open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tréogat

**Tréogat** (bretonisch *Tregad*) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.

D Gmai ghert zum  un zum Arrondissement .

## Geografi
Tréogat lyt am Atlantik, 18 km vu Quimper un 54 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 51 m iber Normalnull. 

## Gschicht
Tréogat isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1348 as *Trefvozgat* (1348 *Trefuozgat*, 1389 *Treozgat*, 1389 *Treozgat*, 1395 *Trenozgat*, 1405 *Trevosgat*, 1405 *Trevosgat*).

## Verwaltig
 vu Tréogat isch . Tréogat ghert zum Kommunalverband .

## Bevelkerigsentwicklig

## Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Tréogat ghert zem Bretonisch. 

## Kultur un Böuwärch
* Chilche Saint-Boscat (14. Jh.)
* Croix de Kerguenol (1500)
* Manoir de Minven (16. Jh.)
* Lavoir de Ty-Poul

## Weblink

## Fueßnote
Trézilidé

**Trézilidé** (bretonisch *Trezilide*) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.

D Gmai ghert zum  un zum Arrondissement .

## Geografi
Trézilidé lyt 68 km vu Quimper un 39 km vu Brest uf ere Hechi zwische 29 m un 93 m iber Normalnull. 

## Gschicht
Trézilidé isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1426 as *Treselide* (1543 *Trezelide*).

## Verwaltig
 vu Trézilidé isch . Trézilidé ghert zum Kommunalverband .

## Bevelkerigsentwicklig

## Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Trézilidé ghert zem Bretonisch. 

## Böuwärch
* Chilche Saint-Péran
* Calvaire

## Bilder

Datei:Trézilidé (29) Église 01.JPG|Chilche Saint-Péran
Datei:Trézilidé (29) Calvaire.jpg|Calvaire
Datei:Trézilidé (29) Monument aux morts.JPG|Dotedänkmol


## Weblink

## Fueßnote
Selber drülle

**Selber drülle** isch e Filmwettbewärb, wu anne 2012 z Löörech stattgfunde het. Veraastaltet wore isch dää Wettbewärb vum glychnamige Verain, wu im Oktober 2011 vu dr Linda Sepp un dr Maren Schrader zämme mit em Elias Füchsle un em Matthias Klimkait grindet woren isch.

D Schrader het Kultur- un Mediepedagogik z Halle studiert, d Sepp het z Locarno ne Ussbildig zur Schauspiileri gmacht. Si hän sich iber s Theater chänneglehrt. Wu si vun eme Theaterprojäkt mit em Zug haimgfahre sin, isch ene d Idee zue däm Churzfilmfeschtival chuu. 

Zum Wettbewärb hän Churzfilm chenne yygee wäre, wu uf Alemannisch gschwätzt wird un wu nit lenger sin wie sibe Minute gange. Finanziäll unterstitzt wore isch die Veraastaltig vum Landrotsamt Löörech. 

Insgsamt sin elf Film yygee wore, zum Weetbewärb zuegloo wore sin dervu zeh. Dr elft isch z lang un nit uf Alemannisch gsii. 

Am Samschtig, 7. Juli 2012 sin d Film im große Saal, im Foyer un im Café vum Alte Wasserwerch z Löörech in eme Ändlosschlupf vorgfiert wore. S Publikum het chenne Stimme vergee un s het au ne Jury gee, wu us drei Lyt bstanden isch, em Dichter Markus Manfred Jung, em Filmstudänt un Jungregisseur Christoph Gutmundsson un em Michele Giannini vum „Free Cinema“.

Gwunne het dr Film "Ausflug zu dritt" vu L. Geling, l. Weidenmüller un K. Sepp, dr Publikumsbryys isch an s Ehbaar Jundt fir dr Film "Bim Barbier" gange.

## Weblink
* Gschwätzt wird uf alemannisch! (Badische Zeitung, 10. April 2012)
* Mundart hat Klasse – der Dialekt im Kurzfilm (Badische Zeitung, 5. Juni 2012)
* Alemannisches Filmfestival „Selber drülle“ feiert Premiere (Badische Zeitung, 6. Juli 2012)
* Filmische Episoden auf Alemannisch (Badische Zeitung, 9. Juli 2012)
* Alemannisches Filmfest setzt auf regionalen Sprachwitz (Badische Zeitung, 28. Augschte 2012)
* Churzfilm «Bim Barbier» uf youtube.com
Farinelli

Dr **Farinelli**, äigentlig **Carlo Broschi**, (* 24. Januar 1705 z Andria; † 16. Septämber 1782 z Bologna) isch en italiänische Kastratesänger gsi.

## Si Lääbe
Dr Broschi isch e Nöwöö vom Komponist und Violinist Cristiano Farinelli gsi. Er het d Kastrazioon überläbt und bim Nicola Antonio Porpora singe gleert. Er het dr Büüninaame Farinelli uuseglääse wäge dä Brüeder Farina, wo as groossi Kenner und Liebhaber vo dr Muusig gulte häi und won er bin ene wääred sinere Usbildigszit bim Porpora immer wider gsunge het.

1722 het er si erste Ufdritt in dr Opere *Eumene* vo sim Leerer ghaa. Si Stimm isch unglaublig räin und chraftvoll gsi und s Publikum isch enthusiastisch gsi. 
1724 isch er z Wien ufdräte, und im Joor druf z Venedig, und denn isch er uf Neapel zrugg. 1726 het er z Mailand und 1727 z Bologna gsunge. Dört het er dr Sänger Antonio Bernacchi kennegleert und vil von em gleert.  1731 isch er zum dritte Mol uf Wien, het si Stiil gänderet vom Brawurööse, wien er s vom Porpora gleert het, zu mee Pathos und Äifachhäit.  1734 isch er z London gsi, won er d Konkurränte vom Händel um e Porpora und Senesino understützt het. Si ersti Opere im Lincoln’s Inn Fields Theatre isch *[[Artaserse]]* gsi, wo d Muusig zum e groosse Däil vo sim Brueder Riccardo Broschi komponiert worde isch.  Noch drei Joor z Ängland isch er 1737  uf Spanie. Uf em Wääg dört aane het er z Frankriich vor em Ludwig XV. gsunge.

Z Spanie isch er vo 1737 bis 1759 bliibe und het mit sinere Stimm d Melancholii vom Philipp V. vo Spanie glinderet und eso Macht am Hoof überchoo. Under em Ferdinand VI. het er en äänlige Boste ghaa und het das usgnützt zum en italiänischi Opere iizrichde. Wo dr Karl III. uf e Droon cho isch, isch dr Farinelli as riiche Maa zrugg uf Bologna und het sich zur Rue gsetzt.

Dr Farinelli isch äine vo de grösste Sänger vo sinere Zit gsi. Dr Umfang vo sinere Stimm isch fast en Oktave gröösser gsi as dä vo andere Sänger. Si Stimm het en usgezäichnete Doon ghaa und isch gliichmäässig und klar gsi. Drzue isch choo, ass er e Hufe gwüsst het über Muusig.

## Litratuur
* Patrick Barbier: *Farinelli. Le castrat des Lumières.* Grasset, Paris 1995, ISBN 2-246-48401-4 (Dütschi Usgoob: *Farinelli. Der Kastrat der Könige. Die Biographie.* ECON, Düsseldorf 1995, ISBN 3-430-11176-5).
* Sandro Cappelletto: *La voce perduta. Vita di Farinelli, evirato cantore* (= *Biblioteca di cultura musicale.* Improvvisi 9). EDT, Turin 1995, ISBN 88-7063-223-7.
* Johanna Dombois: *Farinellis gehäutete Stimme. Voice-Design als Kulturtechnik.* In: *Musik & Ästhetik.* Heft 51 = 13. Jg., Heft 3, 2009, , S. 54–72.
* Angelika Tasler: *Carlo Broschi (Farinelli).* In: Jürgen Wurst, Alexander Langheiter (Hrsg.): *Monachia.* Städtische Galerie im Lenbachhaus, Münche 2005, ISBN 3-88645-156-9, S. 78ff.

