open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Francis Matthey

Dr **Francis Matthey** (* 17. Juuni 1942 z Le Locle; † 20. Meerz 2025; haimetberäächtigt z Le Locle) isch e Schwyzer Bolitiker (SP) gsii.

## Lääbe
Vu 1980 bis 1988 isch dr Matthey Stadtbresidänt vu La Chaux-de-Fonds gsii, vu 1987 bis 1995 Mitgliid vum Nazionaalroot un vu 1988 bis 2001 Mitgliid vum Staatsroot vum Kanton Nöieburg, wun er s Finanz- un Soziaaldepartemänt un speeter s Wiirtschaftsdepartemänt glaitet het.

Am 3. Meerz 1993 isch er bi dr Bundesrootswaal zum Bundesroot gweelt woore. Dr Matthey isch statt dr vu syre Bartei nominierte Christiane Brunner gweelt woore. Wels y Frau Resoluzioon zum Yyzuug vun ere Frau in Bundesroot verabschiidetet het, het er s Amt noch ere Bedänkzyt abgläänt. Schließli isch d Ruth Dreifuss Bundesreeti wooren as Noofolgeri vum René Felber.

Bis 2011 isch dr Matthey Bresidänt vu dr Aidgnessische Kummissioon fir Migrazioonsfrooge gsii.

Dr Matthey isch im Meerz 2025 no Chranket im Alter vu 82 Joor gstoorbe.

## Weblink

* 
* 
* 
* ''Matthey (-de-L’Endroit), Francis 2.'' In: *Élites suisses. Base de données des élites suisses*

## Fueßnote
Retourne

D’ **Retourne**  ìsch a Fluss ìn Frànkrììch, wo ìn da Regioona Grand Est un Hauts-de-France verlàuift. Sa hàt ìhra Kwalla ìm G’maindagebiat vu Leffincourt, fliasst ìn Rìchtung Wäscht un mìndet nooh äbba 45 Kilomeeter ìm G’maindagebiat vu Neufchâtel-sur-Aisne ìn d’ Aisne — sa ìsch a lìnker Naawafluss vu daara. Knàpp vor dr Mìndung unterkweert sa dr Aisne-Sittakànààl, wo d’ Aisne doo àls Sittakànààl beglaitet. Uff ìhrem Waag duurakweert d’ Retourne d’ Départements Ardennes un Aisne. 

## d’ Orta-n-àm Fluss
* Ville-sur-Retourne
* Juniville
* Neuflize
* Le Châtelet-sur-Retourne
* Roizy
* Poilcourt-Sydney
* Brienne-sur-Aisne
* Neufchâtel-sur-Aisne


La Retourne à Ville-sur-Retourne SL370214.jpg|z’ Ville-sur-Retourne ìm Wìnter
Église Retourne 5227.JPG|d’ Retourne vor dr Wäschtfàssààda vu dr Kìrìch z’ Juniville
Moulin 5327.JPG|d’ Mììhla vu dr Chut z’ Juniville
Retourne River at Juniville (Ardennes, Fr).JPG|bii Juniville
Le Retourne à Roizy.jpg|z’ Roizy
Brienne-sur-Aisne (Ardennes) La Retourne, parapet du pont.JPG|a Brucka uff d’ Retourne z’ Brienne-sur-Aisne
Brienne-sur-Aisne (Ardennes) La Retourne, qualité de l'eau.JPG|a Schìld z’ Brienne-sur-Aisne, wo zaigt, àss d’ noochberliga Làndwìrta sìch fìr d’ Wàsserkwàliteet vu dr Retourne engaschiara
Retourne 3520.JPG|d’ Retourne z’ Neufchatel-sur-Aisne mìt’m Schloss


## d’ Naawaflìss
D’ Retourne hàt mehrera Naawaflìss:
* dr Ruisseau de Saint-Lambert (rachts), 3,2 km làng, uff’m G’maindagebiat vu Pauvres (Kwalla), Ville-sur-Retourne un Mont-Saint-Remy (Mìndung)
* dr Ruisseau des Pans (rachts), 2,1 km làng, numma-n-uff’m G’maindagebiat vu Juniville
* zwai Sitta-n-arma vu dr Retourne, vu Neuflize bis uff Le Châtelet-sur-Retourne
* dr Pilot (rachts), 2,9 km làng, uff’m G’maindagebiat vu Tagnon (Kwalla) un Le Châtelet-sur-Retourne (Mìndung)
* dr Bàch Wassigneau (rachts), 5,6 km làng, uff’m G’maindagebiat vu Saint-Loup-en-Champagne (Kwalla) un Roizy (Mìndung)
* dr Bras des Hamelles (lìnks), 1 km, uff’m G’maindagebiat vu Roizy (Kwalla) un Sault-Saint-Remy (Mìndung)
* dr Aisne-Sittakànààl, 52,5 km làng, uff’m Gebiat vu 23 G’mainda
* a ànder Àrm vu dr Retourne, 0,6 km làng, uff’m G’maindagebiat vu Brienne-sur-Aisne (Kwalla) un Neufchâtel-sur-Aisne (Mìndung)

## zem Nàmma
Dr Fluss ìsch àui histoorisch **', **', **', **' g’nännt gsìì. Ar hàt ìn da G’mainda Ville-sur-Retourne un Le Châtelet-sur-Retourne sii Nàmma gaa.

## Lìteràtüür zem Theema
* 
* 

## Weblìnks

## Ààmärkunga
Raillicourt

**Raillicourt**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Ardenna-Departement ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Charleville-Mézières, zem Kàntoon Signy-l’Abbaye so wia zem G’maindaverbànd Crêtes Préardennaises. D’ Iiwoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Fràuija) un **'  uff Frànzeesch.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1147269", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Umgaa wìrd Raillicourt vu da Noochberg’mainda Villers-le-Tourneur ìm Süüda, Jandun ìm Wäschta, Barbaise ìm Nordwäschta, Touligny ìm Norda un Montigny-sur-Vence ìm Oschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ romàànischa, reemisch-kàthoolischa Màrtiinskìrìch *()*, wo üss’m 13. Joohrhundert schtàmmt. Zitter 1930 ìsch sa bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann. D’rìnn ìsch a fàrwiga Holzschtàtüüta vum hl. Hubertus (em Schutzpàtroon vu da Jaager) üss’m 18. Joohrhundert, wo zitter 1963 àls Ainzelobjakt bii da Histoorischa Dankmooler mìt’ra nàzionààla Bediitung klàssifiziart ìsch.


Église Saint-Martin de Raillicourt.JPG|d’ Màrtiinskìrìch
Raillicourt (Ardennes) église Saint-Martin.JPG|a àndra Sìcht vu dr Màrtiinskìrìch
Raillicourt (Ardennes) église, croix sculptée à l'extérieur.JPG|a Kriiz, wo uff dr Fàssààda vu dr Màrtiinskìrìch g’hàuija ìsch


## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Ardenna-Departement

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Raillicourt biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Raillicourt ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Alincourt

**Alincourt**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Ardenna-Departement ìn dr Regioon Grand Est. Sa g’heert zem Arrondissement Rethel un zem Kàntoon Château-Porcien. D’ Iiwoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Fràuija) un **'  uff Frànzeesch.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q858547", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda Alincourt lììgt ìm Süüda vum Ardenna-Departement, äbba 15 Kilomeeter süüdlig vu Rethel un 25 Kilomeeter nordeeschtlig vu Reims. Durs Dorf fiahrt d’ Departementsschtrooss D925. Süüdwäschtlig vum Dorf fìndet m’r d’ Walder **'  un **' . Süüdlig vum Ort verlàuift dr Fluss Retourne.

