Europawahl in Frankreich 2024

D’ **Öiropàwààhl ìn Frànkrììch 2024** hàt àm 9. Jüüni schtàttg’funda. Sa ìsch Tail vu dr Öiropàwààhl 2024 gsìì, wo ìm g’sàmta Öiropäischa Unioon schtàttg’funda hàt. ’S ìsch d’ zeehnta Wààhl zem Öiropääisch Pàrlàmant gsìì. Ìn Frànkrììch hàt m’r 81 vu da 720 Àbg’oordnata vum Öiropàpàrlamant g’wählt.

## Hìntergrund
### ìn dr Öiropäischa Unioon
Fìmf Joohra làng hàt d’ Ursula von der Leyen d’ Öiropäischa Kùmmissioon g’laita. Wahrend ìhrer Àmtszitt ìsch d’ COVID-19-Pàndemii gsìì. Wahrend dr Pàndemii hann d’ öiropäischa Beheerda zààhlriicha Ìmpfunga kàuifa un a gmainsààma Fonds grìnda, fìr d’ Wìrtschàft uffbàuija. ’S ìsch àui d’ Rüssisch-Ukràinischa Kriag gsìì, wo-n-a Ernärgiikriisa un a Ìnflàzioon üssg’leest hàt. Ainiga öiropäischa Regiarunga hann wälla, d’ öiropäischa Vertaidigung verschtärka. Üsserdam hàt d’ EU Biitrìttsverhàldunga mìt dr Ukràina, Moldààwia un Georgia grìnda. 

Bii dr Öiropàwààhl 2019 hann d’ Grianapàrtäija-n-a güata Ärgaabniss g’hàà — vor dr Wàhl ìsch dr soodg’nànnta Klimàschtraik, ema Jugendligabeweegung fìr Klimàschutz gsìì. Àb 2019 hàt dr Vìzavorsìtzender vu dr Kùmmissioon Frans Timmermans dr Öiropääischa „Green Deal“ vorg’schtällt, fìr d’ Triibhüüsgààsemissioona ìn dr EU schtàrk reduziara. Dàs Plààn ìsch àb 2023 schtàrk kritisiart worra, bsunderscht vu da Büürag’warkschàfta. Dàs hàt schliasslig züa’ra groossa Protäschtbeweegung ìn mehrera Lander g’fiahrt — b’sunderscht ìn Diitschlànd un Frànkrììch. Àm 26. März 2024 hann sogààr Büüra mìt ìhra Traktööra vor da öiropäischa Inschtituzioona z’ Brüssel protäschtiart.

Ànna 2023 hann d’ Mainungsumfrooga gsajt, àss d’ rachtsextreema Pàrtäija bii dr naachschta Öiropàwààhl a b’sunder Ärfolg waara hàà, b’sunderscht ìn da Nììderlànd, Itààlia, Fìnnlànd un Schweeda. Dr Wìrtschàftswàckstumm ìn dr EU ìsch sehr nììdrig gsìì, un ìn da Meedia wìrd ìmmer äfter um Iiwànderung g’rädd.

### d’ politischa Lààg ìn Frànkrììch
#### ìm Emmanuel Macron sii zwait Presidantsàmt
Ìn Frànkrììch ìsch dàs d’ äärschta àllg’mainliga Wààhl zitter dr Presidants- un Pàrlàmantswààhl vu 2022 gsìì — bii dr Äärschta Wààhl ìsch dr Emmanuel Macron zem Schtààtspresidant wììderg’wählt worra, àwwer siina Pàrtäi Renaissance hàt d’ Mehrhait ìn dr Nàzionààlversàmmlung verloora. Bii dr Pàrlàmantswààhl ìsch a näij Bund vu da Lìnkspàrtäija äntschtànda (d’ „NUPES“) un d’ rachtsextreema Pàrtäi Rassemblement National hàt mehr àss 80 Àbgoordnetasìtza g’wunna — dàs ìsch a Rekordsiig gsìì. Ìn da zwai Joohra nooh dr Wààhl ìsch d’ politischa Lààg ìm Lànd sehr g’schpànnt gsìì: D’ Regiarung hàt dur a Sùnderverordnung d’ umschtrìttana Rantareform duurag’sätzt, un waagadam ìsch ìm gànza Lànd a groossa Protäschtbeweegung gsìì. Àm Andsjoohr 2023 hàt üsserdam s’ Pàrlamant a umschtrìttana Iiwànderungsg’sätzt biig’schtìmmt: dr Rassemblement National hàt dàs G’sätz àls a „Gedànkasiig“ b’schrììwa, wahrend àss mehrera Àbgoordneta vu dr Regiarungspàrtäi’s haftig kritisiart hann. Uff dr wìrtschàftliga-n-Eewana ìsch ìm Frànkrììch a grooss Defizit gsìì — greesser, àls wàs d’ Regiarung vorg’sah g’hàà hàt.

