open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Berglen

**Bergle** (amtlich *Berglen*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Bergle leit en dr gleichnamige Landschaft em Dal vom Buachabach.

Vo dr Gmarkong send 52,6 % Landwirtschaftsfleche, 34 % Wald, 12,6 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Bergle gheret d Ortsdoel Bretzenacker, Hößlinswart, Ödernhardt, Öschelbronn, Oppelsbohm, Reichenbach, Rettersburg, Steinach ond Vorderweißbuch.

## Gschicht
D Gmoed Bergle ischt onter em Name *Buchenberg* grendet worda zom 1. April 1972 durch dr Zammaschluss vo dr Gmoede Bretzenacker, Ödernhardt, Öschelbronn, Oppelsbohm, Reichenbach bei Winnenden, Rettersburg, Steinach ond Vorderweißbuch. Zom 27. Dezember 1972 ischt dr Name en *Berglen* gänderet worda. Hößlinswart ischt am 1. Jänner 1975 eigmoedet worda. Öschelbronn, Rettersburg, Oppelsbohm, Bretzenacker ond Steinach send älle em, Johr 1293 zom erschte Mol gnennt worda.

## Verwaltong
Bergle ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Schuldes vo Bergle ischt dr Maximilian Friedrich.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Bergle ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* www.berglen.de

## Fuaßnota
Burgstetten

**Burgstette** (amtlich *Burgstetten*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Burgstette leit em Dal vo dr Murr.

Vo dr Gmarkong send 68,6 % Landwirtschaftsfleche, 12,1 % Wald, 17,3 % Sidlongsfleche ond 2 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Burgstette gheret d Ortsdoel Buhrschl (amtlich *Burgstall*) an der Murr ond Erbstetten.

## Gschicht
D Gmoed Burgstette ischt entstanda zom 1. August 1971 durch dr Zammaschluss vo dr Gmoede Buhrschl an der Murr ond Erbstetten. Buhrschl ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1301, Erbstetten 794.

### Eiwohnerentwicklong
Quella: Volkszählongsergebnis (¹) oder amtliche Fortschreibonga vom Statistische Landesamt Bade-Wirtteberg.

## Verwaltong
Burgstette hot mit dr Stadt Bagene ond dr Gmoede Allmerschbach, Althitte, Aoewald, Aschbe, Kiberg, Oppeweiler ond Weisse a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Schuldese vo Burgstette:
* 1960–1979: Erich Schneider (CDU)
* 1979–1995: Hans-Ulrich Stäbler
* seid 1995: Irmtraud Wiedersatz 

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Burgstette ghert zom Schwäbisch.

## Leid
* Erich Schneider (1933–2024), Bolitiker

## Weblink
* 
* www.burgstetten.de

## Fuaßnota
Großerlach

**Großerlich** (amtlich *Großerlach*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Großerlich leit em Mainhardter Wald auf dr Hochfläche zwische Rot ond Murr.

Vo dr Gmarkong send 35,6 % Landwirtschaftsfleche, 54,8 % Wald, 9 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Großerlich gheret d Ortsdoel Großerlich ond Grab.

## Gschicht
Großerlich ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1441, Böhringsweiler 1251, Trauzenbach 1300.

## Verwaltong
Großerlich hot sich mit dr Gmoede Schpiegelberg ond Sulzbach zom Gmoeverwaltongsverband „Sulzbach“ zammagschlossa.

Dr Schuldes vo Großerlich ischt dr Christoph Jäger.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Großerlich ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* *300 Jahre Neufürstenhütte. Heimatgeschichtliche Nachrichten*. Heimatverein Großerlach/Grab e. V., Großerlach 1995.
* Jutta Puff: *Analyse und Verbesserung der ÖPNV-Erschließung der ländlichen Flächengemeinde Großerlach*. Diplomarbeit, Universität Stuttgart 2003 (Volltext).

## Weblink
* 
* 
* www.grosserlach.de

## Fuaßnota
Kaisersbach

**Kaisersbach** ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Kaisersbach leit am Ibergang vo Schurwald ond Welzemer Wald zua dr Schwäbisch-Fränkische Waldbärg.

Vo dr Gmarkong send 40 % Landwirtschaftsfleche, 51 % Wald, 8,3 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Kaisersbach gheret s gleichnamig Dorf, d Weiler Birkhof, Bruch, Cronhütte, Ebersberg, Ebni, Eulenhof, Gebenweiler, Gebenweiler-Gehren, Gmeinweiler, Menzles, Mönchhof, Schadberg, Schillingshof, Strohhof, Täle, Weidenbach ond Ziegelhütte, d Hef Brandhöfle, Ebersbergmühle, Fratzenklingenhof, Fratzenwiesenhof, Gallenhöfle, Hägerhof, Kellerklinghöfle, Killenhof, Rotbachhöfle, Rotenmad, Sägbühl, Schmalenberg, Silberhäusle, Spatzenhof ond d Wohnplätz Gebenweiler Sägmühle, Grairich, Grasgehren, Heppichgehren, Höfenäckerle, Kaltenbronnhof, Klingenmühlhöfle, Menzlesmühle, Weidenhof ond Wiesensteighof.

## Gschicht
Kaisersbach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1375.

## Verwaltong
Kaisersbach hot mit dr Stadt Welze a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes vo Kaisersbach ischt dr Katja Müller.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Kaisersbach ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* 
* www.kaisersbach.de

## Fuaßnota
Allmersbach im Tal

**Allmerschbach** (amtlich *Allmersbach im Tal*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Allmerschbach leit am Rand vom Schwäbische Wald en dr Baggener Bucht.

Vo dr Gmarkong send 47,4 % Landwirtschaftsfleche, 32,7 % Wald, 19,5 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Allmerschbach gheret d Ortsdoel Allmerschbach ond Heutensbach.

## Gschicht
Allmerschbach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1291.

## Verwaltong
Allmerschbach hot mit dr Stadt Bagene ond dr Gmoede Allmerschbach, Althitte, Aoewald, Aschbe, Burgstette, Kiberg, Oppeweiler ond Weisse a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes vo Allmerschbach ischt dr Ralf Wörner.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Allmerschbach ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* 
* www.allmersbach.de

## Fuaßnota
Althütte

**Althitte** (amtlich *Althütte*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Althitte leit em Naturpark Schwäbisch-Fränkischer Wald em Murreder Wald. Nochbergmoede vo Althitte send Murrhardt, Kaisersbach, Rudersberg, Weissach im Tal ond Auenwald.

