open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mantra

E **Mantra** (Sanskrit: मन्त्र, *mantra* m./n.) isch e hailigi Silbe, en hailige Vers oder e Gibet i östliche Religione, so im Hinduismus, em Buddhismus oder Sikhismus. Si weret i de Regle e bestimmti Azaal mol widerholt, oder au beliebeig villmol. D Öberliferig vo gwüssne Mantra werd ghaimbhalte, do me glaubt, ass si em Rezitator groossi spirituelli Chräft gend oder schädlich sind, wemer si falsch rezitiert. Anderi Mantra sind för all Lütt zuegängli.

## Hinduismus

S wichtigste Mantra isch d Silbe **[[Om]]** oder **Aum** (ॐ *auṃ*, *oṃ*), wo i de indische Schrift en aignigs Zaiche het. Die Silbe het de Gott Brahma as ersts uusgsproche und drus use isch die ganzi Schöpfig entsande. Die Silbe het nünt z tue mitem christliche Wort „Amen“.

S Mantra *So-ham* (सोऽहं , *so'haṃ*) tuet jede Mensch unbewusst ständig dör s Iischnufe und Uusschnufe widerhole und bedütet „Er isch Ich“, da maint, as Gott i jedem Mensch wont und jede Mensch wont i Gott.

S Mantra *Oṃ namo Bhagavate Vāsudevāya* („Om, Verehrig em Erhabene Vasudeva!“) isch en Aaruef an Gott Krischna.

S bekanntisti hinduistischi Mantra im Weste isch s Mahamantra („s grooss Mantra“) vo de Hare Krishna. Es stammt us de Kali-Santarana Upanischad und isch im 16. Joorhundert vom Caitanya (1486-1533) i ganz Indie bekannt wore, well er und sini Jünger dör s Land graist sind und ständig da Mantra gsunge hend. Wer s Mahamantra immer wider singt, erweckt d Liebi vo Krischna. Da Mantra cha nöd aidütig öbersetzt were. De Rama isch wie de Krischna e Form (Avatar) vom Gott Vischnu und Hare het nu e symbolischi Bidütig.

:*Hare Kṛṣṇa Hare Kṛṣṇa*
:*Kṛṣṇa Kṛṣṇa Hare Hare*
:*Hare Rāma, Hare Rāma*
:*Rāma Rāma Hare Hare*

S *Schantimantra* („Frides-Mantra“) söll d Aitracht zwüschet em spirituelle Schüeler und sim Lehrer stärche und isch scho i de Katha Upanischad öberliferet:

## Buddhismus

S bekanntisti buddhistische Mantra isch s Schutzmantra vom Avalokiteschvara. De Dalai Lama gelt as Inkarnation vo dem, drum isch es au sis Mantra. Da Mantra isch ka rains Sanskrit. Es lutet:
:*Om mani padme hum* (ॐ मणि पद्मे हूँ, *oṃ maṇi padme hūṃ*).
:„Om, Juwel im Lotus, hum!“

Immer me bikannt im Weste werd s Mitlaidstantra vode Göttin Tara. Aber tibetischi Mönch und Lehrer rootet ab, da Mantra z bruuche, wemer nöd richtig iigfüert woren isch, wells sus zu negative Uuswürkige chöm.
Wessobrunner Gebet

S **Wessobrunner Gibet** isch di moderni Bezaichnig vomene althochtütsche poetische Denkmool. Es stoot imene Buech vom Chlooster Wessobrunn und befindet sich hütt i de Bayrische Staatsbibliothek z Münche (Signatur: Clm 22053, III).

De mit *de poeta* („vom Dichter“) betitleti althochtütschi Text isch um 810 im altbayrische Dialekt ufgschribe wore, zaigt aber altenglischi Spuure. S Gibet cha i drai Tail glideret were. De erst Tail isch i Stabraim verfasst und beschribt d Welt, bevor si entstanden isch. De sproochlich Stiil und de archaischi Wortschatz, aber au de Vergliich mit de Edda dütet druf hii, ases sich um e germanischi haidnischi Vorstelig handle chönnt, wo denn im zwaite Tail christlich ergänzt woren isch. De zwait Tail bestoot au us Stabraim, isch aber recht holprig und uugüebt. De dritti Tail isch denn e Gibet i Prosa. Im erste Tail sind bim Abschriibe zwai Wörter vergesse ggange.

E bsundrigs Merkmol vo dem Tegscht isch, as d Vorsilbe *ga*- mit de Sternrune gschribe woren isch und för s Wort „und“ wert s angelsächsische Zaiche **7** bruucht.

## Lueg au
Muspilli

## Büecher
* Wilhelm Braune: *Althochdeutsches Lesebuch*. ISBN 3-484-10002-8

## Link

* Bibliotheca Augustana
Gebet

S **Gibet** dient emene Mensch dezue, sich an Gott oder ane Gotthait zwende und isch e wichtige Bestandtail vo allne theistische Religione. Es cha sich debi um Loob und Priis, Dank oder e Bitt, um en Hilferuef oder au um e Chlaag handle. E Gibet cha dihai im gschlossne Chämmerli betet werde oder gmainsam i de Öffetlichkait, es cha nume denkt, gflüsteret, gsproche oder gsunge werde. Es cha spontan erfunde werde oder e traditionel öberliferets Gibet sii.

Die wichtigste Gibet im Christetum sind s *[[Vaterunser]]* und bi de Katholike s *[[Ave Maria]]*, im Islam isch es die erst Sure, d ''al-Fatiha''. Dr Muslim muess fümfmol am Dag si Arbet underbräche für zum bäte. D Gebät wärde immer uf Arabisch gsait. D Jude bäte dreimol am Dag, sowohl d Manne wie d Fraue: am Morge s *Schaharit*, am Nomiddag d *Mincha* und z Obe dr *Maariv*. D Manne hai immer ä Huet oder ä Chappe a, und binde sich bim *Schaharit* Gebätsrieme, *Tefillin*, um d Ärm und wickle sich in ä Gebätsschal, a *Talit*, ii. S Gebät *Schma Israel*, wo d Essänz vom Judedum zum Inhalt het, wird am Morge und z Obe, aber au zu vile andere Ziite und us verschiidnige Gründ, wie vor emä Märtyrium, as Glaubensbekenntnis gsait: "Los zue Israel! Dr Herr isch di einzig Gott. Und du söllsch Gott us ganzem Härz lieb ha, mit dr ganze Seel und alle diine Chreft, und di Nöggscht wie di sälber." Die orthodoxe Jude bäte immer uf Hebräisch, die reformierte au in ihrer Umgangsschbroch.

Im Hinduismus und Buddhismus werd mee Wert uf Mantra glait, wone änlichi Funktion hend.

## Literatur
* Friedrich Heiler: *Das Gebet. Eine religionsgeschichtliche und religionspsychologische Untersuchung*. Ernst Reinhardt Verlag, München, Basel 1969
* Carl Heinz Ratschow, Rainer Albertz, Lawrence A. Hoffman, Klaus Berger u.&nbsp;a.: *Gebet I. Religionsgeschichtlich II. Altes Testament III. Judentum IV. Neues Testament V. Alte Kirche VI. Mittelalter VII. Das Gebet im deutschsprachigen evangelischen Gottesdienst VIII. Dogmatische Probleme gegenwärtiger Gebetstheologie IX. Praktisch-theologisch*. In: Theologische Realenzyklopädie 12 (1984), S. 31–103
* Karl Rahner: *Von der Not und dem Segen des Gebetes* (Herder-Bücherei Band 28), Freiburg im Breisgau, Basel, Wien 1968 (ab Juni 2011 auch in: Karl Rahner: *Sämtliche Werke, Bd. 7 Geistliche Schriften*)
* Ole Hallesby: *Vom Beten.* Wuppertal 1958
* Adolf Holl: *Om und Amen. Eine universale Kulturgeschichte des Betens*. 2006

## Weblinks
Lachyoga

De **Lachyoga**, **Hasya-Yoga** oder au **Yogalache** isch e moderni Form vom Yoga, wo mer aifach oni Grund lache tuet. Die Lachüebige werdet kombiniert mit Deen- und Ooteüebige und Pantomimik, wo zum Lache areget. S Ziil vom Lachyoga isch, as de Mensch öber en afänglichs künstlichs Lache zumene echte Lache chunt, wo denn bifraie söll.