**Belletristik**
* Marc David: *Farinelli. Mémoires d'un castra. Récit.* Perrin, Bariis 1994, ISBN 2-262-01086-2 (Dütschi Usgoob: *Farinelli. Roman.* Limes, Münche 1996, ISBN 3-8090-2404-X).
* Franzpeter Messmer: *Der Venusmann.* Fretz & Wasmuth, Bärn/ Münche/ Wien 1997, ISBN 3-502-11905-8.

## Weblingg

*
9. April

Dr **9. April** isch dr 99. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 100. in Schaltjohr), dodermit blybe no 266 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 421 v. d. Z.: Dr Nikiasfriide bringt für e Zit Rueh im Peloponnesische Chrieg.
* 1388: D Bewohner vu Glaris verdaidige sich in dr Schlacht bi Näfels erfolgrych gege ne Aagriff vu dr Habsburger. Glaris stygt dodermit zuen eme glychbrächtigte Mitglid vu dr Acht Alte Ort vu dr Aidgnosseschaft uf.
* 1945: Im KZ Flossenbürg wird dr Dietrich Bonhoeffer umbrocht.

## Uf d Wält chuu
* 1821: Charles Baudelaire, franzesische Schriftsteller
* 1904: Lena Maurer, dytschi Bolitikeri
* 1943: Max Waibel, Schwyzer Germanischt
* 1956: Max Mundwiler, Schwyzer Chansonier
* 1961: Theresa Schopper, dytschi Bolitikeri
* 1972: Alain Berset, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1974: Jenna Jameson, US-amerikanischi Pornodarstelleri
* 1979: Christian Kühn, dytsche Bolitiker

## Gstorbe
* 741: Zenon, oschtremische Chaiser
* 1024: Benedikt VIII., Papscht
* 1784: Rafael del Riego, spanische General
* 1831: Paul Usteri, Schwyzer Publizischt un Bolitiker
* 1849: Julius Maximilian Schottky, dytsche Autor un Volgskundler
* 1862: Richardson A. Scurry, US-amerikanische Bolitiker
* 1945: Dietrich Bonhoeffer, lutherische Theolog un NS-Gegner
* 1950: Jules Jeanjaquet, Schwyzer Romanischt
* 1959: Frank Lloyd Wright, US-amerikanische Architekt un Schriftsteller
* 1975: Karl Pümpin, Schwyzer Buur un Moler
* 1995: Oscar Heiler, dytsche Volksschauspiiler
* 2008: Emil Schwendemann, dytsche Haimetautor
* 2016: Christof Sauerländer, Schwyzer Verleger

## Weblink
Chang Myon

Dr **Chang Myon** (rev. Rom. *Jang Myon*, McCune-Reischauer *Chang Myŏn*, koreanisch 장면, hanja 張勉; uf d Wält cho as *Chang Ji-tae*; * 28. Augschte 1899 z Incheon, denn z Korea und im hütige Südkorea; † 4. Juni 1966 z Seoul) isch e liberale, antikommunistische südkoreanische Politiker, Autor und Pedagoog gsi. 

Vo 1949 bis 1951 isch dr Chang Myon dr koreanisch Botschafter in de USA gsi. Dr Bresidänt Syngman Rhee het en 1950 zum Brömieeminister ernennt, 1952 isch er zruggdräte. Wäärend der Zwäite Republik isch er vo 1960 bis 1961 wider Brömieeminister gsi, bis dr General Park Chung-hee im ene Staatssträich dr Zwäite Republik en Ändi gmacht het. Vo 1956 bis 1960 isch dr Chang Myon Vizebresidänt vo Südkorea gsi.

Dr Chang Myon isch Katholik gsi und het e baar religiöösi Büecher gschriibe. Si Soon, dr John Chang-yik, isch dr römisch-katholisch Bischof vo Chuncheon.

## Weblink

* Unsuk Chang Myon Memorial Society
Friedrich Ludwig von Hannover

Dr **Friedrich Ludwig**, änglisch *Frederick Louis* oder *Frederick Lewis*, (* 31. Januar 1707 z Hannover; † 20. Märzjul./31. Märzgreg. 1751 im St. James’s Palace) isch dr eltisti Soon vom Georg II. vo Groossbritannie und däm sinere Frau Caroline vo Brandeburg-Ansbach gsi. 

## Si Lääbe

Wo dr Georg I. vo Groossbritannie gstorbe isch, isch dr Friedrich Ludwig as Kurbrinz und Fürst vo Wales dr Zwäit in dr britische und hannoversche Droonfolg worde. Er het denn no z Dütschland gläbt und si Vater het en 1728 uf London brocht. Er het d Augusta vo Sachse-Gotha-Alteburg ghürootet, und er isch dr erst Hannoveraner gsi, wo mä dehäi nume Änglisch gschwätzt het.

Dr Friedrich Ludwig isch 1751, nüün Joor vor sim Vater, gstorbe. Si Soon Georg isch Droonfolger worde. In Groossbritannie erinneret mä sich an dr „Prince Frederick“ as Förderer vo de Künst.

## Litratuur
* 

## Weblingg

* The Universal magazine, 1760, Band 27, Site 256 (änglisch)
* Edmund Lodge: The genealogy of the existing British peerage and baronetage, London 1859, Seite 8 (änglisch)
* Edward Kimber: The Peerage of England, London 1766, Site XIX (änglisch)
* Christenings of the Royal Family, Yvonne's Royalty Home Page (änglisch)

## Fuessnoote
10. April

Dr **10. April** isch dr 100. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 101. in Schaltjohr), dodermit blybe no 265 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1809: Druppe vum Chaisertum Eschtrych iberquere dr Inn un rucke bim franzesische Verbindete Bayern yy. Dr fimft Koalitionschrieg fangt dodrmit friejer aa wie dr Napoleon Bonaparte erwartet het.
* 1974: Di israelisch Minischterbresidänti Golda Meir dritt zruck, wel e Untersuechigsuusschuss e Mitschuld vu ihre Regierig am Uusbruch vum Jom-Kippur-Chrieg feschtgstellt ghaa het.
* 2000: D Angela Merkel wird uf em CDU-Bundesparteidag z Essen zue dr Bundesvorsitzende vu dr CDU gwehlt.

## Uf d Wält chuu
* 1814: Filippo Abignente, italienische Bolitiker
* 1876: Jean-Marie Musy, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1877: Alfred Kubin, eschtrychische Grafiker un Schriftsteller
* 1888: Elisabeth Thommen, Schwyzer Journalischtin und Schriftstellerin
* 1899: Friedrich Traugott Wahlen, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1928: Roland Lederle, dytsche Haimetdichter
* 1932: Omar Sharif, egyptische Schauspiiler
* 1944: Fritz Zorn, Schwyzer Schriftsteller
* 1957: Afrika Bambaata, US-amerikanische HipHop-Pionier un Grinder vu dr Zulu-Nation
* 1963: Doris Leuthard, Schwyzer Bolitikeri un Bundesreti
* 1971: Dominique Baumann, Schwyzer Pfarrer un Chilchefunktionär
* 1974: Sabine Monauni, liechtaschtaanischi Diplomati
* 1977: Gronkh, dytsche Moderator
* 1986: Matthias Sempach, Schwyzer Schwinger

## Gstorbe
* 1237: Landri de Mont, Bischof vu Sittu
* 1585: Gregor XIII., Papscht
* 1938: King Oliver, US-amerikanische Jazzmusiker
* 1955: Pierre Teilhard de Chardin, franzesische Jesuit, Geolog un Paläontolog
* 1977: Helene Zapf-Beydeck, dytschi Dichteri un Musikeri
* 1994: Sam B. Hall Jr., US-amerikanische Bolitiker
* 2000: Eduard Strübin, Schwyzer Lehrer un Volkskundler
* 2005: Barbara Egli, Schwyzer Dialäktschriftstelleri

## Weblink
1. April

Dr **1. April** isch dr 91. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 92. in Schaltjohr), dodermit blybe no 274 Däg bis zum Änd vum Johr.

