open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vierteilen

D **Vierdeilig** isch im Mittelalter und in dr früehje Neuziit e Hiirichdigsart gsi. Si isch bsundrigs bim ene Königsmord, öb nume e versuechte oder eme glungene,  verhängt worde. Z Dütschland isch die Art vo Strof nume sehr sälte bruucht worde.

## Beschriibig vo dr Prozedur
Dr Verurdeilt isch an Bei und Händ abunde und usenandergrisse worde. In de meiste Fäll het me d Vierdeilig erst vollzoge, nochdäm dr Verurdeilt scho dod gsi isch.

Deilwiis hai d Hänker sälber an de Strick zoge, wo an d Hand- und Fuessglänk vom Verurdeilte abunde gsi si. Mänggisch het me Ross oder Ochse bruucht. Wenn d Zugchraft nid gross gnueg gsi isch für zum dr Verurdeilt z döde, het dr Hänker mänggisch mit eme Mässer nochghulfe, wie s bim Robert François Damiens bassiert isch. Au *[[Flaschenzug|Fläschezüg]]* si bruucht worde, und me het im Verurdeilte Gwicht and d Füess bunde oder die am Bode festgmacht.

Es isch au vorcho, ass me d Arm und d Bei abgsägt oder abgschnitte het (Verstücklig). 

Vor allem z Ängland het me die Strof, wo sowiso scho sehr grausam und unehrehaft gsi isch, no verscherft und em Verurdeilte vorhär uf em Schafott dr Brustchorb ufgschnitte. Denn het me die innere Organ usegno und em Delinquent und de Zueschauer zeigt und denn verbrennt. Dr Hänker het si Gschicklichkeit drmit bewiise, ass er dr Verurdeilt so lang wie möglig am Läbe und bi Bewusstsi bhalte het, so dass dä bewusst siini eignigi Hirichdig erläbt het. Mänggisch het me vor em Verrisse oder Verhacke vom Körper s Herz und d Lunge usegschnitte, für zum dr Verurdeilt vo siine Schmärze z erlöse.

Bim Vierdeile si d Huut, d Muskle und die innere Organ stark zerrt worde. D Sehne, d Huut und d Muskle si verrisse d Glänk usgränggt. Es isch en üsserst qualvolle Dod gsi. Wenn d Arm und d Bei abgschnitte worde si, isch s Opfer vil rascher dur Verbluete gstorbe.

## Bekannti Higrichteti
* 613, Brunichild
* 1283, Dafydd ap Gruffydd
* 1305, William Wallace
* 1450, Jack Cade
* 1526, Jerg Ratgeb
* 1567, Wilhelm von Grumbach und Christian Brück
* 1571, Lippold ben Judel
* 1573, Matija Gubec
* 1584, Balthasar Gérard
* 1589, Jacques Clément
* 1594, Jean Châtel
* 1597, Seweryn Nalywajko
* 1600, Simon Bingelhelm
* 1606, Guy Fawkes
* 1610, François Ravaillac
* 1671, Stenka Rasin
* 1723, Christopher Layer
* 1757, Robert François Damiens
* 1771, Matthias Klostermayr
* 1781, José Gabriel Condorcanqui

## Literatur
*Karasek, Horst: *Die Vierteilung. Wie dem Königsmörder Damiens 1757 in Paris der Prozeß gemacht wurde.* Berlin, 1994: Klaus Wagenbach, Wagenbachs Taschenbuch 20, ISBN 3-8031-22309 (literarische Darstellung aufgrund zeitgenössischer Dokumente)
Theuderich IV.

Dr **Theuderich IV.** (* noch 711; † zwüschen em 16. März und em 30. April 737) isch dr Sohn vom Dagobert III. und dr vorletzt merowingisch Frankekönig gsi. 

Er isch 715 übergange worde, statt ihm isch dr Chilperich II. zum König über Neustrie ernennt worde. Im Johre 716 isch dr Theuderich „zur Erziehig“ ins Chloster Chelles gschiggt worde und denn in d Picardie noch Château-Thierry, wo si Name vom Theuderich IV. übercho het. Wo dr Chilperich II. 721 gstorben isch, het dr Huusmeier Karl Martell, wo dr eigetlig Herrscher vom Frankeriich gsi isch, dr Theuderich as Schattekönig gwehlt. Quelle über Aktivitäte in siiner Regierigsziit git s nit. Dr Theuderich isch 737 gstorbe und dr Königsdron isch bis 742 nit bsetzt worde, wo dr Huusmeier Pippin III. dr Childerich III. zum König erhobe und churz druf abgsetzt het.

## Literatur
* Eugen Ewig: *Die Merowinger und das Frankenreich*. (= Urban-Taschenbücher, Band 392). Stuttgart/Berlin/Köln 1993, ISBN 3-17-010049-1.
* Pierre Riché: *Die Welt der Karolinger*. Stuttgart 1981, ISBN 3-15-010307-X
* Reinhard Schneider: *Königswahl und Königserhebung im Frühmittelalter. Untersuchungen zur Herrschaftsnachfolge bei den Langobarden und Merowingern*. (= Monographien zur Geschichte des Mittelalter, Band 3). Stuttgart 1972, ISBN 3-7772-7203-5.
* Karl Ferdinand Werner: *Die Ursprünge Frankreichs bis zum Jahr 1000*. (= dtv, Band 4653). München 1995, ISBN 3-423-04653-8.


*Noch em Ardikel "[[:de:Theuderich IV.|Theuderich IV.]]" uf dr dütsche und em Ardikel "[[:fr:Thierry IV|Thierry IV]]" uf dr französische Wikipedia.*
Chilperich II.

Dr **Chilperich II.** (* öbbe 670; † zwüschen em 30. Januar und em 13. Mai 721 z Noyon) isch vo 715/716 bis 721 König vo de Franke gsi. Er ghört zum Huus vo de Merowinger und isch e Sohn vom König Childerich II., wo 675 ermordet worden isch, und dr Bilchilde, ere Dochter vom König Sigibert III.

## Läbe
Dr Chilperich isch no jung gsi, won er noch em Mord an siine Eltere in e Chloster verbannt worden isch. Dört het er vierzig Johr as „Brueder Daniel“ gläbt, bis er 715 vo de Gegner vom Karl Martell und dr Plektrudis vo Austrasie, dr Witwe vom Huusmeier Pippin II., as König vo Neustrie ufgstellt worden isch. 716 isch er zum König vo Neustrie, em Härzland vom Frankeriich,  erhobe worde as Nochfolger vom Dagobert III. D Pfalz vo Compiègne isch si Residänz gsi, si Huusmeier, dr Ragenfrid het en aber e grosse Deil vo dr Ziit uf eme zeremonielle Ochsecharre uf sine Züg mit sich gfüehrt.

D Zweckbündnis vom Chilperich, oder ehnder vom Ragenfrid mit em Frieseherzog Radbod im Johr 717 und em Eudo vo Aquitanie im Johr druf (718) gege die starki Opposition vo de Karolinger, d. h. gegen e Karl Martell, hai nüt gnützt, und dr Karl het d Neustrier bi Amblève, Vinchy (717) und Soissons (718) gschlage. 

Wo im Karl Martell si Marionettekönig, dr Chlothar IV., 719 gstorben isch, het dr Karl dr Chilperich II. vom Eudo usgliiferet übercho, het en als König anerkennt und si Iifluss z Neustrie isch wider hergstellt worde.

Dr Chilperich II. isch im Johr 721 gstorbe und z Noyon begrabe worde. Dr Karl Martell het dr Theuderich IV. as däm si Nochfolger iigsetzt.

Dr Chilperich het e Sohn gha, dr Childerich III. 

