open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parlamentsdienste

De **Parlamäntsdienscht** isch d Stabsstell vo de Schwiizerische Bundesversammlig, vom Schwiizer Parlamänt. 

De Parlamäntsdienscht schtaht under de Leitig vom Generalsekretär vo de Bundesversammlig, vom Philippe Schwab. Är bildet zämme mit drü Schtellverträter d'Gschäftsleitig, d'oberschti Füehrigs- und Koordinationsinschtanz.

Sie unterstützed die beide Rät vo de Bundesversammlig (National- und Ständerat) und deren iiri Organ, z.&nbsp;B. d Kommissione.

D Ufgaabe sind:
* Planig und Organisation vo de Sessione und Kommissionssitzige
* Sekretariatsuufgabe wie Bericht, Protokoll und Übersetzige z'schriibe
* Beschaffig und Archivierig vo Dokumänt
* Beratig vo de Ratsmitglieder i Fach- und Verfahrefrage

## Weblink
* Websyte vom Parlamäntsdienscht
Kanton Mülhausen-Nord

Dr **Kanton Milhüüsa-Nord** isch bìs März 2015 e Teil vum franzeesche Arrondissement Milhüüsa im Département Owerelsass (Haut-Rhin) gsi. Er het die nördliche Bezirke vu dr Stadt Milhüüsa umfasst un kei Verwaltungseinheit dargstellt, sundern isch numme e Wahlbezirk fer dr Generalrat vum Département Owerelsass (Haut-Rhin). 

Ursprünglichi Regionalsproch isch z'Milhüüsa Elsàsserditsch, wo awer ufgrund vum Zuezug us Innerfrankrich in dr Grossstadt nit so verbreitet isch.
Kohlenstoff

**Kohlestoff** isch en Begriff aus da Chemii ond isch ai Element, wo natürlich vorkommt. 

## Isotope
Dia Kernladungszahl isch 6 ond des Element isch en da vierta Hauptgruppe. Kohlestoff isch neba Wasserstoff der Hauptbestandteil vo alle organische Vrbindunga ond domit wesentlich fier onser Form von Leaba. Hauptsächlich kommt Kohlestoff als Isotop mit sechs Neutrone vor. Bekannt isch abr nadierlich au des radioaktive Isotop mit acht Neutrone, nämlich ^{14} C. Des Isotop isch vor allem bekannt, well jedr Organismus des emma ganz bestemmta Prozentsatz eilagrad ond somit dr Prozentsatz von deana Isotope direkt aufs Alter von Organisma (z. B. au alte Biachr, Kloidr, Knocha,...) schliaßa loht. Dia Methode hoißt au ^{14}C-Methode.
## Fuessnoote
Astronomie

D **Astronomi** (von altgr. *ἀστρονομία, astronomía* „Beobachtung von de Stern“, von altgr. *ἄστρον* [ástron], „Stern, Gstirn“, ond νόμος [nómos], „Bruuch, Gsetz“), isch dia Wissenschaft von de Stern.

Astronomi isch id bloß a hochaktuelles Thema in dr heitiga Forschung, sondern au des Thema schlechthin bei physikalisch-populärwissenschaftliche Biachr, was zoigt, dass a reges Interesse an Astronomi in da Bevölkerung herrscht, was nadierlich au klar isch, weil halt jedr dr Hemml jedan Dag sieht, während andere wissenschaftliche Frogestellunga oft garid emma broidra Publikum vrmittlad werra kennad.

Id zom vrwachsla isch dia Astronomi nadierlich mit da Astrologi. Dobei gohts om weitgehend esoterische oder teils mythische Interpretation von Stern ond Sternbildr.
 
## Ziil vo de Astronomi
S Ziil vo de Astronomi ischas Struktuara em Universum wia Stern, Planeta, Mond, Sternhaufa, Galaxia, osw. zom beschreiba. Da drfier werrad naturwissenschaftliche Methoda verwendat, hauptsächlich physikalische. Zudem gohts dorom Erscheinunga wia die kosmische Hintergrundstrahlung und andre Strahla im Weltraum zom untersuacha ond doraus Schlüsse zom ziah iibr unser Universum im Ganza, wias enstanda isch ond wias jetzt aufbaut isch ond wia sichs entwickelt.

Oft ontrscheidat ma no als Teilgebiet von de Astronomi dia Kosmologi. Dobei gohts darum, dass ma koine komplexere Struktura em Universum aguggat, sondern übr so große Distanza mittlat, dass Struktura wie Galaxia vernachlässigt werra kennad. Ma konzentriert sich dobei hauptsächlich auf Froga wia noch am Urknall, Ausdehnung, Krümmung, Expansion vom Universum ond sein Aufbau aus verschiidene Energiiadoil.

## Gschichte vo da Aschtronomii
Aschtronomi hot's scho im alta Babylon gea, wo d Prieschta scho gnau da Nachthimml beobachtet und Entwicklunga ufzoachnet hond. Neaba da Babylonia hond o d Ägypta und d Maya ihran Schwerpunkt uf d Himmelsbeobachtung und Aschtrologii glegt. 
Denn isch aba imma meh d wissaschaftlich gnaue Beobachtung mit religiösa Intapretationa (Göttasaga, wo Helda als Schternbild vaewigt wora sind) gmischt wora. Ersch 1750 isch a Trennung zwüschat Aschtronomii und Aschtrologii igführt wora.

### Berühmte Aschtronoma

## Uufgaba vo nam Aschtronoma
Im Untaschiid zu da meischta Wissaschaftla isch s Forschungsobjekt vo nam Aschtronom ziimli wiit furt. Er muss se also für siine Erkenntnisse uf gnaue Beobachtung und d Qualität so siina Inschtrumente valoo.

Aschtronoma beschäftigen se mit nam wiita Feald vo Uufgaba:
* wissaschaftliche Forschung in Aschtrophysik, Aschtrometrii, Kosmologii; Theorii vo Raumfahrt und Planetasysteme
* Untarrichta uf na Universität oda Hochschual
* Entwickla vo Inschturmenta oda Computaprogramme
* Leitung und Vawaltung vo Inschtitutiona wia da ESA oda NASA oda größara Projekte vo eaba deana Inschtitutiona.

## Weblink
Communauté de communes du Pays de Brisach

D **Communauté de communes du Pays de Brisach** (uf alemannisch *Verwaltungsgmeinschaft Brisàcher Lànd* ìsch bìs 2016 e Zweckverbànd vun bis uf Balgäu àllene Gmeine vum Kànton Nej-Brisach un mehrere Ortschàfte üs em Kànton Àndelse gsìì. Sitz vum Verbànd ìsch Volgelse gsìì.

Bìs 2009 ìsch d Communauté de communes du Pays de Brisach e *Syndicat intercommunal à vocations multiples* (SIVOM) gsìn. Uf Hochditsch kennt mer sall öi „Interkommunaler Dachzweckverband“ nanne. S het sich bi dr SIVOM àlso um Zammeschliss vun frànzeesche Gmeine ghandelet. 

D SIVOM sìn ìn dr Zwìschezitt fàscht àlla durich d Communauté de communes ersetzt wore, we ahnlicha Ufgàwe han. E Üsnàhm bìldt dr *SIVOM du canton de Wintzenheim.*. 

Mìt *Brisàcher Lànd* isch debi s Umlànd vun Nej-Brisàch gmeint, will mer ìm Elsàss Nej-Brisach *Brisach* nannt, di ditsch Schweschterstàdt Brisàch àm Rhin heisst mer dergaje *Àlt-Brisàch*.

Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Communauté de communes Essor du Rhin zum neie Verbànd Communauté de communes Pays Rhin-Brisach füsioniert wore.

