open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Universitätsspital Basel

S **Universitätsspital Basel** (früehner: *Kantonsspital Basel*, bis 1973 *Bürgerspital Basel*) isch s grösste Chrankehuus z Basel und eins vo der füehrende Gsundheitszentre in dr Schwiz. S Chrankehuus befindet sich uf dr Grossbasler Siite vom Rhii uf em Gländ, won emol em Breedigerkloster ghöört het, und bestoht us eme witläufige Komplex vo mehrere Gebäud, wo mitenander verbunde si. 

## Gschicht
1973 isch d Universitätsklinik as *Kantonsspital* vom Bürgerspital abdrennt worde, s Bürgerspital Basel isch jetzt e Pflägklinik, het aber au vili anderi sozial-medizinischi Ufgobe, wo mit dr Integrierig vo Behindrete z due hai. 

Jedes Johr wärde öbbe 25'000 Lüt stationär und 130'000 ambulant behandlet. 2004 het s 700 Bett gha. S Universitätsspital het 3'500  medizinischs Fachpersonal, Mitarbeiter in dr Verwaltig und in dr Forschigsabdeilig. Näbe de reguläre Beriich vo der operative Medizin ghöre vier Spezialklinike zum Chrankehuus: d Fraueklinik, d Augeklinik, d Klinike für Dermatologii und HNO.

2018 händ Baselstadt und Baselland pschlosse, d Spitäler vo der Region zämezlegge.

## D Ufgoobe vom Spital
Näbe dr medizinische Behandlig vo de Patiente wird im Huus au underrichdet und gforscht. D Forschigsabdeilig isch äng mit dr medizinische Fakultet vo dr Universität Basel verbunde. 

## Weblingg
* Websitte vom Universitätsspital Basel
* Websitte vo dr Basel-Stadt Statistik
Lambert von Spoleto

Dr **Lambert vo Spoleto** (* öbbe 875; † 15. Oktober 898 z Marengo) isch dr Sohn vom Herzog Guido vo Spoleto us em Huus vo de Widone, Vorfahre vo de Salier, gsi, wo 889 as König Guido II. vo Italie zum ene Nationalkönig worden isch und 891 dr Papst Stephan V. zwunge het, ihn zum Kaiser z chröne.

Si Vater het im Februar 892 dr neu Papst Formosus drzue brocht, dr Lambert zum Mitkaiser z ernenne. Dr Guido isch zwei Johr spöter gstorbe. Dr Lambert het d Chrone gerbt, het se aber scho 896 an dr Arnulf vo Kärnte, wo dr Formosus noch Italie grüeft het, wil ihm d Widone z mächtig worde si, verlore. Noch em Abzug vom Arnulf het dr Lambert Pavia zruggeroberet und dr Graf vo Mailand, dr Maginulf, wo dr Arnulf understützt het, lo chöpfe. Im Herbst het er dr Berengar vo Friaul bi Pavia droffe, und die beide hai Norditalie under sich ufdeilt. Dr Berengar het s Gebiet zwüsche dr Adda und em Po übercho und dr Lambert dr Räscht, so wie s bis 889 gsi isch. Noch em Dod vom Formosus 896 het sich dr Lambert im Johr druf vom Stephan V. zum Kaiser lo chröne und dr dot Formosus für verschiidnigi Verbräche lo verurdeile. Im Arnulf si Salbig isch vom neue Papst Johannes IX. annulliert worde, aber dä het au dr Formosus rehabilitiert. Sibzig Bischöf het dr Lambert z Ravenna versammlet, und die hai d *Constitutio Romana* vom Lothar I. vo 824 wider bestätigt, wo d Awäseheit vom Kaiser bi dr Papstwahl vorgschriibe het.

Dr Lambert het denn immer no mit em Berengar und em Adalbert vo dr Toscana z due gha. 898 isch dr Adalbert gege Pavia zoge. Dr Kaiser isch südlig vo Mailand in dr Nöchi vo Marengo gsi, het dr Adalbert überrascht und bi Borgo San Donnino gschlage und en as Gfangene noch Pavia brocht. Won er zrugg uf Marengo isch, isch er umcho, mögliigerwiis ermordet vom Hugo, em Maginulf siim Sohn oder im ene Unfall. Er isch z Piacenza begrabe.

## Literatur
Georg Gresser: »Lambert v. Spoleto« in *Lexikon für Theologie und Kirche*, Band 6, Freiburg 1997, Sp. 617-618

## Weblingg
* genealogie-mittelalter.de
Blocher

**Blocher** isch dr Familiename vo:

* Christoph Blocher (* 1940), e Schwiizer Unternähmer und Politiker (SVP)
* Eduard Blocher (1870–1942), Schwiizer Publizist
* Eugen Blocher (1882–1964), Schwiizer Jurist und Politiker
* Felix Blocher (* 1956), en Schwizer Archäolog
* Hermann Blocher (1872–1942), Schwiizer Politiker und Exponänt vo dr Abstinänzbewegig
* Judith Giovannelli-Blocher (* 1932), e Schwiizer Sozialarbeitere und Autorin
* Magdalena Martullo-Blocher (* 1969), e Schwizer Unternehmeri
* Rudolf Blocher (1920–1995), e Schwiizer Militär
* Sophie Blocher (1935–2002), Gründerin vom Obdachlosehuus „Huus zur Eiche“ z Birsfälde

**Blocher** isch de Name vo folgende Ortschafte i de Vereinigte Staate:
* *Blocher (Arkansas)*, en Ort im Saline County
* *Blocher (Indiana)*, en Ort im Scott County

**Wyters:**
* en Bohnerbesen
* i de Schwiz au d Bohnermaschine
Britney Spears

D **Britney Jean Spears** (* 2. Dezember 1981 z McComb, Mississippi) isch en US-amerikanischi Popsängere, Schauspiilere und Designere. Si isch die ersti Künstlere, wo s fertig brocht het mit ihre erste vier Albene eins noch em andere uf em erste Blatz vo de *Charts* vom Billboard Magazin z lande. In weniger as zäh Johr het si meh as 85 Millione Albene und 78 Millione Singles verchauft. Noch dr RIAA hai in dr US-amerikanische Musiggschicht nume siibe anderi Sängere meh Albene verchauft as si. In de letzte baar Johr het si meh Schlagziile in de Ziitige wäge de Skandäl, wo si drin verwigglete gsi isch, übercho as wäge ihrer Musig.

## Discografii

### Studioalbene
* 1999: *...Baby One More Time* 
* 2000: *Oops!... I Did It Again* 
* 2001: *Britney* 
* 2003: *In the Zone* 
* 2007: *Blackout* 
* 2008: *Circus*
* 2011: *Femme Fatale*
* 2013: *Britney Jean*
* 2016: *Glory*

### Kompilationsalbene
* 2004: *Greatest Hits: My Prerogative*
* 2005: *B in the Mix: The Remixes*
* 2009: *The Singles Collection*

## Uuszeichnige (Uuswahl)
;Grammy Awards
* 2005: *est Dance Recording: Britney Spears: „Toxic“*

;Emmy Awards
* 2002: *Best Direction: Britney Spears: Live in Las Vegas*
* 2002: *est Special Television: SNL*

;Hollywood Walk Of Fame
* 2002: *Walk of Fame*

;Echo
* 2001: *Künstlerin international*

;Bambi
* 2008: *Pop International*

;MTV Video Music Awards
* 2008: *Video of the Year: Britney Spears: „Piece of Me“*
* 2008: *Best Female Video: Britney Spears: „Piece of Me“*
* 2008: *Best Pop Video: Britney Spears: „Piece of Me“*
* 2009: *Best Pop Video: Britney Spears: „Womanizer“*

;MTV Europe Music Awards
* 1999: *Best Female*
* 1999: *Best Pop Act*
* 1999: *Best Breakthrough Artist*
* 1999: *Best Song: „...Baby One More Time“*
* 2004: *Best Female*
* 2008: *Album of the Year: Blackout*
* 2008: *Act of 2008

