open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anuk Ens

D **Anuk Ens** (* 1965 z Fryburg) isch e dytschi Schauspiileri.

## Lääbe
Noch em Abituur het d Ens vu 1984 bis 1988 d Hochschuel fir Musik un Darstellendi Chunscht Stuegert bsuecht. Bis anne 1999 het si im feschte Engaschmänt an dr Schauspiilhyyser Theater Konschtanz, Dytsch Schauspiilhuus Hamburg, Staatstheater Kassel. Syter anne 1999 schafft si as freii Schauspiileri un Sprächeri an verschiidene Biine z Dytschland z Hamburg (Winterhuder Fährhaus, Ernst Deutsch Theater), Bonn (Contra Kreis), Schauspiel Hannover, Wolfgang Borchert Theater Münster, Schauspiel Wuppertal un Schauspiel Essen. Si dritt näbe irem Biineschaffe in Rundfunk un Fäärnsee uf un spricht Heerbiecher. Vu 2008 bis 2011 het si ne Leerufdraag an dr Folkwang-Universiteet Essen im Fachberaich Musical ghaa. 

Syter anne 2007 het si dr Schwäärpunkt vu irem Schaffe uf perseenligi Coachingaarbet un Lääbesberootig verlaageret. Im Joor 2012 het si z Essen e aigeni Praxis fir Coaching mit em Schwäärpunkt Hypnose (Humanistischi Psychology) ufgmacht. Syt 2013 isch si zertifizierte Hypnose-Coach. An dr Thalamusschuel z Essen het si 2015 bis 2016 en Uusbildig in Schmäärztherapy gmacht un 2015 bis 2018 en Uusbildig zur Hailpraktikeri. Syt Meerz 2019 schafft si au as Hailpraktikeri, derzue isch si Dozänti an dr Thalamusschuel z Essen

Si läbt z Essen un het zwee Siin.

## Filmografy (Uuswaal)
* 1995: Der Richter und das Mädchen
* 2004–2005: Verschollen
* 2007: R. I. S. – Die Sprache der Toten
* 2008: Das iTeam – Die Jungs an der Maus
* 2008: Plötzlich Papa – Einspruch abgelehnt!
* 2012: Alles was zählt
* 2015: Meuchelbeck (Fäärnseeseerie)
* 2015: Die dunkle Seite des Mondes
* 2020: SOKO Köln: Ein eigenes Leben (Fäärnseeseerie)

## Weblink
* Websyte vu dr Anuk Ens
* Ens Naturheilpraxis
* Coaching Ens
* d Anuk Ens uf castforward.de
* d Anuk Ens uf schauspielervideos.de
*
Alexandra Schmitt

D **Alexandra Schmitt** (* 30. Jänner 1861 z Fryburg; † noch em Juuni 1938 waarschyyns z Berlin; au *Alexandra Schmidt*) isch e dytschi Schauspiileri gsii.

## Lääbe
D Schmitt isch us ere Theaterfamilie chuu un isch scho im Alter vu drei Joor uf dr Biini vum Stuegerter Hooftheater gstande, wu ire Vater Ooberspiillaiter gsii isch. Si isch derno mit ire Eltere an verschiideni anderi Spiiloort zooge, dodrunter Bremen un Königsberg.

Chuurz no dr Joorhundertwändi isch si uf Berlin chuu, wu si segs Joor lang am Staatstheater ufdrätten isch, derno am Dytsche Theater, Lessingtheater, Schillertheater un an dr Volksbiini. In dr 1910er Joor het si in dr Neechi vu Berlin iri aige chlaini Biini glaitet. Gaschtspiilraise hän si unter anderem uf Bromberg, Thorn un Magdeburg gfiert.

Dr Reschiseer Jürgen Fehling het si in ere Uffierig vu s Else Lasker-Schülers *Die Wupper* as Mutter Pius bsetzt. Bis 1935 isch d Alexandra Schmitt uf dr Biini gstande. Iri letscht Roll isch d Frigga in ere Uffierig vu *Die Nibelungen* am Dytsche Theater gsii.

Syter anne 1927 isch si au widerhoolt as Daarstelleri vu schwäär briefte Mietere uf dr Lyynwand z sääne gsii. Iri greescht Laischtig isch anne 1929 d Titelfiguur in s Piel Jutzis *Mutter Krausens Fahrt ins Glück* gsii, wu si us Verzwyyflig iber s perseenli un soziaal Eeläbd s Lääbe nimmt. Dr letscht Hiiwyys uf d Alexandra Schmitt, wu mer dervu waißt, stammt vum Juuni 1938.

## Filmografy
* 1927: *Pique Dame*
* 1927: *Kleinstadtsünder*
* 1928: *Hände hoch, hier Eddy Polo*
* 1928: *Lotte*
* 1928: *Unter der Laterne*
* 1928: *Der Kampf ums Matterhorn*
* 1929: *Das brennende Herz*
* 1929: *Ich lebe für Dich*
* 1929: *Tagebuch einer Kokotte*
* 1929: *Der Ruf des Nordens*
* 1929: *Frühlingsrauschen*
* 1929: *Mutter Krausens Fahrt ins Glück*
* 1931: *Ihre Majestät die Liebe*
* 1933: *Flucht nach Nizza*
* 1934: *Mutter und Kind*

## Weblink
* 

## Fueßnote
SNCF Z 22500

D **Z 22500** „Eole“ sind zweisystemfähige Doppelstock&shy;triebzüg, wo vo der SNCF uf der französische Linie RER&nbsp;E im Grossrum Paris igsetzt wärde. Ursprünglich sinds au im Saint-Lazare-Netz igsetzt worde. D Iheite sind vo GEC, Alstom und ANF (Bombardier France) baut worde. D Iheite sind au als SNCF-Version vo de MI 2N bekannt.

D MI 2N vo der SNCF ähnle de RATP-Iheite vo der Bauart Z 1500, doch unerscheide si sich d Iheite bispilswis bi der Atribsusrüschtig und der Ufteilig vo de Innerüm.

## Ubersicht
Jede Wage heh drei Igangstüre, wo jewils inen Gang mit Stäge füehrt, wo entwäder nach obe oder unde zum jewilige Stockwärch füehre.  Ds Undergschoss isch vo beide Seite über d Gäng zuegänglich, ds Obergschoss isch aber wie en Sackgass gschtaltet und nur vo einer Seite zuegänglich.  En Unerschid zur Bauart Z 1500 beschteit dari, das im innere vom MI2N ade Türe en LED-Routecharte mit de negste Statione het und dass au Asage vo de negste Statione vorhande sind. Der Z 22500 het aber kei Asage oder LED-Routecharte, sondern nur ufzeichneti Sicherheitsasage an paar Statione.

## Isatz
D 53 Z 22500 Züg wärde usschliesslich uf der RER E igsetzt.

Meischtens verchere d Züg in Doppeltraktion.

### Züg

## Links

*MI 2N page on Metro-pole.net (französisch)
*Technischi Date (französisch, englisch)

## Fuessnote
Wera Frydtberg

D **Wera Frydtberg** (* 11. Augschte 1926 z Fryburg; † 16. Juni 2008 z München), uf d Wält chuu as *Wera Friedberg*, ghyroote *Wera Urbach*, mer chännt si aus as *Vera Friedtberg*, isch e dytschi Theater- un Filmschauspiileri gsii.

## Lääbe
D Doochter vun eme Dokter isch uf s Reaalgimnaasium gange un het derno Schauspiilunterriicht bim Alfred Neugebauer z Wien gnuu. Deert isch si ab 1949 in zaalryyche Theater uf dr Biini gstande, dodrunter s *Akademietheater* un s *Kosmos Theater*. Bis 1962 het si am *Theater in der Josefstadt* gschafft. Ab 1953 het si Gaschtspiil am *Renaissance-Theater* z Berlin gee, an dr *Komödie Berlin*, an dr *Kleine Komödie* z München, an dr *Komödie Düsseldorf*, am Theater *Die Kleine Freiheit* München un bi dr *Schlosspark-Spielen Wiesbaden*.

Syter anne 1951 het si in iiber 30 Film un au eso vyl Fäärnseespiil mitgwiirkt. E greeßer Publikum chännt si in dr Hauptsach dur iri Filmrolle in *Ich denke oft an Piroschka* (1955) un *Wir Wunderkinder* (1958). Si isch ghyroote gsii mit em Emigrant un amerikaanische Offizier Otto Urbach (1913–1976) un isch d Mueter vu dr Hischtoorikeri Karina Urbach gsii. Sie ruet uf em Friidhoof z Iberlinge.