## Literatur

* Eugen Ewig: *Die Merowinger und das Frankenreich*. 4. Auflage, Kohlhammer, Stuttgart u.&nbsp;a. 1993 ISBN 3-17-017044-9 
* Pierre Riché: *Die Karolinger. Eine Familie formt Europa*. Albatros, Düsseldorf 2003 ISBN 3-491-96096-7 
* Rudolf Schieffer: *Die Karolinger*. Kohlhammer, Stuttgart u.&nbsp;a. 1992 ISBN 3-17-016480-5
* Reinhard Schneider: *Königswahl und Königserhebung im Frühmittelalter*. Hiersemann, Stuttgart 1972 ISBN 3-7772-7203-5
Dagobert III.

Dr **Dagobert III.** (* 699, † zwüschen em 3. September 715 und em 29. Februar 716) isch e merowingische Frankekönig gsi vo 711 bis zu siim Dod 715/716.

## Läbe
Dr Dagobert III. isch dr Sohn vom Frankekönig Childebert III., gsi, wo 711 gstorben isch. Er isch noch em ripuarische Rächt won er König worden isch, wohrschiinlig im Februar 711, no unmündig gsi. Die wirkligi Macht isch in de Händ vom Huusmeier Pippin em Mittlere gläge, aber d Lag isch nonig eso gsi, ass me uf d Ernennig vom ene ächte Merowinger hät chönne verzichte. Au z Neustrie isch e Pippinid, em Pippin si jünger Sohn Grimoald II. Huusmeier gsi. Dä isch ermordet worde vom ene Fries und si minderjöhrig Sohn Theudoald isch Huusmeier worde. Denn isch dr Pippin gstorbe, und d Plektrudis, si Witwe, isch Regäntin für e König und für e Theudoald worde. D Neustrier hai d Unsicherheit usgnützt und sich erhobe. Si hai en Armee im Wald vo Cuise zsämmezoge und hai die austrasisch Armee vom Theudald gschlage. D Neustrier si denn wider unabhängig vo de Austrasier gsi und hai dr Ragenfrid zu ihrem Huusmeier gmacht. Dä het sich mit em friesisch Herzog Radbold verbündet und isch über Austrasie härzoge.

Dr Dagobert isch numen öbbe sächzähni oder sibzähni gsi, won er im Johr 715 oder 716 gstorben isch. Eigetlig hät si Sohn, dr Theuderich IV., sötte si Nochfolger si, aber dä isch übergange worde, und an siiner Stell het me dr Chilperich II. ernennt.

## Literatur

* Felix Dahnx: Die Völkerwanderung. Kaiser Verlag Klagenfurt, 1997.
* Felix Dahn: Die Franken. Emil Vollmer Verlag 1899.
* Eugen Ewig: Die Merowinger und das Frankenreich. Stuttgart (Kohlhammer) 2001, Broschiert, ISBN 3-17-017044-9
* Reinhard Schneider: Königswahl und Königserhebung im Frühmittelalter. Anton Hirsemann Stuttgart 1972.
* Karl Ferdinand Werner: Die Ursprünge Frankreichs bis zum Jahr 1000. Deutscher Taschenbuch Verlag München 1995
* 

## Weblingg
* genealogie-mittelalter.de
Chlothar IV.

Dr **Chlothar IV.** († 719) isch vo 717 bis 719 e merowingische Frankekönig z Austrasie gsi.

Vermuetlig isch er dr Sohn vom Frankekönig Childebert III. gsi, mögligerwiis aber au vom Theuderich III.

D Usenandersetzige zwüsche dr Plektrudis, em austrasische Huusmeier Karl Martell und em neustrische Huusmeier Ragenfrid, wo scho d Regierig vo siim Vorgänger Dagobert III. belastet het, si au under em Chlothar witergange. Dr Karl Martell het bi Vinchy in dr Nöchi vo Cambrai si merowingische Gegespiiler, dr Chilperich II., und däm si Huusmeier Ragenfrid am 21. März 717 gschlage. Er het dr Chilperich und dr Ragenfrid bis noch Paris verfolgt, und isch denn noch Köln zoge, für zum d Plektrudis abzsetze.  Druf het er dr Chlothar IV. zum Gegekönig erhobe. Dr Chlothar, wo völlig vom Karl abhängig gsi isch, isch aber scho 719 gstorbe. Wil dr Ragenfrid noch ere entscheidende Niiderlag bi Soissons für e Karl Martell, wo 718 au Huusmeier vo Neustrie worden isch, ungföhrlich gsi isch, het dä uf d Erhebig vom ene andere Gegekönig verzichtet. Dr Chilperich isch zum Odo, Herzog vo Aquitanie, gflüchtet gsi und dä het en em Karl usgliiferet. Dr Karl het dr Chilperich denn anerkennt, und alli Deilriich si denn wider under eim König vereinigt gsi. 

## Literatur
* Felix Dahn: *Die Völkerwanderung.* Kaiser Verlag Klagenfurt, 1997
* Felix Dahn: *Die Franken.* Emil Vollmer Verlag, 1899
* Eugen Ewig: *Die Merowinger und das Frankenreich.* Stuttgart 2001, Broschiert, ISBN 3-17-017044-9
* Reinhard Schneider: *Königswahl und Königserhebung im Frühmittelalter.* Anton Hirsemann Stuttgart 1972
* Karl Ferdinand Werner: *Die Ursprünge Frankreichs bis zum Jahr 1000.* Deutscher Taschenbuch Verlag München, 1995
Childebert III.

Dr **Childebert III.**, mänggisch au **Childebert dr Grächti**, ( * öbbe 678/679; † 711 vor em 2. März) isch vo 694-711 Frankekönig us em Gschlächt vo de Merowinger. Er isch dr Sohn vom Theuderich III. und dr Hrotchildis gsi.
## Läbe
694 isch dr Childebert III. siim Brueder Chlodwig III. uf em Dron gfolgt, isch aber nume no em Name noch Herrscher vom Frankeriich gsi, datsächlig het dr Huusmeier und *[[princeps francorum]]* (dr Erst vo de Franke), dr Pippin dr Mittleri gregiert. Z Neustrie isch im Pippin si jünger Sohn, dr Grimoald II. Huusmeier gsi. Under em Childebert het dr Pippin d Friese under em Radbold bi Duurstede besiigt und underworfe.

Im Gegesatz zu siine Vorgänger und Nochfolger isch dr Childebert III. z Choisy-au-Bac bi Compiègne begrabe und nit in dr Basilika Saint-Denis. Me weiss nüt drvo, ass er politisch dätig gsi wär.
## Familie
Dr Childebert isch verhürotet gsi, me weiss aber nüt über si Frau und Mueter vo siine Chinder. Siini Söhn si dr Dagobert III. gsi und vermuetlig au dr Chlothar IV..

## Literatur
 
*Dieter R. Bauer, Rudolf Histand, Brigitte Kasten & Sönke Lorenz: *Mönchtum - Kirche - Herrschaft 750-1000*: Jan Thorbecke Verlag Sigmaringen 1998
*
* Felix Dahn: *Die Völkerwanderung*. Kaiser Verlag Klagenfurth 1997
* Eugen Ewig: *Die Merowinger und das Frankenreich*. Verlag W. Kohlhammer Stuttgart Berlin Köln 1993
* Rudolf Schieffer: *Die Karolinger*. Verlag W. Kohlhammer Stuttgart Berlin Köln 1992


*Noch em Ardikel [[:de:Childebert_III.|Childebert III.]] uf dr dütsche, em Ardikel [[:fr:Childebert IV|Childebert IV]] uf dr französische und em Ardikel [[:en:Childebert_III|Childebert III]] uf dr änglische Wikipedia.*
Chlodwig III.

Dr **Chlodwig III.**, au **Chlodwig IV.**, wenn dr Chlodwig vo Austrasie in de Liste as Chlodwig III. ufgfüehrt wird  (* öbbe 677;  † Ändi 694) isch vo 690 bis 694 dr Frankekönig gsi. Er stammt us em Gschlächt vo de Merowinger und isch dr Sohn vom Theuderich III. und dr Chrodechild gsi.

