open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joseph Weldon Bailey junior

Dr **Joseph Weldon Bailey Jr.** (* 15. Dezamber 1892 z’ Gainesville, Texas; † 17. Juli 1943 àui doo) ìsch a àmerikànischer Politiker gsìì vu dr Demokràtischa Pàrtäi. Vu 1933 bis 1935 hàt’r dr Bundesschtààt Texas vertratta ìm Represantàntahüss vu da Verainigta Schtààta.

## si Lawa
Dr Bailey Jr. ìsch ànna 1892 z’ Gainesville uf d’ Walt kumma, ìm Norda vum Texas. Si Vàter Joseph Weldon Bailey hàt s’ Texas vertratta ìn baida Kàmmer vum àmerikànischa Kongress.

Dr Bailey Jr. ìsch ìn d’ äffentliga Schüala gànga ìn sinera Haimetschtàdt, àwer àui z’ Washington, D.C.. Ar hàt àn dr Ünivärsitet vu Princeton gschtudiart bis 1895, un dernoh àn dr Ünivärsitet vum Virginia z’ Charlottesville bis 1919. Ar hàt jedoch vu 1917 bis 1919 d’ Schtudia müessa unterbracha, fìr ìn dr Ärschta Waltkriag ge kampfa. Do drbi ìsch’r Owerlöitnànt worra ìm àmerikànischa Heer. Ànna 1920 hàt ma ìhn àls Rachtsànwàlt züagloh. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ Fort Worth gschàfft, un schpeeter mìt sim Vàter z’ Downtown Dallas. Gliichzittig hàt’r sina politischa Kàrriar ààgfànga, àls Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtäi. Vu 1922 bis 1934 ìsch’r Delegiarter gsìì àn da texanischa Demokràtischa Schtààtsversàmmlunga.

Àn dr Kongresswàhl vu 1932 hàt ma dr Bailey Jr. gwählt àls Sunder-Represantànt vum Texas. Dr 19. Wàhlkrais vum Texas ìsch numma ìm Johr 1934 ärschtällt worra. Dr Bailey Jr. ìsch ìm Kongress gsìì fìr numma aina Legislàtürperioda, vum 4. März 1933 bis àm 3. Janner 1935. Àls Àbgordneter hàt’r d’ Rachta vu da Bundesschtààta vertaidigt gega-n-ìwer d’ Bundesregiarung. Ar ìsch gega d’ Prohibition gsìì; noh-n-ìhm ìsch dr 18. Verfàssungszüasàtz a „Fahler“ gsìì. Wahrend sinera Àmtszitt hàt dr Kongress d’ ärschta Gsätzer vum New Deal biigstìmmt unt’r dr Präsidàntschàft vum Frankin D. Roosevelt. Obwohl Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtäi, ìsch dr Bailey gega mehrera vu dara Gsätzer gsìì: ar hàt gstìmmt gega s’ „Gsätz vum Johr 1933 fìr d’ Wìderuffbàui vu dr Nàzionàla Ìndüschtri“, gega d’Àrwetloosversìcherunga un gega d’ Refinànziarung vu da Hypotheeka. Züadam ìsch dr Bailey Jr. Mìtglìed gsìì vum Üssschuss fìr d’ Gsätzer um d’ Waltkriag-Veteràna; doo hàt’r unterànderem d’ finanziella Unterschtìtzung fìr d’ Veteràna befìrwortet. Ànna 1934 hàt’r sìch nìt fìr a Wìderwàhl ufgschtällt.

Ànna 1934 hàt sìch dr Bailey Jr. ufgschtällt fìr a Nominiarung dur sina Pàrtäi fìr d’ Senàtwàhl; d’ Urwàhl hàt àwer dr Tom Connally gwunna. Ìm Zwaita Waltkriag ìsch dr Bailey Hàuiptmànn gsìì ìn dr àmerikànischa Seemàcht.

Noh-n-ema Autounfàll ìsch dr Joseph Weldon Bailey, Jr. àm 17. Juli 1943 gschtorwa àm Camp Howze z’ Gainesville. Ma hàt ìhn beardigt bi sim Vàter uf em Fairview Cemetery z’ Gainesville. Schpeeter hàt ma si Gràbschtai versätzt uf dr Fridhof vum Sparkman-Hillcrest Memorial Park z’ Dallas.

Dr Bailey ìsch Presbyteriàner gsìì. Mìt sinera Ehafràui Roberta Lewis hàt’r a Suhn ghàà, dr Joseph Weldon Bailey III.

## Literàtür
* 
* 

## Weblinks
* 
*
Viviane Geppert

D **Viviane „Vivi“ Geppert** (* 5. Juni 1991 z Wiesbaden) isch e dytschi Fäärnseemoderatoori.

## Lääbe
D Geppert isch im siiddbaadische Kilchzaarte ufgwagse. Im Alter vu 15 Joor het si bi dr zwoote Stapfle vu *[[Germany’s Next Topmodel]]* mitgmacht, wuu ne Model-Scout si doodruf aagschwätzt ghaa het. Go dailnee z chenne, het si aagee, si sei scho sächzeeni. D Geppert isch unter di letschte 25 Dailnämerne chuu. Noch em Abituur 2009 am Marie-Curie-Gimnaasium Kilchzaarte het si vu 2010 bis 2013 ne Bachelor-Stuudium vu dr Meedie- un Kommunikazioonswisseschafte an dr Uniwersideet Augschburg gmacht un um des Zyt bim Studänteraadio Kanal C z Augschburg gschafft. Syt em 11. Jänner 2016 moderiert sie an dr Syte vum Daniel Aminati oder em Thore Schölermann s Boulevardmagazin *taff* uf ProSieben. Dervoor het si bim Sänder scho as Volonteeri un Redakteeri vum Boulevardmagazin *red! Stars, Lifestyle & More* gschafft, wu si syter anne 2016 au moderiere duet. Bi dr Oscarverleenig 2016 het si d Noofolg vum Steven Gätjen ibernuu un het zäme mit dr Annemarie Carpendale fir ProSieben vum Roote Deppig briichtet. Im April 2017 het si zäme mit em Thore Schölermann *Die große ProSieben Völkerball Meisterschaft* moderiert un im Dezämber 2018 *Die großen ProSieben Wintergames*. Anne 2020 isch d Geppert Backstage-Repoorteri vu dr ProSieben-Show *FameMaker* gsii. Im Novämber 2020 het si d Sändig *JENKE.Live.Der Talk.* mit dr Jenke von Wilmsdorff moderiert. Im Novämber 2020 het si d Sändig *JENKE.Live.Der Talk.* mit dr Jenke von Wilmsdorff moderiert. 

Syt Juni 2022 isch d Viviane Geppert ghyrote. Im Mai 2023 het si ne Suhn uf d Wält brocht. Si läbt z München.

## TV-Ufdritt
* 2016, 2018: *Sat.1-Frühstücksfernsehen*, Sat.1 (2 Ufdritt)
* 2019, 2021: *Wer weiß denn sowas?*, Das Erste (2 Ufdritt)
* 2019, 2020, 2021: *Joko & Klaas gegen ProSieben*, ProSieben (3 Ufdritt)
* 2020: *Alle gegen Einen*, ProSieben (1 Ufdritt)
* 2020: *Wer sieht das denn?!*, ProSieben (1 Ufdritt)
* 2020: *Genial oder Daneben?*, Sat.1 (1 Ufdritt)
* 2020: *Buchstaben Battle*, Sat.1 (2 Ufdritt)
* 2020: *Sweet & Easy – Enie backt*, Sixx (1 Ufdritt)
* 2020: *Jenke. Live. Der Talk.*, ProSieben (1 Ufdritt)
* 2021: *Luke! Die Schule und ich*, Sat.1 (1 Ufdritt)
* 2021: *Die Bruce Darnell Show*, Moderation bi ProSieben
* 2022: *Schlag den Star*, ProSieben (1 Ufdritt)
* 2023: *Mission: Job Unknown*, ProSieben (1 Ufdritt)

## Weblink
* d Viviane Geppert uf ProSieben.de
* 
* Interview mit Viviane Geppert. Baadischi Zytig, 26. Meerz 2016

## Fueßnote
Arthur Guinness (Politiker, Neuseeland)

**Sir Arthur Robert Guinness** (* 11. Janner 1846 z’ Calcutta, Ìndià; † 10. Juni 1913) ìsch a näiseelandischer Jurischt un Politiker gsìì. Ar ìsch Mìtglìed vum Represantàntahüss gsìì vu 1884 bis züa sim Tod. Dr’züa ìsch dr sìbta Presidant vum Represantàntahüss gsìì, vu 1903 bis 1913.