## Ursprung und Entwicklig
D Technik vom Lachyoga isch vom Wüsseschaftsschurnalist Norman Cousins i Selbstversüech oni Hilf vo Laborratte entwicklet worde.
De indischi Arzt Madan Kataria vo Bombay het die Lachüebige vom Cousins mit traditionelle Yogaüebige kombiniert und denn 1995 de ersti Lachklub gründet. Um 2010 hets me as 5000 derig gee, und d Lachyoga-Biwegig fiiret jede erst Sunntig im Mai de Weltlachtag.

## Lache oni Grund
Bim Lachyoga tuet mer lache, oni as mer Witz bruucht, denn Theorii vom Kataria sait, as d Würkig vom Lache unabhängig vom Uuslööser isch. Drum bruucht mer nöd umbedingt Humor, um Lachyoga z träniere. Dodemit sai Lachyoga bsundrigs au för Lüt us nördliche Braitegraad gaignet. I de Gruppe bildet sich den sowiso e Dynamik, wo echts Lache ufchunt und sich verbraite tuet.

## Würkig
D Verfechter vom Lachyoga erkläret miteme Lächle, ass de Lachyoga, well me nöd gliichzitig Lache und Denke chöni, e positivi Würkig uf de Gaist uusüebi und so, änlich wie d Meditation, zunere gaistige Entspanig füeri.

D Ergebnis vode Lachforschig oder Gelotologi seget, as Lache s Woolsii staigeret. Zudem werdet dor echts Lache Substanze aktiviert, wo entzündigshemmend sind und Schmerz stilet, Stresshormönli werdet abbaut und s Immunsystem gstärcht. Zudem werd de Suurstoffuustuusch im Hirni stärcher, d Ootmig verbesseret, de Herzchraislauf i Schwung broocht und ganz allgemain de Stoffwechsel agregt. Die Resultat sind umstritte, vermuetli stecket do e paar technokratischi Lachmuffel dehinter, denn jede wo gnueg lacht, waiss as Lache gsund isch.

## Büecher
* Madan Kataria: *Lachen ohne Grund (Laugh for no reason)*. Madhuri international, Mumbai, ISBN 3-928632-93-0

## Weblink
* Portal vo dütschsprochige Lachklüb
* Website vom Dr. Kataria (laughteryoga.org) (uf Englisch)

## Fuessnoote
Weltlachtag

De **Weltlachtag** werd all Joor am erste Sunntig im Mai gfiiret und isch vode Yogalachbiwegig iniziert wore. Die Biwegig bistoot hüt us öber 5000 Lachklüb.

Is Lebe gruefe worden isch de Weltlachtag vom indische Dokter Madan Kataria, wo au de Gründer vom Lachyoga isch. S Fest vom Weltlachtag söll de Weltfride verkörpere und het s Ziil, e globaals Biwusstsii vo Brüederlichkait und Fründschaft dor s Lache z entwickle.

S ersti Weltlachtagtreffe isch em 11. Januar 1998 i de indische Stadt Bombay abgange, wo sich 12'000 Mitglider vo lokale und internationale Lachklüb troffe hend. Am 9. Januar 2000 het s Weltlachtagtreffe zerstmol nöd z Indie stattgfunde, sondern z Koppehage. Da „Happy-Demic“ mit mee as 10'000 Lachi ufem Roothuusplatz vo Koppehage isch im Guinness-Buech vo de Rekoord ufgnoo wore.

Weniger lachfroidig sind die Dütsche, aber immerhi treffet sich am Weltlachtag i merere Städt wie Berlin oder Hamburg so öppe 50 bis 100 Mensche zum gmainsame Lache. Z Frankfuert werd denn usnaamswiis au i de U-Baan glachet und im Zentrum vo de dütsche Lachbiwegig, de "Kirche des Humors" (Chile vom Humoor) z Wisbade gits den jewils e groossi Veraastaltig. 

Natürli gits au ide Schwiz Lachklüb und de Weltlachtag s Zöri haisst "Lachparade".

## Weblink
*Portal vode dütschsprochige Lachklüb
*d Lachparade s Zöri
*Website vom Dr. Kataria (uf Englisch)
Lauterbach (Schwarzwald)

**Luddrbach** (amtlich: *Lauterbach*) isch a gloini Gmoind im weschdliche Doil vom Landkrois Rautweil. S het ugfähr 3000 Iiwohner, wo 2000 devo uf s Dorf sälber entfalla un ca. 800 uf s Hochdaal vom Sulzba (lueg au: Sulzba). Siid 1884 isch Luddrbach zuâdem en Luftkurort, de êldschdii im Landgrois Rottwüül.

## Geografi
### D Geografischi Lagà
Luddbrach liâgt im middlarâ Doil vom Schwarzwald zwischâ 500 un 900 Meder. S Rôdhuus liâgt uf 568 Meder. Nochbrgmeinde sin im Norda Wolfâ (Wolfach im Ortenaukreis), Schiltâ (Schiltach im Landchrijs Roddwüül), im Oschda Schramberg (Landkrois Roddwüül) un im Weschda Hornberg (êbâfalls im Ortenaukreis). Friâr hôt Luddrbach im Siada au no an Dennebrunn (Tennenbronn) grenzt, des isch aber im Mai 2006 nôch Schramberg iigmoinded wôrâ. 

### D Flächanuzig
55 % vo da Flächa sin Wald, wobii in ledschdr Ziit viil Wald wäge Schäde abgholzt wôra isch. 37 % wära landwirtschaftlich gnidzd. En reladiv gloine Doil isch vrbaut. 

## Religion
Di meischde Lüüd, wo z Luddrbach wohna sin katholisch, nur wänig sin evangelisch un dia sin no zuâzoga. S giit au no a baar andiri Religiona vo de Bürger, wo us andiri Länder herzoga sin. Des chunt dôhär, wäl Luddrbach lange Ziit vordereschderriichisch gsi isch un erschd 1805 zu Würddeberg komma isch. 

## Sprôch
In Luddrbach schwätz mr a Mischung us Schwäbisch un us am Badisch-Allemannischâ. Da Luddrbach déregt a dr Grenz zu Badâ lidd, ischs zimli vômischd. Nur Zuazogane schwätzed Hochdidsch. Mr said zuadem, dass mr d'Luddrbacher am Wort "Blau" erkennâ ka.

## Gmeinderot
Ergebnis vo dr Kommunalwahl am 25. Mai 2014:
#CDU 56,6 % – 7 Sitz
#Unabhängige Bürger Lauterbach (UBL) 43,4 % – 5 Sitz 

## Wirtschaft un Tourismus
### Vôköhr
Durch Luddrbach fiârd ôagedli blos oi Schdrôß, wo vo Bediidung isch, d Landschdrôß vo Schramberg uf Hornberg. Deswiidérâ gids no d Schdrôß ge Wolfa, wo abr wenig befahre isch un ôagedli blôs vo da Iiwohner gnudzid wôrd. Älle andere Nôchberérdle ka mr ibr Schramberg oder Hornberg erroichâ.
D nägschdii Bundesschdrôß befindet sich ge Hornberg (B33) odr in Schramberg (B462). D nägschdi Audobahn isch ge Roddwüül (A81), edwa 30&nbsp;km, odr ge Offéburg (A5), edwa 70&nbsp;km, vo Luddrbach.
Zugaaschliß gids in Hornberg (Schwarzwaldbahn), oder in Wolfâ bzw. Schildâ (Ortenau-S-Bahn).