Fìr d’ Bìndniss vu dr Regiarungspàrtäo ìsch sehr schwaar gsìì, a Schpìtzakàndidààt fìr d’ Öiropàwààhl z’ wäähla. Mehrera Regiarungsmìtglììder, wia dr Minìschter Bruno Le Maire, hann nìt dr Schpìtzakàndidààt wälla waara. D’ Forschungsìnschtitüüta hann amol gsajt, àss dr Stéphane Séjourné Schpìtzakàndidààt wurd waara, àwwer ar ìsch  schliasslig ìn dr Regiarung Attal zem Üssaminìschter ärnännt worra. Dr Emmanuel Macron hàt schliasslig d’ Öiropààbg’oordneta Valérie Hayer àls Schpìtzakàndidààtin ärnännt — a pààr Mìtglììder vu dr Regiarungspàrtäi hann gsajt, àss dàs a „Wàhl mànggels Àlternàtiiwa“ gsìì ìsch.

#### s’ And vu dr „NUPES“
Ìm Summer 2022 hann mehrera wìchtiga Mìtglììder vu dr lìnka Pàrtäijabìndniss „Nouvelle Union Populaire Écologique et Sociale“ (NUPES) — wia dr Pierre Jouvet vu dr Soziàlìschta Pàrtäi — vorg’schlààga, àss a g’mainsààma Lischta fìr d’ Öiropàwààhl ärschtällt wìrd. Àm Andsjoohr 2022 hàt d’ Marine Tondelier, d’ Nàzionààlsekretäärin vu dr Grianpàrtäi Europe Écologie Les Verts gsajt, àss sa kää g’mainsààma Lischta fìr d’ Wààhl wìnscht. Dr Wortfiahrer vu dr Kommünìschta Pàrtäi Ian Brossat hàt gsajt, àss’r geega-n-ìwwer salla-n-a Lischta „skäptisch“ ìsch, dänn d’ lìnka Pàrtäija „tiafa Unterschììda“ geega-n-ìwwer d’ EU-Politik häjga.

Àm 1. Jüüli 2023 hàt d’ Kommünìschta Pàrtäi dr Genrààlsekretäära vu dr kommünìschta Jugendbeweegung Léon Deffontaines àls Schpìtzakàndidààt fìr d’ Öiropàwààhl ärnännt, vor äbb d’ Mìtglììder vu dr Grianapàrtäi àm 10. Jüüli d’ Marie Toussaint àls Schpìtzakàndidààt vun ìhrer Lischta ärnännt worra-n-ìsch — fìr dàs ìsch a Wààhl ìnnerhàlb vu dr Pàrtäi gsìì, wo d’ Toussaint mìt 59,5 Prozant vu da Schtìmma g’wunna hàt. Àm 13. Septamber hàt dr Raphaël Glucksmann sìch fìr d’ Öiropàwààhl uffg’schtällt — noch doo hàt m’r nìt g’wusst, ob’r Kàndidààt vu dr Soziàlìschta Pàrtäi wurd sìì. Dr Glucksmann hàt àui d’ „tiafa Unterschììda“ mìt da àndra Lìnkspàrtäija unterschtrììcha, b’sunderscht um dr Ukràina-Kriag un d’ öiropäischa Vertaidigungspolitik. Àm 5. Oktoower hann d’ PS-Mìtglììd züa ìwwer 90 Prozant g’wählt, fìr àss a unàbhangiga soziàlìschta Lischta-n-ärschtällt wìrd. Àm 31. Janner ìsch dr Glucksmann àls Schpìtzakàndidààt vu dara Lischta ärnännt worra. Ìm saalwa Moneet ìsch d’ Manon Aubry àls LFI-Schpìtzakàndidààtin ärnännt worra.

## s’ Pàrlàmant, womm’r bis zu doo g’hàà hàt

## d’ Lischta un Pàrtäija

## d’ Resültààta

## Reàkzioona
Ìn’ra Reed àm Farnsah geega 21 Ühr hàt dr Schtààtspresidant Emmanuel Macron bekànnt gaa, àss’r d’ Nàzionààlversàmmlung wurd uffleesa, fìr àss näija Pàrlàmantswààhla ìn Frànkrììch schtàttfìnda. Ar hàt gsajt, àss Nàzionàlìschmus a Droohung fìr Öiropà-n-ìsch.

## Weblìnks

## Noohwiisa