## Filmografy (Uuswaal)

## Weblink
* 
* d Wera Frydtberg bi filmportal.de
* Biografy vu dr Wera Frydtberg

## Fueßnote
Isabelle Carlson

D **Isabelle Carlson** (* 17. Juli 1943 as *Isabelle Stumpf* z Fryburg) isch e dytschi Theater- un Fäärnseeschauspiileri.

## Lääbe un Wiirke
D Isabelle Stumpf isch e Doochter vum Wolfgang Stumpf un dr Schauspiileri Christine Mylius un di jinger Schweschter vu dr Andrea Jonasson un dr Angelika Stumpf. Iber dr Vater un d Mueter het si scho anne 1958 ire eerscht Filmkontakt gchnipft, wu si an d Syte vum Hans Albers gfiert het. Noch dr Schauspiiluusbildig am *Hamburger Schauspielstudio* bi dr Hildburg Frese het si ire Debüt am Hamburger s „Junge Theater“ mit dr Roll vu dr Emily in s Thornton Wilders *Unsere kleine Stadt* gee. Derno het si Engaschmänt z Baade-Baade (1968-1968) un z Baasel (1968-1970) ghaa. Mit em Viktor de Kowa isch d Isabelle Stumpf au uf Theaterturnee gange. Syt dr 1980er Joor nännt si si no ire schweedische Großmueter Isabelle Carlson. Si isch au als wyter uf Theaterbiine ufdrätte, unter anderem z München (Team-Theater, 1985), z Nürnberg (Gostner Hoftheater, 1985/86) un z Berlin (Freie Volksbühne, 1992). Wyteri Theaterbiine, wu si gspiilt jhet sin gsii: Ernst Deutsch Theater Hamburg (1991/92), Badische Landesbühne Bruchsal (2000-2001), Westfälische Kammerspiele (2001-2002), Tournee-Theater Greve (2003-2007). Derzue het si in vyl Film un Fäärnseeseerie mitgwiirkt. E greeßer Publikum chännt si dur iri Roll as *Barbara von Sterneck* in dr ARD-Saipfenoopere *Verbotene Liebe', wu si ab 1995 184 Folge lang gspiilt het, vorbe si d Roll ab dr Folg 187 (offiziäll) an dr [[Manuela Alphons]] abgee het. 

D Carlson läbt z Berlin.

== Filmografy (Uuswaal) ==
*unter em Name Isabelle bzw. Isabel Stumpf*

* 1958: *13 kleine Esel und der Sonnenhof* (Kinofilm)
* 1961: *Die Schatten werden länger* (Kinofilm)
* 1962: *Der Walzer der Toreros*
* 1962: *Hütet eure Töchter!* (Kinofilm)
* 1964: *Das wissen die Götter* (drei Folge)
* 1964: *Nebelmörder* (Kinofilm)
* 1964: *Campingplatz*
* 1965: *Ein Volksfeind *
* 1965: *Auf halbem Weg zum Paradies*
* 1965: *Die Komödie vom Reineke Fuchs*
* 1965: *Niemandsland*
* 1966: *Der Mitbürger*
* 1966: *Das Rätsel von Foresthouse ´*
* 1968: *Gold für Montevasall*
* 1971: *Love-In*
* 1972: *Im Auftrag von Madame* (Stapfle 1, Folg 1)
* 1972: *Das Kurheim* (Seerie)
* 1973: *Hamburg Transit* (1 Folg)
* 1974: *Silverson*
* 1975: *Nach der Scheidung*
* 1975: *Motiv Liebe: Anonym*
* 1977: *Reinhard Heydrich - Manager des Terrors*

*unter em Name Isabelle Carlson*

* 1984: *Tatort: Heißer Schnee*
* 1995: *Es muss nicht immer Mord sein*
* 1995: *Die Männer vom K3*
* 1994: *Charlie & Louise – Das doppelte Lottchen*
* 1995: *Verbotene Liebe*
* 1999–2000: *Großstadtrevier*
* 2000: *Tatort: schwarze Skorpion*
* 2000: *St. Angela
* 2000: *Doppelter Einsatz*

## Weblink
* 
* Offiziälli Websyte vu dr Isabelle Carlson
* Die Prinzessin Huschewind, Hamburger Abendblatt, 30. Novämber 1961

## Fueßnote
Anja Freese

D **Anja Freese-Binder** (* 22. Jänner 1965 z Fryburg) isch e dytschi Schauspiileri.

## Lääbe un Wiirke
Wu d Freese zwai Joor alt gsii isch, isch iri Familie uf Hamburg zooge. Si het Fotodesign studiuert un derno as Fotograafi gschafft. Anne 1989 het si mit Schauspiilunteriicht aagfange.

Mer chännt d Freese-Binder derno dur ire Mitwiirke in dr RTL-Seerie *Die Wache* un *Medicopter 117*. Us dr letschte Seerie isch si anne 2000 uusgstiige go si neie Filmprojäkt widme.

D Freese-Binder het au ne Zyt lang s Wätter im *Sat.1-Frühstücksfernsehen* moderiert.

In ire Freizyt macht d Freese-Binder Judo, duet ryte un schwimme. Si läbt z Hamburg, z Berlin un z Los Angeles.

## Filmografy (Uuswaal)
* 1995–1998: *Die Wache* (Fäärnseeseerie, 46 Folge)
* 1996: *Sylter Geschichten* (Fäärnseeseerie, ai Folg)
* 1996: *Guten Morgen, Mallorca* (Fäärnseeseerie, ai Folg)
* 1998: *Alphateam – Die Lebensretter im OP* (Fäärnseeseerie)
* 1998–2000: *Medicopter 117* (Fäärnseeseerie, 24 Folge)
* 1999: *Dr. Stefan Frank – Der Arzt, dem die Frauen vertrauen – Der Todessprung*
* 2000: *Balko* (Fäärnseeseerie, ai Folg)
* 2000: *Neonnächte – Der U-Bahn-Schlitzer* (Fäärnseefilm)
* 2000: *Luftpiraten* (Fäärnseefilm)
* 2002: *C.E.O.*
* 2002: *Tödliche Freundschaften* (Fäärnseefilm)
* 2003: *Im Namen des Gesetzes* (Fäärnseeseerie, ai Folg)
* 2003: *Die Rosenheim-Cops* (Fäärnseeseerie, ai Folg)
* 2003: *Eiskalte Freunde* (Fäärnseefilm)

## Weblink
* 
* D Anja Freese-Binder bi vollfilm.com

## Fueßnote
Katharina Zapatka

D **Katharina Zapatka** (* 13. Juli 1970 z Fryburg) isch e dytschi Schauspiileri.

## Lääbe
D Eltere vu dr Katharina Zapatka sin dr Schauspiiler Manfred Zapatka un d Schauspiileri Regine Vergeen. Noch em Abituur anne 1989 z Frankfurt am Main het si vu 1989 bis 1993 en Uusbildig Hoochschuel fir Musik un Theater Hannover absolviert. Syter anne 1989 duet si Heerschpiil un Heerbiecher schwätze. No dr Uusbildig het si ire eerscht Engaschmänt am Theater Baasel ghaa, derno het si am Maxim-Gorki-Theater z Berlin gspiilt, z Hamburg am Kampnagel, am Chinschtlertheater z Charlsrue un am Theater in der Josefstadt z Wien. 2016 het si as Mitautoori ire eerscht aige Stuck *Schlaflos in Berlin* am Renaissance-Theater Berlin zur Uffierig broocht, wu si au mitgspiilt het. 

D Katharina Zapatka läbt mit ire Familie z Berlin.