Vo dr Gmarkong send 38,2 % Landwirtschaftsfleche, 47,5 % Wald, 13,7 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Althitte gheret d Ortsdoel Althitte ond Sechselberg.

## Gschicht
Althitte ischt om a Glashitte entstanda, mo 1459 zom erschte Mol gnennt worda ischt. D heitich Gmoed isch em Johr 1819 grendet worda. Dr Ortsdoel Lutzenberg ischt 1407 zom erschte Mol gnennt worda, Kallenberg 1408 ond Schöllhütte 1459.

## Verwaltong
Althitte hot mit dr Stadt Bagene ond dr Gmoede Allmerschbach, Aoewald, Aschbe, Burgstette, Kiberg, Oppeweiler ond Weisse a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes vo Althitte ischt dr Reinhold Sczuka.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Althitte ghert zom Schwäbisch.

## Leid
* Anna Haag (1888-1982), dytschi Bolitikeri un Frauerächtleri

## Weblink
* 
* 
* www.althuette.de

## Fuaßnota
Kernen im Remstal

**Kerne** (amtlich *Kernen im Remstal*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Kerne leit sidlich vo dr Rems, am weschtliche Rand vom Dal. Nochbergmoede vo Kerne send Fellbach, Waiblingen, Weinstadt, Stuttgart, Esslingen am Neckar ond Aichwald.

Vo dr Gmarkong send 53,2 % Landwirtschaftsfleche, 21 % Wald, 25 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Kerne gheret d Ortsdoel Rommelshausen ond Stetten im Remstal..

## Gschicht
D Gmoed ischt am 20. September 1975 entstanda onter em Name *Stetten-Rommelshausen* aus em Zammaschluss vo dr Gmoede Rommelshausen ond Stetten. 1977 ischt d Gmoed noch ma Wettbewerb en *Kernen im Remstal* omgnennt worda.

## Verwaltong
Kerne ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Schuldes vo Kerne ischt dr Stefan Altenberger.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Kerne ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* 
* 
* www.kernen.de

## Fuaßnota
Kirchberg an der Murr

**Kiberg** (amtlich *Kirchberg an der Murr*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Kiberg leit an dr Murr, eme Nebefluss vom Necker.

Vo dr Gmarkong send 63,2 % Landwirtschaftsfleche, 17,2 % Wald, 16,2 % Sidlongsfleche ond 3,4 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Kiberg gheret ao no d Weiler Frühmeßhof, Neuhof, Rundsmühlhof ond Zwingelhausen ond s Gheft Obertorhöfe.

## Gschicht
Kiberg ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1245 als *Kircberc*.

## Verwaltong
Kiberg hot mit dr Stadt Bagene ond dr Gmoede Allmerschbach, Althitte, Aoewald, Aschbe, Burgstette, Oppeweiler ond Weisse a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes vo Kiberg ischt dr Frank Hornek.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Kirchberg an der Murr ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* 
* www.kirchberg-murr.de

## Fuaßnota
Korb (Württemberg)

**Korb** (amtlich *Korb*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Korb leit nordeschtlich vo Woeblenga an dr Buocher Heh am Rand vom Remsdal.

Vo dr Gmarkong send 49 % Landwirtschaftsfleche, 18 % Wald, 31,8 % Sidlongsfleche ond 1,2 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Korb gheret d Ortsdoel Kleinheppach ond Korb.

## Gschicht
Korb ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1270.

## Verwaltong
Korb ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Schuldes vo Korb ischt dr Jochen Müller.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Korb ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* Gottlob Ernst: *Korb Steinreinach, Die Geschichte zweier Weinbausiedlungen.* Korb 1970
* Jörg Heinrich: *Kirchenbuch Korb, 1662 bis 1807.* Abschrift, Karlsruhe 2010

## Weblink
* 
* 
* www.korb.de

## Fuaßnota
Leutenbach (Württemberg)

**Luidebach** (amtlich *Leutenbach*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Luidebach leit am Ibergang vom Sidweschtdeitsche Schichtstufeland zom Keuperbergland. Nochbergmoede vo Luidebach send Waiblingen, Schwaikheim, Winnenden, Backnang, Burgstetten ond Affalterbach.

Vo dr Gmarkong send 72 % Landwirtschaftsfleche, 3,8 % Wald, 23,5 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Luidebach gheret d Ortsdoel Leutenbach, Nellmersbach ond Weiler zum Stein.

## Gschicht
Luidebach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1284 als *Lutenbach*, Nellmersbach 1071 als *Nitmarsbach* ond Weiler zum Stein 1245 als *Wyler*.

## Verwaltong
Luidebach hot sich mit dr Stadt Wẽnnede ond dr Gmoed Schwoege zom Gmoeverwaltongsverband „Wẽnnede“ zammagschlossa.

Dr Schuldes vo Luidebach ischt dr Jürgen Kiesl.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Luidebach ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* 
* www.leutenbach.de

## Fuaßnota
Murrhardt

**Murred** (amtlich *Murrhardt*) ischt a Stadt em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Murred leit am Oberlauf vo dr Murr.

Vo dr Gmarkong send 32,4 % Landwirtschaftsfleche, 55,2 % Wald, 11,5 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Murred gheret d Ortsdoel Fornsbach, Kirchenkirnberg ond Murrhardt.

## Gschicht
Murred ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 788 als *cellula Murrahart*.

## Verwaltong
Murred ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Schuldes vo Murred ischt dr Armin Mößner.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Murred ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* Dehio-Handbuch: *Baden-Württemberg I*. 1993, ISBN 3-422-03024-7, S. 555 ff.
* Gerhard Fritz: *Kloster Murrhardt im Früh- und Hochmittelalter: eine Abtei und der Adel an Murr und Kocher*. Sigmaringen 1982 (Forschungen aus Württembergisch Franken 18), ISBN 3-7995-7617-7.
* Andreas Kozlik: *Murrhardt-Bibliographie. Das Schrifttum zu Natur, Geschichte, Kunst und Kultur der Stadt Murrhardt und zu Murrhardter Persönlichkeiten; von den Anfängen bis zum Jahre 2000*. Murrhardt 2000.
* Andreas Kozlik, Rainer Schönig: *Archivbilder Murrhardt*. Sutton Verlag, Erfurt 2007, ISBN 978-3-86680-111-0.