## Gmeine
D Verwaltungsgemeinschaft Brisàcher Lànd* hàt ìnsgsàmt 22 Mitglidsgmeine ghàà.

<div style="column-count:2;">
# [[Algolsheim|Algolse]]
# [[Appenweiher|Appewihr]]
# [[Artzenheim|Aarze]]
# [[Balgau|Balgäu]]
# [[Baltzenheim|Balze]]
# [[Biesheim|Biese]]
# [[Dessenheim|Dàssene]]
# [[Durrenentzen|Dírrenànze]]
# [[Geiswasser]]
# [[Heiteren|Haitre]]
# [[Hettenschlag|Hàtteschlag]]
# [[Künheim|Kiene]]
# [[Logelheim|Logele]]
# [[Nambsheim|Nambse]]
# [[Neuf-Brisach|Nej-Brisach]]
# [[Obersaasheim|Sààse]]]
# [[Urschenheim|Ürsche]]
# [[Vogelgrun|Vogelgrien]]
# *'Volgelse'''
# Wàckelse
# Widsole
# Wolfganze


## Weblink
* Internetuftritt vum Brisàcher Land
Schienentraktor

Ä **Schinätraggtor** isch ä Motorwage wu eleggtrisch oder mit Disel uf Schinä fahrt. Me bruucht diä Fahrzüüg vor allem für Rangschiärmanöver und für ä Streggänunterhalt. Än anderi Bezäichnig isch „Drësinä“. I dr Schwiiz wärdet d Buuräihe vu de Traggtore mit „Te“ oder „Tm“ bezäichnet – das bedüüted „Traggtor eleggtrisch“ oder „Traggtor motorisiert“. Mer cha diä Fahrzüüg nüd gnau iiordnä. Schinätraggtore sind au Rangschiärloggene. Im grosse Ganzä sind di richtigä Schinätraggtore zwäiachsig. Ass so zwäiachsigi Fahrzüüg in Streggädiänscht chänd, gits mängmal bi Schmalspurbahne. Under denä gits zum Bischpiil in Düütschland Fäld- und Waldbahne. Deet fared d Schinätraggtore oft mit Akku oder mit Disel.
Rangierlokomotive

**Ranschierloggene** sind Loggene wu mer für Ranschiermanöver iisetzt. Di chliinschte – und das isch i dr Schwiiz än äigeni Fahrzüügkategorii – sind d Schinätraggtore. Sit ä paar Jahr gits au grossi Diselloggene wu mer im Güeterverchehr cha im Ranschierdiänscht und au uf offener Streggi iisetzä. Si chänd deet zum Iisatz, will d Industriegläis oft käi Fahrläitig hend.

Schu im Dampfziitalter sind beschtimmti Dampfloggene für ä Ranschierdiänscht vorgseh gsii. Di bekanntischte sind d E 3/3 gsii. „E“ isch i dr Schwiiz dr Buechstabe für d Ranschierloggene.

## Weblink
Widensolen

**Widsole** (IPA: ; frz. sit 1999 *Widensolen*, devor *Widensohlen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geografi
Dr Ort lijt 6&nbsp;km nordweschtlich vu Nej-Brisach un 8&nbsp;km öschtlich vu Colmar in dr Rhieweni am End vum Widsoler Kanal, wo vu Nej-Brisach herkummt. Dr Stross uf s'2&nbsp;km nördlich gleje Ürsche verläuft uf dr alte Reemerstross.
	
## Gschicht

Die beditendscht Entdeckung us vorgschichtlicher Zitt uffem Widesoler Bann sin anno 1909 kupferni Rippebarre us dr Bronzezit (1800-1500 v.&nbsp;Chr.) im e Garte vum Dorf gsi, wo die einzige sonige bekannte im gsamte Elsass sin.

Us dr Isezit (750-620 v.&nbsp;Chr.) sin Grabhüegel (*Tumuli*) bekannt, wo Töpfereiware un e Urne gfunde worre sin. Zahlrichi Funde künde vu dr Besidelung in dr Reemische Zit vu 50 v.&nbsp;Chr. bus guet 400 n.&nbsp;Chr.

S'Dorf wird in ere Urkunde vu 768 im Zug vu ere Schenkung vu eme Wido gnennt un 940 als *Widosolica* erwähnt. Dr Namme beziegt sich wohl uf säller Wido.

Im Hochmittelalter isch s'Dorf e Teil vu dr Herrschaft vu Horburg gsi, bevor es vu 1324 bis 1789 zue Wirdebàrig ghört het un dorum 1535 evangelisch worre isch, wo mer z'Wirdebàrig d'Reformation ingfüehrt het. 1687 isch d'Oberhoheit, wo vorher bim Ditsche Riich gläge isch, an Frankriich gfalle un dorum dr Katholizismus wiider erläubt worre, trotz witterhi (bis zue dr Grosse Revolution) wirdebàrigscher un demit evangelischer Hoheit. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. 1875 isch dr Namme no uf *Wiedensohlen* gänderet worre, mit dr Rückgab an Frankrich 1919 uf *Widensohlen* un 1999 schliesslich uf *Widensolen*.

Mitem Afang vum 20. Johrhundert het sich Kleiindustri agsidelet. Im Juni 1940 isch d'Bevölkerung nooch em ditsche Agruiff uf Frankrich uf Puymiclan im Département *Lot et Garonne* evakuierte worre. Nooch dr franzeesche Niderlag un dr Besetzung durch Naziditschland isch d'Bevölkerung e Virtel Johr später wiider zruckkehrt. In dr Nacht vum 31. Jänner 1945 isch Widsole no durch amerikanischi Truppe befreit worre.

## Verwàltung
 vun Widsole ìsch . Widsole ghert zem Kommünàlverbànd .

### Wappe
1978 isch s'hittig Gmeiwappe verlihe worre.

## Bevölkerungsentwicklung
D'Bevölkerung isch anno 2001 bi 1070 Seele gleje. Örtlichi Regionalsproch isch Elsàsserditsch.

## Politik
 isch .

## Weblink
* 
* Internetuftritt vum Brisàcher Land

## Referanza
Urschenheim

**Ürsche** (IPA: ; frz. *Urschenheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geografi
Ürsche lijt guet 10&nbsp;km öschtlich vu Colmer un 8&nbsp;km nordnordweschtlich vu Nej-Brisach in dr Owerrhineweni, guet 5&nbsp;km vum Rhin eweg. Die sehr flach Gmarkung het grad emol 5 Meter Höcheunterschid.

Nochberortschafte sin vu Norde im Uhrzeigersinn Munze, Dìrrenànze, Kiene, Widsole un Fortschwihr, wo alli im Kanton Andelse leje.

## Gschicht
Grabhigel im Ürschemer Bann belege e Besidlung scho im erschte vorchristliche Johrtüsend.

Ürsche selwer wird s'erscht Mol anno 817 unterem Namme *Ueratesheim* erwähnt, 987 no als *Uresheim*, 1318 als *Ursheim* un 1639 als *Urszheim*.

Dr Ort isch vu 1325 bis zue dr franzeesche Revolution 1789 im Besitz vum Bischtum Strossburg.

Dr Drissgjährig Krieg hän numme fimf Lit vu Ürsche iwerlebt. Dr Ort isch no vu Inwanderer us dr wittere Nochberregione, drunter d'Schwiz, wiiderbevölkeret worre. S'nej Kataschter vu 1657 befindet sich noch im Dorfarchiv.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Ürsche ìsch . Ürsche ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevölkerung
S'Dorf het eweng iwer 600 Inwohner. Örtlichi Regionalsproch isch Elsàsserditsch.