;MTV Asia Awards
* 2002: *Best Female Artist*

;World Music Awards
* 2000: *World's Best Selling Pop Female Artist*
* 2001: *World's Best-Selling Pop Female Artist*
* 2001: *World's Best-Selling Dance Female Artist''

## iri Büecher
* 
* 
* 
* 

## Literatur

## Weblink

* Offizielli dütschi Website
* Offizielli internationali Website (englisch)
* 
* 
* 

## Fuessnote
Karl I.

**Karl I.** bzw. **Charles I.** isch de Name vo folgende Herrscher:
* 800–814 Karl der Große (*Karl I.*), Kaiser
* 1119–1127 Karl I. (Flandern), Graf vo Flandern, *de Guet*
* 1266/1277–1285 Karl I. (Neapel), König vo Sizilie
* 1290–1325 Karl I. (Valois), Graf vo Valois
* 1308–1342 Karl I. (Ungarn), König vo Ungarn
* 1330–1363 Charles I. (Monaco), Herr vo Monaco
* 1434–1456 Charles I. de Bourbon, Herzog vo Bourbon
* 1453–1475 Karl I. (Baden), Markgraf vo Bade
* 1482–1490 Karl I. (Savoyen), Herzog vo Savoye
* 1498–1536 Karl I. (Münsterberg-Oels), Herzog
* &nbsp;&nbsp; ? &nbsp; –1541 Karl I. von Egmond, Graf vo Egmond
* 1525–1575 Karl I. (Hohenzollern), Graf vo Hohezollern, Rychshofratspräsident
* 1582–1605 Charles I. de Lorraine, duc d’Elbeuf, Herzog vo Elbeuf
* 1603–1610 Karl I. (Mecklenburg), Herzog zu Meckleburg
* 1608–1627 Karl I. (Liechtenstein), Graf vo Liechtestei
* 1625–1649 Karl I. (England), König vo England
* 1649–1680 Karl I. Ludwig (Pfalz), Kurfürst Pfalzgraf bei Rhein
* 1721–1770 Karl I. (Hessen-Philippsthal), Landgraf vo Hesse-Philippsthal
* 1735–1780 Karl I. (Braunschweig-Wolfenbüttel), Herzog vo Braunschweig
* 1864–1891 Karl I. (Württemberg), König vo Würtebärg
* 1866–1914 Karl I. (Rumänien), König vo Rumänie
* 1889–1908 Karl I. (Portugal), König vo Portugal
* 1916–1918 Karl I. (Österreich-Ungarn), Kaiser vo Östrych und König vo Ungarn
** Karl I. vo Anjou isch de Karl I. (Neapel), König vo Neapel
** Karl I. vo Burgund isch de Karl der Kühne
** Karl I. vo Böhme isch de Karl IV. (HRR), Kaiser
** Karl I. vo Navarra isch de Karl IV. (Frankreich), König vo Frankrych
** Karl I. vo Norwege isch de Karl VIII. (Schweden), König vo Schwede
** Karl I. vo Parma isch de Karl III. (Spanien), König vo Spanie
** Karl I. vo Pfalz-Zweibrücken isch de Karl XI. (Schweden), König
** Karl I. vo Spanie isch de Karl V. (HRR), Kaiser

Kirchlechi Herrscher:
* 1218–1230 Karl I. (Seckau) († 1230), Bischof vo Seckau, Salzburg, Östrych
Permische Sprachen

Di **permische Sproche** sin e Gruppe vo de uralische Sprochfamilie, wo z Udmurtie und in de Republik Komi (Russland) gschwätzt werre. Abgseh vom Ungarische hän si di ältste Tekscht vo de finno-ugrische Sproche. In de 2. Hälfti vom 14. Johrhundert hät's e altpermjakischs Schriftdum gee, wo im 18. Johrhundert verfalle isch.

Zu de permische Sproche ghöre
* Komi
** Komi-Permjakisch
** Komi-Syrjänisch
* Udmurtisch

S Permisch isch di erschti Sprochfamilie, wo sich uss em finnische Sprochzwyg usedrännt hät. Durch d'Entlehnige uss em Tschuwaschische, wo's in allne drei permische Sproche git, cha mer devo usgoh, dass d'Permier dörtmols, wo d'Wolgabulgare gherrscht hän, no e Eiheit gsi sin.
Felix Platter-Spital

S **Felix Platter-Spital**, offiziell die **Uniwersidääri Altersmedizin Felix Platter**, isch noch em Universitätsspital Basel s zweitgrösste Spital z Basel. Si geriatrischs Kompetänzzentrum ghört zu de grösste in dr Schwiiz. Es het dr Name vom Felix Platter übercho, won e bedütende Basler Mediziner und Universitätsprofessor im 16. Johrhundert gsi isch. S Spital bestoht us drei Beriich, em Geriatrische Kompetänzzentrum, dr Rheumatologische Universitätsklinik und dr Orthopedische Früehrehabilitation. Alli drei Beriich hai ängi Beziehige zum Universitätsspital Basel. Jedes Johr wärde öbbe 3000 Patientinne und Patiente behandelt. S Felix Platter-Spital het 290 Bett.

## Leistigsspektrum
Multidisziplinäri Abklärige und Behandlig vom physische und psychische Gsundheitszuestand und em soziale Hindergrund.
*Geriatrischi Ufnahm- und Abklärigsstation (GAAST)
*Rehabilitation Bewegigsapparat
*Neurorehabilitation
*Internistischi Nochbehandlig
*Psychogeriatrii (Spital oder in dr Dagesklinik) für Patientinne und Patiente mit Hirnleistigsstörige
*Übergangspfleg mit Training vor Ort – aso dehei
*Dagespflägiheim mit em strukturierte Dagesablauf
*Dagesklinik mit deilstationärer Rehabilitation
*Passerelle: Bettstation für Lüt, wo uf e Blatz in eme Pflägheim warte

D Sprächstunde biete Diagnostik und Therapi für ambulanti Patientinne und Patiente a.
*Spezialsprächstund Inkontinenz
*Spezialsprächstund Demenz
*Spezialsprächstund Prothese- und Orthese-Versorgig
*Spezialsprächstund Sturz/Sturzklinik
*Spezialsprächstund Malnutrition (Mangelernährig)

**Ambulanti Dienst:**

*Ernährigsberootig
*Ergotherapii
*Logopedii
*Physiotherapii
*Trainingscenter Fitalix

## Gschicht

S Felix Platter-Spital heisst erst sit em Novämber 1956 eso. Aber d Afäng vom Spital gönge zrugg bis ins Johr 1890. Die Orthopädischi Universitätsklinik vom Felix Platter-Spital isch am 1. März 2003 ins Universitätsspital Basel verleit worde. 

### S nöije Spiddaalgeböid
Am 17. Dezämber 2014 si d Blään vo de Archidektuurbüro wörner traxler richter planungsgesellschaft mbH us Frankfurt am Main und Holzer Kobler Architekturen us Züüri vo dr Läitig vom Archidektuurwettbewärb usgweelt worde. Dr Bau vom nöije Spidaalgeböid uf em hütige Areal het am  19. August 2015 d Baubewilligung bekho und im Oktober isch dr Grundstäi gläit worde. Die alte Spidaalgeböid si abgrisse worde. Am 21. Merz 2017 isch s Richtfest vom Nöibau gsi und am 1. April 2019 isch s spiddaal in Bedriib gnoo worde.

### Dr Umbau vom Hauptgeböid
S ehemoolige Hauptgeböid vom Spiddaal im Westfäld isch vo dr Baugnosseschaft *Wohnen & Mehr* in 500 gnosseschaftligi Woonige iidailt worde, wo 2023 sötte baraat si. Es isch in ere serielle Iisebeton-Skelettbautechnik konstruiert und as Bischbil vo dr Noochchriegsarchidektuur erhalte bliibe und under Dänggmolschutz gstellt worde.