Umgaa wìrd Alincourt vu da Noochberg’mainda Perthes ìm Norda, Juniville ìm Oschta un Süüdoschta, Aussonce ìm Süüda, Ménil-Lépinois ìm Süüdwäschta un Neuflize ìm Wäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Hilààriuskìrìch *()*
* s’ Schloss Alincourt


Église 5198.JPG|d’ Hilààriuskìrìch mìt’m Kìrìchhoof
Alincourt (08 Ardennes) - l’ Église Saint-Hilaire - Photo Francis Neuvens lesardennesvuesdusol.fotoloft.fr.JPG|d’ Hilààriuskìrìch


## Lìteràtüür zem Ort
* 
* 
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Ardenna-Département

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Alincourt biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Alincourt ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Le Châtelet-sur-Retourne

**Le Châtelet-sur-Retourne**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Ardenna-Departement ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Rethel, zem Kàntoon Château-Porcien un zem G’maindaverbànd Pays Rethélois.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1019463", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda wìrd vum Fluss Retourne duurakweert. Umgaa wìrd Le Châtelet-sur-Retourne vu da Noochberg’mainda Tagnon ìm Norda, Neuflize ìm Oschta, Ménil-Lépinois ìm Süüda so wia Bergnicourt ìm Wäschta.

## wàs m’r ìm Booda fìndet
D’ G’mainda lììgt uff’m Kriidaeewana vu dr Champagne, wo üss geoloogischa Formàzioona vu dr Owwerkriidazitt (üss’m wiissliga Kriidasübschtrààht)

## G’schìcht
Waahrem Äärschta Waltkriag ìsch Le Châtelet fìr d’ diitscha Schtraitkräfta-n-a wìchtiger Schtìtzpunkt gsìì mèit’ma Làzarätt, ema Flugplàtz un verschììdana Gebäijer, womm’r nìt hàt känna idantifiziara.

Nooh-n-em Kriagsand ìsch d’ G’mainda vu dr frànzeescha Regiarung dur a Verordnung vum 11. Oktoower 1920 mìt’m Kriagskriiz 1914/18 üsszaichnet worra. Ànna 2020 hàt m’r ìm G’maindagebiat Ìwwerraschtla vum Äärschta Waltkriag wììder uffg’funda.

Ìn’ma Hüüs z’ Le Châtelet-sur-Retourne sìnn àm 10. Septamber 2016 dräi Litt ärmoordert worra.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Niklàuiskìrìch *()* 
* s’ Kriagerdankmool, fìr d’ G’schtoorwana vum Äärschta Waltkriag eehra


Le Châtelet-sur-Retourne-FR-08-P-01.JPG|wämm’r ìns Dorf iinafààhrt
Le Chatelet-Sur-Retourne - l’Église Saint-Nicolas - Photo Francis Neuvens lesardennesvuesdusol.fotoloft.fr.JPG|d’ Niklàuiskìrìch
Le Chatelet-sur-Retourne-FR-08-église-1.jpg|a àndra Sìcht vu dr Niklàuiskìrìch
Le Chatelet-sur-Retourne-FR-08-église-3.jpg|noch a àndra Sìcht vu dr Niklàuiskìrìch
Maison commune 5106.JPG|s’ Roothüüs z’ Le Châtelet-sur-Retourne
Le Chatelet-sur-Retourne-FR-08-monument aux morts-1.jpg|s’ Kriagerdankmool


## Verkeehr
Le Châtelet-sur-Retourne hàt zallamols a Bààhnhoof àn dr Bààhnschträcka Soissons–Givet g’hàà, wo ànna 1858 vu dr G’sällschàft vu da Oscht-Iisabààhna (EST) g’äffnet worra-n-ìsch. Hìtt wìrd sa nìmm bediant. ’S ìsch àui amol dr Andbààhnhoof vu dr Schmààlschpüar Bààhnschträcka Le Châtelet-sur-Retourne–Juniville–Vouziers gsìì, wo àb 1900 ìn Betriib g’numma un bis 1933 vu dr Iisabàhng’sällschàft vum Ardenna-Département betrììwa worra-n-ìsch. Ìn da 2020er Joohra sìnn Projakta äntschtànda, fìr dr Bàhnhoof wììder äffna.

## Lìteràtüür zem Ort
* 
* 
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Ardenna-Departement

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Le Châtelet-sur-Retourne biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Le Châtelet-sur-Retourne ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Ville-sur-Retourne

**Ville-sur-Retourne**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Ardenna-Département ìn dr Regioon Grand Est. Sa g’heert zem Kàntoon Château-Porcien ìm Arrondissement Rethel. D’ Iiwoohner nännt m’r **'  un **'  — dàs bediitet aifàch „Dorfbewoohner“ uff Frànzeesch.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1147124", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Ville-sur-Retourne lììgt äbba 35 Kilomeeter nordeeschtlig vu Reims àm lìnka Ufer vum Fluss Retourne. D’ Noochberg’mainda sìnn Annelles ìm Nordwäschta, Ménil-Annelles ìm Norda, Pauvres ìm Nordoschta, Mont-Saint-Remy ìm Oschta, Cauroy ìm Süüda un Bignicourt ìm Wäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Màrtiinskìrìch *()*
* s’ Roothüüs un Schüalgebäi üss’m Joohr 1924


Ville-sur-Retourne-FR-08-panneau d'agglomération-1.jpg|wämm’r ìns Dorf iinafààhrt
08484 VILLE SUR RETOURNE 1.jpg|d’ Màrtiinskìrìch
Retourne river at Ville-sur-Retourne.JPG|d’ Retourne z’ Ville-sur-Retourne ìm Bruchmoneet
La Retourne à Ville-sur-Retourne SL370214.jpg|d’ Retourne z’ Ville-sur-Retourne ìm Wìnter


## Lìteràtüür zem Ort
* 
* 
* 
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Ardenna-Département

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Ville-sur-Retourne biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Ville-sur-Retourne ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Renneville

**Renneville** ìsch

dr Nàmma vu mehrera G’mainda ìn Frànkrììch:
*Renneville (Ardennes) ìm Département Ardennes
*Renneville (Eure) ìm Département Eure
*Renneville (Haute-Garonne) ìm Département Haute-Garonne

dr Nàmma vum Àuitoor
*René Auguste Constantin de Renneville (1650–1723), frànzeescher Àuitoor un G’fànganer ìn dr Bastille

**Lüag àui:**
* Renville
Renneville (Ardennes)

**Renneville**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Ardenna-Département ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Rethel un zem Kàntoon Signy-l’Abbaye. D’ Iiwoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Fràuija) un **'  (fìr d’ Manner) uff Frànzeesch.

## zem Dorfnàmma
S’ Dorf ìsch ums Joohr 1300 ìn’ra Urkunda mìt’m àltfrànzeescha Nàmma **' g’nännt gsìì, un mìt’m [[Lateinische Sprache|làtiinischa]] Nàmma **' vor 1312.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1086398", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Renneville lììgt äbba 46 Kilomeeter nord-nordeeschtlig vu Reims. Umgaa wìrd Renneville vu da Noochberg’mainda Rozoy-sur-Serre ìm Norda, Fraillicourt ìm Nordoschta un Oschta, Seraincourt ìm Süüdoschta, Sévigny-Waleppe ìm Süüda un Süüdwäschta, Le Thuel ìm Süüdwäschta un Wäschta so wia Berlise ìm Wäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Niklàuiskìrìch *()*. Ìn dr Kìrìch sìnn dräi Kunschtwark, wo bii da Histoorischa Dankmooler schteehn, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann: Dr schtainiga Tàuifbäcka vum 11. Joohrhundert, s’ fàrwiga Holzkrüzifix üss’m 16. Joohrhundert mìt da Schtàtüüta vu dr Jumpfra Mària un vum Àposchtel Johànnis so wia d’ Holzschtàtüüta vu dr Màdonna mìt’m Jesüskìnd üss’m 16. Joohrhundert. Uff’m Kìrchadàch sìnn Solààrpàànel. Ànna 2024 hann d’ Iiwoohner dr 100. Joohrestààg vum Wììderuffbàui vu dr Kìrìch g’fiirt.
* s’ Kriagerdankmool, fìr d’ G’schtoorwana vum Äärschta Waltkriag eehra