### Tourismus
Luddrbach isch bi dâ Tourischdâ zimlii bekand un beliebt.

Sulzbachtal.jpg|Sulzba
Lauterbach, Kirche St. Michael.jpg|Katholisch Kirch
Lauterbach, evangelische Kirche.jpg|Evangelisch Kirch
Mooswaldmühle.jpg|Mooswaldmihli
Kapfhaeusle , Old House black forest style near Lauterbach.jpg|Kapfhiisli


## Weblink

* Website vo Luddrbach

## Fueßnote
Freiburger Kreise (NS-Zeit)

Im Nationalsozialismus hän z Friiburg im Briisgaü verschiidini Greis exischtiärt, wu in geischtiger Opposition zum System gstande sin. Des sin gsii:

* Dr Friiburger Greis um dr Karl Färber
* S Friiburger Konzil
* Dr Friiburger Bonhoeffer-Greis
* D Arbetsgmeinschaft Erwin v. Beckerath

Diä letschte drei wäre im Widerstand gege s NS-Regime zuegrächnet. Diä sin personell zum Deil identisch gsii. Zwische allene Greis hän persenligi Beziähige gherrscht. 

Noch em Zweite Wältchrieg in der Bundesrepublik het s ge:
* S Forum Freiburger Kreis vo dr FDP
Fatiha

D **Fatiha** (arabisch: الفاتحة, *al-Fātiḥa* „d Eröffnig“) isch die erst Sure im Koran und isch s wichtigste Gibet vo de Muslim und wird am Afang vo jeder *rak'ah* (Gebätsrundi) gsait und au wenn mä es Grab bsuecht. Wie alli heilige muslimische Teggscht wird si nume uf Arabisch rezitiert. Si het siibe Värs und in dene wird d Allmacht vo Gott und si Barmhärzikeit bezüügt und um d Füehrig vo Gott bittet. Si isch in dr Funktion as Glaubensbekenntnis em jüdische *[[Schma Israel]]* odr em chrischdlige Vaterunser ähnlig.
Gehorsamsgebot (Römer 13)

S **Ghorsamsgebott** isch e Gebott, wu dr Aposchtel Petrus in sinem Briäf an d Remer bredigt het. Diä Stell im Neije Teschtämänt heißt:

:::*Jede söll sech der Regierig, wo im Amt isch, underzie. Es git ke Regierig, wo nid vo Gott ygsetzt isch. 0 di gägewärtige sy vo Gott ygsetzt. Wär sech gäge d Regierig stellt, dä stellt sech also gäge das, wo Gott ygrichtet het. Die, wo sech dergäge wehre, mache sech strafbar. Wär ds Guete macht, bruucht sech vor de Beamte nid z förchte, nume dä, wo Böses macht. Du wettisch di nid vor der Regierig bruuche z förchte? De mach ds Guete! Si wird der's anerchenne. Si isch ja der Ghülfe vo Gott und hilft dir uf em Wäg zum Guete. We du hingäge ds Böse machsch, de muesch Angscht ha. Für nüüt treit si ja ds Schwärt nid! Si isch der Ghülfe vo Gott o i däm Stück, dass si eine verurteilt und straft, wo ds Böse macht. Drum isch es nötig, dass me sech underziet, nid numen us Angscht vor ein Gricht, nei, o us em Gwüsse use. (…)*

Des Gebott wird aber dur e anderi Stell in Neije Teschtämänt relativiärt, nämlig dur d Aposchtelgschicht 5,29; do sait dr Petrus un d Aposchtel: 

:::*Gott mues me folge, nit de Mönsche!*

Des Gebott im Remerbriäf hets in Chrischte in verschiidene hischtorische Situatione licht gmacht, sich an d Herrschaft azbasse. Uf dr andere Sitte hän anderi no Wäg gsuecht, wiä mer do drum rum kunnt. So s Friiburger Konzil, wu sich im Nationslsozialismus intensiv mit däm Gebott üsenander gsetzt het. 

D Reformatore hän s Ghorsamsgebott unterschiidlig sträng üsglegt. Dr Zwingli het gsait: *So aber die gantze menge des volcks einhälliklich […] den tyrannen abstoßt, so ist es mit got.* Wänn dr Firscht so d Chrischtepflicht versüümt, mueß dr Bundesvertrag im e revolutionäre Akt erneijeret wäre un im Herrscher d Gewalt üs dr Hand gnumme wäre.

## Literatür
*Ds Nöie Teschtamänt bärndütsch.* Übersetzig: Hans und Ruth Bietenhard, Bern 1985

## Quälle
Die Retter-Ritter

**D Rettar-Ritter** isch a englische Zeichetrickserie, wo 1999 fir s englische Fernsehe gmacht wore isch. Si isch abr au scho in Deitschland im Fernsehe kumme, und zwar zletscht vo Januar bis Mehrz 2004 im Kinderkanal. Dia Serie isch bsonders schee gmacht und saumäßig komisch. Si bestoht aus dreizeh Folga, wo a jede uugfähr zehe Minuta dauret. Trotzdeam dass si so kurz sind, wird abr allat a ganze Gschicht verzehlt, wo ma jedsmohl viel zum lache hot.

## Handlung

Dia Gschichta handlet vo deana zwei Rittar, wo *Sir Boris* und *Sir Morris* heißet. Dia sind zwar uuglaublich guat beinand, aufrichtig und muatig, abr au zimlich guatmiatig und a bizzle dappig. Sia händ zwar de beschte Wille, um dia Läscht, wo si demit zum due händ, zum bekämpfe, abr oft glingts it so, und hindaher standet it bloß sii noo bleeder do.

Dehuim sind dia Rettar-Ritter am Schloß im Land Borovia, zämed mit ihre Viicher, wo au a Rüschtung aahend, und dr Haushälterin. Des Land wird vom Keenig Otto regiert. Dea hot zwei scheene Feehla, Prinzessin Lucy und Prinzessin Loretta, und deana gfallet dia Rettar-Ritter ziimlich guat.

In deam Land gibts au Drache, Hexa und Troll. D Hauptstadt isch a ziimlichs Provinznescht, wo Borodzo heißt. Dett stoht a moads goldene Uur, fiar dia dea Drimslar vo Keenig s ganze Schteuergeald ausgeabe hot. D Leit in deam Land sind it so groß, s gibt iiberhaupts wänig Leit dett. Dr Wirtschaft gohts schleacht und s Fernsehe isch no schwaaz-weiß. S gibt also gnua zum dua fir zwei solchene wia dia Rettar-Ritter.

## Figuura

* **Sir Boris** – de greescht Schwertfechtar vo dr Wealt, it grad a Krischpele, schneidig, aufrichtig und it ganz so bleed wia sei Bruadr.
* **Sir Morris** – isch it de greescht Schwertfechtar vo dr Wealt, aber de Begeischtertschte.
* **Sir Horace, de Hund** – des Vieh vom Sir Boris, hot an guate Schpiersinn.
* **Sir Doris, de Hamstr** – g'heart'm Sir Morris und isch bissig und ziemlich verfreasse.
* **Keenig Otto** – isch de Keenig vo deam Land, hot kui Mensch mea, aber zwei Feehla. 
* **Prinzessinna Lucy und Loretta** – sind leicht zum begeischtre und ziemliche Riebele.
* **Zaubrar Zappendust** – isch scho tausende vo Johr alt, huudlet a bizzle bei seim Handwerk und saichelet a bizzle. 
* **Professor von Proton** – isch uisdeils a geniala Wissenschaftla, aber au a zimlicha Leffas; bei seine Erfindunga ka's ganz schee gfährlich wäre.
* **Keenigin Melissa** – isch dia Keenigin vo deam Nachbarland und uuglaublich reich; s'heißt, dass sie friër mit'm Keenig Otto vrheiret gwea sei soll.
* **Zaubrerin Schimmelfee** – isch dia Zaubrerin vo de Keenigin Melissa.
* **Des Leibweib** – isch d'Haushälterin vo de Rettar-Ritter, ohne dia si ganz schee bleed aus de Wäsch luege dädet.
* **Dia drei Schweschtra** – sollet auf'd Prinzesinna aufpasse. Si sind allat a bizzle aufgregt, wenn dia Rettar-Ritter im Gai sind.