## Weblink
* 
* 
* 
* www.murrhardt.de

## Fuaßnota
Oppenweiler

**Oppeweiler** (amtlich *Oppenweiler*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Oppeweiler leit em Dal vo dr Murrtal.

Vo dr Gmarkong send 35,4 % Landwirtschaftsfleche, 49 % Wald, 14,3 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Oppeweiler gheret s Dorf Reichenberg, d Weilern Aichelbach, Bernhalden, Ellenweiler, Reichenbach, Reutenhof, Rohrbach, Schiffrain ond Zell ond d Wohnplätz Rüflensmühle, Unterstaigacker, Wachthäusle ond Wilhelmsheim.

## Gschicht
Oppeweiler ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1114.

## Verwaltong
Oppeweiler hot mit dr Stadt Bagene ond dr Gmoede Allmerschbach, Althitte, Aoewald, Aschbe, Burgstette, Kiberg ond Weisse a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes vo Oppeweiler ischt dr Bernhard Bühler.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Oppeweiler ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* Karl Julius Zehender: *Heimatbuch Oppenweiler*. Hrsg. Gemeinde Oppenweiler. Oppenweiler 1992 

## Weblink
* 
* 
* www.oppenweiler.de

## Fuaßnota
Plüderhausen

**Bliiderhouse** (amtlich *Plüderhausen*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Bliiderhouse leit em Dal vo dr Rems zwischem Schurwald ond em Welzemer Wald. Nochbergmoede vo Bliiderhouse send Welzheim, Lorch, Börtlingen, Adelberg, Schorndorf ond Urbach.

Vo dr Gmarkong send 13,2 % Landwirtschaftsfleche, 73,2 % Wald, 12,6 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Bliiderhouse gheret s Dorf Walkersbach, dr Weiler Aichenbachhof ond d Hef Eibenhof, Köshof, Neuweilerhof, Plüderwiesenhof ond Schautenhof.

## Gschicht
Bliiderhouse ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1142 als *Pliderhusen*.

## Verwaltong
Bliiderhouse hot sich mit Urbach zom Gmoeverwaltongsverband „Bliiderhouse-Urbach“ zammagschlossa.

Dr Schuldes vo Bliiderhouse ischt dr Benjamin Treiber.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Bliiderhouse ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* 
* www.pluederhausen.de

## Fuaßnota
Remshalden

**Reemshalde** (amtlich *Remshalden*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Reemshalde leit rond 20 Kilometer nordeschtlich vo Stuegert em Dal vo dr Rems. Nochbergmoede vo Reemshalde send Winnenden, Berglen, Schorndorf, Winterbach, Weinstadt ond Waiblingen.

Vo dr Gmarkong send 46,2 % Landwirtschaftsfleche, 21,9 % Wald, 30,2 % Sidlongsfleche ond 1,7 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Reemshalde gheret d Ortsdoel Buoch, Geradstetten, Grunbach, Hebsack ond Rohrbronn.

## Gschicht
D Gmoed Reemshalde ischt zom 1. Oktober 1974 entstanda durch dr Zammaschluss vo dr Gmoede Geradstetten und Grunbach.

## Verwaltong
Reemshalde ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Schuldes vo Reemshalde ischt dr Stefan Breiter.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Reemshalde ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Dissertation von Jan Knauer: Bürgerengagement und Protestpolitik. Das politische Wirken des „Remstalrebellen“ Helmut Palmer und die Reaktionen seiner Mitmenschen (PDF; 3,6&nbsp;MB)

## Weblink

* www.remshalden.de

## Fuaßnota
Rudersberg

**Ruederschberg** (amtlich *Rudersberg*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Ruederschberg leit am weschtliche Rand vom Welzemer Wald em Dal vo dr Wislauf. Nochbergmoede vo Ruederschberg send Allmersbach im Tal, Weissach im Tal, Althütte, Kaisersbach, Welzheim, Schorndorf ond Berglen.

Vo dr Gmarkong send 40,9 % Landwirtschaftsfleche, 45,2 % Wald, 13 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Ruederschberg gheret d Ortsdoel Asperglen, Rudersberg, Schlechtbach ond Steinenberg.

## Gschicht
Ruederschberg ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1245, Schlechtbach 1298 als *Minneslechbach*, Steinenberg 1234, Asperglen ond Krehwinkel 1411.

## Verwaltong
Ruederschberg ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Schuldes vo Ruederschberg ischt dr Raimon Ahrens.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Ruederschberg ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* Ackermann, Gotthilf: *Auswanderer der Gemeinde Unterschlechtbach. Ein Beitrag zum Schwäbischen Weltwanderbuch. Unterschlechtbach 1936.*

## Weblink
* 
* 
* www.rudersberg.de

## Fuaßnota
Schwaikheim

**Schwoege** (amtlich *Schwaikheim*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Schwoege leit am Zipfelbach, rond 17&nbsp;km nordeschtlich vo Stuegert.

Vo dr Gmarkong send 63,6 % Landwirtschaftsfleche, 8,1 % Wald, 27,8 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Schwoege gheret koene weitere Ortsdoel.

## Gschicht
Schwoege ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 853 im Lorscher Codex als *Sueinincheim*.

## Verwaltong
Schwoege hot sich mit dr Stadt Wẽnnede ond dr Gmoed Luidebach zom Gmoeverwaltongsverband „Wẽnnede“ zammagschlossa.

Dr Schuldes vo Schwoege ischt dr Gerhard Häuser.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Schwoege ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* 
* www.schwaikheim.de

## Fuaßnota
Spiegelberg

**Schpiegelberg** (amtlich *Spiegelberg*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Schpiegelberg leit an dr Lauter en dr Schwäbisch-Fränkische Waldbärg. Nochbergmoede vo Schpiegelberg send Oppenweiler, Aspach, Oberstenfeld, Beilstein, Wüstenrot, Großerlach ond Sulzbach an der Murr.