Renneville (Ardennes) city limit sign.JPG|wämm’r ìns Dorf iinafààhrt
Renneville (Ardennes) église St-Nicolas 01.JPG|d’ Niklàuiskìrìch mìt’m Kìrìchhoof
Renneville (Ardennes) église St-Nicolas 02.JPG|a àndra Sìcht vu dr Niklàuiskìrìch
Renneville (Ardennes) église St-Nicolas 04.JPG|a àndra Sìcht vu dr Niklàuiskìrìch
Renneville (Ardennes) croix sur la place centrale.JPG|a Kriiz àm Zäntrààlplàtz
Renneville (Ardennes) mairie.JPG|s’ Roothüüs
Renneville (Ardennes) mairie et école.JPG|hìnter’m Roothüüs- un Schüalgebäi
Renneville (Ardennes) monument aux morts.JPG|s’ Kriagerdankmool
Renneville (Ardennes) ancien hôtel À la fleur de Lys.JPG|s’ ehamooliga Hotel *À la Fleur de Lys* („Zär Lìllia“)
Renneville (Ardennes) ancienne auberge Le Soleil luit pour tout le monde.JPG|s’ ehamooliga Wìrthüüs *Le Soleil brille pour tout le monde* („D’ Sunna schiint fìr àlla Litt“)
Renneville (Ardennes) salle des fêtes.JPG|d’ G’maindahàlla
Renneville (Ardennes) ancien lavoir, station sapeurs pompiers (1).JPG|a ehamooliga Wàschhüüs, wo hìtt a Schtàzioon fìr d’ Fiirweehr ìsch
Renneville (Ardennes) aire de jeux.JPG|a Schpììlgàrta fìr d’ Kìnder z’ Renneville
Renneville (Ardennes) Arbre de la Liberté.JPG|dr Fräihaitsbàuim


## Lìteràtüür zem Ort
* 
* 
* 
* 
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Ardenna-Departement

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Renneville biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Renneville ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Roizy

**Roizy**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Ardenna-Département ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Rethel, zem Kàntoon Château-Porcien un zem G’maindaverbànd Pays Rethélois.

## zem Dorfnàmma
S’ Dorf ìsch ànna 1237 ìn’ra Urkunda mìt’m làtiinischa Nàmma **' g’nännt gsìì, ànna 1400 mìt’m [[Altfranzösische Sprache|àltfrànzeescha]] Nàmma **'.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q335245", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda Roizy wìrd vum Fluss Retourne duurakweert.

Umgaa wìrd Roizy vu da Noochberg’mainda Sault-Saint-Remy ìm Wäschta, Asfeld ìm Nordwäschta, Aire ìm Norda, Saint-Loup-en-Champagne ìm Nordoschta, L’Écaille ìm Oschta so wia ìm Süüda vu dr G’mainda Boult-sur-Suippe, wo ìm Département Marne lììgt.

## G’schìcht
Àm 10. Septamber 2013 ìsch ìn dr Dorfschüal a grosser Brànd gsìì.

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ gootischa, reemisch-kàthoolischa Liawafràuikìrìch *()*, wo ìm schpeeta 12. odd’r ìm friahja 13. Joohrhundert bàuija worra-n-ìsch. Zitter 1920 ìsch sa bii da Histoorischa Dankmooler klàssifiziart, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann.
* dr ehamooliga Mììhlabetrììb, wo zitter dr Noohkriagszitt a Woohnunghüüs ìsch.


Église 9434.JPG|d’ Liawafràuikìrìch
Église Roizy.jpg|a àndra Sìcht vu dr Liawafràuikìrìch
Nef 9448.JPG|ìm Kìrchaschìff
Bas côté sud 9447.JPG|ìm süüdliga Kìrchaschìff
Mairie Roizy.jpg|s’ Rothüüs vu Roizy
Ancienne minoterie Roizy.jpg|dr ehamooliga Mììhlabetrììb
Le Retourne à Roizy.jpg|dr Fluss Retourne z’ Roizy
Le Vassignou à Roizy.jpg|dr Bàch Vassignou z’ Roizy


## wìchtiga Litt üss’m Dorf
* dr Jean Meusnier (1552–1594), kàthoolischer Bischoof vu Noyon, ìsch z’ Roizy uff d’ Walt kumma.

## Lìteràtüür zem Ort
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Ardenna-Departement

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Roizy biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Roizy ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Leffincourt

**Leffincourt**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Ardenna-Département ìn dr Regioon Grand Est (bis 2015 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Vouziers un zem Kàntoon Attigny.

## Geogràfii un Verkeehr

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1088725", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Leffincourt lììgt äbba 40 Kilomeeter nordeeschtlig vu Reims. Ìm G’maindagebiat ìsch d’ Kwalla vum Fluss Retourne, wo bis uff Neufchâtel-sur-Aisne fliasst.

Umgaa wìrd Leffincourt vu da Noochberg’mainda Dricourt ìm Nordwäschta, Coulommes-et-Marqueny ìm Norda, Quilly ìm Nordoschta, Tourcelles-Chaumont un Bourcq ìm Oschta, Contreuve ìm Süüdoschta, Semide ìm Süüda un Machault ìm Süüdwäschta.

D’ ehamooliga Nàzionààlschtrooss 325 fiahrt mìt’m Ààschluss *Leffincourt-Mazagran* dur d’ G’mainda Leffincourt.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Blààsiuskìrìch *()*, wo àb’m 15. Joohrhundert bàuija worra-n-ìsch. Mìt ìhrem ehamooliga Frììdhoof ìsch sa zitter 1948 bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann. Ìn dr Kìrìch sìnn d’ Schtaischtàtüüta vum hl. Nikààsius, wo sii aiganer Kopf düat trààga (üss’m 14. Joohrhundert) un d’ fàrwiga Holzschtàtüüta vum Krìschtüs ìn dr Ràscht (üss’m 16. Joohrhundert) àls Ainzelobjakta bii da Histoorischa Dankmooler klàssifiziart, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann.


Église 5444.JPG|d’ Blààsiuskìrìch
Leffincourt (Ardennes, Fr) l'église.JPG|a àndra Sìcht vu dr Blààsiuskìrìch
Portail sud 5383.JPG|s’ Süüdportààl
Leffincourt-FR-08-église Saint-Blaise-08.jpg|ìm Kìrchaschìff, wämm’r uff dr Choor schàuijt
Leffincourt-FR-08-église Saint-Blaise-09.jpg|dr Zäntrààlàltààr mìt’m Hàuiptàltààr hìnterdràà
Leffincourt-FR-08-église Saint-Blaise-17.jpg|dr Hàuiptàltààr geega d’ Oschtwànd
Leffincourt-FR-08-église Saint-Blaise-11.jpg|wämm’r vum Choor haar uff dr Hàuiptschìff schàuijt
Leffincourt-FR-08-église Saint-Blaise-14.jpg|a àndra Sìcht vum Hàuiptschìff, wämm’r vor’m Choor schteeht
Bas côté nord 5431.JPG|ìm neerdliga Sittaschìff
Leffincourt-FR-08-église Saint-Blaise-15.jpg|dr Sitta-n-àltààr züa dr hl. Theresia vum Kìnd Jesüs un vum hailiga-n-Àntlìtz
Leffincourt-FR-08-église Saint-Blaise-16.jpg|dr Tàuifbäcka un dr Biichtschtüahl


* s’ Kriagerdankmool vum Äärschta Waltkriag

Monument 5447.JPG|s’ Kriagerdankmool
Mairie 5449.JPG|s’ Rothüüs vu Leffincourt


## Lìteràtüür zem Ort
* 
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Ardenna-Département

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Leffincourt biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Leffincourt ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Julia Klöckner

D **Julia Klöckner** (* 16. Dezämber 1972 z Bad Kreuznach) isch e dytschi Bolitikeri (CDU) un syt em 25. Merz 2025 d Bresidänti vum Dytsche Bundesdag. Si isch vum 14. Merz 2018 bis zum 8. Dezämber 2021 Bundesminischteri fir Ernehrig un Landwirtschaft im Kabinett Merkel IV gsii, vu 2012 bis 2022 stellverdrättendi CDU-Bundesvorsitzeri un vu 2022 bis 2025 Bundesschatzmaischteri vu dr CDU.