## Filmografy
### Fäärnsee
* 1990: *Sonntagsarbeit*
* 1990: *Pfarrerin Lenau*
* 1994: *Schattenzone*
* 1998: *OP ruft Dr. Bruckner*
* 1998: *Happy Birthday*
* 1998: *Balko*
* 1999: *Nordseeklinik*
* 2000: *Medicopter 117 – Jedes Leben zählt*
* 2000: *Alphateam – Die Lebensretter im OP*
* 2000: *Verrat*
* 2001: *Für alle Fälle Stefanie*
* 2002: *Rosamunde Pilcher: Nur die Liebe zählt*
* 2002–2003: *Hinter Gittern – Der Frauenknast*
* 2004–2010: *Großstadtrevier* (4 Folge)
* 2005: *Küstenwache*
* 2005: *Open*
* 2007: *Hysterikon*
* 2010: *Unser Charly*
* 2012: *SOKO Wismar*
* 2013: *Alles was zählt*
* 2019: *Ein Sommer in Salamanca*

## Kino
* 1996: *Le Balkanisateur*
* 1997: *Im Namen der Unschuld*
* 1998: *2 Männer, 2 Frauen – 4 Probleme!?*
* 2004: *Mami und Papi*
* 2006: *Open*

## Theater
* 1993–1997: Theater Baasel
* 1998–1999: Luisenburg-Festspiele Wunsiedel
* 1999–2002: Maxim-Gorki-Theater z Berlin
* 2002: Kampnagel Hamburg
* 2004: Theaterhaus Mitte Berlin
* 2004: Zeisehallen Hamburg
* 2005–2006: Theater in der Josefstadt z Wien
* 2006: Neues Schauspiel Erfurt
* 2008–2009: Künstlertheater Karlsruhe
* 2009–2010: Zeisehallen Hamburg
* 2011–2012: Kaserne Baasel
* 2015–2019: Kriminaltheater Berlin
* 2016–2019: Renaissance-Theater Berlin

## Heerschpiil un Feature
* 1989: Edward Boyd: *Spanische Schlösser* – Reschy: Bernd Lau (Heerschpiil – SWF)
* 1999: Joseph Roth: *Hiob* (Meyer Mirjam) – Reschy: Robert Matejka (Heerschpiil – MDR)
* 2003: Irmgard Maenner/Jeannette Witte: *Bitte achten Sie nicht auf mein Lächeln* – Reschy: Christiane Ohaus (Feature – DLR Berlin/RB)
* 2003: Karla Krause: *Liebe, die um Abschied weiß* – Reschy: Robert Matejka (Feature – DLR Berlin/BR)
* 2004: Michael Koser: *Die Schule der Glücksritter oder Arsène Lupin trifft Al Capone* – Reschy: Renate Heitzmann (Heerschpiil – DLR)
* 2009: Inge Braun/Helmut Huber: *Werd ich mit Singen deutsch?*; Reschy: Nikolai von Koslowski (DKultur/RBB)
* 2009: Lorenz Schröter: *Armut ist Diebstahl* – Reschy: Nikolai von Koslowski (Feature –WDR)
* 2015: Wolfgang Zander: *Seltene Erden* – Reschy: Nikolai von Koslowski (Radio-Tatort #90 – RBB)

## Weblink
* 
* Websyte vu dr Katharina Zapatka
* Profil uf castforward.de
* Profil uf schauspielervideos.de
RATP Z 1500

D **Z 1500** „Altéo“ sind zweisystemfähigi Doppelstock&shy;triebzüg, wo uf der französisch Linie RER A im Grossrum Paris igsetzt wärde. D Eiheite sind vo GEC, Alstom und ANF (Bombardier France) baut worde. D Eiheite sind au als RATP-Version vom MI 2N bekannt.

D MI 2N vo der RATP ähnle de SNCF-Iheite vo der Bauart Z 22500, doch unerscheide sich d Iheite bispilswis bi der Atribsusrüschtig und der Ufteilig vo de Innerüm.

## Gschicht
### Isatz
D erschte Altéo-Iheite verchere am 6. Juni 1997 im öffentliche Vercher. Für d RER-Linie A sind 43 Fünfwageiheite (215 Wage) baut worde. D Altéo wärde uschliesslich uf dere Linie igsetzt und verchere iner Regel in Doppeltraktion.

### Modernisierig
Ab 2019 wärde d 43 RATP-Ihte eme Modernisierigsprogramm underzoge, das d Erneuerig vo de Fahrgaschtrüm (Ustusch vo Sitze und Bodebeschichtig, Beleuchtig, Aordnig vo Mehrzweckbereiche), de Ihbau vome Videouberwachigssystem, besseri Zuegänglichkeit für Fahrgäscht mit igschränkter Mobilität (zuesätzlich e Rueftaschte für Rollstuehlfahrer und es verbesserts Lutsprächersystem) und d Verbessrig vom Fahrgaschtinformationssystem umfasst. Ds Renovierigsprogramm wird vo der RATP-Gruppe verwaltet und näbefinanziert vo der RATP und der Île-de-France Mobiilités (IDFM), ds Programm stellt e Gesamtsumme vo 134 Mio. EUR dar.  Nach der Modernisierig berchäme d Iheite en neui Usselackierig in de IDFM-Farbe (grau, wiss und hellblau). D RATP het d Realisierig vo dem Renovationsprogramm an d CAF vergä. D erschte Iheite wärde vorussichtlich im Jahr 2020 in Dienscht gstellt.

## Technik
D Iheite sind zweisystemfähig für 1500&#x202f;V Glich- und 25&#x202f;kV Wächselspannig mit ere Frequenz vo 50&#x202f;Hz. Uf de Strecke vo der Linie RER A sind Abschnitt mit beide Stromsystem vorhande (25&#x202f;kV uf de RFF- bzw. SNCF-Abschnitt vo Cergy-le-Haut und Poissy bis Nanterre-Préfecture, 1,5&#x202f;kV uf de RATP-Strecke vo Nanterre- Préfecture uf Marne-la-Vallée, Boissy-Saint-Léger und Saint-Germain-en-Laye).

### Züge

## Links

*MI 2N page on Metro-pole.net

## Fuessnote
Universidade Federal de Goiás

D' **Uni vo Goiás** (port.: **Universidade Federal de Goiás**, abkürzt **UFG**) isch di gröschti Universität vo Goiânia, Goiás, Brasilie und die fünftgrössti im Land. Si isch 1960 gründet worde. Dr Hauptsitz isch z Goiânia aber si het au Abdeilige z Aparecida de Goiânia und z Goiás.

Im Joor 2015 het si 2.935 Dozänte gha und 25 846 Studänte. 

## Weblink
* Homepage vo der Universidät

## Fuessnote
Silvan (Name)

**Silvan** isch e männliche Vorname und chunnt vom latinische Wort *silvanus*, was uf Dütsch „dä us em Wald“ bedütet. Zuesätzlich isch äu e Ursprung us der etrurisch-römische Gottheit Silvanus dänkbar.

Der Name Silvan het sin Namensdaag am 13. Juli. Als wiiblichi Form vom Name „Silvan“ cha me „Silvia“ oder „Silvana“ bezeichne.

D Form „Silvan“ (näbe z.&nbsp;B. frz. *Sylvain*, it. *Silvano*) stammt ursprünglich usem Rätoromanische und isch drum vor allem im Kanton Graubünde vorcho. In de letzte Joorzähnte het sich d Verwändig vo dere Variante aber äu uf d Dütschschwiz usdehnt.

## Namensträger
* Silvan Aegerter (* 1980), Schwizer Fuessballspieler
* Silvan Bolliger (* 1992), Schwizer Unihockeyspieler
* Silvan Büchli (* 1990), Schwizer Fußballspieler
* Silvan Dillier (* 1990), Schwizer Strassen- und Bahn-Radrennfahrer
* Silvan Hefti (* 1997), Schwizer Fussballspieler
* Silvan Hilfiker (* 1980), Schwizer Politiker
* Silvan Kindle (* 1936), liechtensteinische Skirennläufer
* Silvan-Pierre Leirich (* 1960), dütsche Schauspieler
* Silvan Omerzu (* 1955), slowenische Regisseur, Puppenspieler und Illustrator
* Silvan Schalom (* 1958), israelische Politiker
* Silvan S. Schweber (1928–2017), US-amerikanische Physiker und Wüsseschaftshistoriker
* Silvan Schwerzmann (1800–1866), Schwizer Politiker und Richter
* Silvan Sidler (* 1998), Schwizer Fussballspieler
* Silvan Thüler (1932–2011), Schwizer Fussballspieler
* Silvan Tomkins (1911–1991), US-amerikanische Philosoph und Psycholog
* Silvan Widmer (* 1993), Schwizer Fussballspieler
* Silvan Wyss (* 1993), Schwizer Eishockeyspieler
* Silvan Zingg (* 1973), Schwizer Pianist
* Silvan Zurbriggen (* 1981), Schwizer Skirennfahrer

### Familiename
* Rudolf Silvan (* 1967), österriichische Politiker (SPÖ), Abgordnete

* Silwan
* Sylvan (Begriffserklärig)
* Silvanus
* Silvani
Judith Sehrbrock

D **Judith Sehrbrock** (* 8. Februar 1973 z Fryburg) isch e dytschi Schauspiileri. 