In westlige Gsellschafte isch dr Bruuch verbrätet, ass mä am 1. April sini Mitmensche in April schickt, d.&nbsp;h. si mit erfundnige Gschichte iineläit.
## Was isch bassiert?

* 1081: Dr Alexios I. wird Chaiser vu Byzanz
* 1389: Di Alt Aidgnosseschaft schließt no ihre Erfolg in dr Schlachte vu Sempach un Näfels mit dr Habsburger unter em Albrecht III. e bfrischtete Fridesvertrag im Sempacherchrieg.
* 1529: Noch eme Bschluss vum Große Rot ibernimmt d Stadt Basel vu dr Chilche d Bildig.
* 1747: Im Theatre Royal z London wird s Oratorium Judas Maccabaeus vum Georg Friedrich Händel urufgfiert.
* 1840: Mit dr *Gewerbeordnung* dritt z Hauezollre-Hächenga di allgmain Gwärbfreihait in Chraft.
* 1845: S provisorisch Gebei vum Franzesische Bahnhof z Basel brännt ab.
* 1907: Kluéngen wird e sälbständigi Gmai.
* 1908: Stette wird zue Löörech yygmaindet.
* 1916: Di komisch Oper *[[Die Schneider von Schönau]]* vum Jan Brandts-Buys wird urufgfiert.
* 1938: In dr Schwyz wird zum erschte Mol dr vu dr Firma *[[Nestlé]]* härgstellt Instantkaffee *Nescafé* verchauft.
* 1943: Z Berlin wird d Oper *[[Das Schloß Dürande (Oper)|Das Schloß Dürande]]* vum Othmar Schoeck mit em Libretto vum Hermann Burte urufgfiert.
* 1944: US-Flugzyyg bombardiere im Chrieg gege Dytschland d Stadt Schaffuuse.
* 1972: Di bade-wirttebärgische Gmaine Oberkirchberg un Onderkirchberg fusioniere zue dr neie Gmai Kirchberg.
* 1972: Di bade-wirttebärgische Gmaine Walddorf un Häslach fusioniere zue dr neie Gmai Walldorfhäslach.
* 1974: Wàlderschbàch, Bémont un Befoss wäre zue dr neie Gmai *Le Ban-de-la-Roche* zämmegschlosse.
* 1976: Dr Steve Jobs, dr Steve Wozniak un dr Ronald Wayne grinde s Unternämme Apple.
* 1993: Z Löörech wird d Paul-Ibenthaler-Stiftig grindet.
* 2012: D Aung San Suu Kyi gwinnt bi Noowahle zuem Barlemänt vu Myanmar e Sitz.
* 2012: D Tessiner Gmaine Anzonico, Calpiogna, Campello Cavagnago, Chironico, Mairengo un Osco fusioniere mit Faido.
* 2012: D Tessiner Gmaine Ludiano, Malvaglia un Semione fusioniere zue Serravalle
* 2012: D Tessiner Gmai Carabietta fusioniert mit Collina d’Oro.

## Uf d Wält chuu
* 1768: Johann Jakob Buser, Basler Gaschtwirt un Bolitiker
* 1815: Otto von Bismarck, dytsche Bolitiker
* 1920: Toshiro Mifune, japanische Schauspiiler
* 1933: Margaret Austin, neiseeländischi Bolitikeri
* 1936: Jean-Pascal Delamuraz, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1972: Björn Höcke, dytsche Bolitiker
* 1977: Vitor Belfort, brasilianische Mixed Martial Arts-Kämpfer

## Gstorbe
* 1564: Christoph Froschauer, Schwyzer Buechdrucker
* 1943: Paul Körber, dytsche Haimetdichter
* 1955: Barbara Renz, dytschi Religionswisseschaftleri un Frauerächleri
* 1976: Max Ernst, dytsche Moler un Bildhauer
* 2007: Hans Filbinger, dytsche Bolitiker (CDU)
* 2021: Rudolf Paul, evangelische Pfarrer un schwebische Bibelibersetzer
* 2024: Rosemarie Simmen, Schwyzer Bolitikeri

## Weblink
2. April

Dr **2. April** isch dr 92. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 93. in Schaltjohr), dodermit blybe no 273 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1453: Di erschte Ainhaite vum osmanische Heer vum Mehmed II. cheme zue Konstantinopel. Dodermit fangt d Belagerig vu dr Stadt aa, wu bis zum Fall vo dr Stadt am 29. Mai goht.
* 1720: Am King's Theatre z London wird d Oper *Numitore* vum Giovanni Porta unter dr Laitig vum Georg Friedrich Händel urufgfiert.
* 1814: Dr franzesisch Senat erklert dr Napoleon Bonaparte fir abgsetzt.
* 1912: Dr urspringli as Rugbyclub grindet *Stuttgarter FV 93* un dr Fueßballverain *Kronen-Club Cannstatt* fusioniere z Cannstatt zem *[[VfB Stuttgart|Verein für Bewegungsspiele Stuttgart 1893 e. V.]]*
* 1944: In dr Nacht vum 1. zum 2. April mordet e SS-Division im *Massaker vu Ascq* z Villeneuve-d'Ascq 86 Mänsche.
* 1945: Albbruck wird Ziil vun eme Luftaagriff.
* 1968: Dr Film *[[2001: Odyssee im Weltraum]]* vum Stanley Kubrick het am *Uptown Theater* z Washington, D.C. Wältpremiere.

## Uf d Wält chuu
* 747: Karl dr Groß, fränkische Chenig un remische Chaiser
* 1698: Francesca Cuzzoni, italienischi Sopranischti
* 1789: Alois Glutz: Schwyzer Dichter und Sänger
* 1798: August Heinrich Hoffmann von Fallersleben, düütsche Sproochforscher und Dichter
* 1805: Hans Christian Andersen, dänische Dichter
* 1840: Émile Zola, franzöösische Schriftsteller und Schurnalist
* 1891: Max Ernst, dytsche Moler un Bildhauer
* 1892: Maurice-Yves Sandoz, Schwyzer Schriftsteller
* 1905: Andrea Schorta, Schwyzer Romanischt
* 1907: Karl Pümpin, Schwyzer Buur un Moler
* 1917: Iris von Roten, Schwyzer Jurischti, Journalischti un Frauerächtleri
* 1927: Margret Hölle, Mundartdichterin vo Bayern
* 1937: Christa Kopf, dytschi Dialäktdichteri
* 1940: Adrien Zeller, franzesische Bolitiker
* 1957: Fritz Keller, dytsche Gaschtronom un Fueßballfunktionär
* 1969: Martí Gasull i Roig, katalanische Filosoof, Sproochaktivischt und Bärgstyger
* 1977: Annett Louisan, dytschi Sängeri
* 1981: Katja Wünsche, dytschi Balettdänzeri

## Gstorbe
* 1830: Ernst Julius Leichtlen, badische Historiker un Archivar
* 1922: Hermann Rorschach, Schwyzer Psychiater un Psychoanaytiker
* 1974: Georges Pompidou, franzesische Bolitiker
* 1977: Hans-Arnold Metzger, dytsche Komponischt, Musikpedagog un Dirigänt
* 2004: Emma Paolini, dytschi Haimetdichteri
* 2005: Johannes Paul II., polnische Papscht
* 2014: Urs Widmer, Schwyzer Schriftsteller
* 2024: Michael Studer, Schwyzer Pianischt

## Weblink
Georg II. (Großbritannien)

Dr **Georg II. August** (; * 30. Oktoberjul./9. Novembergreg. 1683 z Herrehuuse, Hannover; † 25. Oktober 1760 z London) isch vo 1727 bis zu sim Dood Köönig vo Groossbritannie und Irland, dütsche Kurfürst vo Braunschweig-Lüneburg (Hannover) und nominell äine vo de Herzöög z Braunschweig und Lüneburg gsi.