## Wappe
S'Ürschemer Wappe zeigt e griene, gflüegelte Drache uf wissem Grund.

## Sähenswürdigkeite un Denkmoler
* die katholisch Dorfkìrech Sankt-Schorsch

## Weblink
* 
* Internetuftritt vum Brisàcher Land

## Referanza
Alveolarer Approximant

De **alveolari Approximant** oder **alveolari rhotischi Approximant** isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. Er chùnt zwar in dr Wältsprooch Änglisch vor, isch sùnscht aber änder sälte. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet defür isch . 

## Artikulation
*Es isch en Approximant, er wird ohni Verschlùss oder Engi im Muul bildet.
*De Artikulationsort isch alveolar; er wird mit de Zùng ùn de Alveole produziert, oder mit de Zùng grad hinter de Alveole.
*D Phonation isch stimmhaft; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder.
*Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse.
*Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

## Verbreitig

## Fuessnote
Stimmhafter postalveolarer Frikativ

De **stimmhafti postalveolari Frikativ** isch e Konsonant vo dr menschliche Sprooch. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet defür isch .

Im Alemannische gits de Luut eigetli nit. Allerdings wird d Lenis vum // wie im Hochalemannische Wort „**sch**öön“, zum Deil mit däm Symbol transkribiert. E andri Transkriptionsmöglichkeit isch  für de Lenis, un  für de Fortis.

Uusnahme sin d Südwalser Dialäkt vo Arrimmu, Im Land un Makanaa, wo dur dr Iifluss vum Italienisch dr *stimmlos postalveolare Frikativ* [] in vile Wörter stimmhaft realisiert wird.

## Artikulation
*Es isch en Frikativ; es wird e Engi im Muul bildet, wo de Lùftstrom duredrùggt wird.
*De Artikulationsort isch postalveolar; d Zùng bildet grad hinter em Zahndamm e Engi, aber no nit eso wyt hinte im Muul, dass mer de harte Gaume beriert.
*D Phonation isch stimmhaft; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder.
*Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse.
*Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

## Verbreitig

## Fuessnote
Balzenheim

**Balze** (IPA: ; frz. *Baltzenheim*) isch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin).

## Geographi
Balze leijt 1,5 km weschtlich vum Rhin, wo dert d'Staatsgrenze zwische Frankrich un Ditschland bildet. Uf dr ditsche Site vum Fluss lijt dr Burkemer Baggersee uf dr Garkung vu Vogtsburg un öschtlich devu dr Kaiserstüehl. Nordeschtlich vu Balze isch e Stäuwehr im Rhin, wo e Schlinge vum Rhinsidekanal (Grand Canal d'Alsace) zue dr Stäustufe bi Markelse abzwigt.

## Gschicht
Di àltist Sédlungsspur vum Ort stèllt e mérowéngischer Frédhof dar. Die erscht urkundlich Erwähnung vu ere Sidlung uf dr Gmarkung stammt vu anno 786. Anno 847 wird no e *Baldofesheim* gnennt. Sàll hàißt „s Dorf vum Baldolo“. Ém Méttelalter hat der Ort em Bischof vu Stroßburg ghért.

Im Drissigjährige Krieg sin fascht alli Inwohner ums Läwe kumme. 1636 het dr Ort grad no sechs Inwohner gha.

Dr Ort isch äu immer wiider Opfer vum Rhinhochwasser worre. Säll het erscht mir dr Rhinbegradigung im 19. Johrhundert ufghört.

1789 isch dr Ort unter franzeesche Zentralverwaltung kumme.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Balze ìsch . Balze ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevölkerung
S'Dorf het knapp 600 Inwohner, wobi d'Bevölkerung sit 1999 e relativ starche Astig erfahre het. Örtlichi Regionalsproch isch Elsàsserditsch. Vili Iwohner sén én der Landwértschaft dàtig; es wérd vor allem Gedràide broduziert.

## Séhenswérdigkàite
Én Balze stéht e romanische Kérech mét Glockedurm mét Statue ém Énnere. D Frèske sén verscholle. Usserdàm féndet mer d Ràst vu me Bunker un ere Kasematte.

## Weblink
* 
* Internetuftritt vum Brisàcher Land
* Balze bi quid.fr

## Referanza
Dürrenenzen

**Dìrrenànze** (IPA: ; frazeessch *Durrenentzen*, hochditsch *Dürrenentzen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement . S Dorf isch Mitglid im interkommunale Zweckverband .

## Geographi
S'Dorf lijt in dr Owerrhineweni, guet 10 km öschtlich vu Colmer un 5 km weschtlich vum Rhin. 

Die durchschnittlich 187 m hoch Gmarkung wiist grad emol e Höheunterschid vu 10m uf un isch demit sehr flach. Im Norde vum Bann verläuft dr Colmer-Kanal, wo Colmer mit em Rhone-Rhin-Kanal uf dr Höchi vu Arzene verbindet. Südlich devu bi Kiene isch sälle Kanal durch e Stich mit em Rhin (Nej-Brisacher Kanal) verbunde. 

Im Oschte vu dr Gmarkung befindet sich mit em nördlichschte Uslaifer vu dr Hardt e Laubholzwald. Dr greescht Deil vun dr Gmein isch awer Ackerland, u.&nbsp;a. mit Abau vun Welschkorn (Mais).

## Gschicht
Dr Ort lijt öschtlich vu ere alde Reemerstross (*Heidesträssel* gnennt) un us dr römische Zit sin einigi Fund bekannt, wo mer hit im gallo-römische Museum z'Biese aluege ka.

Dìrrenànze wird erscht relativ spot um 1300 als *Einsinsheim* erwähnt, 1456 no als *Dürren Enszheim*, wobi dr Namme uf e drucheni, wasserarmi Gegend aspilt.

Dr Ort isch vum 15. Johrhundert bis zue dr franzeesche Revolution 1789 unter wirdebàrigscher Herrschaft gsin, trotz dr Zuegheerigkeit zue Frankrich scho ab em End vum 17. Johrhundert. Wil z'Wirdebàrig d' Reformation durchgfüehrt worre isch, isch au Dìrrenànze evangelisch worre. Au hit no iwerwigt im Ort die evangelisch Konfession gegeniwer dr katholische ditlich.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Dìrrenànze ìsch . Dìrrenànze ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevölkerung
S'Dorf het mittlerwili iwer 900 Inwohner, wobi d'Bevölkerung sit 1990 e starche Astig erfahre het. Örtlichi Regionalsproch isch Elsàsserditsch. S'git äu numme e elsàsserditschi Bezeichnung fier d'Inwohner, nämlig *Dìrrenànzemer*, e franzeesche isch nit bekannt.

D'Bevölkerung het sich in dr 45 Johre zwische 1962 und 2006 fascht verdreifacht. An dr drei Dorfingäng sin in mehrere Phase Nejbaugebite usgwise worre, z'erscht im Zug vu dr Asidlung vu Industri in dr Region Biese-Küene (Aluminium, Papier un Kartonage), später no in Folg vu ere Stadtflucht us dr Region Colmer ins Umland.

## Bevelkerungsentwìcklung

## Sehenswirdigkeite un Denkmoler
E Bsunderheit isch die architektonisch nit bsunders Dorfkìrech insofern, wil noochdem Dìrrenànze bi witter wirdebàrigscher (un demit evangelischer) Hoheit unter franzeeschi (un demit katholischi) Oberhoheit kumme isch, d'Franzose 1687 agordnet hän, dass d'Kìrech e *Simultaneum* bildet un sither abwexelnd fier evangelische un katholischi Gottesdienschte gnutzt wird. Insgsamt hän guet 50 elsässischi Dörfer sonigi *Simultankìreche*.