## Laufbahn
Eerschti Kontakt zum Schauspiil het d Sehrbrock scho in dr Schuel gwunne: Syt em segste Schueljoor het si in dr Theater-AG vu irem Gimnaasium mitgmacht. Noch em Abituur het si ai Joor lang z Frankrych gläbt. Vu 1995 bis 1998 het d Sehrbock an dr Stage School Hamburg s Fach Musical studiert. Iri eerscht Biineroll het si im Aaschluss im Musical *Popcorn* iiberchuu. In dr Spiilzyt 1998/99 het d Judith Sehrbrock en Engaschmänt z Hamburg ghaa un isch ai Joor speeter an e Berliner Theater gwägslet.

Iri eerscht Filmroll het si anne 1998 in dr Sat.1-Seerie *Alphateam – Die Lebensretter im OP* ghaa. Si het dernio in wytere Fäärnseeprodukzioone mitgmacht, wie z.&nbsp;B. *Die Wache* (2003, RTL) un *Siebenstein* (2004, ZDF) un in dr Joor 2000 bis 2003 d Roll vu dr Inhaftierte *Martina Vattke* in dr RTL-Seerie *Hinter Gittern – Der Frauenknast*.

## Filmografy
* 1998: *Alphateam – Die Lebensretter im OP*
* 1998: *Tempo, Tanz und Tränen*
* 2000–2003: *Hinter Gittern – Der Frauenknast* (Fäärnseeseerie)
* 2003: *Die Wache* (Fäärnseeseerie)
* 2004: *Siebenstein* (Fäärnseeseerie)
* 2004: *Open* (Chuurzfilm)
* 2006: *The turning of the earth* (Chuurzfilm)
* 2007: *Ein Fall für Nadja*
* 2009: *Klinik am Alex*
* 2010: *Ennea* (Webserie)
* 2010: *Ferngesteuert* (Chuurzfilm)
* syt 2010: *SOKO Leipzig* (Fäärnseeseerie) 
* 2011: *SOKO Wismar* (Fäärnseeseerie)
* 2014: *Unter Anklage: Der Fall Harry Wörz*
* 2015: *Armans Geheimnis*
* 2016: *Tatverdacht – Team Frankfurt ermittelt*
* 2016: *Notruf Hafenkante*
* 2017: *Beutolomäus und der wahre Weihnachtsmann*
* 2017: *Chekhov on the road* (Webseerie)
* 2018: *Tatort: Mord ex Machina*
* 2018: *Der Ranger – Paradies Heimat: Wolfsspuren*
* 2018: *Die Bergretter*
* 2020: *WaPo Berlin*
* 2020: *Notruf Hafenkante* (Fäärnseeseerie, Episood *Immer am Limit*)
* 2020: *In aller Freundschaft – Die jungen Ärzte* (Fäärnseeseerie, Episood *Zwickmühle*)

## Synchronisazioon
* 2004: *Tarot in Marseille*

## Biinerolle (Uuswaall)
* 1998: Hexenjagd vum Tennessee Williams as *John Willard* (Hamburg)
* 1998: Flori als *Tänzerin* (Niedernhausen)
* 1998: Planet X als *Schwester* (Hamburg)
* 1998: Popcorn als *Velvet Delamitri* (Hamburg)
* 1999: Spiel verkehrt als *Judith* (Hamburg)
* 2000: Gerlinde verdreht als *Lydia* (Berlin)

## Weblink
* d Judith Sehrbrock uf dr Websyte vu ire Agäntuur
*
Valerie Link

D **Valerie Link** (* 6. Juni 1979 z Fryburg) isch e dytschi Musicaldaarstelleri.

## Lääbe
D Link isch im Eschbachdal z Fischerbach ufgwagse. Si isch uf s Robert-Gerwig-Gimnaasium gange. No dr Schuel het si vu 1998 bis 2001 en Uusbildig an dr Stage School of Music, Dance and Drama z Hamburg gmacht. In dr Zyt vu ire Uusbildig het si Biinenerfaarig gsammlet in Produkzioone wie *Zarzuela La Verbena De La Paloma* oder *Swing Heil*.

Syt Dezämber isch d Valerie Link mit em Stuegerter Immobilienunternämer Michael Maile ghyroote, im Jänner 2016 het si mit iim ire eerscht Suun kriegt.

Anne 2017 het si d Link us ire Elterezyt as chinschtlerischi Laiter bim Musical "Bodyguard" z Stuegert retuurgmäldet.

Anne 2018 het d Valerie Link ire zweet Suun kriegt. Si woont mit ire Familie z Stuegert.

## Engaschmänt
* 2001–2002: *Mozart* (Neue Flora Hamburg; as Swing, Cover Nannerl un Josepha)
* 2002–2003: *Mamma Mia!* (Operettenhaus Hamburg; as Swing, Cover Sophie un Ali)
* 2003–2004: *Les Misérables* (Theater des Westens Berlin; as Cosette)
* 2004–2006: *Mamma Mia!* (Operettenhaus Hamburg; as Swing, Cover Sophie un Ali)
* 2006–2007: *Les Misérables* (Stadttheater Lüneburg; as Cosette)
* 2007: *Mamma Mia!* (Operettenhaus Hamburg; as Sophie)
* 2007–2008: *Wicked – Die Hexen von Oz* (Palladium Theater Stuttgart; as Swing un Cover Glinda)
* 2008–2010: *Wicked – Die Hexen von Oz* (Palladium Theater Stuttgart; as Glinda alternierend)
* 2010–2011: *Wicked – Die Hexen von Oz* (Metronom Theater Oberhausen; as Glinda alternierend)
* 2011–2013: *Rebecca* (Stage Palladium Theater Stuttgart; zeerscht as Cover Ich / Ensemble, ab 2012 as Hauptbsetzig Ich)
* 2013–2015 *Das Phantom der Oper* (Neue Flora Hamburg; as Christine)
* 2017: *Dracula* (Theater Nordhausen; as Mina Murrey)

## Weblink
* Websyte vu dr Valerie Link
* Stage Entertainment
* Neue Rolle für Musicaldarstellerin Valerie Link, Baden Online, 13. Jänner 2017
Hanna Nitsch

D **Hanna Nitsch** (* 11. Meerz 1974 z Fryburg isch e dytschi Chinschtleri. Mer chännt si allem fir iri grooßformaatige Tuschmoolerei uf Babyyr un iri Fotoseerie.

## Lääbe un Wiirke
D Nitsch isch in eme Doorf im Schwaarzwald ufgwagse. Si het Filosofy un Germanischtik studiert un schließli Freii Chunscht bim Peter Dreher un dr Silvia Bächli an dr Staatlige Hoochschuel fir Gstaltig Charlsrue un bim Klaus Stümpel an dr Hoochschuel fir Bildendi Chinscht Braunschweig. Anne 2003 isch si in d Begaabtefeerderig vum Cusanuswerk ufgnuu woore un het s Stuudium 2007 mit em Maischterschuelerstipändium un em Max-Ernst-Stipändium vu dr Stadt Brühl (Rheinland) abgschlosse. 2009 het si dr „Preis der Nordwestkunst“ kriegt vum Verein der Kunstfreunde für Wilhelmshaven e. V.

Anne 2020 isch ere dr Chunschtbryys vu dr SPD-Landdaagsfrakzioon Niidersagse verliie woore. In irem chinschtlerische Wäärch duet si konzeptuäll un mit moolerische Mittel stereotypi Voorstellige vu Rollebilder, Gschlächterrolle, Identiteet un Sexualiteet hinterfrooge.

D Nitsch isch ghyroote un het drei Chinder. Si läbt mit ire Familie z Braunschweig.