## si Lawa
Dr Arthur Guinness ìsch z’ Calcutta ìm Ìndià uf d’ Walt kumma. Si Vàter ìsch dr Beàmter Frank Guinness gsìì, wo ìm Àuigscht 1852 mìt em Boot *Tory* uf Lyttelton ààkumma ìsch. Dr Arthur Guinness ìsch àns Christ’s College vu Christchurch ìn d’ Schüala gànga, vu 1854 bis 1859. Ar hàt dernoh Racht gschtudiart unter em Edward Harston, un schpeeter unter em Francis Garrick un em Cowlishaw. Ànna 1867 hàt ma ìhn àls Rachtsànwàlt züagloh. Ar hàt dernoh àls Ànwàlt un Notàri gschàfft z’ Greymouth.

Vu 1874 bis 1876 ìsch dr Guinness ìm Provìnziàlrot vum Westland gsìì. Vu 1876 bis 1890 ìsch’r Mìtglìed gsìì vum Rot vum Grey County; wahrend niina Johra ìsch’r doo dr Presidant gsìì.

Àn dr Pàrlamantswàhl vu 1876 ìsch dr Guinness Kàndidàt gsìì ìm Wàhlkrais Grey Valley, wu ma zwai Àbgordneta hàt solla wähla. Dr Guinness ìsch àwer àm lätschta Plàtz ààkumma. Àn dr Pàrlamantswàhl vu 1884 hàt’r jedoch dr Àbgordneta Joseph Petrie gschlààga, ìm gliicha Wàhlkrais, wo àwer àls Greymouth umbnännt worra ìsch. Da Wàhlkrais hàt’r àls Pàrtäiloser bis ànna 1990 vertratta. Dernoh hàt’r dr Wahlkrais Grey bis züa sim Tod vertratta, àls Mìtglìed vu dr Liberàla Pàrtäi. Vu 1893 bis 1902 ìsch’r dr Presidant vu da Üsssschìss gsìì, un vu 1903 bis züa sim Tod ànna 1913 dr sìbta Presidant vum Represantàntahüss. Noh-n-em Tod vum Àbgordneta William Steward ìsch dr Guinness dr „Vàter vum Hüss“ gsìì, so zu sàga dr dianschtältschta Mìtglìed vum Represantàntahüss. Üsserdam hàt ma ànna 1911 dr Guiness veràdligt.

Dr Guiness ìsch àm 10. Juni 1913 gschtorwa. Beardigt worra ìsch’r uf em Fridhof vu Greymouth. Noh sim Tod hàt ìm Wàhlkrais Grey a Nàchwàhl schtàttgfunda. Dr Paddy Webb ìsch doo gwählt worra, mìt dr Unterschtìtzung vu dr Liberàla Pàrtäi.

## sina Fàmìlia
Ànna 1875 hàt dr Arthur Guinness d’ Elisabeth Westbrook ghirota, dr Tochter vum James Westbrook vu Launceston.

Ar ìsch dr Ürgroossuhn gsìì vum berìahmta irischa Bràuijer Arthur Guinness (1725–1803).

## Literàtür
*
*
*
*
*
*
*

## Weblinks

* Dr Arthur Robert Guinness bi dr Nàzionàlbibliothek vum Näiseelànd (anglisch)

## Ainzelnohwiisa
Hans Schneider (Journalist)

Dr **Hans Schneider** (* 6. Novämber 1913 z Wyyl; † 23. Dezember 2002) isch e dytsche Schurnalischt un Autor gsii.

## Lääbe
Dr Schneider stammt us ere Familie vu Buure un Handwäärcher. Är isch z Wyyl uf d Volksschuel gange un het no dr Schuel bim „Offizin“ C. W. Auer z Löörech Buechdrucker gleert.

Är het eerschti Briicht fir d Zytig gschribe un isch anne 1936 uf Fryburg zooge.

Z Baasel het er verschideni Kirs bsuecht un het fir di Basler Nationalzytig us em Badische brichtet. Är isch uf Berlin gange un het dert aafange an dr Rychsprässeschuel unterrichte. Bal het er aber gmerkt, ass em di bolitisch Richtig nit basst het un wäge däm isch er uf Barcelona gange un het dert wytergschribe fir di Basler Nationalzytig. Am Änd vum Zweete Wältchrieg isch er wider uf Fryburg chuu un het dert em nämlige Druckereizug zuegornet wore wie dr Verleger Heinrich Rombach. Noch em Chrieg het dr Rombach e Lizänz fir e neii Zytig iberchuu, di Badisch Zytig. Dr Schneider isch an dr Rotationsmaschine gstande, wu in dr Nacht zum 1. Februar 1946 di erscht Uusgab vu dr Badische druckt woren isch.

Fir di Badisch Zytig het er langi Johr vor allem iber di haimisch Wirtschaft un iber s Bruuchdum in dr Region gschribe. Är het au wider fir d Basler Nationalzytig gschribe us em Noochriegsdytschland, derzue au ab un zue fir d Züri-Zytig. Ab 1947 het er au fir dr Sidweschfunk gschafft un iber d Johr e Huffe Dialäktheerspiil, Radioseerine (z. B. „Der alemannische Landbote“ un „Auf ein Wort, Herr Nachbar“) un Glosse produziert. In Hunderte Dialäktheerspiil het er au sälber as Sprächer mitgwiirkt, e Dail het er au sälber gschriibe ghaa.

Unter em Pseudonym „Dengelegeischt“ het dr Hans Schneider ab 1976 in dr Badische Zytig all 14 Däg di alemannisch Kolumne „Landuff, landab“ gschribe. Di erscht Glosse vum 16. Jänner 1976 het aafgange mit *„S isch wyder Mode worde, alemannisch z schwätze - landuff, landab. S git immer weniger Lütt, wo sich schäme im Dialäggt z rede.“* Im Septämber 1995 isch dr Schneider abglest wore vum Wunderfitz vom Wald.

Am 23. Dezämber 2002 het dr Schneider im Alter vu 89 Joor d Auge fir immer zuegmacht.

## Uuszaichnige
* Hebeldank 1985
* Otto-Ernst-Sutter-Medaille vu dr Stadt Gengenbach 1987
* Silbrig Stadtsigel vu dr Stadt Fryburg 1988
* Verdienschtchryz am Band vum Verdienschtorde vu dr Bundesrepublik Dytschland 1994

Anne 2010 isch e Dail vum Retzbachwäg im Fryburger Stadtdail St. Jerge, wu dr Schneider langi Johr gwohnt ghaa het, in „Hans-Schneider-Weg“ umgnännt wore.

## Weblink
* Uto R. Bonde: Mann der ersten Stunde bei der BZ, Badische Zeitung, 6. Novämber 2013
Frederic Lang

**Sir Frederic William Lang** (* 1852 z’ Blackheath ìm Kent, Anglànd; † 5. März 1937 z’ Onehunga, Näiseelànd) ìsch a näiseelandischer Politiker gsìì. Ar ìsch zwaimol Mìtglìed gsìì vum Represantàntahüss: z’äärscht vu 1893 bis 1905, un schpeeter vu 1906 bis 1922. Àm Ààfàng ìsch’r pàrtäiloser Àbgordneter gsìì, un hàt sìch schpeeter dr Reform Party ààgschlossa. Dr’züa ìsch’r dr àchta Presidant gsìì vum Represantàntahüss, vu 1913 bis 1922.

## si Lawa
Dr Frederic William Lang ìsch ànna 1852 z’ Blackheath, ìn dr anglischa Gràfschàft Kent, uf d’ Walt kumma. Ìn sinera Jugend ìsch’r ìn Näiseelànd üssgwàndert, uf Tuhikaramea, bim hittiga Temple View ìm Nordwäschta vum Nordìnsla. Ànna 1906 hàt’r si Bürahoff verkàuift un hàt uf Onehunga gwàndelt.

Ìn Politik hàt dr Lang ààgfànga àls gwählt Mìtglìed vum Stroossarot vu Tuhikaramea. Ar ìsch schpeeter Presidant gsìì vum Waipa County. Züadam ìsch’r Mìtglìed gsìì vum Gemainnìtzliga Hìlfsrot vu Waikato.