## Fuessnoote

## Weblingg
* Felix Platter-Spital
* Sturzklinik des Felix Platter-Spitals
* Universitätsspital Basel
* Gesundheitsdepartement Basel-Stadt
* Spital-Statistik von Basel-Stadt und Basel-Landschaft
Bayrisch

S Wort **bayrisch** isch en Adjektiv, wo sich cha bezieh uf:

* Bayre, s dütsche Bundesland und siini Bewohner
* Altbayre, dr Landsdeil vo däm dütsche Bundesland im Underschiid zu Franke und Schwobe
* s Kurfürstedum Bayre (1623–1805)
* s Königriich Bayre (1806–1918)
* d Bajuware, e Stamm vo de Germanen, und deren ihr Herzogtum
* die Bairische Dialäkt, e Gruppe vom Oberdütsche, wo au z Östriich und im Südtirol gschwätzt wärde.
Demenz

E **Demenz** (lat. *dementia* „ohni Geist“) isch e Defizit an kognitive, emotionale und soziale Fähigkeite, wo zun ere Beiidrächtigung vo de soziale und brueflige Funktione füehrt und fast immer, aber nit usschliesslig mit ere diagnostizierbare Erchrankig vom Hirni zsämmehängt. Vor allem si s Churzziitgedächdnis, s Dänkvermöge, d Sproch und d Motorik, bin e baar Forme au d Persönlichkeitsstruktur, bedroffe. Maassgäblig isch dr Verlust vo Fähigkeite, wo me scho erworbe het, im Unterschiid zu dr ageborene Minderbegabig (Oligophrenii). Hüte si e Deil vo de Ursache vo Demenze klärt, und e baar Forme chönne in eme gwüsse Umfang behandlet wärde, d. h. d Symptom chönne im Afangsstadium von ere Demenz verzögeret wärde. D Form vo Demenz, wo am hüfigste aber bi wiitem nit die einzigi isch, isch d Alzheimer-Chrankhet. E Demenz cha uf ganz verschiidene Ursachen beruehe, für d Therapii isch d Klärig vo dene Underscheidigsmerkmol sehr wichtig.
Basler Sanatorium

S **Basler [[Sanatorium]]**, wo 1886 gründet worden isch, isch vo de Brüeder Kelterborn z Davos baut worde. Es isch s erste Sanatorium für unbemittleti tuberkulosechranki Baasler gsi. 

Vorhär hai sich s nume die oberste Gsellschaftsschichte chönne leiste, Tuberkulose z behandle. Für chranki Lüt us de ermere Bevölkerigsschichte, wo d Tuberkulose au sehr vil hüfiger vorcho isch, isch d Diagnose e definitivs Dodesurteil gsi, wil si e Therapii, wo au nume e Chance gha het, dr Chrank gsund z mache, ganz eifach nit häi chönne zaale. Dr Dr. Adolf Hägler-Gutzwiller het sich doorum für e Sanatorium fürs Volk iigsetzt, für zum dr grooss Underschiid in dr Behandlig vo arme und riiche Basler Tuberkulöse z verchliinere. S Basler Sanatorium isch wit über Graubünde und d Schwiz uuse zum Vorbild für sozial motivierti Lungesanatorium in ganz Europa worde. In de 1950er Johr isch s Sanatorium umbaut worde und mit dr Iifüehrig vom Pennicilin het d Tuberkulose besser chönne bekämpft wärde. Noch fast hundert Johr isch s Sanatorium 1985 zuedo und verchauft worde.
Bürgerspital Basel

S **Bürgerspiddal Baasel** isch e sozial-medizinischs Unternähme z Baasel. Es het sich uf wichtigi Ufgoobe wie d Betreuig vo alte Mensche, d Beglaitig und di bruefligi Integration vo Mensche mit ere Behinderig und die medizinischi Rehabilitation spezialisiert. Es isch e sälbständigi, öffentlig-rächtligi Stiftig, wo zur Bürgergmaind vo dr Stadt Basel ghört. 1973 sin d Akutklinike vom Bürgerspiddal usglideret worde und an Kanton Baselstadt übergange. Die übrige Beriich sind bim Bürgerspiddal Basel bliibe.

Sithär zelle alli sozial-medizinische Beriich, wo nid zur Akutmedizin ghöre, zu dä Kärnufgoobe vom Bürgerspiddal:
* d Betreuig vo betagte Mensche
* d Beglaitig und di bruefligi Integration vo Mensche mit ere Behinderig
* di mezinischi Rehabilitation
Für d Usfierig vo dene Ufgoobe verfiegt s Bügerspital über folgendi Beriich:
* d Rehabilitation (in der Reha Chrischona)
* Betreuig vo de Betagte
* Integration (Betriib und Wärkstette, Bruefligi Abklärig (BEFAS), Beglaiteti Arbait, Beglaitets Wohne und Bruefligi Integration)

S Spiddal het öbbe 1500 Mitarbaitendi – meh als 400 drfo mit ere IV-Ränte – und im 2015 e Betriebsertrag vo 116 Millione Schwiizerfranke gha. Zum Bürgerspiddal ghöre fünf Alterszentre, zäh Wohnhüüser für Mensche mit ere Behinderig, elf Betrieb und Wärkstette und d Reha Chrischona z Bettige. S Bürgerspiddal Basel isch uf dr Liste vo de Kulturgieter, wo nazionaali Bedütig hän.

## Gschicht
S Bürgerspiddal het siini erste Afäng im Groosse Spiddaal näben em Barfiesserklooster gha und goht uf s Mittelalter zrugg.

S Bürgerspiddaal het bestande us 
*dr Armeherbärg, wo 1423 vom Johannes Wyler für armi Bilger und anderi Räisendi gstifdet worde isch.
*em Pfrundhuus - eme Altershäim, wo alti Bürgerinne und Bürger häi chönne woone (1840 si s öbbe 80 gsi), 
*em Chrankehuus sälber mit öbbe 50 Chranke und zwäi Spiddaalärzt, wo sich alli säggs Mööned abglööst häi, eme Wundarzt für chirurgischi Iigriff, für d Uni isch s Spiddaal e Klinik gsi
*dr Gebääraastalt mit im Durchschnitt äinere bis zwäi Wöchnerinne, wo vo dr jüngste Stadthebamme pflägt worde si,
*em Findelhuus, won e Pfläägmueter sich um die baar usgsetzte Buschi kümmeret het und sä denn, wo si alt gnueg gsi sin, ins Wäisehuus gschiggt het
*dr Iireaastalt, wo psüüchisch Chranki, aber au Fuuli iigspert gsi sin, in de 1840er öbbe 30 bis 40 Persoone. 

Im Durchschnitt häi sich im früenere 19. Joorhundert e chli weniger as drei hundert Persoone im Joor in äinere vom Spiddaal sine Aastalte befunde. S Spiddaal het mit sine äignige finanzielle Middel operiert. 1840 si sini Güeter, Geböid, Wälder, Zäänte, Boodezins, und Kapitaal uf öbbe e Million Franke gschetzt worde. S jöörlige Iikomme 1839 isch 76,200 Franke gsi, d Usgoobe 72,400. S Pfläägamt het us acht Persoone bestande und 32 Lüt beschäfdiget.

## Quelle
* D Websiite vom Bürgerspital Basel
* D Bürgergmaind vo dr Stadt Basel

## Fuessnote
Hati (Mond)

Dr **Hati** (au Saturn XLIII) isch ein vu dr chleinere ussere Mönd vum Planet Saturn.

## Entdeckig
D'Entdeckig vum Hati dur dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna un Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 12. Dezember 2004 bis zum 11. März 2005 isch am 3. Mai 2005 bekannt gä worre.