## Uusstellige (Uuswaal)
* 2009 Janeinvielleichtfürimmer, Chunschtverain Wolfenbüttel
* 2011 Fleurs du mal, Chunschtverain Augschburg
* 2012 Elisabeth, Johanniterchilche Fäldkirch (A)
* 2014 Trying to be like, Stedtischi Galery Schorndorf
* 2015 Hanna Nitsch – Be Patient Volume 1, Stedtischi Galery Wolfsburg
* 2016 Hanna Nitsch – Be Patient Volume 2, Chunschtmuseum Wiesbaden
* 2018 Hanna Nitsch – Großer Wurf 1, Halle267 – Stedtischi Galery Braunschweig

## Weblink
* Websyte vu dr Hanna Nitsch

## Fueßnote
Marlene Hoffmann

D **Marlene Hoffmann** (* 1990 z Fryburg) isch e dytschi Schauspieleri.

## Lääbe
D Hoffmann isch z Fryburg ufgwagse. Noch em Abituur 2009 het si an dr Hoochschuel fir Musik un Daarstellendi Chunscht Frankfurt am Main studiert.

Im letschte Studiejoor het si scho gaschtiert am Schauspiel Frankfurt (*Die Dritte Generation,* Reschy: Alice Buddeberg; *Kasimir und Karoline*, Reschy: Christoph Mehler), am Staatstheater Saarbrücken (*Die Besessenen*, Reschy: Daniela Kranz) un am Hessische Landestheater Marburg (*Die Dreigroschenoper*, *Der Revisor*, Reschy: Matthias Faltz).

Si het nocherdani Feschtengaschmänt am Hessische Landestheater Marburg vu 2013 bis 2014 ghaa, an dr Neue Bühne Senftenberg 2014 bis 2016 un vu 2016 bis 2020 am Staatstheater Augschburg. Vu 2020 bis 2022 isch si Mitgliid vum Ensemble vum Theater Regensburg gsii.

## Theater
* 2016: *Die Geierwally* (as Marianne Klotz/Afra Hagenbach)
* 2016: *Faust* (as Schueleri/Häx/Lieschen/Ängel)
* 2016: *Das große Wundenlecken* (UA)
* 2016: *Oscar* (as Colette, d Doochter/Nicole, no ne Doochter)
* 2017: *„Unruhe“ im Paradies* (UA) (as Mit)
* 2017: *The Rocky Horror Show *(as Janet)
* 2017: *Martin Luther & Thomas Münzer oder Die Einführung der Buchhaltung*
* 2021: *Bunbury – Ernst sein ist alles* (as Gwendolen Faifax)

## Filmografy
* 2011: *Massenvernichtungswaffen helfen Trennungsschmerzleidenden Kunststudenten, also dir nicht*
* 2013: *Tatort: Der Eskimo*
* 2020: *t = E/x<sup>2</sup>* as Penny

## Weblink

* 
* 
* 
* d Marlene Hoffmann uf dr Syte vum Theater Regensburg
Tamina Kallert

D **Tamina Kallert** (* 24. Juni 1974 z Fryburg) isch e dytschi Schurnalischti un Fäärnseemoderatoori.

## Lääbe
D Tamina Kallert isch z Fryburg ufgwagse un deert uf d Waldorfschuel gange. Noch em Abituur het si z Fryburg un z Köln Anglischtik un Gschiicht studiert. No Uuslandsufenthalt in dr USA, dr Ukraine un z Indie het si anne 1995 e Praktikum bim WDR absolviert.

As Repoorteri het si fir s WDR-Juugedmagaziin *Lollo Rosso* gschafft. Si het d Life-Style-Sändig *Gimmi Feif* bresäntiert, s ARD-Summerprogramm *Mallorca Life* un s WDR-Magaziin *Boulevard Europa*. Im Spootjoor 1999 isch si zue ProSieben gwägslet un het as Redakteeri un Repoorteri fir *Die Reporter* gschafft. Vu 2000 bis 2003 het d Tamina Kallert s Raisemagaziin *Abenteuer & Reisen TV* fir s DSF moderiert. Anne 2004 isch retuur gange zum WDR un duet syterhär s Raisemagaziin *Wunderschön!* moderiere (friejer *Wunderschöne Regionen* un *Wunderschönes NRW*, moderiert vum Bernd Müller). Derzue het si bim WDR vu 2004 bis 2010 d Sändig *Tiergeschichten* bresäntiert, un syt 2015 *2 für 300*. Im Septämber 2016 het si zäme mit em Daniel Hope di vum WDR organisiert Veraastaltig *Eurovision Young Musicians 2016* z Köln moderiert.

## Privaats
D Tamina Kallert isch mit em Schwyzer Schurnalischt Nik Niethammer ghyroote, mit iim het si ne Suun un e Doochter.

## Biecher
* *Mit kleinem Gepäck – Wunderschöne Geschichten vom Reisen.* Gütersloher Verlagshaus, Gütersloh 2018, ISBN 978-3-579-08720-7

## Weblink

* 
* Personalsyte uf www.wdr.de

## Fueßnote
Auguste Schepp

D **Auguste Schepp** (* 3. April 1846 z Wiesbaden; † 12. April 1905 z Fryburg) isch e dytschi Genre-, Interieur- un Stilllääbemooleri us dr Minchner un Düsseldorfer Schuel.

## Lääbe

Iri chinschtleri Uusbildig het d Schepp anne 1866 bim Eugen Napoleon Neureuther z Minche aagfange. Chuurz druf isch si uf Düsseldorf zum Karl Ferdinand Sohn gwägslet, derno isch si uf Charlsrue gange. No wytere Stuudie z Wien un z Paris het si lengeri Zyt z Kassel gläbt. Anne 1874 het si ne Uuszaichni uf dr *International Exhibition of Arts and Manufactures* z London iiberchuu. Uußerdäm het si in dr 1870er bis 1890er Joor z Wien, z Berlin, z Düsseldorf, z Minche un z Bremen uusgstellt. 1892 het si si z Minche niidergloo, wu si Mitgliid vu dr Secession wooren isch. Im Joor 1893 het si as aini vu dr Chinschtlerne vum „Vereins der Berliner Künstlerinnen 1867“ bi dr Uusstellig vu dr dytsche Abdailig vum Frauepavillon vu dr World’s Columbian Exposition z Chicago mitgmacht. Deert isch ere e guldini Medaille verliie woore. Speteschtens ab 1898 het d Schepp z Fryburg im Brysgau gläbt, wu si dur chlaini Figuurebilder un feini Interieurmoolerei, zem Byschpel mit Motiiv vum Innere vum Fryburger Minschter, fiiridrätten isch. Noch ere lengere Chranke isch si im April 1905 z Fryburg gstoorbe.

## Wäärch (Uuswaal)

* *Im Atelier (Junge Malerin mit Pinsel und Palette vor ihrer Staffelei stehend)*, 1888
* *Lesendes Mädchen*
* *Stillleben mit Fayencekanne*

## Literatur
* ''Schepp, Auguste''. In: Friedrich von Boetticher: *Malerwerke des 19. Jahrhunderts. Beitrag zur Kunstgeschichte*. Dresden 1898, Band 2, S. 541
* Nekrolog in: *Die Kunst. Monatshefte für freie und angewandte Kunst*. Elfter Band, Verlagsanstalt F. Bruckmann, München 1905, S. 440

## Weblink

* 

## Fueßnote
Karl Imfeld

**Karl Imfeld** haiße die Manne:

* Karl Imfeld (Maler) (1902–1988), Schwyzer Moler un Zaichner
* Karl Imfeld (Pfarrer) (1931–2020), Schwyzer Pfaarer, Volkskundler un Schriftsteller
* Karl Imfeld (Bildhauer) (* 1953), Schwyzer Bildhauer
Ulrike Gerst

D **Ulrike Gerst** (* 1953 z Naistadt an de Waistrooß) isch e dytschi Mooleri.

## Lääbe
D Ulrike Gerst het vu 1972 bis 1976 Bildendi Chunscht, Dytsch un Sunderpedagoogik an dr Pedagoogische Hoochschuel Fyryburg un vu 1996 bis 2000 Moolerei an dr Freie Hoochschuel fir Graafik-Design & Bildendi Chunscht Fryburg studiert. Syterhäär schafft si as freii Chinschtleri.