Vu 2002 bis 2011 isch si Mitglid vum Dytsche Bundesdag un 2009 bis 2011 Barlemäntarischi Staatssekreteri im Bundesminischterium fir Ernehrig, Landwirtschaft un Verbruucherschutz gsii. Syt em 26. Septämber 2021 isch si wider Mitglid vun Dytsche Bundesdag un ab Dezämber 2021 isch si wirtschaftsbolitischi Sprächeri vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion gsii.

Vu 2010 bis März 2022 isch d Klöckner Landesvorsitzeri vu dr CDU Rhyyland-Bfalz gsii. Bi dr Landdagswahle 2011 un 2016 isch si Spitzekandidati vu ire Bayrtei gsii un het vu 2011 bis 2018 as Vorsitzeri d CDU-Fraktion im Landdag Rhyyland-Bfalz aagfiert.

## Schrifte
* 
* 
* 
* *Nicht verhandelbar – Integration nur mit Frauenrechten.* Gütersloher Verlagshaus, Gütersloh 2018, ISBN 978-3-579-08712-2.

## Weblink

* Websyte vu dr Julia Klöckner]
* 
* 
* 
* Kathrin Zehender: ''Julia Klöckner.'' In: *Geschichte der CDU*, Konrad-Adenauer-Stiftig
Simon Stocker

Dr **Simon Jörg Stocker** (* 2. Mai 1981 z Schafuuse; haimetberäächtigt z Tääinge) isch e Schwyzer Bolitiker (SP). Är isch vu Dezämber 2023 bis Meerz 2025 Mitgliid vum Ständeroot gsii.

## Familie, Uusbildig un Beruef
Dr Simon Stocker het an dr Zürcher Hoochschuel fir Aagwändti Wisseschafte Soziaali Aarbet studiert. Bis 2024 het er in ere Co-Laitig d Fachstell Altersbolitik vum Verain *Gerontologie CH* glaitet.

Dr Stocker isch syter 2020 ghyroote. Är läbt z Schafuuse, sy Frau un sy Suun lääbe syt Juni 2024 au deert. Voorhäär sin si z Züri gwoont.

## Bolitik
Anne 2003 het dr Simon Stocker zue de Gridigsmitgliider vu dr Alternatiive Lischt Schafuuse gheert. Fir die Bartei isch er vu 2007 bis 2012 im Grooße Stadtroot (Legislatiiv) vu dr Stadt Schafuuse ghockt. 2013 isch er in Stadtroot (Exekutiiv) gweelt woore un isch druf bis zue sym Ruggdritt anne 2020 fir s Soziaal- un Sicherhaitsreferaat zueständig gsii. Wu di Alternatiiv Lischt Schafuuse aafangs 2022 ufgleest wooren isch, isch dr Stocker dr Soziaaldemokraatische Bartei byydrätte, wu iin as Ständerootskandidaat fir d Wahlen 2023 nominiert het. Am 19. Novämber 2023 isch er im zweete Waalgang in Ständeroot gweelt woore, dr bishäärig Ständeroot Thomas Minder isch abgweelt woore.

Geege d Waal vum Stocker in Ständeroot fir dr Kanton Schafuuse hän zwai Stimmbuurger e Beschwäärde yygee wäg sym Woonsitz: Dr Stocker heeb zum Zytpunkt vu dr Waal sy Lääbesmittelpunkt z Züri ghaa. Dr Schafuuser Regierigsroot het die Beschwäärde abgläänt, dr Wyterzuug vu aim Stimmbuurger ans Schafuuser Oobergriicht isch au abgläänt woore. Dur het dr Stimmbuurger där Fall ans Bundesgriicht wyterzooge. Des het an 24. Meerz 2025 d Waal vum Stocker in Ständeroot fir uugiltig erkleert. Dr Stocker het doodermit per sofort sy Mandaat verloore. Iiber dr vakant Ständerootssitz wird in ere Neiwaal entschiide, voruussichtli am 29. Juuni 2025. Dr Stocker het scho sy Kandidatuur verchindet. S Urtdail het kai Uuswiirkige uf d Amtshandlige vu iim as Ständeroot; si sin nit nichtig un au nit aafäächtbaar (Wiirkig *ex nunc*).

## Weblink

* Websyte vum Simon Stocker
* 

## Fueßnote
Arrondissement Laon

S’ Arrondissement **Laon** ìsch a Verwàltungsainhait vum Département Aisne ìn dr frànzeescha Regioon Hauts-de-France. Dr Hàuiptort (Sìtz vu dr Prefäktüür) ìsch Laon.

Ìm Arrondissement lììga sììwa Wààhlkraisa (Kàntoona) un 240 G’mainda.

## d’ Wààhlkraisa
* dr Kàntoon Chauny
* dr Kàntoon Guignicourt
* dr Kàntoon Laon-1
* dr Kàntoon Laon-2
* dr Kàntoon Marle (mìt 42 vu 65 G’mainda)
* dr Kàntoon Tergnier
* dr Kàntoon Vic-sur-Aisne (mìt 26 vu 50 G’mainda)

## d’ G’mainda
D’ G’mainda vum Arrondissement Laon sìnn:

## d’ Näiordnung vu da Arrondissements ànna 2017

Dur d’ Näiordnung vu da Arrondissements ànna 2017 ìsch vum Arrondissement Laon d’ Flächa vu da 30 G’mainda Archon, Les Autels, Berlise, Brunehamel, Chaourse, Chéry-lès-Rozoy, Clermont-les-Fermes, Cuiry-lès-Iviers, Dagny-Lambercy, Dizy-le-Gros, Dohis, Dolignon, Grandrieux, Lislet, Montcornet, Montloué, Morgny-en-Thiérache, Noircourt, Parfondeval, Raillimont, Renneval, Résigny, Rouvroy-sur-Serre, Rozoy-sur-Serre, Sainte-Geneviève, Soize, Le Thuel, Vigneux-Hocquet, La Ville-aux-Bois-lès-Dizy un Vincy-Reuil-et-Magny em Arrondissement Vervins un d’ Flächa vu da dräi G’mainda Audignicourt, Monampteuil und Vassens em Arrondissement Soissons züag’wììsa worra.

## d’ ehamooliga G’mainda zitter dr làndeswitta Näiordnung vu da Kàntoona

bis 2018:
Anizy-le-Château, Faucoucourt, Lizy, Cessières, Suzy, Guignicourt un Menneville

bis 2016:
Gernicourt
Reigne

D’ **Reigne**  ìsch a klainer Fluss ìn Frànkrììch, wo ìm Département Haute-Saône ìn dr Regioon Bourgogne-Franche-Comté verlàuift. Sa hàt ìhra Kwalla ìm Wäschta vum Schtàdtgebiat vu Lure, fliasst àllg’mainlig ìn Rìchtung Süüdwäscht un Süüd un mìndet nooh äbba säcks Kilomeeter ìn dr Ognon — sa ìsch a raachter Naawafluss vun ema. D’ Mìndung lììgt àn dr G’maindagranz vu Vouhenans un Vy-lès-Lure.

Ìm Owwerlàuif kweert d’ Reigne d’ Bààhnschträcka Pàriis–Mìlhüüsa. Äntlàng em Fluss fìndet m’r mehrera Mììhla un Fàwrìka, wu s’ Wàsser d’rbii uffg’schtàuijt wìrd.