Er isch dr zwäit Köönig us em Huus Hannover und dr letscht britisch Monarch gsi, wo persönlig Drubbe in d Schlacht gfüert het. Er isch e Verbündete vo dr Maria Theresia im Ööstriichische Erbfolgchrieg und vom Friedrich II. im Siibejöörige Chrieg gsi.

Er isch mit dr Caroline vo Ansbach verhürootet gsi. Er het e Hufe Komflikt ghaa mit sim Vater Georg I. und spööter mit sim Soon Friedrich Ludwig. Dr Köönig het sich nume sälte um d Regierigsgschäft in Groossbritannie kümmeret und het die em Robert Walpole überloo, wo dr erst Brömieeminister gsi isch.

## Litratuur
* Mijndert Bertram: *Georg II, König und Kurfürst.* 2. überarbeitete Auflage. Matrix Media Verlag, Göttingen 2004, ISBN 3-932313-07-0.
* 
* 
* Ardikel in dr Classic Encyclopedia (änglisch)

## Weblingg

* The Universal magazine, 1760, Band 27, Seite 256 (englisch)
* The London Gazette, Nr 5615, 8.–11. Februar 1718, Site 2 (änglisch)
* Christenings of the Royal Family, Yvonne's Royalty Home Page (änglisch)

## Fuessnoote
3. April

Dr **3. April** isch dr 93. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 94. in Schaltjohr), dodermit blybe no 272 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1804: Dr Ufstand vu dr Zürcher Landbevelkerig (Bockechrieg) bricht zämme.
* 1917: Dr Lenin chunnt z Russland aa, dodermit wird d Grundlag fir d Oktoberrevolution glait.
* 1926: Honduras fiert per Dekret as Ersatz fir dr *Peso da Plata* dr *Lempira* as Wehrig yy.
* 1949: As dritte Staat noch em Chenigrych Ägypte un em Libanon schließt Jordanie e Waffestillstandsabchuu mit Israel noch em Palästinachrieg. 
* 1991: Dr Miguel Trovoada dritt syy Amt as erschts frei gwehlt Staatsoberhaupt vum afrikanische Inselstaat São Tomé un Príncipe (Bild: Flagge) aa.
* 2003: D Barbara Bosch dritt s Amt as Oberburgermaischteri vu Reitlenga aa.

## Uf d Wält chuu
* 1837: John Burroughs, US-amerikanische Naturforscher un Schriftsteller
* 1846: Auguste Schepp, dytschi Moleri
* 1892: Adolf Riedlin, dytsche Moler
* 1893: Oscar Frey, Schwyzer Offizier
* 1910: Elisabeth Feller, Schwyzer Gschäftsfrau
* 1924: Marlon Brando, US-amerikanische Schauspiiler
* 1928: Margrit Läubli, Schwyzer Kabarettischti un Schauspiileri
* 1930: Helmut Kohl, dytsche Bolitiker
* 1934: Jane Goodall, britischi Verhaltesforscheri
* 1960: Martina Braun, dytschi Bolitikeri
* 1970: Dietmar Dath, dytsche Schriftsteller
* 1972: Lola Pagnani, italienischi Schauspiileri

## Gstorbe
* 1813: Friederike Brion, dytschi Bfaarersdochter un Jugendliebi vum Goethe
* 1897: Johannes Brahms, dytsche Komponischt
* 1964: Eduard von der Heydt, dytsche Banker un Chunschtsammler
* 1978: Horst-Tanu Margraf, dytsche Dirigänt
* 1998: Wolf Vostell, dytsche Chinschtler
* 2014: Paul Lüönd, Schwyzer Schwyzerörgeler un Bolitiker

## Weblink
Jacob Wilhelm Lustig

Dr **Jacob Wilhelm Lustig** (autobiografischs Psöidonüüm *Conrad Wohlgemuth*; * 21. Septämber 1706 z Hamburg; begraabe am 17. Mai 1796 z Groningen) isch e niiderländische Komponist, Organist und Muusigtheoretiker vo dütscher Häärkumft gsi.

## Si Lääbe
Im Lustig si Vater, wo au Jacob Wilhelm ghäisse het, isch e Schüeler vom Johann Adam Reincken und Organist und Chilleschriiber an dr alte und nöije St.-Michaelis-Chille gsi. Dr Jacob Wilhelm het scho won er elfi gsi isch, si Vater, wo vil chrank gsi isch, an dr Orgle verdräte. Wo si Vater gstorbe isch, het er 1723 e Boste as Organist an dr Filialchille überchoo. Dr Lustig het bim Johann Mattheson Muusigtheorii und Komposizioon studiert, bim Georg Philipp Telemann braktischi Fächer und bim Adolf Karl Kunzen Orgle. Er isch e Fründ vom Orglefabrikant Albertus Antonius Hinsz gsi.

Wil dr Lustig z Hamburg käi Stell gfunde het, won em basst het, het er sich für e Boste vom Organist an dr Martinikerk z Groningen beworbe, wo frei gsi isch. Am 22. Juli 1728 isch er aagstellt worde. 1734 het er e Studieräis uf Ängland gmacht und isch drbii vom Stadtroot understützt worde. 1736 het er d Alijne Reckers ghürootet und 1743 het er s Bürgerrächt überchoo. In sine autobiografische Skizze het er zwaar aagee, ass er mit sim Bost völlig zfriide gsi sig und er isch bis zu sim Dood im Amt bliibe, aber 1741 het er sich doch um d Stell vom Organist an dr Nieuwe Kerk in Den Haag beworbe. 1772 het er dr Charles Burney droffe und 1786 dr Georg Joseph Vogler, wo wääred sim Bsuech z Groningen uf dr Orgle gspiilt. As Organist und Pedagoog isch dr Lustig seer aagsee gsi.

## Wärk
Dr Lustig het e Hufe Wärk komponiert, aber nume säggs Dschembalosonate und zää wältligi und zwanzig gäistligi Lieder für äi Singstimm und Generalbass si erhalte.

Im Lustig sini muusigtheoretische Schrifte si in de Niiderland wit verbräitet gsi. Er isch vo Teggst vom Mattheson usgange und het d Muusigtheorii süstematisch abgarbäitet. Usserdäm het er e Hufe Wärk vo Theoretiker wie em Johann Joachim Quantz, em Andreas Werckmeister und andere uf Holländisch übersetzt.