Vu 1893 bis 1896 ìsch dr Lang Mìtglìed vum Pàrlamant gsìì fìr dr Wàhlkrais Waipa. Dernoh hàt’r àb 1896 dr Wàhlkrais Waikato vertratta, bis’r àn dr Wàhl vu 1905 gschlààga worra ìsch. Ànna 1906 hàt’r àwer d’ Nàchwàhl ìm Wàhlkrais Manukau gwunna. Da Wàhlkrais hàt’r vertratta bis sinera Nìederlàg àn dr Wàhl vu 1922. Vu 1912 bis 1913 ìsch’r Vorsìtzender vu da Üssschìss gsìì. Dr’züa hàt’r àls Presidant vum Representàntahüss àmtiart vu 1913 bis 1922.

Nohdam àss dr Àbgordnet Āpirana Ngata d’ Pàrlamantsdebàtta behìndert hàt, hàt dr Lang ànna 1913 a Gebot iigfiahrt, wo ìn da Àbgordneta verbotta hàt, wo s’ Anglisch kännt han, uf Māori z’ reeda. Wagadam hàt s’ Pàrlamant àb 1920 kä Ìwersätzer meh beschaftigt. Dia Làg hàt ma schpeeter ruckgangig gmàcht mìt em *Maori Language Act 1987*, ìm Ràhma vu dr „Maori-Renaissance“.

Dr Lang hàt ma ànna 1916 veràdligt. Ànna 1924 ìsch’r fìr dr Legislàtivrot ernannt; doo ìsch’r numma fìr aina Àmtszitt gsìì, bis 1931. Ànna 1935 hàt’r dr Medàlia vum Sìlwer-Jübileum vum Kenig Georg V. bikumma.

Dr Frederic William Lang ìsch àm 5. März 1937 gschtorwa, ìn sim Hüss z’ Onehunga. Ar ìsch nia verhirotet gsìì.

## Literàtür
*
*
*

## Weblinks

* Dr Frederic William Lang bi dr Nàzionàlbibliothek vu Näiseelànd (anglisch)

## Ainzelnohwiisa
Johann Baptist Trenkle

Dr **Johann Baptist Trenkle** (* 26. Oktober 1826 z Fryburg; † 10. Februar 1891 z Charlsrue) isch e badische Archivar un Haimetforscher gsii.

## Lääbe
Dr Trenkle isch e Suhn vun eme Fryburger Bröuereibsitzer gsii. Noch em Abitur am Fryburger Lyceum anne 1846 het er an dr Uniwersitet Fryburg zerscht Räächtswisseschafte un derno Kameralwisseschafte studiert. Wel sy Vater finanziäll in Not groten isch, het er s Studium e Zytlang mieße unterbräche un fir d Familie sorge. Im Novämber 1860 isch er Kameralpraktikant wore un het e Volontariat am Hauptstyyramt z Fryburg gmacht. Anne 1861 het er z Charlsrue e Stell as Regischtrator aagfange am Großherzogli Badische Landesarchiv unter em Archivrot Joseph Bader, wu bi ihm s Inträssi an dr badische Gschicht gweckt het. Anne 1869 isch dr Trenkle zum Sekreteer am Großherzoglige Verwaltigsgrichtshof ernännt wore, scho um des Zyt isch er chranklächt gsii. D Stell am Verwaltigsgrichtshof het er bis zue sym vorzytige Ruestand zum 9. August 1890 ghaa. Grad emol e halb Johr speter isch er im Alter vu 64 Johr gstorbe.

Näbe sym Beruef het dr Trenkle e Hufe Biecher un Ufsätz zue dr badische Wirtschafts-, Induschtry-, Kultur-, Literatur- un Chilchegschicht gschribe. Är het unter anderem Artikel publiziert in dr Zytschrift vum Fryburger Gschichtsverain, dr Zytschrift vum Brysgauverain „Schauinsland“ un in dr Alemannia, in dr Fryburger Zytig un dr Charlsruer Zytig, dr Charlsruer Nochrichte oder au im Karlsruher Adreßkalender un im Fryburger Diözesanarchiv.

Anne 1881 het er unter em Titel *Die alemannische Dichtung seit J. P. Hebel* e Anthology vu dr alemannische Dialäktdichtig uusegee. Är het au sälber im Dialäkt gschribe, unter anderem het er s alemannisch Värsspiil *Die Sichelhenke* (1881) gschribe.

## Uusgläseni Schrifte
* *Freiburgs gesellschaftliche, theatralische und musikalische Jnstitute und Unterhaltungen.* Freiburg. Wangler 1856
* *Geschichte der Schwarzwälder Industrie.* Karlsruhe 1874.
* *Die alemannische Dichtung seit J. P. Hebel. Ein Beitrag zur Geschichte der deutschen mundartlichen Dichtung.* J. Lang, Tauberbischofsheim 1881
* *Beiträge zur Geschichte der Umgegend Karlsruhes.* 2 Bd., Karlsruhe 1881-1882
* *Der Korker Waldbrief von 1496.* Karlsruhe 1882.
* *Vom nördlichen Schwarzwalde. Kulturgeschichtliches.* Baden 1886
* *Über süddeutsche geistliche Schulcomödien.* 1866

## Literatur
* Friedrich von Weech: *Johann Baptist Trenkle*, in: Friedrich von Weech (Hrsg.): *Badische Biographieen*. Vierter Theil, Karlsruhe 1891, S. 467 f. (Digitalisat).
* A.R.: *† Johann Baptist Trenkle.* In: Freiburger Zeitung vom 15. Februar 1891 Digitalisat vu dr UB Fryburg

## Weblink

*
Schokoladenkuchen

En **Schoggichueche** bezeichnet undrschiidlichi Chueche, wo Kakao odr Schoggi als Zuetate hend. 

## Zuetate
Wie i anderä Chueche ghört au in en Schoggichueche mindestens Weizämehl, Zucker, Butter, Eier und äs Triibmittel wiä Bachpulver. Für dä Schoggigschmack chunt denn no Kakao odr gschmulzeni odr ghackti Schoggi drzue. Mängisch dekoriert mer dä Schoggichueche au und macht ä Glasur us Kuvertüre odr gschmulzener Schoggi, odr dekoriert ihn mit Schoggistreusel. 

## Variante
Mer cha de Schoggichuechi uf verschiedeni Artä mache, zum Biispiel als Rüehrchueche odr als Blechchueche. Mer cha ihn au i Chuecheforme, zum Biispiel inere Cakeform bachä. Bekannt sind au diä i Schnittä gschnittänä Brownies. Mit mehrerä Tortebödä und mit Creme drzwüsched chammer au ä Schoggitorte machä. 

## Literatur
* Jasmin Gromzik: *Dr. Oetker – Schokoladenkuchen.* Heyne Verlag, München 2009, ISBN 978-3-453-85564-9.
* Victoire Paluel-Marmont: *Schokoladenkuchen.* AT-Verlag, Aarau 2012, ISBN 978-3-03-800594-0.

## Weblingg
Lance Adams-Schneider

**Sir Lancelot Raymond Adams-Schneider** (* 11. Novamber 1919 z’ Wellington; † 3. Septamber 1995) ìsch a näiseelandischer Politiker un Diplomàt gsìì. Ar ìsch Mìtglìed gsìì vum Represantàntahüss vu 1959 bis 1981, un hàt mehrera Minischteramt üssiawt zwìscha 1967 un 1981. Ar ìsch ìn dr „National Party“ gsìì. Dr’züa ìsch’r Botschàfter gsìì ìm Mexiko un ìn da Verainigta Schtààta.

## si Lawa un sina Kàrriar
Dr Adams-Schneider ìsch ànna 1919 z’ Wellington uf d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum Arthur Archibald Adams un vu dr Hilda Mary Adams, geborena Biggs. Àls ar zwai Johra àlt gsìì ìsch, ìsch sina Müatter gschtorwa. Àlso han ìhn sina Tànta un si Unkel vàttersits adoptiart. Dr Adams-Schneider ìsch unterànderem àn d’ Mount Albert Grammar School z’ Auckland ìn d’ Schüala gànga. 

Noh sinera Schüalzitt hàt’r a Schtoffgschaft grìnda z’ Auckland. Dernoh hàt’r a groossa Gschaft z’ Taumarunui glaita. Wahrem Zwaita Waltkriag hàt’r ìm Medizinischa Korps gediant. Ar ìsch schpeeter Mìtglìed worra vum Gmainsrot vu Taumarunui, wia àui Vorsìtzender vu dr Hàndelskàmmer, un Ràhma ìm Verain vu da Näiseelandischa Groosshandler (*New Zealand Retailers' Association*).