## d’ Orta-n-àm Fluss
*(Räihjafolg ìn Fliassrìchtung)*
* Lure
* Magny-Vernois
* Vouhenans


2015-09 - Magny-Vernois - 11.JPG|z’ Magny-Vernois
Magny-Vernois, Lavoir.jpg|a Wàschhüüs àn dr Reigne z’ Magny-Vernois
2015-09 - Magny-Vernois - 13.JPG|z’ Magny-Vernois
Barrage sur la Reigne.JPG|z’ Vy-lès-Lure


## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Lycée technique du Centre

Dr **Lycée Technique du Centre** (churz *LTC*) isch e tächnisch Gymnasium, wu im Limpertsberg-Viertel z Luxemburg lyt. Syt 2017 ghert s Gymnasium zum *Réseau des écoles associées de l’UNESCO (réSEAU)*, eme wältwyte UNESCO-Netzwärch vu Schuele.  

S Gymnasium isch dur e Gsetz vum 1. Dezämber 1953 as Beruefsbildigszäntrum grindet wore. Dur e großherzogligi Verornig vum 28. Augschte 1979 isch in *Lycée Technique du Centre* umgnännt wore.

## Weblink
* Websyte vum Lycée Technique du Centre
Lycée technique de Bonnevoie

Dr **Bouneweger Lycée Luxembourg** (churz BLL) *Lycée technique de Bonnevoie*, churz LTB) isch e Tächnisch Gymnasium im Luxemburger Stadtdail Bouneweg. Si isch dur e Gsetz vum 2. Dezämber 1983 as fimft Tächnisch Gymnasium grindet wore, wel dr Aaböu vum Centre d'Enseignement Professionnel de Luxembourg (luxemburgisch *Verlorenkost*) nimi gnue Blatz ghaa het fir di all greßer Zahl vu Schueler*ne.

Dur e großherzogligi Verornig vum 15. Februar 1984 het d Oberschuel dr Name *Lycée technique de Bonnevoie* (LTB) iberchuu. Aktuell mache rund 2.000 Schueler*ne iri Uusbildig in de verschidene Klasse vu dr allgmaine Sekundarschuel un dr Beruefsuusbildig am Lycée technique de Bonnevoie. 

Dr Böu vum Gymnasium isch dur e Gsetz vum 22. Juni 1984 bschlosse wore, nodäm im Novämber 1982 bi me Architäkturwettbewärb s Brojäkt us 23 Vorschleg uusgwehlt woren isch. D Skulptur vor em BLL-Gebei isch anne 1989 vum luxemburgische Bildhauer Jeannot Bewing gschaffe wore.

## Weblink
* Websyte vum Bouneweger Lycée Luxembourg
Somme-Soude

D’ **Somme-Soude**  (ìm Owwerlàuif numma *Somme* g’nännt) ìsch a Fluss ìn Frànkrììch, ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est.

## dr Verlàuif
Sa äntschprìngt unter’m Nàmma *Somme* ìm Ortsgebiat vu Sommesous un fliasst ìn mehrera groossa Schlaifa àllg’mainlig ìn Rìchtung Nord durs Zäntrum vu dr Champagne. Bii Villeseneux mìndet vu rachts d’ Soude ii, àb doo wìrd dr Fluss *Somme-Soude* g’nännt. Noh äbba 60 Kilomeeter mìndet dr Fluss àn dr G’maindagranz vu Jâlons un Aulnay-sur-Marne ìn d’ Marne — sa ìsch aigantlig a lìnker Naawafluss vu daara.

Äntlàng’m Fluss sìnn vììla Walder z’ fìnda — wàs a làndschàftliga B’sunderhait ìsch ìn dr soodg’nànnta Trockana Champagne.

## d’ Orta-n-àm Fluss
*(Räihjafolg ìn Fliassrìchtung)*
* Sommesous
* Haussimont
* Vassimont-et-Chapelaine
* Lenharrée
* Écury-le-Repos
* Clamanges
* Villeseneux
* Germinon
* Vélye
* Chaintrix-Bierges
* Vouzy
* Pocancy
* Champigneul-Champagne
* Jâlons
* Aulnay-sur-Marne


Villeseneux-FR-51-moulin sur la Somme-03.jpg|a Mììhla àn dr Somme z’ Villeseneux
Villeseneux-FR-51-la Somme-02.jpg|s’ Schìld mìt’m Flussnàmma z’ Villeseneux
Pocancy-Moulin.JPG|d’ Mììhla z’ Pocancy


## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Anger (Mouzon)

Dr **Anger**  ìsch a Fluss ìn Frànkrììch, wo ìm Vogeesa-Département ìn dr Regioon Grossa-n-Oschta verlàuift.

## dr Verlàuif
Dr Anger hàt siina Kwalla ìm G’maindagebiat vu Dombrot-le-Sec, fliasst àllg’mainlig ìn Rìchtung Nordwäscht un mìndet nooh 28 Kilomeeter àn dr G’maindagranz vu Circourt-sur-Mouzon un Pompierre ìn dr Mouzon — sa ìsch a raachter Naawafluss vun ema.

### s’ Iizuugsgebiat
S’ Iizuugsgebiat vum Anger ìsch 124 km² grooss un b’schteht züa 54,79 üss Gebiater, wo fìr d’ Làndwìrtschàft b’nutzt waara, züa 43,40 Prozant üss Walder un züa 1,70 üss Flächa mìt Gebäijer d’ruff.


ImageSize = width:600 height:150
PlotArea  = width:90% height:66% bottom:25% left:5%
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:100
Legend = columns:1 columnwidth:250 left:12% top:95%
TimeAxis  = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:0
ScaleMinor = unit:year increment:5 start:0

# The formatting blanks in the Colors-section are in fact figure spaces (U+2007)
Colors =
  id:Acker value:yelloworange legend:54,79_%_làndwìrtschàftlig_Gebiat
  id:Wald  value:teal         legend:43,40_%_Wàld-_un_àndra_Nàtüürgebiater
  id:Orte  value:red          legend:1,70_%_Flächa_mìt_Gebäijer_d’ruff

PlotData =
 from:00.00 till:54.79 color:Acker
 from:54.79 till:98.19 color:Wald
 from:98.19 till:100.0 color:Orte



### d’ Züaflìss
d’ Züaflìss vu dr Kwalla züa dr Mìndung:
* Ruisseau du Ru des Jeux (*lìnks*), 1,1 km
* Ruisseau de l’Aulnois (*rachts*), 1,3 km
* Ruisseau de Han (*rachts*), 1,5 km
* Ruisseau des Charmailles (*lìnks*), 3,1 km
* Ruisseau de l’Etang de Bulgneville (*rachts*), 7,3 km, 41,8 km², 0,47 m³/s
* Ruisseau de Maizoy (*lìnks*), 4,0 km
* Ruisseau de Rebuvau (*rachts*), 1,4 km
* Ruisseau de l’Aulnois (*rachts*), 1,0 km
* Ruisseau du Bouchet (*lìnks*), 1,5 km

### d’ Orta-n-àm Fluss
* Crainvilliers
* Saint-Ouen-lès-Parey
* Malaincourt
* Jainvillotte

## Weblìnks

* Débits caractéristiques d'Anger
* 

## Ààmärkunga
Blaise (Marne)

D’ **Blaise**  ìsch a Fluss ìn Frànkrììch, ìn dr Regioon Grand Est.

Ìhra Kwalla lììgt ìm Ortsgebiat vu Gillancourt. Sa fliasst àllg’mainlig ìn Rìchtung Nordwäscht un duurakweert uff ìhrem Waag d’ Départements Haute-Marne un Marne. Nooh äbba 86 km mìndet sa àn dr G’maindagranz vun Arrigny un Isle-sur-Marne ìn d’ Marne — sa ìsch a lìnker Naawafluss vu daara.