## Weblink
* 
* Internetuftritt vum Brisàcher Land

## Referanza
Künheim

**Kiene** (IPA: ; frz. *Kunheim*, ditsch *Künheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement . D Ortschaft isch e Mitglid vum interkommunale Zweckverband .

## Geographi
Kiene lijt guet 1,5&nbsp;km weschtlich vum Rhin gegeniwer vun Rootwiil im Kaiserstüehl in dr Owerrhineweni. Weschtlich vum Ortsrand verläuft dr Rhone-Rhin-Kanal. Südlich vum Ort mündet in säller Kanal dr Nej-Brisacher Kanal ine, wo vum Rhin herkummt. Am Rhin sälwer lijt e grossi Industrizone.

## Gschicht
Die erscht urkundlich Erwähnung vu Kiene stammt us ere Urkund vu anno 785 *(Cuonenhaim)*. Anno 1766 isch dr Ort zum Schutz vor dr widerholte Iwerschwemmunge vum Rhin um 1&nbsp;km verlegt worre. Betroffe sin 32 Familie un demit insgsamt schätzungswiis 200 Lit gsin. Zuer Hilf bi dr Umsiedlung hän die umligende Dörfer Manne und Fuhrwerker gstellt.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Am Afang vum 2. Weltkrieg 1939 isch d'Dorfbevölkerung greschteteils uf Casteljaloux im Département Lot-et-Garonne evakuiert worre. Säll Ereignis isch 60 Johr später im Jüni 1999 Alass fier d'Begründung vu ere offizielle Gmeindpartnerschaft (*Jumelage*) zwische dr beide Kommune gsin..

Bim ditsche Frankrichfeldzug isch dr Ort am 16. Jüni 1940 unter schwerem ditsche Artilleriebeschuss gläge, un äu wiider nooch dr durch amerikanischi Truppe erfolgte Befreiung vun dr Naziherrschaft am 02. Februar 1945.

## Verwàltung
 vun Kiene ìsch . Kiene ghert zem Kommünàlverbànd .

## Wirtschaft
Dr Usbau vum Rhin in dr 1950er Johre (Rhinsidekanal, Schlingelösung, zwische Brisach un Strossburg) het mer z'Kiene un z'Biese dezue gnutzt, e gmeinsami Industrizone entlang vum Rhin z'errichte, wo no namhafti Konzerne Produktionsstätte errichtet hän.

Dr Rhin, wo in dr 1920er un 1930er Johre noch e Grenzfluss gsin isch, isch mit dr europäische Einigung zue dr wichtigschte Schifffahrtsstross in dr wichtigschte industrielle Kernregion vun Europa worre, Kiene meh noch wie s'Elsass, vu ere gfährdete Grenzlag in e ginschtigi Zentrallag gruckt un demit fier Investore attraktiv worre.

## Bevölkerung
S'Dorf het mittlerwili iwer 1600 Inwohner un sich demit sit 1960 meh wie verdoppelet. Örtlichi Regionalsproch isch Elsàsserditsch.

## Weblink
* 
* Internetuftritt vum Brisàcher Land

## Referanza
Bischweier (Oberelsass)

**Bischwihr** (IPA: ) isch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin). S Dorf isch Mitglid im interkommunale Zweckverband .

## Geographi
S'Dorf lijt in dr Owerrhineweni, 6 km öschtlich vun Colmer. Noochberdörfer sin Holzwihr im Nordweschte, Wickerschwihr, wo direkt nördlich lejt, numme e halwe Kilometer eweg, Munze 2 km öschtlich, Fortschwihr 1,5 km südöschtlich un Wihr (uf em Land), 2 km südweschtlich.

Unmittelbar öschtlich vum Ort verlauft s'Flüssel *Blindi Rau*, wo d'Gmarkungsgrenze bildet. D'Hiser uf dr öschtliche Site vum Flüssel leje uf dr Gmarkung vun Fortschwihr.

D'Umgäwung wird vorwigend fier dr Ackerbäu gnutzt. D'Gmeind het kei Wald.

## Gschicht
Die erscht urkundlich Erwähnung stammt ussem 12. Johrhundert als *Bischoveswilre*, dr Wiler vum Bischof. Dr Ort het domols zue dr Herrschaft vu Horburg ghört un isch 1324 no unter Wirdebàrigschi Herrschaft kumme. Wo no anno 1535 in Wirdebàrig d'Reformation ingfüehrt worre isch, isch äu Bischwihr evangelisch worre.

1687 isch dr wirdebàrigsch Besitz im Elsass ussem Ditsche Riich usgschiide un unter franzeesche Oberhoheit kumme, awer bis zue dr franzeesche Revolution 1789 trotzdem unter wirdebàrigscher Hoheit bliwe. In Frankrich het awer dr Augschburger Religionsfriide nit golte, so dass 1687 dr Katholizismus im Dorf wiider erläubt worre isch. Sither isch dr Ort konfessionell gmischt.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Bischwihr ìsch . Bischwihr ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevölkerung
S'Dorf het anno 2006 1001 Inwohner gha. Örtlichi Regionalsproch isch Elsàsserditsch.

## Sähenswürdigkeite
* katholischi St.Joseph-Kìrech vu 1852.
* evangelischi Kìrech vu 1853
Beidi Kìreche hän e eigene Fridhof.

## Weblink
* 
* Dateblatt zu Bischwihr bi quid.fr
* Bischwihr uf dr Site vum Zweckverband Brüns Ried

## Referanza
Communauté de communes du Pays du Ried Brun

D' **Verwaltungsgmeinschaft Brüns Ried** (amtl. *Communauté de communes du Pays du Ried Brun*) isch e ehmolige Gmeindverband nooch dr Richtlinie vun dr franzeesche Communauté de communes im owerelsässische Arrondissement Colmer, Kanton Andelse. Er het sit em 16. Dezember 1996 bstande un het siibe Gmeinde mit guet 5600 Inwohner umfasst. Dr Verband isch guet 5 km nordöschtlich vun Colmer in dr Owerrhineweni glege. Zum 1. Januar 2016 isch dr Verband ufglest wore.  D Gmeind Grüese isch Deil vo dr Communauté de communes du Ried de Marckolsheim wore, di ibrige Gmeinde Deil vo dr Communauté d’agglomération de Colmar.

Dr Sitz vum Verband isch z'Munze gsi.

## Mitglider

* Bischwihr
* Fortschwihr
* Grüese
* Holzwihr
* Munze
* Riedwihr
* Wickerschwihr

## Weblink
* offizieller Internetufritt
Grüssenheim

**Grüese** (frz. *Grussenheim, [[Deutsche Sprache|dt.]] Grüssenheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement . S Dorf isch Mitglid im interkommunale Zweckverband .

## Geographi
S'Dorf lijt in dr Owerrhineweni, 12 km nordöschtlich vun Colmer un 4 km südweschtlich vun Markelse an dr Nordgrenze vum Département Haut-Rhin (Owerelsass) zwische Jebse im Süde un Else im Norde. Es git, siht mer vu landwirtschaftliche Wäge ab, kei Oscht-Wescht-Strosseverbindung.

D'Umgäwung wird vorwigend fir dr Ackerbäu gnutzt. Im Weschte vum Orts fliesst die *Blind Rau*, 2 km öschtlich verlauft mit em *Heidesträssel* e alti Reemerstross.

## Gschicht
Us dr Iisezit sin mehreri Grabhüegel bekannt. Zwische Grüese un Aarze isch uf dr weschtliche hittige Grüesemer Gmarkung e beditendi Station vu d hit Heidesträssel geheissene alte Reemerstross gleje. Us dr Merowingerzit isch e Fridhof bekannt.