Àn dr Pàrlamantswàhl vu 1957 ìsch dr Adams-Schneider Kàndidàt gsìì ìm Wàhlkrais Hutt, gega dr Walter Nash, dr Laiter vu dr Labour Party; ar ìsch àm zwaita Plàtz ààkumma. Noh-n-em Tod vu dr Àbgordneta Hilda Ross hàt dr Adams-Schneider ànna 1959 d’ Nàchwàhl ìm Wàhlkrais Hamilton gwunna. Art hàt s’ Hamilton vertratta, bis ma da Wàhlkrais abgschàfft hàt, àn dr Wàhl vu 1969. Dernoh hàt dr Adams-Schneider dr Wàhlkrais Waikato vertratta, bis züa sim Rucktrìtt ìm Johr 1981.

Vu 1964 bis 1967 ìsch dr Adams-Schneider Unt’rsekretär gsìì ìm Pàrlamant. Zwìscha 1967 un 1981 hàt’r mehera Minischteramt üssiawt: ar ìsch Rundfunksminischter gsìì vu 1967 bis 1969, Zollaminischter vu 1969 bis 1972, ànna 1972 Gesundhaitsminister un Minischter vum Soziàlbischtànd, un schliasslig Hàndels- un Ìndüschtriminischter vu 1975 bis 1981.

Noh sim Rucktrìtt üs dr nàzionàla Politik ìsch dr Adams-Schneider ernannt worra àls Botschàfter ìn da Verainigta Schtààta (1982-1985) un ìm Mexiko (vu 1982 bis 1983).

Ànna 1977 hàt’r dr Medàlia vum Sìlwer-Jübileum vu dr Kenigin Elizabeth II. bikumma. Bi da Üsszaichnunga zum Geburtstààg vu dr Kenigin ànna 1984 hàt ma dr Adams-Schneider àls Groosskomtür vum Orda vum St. Michael un Georg ernännt fìr si äffentlig Dianscht. Ma hàt ìhn àui ìn dr Kronràt ernannt. Züadam hàt dr Adams-Schneider d’ Näiseelandischa Gedankmedàlia vu 1990 bikumma.

Zitter ànna 1945 ìsch dr Adams-Schneider mìt dr Shirley Lois Brunton verhiirota gsìì. Nawa sinera Kàrriar ìsch’r Soziàlpedagog gsìì, un üsserdam üsserklärikàliga Preediger vun’ra Taifer-Kìrich.

Dr Lance Adams-Schneider ìsch àm 3. Septamber 1995 gschtorwa. Sina Ehafràui Shirley ìsch ìm Mai 2020 gschtorwa.

## Literàtür
*

## Weblinks

## Ainzelnohwiisa
Hanspeter Guggenbühl

Dr **Hanspeter Guggenbühl** (* 1949 z Mänidoorf; † 26. Mai 2021 in dr Waadt) isch e Schwyzer Schurnalischt un Publizischt gsii, wu si uf d Biet Umwält, Energy un Verchehr spezialisiert ghaa het.

## Lääbe un Karriere
Dr Hanspeter Guggenbühl isch z Mänidoorf uf d Wält chuu un z Züri ufgwagse. Sy Schueluusbildig het er mit em Diplom vu dr Kantonale Handelsschuel Züri abgschlosse. Är het zwai Johr lang as Wärbetäxter gschafft, derno het er Volontariat bi dr Zytig *[[Die Tat (Schweizer Zeitung)|Die Tat]]* gmacht un vu 1973 bis 1974 as Lokalredaktor bim *[[Badener Tagblatt]]* gschafft. Ab 1974 het er as freie Schurnalischt fir vyl Dages- un Wuchezytige gschafft, regelmäßig au fir d *[[Südostschweiz (Zeitung)|Südostschweiz]]*.

Ab 2011 isch dr Guggenbühl Autor un Mitglid vu dr verantwortlige Redaktionslaitig vu dr Internet-Zytig *[[Infosperber]]* gsii. Näbe syne Artikel chännt mer ihn auf fir syni Biecher.

Dr Guggenbühl het mit syre Partneri z Illau im Kanton Züri gwohnt. Am 26. Mai 2021 isch er bim Velofahre in dr Waadt verunglickt, wu ne en Motorradfahrer bim Iberhole frontal aagfahre het. D *[[Neue Zürcher Zeitung|Züri-Zytig]]* het en in eme Nooruef «einen der anerkanntesten Schweizer Journalisten für Umwelt- und Energiethemen» gnännt.

## Uuszaichnige
* 1997: Binding-Bryys fir Natur- un Umwältschutz
* 2002: Alstom Schurnalischtebryys
* 2011: «Schurnalischt vum Johr» (3. Blatz), gwehlt vu Läser vum Brancheblatt «Schwyzer Schurnalischt»
* 2012: «Wisseschaftsschurnalischt vum Johr», gwehlt vu Läser vum Brancheblatt «Schwyzer Schurnalischt»

## Biecher
* mit Kurt Brandenberger, Urs P. Gasche un Fredy Hämmerli: *Das Märchen von der sauberen Schweiz*, Lenos-Verlag, Basel 1982, ISBN 978-3-85787-097-2.
* mit Urs P. Gasche un Werner Vontobel: *Das Geschwätz von der freien Marktwirtschaft. Wie Unternehmen den Wettbewerb verfälschen, die Natur ausbeuten und die Steuerzahler zur Kasse bitten.* Rio, Zürich 1996, ISBN 3-907768-15-9.
* mit Urs P. Gasche: *Das Geschwätz vom Wachstum.* Orell Füssli, Zürich 2004, ISBN 3-280-05101-0.
* mit Urs P. Gasche: *Schluss mit dem Wachstumswahn – Plädoyer für eine Umkehr.* Rüegger Verlag, Zürich 2010, ISBN 978-3-7253-0965-8.
* *Energiewende. Und wie sie gelingen kann.* Rüegger-Verlag, Zürich 2013, ISBN 978-3-7253-0992-4.

## Artikel
* Author: Hanspeter Guggenbühl, Artikelverzaichnis vum Hanspeter Guggenbühl bi Infosperber
* 

## Weblink
* ''Hanspeter Guggenbühl: «Wächst die Wirtschaft, schrumpft die Natur».'' Interview vu Pro Natura mit em Hanspeter Guggenbühl, 30. Septämber 2019

## Fueßnote
Felix Boehm (Physiker)

Dr **Felix Hans Boehm** (* 9. Juni 1924 z Basel; † 25. Mai 2021) isch e schwyzerisch-US-amerikanische Experimentalphysiker gsii, wu zue Chärnphysik, dr schwache Wächselwirkig un Neutrinophysik gforscht het.

## Lääbe
Dr Boehm isch e Suhn vum Hans Georg Boehm, eme Buechdrucker un Verleger, un dr Marguerite geb. Philippi gsii. Är het an dr Uniwersiteet Gämf un dr ETH Züri Physik studiert, wun er anne 1948 sy Diplom gmacht un 1951 promoviert het. Anne 1952 isch er as Boese-Fellow in d USA gange an d Columbia University z New York zue dr Chien-Shiung Wu un 1953 an s California Institute of Technology (Caltech) zum Jesse DuMond un em Charles Lauritsen. Anne 1958 isch er Assistant Professor un 1961 Professor fir Physik am Caltech wore. Ab 1985 isch er dert William L. Valentine Professor of Physics gsii un ab 1995 Professor Emeritus. 1961 isch er Sloan Research Fellow wore. Anne 1960 isch s em Boehm glunge, dr speter Nobelbryysdreeger Rudolf Mößbauer an s California Institute of Technology z hole.

1957/58 isch dr Boehm Gaschtbrofässer an dr Uniwersiteet Haidelberch (uf Yyladig vu Johannes Hans Daniel Jensen) gsii un 1965/66 an dr Uniwersiteet Kopenhagen. 1971/72 isch er am CERN gsii, 1979/80 am Laue-Langevin-Inschtitut z Grenoble, am Paul Scherrer Inschtitut, 1980 an dr LMU Minche un 1981 an dr ETH Züri. E friejer Aagebot vun ere Professur an dr ETH het er zuegunschte vum Caltech uusgschlaa ghaa.