Vylt vu ire Bilder entsteen uf dr Grundlaag vu Fotografie, wu si – zmaischt spontaan – sälber macht. Si suecht dodervu Oort mit ere bsundere Atmosphäre uus wie effetligi Gebei, wu läär steen, oder Privaatryym wie Woonwääge un moolt vylmool au Yyriichtigsgeegeständ wie Meebel un Lampe. Si setzt iri Theme vor allem dur Eelmoolerei uf Lyynwand, aber au dur Gouache uf Babyyr um.

D Ulrike Gerst läbt un schafft z Fryburg.

## Uuszaichnige
* 2003: Glaibaasler Kunschtbryys 
* 2009: Stipendium Kavalierhaus Langearge

## Uusstellige
**Ainzeluusstellige**
* 2004: Multimedia Art Event Galerie Irene Eikmeier, Berlin
* 2005: Häärz-Zäntrum Chrozige
* 2006: Kadoolischi Akademy vu dr Erzdiezeese Fryburg
* 2006: *Auf den zweiten Blick*, Galery Michael Schneider, Bonn (mit em Max Diel)
* 2008: Gesellschaft der Freunde Junger Kunst, Altes Dampfbad, Bade-Bade (mit dr Cora Volz) (Katalog mit eme Täxt vu dr Susanne Buckesfeld. Modo, Freiburg i. Br. 2008, ISBN 978-3-9810432-0-4.)
* 2008: Galerie Michael Schneider, Bonn
* 2009: Produzentengalerie Langearge, Boodesee

**Gruppenuusstellige**
* 1999: Chinschtlerbund Baade-Wirttebäärg, Kunstmuseum
* 2000: Regionale, Projektraum M54, Baasel
* 2003: Regionale, Kunstraum Klingental, Baasel
* 2003: Multimedia Art Event Galerie Irene Eikmeier, Berlin
* 2004: Badischer Rest – Malerei Drei, Markgräfler Museum, Mille
* 2005: *Realität und Geheimnis – Zeitgenössische Positionen der realistischen Malerei*, Galerie Epikur, Wuppertal
* 2005: Chunschtverain Fryburg
* 2005: Regionale 6, Projektraum M54, Baasel
* 2005: Donaueschinger Regionale, Donaueschinge
* 2006: Regionale 7, FABRIKculture, Hegenheim
* 2006: Art Fair Köln, Galerie Epikur, Wuppertal
* 2006: *Auswahl 2006*, Gesellschaft der Freunde Junger Kunst, Bade-Bade
* 2006: Chinschtlerbund Baade-Wirttebäärg, Sulz a. N.
* 2006: Kunsthaus L6, Fryburg
* 2006: *Priceless Painting*, Galerie Michael Schneider, Bonn
* 2007: Art Karlsruhe, Galerie Epikur, Wuppertal
* 2007: Regionale 8, Donaueschinge
* 2008: Regionale 9, Chunschtverain Fryburg

## Weblink
* Websyte vu dr Ulrike Gerst
* Chuurzporträt uf dr Websyte vum Chinschtlerbund Baade-Wirttebäärg (mit Foto)
* 
* Anja Kaspers: Charakteristik der Malerei von Ulrike Gerst auf artfacts.net

## Fueßnote
Gerhard Fischer (Dialektdichter)

Dr **Gerhard Fischer** (* 1936 z Säckige; † im Summer 2011 z Korb-Kleinheppach) isch e dytsche Dialäktautor gsii.

## Lääbe
Dr Fischer isch z Säckige mit siibe Gschwischter as Suun vun eme Buechdrucker ufgwagse. Syter anne 1960 het er as Konschtrukteer fir Mäss- un Reegeltächnik z Bad Cannstatt gschafft. Dernääbe het er Bilder gmoolt un Gediicht uf Alemannisch gschriibe. En Uuswaal vu syne Gediicht het er anne 1983 unter em Titel „Do dra muesch denke“ uusegee. Är het z Korb-Kleinheppach gwoont un isch deert im Summer 2011 noch ere lengere Chranket gstoorbe.

## Wäärch
* *Do dra muesch denke.* Walter-Verlagsinstitut, Neckarwestheim 1983

## Quälle
* Nochruef im Südkurier vum 26. Juli 2011
Cécile Verny

D **Cécile Verny** (* 1969 z Abidjan, Elfebaikischte) isch e dytsch-franzeesischi Jazz-Sängeri afrikaanischer Häärchumft un Frontfrau vum Cécile Verny Quartet.

## Lääbe un Wiirke
D Cécile Verny isch as Chind in dr Elfebaikischte ufgwagse un isch anne 1981 mit zwelf Joo ruf Franryych iibergsiidlet. Mit 17 Joor het si eerschti Biinenerfaarig as Sängeri gsammlet. Scho ai Joor speeter het si mit drie Muusiker 1989 z Stroßburi s Jazz-Quartett grindet, wu ire Name drait. Anne 1989 isch si uf Fryburg zooge, im Vooroort Umkirch woont si hite no. Si het zwai Chinder (*&nbsp;1997 un *&nbsp;1999).

D Cécile Verny schrybt iri Liedtäxt sälber un singt die vor allem uf Franzeesisch un Änglisch, aber au uf Dytsch.

D Cécile Verny un ir Band sin vylfach uuszaichnet woore, unter anderem het si mit em Quartett 2006 dr Bryys vu dr dytsche Schallblattekritik fir *The Bitter and The Sweet* al „künstlerisch herausragende Neuveröffentlichung“ im Beraich Jazz iiberchuu.

An 27. Mai 2020 het si mit eme Kunzärt im Fryburger Jazzhuus d Live-Streaming Raie #inFreiburgzuhause ufgmacht, go d Kultuurszeene z Fryburg in dr Zyt vu dr Corona-Pandemy z unterstitze.

## Diskografy
### Cécile Verny Quartet
* *Oazoo* (1992)
* *Patchwork* (1995); fir Jazz D'Or
* *Expressive Impressionen* (1995); live bim ZMF
* *Coquelicot – melodie de vie* (1997); Cécile Verny Quartett un anderi
* *Got a Ticket* (1998)
* *Métisse* (1999)
* *Kekeli* (2002)
* *Cécile Verny Quartet – live in Antibes* (DVD, 2004)
* *The Bitter and the Sweet* (2006)
* *Amoureuse* (2008)
* *Keep some secrets within* (2010)
* *Fear & Faith* (2013)
* *Memory Lane* (2014)
* *Of Moons and Dreams* (2019)

### Anderi Projäkt
* *Le Jazz a plein tubes* (1991) mit em *Orchestre Regional de Jazz d'Alsace*
* *Dimba* (1995) mit *Tschisungu Kalomba & Kassala*
* *Jazz Affairs* (1996) mit *Peter Baumgärtners Jazzfriends*
* *Dance Away Your Sorrows* (1996) mit *NDeez Soul* (mit em Max Zentawer)
* *Of Course* (2000) mit *Kilian Heitzler Big Band*
* *A New Beginning* (2001) mit *Intuit*
* *I'm on My Way* (2003) mit em Reiner Regel un em Gottfried Böttger
* *Intuit 2004* (2004) mit *Intuit*

### Solo-CD
* *European Songbook* (2005) mit dr Muusiker vum Quartett un drei Bleeser (u.&nbsp;a. Sébastien Jarrousse)
* Cécile Verny & Johannes Maikranz *Mein Liedgut* (GLM 2019)

## Weblink

* 
* Websyte vu dr Cécile Verny

## Fueßnote
Andrea Haufe

D **Andrea Haufe** (* 10. Septämber 1953 z Fryburg) isch e dytschi Designeri, Illuschtratoori un Verleegeri.

## Lääbe un Wiirke
D Andrea Haufe isch uf do Frei Waldorfschuel z Fryburg gange, ire Abituur het si am Gimnaasium z Reichersbeuern z Bayern gmacht.

Scho in frieje Joor het si iri grooß Lyydeschaft entdeckt, d Liebi zue Dier. D Haufe isch zeerscht Dierpfläägeri fir Orang-Utan un Schimpanse im Tierpark Hellabrunn z München woore, voreb si z Fryburg aagfange het Foorschtwisseschafte un Germanischtik studiere.

S isch lengeri Zyt au z Brasiilie gsii. Z Rio de Janeiro isch si Szeenefotograafi bim brasiliaanische Juugedfilm (J. B. Tanko Filmes) gsii. Noch ere Buechhändlerleer z Fryburg isch si Verleegeri woore. Syter anne 1990 designed un illuschtriert si Chinderbilderbiecher, T-Shirt, Uure, Boschtchaarte, Chunschtchaarte, Kaländer, CD-ROM.