Dr Hati isch zerscht Vorlaifig as S/2004 S 14 bezeichnet worre. Im April 2007 isch dr winzig Mond no uf dr riisig Wolf Hati, e Suhn vum Fenriswolf un Zwillingsbrueder vum riisige Wolfes Skalli (oder Skoll), us dr nordische Mythologi daift worre.

## Bahndate
Dr Hati umchreist Saturn uf ere retrograde exzentrische Bahn in 1080,1 Däg. D'Bahnexzentrizität betrait 0,2913, wobi d'Bahn mit 163° gege d'Ekliptik un 172° gege d'Äquatorebeni vum Saturn gneigt isch.  Dr Hati wird wäge sälle Bahneigeschafte zue dr Nordische Mondgruppe vum Saturn zellt. D'Mitglider vu sällere Gruppe haldet mer fier Absprengsel vum relativ grosse ussere Mond Phoebe.

## Ufbau un physikalischi Date
Dr Hati besitzt e Durchmesser vu gschätzte 6 km. Sofern er e Absprengsel vu dr Phoebe isch, dät er dere ihri Eigeschafte bezüglich Dichti un Albedo deile.

## optischi Eigeschafte
Mit ere visuelle Helligkeit vu +24,4 mag isch dr Hati e extrem liechtschwachs Objekt.

## Weblink
* Saturn's Known Satellites (engl.)
* MPEC 2005-J13: ''Twelve New Satellites of Saturn'' 3. Mai 2005 (Entdeckig un Ephemeride)
* IAUC 8523: ''New Satellites of Saturn'' 4. Mai 2005 (Entdeckig)
* MPEC 2006-C74 : ''S/2004 S 8, S/2004 S 14'' 14. Februar 2006 (Wiiderentdeckig)
* IAUC 8826: ''Satellites of Jupiter and Saturn'' 5. April 2007 (Nummerierig un Benennig)
Liste der bayerischen Herrscher

## Herzög

### [[Wittelsbach]]er

### Vereinigts Bayre

## Herzög und Kurfürste

## [[Königreich Bayern|König und Prinzregänte]]

## Weblingg
* Genealogie der Wittelsbacher
* Liste der bayerischen Herrscher
* ebenfalls eine Liste der bayerischen Herrschergeschlechter
* Geschichte Bayerns (Haus der Bayerischen Geschichte)
* Michael Steinmayr: ''Ain und sechtzig Königen und Hertzogen auß Bayern Bildnussen'', 1655 (Digitalisat)
Augustinus

Dr männlig Name **Augustinus** isch die latinisierti Form vo Augustin und e Variante vo August. Bekannt isch dr Name dur die Heilige Augustini, dr Augustinus vo Hippo und dr Augustinus vo Canterbury.

Bekannti Lüt mit däm Name si:

*dr Augustinus Bader (* 1959), e dütsche Mediziner und Biomediziner
*dr Augustinus Balthasar (1632−1688), e dütsche evangelische Theolog
*dr Augustinus vo Canterbury († 26. Mai 604 traditionell oder 605 Thorn), dr erst Erzbischof vo Canterbury.
*dr Augustinus vo Galen (1870−1949), e Benediktinermönch, Priester und Gründer vo der Catholica Unio
*dr Augustinus Heinrich Henckel vo Donnersmarck OPraem (1935−2005), e dütsche römisch-katholische Theolog und Wirtschaftsethiker
*dr Augustinus Hieber (1886−1968), e katholische Pfarrer z Merazhofe und e bischöflige Kommissär
*dr Augustinus vo Hippo (354−430), e Heiliger, Chillevater, Bischof und Philosoph 
*Dr Augustinus Karl Wucherer-Huldenfeld OPraem (* 1929), en östriichische Theolog und Philosoph
*dr Augustinus Kilian (1856−1930), e römisch-katholische Bischof vo Limburg
*dr Augustinus Franz Kropfreiter (1936−2003), en östriichische Komponist und Organist

## Lueg au
* St. Augustinus
Dante

**[[Dante (Vorname)|Dante]]** isch dr Vorname vo de folgende Persone:
* Dante Alighieri (1265–1321), en italiänische Dichter und Philosoph
* Dante Bonfim Costa Santos (* 1983), e brasilianische Schutter
* Dante Gabriel Rossetti (1828–1992), en änglische Dichder und Moler
* Dante Guimarães Amaral (* 1980), e brasilianische Volleyballspiiler 
* Dante Maggio (1909–1992), en italiänische Schauspiiler
* Dante Thomas (* 1978), en amerikanische R&B-Sänger und Musiker
* Dante Terrell Smith (* 1973), en amerikanische Hiphop-Musiker und Schauspiiler

**Dante** isch dr Familiename vo de folgende Persone:
* Enrico Dante (1884–1967), e Kardinal in dr römisch-katholische Chille
* Joe Dante (* 1946), en amerikanische Filmregisseur
* Ron Dante (* 1945), en amerikanische Sänger, Songschriiber und Musigproduzänt

**Dante** bezeichnet:
* Dante, e Gmeind z South Dakota in de USA
* Rue Dante, e Stross z Paris

D Abchürzig **DANTE** bezeichnet:
* *Deutschsprachige Anwendervereinigung TeX e. V.*, die grösst TeX-Benutzergruppe wältwiit
* *Delivery of Advanced Network Technology to Europe*, e Komputernetzwärkorganisation
Dante (Vorname)

**Dante** isch e männlige Vorname. Er isch ursprünglig italiänisch und isch etymologisch en Abchürzig vom alte Name **Durante**, wo hüt nume no wenig bruucht wird. Dä chunnt vom latiinische Durans, wo s Partizip Präsens vom Värb *durare* mit dr Bedütig "abherte", "ushalte" usw. isch. Er isch eso in dr Bedütig em Name Konstantin ähnlig.

Dr Name isch dur dr italiänisch Dichder Dante Alighieri, wo eigetlig Durante gheisse het, berüehmt und populär worde. Im Italiänische wärde au d Forme Durando und Durantino bruucht.
## Lueg au
*Dante
Geoffrey

**Geoffrey** isch en änglische männlige Vorname. In dere Form isch s die elteri, britischi Schriibwiis im Underschiid zu **Jeffrey** im Amerikanische Änglisch. Er wird hüfig as Geoff oder Jeff abkürzt.
## Etymologii
Geoffrey chunnt über s Altfranzösische vom ene germanische Name. D Etymologii isch unsicher: dr zweit Deil vom Name stammt vo *frid*, "Friide", aber für en Afang si verschiideni Ursprüng vorgschlage worde, drunder *gawia* ("Gebiet"), *walah* ("Fremde"), *gisil* ("Geisle")  oder *god* ("Gott"). Wenn die letzt Möglikeit die richdig isch, wer dr Name e Variante vo Godfrey, dütsch Gottfried.
## Verbreitig
Dr Name isch vo de Normanne noch Ängland brocht worde noch dr Eroberig vom Wilhelm em Eroberer 1066. Er isch vor allem under em änglische Adel beliebt gsi.

## Persone mit däm Name
*Geoffrey Chaucer, en änglische Dichder (1343-1400)
Helene (Mond)

D' ** Helene ** (au Saturn XII) isch e chleine (dr sibzehntgröscht) Mond vum Planet Saturn.

## Entdeckig
D'Helene isch am 1. März 1980 vu dr französische Astronome Pierre Laques un Jean Lecacheux am Observatorium uf em Pic du Midi in dr französische Pyrenäe entdeckt worre. 

Obwohl si gmäss vu dr Systematik die vorlaifig Bezeichnig *S/ 1980 S 6* erhalde het. isch si wäge ihre Bahneigeschafte iblicherwiis *Dione B* gnennt worre - wil si in dr gliiche Bahn wie dr Mond Dione um dr Saturn lauft. Anno 1988 isch si no offiziell uf d Helene us dr grichische Mythologi daift worre, wo bim Champf mit em Held Achilles umku isch.