E erschti urkundlichi Erwähnung datiert vu anno 726 als *Grosinhaim*. S'Dorf isch um 770 unter d'Herrschaft vun dr Abtei vu Ebersmünschter kumme. Vu 1361 bis zur dr franzeesche Revolution anno 1789 isch dr Ort no unter dr Hoheit vu dr Familie vun Rathsamhausen gsin.

Im 17. Johrhundert isch debi d'Owerhoheit vum reemisch-ditsche Kaiserriich uf s'Keenigriich Frankriich iwergange.

1871 isch dr Ort no wiider ditsch worde. Um 1900 isch e guets Drittel vun dr Iwohnerschaft vu jüdischem Glauwe gsin.

1919 isch Grüese no wiider an Frankriich zruckkumme. Noch dr ditsche Invasion in Frankriich 1940 sin d'Jude am Ort deportiert un vili deno äu ermordet worre. D'Befreiung vun dr Naziherrschaft isch am 29. Jänner 1945 erfolgt.

## Verwàltung
 vun Grüese ìsch . Grüese ghert zem Kommünàlverbànd .

### Wappe
S'Grüesemer Wappe leitet sich vu eme Gmeisiigel ab, wo scho 1666 s'erscht mol belegt gsin isch.

## Bevölkerung
S'Dorf het anno 1999 768 Inwohner gha. Meh wie 80% vun dr erwerbstätige Bevölkerung schafft usserhalb vun dr Gmeind. Örtliche Regionalsproch isch Elsàsserditsch.

## Kultur- un Vereinsläwe
Dr *Hafalamarik* (*Hàfelemàrik*, frz. *Le Marché aux pots*) wird sit 1850 alljohr am 1. Mai durchgfüehrt

Grüese het verschideni Dorfvereine, drunter äu e Fuessballclub. Uf dr Blinde Rau ka mer Kanu fahre, s'git dert äu e Kanuverleih.

## Sähenswürdigkeite
Barockkìrech ussem 18. Johrhundert


Datei:Grussenheim, Eglise de l'Exaltation de la Sainte-Croix.jpg|Kìrech


## Weblink
* 
* Internetuftritt vun dr Gmei
* Dateblatt zue Grüese bi quid.fr
* Grüese uf dr Site vum Zweckverband Brüns Ried

## Referanza
Fair use

**Fair Use** isch im anglo-amerikanische Rächtssyschtem s Rächt, Material z benutze, wo gschützt isch dur s Urheberrächt (Copyright), ohni a Bewilligung vom Bsitzer vom Urheberrächt. Gwüssi Kriterie müesse erfüllt si: s benutzte Material macht nummen ä chliine Deil vom Gsamtwärk uus, es wird für uneigenützigi Zweck bruucht wie öffentligi Bildig. So darf mä zitiere us em ä Wärk, Deil drvo erwähne zum es z kritisiere oder z kommentiere, ä Parodi druff mache, aber mä darf kei Satire drus mache.

Ähnligi Beschtimmige wo s Rächt vom Urheber düen beschränke zem Wohl vo dr Allgemeinheit gits au im kontinentaleuropäische Urheberrächt.

## Quelle
* US Copyright Office: Fair Use

## Lueg au
* Gmeinfreiheit
* Plagiat
Fortschweier

**Fortschwihr** (IPA: ) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement . S Dorf isch Mitglid im interkommunale Zweckverband .

## Geographi
S'Dorf lijt in dr Owerrhineweni, 7 km öschtlich vun Colmer. Noochberdörfer sin Bischwihr 1 km im Nordweschte (e baar Hiser am Oschtrand vu Bischwihr leje uf dr Fortschwihremer Gmarkung), Munze 1,5 km nordöschtlich, Ürsche 3 km öschtlich un Andelse, 4 km südlich.

D'Umgäwung wird vorwigend fier dr Ackerbäu gnutzt. Im Südteil vun dr Gmarkung isch Wald.

## Gschicht
Uf d'Gmarkung git e Grabhüegel us dr Bronce- un Iisezitt. E keltischi Besidlung isch noochgwiise.

Dr Ort het im Hochmittelalter dr Herrschaft vu Horwrig (Horburg) ghört un isch 1324 no unter Wirdebàrigschi Herrschaft kumme. Wo no anno 1535 in Wirdebàrig d'Reformation ingfüehrt worre isch, isch äu Bischwihr evangelisch worre.

1687 isch dr wirdebàrigsch Besitz im Elsass ussem Ditsche Riich usgschiide un unter franzeesche Oberhoheit kumme, awer bis zue dr franzeesche Revolution 1789 trotzdig em unter wirdebàrigscher Hoheit bliwe.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Fortschwihr ìsch . Fortschwihr ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevölkerung
S'Dorf het anno 1999 eweng wäniger wie 1000 Inwohner gha. Örtlichi Regionalsproch isch Elsàsserditsch.

## Denkmoler un Sähenswürdigkeite
Evangelischi St.-Lorenz-Kìrech, 1862 nej bäut.

## Persönlichkeite
Dr General Klein de Kleinenberg, wo ein vun dr berüehmte elsässische Generäl vom Napoleon gsi isch, isch z'Fortschwihr uf d'Welt kumme. Si Burtshüs lijt in dr Grand'rue. Im Dorf isch e Stross uf ihn daift.

## Weblink
* 
* Dateblatt zue Fortschwihr bi quid.fr
* Fortschwihr uf dr Site vum Zweckverband Brüns Ried

## Referanza
Stimmhafter dentaler Frikativ

De **stimmhafti dentali Frikativ** isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch, wo relativ sälte isch. S Zeiche im IPA defür isch . Des Zeiche cha au für en dentale Approximant stoo, wyl uss keinere Sprooch e Ùnterscheidig zwüsche eme dentale Frikativ ùn dentale Approximant bekannt isch. Wänn des aber gnau zeigt werde muess, no cha de Approximant als  transkribiert werde.

Ùnter de kontinentaleuropäische Sproche chùnt de Luut hüt sälte vor, als Phonem z. B. im Albanische ùn Griechische. Im Dütsche sin di dentale Frikativ durch di hochdütschi Luutverschiebig scho im Althochdütsche verschwùnde. In einzelne dütsche Dialäkt sin aber wiider neui dentali Frikativ entstande, z. B. im Pfälzisch, wo dr stimmhaft dental Frikativ in einzelne Ortschafte im Biet vùm r-Rhotazismus  (*Bruura* -  für ‚Brueder‘), bzw. l-Lambdazismus (*Bruula* - ) vorchùnt: . S git au ei alemannische Dialäkt, wo e stimmhafte dentale Frikativ als Phonem vorchùnt: im Dialäkt vom badische Loffenau. Au do erschynt dr dental Frikativ für ahd. d
Holzweier

**Holzwihr** (IPA: , frz. *Holtzwihr*, dt. *Holzweier*) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). Sit 2016 ghert s Dorf zue dr Gmein Porte du Ried.

## Geographi
S'Dorf lijt in dr Owerrhineweni, 4 km öschtlich vum Industrigebit im Norde vu Colmer. Noochberdorf isch Wickerschwihr, wo praktisch nohtlos im Oschte vum Ortsetter an Holzwihr aschlieest.

D'Umgäwung wird vorwigend fier dr Ackerbäu gnutzt.

## Gschicht
Der Ort ésch vu der Franke gréndet un ém Johr 735 under em Name „Lilenselida“ zum èrschte Mol erwàhnt wore. Én sàllem Johr hat's der Graf vu Eberhard der Abtèi Murbach gschànkt. E àltere Form vum hétige Name, *Heloldowilare*, daicht 760 uf. Er beditet „Bürehof vum Helold“. Der Ort hat der Abtèi Murbach ghért, bis en d Habsburger sàllem ém 13. Johrhundert ewèggnumme hàn.