## Forschigsschwärpinkt
Är het si in dr 1950er Johr vor allem mit Experimänt zue dr Paritetsverletzig bscheftigt, die Verletzig isch zerscht vu dr C. S. Wu experimentäll uusegfunde wore, was dr Boehm mit em Aaldert Wapstra 1956 bstetigt het (dur Mässig vu dr zirkulare Polarisation vu dr Gammastrahle im Betaverfall). Doderby isch er au mit dr Theoretiker Richard Feynman un Murray Gell-Mann in Kontakt chuu. Speter het er si mit Röntgenschpektroskopy in dr Chärnphysik bscheftigt (Isotopeverschiebig vu K-Schale-Elektrone, speter Muone am CERN un LAMPF z Los Alamos), mit Neutrinophysik (zum Byschpel het er in dr 1980er Johr am Paul Scherrer Inschtitut umesunscht no Neutrino-Oszillatione gsuecht) un Experimänt zum Dopplete Betaverfall, wu unter anderem im Gotthardtunäll uusgfiert wore sin. Är het au lang umesunscht no Verletzige vu dr Zytumchehrinvarianz in dr Chärnphysik gsuecht (het aber mit syre Gruppe oberi Schranke gfunde). Anne 1970 het er Verletzige vu dr Pariteet in dr Chärnphysik gfunde (bschaubar as zirkulari Polarisation in Gammaverfäll vu uupolarisierte Chärn). Doderby het er syt 1970 mit em Theoretiker Petr Vogel vum Caltech zämegschafft.

## Ehrige
Ab 1983 isch er Mitglid vu dr National Academy of Sciences gsii. 1995 het er dr Tom-W.-Bonner-Bryys fir Chärnphysik vu dr American Physical Society iberchuu,1980 het er dr Humboldt-Forschigsbryys gwunne un 2006 isch er zum Fellow vu dr American Association for the Advancement of Science gwehlt wore.

## Schrifte
*Boehm, Vogel *Physics of massive neutrinos*, Cambridge University Press 1987, 1992

## Weblink
*Oral History Interview 1999
*Biografy bi dr APS
*Laudatio zum Bonner-Bryys
*

## Fueßnote
Süddeutsche Vogelwarte

Di **Siddytsch Vogelwarte** (dt. *Süddeutsche Vogelwarte*) isch e privati Vogelwarte z Radolfzell am Bodesee gsii.

Anne 1919 isch unter anderem uf Initiativ vum Dr. Kurt Floericke dr *Förderverein Süddeutsche Vogelwarte e. V.* grindet wore. D Zytschrif vum Verain het *Mitteilungen über die Vogelwelt* ghaiße. D Vogelwarte sälber isch am 13. Oktober 1928 z Radolfzell wore. Im dertige Scheffelschlessli uf dr Halbinsle Mettnau het mer e Beobachtigsstation yygrichtet. Mitgrinder vum Verain un Vorsitzer vu 1931 bis 1938 isch dr Johann Nikolaus von Bodman (1903–1988) gsii.

S Rychsnaturschutzgsetz vu 1935 het nume no vorgsää, ass di drei Kischtevogelwarte uf Helgoland, z Rossitten un uf Hiddensee solle blybe. Si hän s Privileg iberchuu, ass si hän derfe Vegel Ring aalege. Dodermit het di Siddytsch Vogelwarte iri Exischtänzgrundlag verlore ghaa. Us finanziälle Grind isch di dodmol ainzig dytsch Vogelwarte im Binneland scho zeh Johr noire Grindig wider zuegmacht wore.

Di Siddytsch Vogelwarte het nyt z due mit dr spetere Vogelwarte Radolfzell, wu dodrus entstande isch, ass d Vogelwarte Rossitten anne 1946 in s Wasserschloss z Megginge verlait woren isch.

## Weblink
* Dr. Kurt Floericke - Leben und Werk
Valo Christiansen

D*r **Valo I. Lotta Christiansen** (* 1993 z Worms) isch e dytsche*i Sprochwisseschaftler*i un Autor*i. Si*är definiert si sälber as nit-bineer. 

## Lääbe
D*r Christiansen isch z Worms ufgwagse. No dr Schuel het si*är z Minche Romanischtik studiert un mit em Bachelor of Arts abgschlosse. An dr Uniwersiteete Mainz un Kaunas het si*är e Master in Sociolinguistics and Multilingualism gmacht. E Studienufenthalt het si*in uf Kolumbie gfiert. Vu 2019 bis 2020 het si*är as wisseschaftlige*i Mitarbaiter*i an dr Tächnische Uniwersiteet Dortmund gschafft. Si*är schafft as Lektor*i un Korrektor*i im Beraich Sensitivity Reading un duet unter anderem wisseschaftligi Arbeite korrigiere. E Schwärpunkt vun ere*em as Lektor*i sin gschlächtersensibli Sprooch, Nit-Binariteet, Queerness, Bisexualiteet/Pansexualiteet, Demisexualiteet un Quoiromantik, aber au anderi queere Themene. Si*är dritt au as Poetry-Slammer*i uf.

Vu ire*syre Mueter, wu vu Wyyl stammt, het si*är Alemannisch gleert. Bim Mundartliteraturwettbewäärb „Alemannisch läbt!“ vu dr Muettersproch-Gsellschaft un em SWR het si*är anne 2021 mit dr Gschicht „Summer bi dir“ dr erscht Bryys in dr Sparte Prosa gwunne un bim Gerhard-Jung-Wettbewerb 2022 au dr erscht Bryys in dr Sparte Prosa. Anne 2025 het si*är mit dr Gschicht „Güed so“ dr erscht Bryys in dr Sparte Prosa bi dr Loorer Murre gwunne.

Täxtbydreg vun ere*em sin 2021 in dr Anthology *Identität gestalten – Identität leben: Leerstelle Diversität* erschine.

## Weblink
* Queersensitivityreading: Websyte vu_dr*vum Valo Christiansen
* d*r Valo Christiansen uf sensitivity-reading.de
* d*r Valo Christiansen uf twitter.com
* d*r Valo Christiansen uf instagram.com
* d*r Valo Christiansen uf youtube.com
* Ich und Du und das Meer vu_dr*vum Valo Christiansen
* Preisverleihung im Mundart-Wettbewerb bi dr Muettersproch-Gsellschaft (mit Video)

## Fueßnote
Otto Meyer (Dichter)

Dr **Otto Meyer** (* 20. Merz 1935 z Ändinge) isch e dytsche Schriftsetzer un Dialäktdichter.

## Lääbe
Dr Meyer isch z Ändinge mit drei Brieder un ere Schweschter ufgwagse. No dr Schuel het er in dr Druckerei Wild z Ändinge ne Lehr zum Schriftsetzer gmacht. In däm Beruef het er 50 Johr lang gschafft, unter anderem 26 Johr lang im Stückle-Verlag z Ättene. Wu mer aafangs 1980er Johr dr Bleisatz ufgee het, het dr Meyer anne 1981 bi dr Ändinger Firma Vollherbst-Druck aagfange un dert bis zue syre Pänsionierig anne 1999 im Korrektorat gschafft.

Im Mai 1958 het dr Meyer Hilda Dorer vu Simonswald ghyrote. Si hän zäme ne Dochter, Beatrix, ghaa, wu anne 2008 im Alter vu 49 Johr gstorbe isch. Dr Meyer läbt mit syre Frau z Ändinge.

Mer chännt dr Otto Meyer am Chaiserstuel un driber uuse as Dialäktautor, wu Gedicht un Gschicht im Ändiger Dialäkt schrybt un vordrait. Dodin bschrybt er s Alldagslääbe vu dr Räbbuure am Chaiserstuel. E Uuswahl vu sym Schaffe het er anne 1998 im Biechli „vu domols un hit“ uusegee. Zum 80. Geburtsdag vum Meyer anne 2015 het dr Roland Vitt in dr Badische Zytig iber en gschribe:

Dr Otto Meyer isch au ne engaschierte Musiker. Är spiilt Zither un isch Mitgliid im Zither-Club Ändige. Derzue isch er syter anne 1948 Mitgliid vu dr Stadtmusik Ändige, aafangs het er Klarinette gspiilt, speeter isch er uf s Saxophon gwägslet. Vu 1948 bis1993 isch er aktive Musiker in dr Stadtmusik gsii, anne 1988 isch er Ehremitgliid wore. Är het di silberni un di guldini Ehrenoodle vum Bloosmusikverband kriegt un anne 1990 d Landesehrenoodle. In dr Stadtmusik isch er au vu 1971 bis 1993 Vizedirigänt gsii un ab 1972 au Jugeduusbilder un Dirigänt vu dr Jugedkapälle.

## Schrifte
* *vu domols un hit.* Eigenverlag, Endingen 1998

## Weblink
* dr Otto Meyer uf dr Websyte vu dr Muetersproch-Gsellschaft mit Täxtprobe
* dr Otto Meyer uf dr Websyte vum Harald Noth
* Roland Vitt: Musik und Mundart sind seine Leidenschaft (Badische Zeitung, 20. Merz 2015
* Adventsstammtisch vu dr Muettersprochgruppe „Rund um dr Kahleberg“ 2018. Am Aafnag list dr Otto Meyer Gedicht un Gschichtli vor.
Eberhard Beck

Dr **Eberhard Beck** (* 3. Augschte 1933 z Waldshuet; † 5. Jänner 2000 ebe dert) isch e dytsche Schriftsteller, Dolmetscher un Ibersetzer gsii. Är het z Waldshuet gläbt.