## Bahndate
D'Helene umchreist dr Saturn ime middlere Abstand vu 377.420 km in 2 Däg, 17 Stund un 41 Minüte. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,0022 uf un isch 0,021° gegeniber vu dr Äquatorebeni vum Saturn gneigt.
Si isch ein vu zwei chleine Mönden uf dr selbe Bahn wie dr gross Mond Dione. D'Helene lauft in dr Dione ime Winkelabstand vu 60° im füehrende Lagrange-Punkt  L4 vorus. Im folgende Lagrangepunkt L5 lauft dr Mond Polydeuces in dr Dione ime Winkelabstand vu 60° hinderher.

## Ufbau un physikalischi Date
D'Helene isch e uregelmässig gformter Chörper mit ere Usdähnig vu 36&times;32&times;30 km. 
Ihri ring Dichti vu 1,4 g/cm3 dütet druf hi, ass si vor allem us Wasseriis sowie ringe Adeile an silikatischem Gstei zusämmegsetzt isch.
D'Helene rotiert in 2 Däg, 17 Stund un 41 Minüte um die eige Ax un het demit wie dr Erdmo e bundeni Rotation.
Si besitzt e helli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,6, säll heisst, 60 % vum igstrahlte Sonnenliechts werre reflektiert. 

Vu dr Erde us gsähe isch si mit ere schinbare Helligkeit vu 18,5m e usserscht liechtschwachs Objekt.

## Medie

## Weblink
* Saturn's Known Satellites (engl.)
Hölle

**Höll** isch religionsgschichtlig d Bezeichnig für d Dotewält. In eschatologische Religione, d. h. Religione, won e zuekümftigs Wältändi lehre wie zum Bischbil s Christedum, isch s dr Ort im Jensiits, wo sonigi, wo Dodsünde begange hai, noch em Dod anechömme. Das si gfalleni Ängel (Düüfel), aber au menschligi Übeldäter und hüfig au sonigi, wo nit dä speziell Glaube hai. Dr Ufenthalt isch für alli Ewikeit und wird vo schregglige Quale begleitet.

## Etymologii
Dr Begriff „Höll“ (Althochdütsch *hella*, Mittelhochdütsch *helle*) leitet sich vom Name vom Doteriich in dr germanische Mythologii, *Hel*, ab.

## Im Christedum
Die christlige Chille stütze sich uf s Neue Testamänt (Matth. 13, 41-42; Mark. 9, 42-43; 2. Thess. 1, 8-9; Hebr.10, 26-31; Offb. 20, 15). D Duur vo dr Höllestrof isch ewig, d Strofe si ungliich und d Apokatastasis, wo sait ass d Apostate (die Abgfallene) schliesslig mit Gott widerversöhnt wärde, wird abglehnt. Au vili Protestante akzeptiere das, au wenn s Gfüehl, ass me das schwerlig mit em Glaube an d Liebi vo Gott und si Gnad cha veriibare, wiiter verbreitet isch as in dr katholische Chille.

## In dr Kunst
In dr Kunst isch d Höll sehr vil spöter as dr Himmel dargstellt worde. Es chunnt hüfig vor in Verbindig mit em Jüngste Gricht. Sit em 8. Johrhundert kennt die obeländisch Kunst dr Höllerache, wo d Sünder verschluggt. Es git au d Vorstellig vo dr Höllestadt, wo dr Himmelsstadt gegenüber gsetzt isch.

## Quelle
 Band 9, S.39-40
Fegefeuer

S **Fägfüür**, lat. *Purgatorium*,  isch noch dr katholische Chille dr Ort oder Zuestand, wo dr Doti ane chunnt, wenn er kei Dodsünd begange het, aber e Strof für lässligi Sünde muess abbüesse. Me redet vo dene as die „Arme Seele“. Wil nume die wenigste Mensche sündefrei stärbe und so diräkt in d Gegewart vo Gott chömme noch em Dod, bietet s Fägfüür dene, wo nit in d Höll chömme, d Möglichkeit sich dur Liide z lüütere. D Chille stützt sich do uf Stelle in 2.Makk. 12, 40-46 und im Neue Testamänt Matth.12, 32 und 1. Kor.3, 10-15.

D Ostchillene lähne d Idee vom Fägfüür grösstedeils ab. Si kenne aber in ihre liturgische Büecher e Lüüterigszuestand und d Fürbitt um Erlösig drus. D Protestante verwärfe s Purgatorium, au wenn dr Luther sälber nit sicher gsi isch.

## Quelle
 Band 6, S.85f
Hyrrokkin (Mond)

D' **Hyrrokkin** (au Saturn XLIV) isch ein vu dr usserschte Zwergmönd vum Planet Saturn.

## Entdeckig
D'Entdeckig vu dr Hyrrokkin durch dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna un Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 12. Dezember 2004 bis zum 30. April 2006 isch am 26. Juni 2006 bekannt gä worre. 
D'Hyrrokkin isch zerscht vorlaifig as S/2004 S 19 gfüehrt worre. Im April 2007 isch dr Mond no uf d'Riisi Hyrrokkin us dr nordische Mythologi daift worre.
Fier dr Mond isch zerscht d'Schribig *Hyrokkin* verwendet worre. D' *Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN)* vu dr Internationale Astronomische Union (IAU) het sich aber später dezue entschlosse, die ursprünglich nordisch Schribwiis z'verwende.

## Bahndate
D'Hyrrokkin umchreist dr Saturn uf ere retrograde Bahn in guet 932 Däg. D'Bahnexzentrizität betrait 0,333, wobi d'Bahn mit 151,4° gege dr Saturnäquator geneigt isch. Si zellt, sällewäg au ihr Namme us dr nordische Mythologi, zue dr Nordische Gruppe vu dr Saturnmönd.

## Ufbau un physikalischi Date
D'Hyrrokkin besitzt e ugfähre Durchmesser vu villicht 8 km. Witteri Date sin nit bekannt. 

## optischi Eigeschafte
Mit ere visuelle Helligkeit vu +23,5 mag isch d'Hyrrokkin e extrem liechtschwachs Objekt.

## Weblink
* Saturn's Known Satellites (engl.)
* MPEC 2006-M44: ''S/2004 S 19'' 26. Juni 2006 (Entdeckig un Ephemeride)
* IAUC 8727: ''Satellites of Saturn'' 30. Juni 2006 (Entdeckig)
* IAUC 8826: ''Satellites of Jupiter and Saturn'' 5. April 2007 (Nummerierig un Benennig)
* IAUC 8860: ''Saturn XLIV (Hyrrokkin)'' 31. Juli 2007 (Korrektur vu dr Benennig)
Himmel (Religion)

In vile Religione wohnt Gott, beziehigswiis wohne d Götter, an eme Ort, wo in obeländische Kulture im allgemeine mit *Himmel* bezeichnet wird. D Vorstellig vom ene datsächliche Ruum (zum Bispil dr Bärg Olymp bi de alte Grieche oder vom ene Beriich usserhalb vo dr Himmelsschale, wie in mängge Schichte vom Alte Testamänt), und die gliichnishafti Darstellig vom ene Zuestand, wo nit cha lokalisiert wärde, verschmälze inenander. Dr Konflikt zwüsche dene Vorstellige isch em mythische Dänke fremd und das vor allem, wil vili Hochkulture d Planete, wo me vo Aug cha gseh und wo vo ihre Näme in de meiste Sprochen d Bezeichnigen vo de Wuchedäg abgleitet si, und d Stärn diräkt mit ihre Götter identifiziert hai, das heisst, si hai ihre Götter am Himmel chönne zueluege.