Won er König worden isch, isch dr Chlodwig no unmündig gsi. Si Mueter het d Vormundschaft übernoh. Das isch in früehjere Ziite zwar üeblig gsi bi minderjöhrige Herrscher, zu dere Ziit aber ehnder ungwöhnlig, wil d Huusmeier d Vormundschaft übernoh hai. Es git aber Urkunde mit Siigel vom König und vo siiner Mueter, und die bestätige ass es so gsi isch.  D Regäntschaft vo dr Chrodechild isch mit ihrem Dod am 5. Juni 692 z Änd gange. Dr eigentlig Herrscher im Riich isch aber, wie bi de andere Schattekönig vo der spote Merowingerdynasti au dr Huusmeier Pippin dr Mittleri gsi. Politischi Entscheidige vom junge König si us siner churze Regierigsziit nit bekannt. Er isch en ächte * roi fainéant* gsi. Me weiss aber, ass er sich zum Katholik het lo daufe. Er isch in dr Basilika Saint-Denis begrabe. 

Si Nochfolger isch dr Childebert III. gsi.

## Literatur

* Felix Dahn: Die Völkerwanderung. Kaiser Verlag Klagenfurth 1997
* Eugen Ewig: Die Merowinger und das Frankenreich. Verlag W. Kohlhammer Stuttgart Berlin Köln 1993


*Noch em Ardikel [[:de:Chlodwig_III.|Chlodwig III.]] uf dr dütsche, em Ardikel [[:fr:Clovis_IV|Clovis IV]] uf dr französische und em Ardikel [[:en:Clovis_IV|Clovis IV]] uf dr änglische Wikipedia.*
Theuderich III.

Dr **Theuderich III.** (* wohrschiinlig 653; † zwüschen em 2. September 690 und em 12. April 691) isch im Johr 673 und denn vo 675 bis 691 e König vo de Franke us em Gschlächt vo de Merowinger gsi. 

## Läbe
Dr Huusmeier Ebroin het dr Theuderich III.  673 zum König lo usrüefe. Er het aber gege si Brueder Childerich II. vo Austrasie verlore, isch gschore und in d Abtei Saint-Denis verbannt worde. Noch em Childerich siim Dod 675 isch er wider as König iigsetzt worde. D Macht isch aber in de Händ vo de Huusmeier bliibe. Noch em Dod vom Dagobert II. vo Austrasie und vom Ebroin isch under em Theuderich zum erste Mol sit langem s ganze Frankeriich wider under eim Herrscher vereint gsi. In dr Schlacht bi Tertry het dr austrisch Huusmeier Pippin entscheidend gwunne; er isch eso dr Huusmeier vo alle Riichsdeil worde. Er isch als *princeps francorum* (dr Erst vo de Franke) dr mächtigst Ma im Riich gsi. Er het us rächtlige Gründ s merowingische Königdum bibhalte, dr Theuderich isch en Art Geisle gsi. Er het bis zu siim Dod bedütigslos z Neustrie gläbt. Er isch z Arras in dr Chille Saint-Vaast begrabe. Si Nochfolger as König isch si eltist Sohn Chlodwig III. worde.
## Familie
Dr Theuderich III. isch dr zweit Sohn vom Chlodwig II. und vo däm siiner zweite Frau Bathilde und dr Brueder vo siim Vorgänger z Neustrie und im Burgund, em Chlothar III. Er isch mit dr Chrodechild (öbbe 660 bis noch em 5. Juni 692) verhürotet gsi. Si hai zwei Söhn, dr Chlodwig III. und dr Childebert III. gha. 
## Literatur
* Bauer, Dieter R./Histand, Rudolf/Kasten, Brigitte/Lorenz, Sönke: Mönchtum - Kirche - Herrschaft 750-1000, Jan Thorbecke Verlag, Sigmaringen, 1998, 
* Felix Dahn: Die Völkerwanderung. Kaiser Verlag Klagenfurth 1997
* Eugen Ewig: Die Merowinger und das Frankenreich. Verlag W. Kohlhammer Stuttgart Berlin Köln 1993
* Riche, Pierre: Die Karolinger. Deutscher Taschenbuch Verlag München 1992
* Rudolf Schieffer: Die Karolinger. Verlag W. Kohlhammer Stuttgart Berlin Köln 1997
Lottstetten

**Lottstette** (dt. *Lottstetten*) isch e Gmeind im bade-württebergische Landchreis Waldshüet.

## Geografy
### Lag
Lottstette litt im üsserschte Süde vo Bade-Württeberg am Hochrhy öbbe 9 Kilometer vom Rhyfall eweg. D Gmeind isch vo de Lag her eimolig z Dütschland; si litt zämme mit Dettighofe und Jestette im "Jestettener Zipfel", wo uff 55 Kilometer Längi vo de Gränze zu de Schwiz umschlosse isch und numme über e Stroß vo Dütschland diräkt cha erreicht werre.

De Bahnhof vo Lottstette isch mit em Zug numme über s Schwizer Staatsgebiet erreichbar und wird sällewäg numme vo de SBB im Korridorverchehr bedient; dodeby gältet numme de SBB-Tarif.

### Nochbergmeinde
D Gmeind gränzt im Norde an Jestette, im Oste an d Schwizer Gmeinde Rhynau und Marthale im Kanton Züri, im Süde an Rüdlinge im Kanton Schaffuse und im Weste an Rafz ZH.

### Gmeindglyderig
Zu de Gmeind Lottstette ghöre d Dörfer Lottstette, Balm und Nack, d Wyler Dietebärg, s Ghöft Hardtwäghöf und d Hüser "Lottstetten-Landstraße, Zollamt" und "Nacker Mühle". Im Gmeindegebiet liige di abgangene Ortschafte Blitzbärg und Gaißbärg.

## Gschicht
Lottstette isch im Johr 827 zum erschte Mol erwähnt worre und hät im Chloster Rhynau ghört. S Dorf hät e baar Mol de Bsitzer gwechselt, bis en 1806 zum Großherzogtum Bade cho isch.

Wyl d Gränze zimlig kombliziert verlauft, isch s Gebiet vom Jestetter Zipfel im Johr 1840 zum Zollusschlussgebiet erchlärt worre; dodurch isch d Gränze vo 55 uff 6 Kilometer verchürzt worre. Sälli Regelig, wo bis 1935 gültig gsi isch, hät de Ywohner e gwüsse Wohlstand botte, wo si jo ihri Brodukt z Dütschland und in de Schwiz zollfrei hän abiete chönne. Aber au am Schmuggel, wo's ab und züe gee hät, solle si bedeiligt gsi sy.

Bim Ortsdeil isch di mittelalterligi Burg Balm gläge, wo s Rhydal kondrolliert hät.

## Bolitik
De Bürgermeister isch dr Jürgen Link.

### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Suschtiges
Z' Lottstette gits e regionali Internet-Zytig und die nännt sich *„Hierzuland“*. Sie isch fir d Region Chläggi und de ganz Oste vum Landchreis Waldshuet, also d Gmeinde Lottstette, Dettikofe, Klettgau, Hochetenge am Hochrhy und Küssaberg.

## Fueßnote


## Weblink

* Offiziälle Netzuffdritt vo de Gmeind Lottstette
Chlodwig von Austrasien

Dr **Chlodwig vo Austrasie**, er wird mänggisch in de Liste as **Chlodwig III.** ufgfüehrt, isch vo 675 bis 676 König vo de Franke z Austrasie gsi.

Dr Chlodwig vo Austrasie isch öbbe im Johr 670 uf d Wält cho as, wie die austrasische Adlige behauptet hai, dr einzig, zwar illegitimi Sohn vom König Chlothar III. Wo 675 dr König Childerich II. ermordet worden isch, hai d Neustrier und Burgunder dr Theuderich III. zum König erhobe. D Austrasier und dr ehemolig Huusmeier Ebroin hai dr jung Chlodwig, wo denn fümfi gsi isch, zu ihrem Köng lo usrüefe, anstatt vom Dagobert III., eme Sohn vom Sigibert III., wo d Wahl vom Huusmeier Wulfoald gsi isch. Wo dr Ebroin gseh het, ass er nume wenig Understützig für dä Schritt findet, het er ufghört dr Chlodwig z understütze und het drfür dr Boste vom Huusmeier vo Neustrie übercho. Dr Chlodwig isch abgsetzt worde. Er isch mögligerwiis in e Chloster gschiggt worde. Siis Dodesdatum isch unbekannt.