## Lääbe
Dr Beck het Landwirtschaft un Obstböu studiert un het derno 13 Johr lang im Uusland gschafft, vor allem z Latynamerika. Är isch wider retuurchuu uf Dytschland un het Theology un Germanischtik studiert. Vu 1963 bis 1977 het er bi verschidene Organisation as Dolmetscher gschafft. Syte anne 1977 isch er freie Autor gsii. Är het langi Johr fir dr Sidweschtfunk bi Radiosändige mitgwirkt, unter anderem as Heerspiilautor un -sprächer. Vyl vu syne Heerspiil het er uf Alemannisch gschribe, derzue het er au Gschichte uf Alemannisch verfasst. Anne 1980 het er e Uuswahl vu syne Gschichte unter em Titel „im umeluege“ publiziert. Z Waldshuet isch er au e Zytlang fir di Griene Mitglid im Stadtrot gsii. Anne 1985 het er vu dr Langensteiner Cumpaney dr „Alefanzorde“ kriegt.

## Wäärch
; Buech
* *im umeluege. Wäldergeschichten.* Deyflsgiger Verlag 1980

; Bydreg in Zytschrifte
* *En Blitz isch i mi gfahre.* allmende 01, S. 130–131
* *Feldberg Annäherungen an den Berg meiner Kindheit.* allmende 03, S. 106–128

; LP
* *Mundart mündlich.* LP 1977 Eberhard Beck

; Uusglääseni Heerspiil
* *Das Probetraining.* Hörspiel in Mundart. Regie: Matthias Spranger. SWF 1986. 32 min. Erstsendung: 04.01.1987
* *Die Ringfinanzierung.* Hörspiel in Mundart. Regie: Thomas Lehner. Südwestfunk 1987. Erstsendung: 11.10.1987 | 25'06
* *Die Fahrt nach Straßburg oder Wie des Blindhansen Tochter in die Freiheit wollte.* Hörspiel in Mundart. Technische Realisierung: Waltraud Kintz, Heinz Hägele. Regie: Thomas Lehner. Südwestfunk 1989. Erstsendung: 18.06.1989 | 31'22

## Weblink
* Beck, Eberhard uf LEO-BW
* Eberhard Beck in dr ARD-Hörspieldatenbank
Ginny Andersen

D’ **Virginia Ruby Andersen**, wo ma aifàch d’ **Ginny Andersen** nännt (* 1975), ìsch a näiseelandischa Politikera vu dr Labour Party. Zitter 2017 ìsch sa Mìtglìed vum Represantàntahüss vum Näiseelànd. Vorhar ìsch sa vu 2015 bis 2017 d’ Vizavorsìtzenda gsìì vun ìhrera Pàrtäi.

## ìhra Kàrriar
D’ Andersen hàt a Schtudia-n-Àbschluss (MA) vu da Politikwìssaschàfta bschtànda àn dr Ünivärsitet vu Canterbury. Dernoh hàt sa z’ Wellington glabt, un schpeeter ìm Hutt-Tàl ìn dr Region Wellington.

Vu 2006 bis 2017 ìsch d’ Andersen politischa Initiàtivlaitera gsìì ìn dr näiseelandischa Polizäi. Vorhar hàt sa àm „Office of Treaty Settlements“ gschàfft. D’rzüa ìsch sa d’ Privàtsekretärin un politischa Ower-Berotera gsìì vu mehrera Àbgordneta vu dr Labour Party, drunter vum Trevor Mallard, vum David Cunliffe, vum Mark Burton un vu dr Margaret Wilson.

Àn dr Pàrlamantswàhl vu 2014 ìsch d’ Andersen Kàndiàtin gsìì ìm Wàhlkrais Ōhāriu. Sa ìsch àwer vom Peter Dunne vu dr Pàrtäi United Future gschlààga worra, mìt numma 610 Schtìmma (odd’r 1,91 Prozant) mehr. Vu 2015 bis 2017 ìsch d’ Andersen Vizavorsìtzenda gsìì vu dr Labour Party. Ànna 2017 ìsch sa üss dam Àmt z’rucktratta, fìr àm Pàrlamantswàhl 2017 mìtmàcha. Ìm Oktower 2016 hàt sìe ìhra Pàrtäi ärnännt àls Kàndidàtin ìm Wàhlkrais Hutt South, gega dr Gmaindarot vu Hutt City Campbell Barry un d’ Lischta-Kàndidàtin Sarah Packer. D’rzüa ìsch d’ Andersen uf dr Lischta vu dr Labour Party àm 28. Plàtz gsìì. Sa ìsch ìm Wàhlkrais vum Chris Bishop gschlààga worra, àwer ìsch àls Lischta-Kàndidàtin ìns Representantahüss iigtratta. Àls Wàhlkrais-Kàndidàtin hàt sa dr dianschtàlta Trevor Mallard ärsätzt, wo vorghàà hàt, numma Lischta-Kàndidàt z’ sìì, fìr Vorsìtzender vum Representàntahüss z’ wara.

Àn dr Pàrlamantswàhl vu 2020 ìsch d’ Andersen numma àm Plàtz 45 uf dr Pàrtäi-Lischta gsìì. Ìm Wàhlkrais Hutt South hàt sa àwer dr Bishop gschlààga, mìt  Schtìmma mehr.

## ìhra Privàtlaawa
D’ Andersen labt jetz z’ Belmont ìm Lower Hutt un hàt viar Kìnder.

Ìhr Groossonkel Bill Andersen ìsch a berìahmter Àktiwischt un Gwarkschàftler gsìì.

## Weblinks

* D’ Ginny Andersen uf dr offiziella Websitta vu dr New Zealand Labour Party (anglisch)

## Ainzelnohwiisa
Beate Reiner

D **Beate Mathilde Reiner** (* 1962 as *Beate Mathilde Schwer*) isch e dytschi Dialäktautori. 

## Lääbe
D Reiner isch Schrynermaischteri un Reschtauratori un fiert e aigeni Schrynerei z Furtwange im Schwarzwald, wu si Mebel reschtauriere duet. Dernäbe schafft si au as Huetmacheri.

Mer chännt d Reiner in dr Region as Dialäktautori, wu mit ire Gedicht uf Alemannisch verschideni Bryys bi Mundartwettbewärb gwunne het. Bi dr fimte Lohrer Murre anne 2017 het si mit em Gedicht „Vorbei“ dr erscht Byys in dr Kategory Lyrik gwunne un bi dr Murre 2020 dr zweet Blatz in dr nämlige Kategory Bim Mundartliteraturwettbewäärb „Alemannisch läbt!“ vu dr Muettersproch-Gsellschaft, em SWR un dr Badische Zytig het si anne 2021 mit em Gedicht „Wolkedanz“ dr zweet Bryys in dr Sparte Lyrik gwunne.

Bi dr Furtwanger Fasnet schrybt si as „Hirschkue“ au alemannische Bydreg, z. B. am „Hirschmendig“.

Ab em 1. Juli 2013 isch si fir ai Johr as erschti Frau Bresidänti vum Lions-Club Triberg-Schwarzwald gsii.

D Reiner singt z Furtwange im Kadolische Chilchekoor St. Cyriak. Si spiilt au Waldhorn un Querfleete.

Si isch ghyrote un läbt mit ihrem Mann z Furtwange.

## Fueßnote
Unionsparteien

**Unionsparteie** isch es Sammelwoort für di
* Christlich Demokratische Union Deutschlands und di
* Christlich-Soziale Union in Bayern.

Die zwäit gits nu z Baire, die eerscht nu i den andere Länder vo de Bundesrepublik; bloos d Jungpartei gaat i ganz Tüütschland zäme *(Junge Union)*. Wänn di chrischtliche Parteien aber uf Bundesebeni regiered, dänn regiered s amigs zäme, und drum redt me dänn gèèrn vo den *Unionsparteie*.
Fußball-Europameisterschaft 2021

D **[[Fußball-Europameisterschaft|Fueßball-Europamaischterschaft]] 2021 vu dr Manne** (offiziäll **UEFA EURO 2020**) isch di 16. Uusdragig vum Turnier un findet vum 11. Juni bis 11. Juli 2021 in zeh europäische Stedt un aire asiatische Stadt (Baku) statt. S Turnier hätt aigetli vum 12. Juni bis 12. Juli 2020  sotte stattfinde, isch aber wäg dr Covid-19-Pandemy um ai Johr verschobe wore. Wel s Turnier anne 2020 s 60-Johr-Jubiläum ghaa hätt, het d UEFA entschide, ass d Ändrundi in verschidene Stedt in ganz Europa stattfindet.