Im Himmel si religiösi oder eschatologischi Bedütig spiilt under anderem e wichdigi Rolle in dr Genesis vom Pentateuch und in dr chinesische Philosophii, wil währed der Zhou-Dynastii dr Himmel sälber as Gottheit agluegt worden isch. Sehr verbreitet isch au d Uffassig in de Religione, dass die Dote an däm Ort witerläbe (Uferstehig) und dört e paradiisischs Läbe füehre. Anderi aber chömme an e schregglige Ort (Underwält, Höll) as Strof für ihr Benäh in dere Wält. D Vorstellig vo körperlose Seele, wo „in Himmel chömme“, wird hüte hüfig ehnder as Deil vom Volksglaube agluegt.

## Lueg au
S Läbe noch em Dod in dr altägyptische Religion
Zopf

En **Zopf** (bärndütsch:Züpfe) isch es Brot i Form vo eme Zopf, wo i de Schwiiz traditionell am Sunntig zum Z'Morge gässe wird.

## Zubereitig
De Zopf wird us Hefedaig hergschtellt, wo us Zopfmehl, Milch, Butter, Salz, Hefe un mängisch au mit Ei gmacht wird.

## Ursprüng
D Quellelag zu de Ursprüng vom Zopf isch ned guet. So gits für d Form vom Zopf verschidnigi Theorie. Im Elsass heissts, d Form vo de Haarzöpf vo de Fraue sigi d Inschpiration gsi. In de Schwiiz het im 1951i d *Fachschuel für [[Bäcker]] un [[Konditor|Konditotre]]* druf higwise, dass ma früener tote Ehemanner en Haar-Zopf vo ihre Ehefrau un en Zopf us Brotdaig mit ins Grab gäh heigi.

Di erscht erwähnig vo eme Zopf isch us em Johr 1470 us Bärn.

## Tradition
De Zopf isch ursprünglich es reins Sunntigsbrot gsi. Au hüt no wird in vilne Familie numme am Sunntig Zopf gässe. Au bim Beck cha ma meischt numme am Wocheänd Zopf go poschte. Bi de Grossverteiler isch es hütztag e chli anderscht. Bi Migros un Coop gits de Zopf hüfig di ganz Woche z chaufe.

## Websyte
Hie gyts es freis Rezäpt unger dr GFDL mit Biudli (ou GFDL), wieme richtig tuet Züpfe bache:
lix.cc/blog
*
Ravenna

**Ravenna** (veraltet : *Raben*) isch en italiänischi Stadt mit öbbe 160'000 Iiwohner und isch d Hauptstadt vo dr italiänische Provinz Ravenna in dr Region Emilia-Romagna.

## Geografii
Ravenna lit an dr Adria zwüsche Rimini und em Po-Delta. S Stadtzentrum isch hüte wäge dr Verlandig öbbe 9 km vo dr Küste ewäg, aber dur e Canale Candiano mit em Hafe und em Seebad *Marina di Ravenna* verbunde.

## Gschicht
Vo 402 bis zum Fall vom weströmische Riich 476 isch Ravenna d Hauptresidänz vo de weströmische Kaiser gsi. In de Johrzähnt druf hai do au au dr Odoaker, dr oschtgotisch König Theoderich dr Gross und däm siini Nochfolger residiert.

Noch dr Rückeroberig vo Italie dur oströmischi Druppe isch d Stadt denn bis zur Iinahm dur d Langobarde im Johr 751 s Zäntrum vom ene kaiserlige Exarchat gsi.

Anne 1861 isch Ravenna Deil vom Königriich Idalie worde.

I dr Stadt isch hüt dr Sitz vom ene Erzbischof.

## Lüüt
* dr Geograaf vo Ravenna (6. Jh.), Geograaf und Verfasser von ere Weltbeschriibig

## Weblink

* d Website vo dr Gmaind (italienisch)
* über d Mosaik z Ravenna (dütsch)
* Website vom Tourismusbüro vo Ravenna (italienisch, englisch, dütsch und französisch)

## Fuessnote
Zopf (Begriffsklärung)

S Wort **Zopf** meint

* e Frisur
* e Hefibrot
* e süsses Hefegebäck (z. B. Russezopf) 
* e Strickmuster
* dr Biolog Friedrich Wilhelm Zopf (1846–1909)
* e dekorativs Gflächt
* in dr Mathematik en Elemänt vo dr Zopfgruppe
Himmel

**Himmel** bezeichnet
* dr sichtbari Ruum über dr Ärde oder emene andere Himmelskörper
* d nächtlig Ablick vo de Stärne (Stärnhimmel)
* en Eiheitschugele, wo mä drmit Koordinate vo Inertialsystem festleit (Himmelschugele)
* in verschiidene Religione en Ort vo Gott und dr Uferstehig vo de Dote, oder e höcheri Macht an sich, lueg Himmel (Religion)
* s Dach vom ene Himmelbett und d Innesiite vom ene Autidach und däm si Bespannig us Textil

**Himmel** isch dr Name vo de folgende Bärg und Gegende:
* e Bärg () bi Aflenz 
* e Gegend bi Bad Vöslau in Niideröstriich
* en Alp bi Lieze in dr Obersteiermark

**Himmel** isch dr Familiename vo de folgende Persone:
* Friedrich Heinrich Himmel (1765-1814), e dütsche Komponist
* Gerhard Himmel (* 1965), e dütsche Ringer
* Heinrich Himmel (16. Johrhundert), e dütsche lutheranische Theolog und Reformator
* Johann Himmel (1581–1642), e dütsche lutheranische Theolog
Renminbi

Dr **Renminbi** () isch d Währig vo dr Volksrepublik China. Si wird vo dr *People's Bank of China* usege. Die internationali Abchürzig noch ISO 4217 isch *CNY*. Z China sälber wird RMB bruucht. S Symbol isch ¥. D Eiheite vo dr Währig si dr *Yuán* (, formell: , *Eihheit*), *Jiǎo* () und *Fēn* (). Ei Yuan entspricht 10 Jiao bzw. 100 Fen.

Umgangssprochli wird anstatt *Yuán* hüfig *Kuài* (, *Stück*) und anstatt *Jiǎo* wird *Máo* (, *Hoor*) bruucht.

Dr Renminbi isch en intärni chinesischi Währig, wo nit im internationale Handel bruucht oder ghandlet wird. Me cha chinesischs Gäld international nit überwiise. Dr Wächselkurs wird vo dr chinesische Regierig noch eigenem Ermässe festgleit und wird nit diräkt vo wirtschaftlige Faktore bestimmt.

## Weblingg
* 
*
Guido Novello da Polenta

Dr **Guido Novello da Polenta** († 1323 z Bologna) isch en oberitaliänische Herrscher und Dichder gsi. 

## Läbe
Dr Guido Novello da Polenta isch dr Änkel vom Guido em Eltere gsi. 1265 isch er z Ravenna an d Macht cho.
1316 het er em Dichder Dante, won e baar Johr vorhär us Floränz verdriibe worden isch, z Ravenna Asyl ge. Dä het dört si *[[Divina Commedia|Göttligi Komödie]]* fertig gschriibe. 1321 het er dr Dante mit ere diplomatische Mission noch Venedig gschiggt, wo dr Dichter chrank drvo heicho und churz druf dra gstorben isch.

1322 isch dr Guido zum Afüehrer vo Bologna gwehlt worde. Er het siim Brueder, em Erzbischof Rinaldo d Herrschaft über Ravenna überlo. Dä isch aber churz druf vo sim Cousin, em Ostasio da Polenta, ermordet worde, und dr Ostasio het d Macht übernoh. Mit Hilf vo de Bologneser het dr Guido brobiert, Ravenna zruggzerobere im Johr druf. Er isch aber besiigt worde und 1323 z Bologna im Exil gstorbe.