*Noch em Ardikel [[:fr:Clovis_III|Clovis III]] uf dr französische und em Ardikel [[:en:Clovis_III|Clovis III]] uf dr änglische Wikipedia.*
Dagobert II.

Dr **Dagobert II.** (* 652; † 23. Dezember 679 bi Stenay) stammt us em Gschlächt vo de Merowinger, dr erste Herrschaftsdynastii vo de Franke. Er isch zwüsche 676 und 679 König vo Austrasie gsi.

Dr Dagobert II. isch ohni Nochkomme gstorbe. Die modärni Legände vom ene Sohn, wo Sigibert IV. gheisse haig (676-758, "Le Plant-Ard", dr spöter Graf vo Razés und Vorfahr vom Gottfied vo Bouillon) het kei historischi Basis.

Scho won er erst vieri gsi isch, isch dr Dagobert dr Nochfolger vo siim Vater Sigibert III. as König vo Austrasie worde. Aber schon e Johr spöter het en dr pippinidisch Huusmeier Grimoald entfüehrt und en em Bischof Dido vo Poitiers averdraut, won en zum Mönch gweiht het. So het dr Grimoald si eignig Sohn, dr Childebertus adoptivus, chönne uf e Dron setze, nochdäm dä vom König Sigibert III., wo denn no kei Sohn gha het, adoptiert worden isch. Dr Dagobert isch in es Chloster z Irland in d Verbannig gschiggt worde, spöter isch er noch Ängland cho, won er am Königshof erzoge worden isch. Sit dere Ziit het en en ängi Fründschaft mit em Wilfrid vo York verbunde. Er haig die änglischi Prinzessin Mechtilde ghürotet. D Historiker dängge das siig ehnder zwiifelhaft.

Noch em Dod vom Childebertus adoptivus isch s Riich an dr Childerich II. gfalle. Er het vo 662 bis zu siim Dod im Johr 675 gregiert. Verschiideni austrasischi Grossi under em Huusmeier Wulfoald hai dr Dagobert im Johr 676 us Irland uf e Königsdron vo Austrasie zruggbrocht. Dr neustrisch Huusmeier Ebroin, e Gegner vom Pippin em Mittlere (öbbe 635-714), und e iiflussriiche Adlige, wo um d Herrschaft im Frankeriich grunge het, het dä Schritt ohni Erfolg bekämpft.

Dr Dagobert het s Regiere siim Huusmeier Pippin überlo. Er het sich nume um siini fromme Üebige und wohldätige Wärk kümmeret. Er het Chille lo baue und verschiideni Chlöster gründet, wie zum Bispil d Chlöster Surburg und Wisseburg im Elsass. 

Grad wo d Kämpf zwüsche Austrasie und Neustrie usbroche gsi si, isch dr Dagobert am 23. Dezember 679 vom Huusmeier Ebroin und de Arnulfinger uf dr Jagd im Wald voWoëvre zwüsche Stenay an dr Maas und Verdun ermordet worde. Im Chloster Stenay isch dr ermordeti König begrabe und spöter as Märtyrer verehrt worde; spötistens sit 1068 isch dr **Heilig Dagobert** e Patron vo dr Chille, vor allem z Lothringe und im Elsass.  D Chille Saint Dagobert isch währed dr französische Revolution 1789 zerstört worde und alli Reliquie usser em Schädel si verlore gange.

## Rezeption
Z Frankriich isch no hüte e Spottlied (e *contine*) über "le bon Roi Dagobert" wiit verbreitet. Es stammt offebar us dr Ziit vo dr französische Revolution.

## Weblingg
* Iidrag im Ökumenische Heiligelexikon
Maggenberger

D **Maggebärger** si es Rittergschlecht im hütige Kanton Fryburg gsi. 

## Burge
Iri Schtammburg *Maggebärg* oder au *Niidermaggebärg* hei si uf em hütige Gebiet vo de Gmeind Tafersch gha, südweschtlich vom hütige Dorf. Im 12. Johhundert hei si sich e zweite Burg laa baue, wo Obermaggebärg gheisse het. Si isch oberhalb vo Alterschwiu gläge, i de Nöchi vom hütige Wiler Obermaggebärg, direkt am Abhang zu Seisegrabe. I de Folg vom Sempacherchrieg im 1387 isch si vo de Bärner zerschtört worde. Hüt si vo dere Burg numme no de Bärgfriid un e Zischterne vorhande.

## Familiegschicht
D Maggebärger hei sich sit de Gründig vo de Schtadt Fryburg im 1157 so gnennt u sin Dienschtherr vo de Zähringer, vo de Kyburger u vo de Habsburger gsi. 
Zwüsche 1250 u 1350 het s Gschlecht sibe Mol de Schutheiss vo de Schtadt Fryburg gschtellt. De bekannteschti Verträter vo de Familie isch de Ulrich II. gsi, wo en Vertrauter vom Rudolf vo Habsburg isch gsi. Vermutlich isch de Ulrich de Erbauer vo de Burg Obermaggebärg gsi.
D Familie, wo im 1370i usgschtorbe isch, het sini Grabschtätte im Chloschter Alteryf gha.

## Literatur
* Volker Reinhardt (Hrsg.): Handbuch der historischen Stätten. Schweiz und Liechtenstein, Stuttgart 1996.
Basilika Saint-Denis

D **Basilika Saint-Denis** isch en ehemoligi Abteichille in dr Stadt Saint-Denis nördlig vo Paris. Si het sit 1966 dr Status von ere Kathedrale und isch sit em Ändi vom 10. Johrhundert, gnauer sit em Hugo Capet, d Grabstett vo fast alle französische König und au vo vile Königinne. D Chille het grossi kunsthistorischi Bedütig, wil in ihrem Chor, wo 1136 agfange worden isch, die erste Spitzrippegwölb baut worde si, so dass d Chille vo St. Denis as Wiege vo dr Gotik tuet gälte.

Si isch em heilige Dionysius, em Schutzpatron und erste Bischof vo Paris, gweiht. Noch dr Legände siig dä in dr Ziit vo de Christeverfolgige um s Johr 249 uf em Montmartre gchöpft worde, haig drno si Chopf ufglüpft und siig wiiter gloffe, bis er zämmebroche siig, und an däm Blatz haig men en begrabe und spöter d Chille baut.

## Weblink
Plektrudis

D **Plektrudis** (Bliktrud) († 10. August 725) isch us em vornähmste austrasische Adel und wird as Heiligi verehrt. Sie stammt vermuetlig us dr Hugobert-Irmina-Sippe.

Si isch wohrschiinlig d Dochter vo dr Irmina vo Oere und em Pfalzgraf Hugobert, em Seneschall vom Chlodwig&nbsp;III., gsi, und eso d Schwöster vo dr Äbtissin Adela vo Pfalzel bi Trier. Sit öbbe 670/675 isch se mit em karolingische Huusmeier Pippin em Mittlere verhürotet gsi. Mit ihm het si vili Schänkige an Chille und Chlöster gmacht. Es isch historisch wohrschiinlig, ass d Güeter, wo si bi dr Hürot mitbrocht het, im Pippin ghulfe hai, d Krise vom arnulfingische Huus z überwinde. Wohrschiinlig au wäge däm isch d Plektrudis bi alle Rächtsgschäfte vom Pippin drbii gsi. Ihri Söhn Drogo und Grimoald der Jüngeri si vom Pippin mit wichtige Böste usgstattet worde.