Der Drissigjéhrig Krieg hat s Dèrfle schwàr droffe un es ésch 1634 an Kolmer agschlosse wore. D Bevèlkerung hat's én der Folgezit mét der Hélf vu zahlriche Iwanderer üs der Schwiz wéder ufboie. Es ésch vu der Famélie vu Klingin verwaltet wore.

Bis 1837 isch dr öschtlich Noochberort Wickerschwihr e Ortsteil vu Holzwihr gsin.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Ém Wénter 1944/45 sén 80 Brozànt vu Holzwihr zerstért wore. Am 27. Jànner 1945 hàn en d franzésche un d amérikanische Druppe befrèit.

## Wappe
S Wappe zàigt unde uf goldigem Grund e gàls Kriz un owedra drèi sélbrige Lilie uf blaiem Grund. Es éxistiert sit 1977. S Kriz kummt vu sàllem Wappe, wu under em Louis XIV. fér Holzwihr un Wickerschwihr (wu sàllemols ài àinziger Ort gsé sén) verwàndet wore ésch. D Lilie symbolisiere d Famélie Klingin; sé hat als Wappe drèi goldige Lilie uf sélbrigem Grund gha.

## Bevölkerung
Holzwihr het in dr 1960er Johre guet 500 Inwohner gha, 2005 sin 's no meh as 1200 gsin. Örtlichi Regionalsproch isch Elsàsserditsch.

## Wértschaft
Holzwihr ésch landwértschaftlig bràgt. Es wàre haiptsàchlig Rénder un Soi zéchtet un Wi, Obst un Sürkrüt broduziert. Es gét oi e landwértschaftlige Gnosseschaft.

## Böiwark
* Kìrich St. Martin (1956)
* Denkmol vum amerikanische Künschtler *Audie Murphy*


Datei:Holtzwihr, Eglise Saint-Martin.jpg|Kìrich St. Martin


## Weblink

* Ufdrétt ém Internet
* = detail Holtzwihr uf www.quid.fr
* Internetsite vu Holtzwihr

## Referanza
Końskowola

**Końskowola** isch e Dorf un Sitz vu dr gliichnammige Landgmei im Südoschte vu Pole, im Powiat Puławski, Woiwodschaft Lublin un lit am Fluss Kurówka.

## Gschicht
S'Dorf isch wohrschins im 14. Johrhundert unterem Namme Witowska Wola gründet worre. E erschti urchundlichi Erwähnig isch vu 1442. Dr gegewärtig Namme stammt ussem 19. Johrhundert un nimmt uf e Jan Koninski bezug. 

Am 8. Jüni 1532 isch Końskowola s'Stadträcht verlihe worre. Es het sich zue eme Zentrum vum Läbensmittelhandel entwicklet un es het einigi Textilfabrike gha. Es isch in dr nächschte Johrhunderte e Zuewanderig us ganz Pole un später au us Saxe (ufgrund vu dr Personalunion zwische Saxe un Pole vu 1697-1763) erfolgt.

Bi dr dritte polnische Teilig isch dr Ort anno 1795 österriichisch worre. 1809 ich er no Teil vum Herzogtum Warschau worre un 1815 Zeil vom Königriich Pole In Personalunion mit Russland. Nooch dr Niderschlagig vum polnische Ufstand 1831 wird Pole russischi Provinz. Nochem Jännerufstand 1870 isch Końskowola s'Stadträcht entzoge worre. Sit 1918 isch d'Stadt wiider polnisch.

Am 15. September 1939 isch Końskowola vu ditsche Truppe besetzt worre, wil es im in Ditschland bim Hitler-Stalin-Pakt zuegschlagene Teil vu Pole gläge isch. 

Zersch isch vu dr ditsche Truppe e Chriegsgfangenelager igrichtet worre, wo aber bal liquidiert worre isch. Denooch isch e Konzentrationslager as Arbeitslager igrichtet worre fir Sklavearbet am Ort. Die Gfangene sin in dr Landwirtschaft sowie im Strosse- un Isebahnbau igsetzt worre.

Am Ort isch au e Ghetto igrichtet worre, wona mer viili Jude us Pole un au dr Slowakei verbrocht het. Am 8. Mai hän d'Nazis e sognennti *Aktion* durchgfüehrt, wo vili Jude drbii ufgriffe un ins Vernichtungslager Sobibor abtransportiert worre sin. Im Oktober 1942 sin no 800 bis 1000 Lit ussem Ghetto - Männer, Fraue un Chinder - vum Battalion 101 vu dr Reservepolizei im Wald bim Dorf ermordet worre. Die reschtliche Bewohner vum Ghetto het mer in e anders Lage verlegt.

Bi dr Annäherig vu dr Rote Armee im Summer 1944 het's bi dr ditsche Besatzer Plän gä, dr Ort niderzbrenne, zuemol d'Besatzer au immer meh in Partisanekämpf mit dr polnische Untergrundarmee verwicklet worre sin.  Im Summer 1944 isch dr Ort no vu dr Naziherrschaft befreit worre.

## Ortsteile

Zue dr Gmei Końskowola ghört d'Ortschaft Chrząchów.

## Sähenswürdigkeite
Die bekanntischt Sähenswürdigkeit vu Końskowola isch die katholisch Chilche mit dr Familiengruft vu dr Opalinskis un Lubomirskis un Grabstei, wo vum *Tylman van Gameren* plant worre isch. E witteri Chilche am Ort isch im Stil vu dr "Lubliner Renaissance" anno 1613 bäut worre. Es git au e evangelische Fridhof.

## Persönlichkeite
Z'Końskowola sin die polnische Dichter Franciszek Dionizy Kniaźnin un Franciszek Zabłocki gstorbe.

## Fuessnote


## Weblink

* Gschicht vo Końskowola
* Końskowola während em Chrieg
Hausen (Oberelsass)

**Hüse** (IPA: ; amtl. *Houssen*, dt. *Hausen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement . Dr Ort ghört dr  a.

## Geographi
Hüse schliesst praktisch umittelbar nördlich ans Colmerer Industrigebit a, wo deilwiis uf dr Hüsemer Gmarkung lijt un vu dem die eigetlich Ortschaft durch d’Äutobahn A35, wo dert in d'Nationalstross 83 mindet, un e kleine Baggersee trennt isch. Guet 1 km öschtlich vum Ort fliesst d’Ill und 2 km im Weschte d’Fecht.

## Gschicht
### archäologischi Fund
* Uf dr Gmarkung befindet sich e Grab us dr Bronzezit
* E gallische Münzschatz isch gfunde worre
* Funde üs dr reemische Zit
* Friidhof us dr Merowingerzit

### gschriweni Gschicht
Die erscht Erwähnung vu Hüse isch vu 1176 unterem Namme "Manus Husen" im Verzeichnis vu dr Güeter vu dr Abtei vu Pairis. Hüse isch ursprünglich eh Lehe vu dr kaiserliche Burg Pflixburg gsi. 1315 het no dr Kaiser Friedrich vu Habsburg d'Ortschaft an dr Heinrich vu Rappoltstein verpfändet. 1348 het no dr Kaiser Karl IV. dr Ort an d'Herre vu Landskron mit Inverständnis vum Heinrich vu Rappoltstein vergäwe, aber 1350 isch er no wiider an d'Rappoltsteiner zruckverpfändet worre, wo ihn no bis zue dr französische Revolution bsässe hän, ungachtet em Wechsel vu dr Oberherrschaft vum Ditsche Riich uf Frankriich im 17. Johrhundert. D'Rappoltsteiner hän in sällere Zit ihr Namme uf *de Ribeaupierre* franzeesisiert. D'Rappoltsteiner hän während ihrer Herrschaft no unterschidliche Adelsfamilie mit em Ort belehnt, vu Hüse, Andlau un Ruescht. Dr Ort het kirchlich zum Bischtum Basel ghört.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Hüse het bsunders im 2. Weltkrieg glitte, wil's am Nordzuegang vu Colmer lit. So isch dr Ort bi dr Befreiung vu Colmer im Jänner 1945 zue 60% zerstört worre.