## Literatur
**Rime.* Druckt um 1330. (Gedicht im *dolce stil nuovo*, wo d Frau drin idealisiert und verherrlicht wird).

## Quelle
*Dr Ardikel "Polenta Family." in *Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite.*  Chicago: Encyclopædia Britannica, 2009.
*Dr Ardikel :de:Guido Novello da Polenta uf dr dütsche Wikipedia.
Paulínia

**Paulínia** isch e Schdat im Bundesschdaat São Paulo z Brasilie.

## Geografii und Demografii
Im Johr 2008 hai z Paulínia 81.544 Persone uf 139 km² gläbt.

Paulinia lit öbbe 118 Kilometer vo São Paulo ewäg. Im Norde vo dr Stadt het s grossi Chemii- und Petrochemiialage wie d Replan (Refinaria do Planalto Paulista) und Rhodia. Dank dr hoche Industrialisierig het d Stadt s sibthöchste Pro-Chopf-Iikomme z Brasilie.

E Fluss, dr Jaguari, fliesst am Rand vo dr Stadt vorbii, und en andere, d Atibaia, fliesst dur s Zentrum vo dr Stadt und deilt se in zwei Helftene.

## Weblingg

* D'Website vo der Schdat (portugiisisch)

## Quälle
Ghibellinen und Guelfen

D **Ghibelline** und d **Guelfe** si zwei Parteie im mittelalterlige Italie gsi.

**Ghibelline** isch dr Name gsi für d Parteigänger vom Kaiser. Die Bezeichnig isch vo dr Stauferstadt Waiblinge z Württebärg cho, wo d Staufer as Kampfruef bruucht hai. Es git Beleg für dä Name sit 1215, zur Ziit vom Stauferkaiser Friedrich II. Au noch em Undergang vo de Staufer isch dä Name bis ins Spotmittelalter bruucht worde. 

D **Guelfe** hai politisch im allgemeine dr Papst understützt und hai ihre Name vo de Gegner vo de Staufer, de Welfe, übercho.

Dä Underschiid zwüsche Papst- und Kaiserdreue isch allgemein und im Lauf vo dr Ziit si d Bezeichnige Ghibelline und Guelfe eifach Bezeichnige für Parteie in de oberitaliänische Stedt worde. Es het Ziite und Bedingige ge, wo Guelfe dr Kaiser understützt hai. Z Floränz zum Bispil hai sich im spote 13. Johrhundert d Guelfe, wo erst grad d Ghibelline us dr Stadt verbannt hai, in zwei Fraktione gspalte, e „schwarzi“, papstdreui und e „wiissi“, won e Kompromiss gsuecht het. Dr Dichder Dante, wo zu de Afüehrer vo de „Wiisse“ ghört het, isch en Opfer vo dere Rivalitet worde. Wo nämlig die „Schwarze“ an d Macht cho si, hai si ihn und anderi „Wiissi“ us dr Stadt verbannt, wie das gang und gäb gsi isch in sonige Situatione.
Guido da Polenta

Dr **Guido Da Polenta**, au **Guido dr Elter** († 1310) isch e Politiker in dr italiänische Stadt Ravenna in dr Romagna gsi.
## Läbe
Dr Guido Da Polenta isch dr Afüehrer vo de Guelfe, dr pro-päpstlige Partei, z Ravenna gsi. Er het sich öbbe 1275 mit dr Malatesta Familie vo Rimini verbündet und het im Gianciotto Malatesta si Dochder Francesca zur Frau ge. Im Johr 1275 het er d Ghibelline us dr Stadt verdriibe. 1278 isch d Romagna under die diräkti Kontrolle vom Papst cho. Dr Guido het si Macht usbaut und het sich noch 1285 gege die päpstlige Machtasprüch afo wehre. Er isch 1286 zum *[[podestà]]* (Stadtoberhaupt) vo Ravenna gwehlt worde und isch vier Johr im Amt gsi.

In 1290, wo dr Guido z Floränz gsi isch as *podestà*, isch dr päpstlig Beamti, dr Stefano Colonna, z Ravenna acho und het dört welle d Macht übernäh. Im Guido siini Söhn, dr Lamberto und dr Bernardino, hai en gfangegnoh und a Revolte gege dr Papst in dr Romagna azettlet. 

1292 isch er no einisch z Ravenna für e Johr zum *podestà* gwehlt worde. In siiner Amtsziit het er d Fiind vo dr Kommune vo Usse abgwehrt und im Innere siini politische Gegner underdruggt.

Dr Guido da Polenta isch im Johr 1297 gstorbe. Si Sohn Lamberto isch si Nochfolger z Ravenna worde, dr Bernardino z Cervia.

Dr Guido Novello da Polenta, dr Herrscher vo Ravenna, wo dr Dante in dr Stadt ufgnoh het, isch si Änkel gsi.

## Quelle
*Dr Ardikel "Polenta Family." in dr *Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite*.  Chicago: Encyclopædia Britannica, 2009.

## Fuessnote
Romagna

D **Romagna** isch e historischi Landschaft in Norditalie zwüsche de Apennine und dr Adria, dr Republik San Marino und Ravenna, wo - mit ere chliine Usnahm - nie e politischi Eiheit gsi isch.
Bedütendi Stedt si näbe Ravenna Imola, Faenza, Cervia, Forlì, Cesena und dr Badort Rimini.

Dr Name *Romagna* isch as *Romania* in dr langobardische Ziit entstande. Eso hai die s Gebiet bezeichnet, wo under dr byzantinische Hoheit bliibe isch (Exarchat vo Ravenna), im Gegesatz zu de eigene Bsitz, dr *Langobardia* oder Lombardei.

Mit dr Urkunde, wo as *[[Pippinische Schenkung|Pippinischi Schänkig]]*  bezeichnet wird (754/756) isch dr Chillestaat  Bsitzer vo dr *Romagna* worde. Währed Johrhunderte het er sich aber kuum gege d Asprüch vo de Kaiser uf dr einte Siite und die vo de oberitaliänische Stedt uf dr andere chönne duresetze. D Lag isch erst im Johr 1278 klar worde, wo dr Rudolf vo Habsburg uf d *Romagna* verzichdet het.

Dr Cesare Borgia, dr Sohn vom Papst Alexander VI., het brobiert, sich mit dr *Romagna* en eiges Herrschaftsgebiet z schaffe, s *Herzogdum Romagna*. Das isch em im Johr 1499 au glunge; wo aber si Vater 1503 gstorben isch, isch s scho wider z Änd gsi.

1509 isch d *Romagna* e Deil vom Chillestaat worde. Dr Napoleon het us dr *Romagna* 1797 e Deil vo dr Cisalpinischen Republik gmacht, wo sit 1802 *Italiänischi Republik* gheisse het und 1805 s Königriich Italie worden isch. Im Wiener Kongräss isch d *Romagna* wider an dr Chillestaat gfalle bis zum Risorgimento. 1860 isch s Gebiet zsämme mit Umbrie und de Marke zum neue Königriich Italie cho.

D Romagna bildet hüte mit dr Emilia d Region Emilia-Romagna.
Gosselmingen

**Gosselming** (ditsch *Gosselmingen*) isch a klanes Dorf vu ungfähr 600 Inwohner, wu i de Moselle Region (Frankreich) Lothringe leijt, i Frankrich, newe Sarrebourg.

## Gschicht
### Gschicht vum Nãme
S Dorf isch geje 465 (n.J.S) durch a Chef vu Franke gegrindet wore. Seler Chef hät *Gozhelm* gheische. Deweije heischt s Dorf jetzt *Gosselming*. Zerscht hän de Lit s Dorf *Gozhelminge* gnennt ãwer s isch schnell *Gosselming* wore. Seler Nãme existiert jetzt noch und zite mehr als 1000 Jahr. I de ditschi Zit (1870-1918, 1940-1944) hät s "Gosselmingen" ghascht. Hit ze Dãs heischt s wider *Gosselming*.