Di eerschte effetlige Chunscht-Uusstellige het d Andrea Haufe Ändi 1990er-Joor gmacht. D Andrea Haufe isch Voorsitzeri im Byyroot vu dr Haufe-Gruppe.

D Andrea Haufe läbt z Fryburg.

## Uusstellige (Uuswahl)

* Mai 2001: Max Grundig Klinik, Biilerhee
* Oktober 2001: Internazionali Buechmäss, Frankfurt
* Dez. 2001 / Jan. 2002: Klinik St. Urban (Fryburg im Brysgau)
* Februar 2002: Internazionali Ambiente Frankfurt
* April 2002: Artists for Moon Bears, Wiesbaden
* Herbst 2002: Galerie Loy (bi Oldenburg)
* April 2003: Benefiz-Aukzioon zuegunschte vu dr Animals Asia Foundation, Minche
* 2004: Buddy Bären reisen um die Welt: Kitzbühel, Hongkong, Istanbul
* März 2004: Uusstellig in dr Galerie licht2b, Chrozige
* Oktober 2004: Artists for Moon Bears, Hamburg
* April 2005: Pavillon Josephine, Stroßburi
* Dezember 2005: Internazionali Biennale fir Zytgnessischi Chunscht, Floränz
* Oktober 2006: Artists for Moon Bears IV, Fryburg
* April 2007: Uusstellig im Katharinesaal, Colmer
* Dezember 2007: VI Internazionali Biennale fir Zytgnessischi Chunscht, Floränz

## Kultuurbryys
* 2001: Chunscht- un Kultuurbryys Mephisto, Dibenga
* 2006: Euro-Chunschtplakett
* 2007: Euro-Medaille un Euro-Pokal fir Chunscht un Kultuur, Bade-Bade

## Stiftig
Anne 2002 isch d *Andrea Haufe Stiftung* grindet woore. Dr Schwäärpunkt vu dr Stiftig lyt in dr Feerderig vu soziaale Hilfsprojäkt, wuvor allem Chinder un Dier gwidmet sin. Di finaziälle Mittel doderfir stamme us Spände un us allne Yynaame vum Chunschtschaffe vu dr Andrea Haufe.

Alli Spänden fließe uusschließli in dr Projäkt, unter anderem:
* Projäkt Dierschutz z Asie (Animals Asia Foundation)
* Projäkt Strooßechinder (Brasilie)
* Projäkt Dierschutz z Brasilie, SítioBichoGaúcho (Porto Alegre)

Anne 2014 isch d Andrea Haufe Minschterstiftig grindet woore, wu zum Erhalt vum Fryburger Minschter byydrait.

## Weblink
* Websyte vu dr Haufe-Collection

## Fueßnote
Pädagogische Hochschule Ludwigsburg

Di **Pedagoogische Hoochschuel Ludwigsburg** isch aini vu de segs Pedagogische Hochschuele z Bade-Wirtteberg, di andere sin z Fryburg, Karlsrue, z Heidelberg, z Waegaade un z Gmend.

## Profil
S Stuudienaagebot umfasst Bachelorstuudiegäng fir s Leeramt (Leeramt Grundschuel, Leeramt Sekundaarstapfle I (Wäärchreal-, Haupt-, Real- un Gmaischaftsschuel), Leeramt Sunderpedagoogik), usserschuelischi Bachelorstuudiegäng (Kultuur- un Meediebildig, Friechindligi Bildig un Erzieig, Bildigswisseschaft) un Masterstuudiegäng (Beruefligi Bildig, Bildungsfoorschig, Bildigsmanagement, Erwagsenebildig, Friechindligi Bildig un Erzieig, International Education Management, Kulturälli Bildig, Kulturwisseschaft- un Management, Sunderpedagoogik).
D PH Ludwigsburg isch e Hoochschuel mit Promozioons- un Habilitazioonsräächt, wu dr Universiteete glyychgstellt isch.

Näb em Hauptstandoort z Ludwigsburg mit dr Fakulteete I un II het PH Ludwigsburg no ne Ussestell z Reidlenga ghaa mit dr Fakulteet III fr Sunderpedagoogik, wu aber zum Wintersemeschter 2015/2016 zuegmacht un uf dr Campus uf Ludwigsburg verlait wooren isch.

## Gschiicht
Voorlaifer vu dr Pedagoogische Hoochschuel Ludwigsburg isch s 1946 grindet Pedagoogisch Inschtitut z Stuegert gsii, wu anne 1962 zur Pedagoogische Hoochschuel woore un 1966 in Neiböu uf Ludwigsburg umgsiidlet isch. Vu allne segs pedagoogische Hoochschuele vum Land Baade-Wirttebäärg het d PH Ludwigsburg dr Yyzuugsberaich mit dr greeschte Yywoonerzaal. Bi dr Ufleesig vu dr Pedagoogische Hoochschuel Reidlenga anne 1987 isch däre ire Fachberaich Sunderpedagoogik as Ussestell vu dr PH Ludwigsburg erhalte bliibe. Syt em 1. Oktober 2015 isch d Fakulteet fir Sunderpedagoogik au am Standoort Ludwigsburg.

Syt dr Novellierig vu dr Hoochschuelgsetz anne 1995 het d Hoochschuel näb em Promozioonsräächt (Dr. paed. un Dr. phil.), wu si scho lenger uusgiebt ghaa het, au s aigeständig Habilitazioonsräächt.

## Fakulteete
Es gibt drei Fakulteete:
* Fakulteet I: *Erzieigs- un Gsellschaftswisseschafte* mit dr Inschtitut fir Bildigsmanagement, Erzieigswisseschaft, Psichology, Sozialwisseschafte un fir Filosofy un Teology
* Fakulteet II: *Kultuur- un Natuurwisseschafte* mit dr Inschtitut fir Kultuurmanagement; Chunscht, Musik un Spoort; fir Matematik un Informaatik; Natuurwisseschafte un Tächnik un fir Sprooche.
* Fakulteet III: *Sunderpedagoogik* mit dr Inschtitut fir allgmaini Sunderpedagoogik un fir sunderpedagoogischi Feerderschwäärpinkt.

## Lyt
### Räkter
* 1962–1965 Rudolf Schaal
* 1965–1968 Alois Röder
* 1968–1971 Fritz Kehrer
* 1971–1976 Willi Maier
* 1976–1982 Karl Grob
* 1982–1986 Karl-Dieter Klose
* 1986–1990 Gerhard Stephan
* 1990–1994 Hartmut Melenk
* 1994–1998 Siegfried Krauter
* 1998–2008 Hartmut Melenk
* syt 2008 Martin Fix

## Weblink
* Pedagoogischi Hoochschuel Ludwigsburg
* Bachelorstuudiegang Kultuur- un Meediebildig
* Masterstuudiegang Bildigsmanagement
* Masterstuudiegang International Education Management (INEMA)
* Masterstuudiegang Kultuurmanagement

## Fueßnote
Elisabeth Bieneck-Roos

D **Elisabeth Bieneck-Roos** (* 10. Oktober 1925 z Mensenga; † 25. Februar 2017 z Mannem) isch e dytschi Chinschtleri gsii, wu mer as Induschtrymooleri chännt.

## Lääbe un Wäärch
Iir Mueter isch e autodidaktischi Mooleri gsii, ire Vater het e Gwäärbschuel glaitet un Plakaat entwoorfe. D Elisabeth Bieneck-Roos het an dr Universiteet Dibenga aagfange Biology studiere, no zwai Semeschter het si s Stuudium abbroche. An dr Akademy fir bildendi Chinscht z Stuegert het si derno Chunscht studiert. 

Anne 1952 isch si mit irem Mann uf Mannem zooge. D Stadt in irem Wiiderufböu noch em Zweete Wältchrieg isch e Hauptmotiiv vu ire Moolerei woore. Speeter het si uf em Wäärchsgländ vu dr BASF gmoolt, in Wäärchhalle vu Daimler-Benz un an dr Hoocheefe bi Thyssen.