Churz vor em Tod vom Pippin het si brobiert, d Rächt vo ihre Grosschinder (ihri Söhn si scho gstorbe gsi) gege d Asprüch vom Pippin siim unehelige Sohn, em Karl Martell, z verdeidige. Dr Pippin het zuegstimmt, ass e unehelige Sohn vom Grimoald em Jüngere, dr Theudoald, ihn sött beerbe. D Plektrudis het dr Karl z Köln in s Gfängnis gheit. Er het aber chönne flüchte, het en Armee ufgstellt und het d Plektrudis 717 schliesslig zwunge, siini Rächt z anerkenne.

D Plektrudis isch d Gründere vo St.&nbsp;Maria im Kapitol z Köln gsi, wo si vermuetlig au begraben isch.

## Literatur
* Silvia Konecny: *Die Frauen des karolingischen Königshauses: Die politische Bedeutung der Ehe und die Stellung der Frau in der fränkischen Herrscherfamilie vom 7. bis zum 10. Jh.*, Wien: VWGÖ, 1976.
* Rudolf Schieffer: *Die Karolinger*, W. Kohlhammer Druckerei GmbH + Co. Stuttgart, 2000, S. 23,31-33,35-38,40
* Lexikon des Mittelalters: Band VII Spalte 19
* Matthias Werner: Adelsfamilien im Umkreis der frühen Karolinger. Jan Thorbecke Verlag Sigmaringen 1982 Seite 15, 27-31, 36, 60, 62, 70, 72, 74-77, 89, 99, 107, 111, 119, 121-123, 126, 128, 131, 133, 137, 165, 167, 169, 172-176, 186, 193, 197, 213, 221, 226, 229, 234, 236, 239, 241-243, 247-256, 258, 261-263, 265-270, 274-282, 285, 289, 291-294, 322, 324, 326

## Weblingg
* genealogie-mittelalter.de
* Kirchensite.de
Faramund (König)

Dr **Faramund** isch agäblig vo 418 oder 420 bis zu siim Dod 428 e König vo de salische Franke gsi.

In dr französische Gschichtsschriibig isch er as dr erst Merowingerkönig agluegt worde, drby isch er aber sehr wohrschiinlig nume e Sagegstalt. Wenn er aber historisch wär, so hätti er sich erfolgriich mit siine Franke z Toxandrie westlig vom Rhii agsiidlet, nochdäm si s im vierte Johrhundert scho einisch ohni Erfolg brobiert hai.

Die fränkische Stämm si denn as Salfranke bekannt worde, währed me dene, wo östlig vom Rhii bliibe si Rhiifranke oder Ripuarier gsait het.

S *[[Liber Historiae Francorum|Liber historiae Francorum]]*, wo im achte Johrhundert verfasst worden isch, isch die eltischti Quelle, won e König *Faramundus* erwähnt; er siig e Sohn vom Marcomer (*Marchamirus*) und dr Vater vom Chlodio gsi.

Wäge däm het me langi Ziit dr Faramund as dr erst König us em Gschlächt vo de Merowinger agluegt. Am Ändi vom 19. Johrhundert het me aber gmeerkt, ass er wohrschiinlig kei historischi sondern e mythischi Person siig. Dr Autor vom *Liber historiae Francorum* het die sächs erste Büecher vom Gschichtswärk vom Gregor vo Tours zsämmegfasst und 21 zuesätzligi Informatione drzue do, drunder die über e Faramund und e Marcomir. Er het aber keini eigene authentische Informatione zur Gschicht vom 5. Johrhundert gha, sondern het sich uf em Gregor siini Agobe gstützt. Es isch sehr unwohrschiinlig, ass er drei Johrhunderti noch den Ereignis Kenntnis über die früehje Merowinger gha het, wo über die vom Gregor usegange si.

## Fuessnote
Blick (Zeitung)

Dr **Blick** isch e Schwiizer Dagesziitig. Er isch mit ere Uflag vo 179'181 Exemplar (2013) noch dr Gratiszeitig *[[20 Minuten|20&nbsp;Minuten]]* die zweitgrössti Dageszeitig in dr Schwiiz.

Dr *Blick* isch e Bouelevardziitig. Dr wöchentligi *Blick* isch ufdeilt in e News- und e Sportdeil. Zuesätzlig zu dene erschiint im *Sonntagsblick* no s «Magazin», wo as Lifestyle-Magazin z verstoh isch.

## Gschicht
D Zitig isch 1959 vom Ringier-Verlag as ersti Schwiizer Boulevardzitig mit ere Uflag vo 50'000 Exemplar lanciert worde. Wägen ihrem Fokus uf Verbräche, Sex und Sport isch si in dr Politik und dr etablierte Präss uf vil Kritik gstosse. Drotzdäm isch dr Blick in dr Dütschschwiiz zum ene grossen Erfolg worde.

In de 1980er-Johr het sich dr Blick under em Chefredaktor Peter Uebersax rächtspopulistisch positioniert. Hüte isch er ehnder linggsliberal. Sit 1969 erschiint am Sonndig d Schwösterzitig *Sonntagsblick* (Uflag 300'300). Sit em 14.&nbsp;Juni 2004 erschiint dr *Blick* im Tabloidformat.

## Literatur
* 
* Jürg Bürgi (Hg.): *Blick, immer dabei! Die tägliche Inszenierung des gesunden Volksempfindens.* Basel 1984.
* Ulrich Saxer (u.&nbsp;a.): *20 Jahre «Blick». Analyse einer schweizerischen Boulevardzeitung.* Zürich o.&nbsp;J. (1979).
* Peter Uebersax: *Blick zurück. Erinnerungen eines Chefredaktors.* Zürich / Berlin / New York 1995.
* Oliver Zihlmann, Philippe Pfister: *Der Fall Borer. Fakten und Hintergründe eines Medienskandals.* Werd Verlag, Zürich 2003, ISBN 3-85932-436-5.

## Weblink
* Blick Online
* Der Fall Borer: Protokoll einer Skandalierung

## Fuessnote
Arnulfinger

D **Arnulfinger** si d Nochkomme vom Bischof Arnulf vo Metz, wo spöter heilig gsproche worden isch. Sie sind, zsämme mit de Pippinide, eini vo de dynastische Linie, wo zu de Karolinger gfüehrt hai. 

D Macht vo de Arnulfinger isch dur s änge Bündnis zwüschen em Arnulf und em Pippin em Ältere entstande, wo beidi Füehrer vom austrasische Adel gsi si. Im Pippin si Dochter, d Begga, isch mit em Arnulf siim Sohn, em Ansegisel, verhürotet gsi. Dr Arnulf und dr Pippin der Ältere si d Afüehrer vo dr austrasische Adelsverschwörig gege d Königin Brunichild gsi. 

Noch em abverheite Staatsstreich vom pippinidische Huusmeier Grimoald im Johr 661 isch d Macht, s Erb und die politische Ziil uf dr Sohn vom Ansegisel und dr Begga, uf e Pippin dr Mittler übergange. Noch siim Siig über e neustrisch Huusmeier Ebroin in dr Schlacht bi Tertry 687 het dr Pippin d Macht im merowingische Riich in siine Händ gha. Er het siine Söhn die wichdige Böste im Riich ge und eso si Herschaft befestigt: dr Grimoald dr Jüngeri isch öbbe 700 Huusmeier vo Neustrie worde, dr Drogo Dux in der Champagne. Dr Karl Martell, dr unehelig Sohn vom Pippin wird as dr Neugründer vo dr Dynastii agluegt, wo vo denn a noch ihm Karolinger heisst. D Besitz vo de Arnulfinger si um Metz und Verdun gläge gsi, die vo de Pippinide in den Ardenne, im Haspegau und in Toxandrie.
Blick

Dr Begriff **Blick** stoht für:

* die visuelli Wohrnähmig
** im übertragene Sinn; d Art wie me öpis aaluegt, d Perspektive vo de Betrachtig (Blickwinkel)
* Blick (Zeitung), e Schwizer Boulevardzitig
** *Blick.ch*, es Schwizer Medieportal vom Mediekonzärn Ringier

**Lueg au:**
* Bligg, en Schwizer Musiker und Rapper
Tages-Anzeiger

Dr **Tages-Anzeiger** *(umgangssprochlig au *'Tagi** oder **TA*')* isch en überregionali Zürcher Dageszitig. Er het under de Schwiizer Abonnementszitige eini vo de höchste Uflage (216'411&nbsp;Exemplar, noch WEMF 2007) und wird jede Dag vo 551'000 Lüüt gläse. Dr *Dagesazeiger* isch näben em *[[Blick (Zeitung)|Blick]]* und dr *[[Neue Zürcher Zeitung|Neue Zürcher Zitig]]* eini vo de füehrende Zitige in dr dütschsprochige Schwiiz.

