Süleyman I.

**Süleyman I.**, , gnennt „dr Brächtigi“ und spööter ; (* 6. Novämber 1494, 27. April 1495 oder Mai 1496 z Trabzon; † 7. Septämber 1566 vor Szigetvár) het vo 1520 bis 1566 as dr zäänt Sultan vom Osmanische Riich regiert und gältet as äine vo de bedütendste Osmaneherrscher. Wääred sinere Herrschaft, wo mee as vierzig Joor duurt het, isch s Osmanische Riich uf em Hööpunggt vo sinere Usdeenig und Macht gsi.

## Lääbe
Wo si Vater, dr Selim I. am 21. Septämber 1520 gstorben isch, het dr Süleyman dr Droon bestiige. 

Grad won er Sultan worden isch, het er e Fäldzuug gege Ungarn gmacht und Schabatz, Semlin und 1521 Belgrad eroberet. 
1522 het er d Insle Rhodos iignoo und het d Johanniter wo sä verdäidigt häi, lo abzie. Die häi sich 1530 uf Malta niidergloo und häi denn 1565 en Aagriff vom Süleyman erfolgriich abgweert. Im April 1526 isch er mit 100'000 Maa und 300 Kanone mo äinisch gege d Ungare zooge. Am 29. &nbsp;Augusthet er sä in dr Schlacht bi Mohács gschlaage, und am 10.&nbsp;Septämber häi Pest und Buda (Ofe) kapituliert. Dr gröösser Däil vo Ungarn isch an d Osmane gfalle, dr chliiner an d Habsburger. Us däm het sich denn spööter die ööstriichisch-ungarischi Monarchii entwigglet.

1529 het dr Süleyman e dritte Fäldzuug gege Ungarn gfüert, am 8.&nbsp;Septämber Ofe iignoo und am 27. Septämber isch er mit 120'000 Maa vor Wien gstande. Er het bi dr Belaagerig 40'000 Maa verloore und isch am 14.&nbsp;Oktober abzooge. 

Im Osmanisch-Safawidischen Krieg vo 1532 bis 1555 het en Armee under em Groosswesir Ibrahim d Festige Erciş, Ahlat und Van iignoo und am 13.&nbsp;Juli 1534 die persischi Hauptstadt Täbris. Au Bagdad isch no am 4.&nbsp;Dezämber in däm Joor bsetzt worde und vo dört us häi d Osmane s eroberete Land organisiert.

1547 häi d Habsburger mit de Osmane e Waffestillstand für fümf Joor abgschlosse und dr Süleyman het denn zwäi Joor lang wider gege Persie Chrieg gmacht und vo 1551 wider gege Ungarn. 

1566 het dr sibzigjöörig Süleyman non e Mol d Ungare aagriffe, isch aber am 5. Septämber wääred dr Belaagerig vo Szigetvár gstorbe. Dr Droonfolger isch si Soon Selim II. gsi.

## Innepolitik und Rächtswääse
Dr Süleyman het Ornig gmacht in dr Staatsverwaltig. Er isch e wichdige Gsetzgääber gsi und het drfür dr Biinaame *Kanuni* überchoo. Dr Kodex vom Süleyman het vor allem s Finanz-, Stüür- und Booderächt kodifiziert und zum erste Mol au s Gwoonhäitsrächt.

Die vile Chrieg häi d Staatskasse gleert und immer mee Sonderstüüre si erhoobe worde. Au anderi Instituzioone wie dr Waqdf häi hööcheri Abgoobe afo verlange und e Hufe Buure häi iiri Hööf verloo und häi sich vilmol zu Bande zämmegschlosse. Es het so vil Unzfriideni gee, ass 1555 dr falsch Brinz „Mustafa“ mit 40'000 Ufständische het chönne dur Rumelie zie.

## Litratuur
* Josef Matuz: ''Süleyman der Prächtige (Soliman).'' In: Kurt Fassmann (Hrsg.): *Die Großen der Weltgeschichte.* Zürich 1973, Bd. 4. S. 961–977. leicht veraltet, trotzdem informativ. Besucht am 2. April 2008. (PDF-Datei; 3,11 MB)
* André Clot: *Soliman Le Magnifique.* Fayard, Paris 1983, ISBN 2-213-01260-1.
* Klaus Kreiser/Christoph Neumann: *Kleine Geschichte der Türkei.* Reclam, Ditzingen 2003, ISBN 3-15-018669-2; 2.&nbsp;aktualisierte und erweiterte Ausgabe Stuttgart 2009.
* Josef Matuz: Das Osmanische Reich: Grundlinien seiner Geschichte. Darmstadt 1985. 4. Auflage 2006. ISBN 3-534-20020-9

## Weblingg

* Usfüerlige Ardikel und Bibliografii in dr ''Encyclopaedia of Islam''
* WDR ZeitZeichen Sändig vom 6. Septämber 2011, nachzuhören im Podcast (abgrüeft am 6. Septämber 2011).
* Illustration von Mathias van Somer von 1665: *Sulthan Solyman, Turckisher Kayser* ()

## Fuessnoote