## Ainzeluusstellige
Quäll: d Elisabeth Bieneck-Roos uf kuenstlernachlaesse-mannheim.de

* 1957: Reiß-Museum Mannem
* 1961: Mannemer Chunschtverain
* 2004: Alts Roothuus Feudenheim
* 2005: Landesmuseum fir Tächnik un Aarbet Mannem

## Aarbete im effetlige Bsitz
 Quäll: d Elisabeth Bieneck-Roos uf kuenstlernachlaesse-mannheim.de

* Chunschthalle Mannem
* Reiß-Museum Mannem
* Wilhelm-Hack-Museum Ludwigshafe

## Uusstelligskataloog
* *Elisabeth Bieneck-Roos. Malerei und Grafik 1953–1982.* Wilhelm-Hack-Museum, Ludwigshafen 1983.
* *Im Zeichen der Baustellen – Mannheims Wiederaufbau nach 1945.* Illustrationen Elisabeth Bieneck-Roos. Carl Bosch Museum, Heidelberg 2003.

## Weblink
*
* d Elisabeth Bieneck-Roos uf kuenstlernachlaesse-mannheim.de

## Fueßnote
Susanne Kiebler

D **Susanne Kiebler**, au *Susanne Kiebler-Jäckle* (* 1959 z Oedra) isch e dytschi Chinschtleri un Dozänti.

## Lääbe un Wiirke
D Kiebler isch z Oedra uf d Wält chuu un ufgwagse. Vu 1981 bis 1984 het si an dr Staatlige Akademy vu dr Bildende Chinscht Minche Moolerei studiert. Nor het si deert au drei Joor lang Chunschterzieig un Chunschtgschiicht studiert. Vu 1987 bis 2004 het si an dr Schuel fir Gstaltig Raveschburg un dr Chunschtschuel Boodeseechrais z Meersburg unterriichtet. Syter anne 2005 isch si Dozänti fir Bildnerisch Gstalte an der Pedagoogische Hoochschuel Tuurgau z Chrüzlige un Gaschtdozänti an dr Pedagoogische Hoochschuel Wien.

D Kiebler läbt mit irem Mann un zwee Siin z Konschtanz am Boodesee.

### Uusstellige (Uuswaal)
*1990: Städtische Galerie Bad Waldsee
*1991: Städtische Torschloss Galerie Dettnang
*1992: Kulturzentrum Kammgarn, Schaffhuuse
*1994: Galerie Schloss Arbon, Arbon, 9. Nationale der Zeichnung, Augschburg
*1995: Galerie vu dr Stadt Sendelfenga, Galerie Doris Hölder, Raveschburg, Galerie Holbein, Lindau
*1997: Galerie Schaller, Stuegert, Galerie Paul Hafner, St. Galle
*1998: Kunstverein Friedrichshafe
*1999: Städtische Galerie in der Villa Bosch, Radolfzell
*2000: Galerie Doris Hölder, Raveschburg
*2001: Galerie Holbein, Lindau
*2002: Otto Galerie, Minche
*2003: Galerie Bagnato, Oberdorf
*2004: Galerie W, Heiden SG, Galerie Killeswerk, Stuegert
*2005: Galerie Neuendorf, Memminge
*2006: Galerie O, Schaffhuuse
*2008: Villa Berberich, Kunstverein Bad Säckige
*2009: Kunsthalle Wil SG
*2010: Städtische Galerie im Torhaus, Leutkirch, „Farbe“, Kunstverein Oole
*2011: Dailnaam an dr „Art Karlsruhe“ mit dr Galerie Bagnato, Galerie Neuendorf, Memminge
*2012: Kunsthalle Neuwerk
*2013: Kunstverein Frauefäld, Dailnaam an dr „Art Karlsruhe“ mit dr Galerie Bagnato
*2014: Galerie Bagnato, Oberdorf

### Stipändie
* Wäärchstipädnium vum Kanton St. Galle fir d Chunschthalle Will, 1991
* Wäärchstipädnium vum Internazionaale Boodeseeclub St. Galle, 1995

### Anderi Aktiviteete
* Mitgliid vum Ufsichtsroot Neuwerk e.G., Konschtanz
* Mitgliid vu dr Chunschtkummissioon Campus, Chrüzlige

### Uuszaichnige
* Chunschtbryys vum kadoolische Chilchedaag Minche, 1984

## Literatur
*Susanne Kiebler, Vinzenz Morger: *Digitales Fingermalen- Nutzung von iPods im Gestaltungsunterricht der 5. und 6. Primarstufe.  Unterrichtskonzept, Umsetzung und erste Ergebnisse*. Pädagogische Hochschule Thurgau, 2013.

## Weblink
* Websyte vu dr Susanne Kiebler
* Susanne Kiebler - Pädagogische Hochschule Thurgau

## Fueßnote
Hochschule für Kirchenmusik Heidelberg

D **Hoochschuel fir Chilchemusik Haidelberch** isch e Hoochschuel z Haidelberch, wu mer Chilchemusik cha studiere. Dreegeri isch di Evangeelisch Landeschilche z Baade

## Geschichte
D Hoochschuel isch anne 1931 vum Hermann Meinhard Poppen grindet woore as *Evangelisches Kirchenmusikalisches Institut Heidelberg* (chuurz: KI).

Voorbild isch s Chilchemusikaalisch Inschtiti z Leipzig gsii, wu dr Poppen voorhär studiert ghaa het, unter anderem bim Grinder vum deertige Inschtitut, em Organischt Karl Straube. Aafangs isch d Hoochschuel im Gebei *Anlage 62* gsii, ab 1965 isch e Neiböu in dr Hildastraße blaant woore, umzooge isch mer derno anne 1971.

Anne 1988 isch s Evangeelisch Chilchemusikaalisch Inschtitut in dr Rang vun ere Hoochschuel fir Chilchemusik ghoobe woore.

### Räkter
* Hermann Meinhard Poppen: 1931 bis 1956
* Herbert Haag: 1956 bis 1973
* Wolfgang Herbst: 1973 bis 1998
* Hermann Schäffer: 1998 bis 2006
* Bernd Stegmann: 2006 bis 2018
* Martin Mautner: syt 2018

## Stuudiegäng
* Chilchemusikaalischi Stuudiegäng
** Bachelor Evangeelischi Chilchemusik
** Parallelstuudium Chilchemusik / Schuelmusik (Stuudiegang zäme mit dr Staatlige Hoochschuel fir Musik un Daarstellendi Chunscht Mannem
** Ergänzigsstuudiegang fir Schuelmusiker*ne
** Ufböustuudiegang Master Evangeelischi Chilchemusik
** Ufböustuudiegang Master Populaarchilchemusik

* Chinschtlerischi Uusbildig (Ufböustuudiegäng)
** Koorlaitig
** Oorgelelimprovisazioon
** Gsang
** Solischteklass Oorgele
** Klavier
** Oorgele

## Uuswaal an Dozänt*ene
* Wolfgang Fortner
* Helmut Tramnitz
* Bruno Penzin
* Wolfgang Dallmann (1958–1989)
* Heinz Werner Zimmermann
* Kurt Bossler
* Gerhard Wagner
* Rolf Schweizer
* Martin Sander
* Gerhard Luchterhandt
* Carsten Klomp
* Michael Gerhard Kaufmann
* Johannes Matthias Michel
* Stefan Göttelmann
* Christiane Michel-Ostertun
* Gunther Martin Göttsche
* Jan Wilke

## Uuswaal an Absolvänt*ene, wu mer chännt
* Brian Boydell (1917–2000, irische Kumpenischt)
* Felix Hell (Organischt)
* Hans Werner Henze (Kumpenischt)
* Martin Lutz (Chilchemuusiker un Tschembalischt)
* Rolf Schweizer (Kumpenischt un Chilchemusikdiräkter)
* Erna Woll (Kumpenischti un Autoori)
* Heinz Werner Zimmermann (Kumpenischt)
* Hans Rudolf Zöbeley (Kumpenischt un Koorlaiter)
* Jan Wilke (Komponist und Chorleiter)

## Literatur
* Renate Steiger (Hrsg.): *Die Hochschule für Kirchenmusik der Evangelischen Landeskirche in Baden, Heidelberg, ehemals Kirchenmusikalisches Institut, 1931–2006, und ihr Gründer Hermann Meinhard Poppen, 1885–1956. Festschrift zum 75-jährigen Bestehen*. Strube, München 2006, ISBN 3-89912-079-5.

## Weblink

* Websyte vu dr Hoochschuel fir Chilchemusik Haidelberch