S’ Wàsser vu dr Blaise b’nutzt m’r zitter 1974 — naawa dàs vu dr Marne — fìr dr Schpiichersee Lac du Der-Chantecoq versorga. D’rbii hàt m’r dr urschprìngliga Mìndungsàbschnìtt vu dr Blaise begrààdigt un ìn dr Àblàuifkànààl vum See ìntegriart.

## d’ Orta-n-àm Fluss
* Gillancourt
* Doulevant-le-Château
* Dommartin-le-Saint-Père
* Vaux-sur-Blaise
* Brousseval
* Wassy
* Louvemont
* Éclaron-Braucourt-Sainte-Livière
* Arrigny

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Radio Liechtenstein

**Radio Liechtenstein** (urspringli *Radio L*) sich bis zue dr Yystellig vum Sändebedriib am 3. April 2025 dr effetli-räächtli Heerfunksänder vu Liachtaschtää gsii. Är iosch vum Liachtaschtäänische Rundfunk (LRF) bedriibe woore. Sy Sitz isch z Schaan gsii.

Zue sym offiziälle Verbraitigsbiet het wäg dr hooche Pändlerstreem us dr Schwyz au s unter Rhyydaal gheert, wu mit zwee UKW-Standort z St. Margrethe un z Thal un em DAB-Block in dr Oschtschwyz bis zum Boodesee versoorgt wooren isch.

Bim Sänder hän anne 2021 im Duurschnitt 28 Lyt mit 22.6 Vollzytstelle gschafft, doodrunter im Duurschnitt 2.8 Lyt mit 1.7 Vollzytstelle as Praktikante*ne un Volonteer*ne.

## Brogramm
Dr gsetzlic Brogrammufdrag het im redakzionälle Dail en objäktiive un umfassend Informazioonsaagebot fir d Allgmainhait us allne relevante Spaarte fir e braiti Zyylgruppe, wu aaspruchsvoll un uusgwooge, aber au unterhaltsam het solle syy un d Kultuur, d Aigeständigkait un anderi Aigeschafte vu Liachtaschtää hert solle beruggsichtige. D Brogrammgrundsätz hän em effetli-räächtlige Sälbschtbild entsproche.

D Musikfaarb isch mit «Adult Contemporary» (Popmusik fir Erwagseni) bschriibe woore, derzue sin Oldies im 70er-/80er-Mix chuu. S Formaat het mit ere positiive Grundstimmig allgmainverdreegli solle syy  un «nit ufreege oder irritiere». Au lokaali/regionaali Musik un Neierschyynige het me beruggsiichtigt.

Nooriichte het s all Stund vu 6:00 bis 19:00 Uur gee. Me het si uf dr Websyte vum Sänder in dr Rubrik «Mediathek» au no speeter chenne loose. Derzue het s ab Ändi 2023 e Radio-Liechtenstein-App gee.

## Empfang
Iber UKW isch Radio Liechtenstein analoog terreschtrisch iber segs Chlaisänder z Liachtaschtää mit 0,025 bis 1 KW (ERP) un zwee anderi Chlaisänder in dr Oschtschwyz mit 0,05 bzw. 0,2 kW verbraitet woore, d Zueoornig zue dr Sändegebiet uf dr Sänderhomepage isch aber dervu abgwiche. Iber DAB+ isch s Brogramm ab 29. Novämber 2013 iber dr Block 9D verbraitet woore, wu bis aafangs 2017 uf dr Block 9B umgstellt wooren isch un im Ufböu gsii isch mit em Zyyl vun ere Versoorgig vu dr ganze Oschtschwyz . Dr Sänder Rüthi/Bismer (4,3 kW) isch au z Liachtaschtää empfangbar gsii.

S Brogramm isch derzue au analoog in de Chaabelnetz vu Telecom Liachtaschtää, UPC Schwyz un EWB Buchs un au digitaal in dr Schwyz bi *Rii-Seez-Net* un Swisscom TV verdrätte gsii.

## Weblink

* Websyte vu Radio Liechtenstein
* 

## Fuessnote
Corny-Machéroménil

**Corny-Machéroménil**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Ardenna-Département ìn dr Regioon Grand Est (bis 2015 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Kàntoon Rethel ìm Arrondissement Rethel so wia zem G’maindaverbànd Pays Rethélois.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1086027", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda Corny-Machéroménil lììgt zeehn Kilomeeter nordeeschtlig vu Rethel. Umgaa wìrd Corny-Machéroménil vu da Noochberg’mainda Faissault ìm Norda, Saulces-Monclin ìm Oschta, Auboncourt-Vauzelles ìm Süüdoschta, Novy-Chevrières ìm Süüda so wia Novion-Porcien ìm Wäschta.

## G’schìcht
Ànna 1828 hàt m’r d’ G’mainda *Corny-la-Ville*  un *Machéroménil*  verainigt, fìr d’ hìttiga G’mainda Corny-Machéroménil bìlda.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Dionysiuskìrìch *()* z’ Corny, wo vermüatlig vum 13. Joohrhundert schtàmmt. Dr Hàuiptschìff un d’ Sàkrischtäij sìnn ìm 18. Joohrhundert bàuija worra. D’rìnn ìsch dr Hàuiptàltààr mìt siim Retààwel, wo üss Schtai un Màrmoor b’schtehn un vum 17. un vum 18. Joohrhundert schtàmma, àls Ainzelobjakt bii da Histoorischa Dankmooler klàssifiziart, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann. D’ sunschtiga Kunschtwark schtàmma vum 19. Joohrhundert.
* d’ reemisch-kàthoolischa Andreàskìrìch *()*, wo vermüatlig vum schpeetera 15. odd’r vum friahja 16. Joohrhundert schtàmmt. Dr Hàuiptàltààr un d’ Jumpfraschtàtüüta schtàmma vum 19. Joohrhundert, wia àui s’ G’mäld vu dr Unb’fläcka Ämpfangniss, wo àm Choorwànd hàngt.


Corny-Machéroménil (Ardennes) city limit sign Corny.JPG|wämm’r ìns Wiiler Corny iinafààhrt
Corny-Machéroménil (Ardennes) city limit sign Machéroménil.JPG|wämm’r ìns Wiiler Machéroménil iinafààhrt
Corny-Machéroménil (Ardennes) église Saint-Denis de Corny.JPG|d’ Dionysiuskìrìch z’ Corny
Corny-Machéroménil (Ardennes) église de Machéroménil, extérieur.JPG|d’ Andreàskìrìch z’ Machéroménil
Corny-Machéroménil (Ardennes) mairie à Corny.JPG|s’ Rothüüs vu Corny-Machéroménil


## Lìteràtüür zem Ort
*  Mìt’ra Rezänsioon vum 
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Ardenna-Département

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Corny-Machéroménil biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Corny-Machéroménil ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Peter Geiger

Dr **Peter Geiger** (* 22. Oktoober 1942 z Monbiel, Graubünde; † 6. April 2025) isch e liachtaschtäänische Hischtooriker un Foorschigsbeufdraite am Liachtaschtää-Inschtitut fir dr Beraich Gschiicht gsii. S Hauptaugemeerk vu syre Aarbet isch uf em Teemeberaich Liachtaschtää in dr Zyt vu dr 1930er Joor un im Zweete Wältchrieg gsii.

## Lääbe
Dr Geiger het Gschiicht, Germanischtik un Romanischtik an dr Uniwersiteet Züri un jee ai Joor z Wien un z Seattle studiert. Anne 1970 isch er z Züri bromewiert woore un het im nämlige Joor as Leerer an dr Kantoonsschuel St.&nbsp;Galle aagfange schaffe.

Ab 1987 het dr Geiger am Liachtaschtää-Inschtitut gschafft. Derzue isch er Privaatdozänt fir Zytgschiicht an dr Uniwersitwt Fryybùùrg un Dozänt an dr Pedagoogische Hoochschuel vum Kanton St.&nbsp;Galle gsii.