## Litratuur
* Arend Koole, Paul van Reijen: *Lustig, Jacob Wilhelm.* In: *The New Grove Dictionary of Music and Musicians.* 2.&nbsp;Aufl. Hrsg. von Stanley Sadie und John Tyrrell. Oxford University Press, 2001, ISBN 978-0-19-517067-2
* Eduard Reeser (Übers. Ursula Aarburg): *Lustig, Jacob Wilhelm.* In: *Die Musik in Geschichte und Gegenwart.* 1.&nbsp;Aufl. Uusegee vom Friedrich Blume. Bärenreiter, Kassel 1949–1986

## Weblingg
4. April

Dr **4. April** isch dr 94. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 95. in Schaltjohr), dodermit blybe no 271 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1408: Im Konschtanzer Schidsspruch, wu sich Appezell no dr Niderlag in dr Schlacht bi Breagaz drunter unterworfe het, lest dr Chenig Ruprecht I. dr *Bund ob dem See* uf, wu in dr Appezellerchrieg entstanden isch.
* 1460: D Universitet Basel, vum Papscht Pius II. grindet, wird mit ere Fyyr ufgmacht. Si isch dodermit di eltscht Hochschuel in dr Schwyz.
* 1524: Dr Bundstag bschließt di erschte *[[Ilanzer Artikel]]* mit 18 Pinkt, wu ne velligi Neiornig vum Landsrächt vum Freistaat vu dr Drei Bind bedyten un d Gschicht vum Bindnerland brege. Si fordere d Bresänz vum Bischof am Hof z Kuur un vu dr Ortsgaischtlige in ihre Pfarreie. D Pfarrwahl lyt jetz bi dr Gmaine. 
* 1525: Bi Leiba wird dr *Leibemer Houfe*, wu sich im Dytsche Buurechrieg gege d Stadt Ulm erhobe het, vun eme Landschnäächtsheer vum Schwebische Bund gschlaa.
* 1620: D Ständ Züri un Schwyz underschrybe z Schindellegi dr Schindellegi-Brief.
* 1739: Im King's Theatre am Londoner Haymarket wird s Oratorium Israel in Egypt vum Georg Friedrich Händel urufgfiert.
* 1925: D Schutzstaffel (SS) wird as Sonderorganisation vu dr NSDAP zum persenlige Schutz vum Adolf Hitler grindet.
* 1949: Mit dr Unterzaichnig vum *Nordatlantikverdrag* grinde d USA, Kanada, Großbritannie, Frankrych, Belgie, d Niderlande, Luxemburg, Italie, Portugal, Dänemark, Norwege un Island d NATO.
* 2004: D Tessiner Gmaine Castro, Corzoneso, Dongio, Largario, Leontica, Lottigna, Marolta, Ponto Valentino un Prugiasco fusioniere zue Acquarossa.
* 2004: D Tessiner Gmai Salorino fusioniert mit Mendrisio.
* 2004: D Tessiner Gmaine Casima un Monte fusioniere mit Castel San Pietro.

## Uf d Wält chuu
* 1771: Abel Merian, Schwyzer Bolitiker
* 1787: Ferdinand Biecheler, dytsche Jurischt
* 1805: Louis Zumstein, Sidwalser Schriftsteller
* 1810: Johann Jakob Baader, Schwyzer Bolitiker
* 1848: Jules Meininger, elsässische Dichter
* 1852: Wilhelm Denz, Schwyzer Bfaarer
* 1877: Carl Albert Loosli, Schwyzer Schriftsteller
* 1914: Robert Gleichauf, dytsche Bolitiker
* 1918: Walter Rüegg, Schwyzer Soziolog
* 1925: César Keiser, Schwyzer Kabarettischt
* 1957: Franz Untersteller, dytsche Bolitiker
* 1965: Matthias Gaudron, dytsche katholische Prieschter
* 1966: Stefan Mappus, dytsche Bolitiker
* 1966: Petra Mayer, dytschi Wyychenigi 1988/89

## Gstorbe
* 377: Ambrosius vo Mailand, Bischof vo Mailand
* 636: Isidor vo Sevilla, Bischof im Weschtgoterych und Schriftsteller
* 896: Formosus, Papscht vu 891 bis 896
* 850: Gozbert, Apt vo Sanggalle und dr Rhynau *(s Todesjoor isch nid ganz sicher: öppen anne 850)*
* 1968: Martin Luther King, US-amerikanische Baptischtepfaarer un Burgerrächtler
* 1991: Max Frisch, Schwyzer Schriftsteller
* 2016: Johannes Hampel, dytsche Pedagog

## Weblink
5. April

Dr **5. April** isch dr 95. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 96. in Schaltjohr), dodermit blybe no 270 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 823: Dr Papscht Paschalis I. chrent dr Lothar I. zum Mitchaiser im remische Rych, wu au syy Vater Ludwig dr Fromm regiert.
* 1081: Dr Alexios I. Komnenos wird zum Chaiser vu Byzanz gchrent.
* 1143: Dr Manuel I. Komnenos wird Chaiser vu Byzanz.
* 1167: Nodäm dr Chaiser Friedrich Barbarossa iber d Stadt Salzburg d Rychsacht verhängt het, wel dr Erzbischof Konrad II. vu Babenberg d Herrschaft ohni syy Belehnig aadrätte het, wird si vu dr chaiserdreie Grofe vu Plain niderbrännt.
* 1453: D Hauptstrytmacht vum osmanische Heer drifft mit em Sultan Mehmed II. vor Konstantinopel yy. D Belagerig vu Konstantinopels goht bis zum Fall vu dr Stadt 29. Mai.
* 1794: Dr franzesisch Revolutioner Georges Danton wird z Paris hiigrichtet.
* 1795: Preusse un Frankrych unterzaichne dr Fride vu Basel.
* 1853: Dr Annibale de Gasparis entdeckt dr Aschteroid (24) Themis.
* 1908: Im Landhof z Basel findet s erscht offiziäll Länderspiil vu dr dytsche Fueßballnationalmannschaft statt: s Dytsch Rych verliert gege d Schwyz mit 3:5.
* 1930: Dr Mahatma Gandhi chunnt uf syym Salzmarsch an d Kischte vum Indische Ozean bi Dandi un fangt aa mit dr dur s britisch Salzmonopol verbotene Gwinnig vu Meersalz.
* 1943: Dr Dietrich Bonhoeffer wird verhaftet.
* 2009: D Tessiner Gmaine Arzo, Capolago, Genestrerio, Rancate un Tremona fusioniere mit Mendrisio

## Uf d Wält chuu
* 1588: Thomas Hobbes, änglische Mathematiker, Staatstheoretiker un Philosoph
* 1784: Louis Spohr, dytsche Komponischt
* 1817: Henriette Obermüller, badischi Revolutionäri un Frauerächtleri
* 1848: Ulrich Wille, Schwyzer General
* 1920: Hans Brodbeck, Schwyzer Bolitiker
* 1924: Charlotte Böhler-Müller, dytschi Autori un Chinschtleri
* 1928: Katharina von Arx, Schwyzer Schriftstelleri un Journalischti
* 1934: Roman Herzog, dytsche Jurischt, Bolitker un Bundesbresidänt
* 1942: Pascal Couchepin, Schwyzer Bolitker un Bundesrot
* 1981: Astrid Alexandre, Schwyzer Liedermacheri un Radioschurnalischti

## Gstorbe
* 1431: Bernhard I., Markgrof vu Bade
* 1794: Georges Danton, franzesische Revolutioner
* 1825: Ignaz Felner, dytsche Theolog un Schriftsteller
* 1940: Robert Maillart, Schwiizer Bouingeniöör und Boumeischter
* 1948: Hans Maria Sartori, Schwyzer Lehrer und Dorfförderer
* 1975: Chiang Kai-Shek, chinesische Bolitker
* 1979: Karl Färber, dytsche Publizischt
* 1982: Karl Häfner, dytsche Dialäktdichter

## Weblink
Royal Opera House

S **Royal Opera House** z Covent Garden, London, isch s bedütendste britische Operehuus. Dört si die Royal Opera und s Royal Ballet dehäi.

## Gschicht
S erste Theatergeböid an däm Blatz, s domoolig *Theatre Royal*  isch vom Edward Shepherd entworfe worde. Es isch am 7. Dezämber 1732 mit ere Uffüerig von William Congreve sim *The way of the world* eröffnet worde. Zwaar si scho vo 1735 au Opere, zum Bischbil vom Händel, dört ufgfüert worde, es isch aber doch hauptsächlig e Schauspiilhuus gsi.