## Ekschterne Syte
* Original Webseite (englisch)
* www.zeichentrickserien.de – D'Retter-Ritter (mit ar kuuze Beschreibung dr Einzelfolge)
*
Echo vom Tödi

S **Echo vom [[Tödi]]** isch es Glarner Handorgelduett gsii.

## Gschicht und Zsämmesetzig vo dr Kapälle
Im Jahr 1980 het de Schlosser und Handorglespiler Kurt Albert us Linthel d Kapälle gründet. Am Aafang isch de Chlaus Müller de zweit Akkordeonischt gsii. Am Klavier het si de Xaver Chischtler senior und am Bass de Xaver Chischtler junior begleitet - beed us Riichäburg. 

S Echo vom Tödi het vill Personalwechsel gchaa, aber de Kurt Albert het's verstande, die Formaziuu uufrächt z erhalte. Sini erscht Eigekomposiziuu isch s' Urnerbodä Kafi gsii, und das isch ä grossen Erfolg worde. Die vier bis füüf Musikante sind i dr Schwiiz und im Ussland uufträtte und händ mit dr Zyyt au e eigeni Stiilrichtig entwigglet. I de letschte Jahr isch de Köbi Kamm us Obschtalde de zweit Handorgelespiler gsii. Am Klavier händ sich der Ernscht Ehrler us Schwyz und de Hermi Luchsiger us Schwande abgwächslet. De letscht Bassischt isch de René Walker us Friiebach gsii.  

Nach Zwänzg Jaar het die Kapälle ires Abschiidskonzert ggii, und der Kurt Albert konzentriert sich hüt uf sini GmbH, e Verträtig für Hochdruggreiniger. Ab und zue spiled si aber immer nuch.

## Stiil
S erst Ensemble het sich der Innerschwiizerstil aageignet - au mit Glarner Merggmaal. Ihri Musig het sech stilistisch markant und eigeständig enwicklet, und me het vom Echo-vom-Tödi-Stil afo rede. Das isch e Mischig us tradizioneller Ländlermusig, Volkstümlichem, Schlager, Klassik und Country. Mängmal singed d' Gschwüschter Rymann mit, oder es wird bödelet und glöffelet. Au Exotischers hai si integriert. De Köbi Kamm isch e mal z Auschtralie gsii und het deet s Instrumänt vo de Uuriiwonner, de Ditscheridu, kennä und spilä gleernt. Im Repertuaar vum Echo vom Tödi hets drum au en Didgeridoo-Schottisch ggii.
Reichenburg

**Riicheburg** (amtlich *Reichenburg*) isch e politischi Gmeind i der Linthebeni im Bezirk March vum Kanton Schwyz i de Schwyz.

## Geografi
Vor Johrhunderte isch Riicheburg am Tuggnersee glegä. Nachberdörfer sind Buttikä (Gmeind Schübelbach), Bänggä und Biltä. Im 1875 isch d Isebahnlinie eröffnet wordä, und sit 1975 gits en Autobahnaaschluss. Für der Autobahnbau isch Chiis uusbaggeret wordä, bis Grundwasser fürechuu isch, und so isch i de Hirschle en Baggersee entstande. En bedüütende Arbetgeber isch d Hakle gsii.

D Ussbärgstrass, au »Ussbärg-Nidärästrass« gnännt, isch syt de Sibzgerjaar ä schmali Bärgstrass. Si fangt gägenüber vu dr Abzwiigig nach Bänggen aa und fuehrt zur Alp Nidärä uf em Gebiet vu dr Gmäind Biltä. Si gchört an ärä Strassegnossäschaft und dörf nur vu Bewohner us Richäburg und Biltä mit Spezialbewilligung befarä wärde. Diä Massnahm isch nötig wordä, will d Landwirtschaft under em motorisierte Individualverchehr glitte het.

## Gschicht
Riicheburg isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1300 als *Richenburg*.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 20,5 % gläge.

## Religion
63 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 16,7 % evangelisch-reformiert.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 2787 Iiwoner 89,6 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 10,4 % anderi Spraache.

De Tieläkt vu Riicheburg ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Markanti Dorfbewohner
Di bekannti Sängerin Monicque isch det mit em Gaschtwirt Chaschper Chischtler verhüratet. Chischtler isch au dr mäischtverbräiteti Familienamä i dem Dorf.

## Weblink

* Offizielli Website vu de Gmeind Rycheburg
* 

## Fuessnote
Linthal GL

**Linthel** isch s südlichscht Dorf im Kantuu Glarus und gchört zu de politische Gmaind Glarus Süd.

De Name Linthel bedüüted sovill wia *Linth-Tal*. Diräggt dur s Dorf flüüst de Fluss, wo Linth heisst. S Dorf isch vu Glarner Alpe umgii und het ä Baanhof, wo d Endstazion vo de SBB-Streggi Ziegelbrugg–Glaris–Linthel isch. Wiiter unde gits nuch e Haltschtell für d Bruuwaldbaan. Das isch e Standseilbaan wo uf Bruuwald, en autofreie Ferienort, füehrt. Im Summer isch der Chlausepass offe, wo Linthel über de Urnerbode mit em Schächetal im Urnerland verbindet. Uf dere Streggi fahrt e Postauto.

Ä wichtigä Arbetgeber isch s Chraftwerch Linth-Limmärä wo der ganz Kantuu mit Strom versorgt. 


Datei:Picswiss GL-11-03.jpg|*Linthel*
Datei:Braunwaldbahn.jpg|Bruuwaldbaan


## Weblink

* d Website vum Dorf Linthel
* 
*
Linth

D **Linth** isch ä Fluss i dr Schwiz. Si entstahd us em Sandbach, wo vom Tödi her chunt, und em Limmerebach im Gebiet vo Linthel i dr Gmäind Glarus Süd.

## Dr Lauf vum Fluss
Im Quällgebiet isch underem Limmärägletscher s Chraftwärch Linth-Limmärä, wo dr ganzi Kantuu Glarus mit Strom versorgt. De natürlichi Fluss nimmt bi Schwande dr Sernf us em Glarner Chliital zu sich und gat in Walesee und dure Linthkanaal in Zürisee.

Us em See flüsst z Züri d Limet (uf alt Züridütsch: Limig; ahd. Lindimagus "Feldfluss"). D Maag isch vor em Linthwärch dr Abfluss gsi vum Walesee und isch denn ersetzt wordä dur ä Maagkanaal (hüt Linthkanal). Dr Name vu dr Linth chunnt vum gallische "lindu-", was Wasser bedütet und Maag chunnt vum gallische *magos, wa "Feld" bidütet.

## Gschicht
Vor über tuusig Jaar isch d Linth nuch i Tuggenersee gflosse, doch si het en mit Material zuedeggt, bis nüüt mi vu ihm vorhande gsii isch. E breiti Ebeni isch entstande, wo zum e Sumpfgebiet worän isch, und d Lüüt sin chrangg wordä, und me het nüd gwüsst, was dergegä tue. Im nüünzechnete Jahrhundert het z Züri en Äschiniör glebt, de het Johann Konrad Escher gheisse. De het en Plan entworfe, wie mer dem Problem chännt Mäischter werdä. Au de badisch Äschiniör Johann Gottfried Tulla het an dem Projäkt mitgschaffed. D Linth isch in Walesee gläitet worde und vu deet us als Linthkanaal in Zürisee. D Manne händ müese Fronarbet leischte, was bi wiitem nüd jedem passt het.

D Korrekziuu vu dr Linth het im 1807 aagfange. Dr Escherkanal, vu Mollis bis in Walesee, isch 1811 fertig gsi. Dr Maagkanal, vum Walesee bis uf Ziegelbrugg füre, isch 1812 fertig worde. Im 1815 isch d Linth bis in Giesse, uf Höchi Bängge, und es Johr speeter bis i d Grynau abe korrigiert gsi. 1866 isch s letscht Stugg, vo de Grynau bis in Zürisee, in Aagriff gnoo worde.