Vo dr Gmarkong send 24,2 % Landwirtschaftsfleche, 67,8 % Wald, 7,5 % Sidlongsfleche ond 0,4 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Schpiegelberg gheret d Ortsdoel Jux, Nassach ond Spiegelberg.

## Gschicht
Schpiegelberg ischt aus ra Glashitte entstanda, mo em Johr 1700 grendet worda ischt. 1827 ischt Großhöchberg eigmoedet worda, 1971 Jux ond Nassach, Dauernberg 1977.

## Verwaltong
Schpiegelberg hot sich mit dr Gmoede Großerlich ond Sulzbach zom Gmoeverwaltongsverband „Sulzbach“ zammagschlossa.

Dr Schuldes vo Schpiegelberg ischt dr Uwe Bossert.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Schpiegelberg ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* 
* www.gemeinde-spiegelberg.de

## Fuaßnota
Sulzbach an der Murr

**Sulzbach** (amtlich *Sulzbach an der Murr*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Sulzbach leit an dr Murr em Naturpark Schwäbisch-Fränkischer Wald. Nochbergmoede vo Sulzbach send Großerlach, Murrhardt, Auenwald, Backnang, Oppenweiler ond Spiegelberg.

Vo dr Gmarkong send 25,4 % Landwirtschaftsfleche, 64,2 % Wald, 9,4 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Sulzbach gheret s gleichnamig Dorf, d Weiler Bartenbach, Berwinkel, Bushof, Eschelhof, Eschenstruet, Hager, Harrenberg, Ittenberg, Kleinhöchberg, Lautern, Liemannsklinge, Schleißweiler, Siebersbach ond Zwerenberg ond d Wohnplätz Gronbachmühle, Hammer ond Haselbachmühle.

## Gschicht
Sulzbach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1225.

## Verwaltong
Sulzbach hot sich mit dr Gmoede Großerlich ond Schpiegelberg zom Gmoeverwaltongsverband „Sulzbach“ zammagschlossa.

Dr Schuldes vo Sulzbach ischt dr Dieter Zahn.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Sulzbach ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* 
* www.sulzbach-murr.de

## Fuaßnota
Urbach (Baden-Württemberg)

**Urbach** (amtlich *Urbach*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Urbach leit eschtlich vo Stuegert an dr Rems.

Vo dr Gmarkong send 37,9 % Landwirtschaftsfleche, 44,6 % Wald, 15,9 % Sidlongsfleche ond 1,5 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Urbach gheret d Ortsdoel Oberurbach ond Unterurbach.

## Gschicht
Urbach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1181 als *Uracbach*.

## Verwaltong
Urbach hot sich mit Bliiderhouse zom Gmoeverwaltongsverband „Bliiderhouse-Urbach“ zammagschlossa.

Dr Schuldes vo Urbach ischt dr Jörg Hetzinger.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Urbach ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* 
* 
* www.urbach.de

## Fuaßnota
Weissach im Tal

**Weisse** (amtlich *Weissach im Tal*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Weisse leit em Dal vom gleichnamige Fluss am Rand vom Schwäbische Wald en dr Baggener Bucht.

Vo dr Gmarkong send 62,8 % Landwirtschaftsfleche, 15,4 % Wald, 20,4 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Weisse gheret d Ortsdoel Bruch, Cottenweiler, Unterweissach ond Oberweissach.

## Gschicht
Weisse ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1027 als *Wizzaha*. D heitich Gmoed ischt entstanda zom 1. Juli 1971 durch dr Zammaschluss vo dr Gmoede Bruch, Cottenweiler, Unterweissach ond Oberweissach.

## Verwaltong
Weisse hot mit dr Stadt Bagene ond dr Gmoede Allmerschbach, Althitte, Aoewald, Aschbe, Burgstette, Kiberg ond Oppeweiler a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes vo Weisse ischt dr Ian Schölzel.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Weisse ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* Max Zürn: *Weissach im Tal – Geschichte und Geschichten*, Auenwald 1980

## Weblink
* 
* 
* 
* www.weissach-im-tal.de

## Fuaßnota
Welzheim

**Welze** (amtlich *Welzheim*) ischt a Stadt em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Welze ischt a Luftkurort em Welzemer Wald.

Vo dr Gmarkong send 38,4 % Landwirtschaftsfleche, 46,9 % Wald, 13,9 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Welze gheret d Stadt Welze, d Weiler Aichstrut, Birckachhof, Breitenfürst, Eberhardsweiler, Eckartsweiler, Eselshalden, Gausmannsweiler, Langenberg, Lettenstich, Obersteinenberg, Schafhof, Seiboldsweiler, Steinbruck, Taubenhof ond Vorderhundsberg, d Hef Bausche, Neuhof ond Obermühle ond d Wohnplätz Aichstruter Sägmühle, Ebnisee, Eierhof, Klingenmühle, Laufenmühle ond Leinhalde.

## Gschicht
Welze ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1181 als *Wallenzin* (1355 *Wallenzingen*, 1446 *Walzen*, 1473 *Walzan*).

## Verwaltong
Welze hot mit dr Gmoed Kaisersbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes vo Welze ischt dr Thomas Bernlöhr.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Welze ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* Carol van Driel-Murray (u.&nbsp;a.): *Das Ostkastell von Welzheim, Rems-Murr-Kreis*. Theiss, Stuttgart 1999. ISBN 3-8062-1077-2 (Forschungen und Berichte zur Vor- und Frühgeschichte in Baden-Württemberg 42).
* Rudolph Friedrich von Moser: *Beschreibung des Oberamts Welzheim*. Cotta, Stuttgart 1845 (Nachdr. 1972) (Beschreibung des Königreichs Württemberg). – (Digitalisat).

## Weblink
* 
* 
* www.welzheim.de

## Fuaßnota
Winterbach (Remstal)

**Wẽnderbach** (amtlich *Winterbach*) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Wẽnderbach leit em Dal vo dr Rems an dr B 29 (Stuegert – Oole). Nochbergmoede vo Wẽnderbach send Schorndorf, Lichtenwald, Baltmannsweiler, Weinstadt ond Remshalden.