1808 isch s Geböid zerstöört worde und dr Archidekt Robert Smirke het dr Ufdraag überchoo es wider ufzbaue. E Joor spööter, am 18. Septämber 1809 isch s mit ere Uffüerig vo Macbeth widereröffnet worde. Spööter si nid nume Theaterstück sondern au Opere und Ballett zäigt worde.

1846 isch dr Dirigänt Michael Costa zum *Theatre Royal* choo und mit iim isch fast si ganzi Operekompanii do aane züüglet. Dr Inneruum vom Theater isch vom Benedetto Albano ganz umbaut worde. Schliesslig het mä s Huus as *königlichi Italiänischi Opere* mit em Gioacchino Rossini sinere *[[Semiramide]]* widereröffnet.

Am 5. Merz 1856 isch s Geböid wider aabebrennt. Es het Schwiirigkäite bi dr Finanzierig gee und dorum isch s Theater erst am 15.&nbsp;Mai 1858 wider baraat gsi.

1892 isch s Huus offiziell zum *Royal Opera House* worde. Mä het s Repertuar die ganz Zit erwiteret. Wenn nid Säsong gsi isch, isch s Huus äntwääder zue gsi oder mä het Film vorgfüert oder Cabaret zäigt. Wääred em Erste Wältchrieg het mä s Geböid as Laagerruum brucht. Im Zwäite Wältchrieg het s dört Danztee gee.

Wo dr Chrieg ume gsi isch, het mä dr David Webster zum Generaldiräkter vom Huus ernennt und mä het em Sadler’s Wells Ballet under dr Läitig vo dr Ninette de Valois s Huus as permanänti Häimet aabote. D Widereröffing het am 20.&nbsp;Februar 1946 mit ere Ufführig vom *[[Dornröschen (Ballett)|Dornröösli]]* stattgfunde.

Vo 1996 bis 2000 isch s Geböid saniert und erwiteret worde. In deere Zit isch s Huus zue gsi.

Sit 2007 wärde jedes Joor im Februar im Royal Opera House die British Academy Film Awards vergee.

### Trivia
So wie s s Operehuus verzelt, sige die beste Blätz in dr zäänte Reije. Es handli sich um d Blätz 7, 14, 15, 16 und 26, wo im Parkett vo dr Reije&nbsp;K si.

## Weblingg

* Royal Opera House (änglisch)
* The Royal Ballet (änglisch)
* The Royal Opera (änglisch)

## Fuessnoote
6. April

Dr **6. April** isch dr 96. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 97. in Schaltjohr), dodermit blybe no 269 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 850: Dr Papscht Leo IV. chrent dr Ludwig II. zum remische Mit-(Chaiser).
* 1392: Dr Bischof Friedrich vu Stroßburi verchauft di minderi Stadt fir 29'800 Gulde an Großbasel.
* 1415: S Konzil vu Konschtanz verabschidet s Dekret *Haec sancta*, wu d Oberhohait vum Konzil iber dr Papscht poschtuliert het.
* 1489: Dr Zürcher Burgermaischter Hans Waldmann wird noch eme Schnällverfahre hiigrichtet.
* 1678: Franzesische Druppe spränge im Holländische Chrieg bim Abmarsch d Burg Neuestei z Badewyler.
* 1793: In dr Zyt vu dr Franzesische Revolution richtet dr Nationalkonvent dr Wohlfahrtsuusschuss yy, dr Vorsitz chunnt dr Georges Danton iber.
* 1853: Dr Jean Chacornac entdeckt dr Aschteroid (25) Phocaea.
* 1855: Dr Jean Chacornac entdeckt dr Aschteroid (34) Circe.
* 1941: Im Zweete Wältchrieg iberschryte dytschi Druppe d Gränze zue Jugoslawie.

## Uf d Wält chuu
* 1483: Raffael, italienische Moler un Architekt
* 1754: Frédéric-César de la Harpe, Schwyzer Bolitiker
* 1877: Karl Tellenbach, Bärner Stadtorginal
* 1904: Kurt Georg Kiesinger, dytsche Bolitiker
* 1906: Alban Spitz, dytsche Moler un Autor
* 1910: Otto-Erich Schilling, dytsche Komponischt
* 1918: Hans Hürlimann, Schwyzer Bolitiker
* 1918: Albert Greiner, elsässische Theolog
* 1923: Walter Jung, dytsche Haimetautor
* 1925: Luzi Jenny, Schwyzer Lehrer, Buur un Mundartautor
* 1928: James Watson, US-amerikanische Biochemiker
* 1935: Rolf Urs Ringger, Schwyzer Komponischt
* 1951: Rainer Stickelberger, dytsche Bolitiker
* 1958: Mix et Remix, Schwyzer Cartoonischt
* 1963: Rafael Correa, ecuadorianische Bolitiker
* 1965: Theresia Bauer, dytschi Bolitkeri
* 1976: Anke Rehlinger, dytschi Bolitkeri
* 1979: Tiana Angelina Moser, Schwyzer Umwältwüsseschaftleri und Bolitikeri

## Gstorbe
* 912: Notker Balbulus, Mench un Glehrte in dr Karolingerzyt
* 1489: Hans Waldmann, Zürcher Burgermaischter
* 1520: Raffael, italienisch Moler un Architekt
* 1528: Albrecht Dürer, dytsche Moler un Grafiker
* 1551: Vadian, Schwyzer Humanischt
* 1907: Bernhard Hammer, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1944: Isolde Kurz, dytschi Schriftstelleri
* 1958: Reinhold Schneider, dytsche Schriftsteller
* 1966: Emil Brunner, Schwyzer Theolog
* 1971: Igor Fjodorowitsch Strawinski, russisch-franzesisch-amerikanische Komponischt
* 1972: Heinrich Lübke, dytsche Bolitiker un Bundesbresidänt
* 2014: Mickey Rooney, US-amerikanische Schauspiler
* 2018: Jacques Higelin, franzesischer Sänger
* 2020: Jean-Marie Zoellé, elsässische Kommunalbolitiker
* 2021: Hans Küng, Schwyzer Theolog

## Weblink
7. April

Dr **7. April** isch dr 97. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 98. in Schaltjohr), dodermit blybe no 268 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 451: Noodäm si dr Rhy iberschritte hän un in s Weschtremisch Rych yydrunge sin, schlysse d Hunne unter em Attila d Stadt Metz.
* 1682: Dr franzesisch Entdecker Robert Cavelier de La Salle chunnt as erschte Europäer an d Mindig vum Mississippi River.
* 1724: Z Leipzig wird d Johannes-Passion vum Johann Sebastian Bach urufgfiert.
* 1829: Dr Bernhard Galura wird Firschtbischof vu Brixen.
* 1832: Im Gälterchinder Sturm iberfallt d Baselbieter Landbevelkerig in dr Nacht vum 6. uf dr 7. April di Gmai Gälterchinde, wo baseldrei het welle blibe.
* 1965: Z Berlin wird d Oper *[[Der junge Lord]]* vum Hans Werner Henze (Musig) un vu dr Ingeborg Bachmann (Libretto) urufgfihrt.
* 2001: Vu Cape Canaveral uus wird d NASA-Ruumsonde *Mars Odyssey* gstartet, wu dr Mars soll erforschen un wu noch em Film *[[2001: Odyssee im Weltraum]]* vum Stanley Kubrick gnännt isch.
* 2005: Im brasilianische Bundesstaat Pernambuco bsetzt d *[[Movimento dos Trabalhadores Rurais Sem Terra|Bewegig vu dr Landlose]]* e baar Farme. D Bewegig forderet vu dr Regierig schnälli Landreforme.