## Weblink

## Fuessnote
DreyEcker

De **DreyEcker** isch e Regionalwäärig gsi, wo vùm Januar 2007 bis zum Januar 2011 im Wiisedaal im Ùmlauf gsi isch. Dr DreyEcker isch als Komplementärwäärig zum Euro dacht gsi ùn het sölle di regionali Wirtschaft ùn regionali Wirtschaftschreisläuf ùnterstütze. Dur des het di regionali Wirtschaft aakùrblet werde sölle ùn Arbeitsblätz gschaffe werde. D Bezeichnig leitet sich vùm Dreyeckland ab, dr Bezeichnig für d Gränzregion Schwyz – Südbade – Elsass.

Bruucht werde chönne het dr DreyEcker nùmme bi bstimmte Gschäft, wo freiwillig dra deilgnoo hen: z Schopfe, Huuse, Löörech, Wyl, Badisch-Rhyfälde, Chandere ùn Efrige-Chilche.

Zur Verwändig vùm DreyEcker isch es notwändig gsi, in de bytragsfreie Trägerverei yzträte. Dr DreyEcker isch nooch 3 Monet verfalle, wänn kei Verlängrigsmarke, wo 2% vùm Wärt choscht het, drùffbäbt worde isch. Die Sùmme isch zur Fördrig vo regionale Verein yygsetzt worde. Bim Zrùggùmtuusch no Euro isch e Gebühr vo 5% erhoobe worde. Dur de Wärtverlùscht het sölle verhindret werde, dass s Gäld ghortet wird.

Bis Mai 2007 isch e Sùmme vo 10.258 DreyEcker im Ùmlauf gsi ùn im letschte Joor 2010 sin DreyEcker im Wärt vo €47.500 im Ùmlauf gsi. Im Januar 2011 isch de DreyEcker deno vo de Initiante ussem Vercheer zoge worde. Er het sölle dur e neui Komplementärwäärig ersetzt werde. Insgsamt hät de DreyEcker in dänne Joor e Chaufchraft in Euro vo über €500.000 gha.

Regionalwäärige sin in viilene Länder verbreitet. Di grööschti isch d Schwyzer WIR-Bank, wo syt 1938 im Ùmlauf isch. Di grööschti Regionalwäärig vo Dütschland isch de Chiemgauer (Bayern). Im Alemannische Sproochruum sin usserdäm dr *Rössle Regional* (Stueget) ùn dr *Regio Ostallgäu* im Ùmlauf.

## Weblink
*Dreyecker ùff Moneypedia.de
*Badischi Zytig: Ein Jahr Pause für den Dreyecker

## Fueßnote
Tuggenersee

De **Tuggenersee** oder **Tuggnersee** isch en hüt verlandete See, wo früener i de Linthebini glegen isch. Hüt gits nu no en chlinne Waier i de nöchi vo Riicheburg und chlinni Bodeuuebehaite vom ehemolige Flusslauf vo de Linth, wo uf d Exischtänz vo dem See hiiwysed.

## Vorzit
Wo sich noch de letschte Iiszit d Gletscher hend afange zruggzüche, het sich en riisige See bildet, wo vo Züri bis uf Sargaas ggangen isch. D Linth het vom Glarnerland Gröll und Chiis mitgschleppt und de See afange uffüle. Öppe 5000 v.&nbsp;Chr. het si so de See tailt in östliche Walesee und in westliche Zürisee. D Linth het de See nodisno witer ufgfüllt. I de Römerzit het er sich nöd witer ass bis zum «Bänggner Büchel» erstreckt.

Im Joor 610 händ de Columban und de Gallus s Dorf Tugge bsuecht und de Gallus söll d Götzebilder vo de Tuggner in See ine grüert ha.

## Mittelalter
Im früene Mittelalter het sich de Zürisee bi Grinau und Uznach trennt. De Tail i de Linthebini isch numeno en flache See gsii, wo i Urchunde *Tuggenersee* gnennt worden isch. Wie gross de See im hütige Bänggner Riet gsi isch, chunnt vo alte Beschribige und alte Landcharte nöd klar füre. De See isch immer mee verlandet und im Joor 1535 z letschtmol erwänt worde. Well sich aber s Flussbett vo de Linth het afange hebe, isch es jetzt immer wider zu Öberschwemmige cho und de Seespiegel vom Walesee het sich au ghebt, so as Weese immer wider öberschwemmt worden isch und d Linthebeni versumpft isch und d Lüt chrangg wore sind.

## Linthkorrektur
Im Nüünzechnte Jahrhundert het in Züri in Äschiniör glebt, de het Johann Konrad Escher gheisse. De het en Plan entworfe, wie mer dem Problem chännt Mäischter werdä. D Linth isch in Walesee gläitet worde und vu deet us als Linthkanaal in Zürisee. D Männer händ müese i de Jaare 1807–1816 Fronarbet leischte, was bi wiitem nüd jedem passt het.

## Literatur
* Ivo Auf der Maur (Hg.): *Columban von Luxeuil, Mönchsregeln*. eos Klosterverlag, St. Ottilien 2007 ISBN 3-8306-7276-4
* Conrad Max Schindler: *Zum Quartär des Linthgebiets zwischen Luchsingen, dem Walensee und dem Zürcher Obersee*. Beiträge zur Geologischen Karte der Schweiz, Landesgeologie Bern, 2004

## Weblink
* Tuggnersee: Entstehung und Verlandung Mittailig uf *linth24.ch* vom 2. April 2011
Tuggen

**Tugge ** (amtlich *Tuggen*) isch e chliis Dorf un e politischi Gmeind im Bezirk March vum Kanton Schwyz i de Schwyz.

## Geografi
Tugge liit i dr Linthebeni am Südabhang vom Buechberg und stoost an Zürisee. S het ä eigeni Autobaanuusfahrt am Zuebringer vu d'r Autobaan A3. In und um Tuggä häts vili Puurebetrieb. Es het au no Reschterand und anderi Chliibetriib. Zue de Gmeind ghööred ds Dorf Tùgge u d Wiiler Boleberg, Giredorf u Holeneich. Vu de Gmeindflechi sind 62,7 % landwirtschaftlichi Flechi, 22,1 % Wald, 11,6 % Sidligsflechi u 3,6 % suschtigi Flechi.

## Gschicht

De Ortsname (ahd. Tuccunie, lat. Ducones) laitet me vom latinische Wort *ducere* ab, was "züche" haisst. Drum nint mer a, as dozmol d Schiff, wo vom Zürisee cho sind, umglade worde sind und denn d Güeter uf Flooss an Walesee zoge worde sind. De Grund isch, as früener de Zürisee vill grösser gsii isch und bis uf Tugge au schiffbar gsii isch. De Seetail het im Mittelalter Tuggenersee ghaisse.

Z Tugge hend um 610 de St. Gallus und de St. Columban missioniert. D Missionare hend afange e Chloster baue, well aber de Gallus die haidnische Tempel azunde het und d Opfergoobe in See ine grüert het, hend si müese flüche. S Woppe vo de Gmaind Tugge zaigt de Hailigi Gallus ufeme Böötli.

Aber d Tuggener sind trotzdem glii Christe worde und die ältisti Erwäänig vode Chile z Tugge cha um 650/60 datiert werde. Im 7. Joorhundert sind i dere Chile au drai Mane bigrabe worde. S mittleri Graab lit gnau uf de Achs vode Chile und isch, wie die andere baide Gräber gostet und au gnau uf de Altoor uusgrichtet.

Im Mittelalter hend d Groofe vo Rapperschwil en Turm baut, wo denn zum Schloss Grynau usbaut worden isch, wo im 13. Joorhundert dör Hüroot a d Groofe vo Toggeborg choo isch.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 14,4 % gläge.

## Religion
78,2 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 9,6 % evangelisch-reformiert.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 2646 Iiwoner 90,1 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 9,9 % anderi Spraache.