Vu 2001 bis 2005/2006 isch dr GeigerBresidänt vu dr Unabhängige Hischtoorikerkummissioon *Liechtenstein Zweiter Weltkrieg* gsii, ere internazionaal bsetzte Kummissioon, wu si wisseschaftli mit Frooge zue dr Roll vu Liachtaschtää in dr NS-Zyt un im 'Zweete Wältchrieg bschäftigt het. D Ergeebnis doodrus sin 2005 in eme Schlussbriicht vereffetligt woore. Anne 2009 isch e änglischi Ibersetzig uusechuu. Vu 2010 bis 2020 isch er dr liachtaschtäänische Ko-Voorsitzer vu dr Liachtaschtäänisch-Tschechische Hischtorikerkummissioon gsii.

Anne 2017 isch dr Geiger mit ere Feschtschrift geert woore, wu zäme vum Liachtaschtää-Inschtitut un em Hischtoorische Verain fir s Fiirschteduum Liachtaschtää uusegee wooren isch.

Dr Geiger het z Schaan gwoont. Är isch im April 2025 im Alter vu 82 Joor gstoorbe.

## Uusglääseni Vereffetlichunge
* mit em Manfred Schlapp: *Russen in Liechtenstein. Flucht und Internierung der Wehrmacht-Armee Holmstons 1945–1948*. Chronos-Verlag, Zürich 1996.
* *Krisenzeit. Liechtenstein in den dreissiger Jahren, 1928–1939*. 2 Bänd, Verlag des Historischen Vereins für das Fürstentum Liechtenstein, Vaduz; Chronos-Verlag, Zürich 1997.
* Dan Michman; Peter Geiger; Arthur Brunhart, David Bankier; Carlo Moos; Erika Weinzierl: *Fragen zu Liechtenstein in der NS-Zeit und im Zweiten Weltkrieg*. Chronos-Verlag, Zürich 2005. Übersetzung ins Englische, 2009: *Questions concerning Liechtenstein during the National Socialist period and the Second World War*.
* *Kriegszeit. Liechtenstein 1939 bis 1945*. 2 Bände, Chronos-Verlag, Zürich 2010.

## Weblink

* 
* dr Peter Geiger uf dr Internetsyte vum Chronos Verlag
* Publikazioone vum Peter Geiger uf dr Internetsyte vum Liachtaschtää-Inschtitut
* Ko-Voorsitzer in dr Hischtoorikerkummissioon, 28. Septämber 2010, Liechtensteiner Vaterland

## Fuessnote
Tiernamen Berner Seeland

**Näme fo de Tier im [[Berner Seeland]]**

D Schriibwiis isch die, wo im Buech (lueg une) bruucht werd, ussert dai, wo e Zaiche nöd zhaa isch.
Acht di druuf, ass **x** de velaar Riibluut /ch/ maint und **k** isch /gg/. Di andere Zaiche söttid klaar sii.

* **möntš** m. – Mensch (**mā** m.; **frou** f.; **xınd** n. )
* **aff** m. – Affe
* **ross** n. – Pferd (**hæŋšt** m.; **münx** m.; **mærə** f.; **štuəttə** f.; **fülı** n.)
* **esəl** m. – Esel
* **fī** n. – Vieh (**štiər** m.; **mʊnı** m..; **xuə** f.; **rınd** n.; **xalb** n.)
* **šāf** n. – Schaf
* **geiss** f. – Ziege (**bokx** m.; **gıtsı** n.)
* **sou** f. – Schwein (**mōrə** f.; **fǣrlı** n.)
* **hʊnd** m. – Hund
* **xats** f. – Katze

* **kxamēl** n. – Kamel
* **hıırts**, **hırš** m. – Hirsch
* **rē** n. – Reh
* **löi** m. – Löwe
* **dıgər** – Tiger
* **bǣr** m. – Bär
* **wolf** m. – Wolf
* **fuxs** m. – Fuchs
* **mārdər** m. – Marder
* **dǣrmlı** n. – Wiesel
* **mūs** f. – Maus
* **rat** m. – Ratte
* **šǣrmūs**, **šǣr** – Maulwurf
* **hās** m. – Hase
* **xüŋŋəl** m., **xünəlı** n. – Kaninchen
* **ıgəl** m. – Igel

**fogəl** m. – Vogel
* **huən** n. – Huhn (**gükkəl** m.; **glʊggərə** f.)
* **pfāu** m. – Pfau
* **šwān** m. – Schwan
* **gans** f. – Gans (**gansər** m.)
* **æntə** f. – Ente
* **dubə** f. – Taube
* **gʊggər** m. – Kuckuck
* **goux** m. – Kuckuck
* **šwalmə**, **šwalbə** – f. – Schwalbe
* **wıklə** f. – Eule
* **špǣrbər** – Sperber
* **wei** m. – Weihe
* **agərštə** f. – Elster
* **xrǣi** m., **xrǣijə** f. – Krähe
* **gǣkkər** m. – Rabe
* **möisı** n. – Meise
* **lērxə** f. – Lerche
* **amslə** f. – Amsel
* **špats**, **špatsk** m. – Sperling
* **fıŋkx** m. – Fink
* **kxarnārı** n. – Kanarienvogel

**fıšš** – Fisch
* **albələ** f. – Maräne
* **blakkə** f. – Tafel
* **blȫilıg** m. – Fischart
* **braxslə** f. – Brassen
* **fōrnə** f. – Forelle
* **gütsch** m. – Gründling
* **hext** m. – Hecht

* **fröšš** m. – Frosch
* **xrot** m. – Kröte
* **höidoxs**, **eidexsə** f. – Eidechse
* **rægəmōlə** f. – schwarzer Molch

* **beijı** n. – Biene
* **brǣmə** f. – Bremse, Stechfliege
* **flō** m. – Floh
* **flöigə** f. – Fliege
* **grıllə** f. – Grille
* **guəgə** f. – Käfer
* **hʊrnuss** f. – Hornusse
* **ımpı** n. – Biene
* **lūs** f. – Laus (**nıss** f. Lausei)
* **mʊkkə** f. – Mücke
* **oməssə**, **ampeissə** f. – Ameise
* **ōrəgrübəl** m. – Ohrwurm
* **rossmǖrdər** m. – Rossbremse
* **wæšpı** n. – Wespe
* **wæntələ** f. – Wanze
* **xǣfər** m. – Käfer

* **špınnələ** f. – Spinne (**špınʊǖələ** f. Spinngewebe)
* **tsæk** m. – Blutegel
* **mılbə** f. – Milbe
* **betseikxər** m. – Kellerassel
* **wʊʊrm** m. – Wurm
* **šnæk** m. – Schnecke
* **xræps** m. – Krebs

## Lueg au
Pflanzenäme im Berner Seeland

## Literatur
* Heinrich Baumgartner: *Die Mundarten des Berner Seelandes*. Frauenfeld 1922
Pflanzennamen Bündner Herrschaft

**Pflanzenäme i de [[Bündner Herrschaft]]**

D Schriibwiis isch die, wo im Buech (lueg une) bruucht werd, ussert dai, wo e Zaiche nöd zhaa isch.
Acht di druuf, ass **x** de velaar Riibluut /ch/ maint und **k** isch /gg/. Di andere Zaiche söttid klaar sii.

