Raspille

D **Raspille** isch en Bärgbach im Kanton Wallis. Si het i der Kantonsgschicht und i der Sprochgeografii vom Wallis e symbolischi Bedütig, wil si offiziell als Gränze zwüsch em dütschsprochige Oberwallis und em wälsche Underwallis gilt.

Der Bach ghört zum Yzugsgebiet vom Rottu und bringt s Wasser vom ene Deil vo de Bärge uf der Nordsyte im middlere Wallis is Rhonetal abe. Der ganz Bachlauf isch 15 Kilometer läng. D Hauptquelle liit am Rand vom Plaine-Morte-Gletscher (uf Dütsch: Wildstrubelgletscher), ganz uf der südöschtleche Syte vo däm wyte Gletscherplatoo und im ene Gletschersee, wo sech dört hinder em Bärgsaddel *Col de la Roue* uf 2750 Meter Höchi mit Gletscherwasser bildet. Wenn der Gletscher i der nöchschte Zyt no wyter so starch zrugggoot, wie i de letschte Joore, flüsst denn gly s ganze Schmelzwasser uf d Nordsyte is Sibetal im Kanton Bärn abe, und es chunt kes Wasser me über e Bärg gäge Süde is Wallis, und d Raspille chönt ächt im obere Deil fasch uströchne.

Der oberscht Abschnitt vom Bach, wo 5,8 Kilometer läng isch, heisst *Tièche*, glych wie s Alpgebiet oben im Tal, im Gmeindbann vo Crans-Montana; s höchschte Sytetal, wo d Tièche zerscht dure chunt, isch s Alptal *Les Outannes*. Uf der Alp Tièche zweigt gäge rächts d Wasserleitig *Bisse de Tsittoret* ab, wo oben a der Alp *Aprîli* verby uf Randogne goot. D Tièche chunt denn in yrere Schlucht über ne höche Wasserfall abe, wo eini vo de beschte Sehenswürdikeite i däm Sytetal isch.

Der gröscht Sytebach vo der Raspille isch der Bärgbach *La Pauja*, wo vo der Weschtflanke vom Tschajetuhorn abechunnt. Am Afang lauft dä Bach über d Alpweide *Murmiltangil* und * Chumme* oben a der grosse Alp vo Fare, gheit über e Wasserfall abe und chunt unde a dere Felswand zu der *Rote Hittu*, wo zwar uf em Biet vo Crans-Montana liit, aber au zu der Farualp ghört. No grad oben am Wasserfall zweigt die grossi Wasserleite *Tschajetu* ab, wo en Deil vom Wasser s Tal uf bis uf d Farualp übere bringt.

Die beide Quellbech chöme bim Bärgghöft *Raspille* uf der Höchi vo 1100 Meter zäme. Das Land bim chlyne Bärgdorf *Cordona* ghört zum Areal vo der ehemolige Gmeind Mollens, wo hüt en Deil vo Crans-Montana isch. Vom Fluername vo däm Platz hed der Bach vermuetli au sy Name übercho. *Raspille*, en alte romanische oder besser frankoprovenzalische Fluername,  bedütet nämli uf Dütsch *grodets Gebiet* und beziet sech do dermit uf enes Landstück und erscht sekundär denn uf das Gwässer, wo dört dureflüsst.

Unden a Cordona zweige wider drü grossi Wasserleitige vo der Raspille ab, eini gäge Weschte uf *Mollens* und Venthône; die het der Name *Bisse neuf* oder *Bisse de Planige*, und zwöi gäge Salgesch und Fare, die *Grossi Wasserleite* und d *Mengis-Suone*. Denn flüsst d Raspille zwüsche de Gmeinde Salgesch im Oschte und Miège im Weschte steil dur nes Waldgebiet abe. Underhalb vo *Tschampedü* hed sech der Bach e töifi Schlucht im Felse ygrabe. Vo Tschampedü goot no ne chlyneri Leitig us em Bach zu de Räbe vo *Tscharasina* und mid ere Kanalbrügg über d Ysebaanlinie uf *Mare* und uf der andere Syte d *Bisse de Marais* zu de Räbbärge vo Miège. Am Schluss chunt der Bach dur s Räbgebiet vo Salgesch, Miège, Veyras und Siders, lauft under der Ysebaanlinie vo Siders uf Leuk und under der Kantonsstross dure und chunt bi Grächtaplangna i d Rhoneebeni. Der Russukanal mündet dört i d Raspille. D Mündig vo der Raspille i d Rhone isch öschtlech vo der Stadt Siders am Rand vom Naturschutzgebiet Pfynwald uf der Höchi vo 533 Meter.

Vo Cordona bis a d Roone liit i der Raspille d Gränze zwüsch em Bezirk Leigg und em Bezirk Siders.

## Literatur
* Hans-Robert Ammann: *Autour de l'eau de la Raspille (XVe-XXesiècles). Un long conflit entre communautés rurales.* In: Les Bisses, Economie, Société, Patrimoine. Annales valaisannes 2011, Syte 253–269.
* Niklaus Grichting, Jacqueline Détraz-Méroz: *Le bisse de Varone (Varen).* In: In: Les Bisses, Economie, Société, Patrimoine. Annales valaisannes 2011, Syte 522–523.

## Weblink

* D Raspille uf parks.swiss (früener paerke.ch)