Vo dr Gmarkong send 30,2 % Landwirtschaftsfleche, 51 % Wald, 16,8 % Sidlongsfleche ond 2 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Wẽnderbach gheret s gleichnamig Dorf, dr Weiler Manolzweiler ond dr Ort Engelberg.

## Gschicht
Wẽnderbach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1046.

## Verwaltong
Wẽnderbach hot mit dr Stadt Schorndorf a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes vo Wẽnderbach ischt dr Sven Müller.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vo Wẽnderbach ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* 
* www.winterbach.de

## Fuaßnota
Animation

**Animazioon** (vo lat. *animare*, „zum Lääbe erwecke“; *animus*, „Gäist, Seel“) isch im ängere Sinn jedi Technik, wo mä Äinzelbilder in schnäller Folg eme Zueschauer zäigt, so dass dä e bewegts Bild gseet. D Äinzelbilder chönne zäichnet, vom e Compiuter berächnet oder fotografischi Ufnaame si. Wenn e sonigi Sekwänz mit 24 Bilder oder mee bro Sekunde vorgfüert wird, entstoot bim Zueschauer d Illusion von ere *flüssige Beweegig*. E 90 Minute lange Film bestoot us öbbe 129'600 Äinzelbilder und dr Ufwand für zum son e Film mache isch hooch.

D Animazioon analüsiert d Beweegige, wo mä in dr Natur findet, setzt si aber nit nume 1:1 in dr Sünthese um, sondern mä cha si au verzerre oder mit eme veränderte Täiming umzsetze und bechunnt eso dramatischi oder komischi Effekt.

Dr grösst Däil vo dr Animazioon wird für e Drickfilmberiich broduziert, für s Kino oder s Färnsee, zur Underhaltig oder für d Wärbig. Es git aber au die bewegti Wisualisierig in dr Naturwüsseschaft, dr Archidektur, im Disäin oder dr Leer.

## Animazioonstechnike
Bi dr *Stop-Motion*-Technik änderet mä jedes äinzelne Bild von ere Sekwänz e biirebitzli im Vergliich zum Bild vorhär. Doo drzue ghööre under anderem d *Claymation* (sog. Chnätfigurefilm) und Dittidrickfilm. Bi dr *2-D-Animazioon* zäichnet mä äinzelni Bilder, wo sich jeedes echli underschäidet vom Bild vorhär (Zäichedrickfilm), ströit Sand uf e Lüüchtdisch, wo im Bild denn schwarz usgseet und bewegt dä Sand e bitzeli vo äim Bild zum neggste (Sand-uf-Glas-Animazioon), fotigrafiert beweegligi Forme wie Körperdäil vom ene Hampelmaa und veränderet deren iiri Posizion vo Bild zu Bild (Flachfigurefilm), und es git no vili anderi Technike in dere Kategorii. Bi dr *3-D-Animazioon* loot mä Compiuterbrogramm d Beweegige vo de Figure lo usrächne und wie d Bilder denn usgseen.


File:Bundesarchiv Bild 183-1984-1126-312, Sandmännchen, 25. Geburtstag.jpg|E Bild us dr Dittidrickfilmserii *Sandmännchen*
File:Animacion-con-plastilina-y-clay-animation-pelicula-Kuzmich-153.jpg|Chnätfigure us dr *Kuzmich*-Serii vo de Max Sviridov Studios 
File:Animazione debito pubblico disoccupazione ricerca.gif|E 3D Wisualierig mit em Brogramm *Grapheur*


## Litratuur

* Harold Whitaker, John Halas: *Timing for Animation*. ISBN 0-240-51714-8
* Ollie Johnston, Frank Thomas: *The Illusion of Life: Disney Animation*. ISBN 0-7868-6070-7
* Mayer, R. E. (2001): *Multimedia Learning*. New York: Cambridge University Press. ISBN 0-521-78749-1
* Eric Goldberg: *Character Animation Crash Course*. ISBN 1-879505-97-5
* Richard Williams: *The Animator's Survival Kit*. ISBN 0-571-20228-4

## Weblingg

* Teggstsammlig über e Animazioonsfilm 
* Disney's 12 principles of animation (ängl.)
Gefährdete Arten

E **gfäärdeti Art** isch e biologischi Art, wo in Gfoor isch, vo dr Wält z verschwinde. D Wältnaturschutzunion *International Union for Conservation of Nature and Natural Resources* (IUCN) und anderi Inschtituzioone und Staate gän Rooti Liste uuse, wo alli Arte din vorchömme, wo d Existänz von ene iirer Mäinig nooch in Gfoor isch. Si underschäidet derbii verschiideni Grubbe vo Gfäärdig vo *usgstorbe* über *kritisch* bis zu *gar nid gfäärdet*. Vili Länder stütze sich bi iire Naturschutzmaassnaame of d Liste vo dr IUCN und schränke zum Bischbild d Jagd uf gfäärdeti Spezie ii, schütze Biotop, wo gfäärdeti Arte vorchömme, oder starte Brogramm, zum ene aktiv bim Überlääbe z hälfe.

Wil e groosse Däil vo de Wirbeldierarte wüsseschaftlig erfasst isch, cha mä bi dene relativ guet iischetze, weli Arte vom Usstärbe bedroot si. Bi Insekte, Bilz und Äizäller isch das seer vil schwiiriger.

Im Joor 2007 het d IUCN gschetzt, ass vo de Nacktsamige Pflanze, wo si 1021 Arte von ene erfasst het, 32 Brozänt gfäärdet si, vo 6433 Amfibiearte sig es 29 Brozänt, vo 5490 Säugerspezies si 21 Brozänt in Gfoor und vo 9998 bekannte Vogelarte 12 Brozänt. Im Vergliich isch dr Homo sapiens sapiens as *LC* *(least concern)* kategorisiert.
Samba (Musik)

**Samba** ([ˈsɐ̃bɐ]) bezäichnet e brasilianische Muusigstil, wo mä mäistens mit dr Stadt Rio de Janeiro verbindet. Er wird aber in underschidlige Wariante in fast ganz Brasilie gspiilt und danzt wird. Samba isch dr Oberbegriff für verschiideni Tüpe vo Muusig wie dr *Samba enredo* vo de Karnevalumzüüg, dr *Samba pagode*, wo im chliine Kräis gespielt wird, dr dradizionelle, ländlige *Samba de roda* oder dr balladehafte *Samba Canção*.