### Gschicht vum Dorf
Gosselming isch a Dorf wu sehr frih gegrindet wore isch. D Franke hän's gebäut wenn se s Römische Reich invadiert hän. 
S Dorf isch durch de Drissigjährige Krieg schwer beschädicht wore. Fãscht ãlli Lit sin gestorwe und ãlles isch vernischtet wore. Nume a pààr Familie hän iwerlebt. Wie iwerãll herum hät d Bevölkerung a schreklicher Priss bezãhlt. Me kenne de Zãhl vu de Iwerlewende nit meh als uf ungfähr 20 Persone schätze. Noh dem schrekliche Krieg hät de Region wider Lit geprüscht. Seli sin vu verschiedeni Teile vu Europa kumme. Manschi sin vu de Schwitz kumme, anderi vu Ditschland, a paar Franzose sin ã kumme. De Lit hän noh s Dorf wider gebaüt, ãwer se hän s nimme genau am selwe Platz anegmãcht. S Dorf ich a bissele verschobe wore. S isch wãrum me noch hit manchi Nãme härt wu uns ãns ãlte Dorf denke mãche. Zum Beispiel gits a stick wu Krizgàde heischt (Kreuzgarten uf Ditsch), des isch wàrschinlich de ãlte Kerischhof gwenne.

### Zer Zit
Hit isch s Dorf ãm vergräsere. De Wohnsiedlung werd immer glaner. Geje wãs newes Dorf manchmal passiert, isch d Lãndschãft sehr schen, weje d Nãtur fãscht nit beschädigt wore isch. De Stolz vum Dorf isch sini Fussballmãnschãft, wu bis jetzt im Durchschnitt immer guti Resultãt bekumme hät.

## Inwohner

## Böiwark
* Kirich Saint-Sévère (1813)

## Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Gosselming ghert zem Rhinfrankisch.

## Weblink

## Referanza
Calais

**Calais** (IPA: []) (niederländisch Kales, dütsch Kalen) isch ä Hafeschdadt im Norde vo Frankriich.
Dütschi Partnerschdedt si Duisburg und Wismar.

## Geographii
Calais lit an der französische Küschte am Ärmelkanal (frz. *la Manche*), nume 34 km vo der Südküschte vo Ängland äwäg. Bi gueter Sicht cha mä d Chriidefelse vo Dover gseh. Der Ort isch die gröschti Schtadt, aber nit d Präfektur vom Département 62, Pas-de-Calais und näbe Boulogne der wichtigscht Hafe für ä Schiffsverkehr mit Ängland. In der Nöchi liit dr französisch Iigang zum Eurotunnel z Coquelles/Sangatte. Calais isch Mittelpunkt vo der Tourismus-Region *[[Côte d’Opale|Opalküschte]]* (frz. *Côte d’Opale*).
Der Chärn vo der Schtadt underdeilt sich in d Altschtadt innerhalb vo der alte Schtadtbefeschtigung, und de jüngere Vorort St. Pierre, wo mit emä Boulevard verbunde si.

## Gschicht

Am Afang vom 100-jöhrige Chrieg isch Calais 1346–1347 vom König Eduard III. vo Ängland belageret und schliesslig iignoh worde. Die englischi Wullewirtschaft uf em Kontinent het sich über Calais abgwigglet.

Am 7. Januar 1558 isch Calais us em änglische, urschprünglig normannische Bsitz zu Frankriich cho. Calais isch die letschti Baschtion vo Ängland uf em Feschtland gsi.

1885 si Calais und St. Pierre zu einere Stadt vereinigt worde.

Im Zweite Wältchrieg isch Calais zerscht vo der dütsche Luftwaffe und schböter vo de Alliierte bombardiert worde. Es isch scho zruggeroberet gsi, wo s im Februar 1945 ä schwers irrtümligs Bombardement erlitte het, wenn britischi Bomberpilote eigentlig Dünkirchen hai well bombardiere, wo no vo dr Wehrmacht ghalte worde isch. Die hischtorischi Inneschtadt vo Calais isch nume in chliinem Mass widr ufbaut worde.

## Weblink

* calais.fr Offizielli Seiite (frz.)
* calais-port.com Offizielli Siite vom Hafe
* pas-de-calais.com Regionali Tourismus-Siite
Ben Jonson

Dr **Ben Jonson**, eigentlig *Benjamin Jonson* (* 11. Juni 1572 z London; † 6. August 1637 z London), isch en änglische Bühniautor und Dichder gsi.

## Läbe
Dr Ben Jonson isch z Westminster uf d Wält cho. Si Vater, won e protestantische Geistlige gsi isch, isch denn scho dod gsi. Dr Jonson het dr Bruef vo siim Stiefvater, won e Muurer gsi isch, glehrt. Spöter isch er Soldat und denn e fahrende Schauspiiler worde. Währed dere Ziit het er siini erste Stück gschriibe. Si Durchbruch as Autor het er 1598 mit *Every Man in his Humour* gha. Churz druf het er e Ma im ene Duell dötet und isch dr Dodesstroof entcho, isch aber für e Zitli im Gfängnis glandet. Mögligerwiis het er as Spitzel für d Regierig gschafft. Si Karriere as Autor het ihre Höhepunggt zwüsche 1603 und 1612 gha. 1616 isch d Folio-Usgob vo sine Wärk erschiine, wo mit grosser Sorgfalt ediert worden isch. In de letzte Johr vo sim Läbe isch er vom ene Schlagafall glehmt gsi. Er isch am 6. August 1637 gstorbe und isch in dr Westminster Abbey begrabe worde. Dr Jonson isch verhürotet gsi; sini Chinder si jung gstorbe.

## Wärk
* *Every Man in his Humour* (1598)
* *Every Man out of his Humour* (1599)
* *Cynthia's Revels* (1600)
* *The Poetaster* (1601)
* *Sejanus* (1603)
* *Volpone* (1606?) (uf Dütsch übersetzt vom Uwe Friesel)
* *Epicoene* oder *The Silent Woman*, Komödie (1609)
* *The Alchemist* (1610)
* *Catiline* (1611)
* *The Devil is an Ass* (1616)
* *Bartholomew Fair* (1614)
* *The Staple of News* (1625)
* *The New Inn* (1629)
* *The Magnetic Lady* (1632)
* *The Tale of a Tub* (1633)
* *The Sad Shepherd* (nit fertig gschriibe)
* *Timber: or Discoveries made upon Men and Matter* (Prosatext; 1640 veröffentligt)

## Literatur
* Christiane Damlos-Kinzel: *Von der Ökonomik zur politischen Ökonomie. Ökonomischer Diskurs und dramatische Praxis in England vom 16. bis zum 18. Jahrhundert.* Würzburg: Königshausen u. Neumann 2003. ISBN 3-8260-2277-7
* Tom Lockwood: *Ben Jonson in the Romantic Age.* Oxford u. a.: Oxford Univ. Press 2005. ISBN 0-19-928078-9
* James Loxley: *The complete critical guide to Ben Jonson.* London u. a.: Routledge 2002. ISBN 0-415-22227-3
* Karl Adalbert Preuschen: *Ben Jonson als humanistischer Dramatiker. Studien zu den Bühnenwerken der Folio von 1616.* Frankfurt am Main u. a.: Lang 1987. (= Europäische Hochschulschriften; Reihe 14; Angelsächsische Sprache und Literatur; 175) ISBN 3-8204-1094-5
* Hanna Scolnicov: *Experiments in stage satire. An analysis of Ben Jonson's Every man out of his humour, Cynthia's revels and Poetaster.* Frankfurt am Main u. a.: Lang 1987. (= European university studies; Ser. 14, Anglo-Saxon language and literature; 131) ISBN 3-8204-8149-4 
* Peter Zehfuß: *Betrug und Selbstbetrug. Ben Jonsons Komödien "Volpone" und "The alchemist" vor dem Hintergrund der elisabethanisch-jakobäischen Gesellschaft und in ihrer Bedeutung für die Gegenwart.* Regensburg: Roderer 2001. (= Theorie und Forschung; 698; Literaturwissenschaften; 30) ISBN 3-89783-217-8 

## Weblink