De Tieläkt vu Tùgge ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Weblink

* Offiziälli Homepage vu de Gmeind
* 

## Fuessnote
Ländlerkapelle Oberalp

D' **Ländlerkapelle Oberalp** isch sit em 1969i e Musiggruppe us em Bündnerland. Sie het de Name überchoo, will der Kapällmäischter, d'r Silvio Caluori, z' Chur a d'r Oberalpstrass gwohnt het. Mit vu d'r Partie isch au d'r Arno Jehli gsii, der hüttig Kapällmäischter. 

Nach wenige Jaar het die tüpisch Bündnerformaziuu mit Klarinette, Handorgle, Schwyzerörgeli und Bassgiige vill Personalwechs'l gchaa. D'r Arno Jehli het d' Läitig übernuu und isch immer dranne blibe. Er het au vill Sache sälber komponiert, wivill, das weis er hüt sälber nüd.

Nach zäche Jaar het i'm Schtädtli Chur e Schtiilbând gschpillt - d' *Cocotara Steelband*. D' Kapällä Oberalp het sich mit denä Musikante zämetue, und das het es Experimänt ergii. Si hend i dere Bsetzig au en Toonträäger uufgnoo. Das isch d'r Aafang gsii vu viile Experimänt: Die wohl bedüütendschte sind s' Zämmeschpiel mit de *Saxi-Driimers* und eme Sinfonieorcheschter. 

Hüt bschtaad die Formaziuu us de folgende sächs Musikante:

* Fortunat Caduff, Bassgiige
* Arno Jehli, Schwiizerörgeli und Handorgle
* Josias Juuscht, Klarinette und Saxofon
* Kurt Patzen, Schwiizerörgeli und Handorgle
* Walter Rogentin, Klarinette und Saxofon
* Martin Tanner, Klarinette und Saxofon

Mängmal begläitet au d'r Felix Calonder am Schwyyzerörgeli, oder dänn sinds Gaschtmusikante, wo es Experimänt mitgschtaltet.
Bilten

**Biltä** isch die nördlichscht Gmeind vum Kantuu Glarus gsi und ghört hüt zur Gmeind Glarus Nord. S' Dorf exischtiert schu sit tuusig Jahr. 

Früecher isch d' Linth en wilde Fluss gsii und het sich immer wider i nüüi Erm verzwiigt. Will d' Elektrizität nuch nüd uufchuu ischt, het mer für Fabrikaziuu d' Wasserchraft bruucht. Nachdem s' Linthwärch fertig ggsii isch, hend d' Biltner us der hervorragende Vercherslag Profit gschlage, und grossi und chlini Gschäfter sind aagsidled worde. Im Achtefüfzgi hend d Gebrüeder Kuenz e Fabrik a der Linthescherstrass etabliert. Das isch e Grossmetzgerii gsi, wo im Füfenünzgi wäge Konkurs het müese zuemache. In Biltä gits aber au suscht nuch bedüütendi Arbetgeber. D' Gmeind het aber finanzielli Problem gha. Sit em 1. Jänner 2011 gchört Biltä wege de Glarner Gmäindsreform zur Gmäind Glarus Nord.

D' Waarzäichä vu Biltä sind s' Elsenerhuus und s' Ritterhuus, beed a d'r Elsenerstrass.

Markant isch au d'r Torfstichsee bim Ussbüel. I d'r Ziit vum zwäite Wältchriäg händ's det Torf gschtoche, dass Grundwasser vürechuu isch. Es het au nuch zwii chlini Wiiher, wu währed em erschte Wältchriäg entschtande sind.

## Weblink

*Offizielli Website fo Biltä

## Bilder

Datei:Bilten preghejo 010.jpg|Chile
Datei:Bilten komunuma domo 005.jpg|Gmäindhuus
SBB Ae 6/6

D **Ae 6/6** isch ursprünglich e Gotthardloggi, wu mer nüt nuch uf em ganze Netz vu dr Schwiizerische Bundesbaan vor Güeterzüüg aatrifft. D Ae 6/6 drait dè Bynamè *D Königin vum Gotthard*.

I dr Ziit nach em Zwäite Wältchriäg het d Isebaan e vill grössers Vercheersuufkomme z bewältige gchaa als früecher. Me het di tüppische Gotthardloggene zur Verfüegig gchaa wie zum Bischpil s Krokodil und ander Schtangeloggene. D SBB het es Pflichteheft für e nüüi schtarchi Loggi useggii, und s Konsorzium us Brown Boveri, der Schwiizerische Loggi- und Maschinefabrigg und der Maschinefabrigg Örlike het dr Zueschlaag gwunne. Drii Jaar – vom Nüünevierzgi bis zum Zweiefüfzgi – sind vergange, bis dr Prototyp fertig entwiggled gsii isch. Der het zwii Stromabnämer und zwii Drääigschtell mit je drii Achse gchaa. Laufachse het er keini überchuu. 

Am 4. Septämber 1952 isch denn au d Brown Boveri z Münchäschtäi fertig wordä mit em eleggtrische Täil, und me hät dr Prototyp uf d Streggi gschiggt. Er isch 124 Tonne schwär gsii und het chänne mit 120 Stundekilometer fare. Im Driiefüfzgi isch denn dr zwäiti Prototyp erschine, und me het si im Regeldiänscht uf dr Gotthardschtreggi iigsetzt. Dänn sind aber gravierendi technischi Mängel vürechuu. Mängmal sind Faarmotore uusgschtige, und me het si müese vum Gotthard abzie. Im Flachland sind sie mängmaal mit füüf Faarmotore und me Balascht iigsetzt wordä. S ganz Syschtem händs müese wiiterentwiggle. 

## Lokdaufènè
Au d Extrafahrtè aalässlich vo dè Lokdaufènè ghöred zum Betrybsysatz vo dè Ae 6/6. Mo hèt èn Bruuch uss Ängland übbernõ, idèmm mo d Loggi mit Kantons- un Gemeindewappè gschmückt hèt. S sin feschtlichi Aaläss gsi, un jedè Kanton hèt «sini» eigni Ae 6/6 übberchõ. D Fahrzüüg 11426 bis 11520 hèn Gmeindswappè vo Kantonshauptört un vo wichtigè Vokeerszentrè chriègt.

## Bedrybsysätz bis i d 1960er Johr
Vom 1955i bis is 1966i isch d Seriieprodukziuu ggange. Im Ganze sind 120 Ae-6/6-Loggene gmacht wordä. Iri grööschte Iisätz hends i de Füfzger- und Sächzgerjaar gchaa. 

## Bedrybsysätz vo dè 1970er Johr bis i d 1990er Johr
D Ae 6/6 isch abglööst wordä vu de Buuräihä Re 4/4 III und Re 6/6. Si sind aber nuch lang nüd wädzdängge gsii us em Vercheer vu dr Isebaan. Fascht überaal uf em Normaalschpurnetz vu dr Schwiiz het mer si chänne bruuche. Mit dr Umschtrukturierig vu dr SBB hends ali 120 Stuck dr Divisiuu Güetervercheer zueteilt, so dass si hüt nur nuch mit Güeterzüg fare dörfed. D Jaartuusigwändi hend nuch ali überschtande. Dänn sind aber di erschte Uusrangschierige chuu. Gad verschideni Loggene hends uusrangschiert und zum Teil abbroche. Di andere schtönd mäischtens uf Abschtellgläis vu groosse Güeterbaanhöf, oder si fared nuch mit Güeterzüg.  