## Verwàltung
 vun Hüse ìsch . Hüse ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevölkerung
Hüse het anno 1962 knapp 1000 Inwohner gha, bis 2005 isch d'Bevölkerung no uf fascht 1800 Inwohner agstige. Örtlichi Regionalsproch isch Elsàsserditsch.

## Wirtschaft un Infrastruktur
Sit 1990 isch e bedütendi wirtschaftliche Emtwicklung erfolgt mit dr Inrichtung vu dr Gwerbegebiete Buhfeld un Mariafeld mit Hotels, Schnellimbisse un Inkäufszentre (Hyper-Marché) un insgsamt fascht 1000 Arbeitsplätze.

Uf dr Gmarkung lijt äu dr Flugplatz Colmer-Hüse.

Bim Baggersee lijt e Kiiswerk, usserdem git's e landwirtschaftlichi Gnosseschaft. Die landwirtschaftlich Produktion umfasst u.&nbsp;a. Räwe, Fruucht, Rinder un Säu.

## Sakralbaute
* Kìrech St-Moritz vu 1868.
* E Pietà in dr Kapelle vum Ortsdeil Rosekranz

## Weblink
* 
* Hüse bi quid.fr
* Uftritt vu dr Gmein bi Lycos.fr

## Referanza
Fecht (Fluss)

D **Fecht** isch e Flüssel im franzeesche Département Owerelsass.
Si entspringt am Oschthang vun dr Vogese un fliesst durchs elsässisch Minschterdal. Sie het drei Quellbäch: D Fecht us em Sondernach-Tal, die Gross Fecht un die Klei Fecht. Ab em Ort Mínschter bezeichnet mer no dr Fluss einheitlich *Fecht*. Dr Fluss het e Längi vu 50 km un mindet bi Íllhïsre in d Ill. In dr Nächi vu Tírke wird Wasser durch dr im 18. Johrhundert bäute Lojelbachkanal fier d Bewässerung vun Colmer abzwigt.

## Zuefliss
* Krebsbach (rechts)
* Walbach (links)
* Zimmerbach (links)
* Rotebach (links)
* Wiss (links)
* Strengbach (links)

## Ortschafte un Städt am Fluss
* Màtzeral
* Mínschter
* Dìrke
* Íngerse
* Íllhïsre

## Fuessnote
Larve (Maske)

**Larve** bezaichnet in dr dytschsproochige Schwyz, in Eeschtrich und grosse Dail vo Syyddytschland e *[[Maske (Gesichtsbedeckung)|Masgge]]*, wo an dr Fasnacht drait wird. S dytsche Wort *entlarve* - also ebberem e Masgge vom Gsicht rysse - kunnt vo deert.  *Larve* kunnt vom latinische Wort *lar*, wo *Masgge* oder *Gspenscht* bedydet.

Larvene kemme u. a. an der Basler Fasnacht zem Yysatz. Die maischte Larvene sin äntwääder us Bapyyr cachiert oder sin us Kunschtstoff gmacht. S Cachiere isch zwor uffwändiger, erlaubt aber komplizierteri Foorme. Derfiir isch e Kunschtstofflarve billiger.

S Wort *[[Maske|Masgge]]* kunnt im Baseldytsch zwor au vor, bedytet aber ebbis anders, nämmlig e goschtymierti Person, wo natyyrlig au e Larve aa het, also dr Träger von ere Larve, nit d Larve sälber.

## Weblingg
Jebsheim

**Iebse** (IPA: ; amtl. *Jebsheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement . Dr Ort ghört dr  a.

## Gschicht
Us dr Halstattzit im erschte vorchrischtliche Johrtausend stamme mehreri Grabhigel. Iebse lijt zuedem am Krizungspunkt vu fimf Reemerstrosse, wo scho in dr römische Zit e kleini Station existiert het. Us dr Merowingerzit stammt e Gräberfeld.

Die erschtmolig urkundlich Erwähnung vu Iebse as *Jebinesheim* stammt awer erscht us dr Johre 891 bis 896. Dr Name vum Ort isch friener au *Iebsheim* gschribe worre un wird miteme Diphthong usgsproche. Dodurch dass I un J i dr Schrift friener nit unterschiede worre sin erklärt sich d Schriibig mit .

Im Mittelalter hän zwei Adelsfamilie am Ort residiert, sällewäg es zwei Schlösser gäwe het, awer äu zwei Kìreche (St. Martin un St. Ulrich) un zwei Mihlene. Im 14. Johrhundert isch dr Ort wirdebarigsch un wie ganz Wirdebárig no 1535 in dr Reformation evangelisch worre.

Im Drissigjährige Krieg isch Iebse no schwer zerstört worre. In dr zweite Hälfti vum 17. Johrhundert het d'Oberhoheit vum Ditsche Riich uf Frankrich gwechselt, wobi dr Ort trotzdem bis zue dr Grosse Revolution 1789 bi Wirdebarig bliwe isch.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Im Zweite Weltkrieg isch Iebse bim ditsche Agriff uf Frankrich im Summer 1940 vu dr ditsche Artilleri zerstört worre (d'Bevölkerung isch sinerzit nooch Aquitanie evakuiert gsi). Bi dr Befreiung vum 25. bis 30. Jänner 1945 het e verheerendi Schlacht zwische ditsche Truppe uf dr eine un amerikanisch-französische Verbände uf dr andere Site stattgfunde.

## Verwàltung
 vun Iebse ìsch . Iebse ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevölkerung
Iebse het anno 2005 knapp iwer 1000 Inwohner gha. Örtlichi Regionalsproch isch Elsàsserditsch.

## Böiwark
* Proteschtàntische Kìrich St. Martin
* Monümant *Croix du Moulin* 

Jebsheim, Eglise protestante Saint-Martin.jpg|Kìrich Saint-Martin
Colmar Pocket monument.jpg|Croix du Moulin


## Weblink
* 
* Gschicht vu Iebse bi notrealsace.com
* Iebse bi quid.fr

## Referanza
Fasnetküchle

**Fasnetküchle** sin dünni Deigschdückli, wo in Fett bache werre. Mer isst si meischtens an de Fasnet und vo do chunnt ihre Name. Andere Sache, wo zue de Fasnet bache werre, sinn Strieble un Scherbe.

Dr Deig vo de Fasnetküchle wird ohni Hefi gmacht und bschdoht us Mähl, flüssigem Anke, Eier und Milch und wird mit ä chli Salz gwürzt.

Bim Frittiere wärde d Deigschdückli churz bacht, wi si im heisse Öl odr Fett schwümme. D Tämprature si mit 140 bis 190 °C sehr vil höcher as bim Choche mit Wasser, und s bildet sich ä herti, drocheni Chruschde. Au dr Gschmack wird veränderet vo de aromatische Röschdschdoff, wo entschdöhn.

## Rezäpt
400 g Mähl in ä Schüssle due, ä Kaffilöffel Salz, 50 g flüssige Anke, drei Eier und drei Löffel Milch odr anderthalb Deziliter Rahm drzue ge und guet zum ä Deig vermische. Dr Deig wird knätet und gschlage, bis ass er elaschdisch wird. Denn loot men en wenigschdens zwanzig Minute lo schdoh. Mit emä Mässer verschniidet men en in öbbe zwei Dotzed Schdück, wo mä babierdünn duet uszieh. Bachfett wird in erä diefe Iisepfanne heiss gmacht und d Küchle drin bacht, bis ass si hellgäl si. Mä nimmt sä usem Fett und leit sä uf ä Drohtgitter zum Abdropfe. Denn beschdreut mä sä mit Puderzucker.