## Dr Samba im Stroossekarneval

In de 1950er Joor het dr Stroossekarneval vo de Sambaschuele dr bürgerlig Karneval im Zentrum von Rio verdrängt. Bim Umzuug, em *Desfile*, mache alli Sambaschuele mit. Si singe nume vom Cavaquinho gebläitet und danze zur Muusig. Bim Danzwettbewärb döfe nume die beste Schuele mitmache. Im Sambódromo sitzt e Schüry und git de Schuele e Noote. Die wo die schlächtiste Noote überchömme, wärde im Joor druf vo andere Schuele ersetzt.

## Litratuur

* Arne Birkenstock, Eduardo Blumenstock: *Salsa, Samba, Santeria*. dtv, Münche 2002, ISBN 3-423-24341-4
* Ruy Castro: *Bossa nova. Eine Geschichte der brasilianischen Musik*. Hannibal, Höfen 2005, ISBN 3-85445-249-7
* *The Garland encyclopedia of world music. South America, Mexico, Central America, and the Caribbean*. Herausgegeben von Dale A. Olsen und Daniel E. Sheehy, Garland Publishing, Nöi York u. a. 1998, ISBN 0-8240-4947-0
* Egon Ludwig (Hrsg.): *Música Latinaoamericana. Das Lexikon der lateinamerikanischen Volks- und Populärmusik*. Lexikon-Imprint-Verlag, Berlin 2001, ISBN 3-89602-282-2
* Tiago de Oliveira Pinto: *Samba*, in: *Die Musik in Geschichte und Gegenwart*, herausgegeben von Ludwig Finscher und Ilka Sühring, Kassel 2007
* Maria Isaura Pereira de Queiroz: *Die Samba-Schulen in Rio de Janeiro*. In: *Brasilien. Einführung in die Musiktraditionen Brasiliens*, herausgegeben von Tiago de Oliveira Pinto. Schott, Mainz u. a. 1986, ISBN 3-7957-1811-2, S. 205–221 (Schott Reihe Weltmusik mit einzelnen Aufsätzen zu verschiedenen Aspekten der brasilianischen Musik)
* Dudu Tucci, Tiago de Oliveira Pinto: *Samba und Sambistas in Brasilien*. Noetzel, Wilhelmshaven 1992, ISBN 3-7959-0619-9

## Weblingg

* Nana Zeh: ''Samba und der Groove'', in: PopScriptum 11, Berlin 2010 (Schriftenreihe uusegee vom Forschigszentrum Populäri Muusig vo dr Humboldt-Universidäät z Berlin)
Samba (Tanz)

Dr **Samba** () isch e Gsellschaftsdanz im 2/4-Takt. Er het sich im Lauf vom 19. Joorhundert us em brasilianische Volksdanz mit em gliiche Naame entwigglet.

## Äigeschafte

Dr Danz wie au d Muusig si ursprünglig mit verschleppte afrikanische Sklave uf Brasilie choo. Us däm dradizionelle Danzstiil het sich dr öiropäisch Gsellschaftsdanz entwigglet, wo kuum no öbbis mit em populäre brasilianische Danz gmäinsam het.

Tüpisch für e Samba si dütligi, schnälli Beweegige vo de Hüfte und e Vor-und-Zrugg vom Unterkörper, wo men em *[[Bouncen (Samba)|Bounce]]* säit. Dr Samba isch kä stazionäre Danz und mä bewegt sich drbii fliessend über s Parkett.

Uf Durnier danzt mä mit eme Tempo vo 44 bis 53 Takt bro Minute. Es git verschiideni Rhüthmus im Samba. Mä underschäidet zwüschen em Körperrhütmus und em Fuessrhüthmus. Dr Körperrhüthmus isch brägt dur langsami (*slow*) Vorwärts-und Ruggwärtsbewegige vom Becki. Je noch dr Art vo dr Danzfigur entstoot en andere Rhüthmus vo de Füess. Dr Grundrhüthmus vo de eender stazionäre Figure wird uf Änglisch *one-a-two* bezäichnet. Drbii bestoot e 2/4-Takt us drei Schritt, dr erst Schritt isch 3/4 vom ene Schlag lang, dr zwäit 1/4 und dr dritt Schritt e ganze Schlag. Dä Grundrhüthmus wird hüfig abgänderet. Bro Takt si drei Beweegige vo de Hüfte mööglig, d Batucadas, was au e Bezäichnig für e Stiilrichdig im Samba isch. Wemm mä in ere Figur e „Quick“ danzt, duet mä nid *bounce*.

## Litratuur
* G. Krombholz, A. Leis-Haase: *Richtig Tanzen 1: Samba, Cha-Cha-Cha, Rumba, Paso-Doble, Jive - mit Mambo/Salsa.* 1989, ISBN 3405137454
* H. A. Augst: *Das große Buch der lateinamerikanischen Tänze: Von Cha-Cha-Cha bis Samba.* 1995, Humboldt-Taschenbuch-Verlag, ISBN 3581669668
* ISTD (Hrsgb.): *Latin American Samba* London, 2000
* Walter Laird: *Technique of Latin Dancing*, Brighton, 1998

## Weblingg

* Samba-Musik uf www.tanzmusik-online.de

## Fuessnoote
Taxon

**Taxon** (das, Pl.: *Taxa*; vo griech.  **, ‚Ornig‘, ‚Rang‘) bezäichnet in dr Biologii e Grubbe vo Lääbewääse, wo as süstematischi Äihäit definiert worde isch und en äigene Naame überchoo hets. D Reegle wie wüsseschaftligi Nääme für Taxa bildet wärde, si dr Inhalt vom entsprächende nomenklatorische Cod. Wie si noch em Grad vo dr Verwandtschaft in s entsprächende hierarchische Süstem iigordnet wärde,  isch d Ufgoob vo dr akademische Disziplin vo dr Taxonomii, wo sich sälber uf d Ergäbniss vo dr biologische Süstematik stützt. Underschidligi süstematischi Vorstellige füere zu underschidlige taxonomische Aasätz und eso zu verschiidene Ergäbniss bim wüsseschaftlige Naamegee vo Taxa. Es isch Dradizion ass d Nääme hüfig us em Latiinische oder Griechische abgläitet wärde. E Taxon, wo son e Naame überchoo het,  wird as „nominells Taxon“ bezäichnet.

