Furt

È **Furt** nennt mò è seichti Stell in èm Bach- odder Flusslauf, wo s Gwässer z Fuèß odder mit Faarzüüg durchquert wörrè cha.

## Vokeersgschichtè

Furtè in Flüss sin oft schu annèdubaki bekannt gsi. A sättigè Stellè sin – bsunders im Mittelaalter – zaalrychi Städt un Ortschaftè entschtandè, vo allem au, well dört èn Handelswäg durrègloffè isch un dõdemit Zöll erhobbè worrè sin. S Durchquerè von èm Wasserlauf mit èrè Furt wörd au *(durrè)furtè* benamst.

Für alli milidärischè Unternämmungè hèn Furtè è grossi Roll gschpillt, èn Vortrupp hèt söttigi Furtè müèsè uffschpürè un erkundè. Mit èm Boot isch dè Fluss befaarè worrè, dõdeby mit Maßschtab un Senkblei d Gwässerdüèfi ermittlèt woorè, bsundere isch diè usskundschafteti Furt uff Löcher im Flussbett übberbrüèft worrè. Bi nèrè schnellè Flièßgschwindigkeit un Spiègelig vo Bäum a dè Wasserobberflächi cha mò vo nèm düèfè Gwässer uusgòò, Sandbänk un churzi Wellè bi Wind sowiè è unruhigi Wasserobberflächi sin è Aazeichè von èrè Furt. Vor dè Passagè von èrè Furt hèt mò è Vyhhärdè meemòls durch d Furt dribbè (am beschtè Küèh, well se zimli langsam gsi sin), um dè Flussgrund feschtzschtampfè, demit d Räder vo dè Fuurwärch sich nit „feschtgsuugèd“ hèn. Bim Flussübbergang isch d Kavallery obberhalb vo dè Furt uffgschtellt worrè, um d Strömig z brèchè, unnèdraa sin Poschtè für d Uffnaam vo Gepäck un Menschè gschtandè, welli vo dè Strömung mitgrissè wurrè sin.

No hüt bruucht mò in Bachläuf vorhandeni Furtè bim Bau vo Waald- odder Wǜrtschaftswäg, wenn dè düère Bau vo Bruggè vomiddè wörrè söll.

Diè a Faarzüüg aagschribbeni Wattdüèfi git diè maximali Ydauchdüèfi im Wasser aa.

Als Furtè sin au d Flussquerungè benamst worrè, wo sich dõdurch uuszeichnèt hèn, dass si lycht z erreichè gsi sin. Sell drǜfft bsunders uff sumpfigi Gebièt i dè norddütschè Düèfebeni zuè. È Byschpill isch diè sumpfigi Flussauè vo dè Randow, wo nu a einèrè Stell è „drochenè“ Uferzuègang botè isch; a sellèrè Stell isch Löcknitz aaglait worrè.

Als technisch aaglaitè Übbergang isch d *[[Fußgängerfurt|Fuèßgängerfurt]]* aazluègè.

## Nammenskundi
### Variantè
Vill Städt un Dörfer drägèd dè Begriff *Furt(h)* im Nammè, wa uff iri Laag an èrè sötiigè Stell hywyst. Z Norddütschland isch diè glychbedütendi Èndig *Wedèl* vobreitet. In änglischsprõchigè Ortsbezeichnigè vowendet mò d Nammensergänzig *[[-ford]]*, zum Byschpill Oxford odder Stratford. In holländischè Ortsbezeichnigè sait mò irè *voorde* odder *voort* wiè z Vilvoorde, Zandvoort un z Bosvoorde. S latyynische *trajectum* (‚Furt‘) findet mò au in Maaschtricht, Utrecht un Dordrecht.

### Ort mit Furt im Nammè

* Furt (zaalrychi Ort)
* Furth (zaalrychi Ort)
* Fürth (zaalrychi Ort)
* Voerde
* Wedel
* Brody i dè Ukraine und Brody z Polè
;zämmègsetzt:
* Amersfoort (nõch èm Fluss Amer, hüt Eem)
* Bad Salzdetfurth
* Brod nad Dyjí (dt. *Guldenfurt*, wörtl. Furt übber d Thaya)
* Bosanski Brod (alemannisch: *„Bosnischi Furt“*)
* Calvörde (1196 *Kollenvorde*)
* Český Brod (dütsch *Böhmisch Brod*)
* Dietfurt un Ditfurth
* Drenschteifurt
* Erfurt
* Füürtale (1318 *Fúrtal an dem Rine*)
* Frankfort/Main
* Frankfurt (Oder)
* Frankenfurt (hüt Telgte)
* Furttal
* Furtheim (Abgangeni Ortschaft uff dè Gmarkig vo Bolheim im Furtheimer Dal)
* Furth im Waald
* Furtwangè im Mittlerè Schwarzwald
* Haßfurt
* Havlíčkův Brod (früèner *Německý Brod / Deutschbrod*)
* Herford (*„Im Heer sini Furt“*)
* Kirchentellinsfurt
* Klagenfurt
* Lengfurt
* Mimigernaford (hüt Münster z Weschtfaalè)
* Ochsenfurt
* Oßfurt
* Querfurt
* Salzwedel
* Schweinfurt
* Slavonski Brod
* Staffort (ständigi Furt durch d Pfinz)
* Staßfurt
* Steinfurt
* Steinwedel
* Trennfurt (Stadtdeil vu Klingèbärg/Main)
* Uherský Brod (dütsch *„Ungarisch Brod“*)
* Vyšší Brod (dütsch : *„Hohenfurth“* – au wörtlichi Übersetzig)
* Weddel
* Wendefurth
* Wipperfürth (übber dè Fluss Wupper, wo früèner Wipper gheißè hèt un am Obberlauf sellèn Nammè bhaaltè hèt)
* Železný Brod (dütsch *„Eisenbrod“*)

## Einzelnõchwys


## Weblinggs