Europamaischter isch di italienisch Fueßballnationalmannschaft wore, wu zum zwaite Mol no 1968 dr Titel gwunne het un im Finale gege di änglisch Nationalmannschaft mit 3:2 im Elfmeterschieße (1:1 n.&nbsp;V.) gwunne het.

## Spiilort
### Übersicht
Im April 2013 het s Uuswahlverfahre aagfange un im Septämber 2014 sin die Uusdragigsstedt dur s UEFA-Exekutivkomitee bstimmt wore.

## Dailnämer
Die Mannschafte hän si fir s Ändrunde-Turnier qualifiziert:

## Vorrundi
### Gruppe A

|}

### Gruppe B

|}

### Gruppe C

|}

### Gruppe D

|}

### Gruppe E

|}

### Gruppe F

|}

## Finalrundi
### Achtelfinale

|}

### Viertelfinale

|}

### Halbfinale

|}

### Finale

## Weblink

* Offizielle Website bei uefa.com

## Fueßnote
Dirk Baldinger

Dr **Dirk Baldinger** (* 27. Augschte 1971 z Fryburg) isch e ehmolige dytsche Radrännfahrer.

## Karriere
As Amateur isch er fir dr Verain TSV Betzingen gfahre. Anne 1993 isch dr Dirk Baldinger Zweete vu dr Gsamtwärtig vu dr Rhyland-Pfalz-Rundfahrt wore. Im Johr druf isch er dytsche Meister im Stroßeränne vu dr Amateur wore un het dr Giro delle Regioni gwunne.

Anne 1995 isch dr Baldinger Profi wore, isch zerscht fir s Radsportteam Polti un speter fir s Team Telekom un s Team Nürnberger gfahre. 1995 un 1996 isch er bi dr *[[Tour de France]]* gstartet, het aber d Rundfahrt baidi Mol nit chenne bis zum Änd fahre. Sy Uusschyde anne 1995 isch unter dragische Umständ gsii: Am 18. Juli, uf dr 15. Etappe, isch dr Baldinger in e Massesturz verwicklet gsii, wu dr italienisch Radrännfahrer Fabio Casartelli dedli verunglickt isch. Dr Baldinger sälber isch mit eme Beckebruch ins Chrankehuus yygliferet wore. Bi däre Tour het e ai Dag lang s Wyss Trikot fir dr bescht Noowugsfahrer drait. Anne 2002 het er ufghert mit syre aktive Radsportlaufbahn.

Em Radsport isch dr Baldinger verbunde blibe as Erschte Vorsitzer vum *Radfahrverain Edelwyss [[Merdingen|Märdinge]] 1923*. Au het er si in dr Lokalbolitik engaschiert. Anne 2016 het er di sportli Laitig vum UCI Women’s Team Cervélo Bigla ibernuu, wun er anne 2015 scho assistierende Sportlige Laiter gsii isch. 2018 isch er as Sportlige Laiter zue WNT Rotor Pro Cycling gwägslet.

## Weblink
* 
* 

## Fueßnote
Schang Hutter

Dr **Jean Albert «Schang» Hutter** (* 11. Augschte 1934 z Soledurn; † 14. Juni 2021 z Soledurn) isch en Schwyzer Bildhauer gsii.

## Lääbe

Vu 1950 bis 1954 het dr Hutter e Lehr gmacht im Staimetzbedrib vu syne Eltere un isch näbehär uf d Chunschtgwärbschuel z Bärn gange. Anne 1954 isch er uf Minche zoge un het dert u.&nbsp;a. bim Charles Crodel un Josef Henselmann bis 1961 an dr Akademy vu dr Bildende Chinscht studiert. Anne 1961 isch er in Kanton Soledurn retuurchuu, wun er in dr Hauptsach z Chüttigkofe gläbt het. 1969/70 isch er z Warschau gsii. Ab 1978 isch er dr erscht Bresidänt vu dr gaschtronomische Gnosseschaft Baseldor gsii.

Vu 1982 bis 1985 het er z Hamburg gläbt un vu 1985 bis 1987 z Berlin. Dodruf isch er ins soledurnisch Hessigkofe zoge. Zäme mit dr Bärner Achitäkt Ueli Schweizer un Walter Hunziker un em Bärner Landschaftsarchitäkt Franz Vogel het er d Uuswytig vum Fridhof Bümpliz gstaltet, wu 1994 fertig woren isch.

Am 28. Februar 1998 het dr Hutter im Rame vun eme Skulpturewäg zum 200. Jubiläum vu dr Helvetik vor em Bundeshuus z Bärn sy Yyseplaschtik *[[Holocaust|Shoah]]* ufgstellt. Wel er des drei Meter näb em urspringli veryybarte Standort gmacht het, isch si in ere Nacht-un-Nebel-Aktion am 4. Merz 1998 vu dr Freiheits-Bartei vu dr Schwyz abtransportiert un vor d Wärchstatt vum Chinschtler brocht wore, dodruf het s e heftigi effetligi Debatte aagfange. D Skulptur isch derno z Züri, z Basel, z Aarau, z Soledurn un z Glaris uusgstellt wore un stoht hite z Langete.

Ab 1999 het dr Hutter z Genua gläbt, mit sporadischem Wohnsitz im schwyzerische Däredinge. Permanänt uusgstellt sin syni Wärch in ere alte Fabrikhalle z Huttwil un uf em eme Fabrikareals z Langenthal BE. 2005 sin in dr Chunschtrevue *Trou* bis dert nit vereffetligti Arbete vum Schang Hutter un sy Täxt «Shoah II» uf dytsch un uf franzesisch.

Zum 80. Gebursdag vum Hutter het d Ute Winselmann Adatte im Tramdepot Burgernziel z Bärn vum 10. Augschte bis 10. Novämber 2014 e großi Jubiläumsuusstellig organisiert un kuratiert. Uf 5000 qm sin 800 karakteristischi Wärch us dr vergangene 60 Johr zaigt wore. Glychzytig isch e umfangrychi Monografy zue Läbe un Wärch erschine, *Schang Hutter: Der Verletzlichkeit Raum geben* vum Hanspeter Gschwend.

Mitti Juni 2021 isch dr Schang Hutter im Alter vu 86 Johr gstorbe.

## Uusgläseni Wärch

* Kościuszko-Dänkmol z Soledurn, 1967
* Vertschaupet II, Skulpturepark Magdeburg, 1979/80
* Shoah, Langete
* Figuretanz, Beusselbrücke Berlin

## Literatur
* Hanspeter Gschwend: *Schang Hutter: Der Verletzlichkeit Raum geben*, Till Schaap, Bern 2014, ISBN 978-3-03828-021-7

## Weblink

* Homepage vum Schang Hutter
* Zur Plastik *Shoah*: 
* 

## Fueßnote
Ulrich Bremi

Dr **Ulrich Bremi** (* 6. Novämber 1929 z Züri, † 17. Juni 2021 in Zolike) isch e Schwyzer Unternämer un Bolitiker (FDP) gsii. Är isch 1990/91 Bresidänt vum Nationalrot gsii.

## Lääbe
Dr Bremi isch e Suhn vum Heinrich Bremi, em Chaufmann, un dr Johanna Sennhauser gsii. No dr Uusbildig an dr Metallarbaiterschuel z Winterthur un dr Mittelschuel het er vu 1950 bis 1954 Maschineböu an dr ETH Züri studiert. Erschti Beruefserfahrige het dr Ulrich Bremi vu 1955 bis 1961 bi dr Firestone AG z Brattele gmacht. Vu 1962 bis 1990 het er d Bauer Kaba Gruppe glaitet, ab 1968 as Delegierte un ab 1992 as Vizebresidänt vum Verwaltigsrot. Vu 1990 bis 1998 isch er Bresidänt vum Verwaltigsrot vu dr Georg Fischer AG z Schafuuse un vu 1992 bis 2000 vu dr Swiss Re z Züri gsii.

