Hemsbach

**Hemsbach** (pfälzisch *Hemschbach*) isch e Stadt im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het  Iiwohner (Stand: ). Si ghert zue dr Metropolregion Rhy-Necker.

## Geografi
Hemsbach lyt am glychnamige Bach an dr Bärgstroß, am Ibergang vum Odewald zue dr Oberrhynische Diefebeni. Dr Baan bstoht us 48,3 % Landwirtschaftsflechi, 22,8 % Wald, 25,1 % Sidligsflechi un 3,8 % sunschtiger Flechi.

Nochbergmaine vu Hemsbach sin Laudenbach un Weinheim un di hessische Gmaine Heppenheim, Mörlenbach, Birkenau, Viernheim, Lampertheim un Lorsch.

## Gmaigliderig
Zue Hemsbach ghere s glychnamig Dorf, d Wyler Balzenbach un Weschnitz-Siedlung, d Ortschaft Am Mühlweg (Judenfriedhof), Schloss un d Heef Schafhof (Waldnerhof) un Watzenhof.

## Gschicht
Hemsbach isch zum erschte Mol anne 795 im Lorscher Codex as *Hemmingisbach* gnännt wore.

No dr Uflesig vu dr Firschtabtei Lorsch anne 1232 isch s Dorf e Jorhundert lang umstritte gsii zwische dr Kurbfalz un Kurmainz, bis d Bfalz im Johr 1344 d Derfer Hemsbach, Laudenbach un Sulzbach dur e Schidsspruch iberchuu het. Bi dr Landesdailig 1410 isch s Dorf Bfalz-Mosbach zuedailt wore. Dr Herzog Otto vu Mosbach het en Großdail vu dr Röcht anne 1449 an s Hochstift Worms verbfändet. D Zollrächt sin noch em Uusstärbe vu dr Linie Bfalz-Mosbach 1499 wider an d Kurbfalz chuu. Im Rame vu eme Uusduschverdrag mit em Bischof vu Worms isch Hemsbach 1705 wider ganz an d Kurbfalz chuu.

Wu d Kurbfalz anne 1803 im Rame vum Rychsdeputationshauptschluss säkularisiert woren isch, isch Hemsbach an s Kurfirschtedum Bade chuu, ab 1806 an s Großherzogtum Bade. Im Badische het Hemsbach zum Amt Weinheim ghert, speter Bezirksamt Weinheim. Im Johr 1812 isch s Dorf Sulzbach, wu em Baan vu Hemsbach glägen isch, e sälbschtständigi Gmai wore, syt 1972 isch Sulzbach e Stadtdail vu Weinheim.

Anne 1936 isch s Bezirksamt Weinheim ufglest un em Bezirksamt Mannheim aagschlosse wore. Anne 1939 isch us em Bezirksamt Mannheim dr Landchrais Mannheim wore.

Im Rame vu dr bade-wirttebärgische Chraisreform isch 1973 dr Landchrais Mannheim ufglest wore un Hemsbach isch zum neie Rhy-Necker-Chrais chuu.

### Yywohnerentwicklig

## Verwaltig
Hemsbach het e Verwaltigsgmainschaft veryybart mit dr Gmai Laudenbach

;Burgermaischter
* 1988–2011: Volker Pauli (CDU)
* syt 2012: Jürgen Kirchner (barteilos)

;Partnerstedt
* Bray-sur-Seine, Département Seine-et-Marne, Frankrych (syt 1972)
* Wareham, Großbritannie (syt 1986)
* Mücheln, Saalechrais, Sagse-Anhalt (syt 1990)

## Kultur un Böuwärch
* *Zehntscheuer* (15. Jh., Wohndurm vu dr alte Diefburg)
* Katholischi Chilche St. Laurentius (Mitti 18. Jh., bis 1936 Simultanchilche)
* Evangelischi Chilche (1936)
* Alti Synagog (hite Museum zue dr Gschicht vu dr Jude z Hemsbach)
* s Alt Rothuus (1698, Halle im 1. Stock vu 1618) 
* s Nei Schloss (1764)
* Waldnerdurm


 Waldnersturm.JPG|Waldnerdurm
 Hemsbach altes Rathaus 20101114.jpg|s Alt Rothuus
 Hemsbach St. Laurentius Kirche 20101114.jpg|St. Laurentius
 Hemsbach Rathaus 20101114.jpg|Rothuus
 Hemsbach katholisches Pfarrhaus 20101114.jpg|Katholisch Bfaarhuus
 Hemsbach Zehntscheuer 20101114.jpg|Zehntscheuer
 Hemsbach ehemalige Synagoge 20110411.jpg|Alti Synagog
 Juedischer Friedhof Hemsbach 28 (fcm).jpg|Jidische Fridhof
 Hemsbach Bahnhof.JPG|Bahnhof
 Hesmabch Rohrwiesen.JPG|Rohrwiesen
 SteenernRoss.JPG|Steinerner Gaul
 Goetheschule Hemsbach.JPG|Goetheschuel


## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Hemsbach ghert zum Pfälzisch.

## Literatur
* Hermann Lauer: *Hemsbach, Laudenbach, Sulzbach. Eine Geschichte ihres kirchlichen Lebens.* Donaueschingen 1924.
* Camill Julius Maurer: *Geschichte der Gemeinde Hemsbach an der Bergstraße.* Hemsbach 1930.
* Stadt Hemsbach (Hrsg.): *Hemsbach an der Bergstraße im Wandel der Zeit.* Hemsbach 1980.
* Staatl. Archivverwaltung Baden-Württemberg in Verbindung mit d. Städten u.d. Landkreisen Heidelberg u. Mannheim (Hrsg.): * Die Stadt- und die Landkreise Heidelberg und Mannheim: Amtliche Kreisbeschreibung*.
** Bd. 1: *Allgemeiner Teil*. Karlsruhe 1966.
** Bd. 3: *Die Stadt Mannheim und die Gemeinden des Landkreises Mannheim*. Karlsruhe 1970.
* Hans Huth: *Die Kunstdenkmäler des Landkreises Mannheim: Ohne Stadt Schwetzingen*. München 1967.
* Tom Segev: *Die Soldaten des Bösen. Zur Geschichte der KZ-Kommandanten.* Rowohlt Taschenbuch, Reinbek 1992, ISBN 3-499-18826-0.

## Weblink

* Websyte vu Hemsbach
* Hemsbach uf LEO-BW
* Hemsbach Altgemeinde uf LEO-BW

## Fueßnote