## Allgemeins

Dr *Dagesazeiger* wird vom Verlagshuus Tamedia usege. Si Schwerpunkt lit im so genannte „Millione-Züri“ (Stadt und Agglomeration Züri). Politisch und wirtschaftlig isch er unabhängig, die politischi Haltig isch linggs vo dr Mitti.

* Chefredakter: Peter Hartmeier 
* Verlagsleiter: Marcel Tappeiner 
* Verleger: Pietro Supino
* Ombudsma: Arthur Liener
Basler Zeitung

D **Basler Zitig** (kurz **BaZ**) isch die füehrendi Zitig im Ruum Basel (Schwiiz). Si isch im Januar 1977 us dr Fusion vo dr linggsliberale *[[National-Zeitung (Basel)|Nazional-Zitig]]* *(Nazzi-Zitig)* mit dr bürgerlig-konservative *Basler Nochrichte* entstande und wird vo de *[[Basler Zeitung Medien]]* uusegee.

D Basler Zitig nimmt in dr Nordwestschwiizer Zitigslandschaft e füehrendi Stellig i (WEMF-beglaubigti Uflag 2023: 32'215 Exemplar; 2013 no 57'647 Exemplar), het aber sit 2005 40'000 Exemplar am Daag weniger verkauft.

Am 4. September 2004 het d Basler Zitig si Konzäpt und Design veränderet.
Si erschiint in sächs Bünd in zwei verschiidene Format: Der erst Bund isch dr Politik gwidmet, der zweit und dritt regionale Themene, dr viert dr Wirtschaft und dr fünft em Sport. Die Bünd erschiine im traditionelle Schwiizer Zitigsformat (320 x 475 mm), währed dr sächst Bund zur Kultur im Tabloidformat usege wird. Am Samschdig wird dr *baz* s Magazin vom Zürcher Dagesazeiger bigleit (nume für Abonnänte). Am Fritig erschiint e Grossuflag, wo im Baselbiet, wo d Basler Zitig mit dr *[[Basellandschaftliche Zeitung|Basellandschaftlige Zitig]]* konkurriert, gratis verdeilt wird.

Under em aggduelle Cheffredaggter Markus Somm hett d BaZ e Kurswäggsel vo linggsliberal uff rächtsbürgerlig vollzoge, was z Basel eender schlächt akoo isch, au wil dr Christoph Blocher do sini Pfoote drigsteggt het. Druffabe isch au e neui Zytig, d DaagesWuche gründet worde, wo villi Schurnalischte vo dr BaZ anegwäggslet sin.

## Linggs
Basellandschaftliche Zeitung

Die **Basellandschaftlichi Ziitig** (*bz*) isch noch dr Basler Zitig die zweitgrösst Dageszitig in dr Region Basel und het ihre Sitz z Liestel. Si ghört zum Verlagshuus Lüdin.

D Uflag lit bi 22.579 verchaufte Exemplar (WEMF 2007), am Mittwoch git s e Grossuflag, wo in über 81'000 Huushalt gläse wird. Im Bezirk Waldeburg het d *bz* mit 32 Prozänt vo de Huushalt die stärksti Abdeckig, im Bezirk Liestel si s 29 Prozänt. Weniger stark isch d Regionalzitig in de Bezirk Sissech und Dorneck/Thierstei (Solodurn) und in dr Agglomeration (Bezirk Arlese: 7 Prozänt). Nume zwei Prozänt isch d Abdeckig vo de Huushalt im Kanton Basel-Stadt.

Sit em 16. September 2006 erschiint d *bz* as Chopfblatt vo der *[[Mittelland-Zeitung|Middelland-Zitig]]*. Eigeständig produziert wird nume no dr Regionaldeil (Nochrichte und Sport), bi de Azeige git s e regionali Filterig. D Redaktion vo dr *bz* cha aber au Iifluss neh uf die übrige Deil vo der *Middelland-Zitig* und Ardikel striiche, ersetze oder verändere.

D *bz* beschäftigt in dr Redaktion öbbe zwanzig Agstellti.

## Weblingg
* Basellandschaftliche Zeitung Online
*
AG für Werbemedienforschung

D **AG für Werbemedienforschung** (WEMF) erhebt in dr Schwiiz Zahle zer Nutzig vo Printmedie. 

Sit 1964 wärde d'Uflage und Läserzaale vo Zytige und Zytschrifte erhobe. Sit es paar Joor erstellt d WEMF au Studie zer Internetnutzig.

Gründet worde isch d WEMF vo Interesseverbänd us dr Werbebranche und de Zytigs- und Zytschrifteverleger.

Syt em 1992gi isch d Trägerschaft eso:
*SZV Schweizerischer Verband der Zeitungs- und Zeitschriftenverleger (hüte: Verband Schweizer Presse)  
*URJ Union romande de journaux (hüte: Presse romande)  
*VSW  Verband Schweizerischer Werbegesellschaften 

## Weblinks
* WEMF AG für Werbemedienforschung

## Fuessnote
Rinder (Begriffsklärung)

**Rinder** heisse
*e Gattigsgruppe (Bovini) vo de Horndräger, lueg Rinder
*Nutzdier, wo vom Urochs (*Bos primigenius*) abstamme und wo men em richtig Huusrinder sait 
*e Familiename:
**Friedl Rinder, e dütschi Schachspiilere
**Gerd Rinder, e dütsche Schachspiiler
Lentienser

D **Lentienser** (lat. *Lentienses*) sind en Tailstamm bzw. Gau (*pagus*) vo de Alemane gsii, wo nördlich vom Bodesee im Piet vom hütige Linzgau glebt het.

## Gschicht
D Lentienser werdet nume vom Ammianus Marcellinus gnennt und bizüchet sich uf Eraignis vo de Joor 355 und 378.

Ane 355 het de römisch Feldherr Arbetio e Stroofzug gege d Lentienser undernoo. Er isch zwoor inene Hinderhalt groote, het denn aber d Lentienser im End doch chöne zruggschloo.

Im Februar 378 sind d Lentienser, nochdem si erfaare hend, as s römische Heer im Oste bischäftigt isch, öber de zuegfrorni Rhii zoge und hend plünderet. Si sind denn zruggschlage wore, aber glii drufabe sind si underem König Priarius zäme mit anderne Alemane wider is Römische Riich iigfale, sind aber vom Chaiser Gratianus i de Schlacht bi Argentovaria abegmacht wore und de Priarius isch gfalle. De Gratianus het d Lentienser bis zu erne Woonsitz verfolgt und si zwunge, em Hilfstruppe z stele. 