Vu 1991 bis 2000 het er dr Verwaltigsrot vu dr Flughafe-Immobilie-Gsellschaft z Chloote bresidiert un vu 1988 bis 1999 dr Verwaltigsrot vu dr Züri-Zytig. Vu 2005 bis 2008 isch er Bresidänt vu dr «ETH Zürich Foundation» gsii. Dr Bremi isch Mitglid vum Arbaitgeberverband vum Kanton Züri gsii, vu 1984 bis 1991 as Bresidänt, un au Mitglid vu dr Gsellschaft fir Hochschuel un Forschig (Bresidänt 1968-1976) un vum 1985 grindetet Verain *Taten statt Worte*. In dr Schwyzer Armee het er zletscht as Oberschtleutnant dient.

Dr Bremi het z Zolike gläbt. Är isch vu 1964 bis zue irem Dod mit dr Anja Bremi-Forrer (1935-2018) ghyrote gsii. Us dr Eh sin zwoo Dechtere firigange.

## Bolitik
Vu 1963 bis 1975 het dr Bremi em Zürcher Kantonsrot aaghert, vu 1969 bis 1973 as Bresidänt vu dr FDP-Fraktion. In dr Amtsperiod 1973/74 isch er Kantonsrotsbresidänt gsii.

Anne 1975 isch dr Bremi in Nationalrot gwehlt wore, är het dert vu 1986 bis 1989 di Freisinnig-Demokratisch Fraktion vu dr Bundesversammlig bresidiert. In sym letschte Amtsjohr 1990/91 isch er Nationalrotsbresidänt gsii.

Fir d NZZ isch dr Bremi en Verdrätter vum «alte Zürcher Wirtschaftsfreisinn» gsii, di fir dr Kanton karakteristisch äng Verbindig vum Unternämerdum mit dr FDP, wu langi Zyt dr bolitisch Ton aagee het, un au vum Schwyzer Milizsischtem. Är het wirtschaftsliberali, aber nit liberteri Positione verdrätte.

## Weblink
* 
* 
* Websyte vum Ulrich Bremi
* 

## Fueßnote
Catharina Müller

D **Catharina Müller** (* 1994) isch e dytschi Sozialarbaiteri un Dialäktautori.

## Lääbe
D Müller isch e Änkeli vum Reinhard Geugelin, eme Brueder vum Hansfrieder Geugelin. Si isch z Efrige-Chilche mit Alemannisch as Muetersproch ufgwagse.

No dr Schuel het si e Bachelor un e Master in Sozialer Arbet gmacht. Si schafft syterhär as Sozialarbaiteri, dernäbe isch si Dozänti an dr Duale Hochschuel z Villinge-Schwenninge.

Syt 2015 chännt mer d Müller in dr Region fir iri alemannische Gedicht un Gschichte. In sällem Johr het si bim Gerhard-Jung-Wettbewärb mit em Gedicht „Zugvögel“ dr dritt Bryys in dr Kategory Lyrik gwunne, bi dr Uusgab vum Gerhard-Jung-Wettbewärb im Johr 2018 het si mit dr Gedicht „z’nacht“ un „Vernissage“ wider dr dritt Bryys in dr Kategory Lyrik gwunne un 2022 e zweete Bryys in dr Kategory Lyrik un e dritte Bryys in dr Kategory Prosa. Im Spotjohr 2020 het si bi dr Lohrer Murre mit em Gedicht „Liebi“ dr zweet Bryys in dr Sparte Lyrik gwunne un 2024 mit dr Gschicht „Wenn niemer meh do isch, um z merke, dass niemer meh do isch - Deno bisch du no do“ dr zweet Bryys in dr Sparte Prosa. Un bim Wettbewärb „Alemannisch läbt!“, wu d Muettersproch-Gsellschaft 2021 zäme mit em SWR un dr Badische Zytig veraastaltet het, isch d Müller mit zwee Juniorebryys uuszaichnet wore, mit em Gedicht „Zit“ in dr Sparte Lyrik un mit em Täxt „Muettersproch“ in dr Sparte Prosa.

Im Friejohr 2024 isch si yyglade gsii zue dr 34. Internationale Schopfemer Mund-Art Literatur-Wärchstatt

Im Spotjohr 2025 het si bim Gerhard-Jung-Wettbewärb en zweete Bryys in dr Kategory Lyrik gwunne.

## Literatur
* Zugvögel, Alemannisch dunkt üs guet, 1/2015, S. 71
* Liebi, Alemannisch dunkt üs guet, 2/2020, S. 64
* Mundart muss nicht langweilig oder verstaubt sein, Badische Zeitung, 18. Juni 2021
* Mundartpreis für Catharina Müller, Badische Zeitung, 8. Juni 2021
* Wettbewerb „Alemannisch läbt“: Diese Texte wurden ausgezeichnet, Badische Zeitung, 4. Juni 2021
* Tiefsinnig und kreativ, Badische Zeitung, 10. Mai 2022
* Edgar Steinfelder: Alemannische Prosa aus dem Leben beim Zeller Gerhard-Jung-Wettbewerb, Badische Zeitung, 22. Mai 2022

## Weblink
* "Alemannisch läbt": 27-jährige Freiburgerin ist doppelte Siegerin, SWR, 5. Juni 2021
* Alemannisch: Catharina Müller liest „Muettersproch“, YouTube, 30. Juli 2021

## Fueßnote
Alemannisch läbt!

**Alemannisch läbt!** isch s Thema vun eme Dialäktwettbewäärb gsii, wu 2020/21 vu dr Muettersproch-Gsellschaft zäme mit em SWR un dr Badische Zytig veraastaltet wooren isch.

## Wettbewäärb
Scho 2004/05 hän d Muettersproch-Gsellschaft, dr SWR un di Badisch unter em Titel *[[Mir sueche die Beschde]]* zäme ne Dialäktwettbewäärb uusglobt un 2010 ain mit em Thema *[[s menschelet]]*. Zeh Johr speeter het mer jetz wider ain welle mache. Uusgschriibe woore isch dr Wettbewäärb mit em Thema *Alemannisch läbt!* im Mai 2020, Yysändeschluss isch dr 31. Dezämber 2020 gsii. Mitmache het mer chenne mit Gedicht oder eme Prosatäxt in eme alemannische Dialäkt vu Baade-Wiirtebäärg oder us em Elsass, uusgschlose vum Wettbewärb sin aber Autor*ne gsii, wu scho ne Buech in eme Verlag uusegee hän. S het nit solle mee syy wie 2 DIN A4-Syte un mer het d Täxt solle anonym mit eme Passwort yygee. Bryys het s gee fir Lyrik un Prosa, mer het chenne entwäder Gedicht oder Prosatäxt yygee, oder aber au baides. Verbunde mit em Bryys isch e Bryysgäld gsii in Heechi vu 500 € fir dr eerscht Blatz, 300 € fir dr zweet Blatz un 200 € fir dr dritt Blatz. Derzue sin au Junioorebryys in Lyrik un Prosa uusglobt woore fir Lyt unter 31, verbunde mit 250 €.

Wäge dr Coronavirus-Pandemy isch dr Yysänderschluss nomol verschoobe woore bis zum 31. Jänner 2021. Uusgweelt woore sin di bremierte Täxt vun ere fimfchepfige Jury, wu d Dialäktautor*ne Johannes Kaiser, Edgar Zeidler un Ulrike Derndinger dezue gheert hän un d Schurnalischte Franz Schmider vu dr Baadische Zytig un Matthias Zeller vum SWR. D Bryysverleiig isch derno am 4. Juni 2021 im Funkhuus vum SWR z Fryyburg gsii, wäge Corona ooni Publikum, d Veraastaltig isch per Livestream iberdrait woore, e Dail Juroore sin au online zuegschaltet woore. 

## Bryysdreeger*ne
Mitgmacht hän 160 Lyt, dodervu rund 20 % us em Elsass.

;Lyrik
* 1. Blatz: Andrée Steinmetz-Meichel
* 2. Blatz: Beate Reiner
* 3. Blatz: Rainer Fribolin
*  Junioorebryys: Catharina Müller

;Prosa
* 1. Blatz: Lotta Christiansen
* 2. Blatz: Raymond Weissenburger
* 3. Blatz: Heidi Zöllner
*  Junioorebryys: Catharina Müller

## Weblink
* Wettbewerb „Alemannisch läbt“: Diese Texte wurden ausgezeichnet, Badische Zeitung, 4. Juni 2021
* Wettbewerb „Alemannisch läbt“: Preisträger des Mundartwettbewerbs stehen fest - 27-jährige Catharina Müller aus Freiburg ist doppelte Siegerin des Juniorpreises, regiotrends.de, 4. Juni 2021
* Mundartwettbewerb "Alemannisch läbt": Preisverleihung, SWR, 4. Juni 2021