## Litratuur
*Gottlieb Wilhelm Bischoff: *Wörterbuch der beschreibenden Botanik oder Die Kunstausdrücke, welche zum Verstehen der phytographischen Schriften nothwendig sind, lateinisch-deutsch und deutsch-lateinisch*. 2. Uflaag. Schweizerbart, Stuttgart 1857 (Digitalisat)
*Willi Hennig: *Grundzüge einer Theorie der Phylogenetischen Systematik.* Deutscher Zentralverlag, Berlin 1950, Koeltz, Königstein 1980 (Repr.).  ISBN 3-87429-188-X
*Willy Hennig: *Phylogenetic Systematics.* Univ. of Illinois Press, London 1966.  ISBN 0-252-06814-9
*Lynn Margulis, Karlene V. Schwartz: *Die fünf Reiche der Organismen.* Spektrum d. Wiss., Heidelberg 1989. ISBN 3-89330-694-3
*Lynn Margulis, Karlene V. Schwartz: *Five Kingdoms, an Illustrated Guide to the Phyla of Life on Earth.* Freeman, New York NY ³1998 (englisch. Orig.).  ISBN 0-7167-3027-8
*Ernst Mayr: *Cladistic Analysis or Cladistic Classification.* in: E. Mayr: *Selected Essays. Evolution and the Diversity of Life.* Harvard Univ. Press, Cambridge Mass 41997.  ISBN 067427105-X
*Ernst Mayr: *Two empires or three?* in: *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America* (PNAS). NAS, Washington DC 95.1998, S.9720. 
*K. de Queiroz, J. Gauthier: *Phylogeny as a central principle in taxonomy, phylogenetic definitions of taxon names.* in: *Systematic Zoology.* Baltimore Md 39.1990, S.307. 
*George G. Simpson: *Principles of Animal Taxonomy.* Columbia University Press, New York 1961.  ISBN 0-231-02427-4
*Carl Woese: *Default taxonomy, Ernst Mayr's view of the microbial world.* in: *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America* (PNAS). NAS, Washington DC 95.1998, S.11043. 

## Weblingg

*Einführung in die biologische Systematik mit Kurzübersicht der verschiedenen Ansätze (Englisch)
*Übersicht über die bäiden wichdigste Taxonomii-Aasätz (Änglisch)
*Essey über d Artbildig, d Phylogenii und d Taxonomii (Änglisch)
*Ausführliche Kritik Ernst Mayrs an kladistischer Taxonomie am Beispiel des Drei-Domänen-System der Lebewesen (Änglisch)
*Wissenschaftler schlägt Neudefinition des schwankenden Artbegriffs vor, Deutschlandradio, 15. Dezämber 2005

## Fuessnoote
Atem

As **Ootem** bezäichnet mä d Luft, wo bim Schnuufe iigschnuuft und usgschnuuft wird.  E Mensch zum Bischbil schnuuft im Daag öbbe 23'000-mol und bewegt drbii zwölfehalb Kubikmeter Luft. Erobischi Organisme wie Vögel, Süüger und Reptilie müesse Suurstoff dur s Iischnuufe us dr Luft ufnee, für dass si iire Metabolismus chönne ufrächt erhalte. Die mäiste Fisch hingege und däilwiis au d Amfibie näme Suurstoff uf anderi Wiis uf. Bim Usschnuufe stoosst dr Körper Chooledioxid us.

In dr Medizin wird under dr Ootmig dr füsischi Däil vom Schnuufe verstande, und mä underschäidet zwüschen em anatomisch/füsiologische Aspäkt vo dr üssere und em biochemische vo dr innere Ootmig.

## Kulturgschichtligs
Alli Hochkulture, so zum Bischbil die vo de Alte Grieche, häi über d Bedütig vom Ootem gwüsst. So stoot dr Begriff **[[Pneuma]]** nid nume für e Ootem sondern au für e Gäist und d Seel. In dr indische Filosofii gseen vili Forme vom Yoga und andere Lääbensaaschauige bis hüte dr Ootem as Middler und wände Technike aa, wo vor allem mit Ootme z due häi und dr Körper und Gäist sölle veräine (Pranayama). Bi de Alte Egüpter het mä de Mumie in ere Zeremonie s Muul müesse
ufmache, für dass si beläbt worde si und in dr Noochwält häi chönne schnuufe und schwätze.

## Weblingg

## Fuessnoote
Reproduktionssystem

S **Reprodukzioonssüstem** vo Gwääbdier umfasst alli Organ, wo für d Fortpflanzig doo si. 

Bi Lääbewääse, wo sich gschlächtlig fortpflanze, si das die primäre Gschlächtsorgan. Dorum git s bi deene, andersch as bi andere Körpersüsteem, groossi Underschiid zwüsche de verschidnige Gschlächter bi de Organ, wo inwolwiert si. 

## S Reprodukzioonssüsteem vo Dier
D Gamete wärde in Gonade broduziert, wo au Hormon usstoosse und eso d Reprodukzioon reguliere. Bi Männli si das d Hoode und bi Wiibli d Äierstöck. Zum Reprodukzioonssüsteem ghööre au Organ, wo d Gamete zämmebringe, so dass e Befruchdig cha stattfinde. Bi dr üssere Befruchdig brucht s bi bäide Gschlächter vor allem Läiter, wo d Gamete in d Umwält spediere, wo si chönne ufenander dräffe. Bi dr innere Befruchdig wird d Äizälle an en Ort im Innere vom Wiibli dransbordiert, wo s uf Soome vom Männli wartet. Die Soome müesse in s Innere vom Wiibli cho. Für das het s Wiibli je noch dr Dierart e Wagina oder e Kloake und s Männli macht dr Kontakt zum Wiibli eso äng, wie s sini Organ mööglig mache. Bi vile Vöögel brässt s si Kloake uf d Kloake vom Wiibli, bi de Süüger steckt s si Penis in d Vagina und d Soome wandere zur oder zu de Äizälle in dr oder de Gebärmueter, wo si sich denn noch dr Befruchdig entwigglet und schliesslig usgstoosse wird.