## Uf d Wält chuu
* 1613: Gerard Dou, niderländische Moler
* 1770: William Wordsworth, britische Dichter
* 1820: Amand Goegg, badische Freihaitskämpfer
* 1850: Julius Schüler, badische Buur un Bolitiker
* 1907: Kurt Scheid, dytsche Schriftsteller
* 1915: Billie Holiday, amerikanischi Dschäässängere
* 1920: Ravi Shankar, indische Musiker un Komponischt
* 1932: Fritz Holder, dytsche Schurnalischt un Dialäktdichter
* 1944: Gerhard Schröder, dytsche Bolitiker
* 1966: Michela Figini, Schwyzer Skirännfahreri
* 1994: Marco Mathis, dytsche Radsportler

## Gstorbe
* 924: Berengar I., langobardische Chenig
* 1614: El Greco, griechisch-spanische Moler un Bildhauer
* 1875: Georg Herwegh, düütsche Dichter
* 1885: Carl Theodor von Siebold, dytsche Mediziner un Zoolog
* 1891: Phineas Taylor Barnum, US-amerikanische Undernähmer, Zirkuspionier und Bolitiker
* 1917: Karl Muser, dytsche Dialäktdichter
* 1947: Henry Ford, US-amerikanische Unternämmer
* 1960: Henri Guisan, Schwyzer General
* 2017: Marthe Gosteli, Schwyzer Frauerächtleri
* 2017: Günter Wagner, dytsche Haimetdichter
* 2023: Aenne Franz, dytschi Dialäktdichteri
* 2023: Elisabeth Kopp, Schwyzer Bolitikeri un Bundesreti

## Weblink
8. April

Dr **8. April** isch dr 98. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 99. in Schaltjohr), dodermit blybe no 267 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 814: D Benediktinerabtei Ellwange wird in ere Urkund vum Chaiser Ludwig em Fromme zum erschte Mol gnännt.
* 1708: Z Rom wird s Oratorium La Resurrezione vum Georg Friedrich Händel unter dr Laitig vum Arcangelo Corelli urufgfiert.
* 1820: Dr Buur Yorgos Kentrotas findet uf dr Ägäis-Insle Milos bi dr Suechi no Böumatrial d Venus vu Milo.
* 1843: 358 Burger us dr Gegnig um dr Chaiserstuel grinde z Venezuela d Colonia Tovar.
* 1847: S Bischtum Sanggalle wird grindet.
 
## Uf d Wält chuu
* 1336: Tamerlan, zentralasiatischer Eroberer un Grinder vu dr Timuride-Dynaschti
* 1868: Simon Gfeller, Schwyzer Mundartschriftsteller
* 1907: Helene Bossert, Schwyzer Mundartdichteri
* 1918: Reni Mertens, Schwyzer Dokumäntarfilmeri
* 1929: Jacques Brel, belgische Chansonnier un Schauspiiler
* 1938: Kofi Annan, ghanaische Diplomat un UN-Generalsektretär
* 1951: Angela Bacher, idaliänischi Dialägdologin un Lehrere
* 1970: Angela Richter, dytsch-kroatischi Reschiseeri
* 1983: Meta Hiltebrand, Schwyzer Färnsehchechi un Gaschtrounternämmeri

## Gstorbe
* 632: Charibert II., merowingische Unterchengig vu Aquitanie
* 1143: Johannes II. Komnenos, Chaiser vu Byzanz
* 1535: Baslius Amerbach dr Elter, Basler Buechdrucker
* 1835: Wilhelm von Humboldt, dytsche Glehrte un Staatsmann
* 1848: Gaetano Donizetti, en italiänische Operekomponist
* 1912: Emma Coradi-Stahl, Schwyzer Frauerächtleri
* 1913: Caroline Farner, Schwyzer Dokteri un Frauerächtleri
* 1950: Albert Ehrenstein, jüdische Dichter
* 1973: Pablo Picasso, spanische Moler un Bildhauer
* 1977: Stefanija Turkewytsch, ukrainischi Komponischti
* 2013: Margaret Thatcher, britischi Bolitikeri

## Weblink
Chalender Ladin

Dr **Chalender Ladin** isch e Almanach im Kanton Graubünde, wu syter anne 1911 im Ufdrag vu dr rätoromanische Sprochorganisation *Uniun dals Grischs* as ihre offiziäll Publikationsorgan in dr Idiom Vallader un Puter erschynt. Grindet woren isch er vum Philolog un Sprochbolitiker Peider Lansel un em reformierte Bfaarer Otto Gaudenz.

Im Untertitel fiert dr Chalender Ladin d Losig vu dr Uniun dals Grischs: «Rumauntschs vulains rester» = «Romane wämer blybe».

Thematisch isch dr Chalender Ladin wytgspanne un bhandelt alli kultur- un naturhistorische Fälder, wu s Engadin, s Münschtertal un Bergün/Bravuogn bedräffe. Derzue het s Gedicht, Sprichwerter un Volkswyshaite din, e Kalendarium un e Verzaichnis vu dr Bherde.

Dr themeverwandt Bündner Kalender isch bi dr Grindig e Vorbild gsii, isch aber nit sprochbolitisch engaschiert. 

## Redaktore
1911-19xx Peider Lansel und Otto Gaudenz

1947-1958 Andri Peer und Töna Schmid

2009-2016 Sidonia Klainguti und Göri Klainguti

2017-     Bettina Vital

## Weblink
* Dr Chalender Ladin uf dr Websyte vu dr Uniun dals Grischs (rätoromanisch)
* Bestseller gegen den Zeitgeist: Romanische Volkskalender (SRF Schnabelweid, 29. Dezämber 2016

## Fueßnote
Bündner Kalender

Dr **Bündner Kaländer** isch e Almanach, wu syter anne 1841 erschynt un Theme us em heutigen Kanton Graubünde un em ehmolige Freistaat vu dr Drei Bind bhandlet. Dr Bündner Kalender erschynt im *Casanova Verlag* z Kuur. D Autore sin zmaischt Dozänte, Lehrer, Hischtoriker un Publizischte, aber zum Dail au kulturgschichtlig inträssierti Laie.

Dr Kaländer umfasst e Kalendarium, Buureregle, d Mondphase, d Wätterchronik vum letschte Johr, Biografie vu Bindner Lyt un e Verzaichnis vu der Bherde. In jedere Uusgab het s au e baar Artikel uf Rätoromanisch. Näb em Bündner Kaländer git s im Engadin au no dr Chalender Ladin, wu ganz uf Rätoromanisch gschriben isch.

Vorbild bi dr Grindig anne 1841 isch dr *Neu Berner Kalender* vum Jeremias Gotthelf gsii.
Christoph-Martin-Wieland-Übersetzerpreis

Dr **Christoph-Martin-Wieland-Ibersetzerpreis** ischt a deitscher Litradurpreis, wo älle zwoi Jôhr em Sebdembr en dr Wieland-Stadt Biberach an der Riß fir herausragende Ibrsetzonga vrliha wuud. Benannt wôrra isch der Preis nôch-em deitscha Dichter Christoph Martin Wieland, wo am 5. Sebdembr 1733 en sellra Stadt uff d Welt komma ischt ond als erschdr a baar Drama vom William Shakespeare uss-em Englischa ens Deitsche ibrsetzt (ond au selbr inszeniirt) hôt. Finanziirt wuud der Preis vom Minischteriom fir Wissaschaft, Forschong ond Kunscht Baden-Württemberg ond ausgschriiba vom Freindeskreis zur endrnazionala Ferderong vo litrarische ond wissaschaftliche Ibrsetzonga e. V.

Dotiirt isch dui Auszoichnong mit 12.000 Euro.