## Literatur
* E. Meyer: *Die Lokomotive Ae 6/6 für die Gotthardstrecke der Schweizerischen Bundesbahnen*.Schweizerische Bauzeitung, Band 71 (1953), Heft 6 (Teil 1) (retro.seals.ch, PDF 4.9 MB)Schweizerische Bauzeitung, Band 71 (1953), Heft 7 (Teil 2) (retro.seals.ch, PDF 5.6 MB)

## Weblink

* Schw. Bundesbahnen Ae 6/6 Nr. 11'401 - 11'520
Museumseisenbahn

E **Museeumsisebaan** isch e Isebaanschtreggi wu nümm im Regelbetriib schtaht. Meischtens sind s friiwilligi Hälfer wu d Geböi, d Gläis und s Rollmaterial instandhaltä. S Rollmaterial, das sind uusrangschierti Loggene und Wäge. Soo tued me em Publikum uffzäige, wie d Isebaan früecher uusgsee het. De bedüütendschti Betriiber vu Museumsisebaane im düütschsprachige Ruum isch dr Eurovapor. Er hät einigi diräggti Sekziuune, wu tüendt Museeumslinie betriibe. Es törfed aber au gwöndlichi Baanlinie mitbenützt wärdä, wänn e Faarbewilligung voorliit.

## Bekannti Streggene
### z Dütschland
* Sauschwänzlibaan, e kurveriichi Streggi zwüsche Wizä und Blummbärg im Südschwarzwald
* Kandertalbaan (Chanderli), e Museumsbaan i der Nähi vo Basu

### i de Schwiiz
* Museeumsbaan Blonay–Chamby (BC), 1968 als erschti Museeumsisebaan vu de Schwiz eröffnet worde
* Dampfbaan Furka-Bärgstreggi (DFB), e Nostalgiibaan zwüsche Realp und Oberwald uf de stillglaite Bärgstreggi vu de ehemalige Furka-Oberalp-Baan (FO), hüt *Matterhorn Gotthard Bahn* (MGB)
* Dampfbaan-Verain Züri Oberland (DVZO), e Dampfzügli zwüsche Bauma und Hiwiil im Züri Oberland
* Schinznacher Boumschueubaan (SchBB), e Fäudbahn uf emene Areal vo e re Boumschueu z Schinznach-Dorf

### z Öschtrych
* «Rhibähnle», e Notsalgiizügli uf de Glais vo de *Bahn vo dr Internationala Rhiregulierig*, ab Luschtnou (A) oder uf Wunsch o ab Widnou (CH)

## Luèg au
* Lischtè vo Museumsbaanè

## Weblink

* Verband Dütsche Museums- und Touristikbahne
* Verband Östrichische Museums- und Touristikbahne
* Verband historischer Eisenbahnen Schweiz (HECH)
FC Winterthur

Dä **Fuessballclub Winterthur** isch en Schwiizer Fuessballclub vo Winterthur.

Er spiilt im Momänt i dä *Challenge League*.

## Erfolg
Dä FCW isch drümal Schwiizer Meischter worde, nämli 1906, 1908 und 1916. Är het zwüschet 1969 und 1975 föif Mol am UI-Cup teilgno und isch zweimal in Cupfinal vom Schwiizercup (1969 und 1975) und zweimal in Ligacupfinal (1972 und 1973) cho. Zletzt händses i dä Saison 05/06 in Cuphalbfinal gschafft ka und sind dete gägä dä FC Sion usgschiide.

## Aktuell
Hüt isch de Verein meischtens im obere Mittelfäld vo de Challenge League. Er isch i de Saison 2021/22 id Super League ufgstige

## Literatur
*  

## Weblink
* Di offiziäl Homepage vom FCW
* 
* FCW 2 in dr 4. Liga
* D'Siite vo de Bierkurve, dFans vom FCW
* S'Fanmagazin Laufpass
Maag

D **Maag** isch hüt e Bach i de Schwiz, wu d Ebeni westlich vu Wesä im Kantuu Sanggalle entwässeret. Östlich vum Biberlichopf flüüsst är uf Schänner Bode in Linthkanaal.

## Name
Öb de Uusfluss us em Walesee tatsechlich de Name «Maag» traid hed, isch i de Namesforschig umstritte; lueg dodezue au under Limet. De Hans Jacob Leu nennt de Flussabschnitt i sine *Allgemeine Helvetische oder Schwizerische Lexike* jedefalls wie de Hauptzuefluss vom Walesee, nämlig «Seez».

## Gschicht
D Maag isch früener dr Abfluss vum Walesee gsii, sozsäge d Fortsetzig vu dr Seez, wu bi Walestadt i See flüüsst. Si isch dänn bi Ziegelbrugg i di duezmol nuch natürlich Linth gflossä. Will mer im Nüünzechnetä Jaarhundert hät müese s Land dräniere, isch s Landschaftsbild anderscht wordä. Hüt isch de Linthkanaal, wu bi Wesä aafangt, dä wu s Wasser i Richtig Zürisee abfüert. Är isch wie s übrig Linthwerch vu 1807 bis 1816 dur Fronarbeiter under dr Läitig vum Johann Konrad Escher erschtellt wordä.

## Weblink

* D Korrekziuu vu dr Linth
* 

## Fuessnoote
Axpo Power AG

D **Axpo Power AG**, bis 2012 *Axpo AG*, bis 2009 *Nordoschtschwiizerischi Chraftwärch AG* (NOK), isch ä Grossvertäileri für eleggtrische Strom. Si isch zueschtändig für d Kantüü Aargau, beednä Appizäll, Glaris, Sangallä, Schaffhuuse, Thurgau, Zug und Züri.

Aagfange hets im Nünzechähundertacht. Dr Chlüüntalersee isch en Natursee, wu dur en Bärgschturz entschtande-n-isch. Über dr Bärgschturzmasse henz e Schtaumuur buut mit ere Straass obedruff. Will di gliich Gsellschaft au s Aarechraftwärch vu Beznau under sich gchaa het, het mer sich für dr Name Löntsch-Beznau-Wärch entschide. Hüt nuch heisst s Chraftwärch, wo vum Chlüüntalersee s Wasser überchunnt, »Chraftwärch am Löntsch«, und dr Löntsch isch dr Abfluss vum Chlüüntalersee. Die Gsellschaft isch zum gröschte Energievertäiler vu dr Schwiiz aagwachse, und mer het si im Nünzechähundertviertzechä in »Nordoschtschwiizerischi Chraftwärch« NOK umgnännt. 

D NOK het sich am Höchschtspannigsnetz vu 380 Kilovolt betäiliget und isch hundertprozäntigi Bsitzeri vum Chärnchraftwärch Beznau worde. Si het au Aateil a de Chärnchraftwärch vu Löibschled und Gösge. Zur Helfti gchört ihrä au s Wasserchraftwärch im Wägital. Au usserhalb vu dr Nordoschtschwiiz het si Beteiligunge. Nännenswert isch s Chraftwärch Riburg-Schwörstadt uf dütschem Schtaatsgebiet. D Eleggtrizitätsgsellschaft Laufeburg isch s gschäftsfüerende Mitgliid vu de Chraftwärch Albula-Landwasser z Filisur gsi. Die Ufgob het im Zweituusedundeis d Axpo Trading AG übernuu, wo es Tochterunternähmä vu dr Axpo Holding AG isch.

D Axpo isch au d Betriiberin vu bedüütende Hoochspannigsläitige wie zum Bischpiil dr Vorabläitig worde. Bsunders wichtigi Läitigszüüg günd vu Bonaduz i d Breiti bi Nüüreschtorf und vu Nüüreschtorf über Beznau nach Laufeburg. Det het d Eleggtrizitätsgsellschaft Laufeburg es Nutzigsrächt chänne gnüüsse. Zäme mit em EW Züri het si au di schlaagziileträchtigi und umschtritteni Läitig vu Bängge uf Mettlä ygrichtet. Die Läitige wärded sit em Jänner Zeituusedunddrizäche vu dr Swissgrid betribe.

D *Axpo Vertrieb AG* isch im Nünzechähundertachtenünzgi as e gmeinsami Verchaufs- und Marggetinggsellschaft vo dr NOK und dr Chraftwärch vu dr Kantüü gründet worde. Im Zweituusedundeis isch d Axpo Holding AG gründet worde, d NOK und d Axpo Trading AG sind zu 100 Prozänt Tochtergsellschafte vu dere Holding. Uf en erscht Oktober Zweituusedundnüü het me dr Firmename vu *Nordoschtschwiizerischi Chraftwärk AG* uf *Axpo AG* gweggsled und ali Tochterfirme vo de Axpo Holding händ de Marggename „Axpo“ in ihren Firmename iipuut. Sit am 23. Augschte 2012 gheisst d Firme *Axpo Power AG*.