## Name
De Name vo de Lentienser setzt vermuetli e keltische Name fort und isch no hüt im Name vom Linzgau erhalte.

## Quelle
* Ammianus Marcellinus 15,4,1; 31,10,2-17; 12,1

## Literatur
* *Der Neue Pauly*, Bd. 7: »Lentienses«.
* *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde*, Bd. 18: »Lentienses«, Berlin 2001, ISBN 3-11-016950-9, S. 266-267.
Rätobarier

D **Rätobarier** (lat. *Raetobarii*) sind en Tailstamm vo de Alemane gsii, wo vermuetli nördlich vo de Donau im Piet vom Nördlinger Ries glebt hend. Si werdet nume i de *Notittia dignitatum* gnennt, emene römische Handbuech usem früene 5. Joorhundert, wo d Verwaltig und di militärischi Organisation vom Römische Riich ufzaichnet. Deno hend d Raetobarii zäme mit de Bukinobante i de Hoofarmee (*auxilia palatina*) vom Ostriich tienet.

De Name setzt sich usem Name vo de römische Provinz Raetia und em germanische Stammnametail *-warijôz »Biwooner« zäme, aso öppe d »Biwooner vo Rätie«, well si im Piet vo Rätie gwont hend, wo d Römer um 260 verlore hend.

## Quelle
* *Notitia dignitatum in partibus orientis* 5,17 (Retobarii); 5,58 (Recobarii)

## Büecher
* *Raetobarii*; im *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde.* Walter de Gruyter, Berlin, Band 6
Juthungen

D **Juthunge** sind en germanische Tailstamm vo de Semnone gsii, wo spöter i de Alemane uufgange sind.

## Gschicht
D Juthunger werdet i de antike Literatur recht hüüfig gnennt, undere anderem au bim römische Historiker Ammianus Marcellinus.

S ältisti Zügnis vo de Juthunge isch di römischi Inschrift vom Augschburger Siigeraltoor, wo uf de 11. September 260 datiert. Deno hend Juthunge i de Provinz Italia plünderet und Chriegsgfangni mitgschleppt. Bi Augschburg sind si denn am  24. April 260 vom M. Simplicinius Genialis, em Statthalter vo de Provinz Raetia bisigt wore. Die Inschrift setzt d Juthunger mit de Semnone gliich. Allerdings hend d Römer dozmol s Land nördlich vom Rhii und vo de Donau und westlich vo dr Iller verlore, wo zum Tail zu de Provinz Raetia, zum Tail zu de Decumates agri ghört het.

Zee Joor später, ane 270, sind d Juthunge wider uf Italie zoge. Wo si uf de Haicheer hend wöle d Donau öberquere, het sich ene de Chaiser Aurelianus enggege gstellt und de Siig öber si errunge. Trotzdem sind si scho e Joor spöter wider uf Italie goge plündere, sind aber bi Pavia am Fluss Tessin gschlage wore. De nöchst bizügt Öberfall is Römische Riich datiert is Joor 297, wo si vom Chaiser Constantinus bisigt wore sind. Witteri Öbergriif vo de Juthunge falet i d Joor 358 und 383/4. S letschtmool erwäänt werdet si um 430, wo si vom Aëtius bisigt wore sind. Uf de Peutingersche Tafle erschiinet si nördlich vo de Donau underem Name *Iutugi* östlich vo de Alemanne und Armalausi.

D Juthunge werdet au i de *Notittia dignitatum* gnennt, emene römische Handbuech usem früene 5. Joorhundert, wo d Verwaltig und di militärischi Organisation vom Römische Riich ufzaichnet. Deno hend juthungischi Hilfstruppe in Aphroditopolis am Nil i de römische Provinz Aegyptos dienet.

## Quelle


## Büecher
**Der Neue Pauly*, Bd.6: »Iuthungi«
Armalausi

D **Armalausi** oder **Armilausini** sind en germanische Stamm gsii, wo zwüschet de Alemane im Weschte und de Markomanne und Juthunge im Oschte glebt hend und dörftet drum en alemannische Stamm gsii sii. De Name bizücht sich uf iri ärmellosi Chlaidig. Nochem Isidor vo Sevilla bidütet s germanische Wort *armelausa* »Chriegschlaid«.

Ahand vo de Peutingersche Tafle (*Armalausi*) hend si öppe im Piet vom Nördlinger Ries de Donau no abwärts glebt. Denebet erschiinet si ono i zwoo spootantike geographische Schrifte und i de früemittelalterliche Weltbischriibig vom Aethicus Ister. Me as de Name isch aber vonene nöd bikannt.

## Quelle
Vertrag von Meersen

Dr **Vertrag vo Meerse** isch am 8. August 870 z Meersse bi Maastricht in dr hütige holländische Provinz Limburg abgschlosse worde.

Im Verdrag isch s Erb vom fränkische König Lothar II. wo ane 869 z Piacenza gstorben isch, nämlig s Rych Lotharinge, zwüschen em Karl em Kahle und em Ludwig II. em Dütsche ufdeilt worde. Dr Karl het dr südwestlig Deil und dr Ludwig die nordöstligi Helfti übercho.

D Drennigslinie isch öbbe de Flüss Maas, Ourthe, Mosel, Marne, und Saône noch verloffe und denn dur s Juragebirg ggange. Dodrmit si die politisch und wirtschaftlig wichtige Stedt und Gebiet Aache, Holland, s Elsass und s alemannische Gebiet bis zu de Voralpe mit Züri an s spötere Heilige Römische Riich gfalle.

Dr Verdrag isch für die spöteri politischi Entwicklig vo Frankriich und Dütschland vo grosser Bedütig gsi. Lothringe und s Elsass si bis zum Ändi vom Zweite Wältchrieg umstritteni Gebiet bliibe.

In welem Gebäud dr Verdrag vo Meerse abgschlosse oder underschriibe worden isch, weiss me nit, wil s keini urkundligi und archäologischi Date drüber git.

## Lueg au
* Fränkischi Riichsdeilige
* Verdrag vo Verdun 843
* D Deilig vo Prüm 855
* Verdrag vo Ribemont 880
Skotinger

D **Skotinger** (lat. *Scotingi, Scutingi*) sind e germanische Stamm gsii, wo im Jura südöstlich vo Besançon im Tal vom Ain glebt hend.

D Skotinger sind im 6. Joorhundert zäme mit de Warasker dör di Burgundisch Pforte is Tal vom Doubs gfale und hend sich im Jura niderloo. Si sind denn is Riich vo de Burgunder iiglideret wore und hend e Gaugroofschaft bildet, wo ane 603 zerstmol as *pagus Scotingorum* vom fränkische Historiker Fredegar gnennt werd und bis is 12. Joorhundert bistande het. De Name vom Gau isch hüt no im Landschaftsname *Escuens* im Franche-Comté erhalte.

De Ort Salins-les-Bains im französische Jura, dozmool e wichtige Ort för Salzgwünig, isch im Piet vo de Skutinger glege.

De germanisch Name stoot zum Verb *schüüsse* und dörft sich drum uf d Biwaffnig vo de Skotinger as »Schüsser, Schütze, Schlüderer« bizüche.

## Büecher
* *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde*: »Scutingi«.

## Quelle
Vertrag von Ribemont

Die letzt Deilig vom Frankeriich isch 880 mit em **Vertrag vo Ribemont** besiiglet worde. E wichdige Punggt im Verdrag isch gsi, dass jetzt au dr Westdeil vo Lotharingie an s Ostfrankeriich gfallen isch. Die Gränze zwüschen em West- und em Ostriich isch praktisch unveränderet bliibe bis in s Spotmittelalter. 

Zum Verdrag isch s cho, wil im Johr 879 dr ostfränkisch Ludwig III. dr Jüngeri sich für e Chrieg gege dr westfränkisch Louis III. und si Brueder Karlmann II. vorbereitet het, wo die mit verschiidene Problem z kämpfe gha hai. Zum einte het sich e Nitkarolinger, dr Boso vo Vienne,  zum König vo Burgund lo usrüefe, zum andere hai d Wikinger wider agfange im Land iizfalle. So hai sich die westfränkische Brüeder mit em Ludwig em Jüngere z Ribemont droffe und ihm dä Deil vo Lotharingie ge, wo si im Verdrag vo Meerse übercho hai. Dr Ludwig het versproche, sich ruehig z verhalte, und dr Louis und dr Karlmann hai sich mit em Boso chönne usenandersetze.