* **æihə** f. – Eiche
* **albərə** f. – Pappel
* **alpərolə** f. – Trollblume (*Troll. europ.*)
* **ašpə** – Espe
* **bahpʊmələ** f. – Sumpfdotterblume
* **banɛtš** m. – Spinat
* **batōnəlı** n. – Betonie
* **bērı** n. – Beere
* **birhə** f. – Birke
* **bıərə** f.  – Birne
* **bluəmə** f. – Blume
* **bomm** m. – Baum
* **bōnə** f. – Bohne
* **brombɛrı** n. – Brombeere
* **bʊəhə** f. – Buche
* **bʊwulə** f. – Baumwolle
* **ēnıs** m. – Anis
* **epērı** n. – Erdbeere
* **erlə** f. – Erle
* **ešə** f. – Esche
* **ɛbhöü** n. – Efeu
* **ɛrpsə** f. – Erbse
* **fɛiəlı** n. – Veilchen
* **fıšȫlə** Pl. – Stangenbohne
* **flaks** m. – Flachs
* **fɔɔrə** f. – Föhre
* **garmılə** m. – Kamille
* **gɛɛlhāgəl** m. – Berberitze
* **gɛɛrštə** – Gerste
* **grānium** n. – Geranium
* **grās** n. – Gras
* **hābər** m. – Hafer
* **hæidə** m . – Buchweizen
* **hamf** m. – Hanf (** trēgəl** m., ** fıməl** m.)
* **hɛpıərə** f. Kartoffel
* **holdər** m. – Holunder
* **ībə** f. – Eibe
* **ilgə** f. – Lilie
* **ımpērı** n. – Himbeere
* **khābıs** m. – Kohl
* **kheštənə** f. – Kastanie
* **khlē** m. – Klee
* **khnoplət** m. – Knoblauch
* **khȫl** m. – Kohl
* **khrıəsı** n. – Kirsche
* **khrɔtətɛhər** Pl. – Pilze („Krötendächer“)
* **khümıg** m. – Kümmel
* **khürpsə** f. – Kürbis
* **khütənə** Pl. – Quitte
* **kmüəs** m. – Gemüse
* **kwɛks** n. Gewächs
* **lɛrhə** f. – Lärche
* **lɔuh** m. – Lauch
* **marilə** f. – Aprikose
* **masholdər** n. – Massholder
* **mišklə** f. – Mistel
* **mıəs** n. – Moos
* **mʊnəlı** n. – Weidekätzchen
* **nɛɛgəlı** n. – Nelke
* **nıələ** n. – Waldrebe
* **nus** f. – Nuss
* **öpfəl** – Apfel
* **ops** n. – Obst
* **palmə** f. – Palme
* **pflumə** f. – Pflaume
* **pıgūdə** – Schierling
* **rabarbər** m. – Rhabarber
* **retsīsə** f. – Narzisse
* **rɛɛbə** f. – weisse Rübe
* **rɛkholdər** n. – Wacholder
* **rɛtıg** m. – Rettich
* **rōsə** f. – Rose
* **rosmarī** – Rosmarin
* **rɔkə** m. – Roggen
* **rʊŋkəlruəbə** f.  – Runkelrübe
* **sālə** f. – Salweide
* **sēfı** m. – Heidekraut
* **selfı** f. – Salbei
* **šɛɛrtlı** n. – Bärenklau
* **šlēhə** f. – Schlehe
* **šnedlət** – Schnittlauch
* **štūdə** – Staude
* **tanə** f. – Tanne
* **tištlə** f. – Distel
* **trūbə** f. – Traube
* **tsımət** m. – Zimt
* **türkə** m. – Mais
* **wæissə** m. – Weizen
* **wıəkslə** f. – Weichselkirsche

## Lueg au
Tiernäme vo de Bündner Herrschaft

## Literatur
* Paul Meinherz: *Die Mundarten der Bündner Herrschaft*. Frauenfeld 1920
Tiernamen Bündner Herrschaft

**Tiernäme i de [[Bündner Herrschaft]]**

D Schriibwiis isch die, wo im Buech (lueg une) bruucht werd, ussert dai, wo e Zaiche nöd zhaa isch.
Acht di druuf, ass **x** de velaar Riibluut /ch/ maint und **k** isch /gg/. Di andere Zaiche söttid klaar sii.

* **mentš** m. – Mensch (**mā** m.; **frɔu** f.; **khınd** n.)
* **rɔs** n. – Pferd (**heŋkšt** m.; **štʊətə** f.; **fǖlı** n.) 
* **esəl** m. – Esel
* **fē** n. – Vieh (**štıər** m.; **oks** m.; **khʊə** f.; **khalb** n.; **rınd** n.)
* **šɔɔf** n. – Schaf (**wııdər** m.; **ɔu** f.; **lamər** f.; **lamm** n.)
* **gæis** f. – Ziege (**bok** m.; **gitsı** n.)
* **šwī** n. – Schwein (**ɛɛbər** m.; **fɛɛrlı** n.)
* **hʊnd** m. – Hund
* **khats** f. – Katze (**rolı** m.)

* **af** – Affe
* **khamēl** n. – Kamel
* **hirš** m. – Hirsch
* ** rē** n. – Reh
* **gams** f. – Gemse
* **löü** m. – Löwe
* **bɛɛr** m. – Bär
* **wɔlf** m. Wolf
* **fuks** m. – Fuchs
* **mārdər** m. – Marder
* **hɛlmlı** n. – Wiesel
* **taks** m. – Dachs
* **mūs** f. – Maus
* **ratsmūs** f. – Ratte
* **šɛɛr** m. – Maulwurf
* **mʊŋk** m. – Murmeltier
* **æihœœrəlı** n. – **æihɔɔrə** n. – Eichhörnchen
* **hās** , **hāsə** m. – Hase
* **khüŋəlı** n. – Kaninchen
* **ııgəl** m. – Igel

**fōgəl** m. – Vogel
* **hʊən** n. – Huhn (**kükəl** m.; **henə** f.; **glukərə** f.; **hüəlı** n.)
* **pfɔɔu** m. – Pfau
* **gās** f. – Gans
* **entə** f. – Ente
* **štɔrh** m. – Storch
* **tūbə** f. – Taube
* **kukūsər** m. – Kuckuck
* **ǖlə** f. – Eule
* **adlər** m. – Adler
* **gīr** m. – Habicht (!)
* **tūbəhak** m. – Habicht
* **špɛrbər** m. – Sperber
* **āgərštə** f. – Elster
* **khȫlı** – Graumeise (fermuetli: Tannenmeise)
* **šwalbə** f. – Schwalbe
* **štār** m. – Star
* **špats** m. – Sperling
* **kükı** n. – Gimpel

* **fıš** m. – Fisch
* **hɛht** m. – Hecht

* ** šlaŋə** f. – Schlange
* **nɔɔtərə** f. – Schlange
* **blındəršliht** m. – Blindschleiche
* **ekəslı**, **gɛgɛkslı** n. – Eidechse
* **wɛtərgʊəgə** f. – Molch
* **kwatərtatš** m. – Molch
* **fröš** m. – Frosch
* **khrɔt** f. – Kröte

* **pipoldər** m. – Schmetterling (**palɔusə** f.; **rɔupə** f. Raupe; **kštüp** n. Raupennest)
* **lūs** f. – Laus (**nis** f. Lausei) 
* **flō** m. – Floh
* **wentələ** f. – Wanze
* **flǖgə** f. – Fliege
* **brēmə** f. – Bremse, Stechfliege
* **mukə** f. – Mücke
* **ımı** n. – Biene (**aŋəl** m. Bienenstachel)
* **wɛškı** n. – Wespe
* **hʊmələ** f. – Hummel
* ** raslə** f. – wilde Hummel
* **āmæisə**, **ɔɔmæisə** f. – Ameise
* **khɛfər** m. – Käfer
* **khrampf** m. – Hirschkäfer
* **šııwürmlı** n. – Johanniswürmchen
* **höüštröfəl** m. – Heuschrecke
* **türkətǖfəl** m. – Maulwurfsgrille
* **špınə** – Spinne (**špınəwʊpə** n. Spinngewebe)
* **šɔɔftsɛhə** f. – Schaflaus

* **šnɛk** m. – Schnecke
* **wurm** m. – Wurm
* **madə** f. – Made

## Lueg au
Pflanzenäme i de Bündner Herrschaft

## Literatur
* Paul Meinherz: *Die Mundarten der Bündner Herrschaft*. Frauenfeld 1920