## Weblink

* Website vo de Axpo Holding AG

## Fuessnoote
Elektrizitätsgesellschaft Laufenburg

D **Eleggtrizitätsgsellschaft Laufeburg** isch e Stromhandelsgsellschaft mit Sitz z Laufeburg. S Schtedtli uf beedne Siite vum Rhii isch drfüür bekannt, ass mindeschtens zechä Hochschpannigsläitige det zämmechänd. Im Nünzechähundertsächsefüfzg het d Chraftwärchgsellschaft vu Laufeburg die Eleggtrizitätsgsellschaft gründet, und uf em Gmäindgebiet vu Käischte isch e grossi Verteilstaziuu buut wordä. Es hät fascht ä unübersichtliche Wald ggii vu Hochschpannigsläitige. Mer het i dr Ziitig chänne lesä vu dr lengschtä Läitig, diä gaht nuch hüt vu Laufeburg bis is Wallis. 

Hüt het si d Konzessiuu zum verschideni europäischi Länder mit Eleggtrizität z belifere. Für dr Export uf Italiä bruucht si under anderem d Gotthardläitig, d Lukmanierläitig, Läitige vu dr NOK und d Läitig vu Sils im Domleschg uf Soazza. Usserdem het si siinerziit d Läitig vu Sils i d Pradella la buue und belifered so s Unterängadiin mit Schtrom.

## Fuessnote
Vorableitung

D **Vorabläitig** isch de 380-Kilovolt-Schtroomläitig vu de Nordoschtschwiizerische Chraftwärch. Si isch di höchscht Hochspannigsläitig vu Europa und füehrt über ä Vorabgletscher. Si isch i de Füfzger- und Sächzgerjaar entschtande und mues im Rhütmus vu füfezwänzg Jaar gwaartet wärde, und das mit Helikopter. Susch müend d Läitige erscht nach füfzg Jaar revidiert wärde. 
Di ganzi Läitig füehrt vu Tavanasa am Vorderrhii bis i d Breiti bi Nüüresdorf. Im Bärggebiet isch si zum Täil mit Schpeziaalmaschte uusgrüschtet.
Uetlibergbahn

D **Üetlibergbaan** isch e normalschpurigi Isebahn, wo vu de Stadt Züri uf de Üetliberg faart. Si isch siinerziit under dr Läitig vum Äschiniör Tobler buut wordä. Wäg dr ussergwöndliche Schtiigig vu 70 Promillä uhni Zaarad isch em gliiche Äschiniör au d Buuläitig für d Wädischwil-Äisidle-Baan überträit wordä. De Chaschper Wetli hät diä Buuläitig us verschidne Gründ müese-n-abgii.

D Üetlibergbaan isch am 12. Mai 1875 eröffnet wordä. Am Aafang sind chlini Dampfloggene vu dr Firma Krauss iigsetzt wordä. Äini drvoo isch a d Wädischwil-Äisidle-Baan vermiätät wordä. Ufgrund vu finanziellä Problem het mer d Sihltalbaan und d Üetlibergbaan nüd in Hauptbaanhof gfüehrt. Si händ z Züri i dr Selnau iri Ändstaziuu gchaa. Erscht mit dr Iifüehrig vu dr Zürcher S-Bahn isch das gänderet wordä. 

D Üetlibergbaan het es äiges Schtromsyschtem vu 1200 Volt und bezieht ihrä Schtrom vum EW Züri. Will d Sihltalbaan, wo es Stugg wiit uf de gliiche Gläis faart, irä Schtrom mit dr Bundesbaan täilt, sind d Faarläitig und d Schtromabnämer vu dr Üetlibergbaan um 30 Santimeter uf d Siite gruggt.

Hüt isch d Üetlibergbaan ä Täil vu dr Siiltaal-Züri-Üetlibergbaan (SZU) und träit als S-Baan-Linie d Nummere Zäche.

## Weblink

* di offizielli Internetpräsenz vu dr SZU
* Uetlibergbahn: Mit der Bahn zum Pluto uf schweizwochen.de
* d Gschicht vu dr Üetlibergbaan uf dr Website vum Üetliberg-Verein
Wädenswil-Einsiedeln-Bahn

D' **Wädischwil-Äisidle-Baan** isch e ehemooligi Ysebaangsellschaft und e Ysebaanstreggi zwische 
Wädischwil und Äisidle in dr Schwiiz. Si isch Normalspurig.

## D' Vorgschicht und di erschtä Buuarbätä

Wädischwil isch es Puuredorf gsii, wu zu-n-ere chliine Schtadt aagwachse-n-isch. De Gmäindrat het im Jaar 1867 de Zürcher Kantuunsäschiniör Chaschper Wetli biizoge, mit em Ziil, ä besseri Schtrasseverbindig zum Wallfahrtsort Äisidle z' buue. De het den aber d' Idee gchaa, ä Ysebaanlinie z' buue und hät se in ere Volksabschtimmig chänne duresetze. Si hend under dr Läitig vum Chaschper Wetli aafe buue, doch mit dr Ziit sind alli finanzielle Mittel uusgschöpft gsii, und d' Buuarbete sind iigschtellt wordä. Erscht nach langem hii und här het mer chänne dr Buu vu dr Ysebaanschtreggi wiiterverfolgä.

## S' Wetli-Syschtem

D'r Chaschper Wetli, wu au ä erfaarene Ysebaanäschiniör gsii isch, het ä eigeni Dampfloggi für diä Baan entwigglet. Diä het er mit me Walzerad uusgrüschtet. S' Walzerad isch ä Alternative zum Zaarad gsii. Das Syschtem het de Chaschper Wetli sälber entwigglet, het aber drmit käi Erfolg gchaa. Iseschtääb sind pfiilförmig a de Schwellä vum normalschpurige Gläis befeschtiget wordä. A denä het sich d' Loggi bi dr Probefaart müese ufeschtämme. 

### S' Uuglügg
D' Hiifaart isch nuch guet ggange, und vill Verantwortlichi sind mitgreist. Im Abewäg het s' Walzerad aber nümme funkziuniert, und d' Brämse hend versäit. Diä Zuugskomposiziuu het es Tempo überchuu vu ungfäär 120 Schtundekilomeeter. Im Baanhof vu Wädischwil het si sich wäg d'r änge Kurve überschlage. Gad einigi Mitreisendi sind tödlich verunglüggt. 

## D' Buuarbete under em Äschiniör Tobler
Di nuch uusschtehendä Buuarbete het mer em Äschiniör Tobler aavertruut. De hät schu d'r Buu vu d'r Üetlibergbahn gläitet und het s' verschtande, e Baan mit 70 Promill Schtiigig uhni Zaaradhilf z' entwiggle.

D Baanlinie isch im 1877 ooni groossi Fiirlichkäitä eröffnet wordä. De Schogg vum Uufall isch immer nuch tüüf gsässe. Will si käs eiges Rollmaterial gchaa hend, hends e Loggi vu dr Üetlibergbaan samt Wäge aagmietet.

## Diä hüttig Baanlinie
Am 12. August 1889 het d' **Wädischwil-Äisidle-Baan** mit dr Zürisee-Gotthardbaan zur Schwiizerische Südoschtbaan fusioniert. Au diä Baan isch eleggtrifiziärt wordä. Zum Täil git's diräggti Züüg vu Äisidle bis Züri. Als Rollmaterial het mer di huusäigene ABe 4/4- und BDe 4/4-Triebwage und Loggene vu dr Lokoop und de Buuräihä Re 4/4 III und Re 4/4 IV bruucht.

## Weblink
* Streckeverlauf vu de Baanlinie bi Openstreetmap.org