Früehneri fränkischi Riichsdeilige:

* Verdrag vo Verdun (843)
* Deilig vo Prüm (855)
* Verdrag vo Meerse (870)
Teilung von Prüm

Im Johr 843 isch s fränkische Riich im Verdrag vo Verdun in drei Deil iideilt worde. Dr Lothar I. het s Mittelriich, s Lotharii Regnum, übercho, wo men em mänggisch *Lotharingie* sait. Aber er het s nit fertig brocht, si Riich z stablilisiere. Für zum siini Söhn vor de Asprüch vo siine Brüeder z schütze, het dr Lothar I. im Johr 855 d **Deilig vo Prüm** vorgnoh. Es isch vermuetlig im Hofguet Schüller gsi, won er siis Riich under sine Söhn ufdeilt het:

* dr Ludwig II. (öbbe 822–875) het d Kaiserwürde und Italie übercho, 
* dr Lothar II. († 869) dr Norddeil vom Middelriich, wo noch ihm Lotharingie heisst und 
* dr Karl († 863) d Provence und dä Deil vom Burgund, wo zum Mittelriich ghört het. (Dr chliiner Deil, s Gebiet wo hützudag Burgund heisst, isch sit 843 e Deil vom Westfrankeriich gsi.)

Dr Lothar I. sälber het sich in d Abtei Prüm zruggzoge, won er e baar Däg druf gstorben isch.

Noch em früehje Dod vom Karl isch däm siis Riich under siine Brüeder Lothar II. und Ludwig II. verdeilt worde.

Sächs Johr spöter isch dr Lothar II. gstorbe, und siis Riich isch 870 im Verdrag vo Meerse under de Brüeder vom Lothar I. (Ludwig II., „dr Dütsch“, und Karl II., „dr Kahl“) ufdeilt worde.

## Lueg au
* D Deilige vom fränkische Riich

## Litratuur
* Carlrichard Brühl: *Die Geburt zweier Völker. Deutsche und Franzosen (9.–11. Jahrhundert)*. Böhlau Verlag, Köln u.&nbsp;a. 2001.
* Roman Deutinger: *Königsherrschaft im Ostfränkischen Reich. Eine pragmatische Verfassungsgeschichte der späten Karolingerzeit. Ostfildern 2006, ISBN 3-7995-5720-2. (Rezension)
* [[Ernst Dümmler]]: *Geschichte des Ostfränkischen Reiches*. Erster Band. *Ludwig der Deutsche bis zum Frieden von Koblenz 860*. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1960 (Nachdruck der 2. Auflage von 1887; alte, aber grundlegende Darstellung).
* Ernst Dümmler: *Geschichte des Ostfränkischen Reiches. *Zweiter Band*. Ludwig der Deutsche vom Koblenzer Frieden bis zu seinem Tode (860–876)*. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1960 (Nachdruck der 2. Auflage von 1887; alte, aber grundlegende Darstellung).
* Johannes Fried: *Der Weg in die Geschichte. Die Ursprünge Deutschlands bis 1024*. Propyläen Geschichte Deutschlands 1, Berlin 1994, ISBN 3-549-05811-X.
* [[Wilfried Hartmann (Historiker)|Wilfried Hartmann]]: *Ludwig der Deutsche*. Primus Verlag, Darmstadt 2002, ISBN 3-89678-452-8 ([https://web.archive.org/web/20140324022957/http://hsozkult.geschichte.hu-berlin.de/rezensionen/type%3Drezbuecher%26id%3D1962%26verlage%3D159%26segment_ignore%3D128 Rezension]).
* [[Max Kerner]], *Lothar II. - Opfer eines frühmittelalterlichen Ehestreits?'', in: Prümer Landbote 1/2010
Leo Wohleb

De **Leo Wohleb** (* 2. September 1888 z Friburg im Brisgau; † 12. März 1955 z Frankfurt am Main) isch Schtaatspräsident vom ehemalige dütsche Bundesland Bade gsi.

## Politik

Nach em Zweite Wältchrieg isch em Wohleb sis Heimatland Bade in zwei Teil ufteilt worde. De Norde mit de Schtädt Karlsrue, Manne u Heidelbärg isch amerikanisch bsetzt gsi u isch zäme mit em Norde vo Württebärg zum Land Würrtebärg-Bade zämeschlosse worde. De Süde vo Bade isch fränzösisch bsetzt gsi u als Land Bade mit de Hauptschtadt Friburg im Briisgau organisiirt gsi. Am 24. Juni 1947 het de badischi Landtag de Leo Wohleb zum Schtaatspräsident gwählt.
Ab em Johr 1948 sin Idee diskutiirt worde, de Südweschte vo Dütschland noi z organisiire. Di Ziit isch als *Kampf um de Südweschtschtaat* in d Gschicht iigange. De Wohleb isch klar gäge di Südweschtschtaat gsi u het d Eigeschtaatlichkeit vo ganz Bade wider welle herschtelle. Des isch em aber nöd glunge, wil ma bschlosse het, dass bi de Fusion d Mehrheit in drü vo de vier Abschtimmigsgebiet langt, Nordbade aber knapp, Nordwürttebärg u Württebärg-Hohezollere dütlich für de noi Südweschtschtaat gschtumme het.

## Literatur
* Tobias Wöhrle: *Leo Wohleb: Eine politische Biographie*. Karlsruhe: Braun, 2008, ISBN 3765083992

## Weblink

* Leo Wohleb - Biografi
* Nooloss im Staatsarchiv Friburg
Liste der römischen Kaiser (800–924)

Das isch e **Liste vo de römische [[Kaiser]]** vo dr Chrönig vom Karl em Grosse aa bis zum Dod vom Berengar vom Friaul. Z unterscheide sind die Kaiser vo dene vom Oschtrömische oder Byzantinische Riich. Dr Titel do het sit dr Deilig vo Prüm de italiänische König im nördlige und mittlere Italie ghört, wo früehner s Langobarderiich gsi isch. Uf das bezieht sich d Agob *König sit* in dr Liste.

## Liste

## Lueg au
*Liste vo de römisch-dütsche Herrscher
Karl III. (Ostfrankenreich)

**Karl III.**, au **Karl dr Dick** (lat. *Carolus pinguis*), * 13. Juni 839; † 13. Januar 888 z Neidinge) isch König vo Alemannia vo 876 a, König vo Italie sit 879 gsi, 881 isch er as Karl III. Kaiser vo de Römer worde, König vom Ostfrankeriich im Johr 882 und vom Westfrankeriich zwei Johr spöter im Johr 884. In 887 isch er in Lotharingie und mögliigerwiis Italie abgsetzt worde. E baar Wuche druf isch er im Januar 888 gstorbe.

Alemannie het er 865 bi dr *divisio regnorum* (Riichsdeilig) vom Ostfrankeriich übercho und het dört noch em Dood vo sim Vater Ludwig em Dütsche 876 afo regiere. Z Italie isch er noch em Ruggdritt vo siim eltere Brueder, em Karlmann vo Bayre, won e Schlegli erlitte het, inthronisiert worde. 881 isch er vom Papst Johannes VIII. zum Kaiser krönt worde. Won er Nochfolg vo siim Brueder, em Ludwig em Jüngere, im Johr druf adräte het, isch s ganze Ostfrankeriich widervereint gsi. Denn het er vo siim Cousin, em Karlmann II., im Johr 884 s Westfrankeriich gerbt und s ganze karolingische Riich isch wider eis gsi, wenn au nume für churzi Ziit. Er het zweimol d Wikinger mit Gäld drzue brocht, Friide z mache, so bi dr berüehmete Belagerig vo Paris im Johr 886.

Er wird hüt hüfig as fuul und unfähig betrachtet, aber siini Ziitgnosse hai nit so schlächt über en dänggt. Me weiss, ass er vil chrank gsi isch, und dänggt, ass er an Epilepsii glitte het.

## Fuessnote