## Lischde vo de bisherige Preisträger
* 1979: Fritz Vogelgsang
* 1981: Heinz Riedt
* 1983: Klaus Reichert (Anglist)
* 1985: Karl Dedecius
* 1987: Gerd Henniger
* 1989: Renate Orth-Guttmann
* 1991: Holger Fliessbach
* 1993: Birgitta Kicherer
* 1995: Berthold Zilly
* 1997: Christa Schuenke
* 1999: Maja Pflug
* 2001: Frank Günther
* 2003: Anke Caroline Burger
* 2005: Petra Willim
* 2007: Dorothea Trottenberg
* 2009: Gisela Kraft
* 2011: Burkhart Kroeber
* 2013: Eike Schönfeld
* 2015: Ulrich Pröfrock
* 2017: Andreas Jandl
* 2019: Eva Schweikart
* 2021: Monika Niehaus ond Bernd Schuh
* 2023: Karl-Ludwig Wetzig
* 2025: Tanja Handels

## Weblink
*Em Burkhart Kroeber sei Dankesred, wo ondr andrem druss hervorgôht, dass’r au zo de Wikipedia-Autora zehlt.
Ariodante

**Ariodante** (HWV 33) isch en Opere (Dramma per musica) in drei Akt vom Georg Friedrich Händel. Es isch si zwäiti noch *[[Orlando (Händel)|Orlando]]*, wo uf em Ariost sim *[[Der rasende Roland|Orlando furioso]]* basiert. In jedem Akt het s au Danzszeene, wo dr Händel für die berüemti Dänzere Marie Sallé und iiri Drubbe komponiert het.

D Opere isch am 8. Januar 1735 im Theatre Royal z Covent Garden in London urufgfüert worde. Si isch dreieviertel Stunde lang. S Libretto basiert uf em Antonio Salvi sinere *Ginevra, Principessa di Scozia* (1708). D Handlig spiilt z Edinburgh und sinere Umgääbig, im letschte Driddel vom 8. Joorhundert.

## Litratuur
* Winton Dean: *Handel’s Operas, 1726–1741.* Boydell & Brewer, London 2006, Reprint: The Boydell Press, Woodbridge 2009, ISBN 978-1-84383-268-3. (änglisch)
* Silke Leopold: *Händel. Die Opern.*, Bärenreiter-Verlag, Kassel 2009, ISBN 978-3-7618-1991-3.
* Arnold Jacobshagen (Hrsg.), Panja Mücke: *Das Händel-Handbuch in 6 Bänden. Händels Opern.* (Band 2), Laaber-Verlag, Laaber 2009, ISBN 3-89007-686-6.
* Bernd Baselt: *Thematisch-systematisches Verzeichnis. Bühnenwerke.*, in: Walter Eisen (Hrsg.): *Händel-Handbuch: Band 1*, Deutscher Verlag für Musik, Leipzig 1978, ISBN 3-7618-0610-8 (Unveränderter Nachdruck, Kassel 2008, ISBN 978-3-7618-0610-4).
* Christopher Hogwood: *Georg Friedrich Händel. Eine Biographie* (= Insel-Taschenbuch 2655), us dem Änglische vo dr Bettina Obrecht, Insel Verlag, Frankfurt am Main/Leipzig 2000, ISBN 3-458-34355-5.
* Paul Henry Lang: *Georg Friedrich Händel. Sein Leben, sein Stil und seine Stellung im englischen Geistes- und Kulturleben.*, Bärenreiter-Verlag, Basel 1979, ISBN 3-7618-0567-5.
* Albert Scheibler: *Sämtliche 53 Bühnenwerke des Georg Friedrich Händel, Opern-Führer.*, Edition Köln, Lohmar/Rheinland 1995, ISBN 3-928010-05-0.

## Weblingg
* Partitur vo *Ariodante* (Händel-Wärkusgoob, uusegee vom Friedrich Chrysander, Leipzig 1881)
* 
* Libretto (PDF; 163&nbsp;kB) von *Ariodante* 
* 
* 
* Burney über *Ariodante*
* witeri Aagoobe über *Ariodante*
* Handlig und Hindergrund vo *Ariodante* (änglisch)
* ''Orlando furioso'' (dütschi Übersetzig)
* Vorgschicht vom ''Orlando furioso''
11. April

Dr **11. April** isch dr 101. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 102. in Schaltjohr), dodermit blybe no 264 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 491: Noch em Dod vum Zenon wird dr Anastasios I. z Konstantinopel zum Chaiser vum Byzantinische Rych uusgrufe.
* 1499: D Schlacht im Schwaderloh im Thurgau goht as erschti großi Schlacht vum Schwobechrieg mit eme Siig vu dr Aidgnosse iber d Druppe vum Schwebische Bund uus.
* 1668: Dr Dietrich Buxtehude wird Organischt an dr Mariechilche z Lübeck.
* 1713: Mit em Fride vu Utrecht ändet dr Spanisch Erbfolgchrieg.
* 1727: Z Leipzig wird d Matthäus-Passion vum Johann Sebastian Bach urufgfiert.
* 1798: Mit dr Grindig vum Kanton Bade findet d Grofschaft Bade ihre Änd.
* 1963: Dr Papscht Johannes XXIII. vereffetligt d Enzyklika *Pacem in terris*. Zum erschte Mol wändet sich e Papscht dodermit nit nume an d Katholike sundern an *alli Mänsche mit guetem Wille*.

## Uf d Wält chuu
* 1753: Alphons Pfyffer, Schwyzer Bolitiker
* 1956, Clà Riatsch, Schwiizer Rätoromanischt

## Gstorbe
* 1774: Elias Gottlob Haußmann, dytsche Moler
* 1940: Klara Honegger, Schwyzer Frauerächtleri
* 1947: Hans Valär, Schwyzer Architäkt, Turismusfunktionär und Mundartautor
* 1958: Marcel Pilet-Golaz, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot

## Weblink
14. April

Dr **14. April** isch dr 104. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 105. in Schaltjohr), dodermit blybe no 261 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 754: Dr Frankechenig Pippin III. verspricht em Papscht Stephan II. Unterstitzig gege d Langobarde. Mit dr *Pippinsche Schänkig* lait er d territorial Grundlag fir dr Chilchestaat.
* 1847: Bim Böu vu dr Spanischbrötlibahn wird s Tunäll am Schlossbärg durgstoche.
* 1907: Erschti Uflag vum Radklassiker Mailand–Sanremo.
* 1958: Am Stadttheater z Basel wird di burlesk Oper *Titus Feuerfuchs oder Liebe, Tücke und Perücke* vum Heinrich Sutermeister urufgfiert.
* 1994: D Kappelbruck z Lozärn, wu im Augschte 1993 bi me Brand gschlisse woren isch, wird noch ere viermonetige Widerufböu yygweit.

## Uf d Wält chuu
* 1888: Joseph Lefftz, elsässische Volkskundler un Literaturwisseschaftler
* 1907: Monika Meyer-Holzapfel, Schwyzer Zoodiräkteri un Zoologi
* 1926: Walter Buser, Schwyzer Bundeschanzler
* 1944: Brigitte Neidig, dytschi Dialäktdichteri

## Gstorbe
* 1554: Ludwig Bär, Basler Theolog un Humanischt
* 1759: Georg Friedrich Händel, dytsch-britische Komponischt
* 1784: Achilles Leissler, e Baasler Rootsherr und Siidebandfabrikant
* 1868: Hermann von Vicari, Erzbischof vu Fryburg
* 1912: Richard Kuder, dytsche Architäkt
* 1917: Ludwik Lejzer Zamenhof, Augedokter un Erfinder vu dr Plansproch Esperanto
* 1950: Ramana Maharshi, indische Mystiker un Asket
* 1959: Traugott Meyer, Schwyzer Mundartdichter
* 1962: Ludwig Fischer (Germanist), Schwyzer Lehrer und Dialäktolog
* 1975: Karl Sättele, dytsche Haimetautor
* 1986: Simone de Beauvoir, franzesischi Schriftstelleri, Philosophi un Feminischti
* 2010: Erika Burkart, Schwyzer Dichterin

## Weblink