## Hischtorischs
D Fasnetküèchle hèt s am Ènd vo dè Fasnetzit gää, welli bi dè alemannischè Fasnet vom Dreikönnigsdag (6. Januar) bis zum Fasnet-Zyschtig vor èm Aschermittwoch gòt. S Ènd hèt mò aagfangè z fièrè mit dè letschtè drei Dunschtig vor èm Fasnèt-Zyschtig, wo mò als *Faißè* (dè *Fättige*) bezeichnèt. Sèllè Uusdrugg wörd hüt nò am Hochrhy un èm weschtlichè Südschwarzwald bruucht, un zwar heißed dört sèlli Dunschtig dè èrschtè, zweitè un drittè Faißè.
Dè dritte Faißè hèt èn speziellè Nammè übbercho, sellem sait mò hüt no dè Schmotzige odder Schmutzige Dunschtig. Sell chunnt vo *[[Schmutz|schmotzig]],* also „im Fètt Bachènes“. odder *schmutzig*. 
Dè Schmotzigè Dunschtig isch also dè letschtè Dunschtig i dè Fasnetzit, wo s Fasnetküèchle odder Schmotzigs/Schmutzigs git.

## Lueg au
* Fasnachtschüechli

## Weblingg

## Einzelnõchwys
Catalão

]

**Catalão** isch e Schdat im Bundesschdaat Goiás z Brasilie. Ir Schdat säuber wohne öppe 75.623 Iwoner(2007).

Wägem kulturelle Riichtum vor Schdat (si het es wechdigs Kulturzentrum mit Amfiteater, u d'Aktivitäte vor Universidade Federal de Goiás, wo z Catalão en Ableger het, sin o ned z'underschätze) wird si mängisch "Athen vo Goiás" gnennt. Bekannt si die sogenannte *[[Congada]]s*, es Folklore-Fäscht mit afrikanische Tradizione, wo immer am letschde Fritig vo jedem Septämber schdattfindet; jedes Jaar chöme öppe hunderttuusig Turischte uf Catalão, um daas z'gseh.

D'Schdat liit zodäm ir Nächi vom *Emborcação*-Schdousee.


image:Catalão2.JPG
image:Represa Catalão 1.JPG
image:Museu Catalão 1.jpg
image:Igreja Dom Bosco.jpg


## Weblinks

*D'Website vo der Schdat (portugisisch)
*http://www.guiacatalao.com.br
Wulfila

Dr **Wulfila**, griechisch und latinisch **Ulfilas**, (* ungfähr 311; † 383) isch dr Missionäär und Bischof vo de Weschtgote gsi, und het s arianisch-germanische Chrischtedum gründet.

## Lebeslauf
Dr Wulfila (Bedütig vom Name: ä chliis Wölfli) isch um 311 n. Chr. uf d Welt cho. Si Muetter schtammt vo kapadokische Chriegsgfangene ab, är isch entwäder Goot oder Halbgoot gsi. Im Alter vo drissgi isch er 'Bischof vo de Chrischte im gotische Land' worde. Er het im Biet vo de Weschtgote an dr untere Donau bis 348 missioniert, zun erä Zit, wo s mänggisch no Chrischteverfolgige geh het. Er isch in Balkan cho und isch bi de Goteschtämm dört z Niš während 33 Johr Richter und Bischof gsi. Dört het er au um 369 d Bible übersetzt. Zum s Gotische gnauer widergee, het er us Ruune, latinische und griechische Buechstabe s gotische Alphebet gschaffe.

## Gschichtligi Bedütig
Dr Wulfila isch nit a hundertprozäntige Arianer gsi—für ihn isch dr Jesus au Gott gsi—aber er wird zur arianische Chille zelt. Dass die germanischi Oberschicht zum Arianismus ghört het, het zu vile Konflikt zwüsche ihre und dr katholische Bevölkerig gfüehrt.

## Lueg au
* Audius
Munzenheim

**Munze** (frz. *Muntzenheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement . S Dorf isch Mitglid vum interkommunale Zweckverband .

## Geographi
S Dorf lijt in dr Owerrhineweni direkt südlich vum Colmerer Kanal zwische Wickerschwihr im Weschte un Dìrrenànze im Südoschte. Nördlich vum Kanal verläuft d Umgehungsstross D111 vu Wickerschwihr uff Aarze im Nordoschte. 2 km direkt nördlich vu Munze lijt Iebse. Numme durch Gmeistrosse isch Munze mit Bischwihr un Fortschwihr im Südweschte sowie Ürsche im Südoschte verbunde.

D Gmei isch vu Felder umgäwe un het kei Wald uf dr Gmarkung.

## Gschicht
Munze wir zerscht Mol in ere Urkunde vu dr Abtei vu Minschter vom 4. März 673 als „Monesensisheim“ erwähnt. 

Im Hochmittelalter het dr Ort zue Horwrig (Horburg) ghört un isch 1324 no an Wirdebàrig gfalle. Mit dr Infüehrung vu dr Reformation 1535 in Wirdebàrig isch au Munze evangelisch worre. Am End vum 17. Johrhundert isch dr Ort no unter franzeeschi Souveränität kumme, aber trotzdem bis zue dr Grosse Revolution 1789 bi Wirdebàrig bliwe. Mit em Wechsel vum Ditsche Riich zue Frankriich hän d Wirdebariger awer wiider dr Katholizismus erläuwe miesse. D Bevölkerung isch trotzdem evangelisch bliwe.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Munze ìsch . Munze ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevölkerung
Munze het anno 2006 knapp iwer 1000 Inwohner gha. Örtlichi Regionalsproch isch Elsàsserditsch.


Datei:Muntzenheim 035.JPG|Kiriche St. Urban
Datei:Muntzenheim 022.JPG|Evangelisch-methodistische Kirich


## Weblink

* Dateblatt zue Munze bi quid.fr
* Munze uf dr Site vum Zweckverband Brüns Ried

## Referanza
Riedweier

**Riedwihr** (frz. *Riedwihr,* dt. *Riedweier*) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss (Haut-Rhin). Sit 2016 ghert s Dorf zue dr Gmein Porte du Ried.

## Geographi
Riedwihr isch e Gmein im Zentrum vum Elsass in dr Owerrhineweni un lijt am Ufer vu dr Blind. D'Ortschaft lijt am Krizungspunkt vu dr Landstrosse 45 un 31 guet 7 Kilometer nordöschtlich vu Colmer. Vu dr Autobahn 35 isch dr Ort iwer d'Üsfahrte Colmar-Nord un Ostheim erreichbar.

Nochbergmeinde sin Iebse, Wickerschwihr, Holtzwihr und Colmer.

S'Dorf het sin Namme vu sinere Lag im Ried, eme Mosaik üs Truche- und Fiichtwiise, Heckene und Waldunge. In dr Landwirtschaft dominiert dr Abau vu Kohl un Welschkorn (Mais).

## Gschicht
Riedwihr ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1279 àls *Rietwilr*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
Dr letscht Maire vun Riedwihr ìsch dr Bernard Dirninger gsin.

## Gmeipartnerschafte
Riedwihr het sit 1996 e Gmeipartnerschaft mit Bahlinge am Kaiserstüehl

## Bevelkerungsentwìcklung

## Böiwark
* Kirich Sainte-Marguerite (1864-1882)

## Weblink
* 
* Offizielle Internetseite der Gemeinde Riedwihr
* = C Riedwihr uf der Website vum Insee