Es git groossi Underschiid zwüsche de Dierarte, wie die Brozäss genau ablaufe und was für Organ Däil drvo si und bi Pflanze und Bilz isch s non emol andersch, aber vilmol git s analogi Brozäss und Organ, wo sä usfüere.

## Weblink
Biologisches Geschlecht

Mit em Begriff vom **biologische Gschlächt** oder **somatische Gschlächt** bezäichnet mä s Gschlächt, wo en Indiwiduum us biologischer Sicht het.

## Bim Mensch
### S chromosomale Gschlächt
Es bestöön meereri Stuefe in dr Definizion vom körperlige Gschlächt. Am Aafang wird bi dr Befruchdig s chromosomale Gschlächt festgläit. Es git zwäi underschidligi Gschlächtschromosome, s X-Chromosom und s Y-Chromosom. Im Normalfall het s in ere befruchdete Zälle zwäi Gschlächtschromosome, wenn en Y-Chromosom vorhande isch, goot d Entwigglig in dr männlige Richdig, sust in die wiibligi, d. h. wenn bäidi Gschlächtschromosome X-Chromosome si, denn het dr Embryo e wiibligs Chromosom, wenn s en X-Chromosom und e Y-Chromosom het, denn isch er männlig. Es git s aber au, ass en Embryo nume en X-Chromosom het, oder zwäi X und äi Y Chromosom. Wenn s mee as äi X-Chromosom het, wärde alli X-Chromosom usser äim inaktiwiert, und en XXY-Embryo zum Bischbil entwigglet sich männlig.

### S gonadale Gschlächt
D Entwigglig vo de Gonade bim Embryo isch bi bäide Gschlächter zerst emol gliich. Denn wird in dr sibte Wuche die sogenannti *sex-determining region of Y (SRY)* aktiv und macht dur e Hoode-determinierend Faktor (TDF) us de Urkäimdrüese Hoode. Wenn dr TDF feelt, entstöön Äierstöck.

### S genitale Gschlächt
Die differenzierte Käimdrüese vom Embryo sondere denn Gschlächtshormon ab, wo d Entwigglig vo de übrige Gschlächtsorgan  stüüre.

### D Gschlächtsidentidäät

In de mäiste Fäll isch s biologische Gschlächt, wo sich eso entwigglet het, au s Gschlächt, wo sich dr Mensch mit em identifiziert. Aber es isch nid allzu sälte, ass uf äinere vo de Stuefe s Gschlächt sich nid äidütig entwigglet. D Folge chönne si, ass sich d Gschlächtsorgan und d Gschlächtsmerkmol nid eso entwiggle, wie mä s wurd erwarte: d Gschlächtsorgan chönne verkümmeret si, si funkzioniere nid richdig, es chönne Gschlächtsorgan vo bäide Gschlächter im gliiche Körper vorcho, u.s.w. In sonige Fäll, aber au denn, wenn s körperlige Gschlächt zwar äidütig isch, dr Mensch sich aber im »falsche Körper« füült wie das bi Dranssexuelle bassiert, isch d Gschlächtsidentidäät nit idäntisch mit em biologische Gschlächt.

## Fuessnoote
Y-Chromosom

S **Y-Chromosom** isch e Gschlächtschromosom (Gonosom) bi gwüsse Dierarte, drunder bim Mensch. Es bewirkt, ass sich dr männlig Fenotüp usbildet.

Bi vile Arte wird s Gschlächt vom ene Indiwiduum dur e chromosomali Gschlächtsbestimmig festgläit. Wenn in wiiblige Indiwidue zweimol s gliiche Chromosom (homozygot; XX) und in männlige zwäi underschidligi Chromosom (hemizygot; XY) vorchömme, schwätzt mä per Definizion vo X-Chromosome und Y-Chromosome. 

S XX/XY-Süstem vo dr Gschlächtsdeterminazion het sich in verschiidene Diergrubbe unabhängig vonenander entwigglet. Es chunnt bi Süüger, gwüsse Insektenarte und non e baar   andere Diergrubbe vor (lueg Gschlächtschromosom). 

Es git aber Lääbewääse wie zum Bischbil d Vögel, wo die männlige Indiwidue zwäi gliichi Chromosome,  Z-Chromosome, häi und die wiiblige je äi W- und äi Z-Chromosom.

## Weblingg
* The Y Chromosome Consortium (YCC) (änglisch)
* Human Y Chromosome information (Oak Ridge National Laboratory) (änglisch)
Immunsystem

As **Immunsüsteem** (lat. ** ‚umberüert‘, ‚frei‘, ‚räin‘) bezäichnet mä s biologische Abweersüsteem vo Lääbewääse, wo Schääde an iire Gwääb durch Chranketserreeger verhinderet. Es macht Mikroorganisme, wo in dr Körper iidrunge si, und fremdi Substanze unschäädlig und cha au körperäigeni Zälle  zerstöre, wo nid richdig funkzioniere. S Immunsüsteem isch e komplexes Netzwärk us verschiidene Organ, Zälltüpe und Molekül und dr zentrali Forschigsgegestand vo dr Immunologii.

S Immunsüsteem het e groossi Bedütig für die körperligi Gsundhäit vom Lääbewääse, wil braktisch alli Organisme die ganz Zit de Iiflüss vo dr beläbte Umwält usgsetzt si; mänggi vo dene Iiflüss chönne für e Körper gföörlig wärde: Wenn schäädligi Mikroorganisme in dr Körper iidringe, cha das zue Funkzioonsstöörige und Chrankhäite füere. Tüpischi Chrankhetserreeger si Bakterie, Wiire, Bilz, äizälligi Parasite wie z.&nbsp;B. d Plasmodie, wo zu de Protozoe ghööre, und meerzälligi Schmarotzer wie z.&nbsp;B. Bandwürm.

Au wenn sich öbbis im Innere vom Körper veränderet, cha das für si Existänz gföörlig wärde: Wenn normali Körperzälle im Lauf vo dr Zit iiri gsundi Funkzioon verliere, denn stärbe si mäistens ab und müesse abbaut wärde (Nekrose) oder baue sich sälber ab (Apoptose). In sältene Fäll chönne si au chrankhaft entarte und Chräbs cha entstoo. Sonigi Chräbszälle wärde vilmol vo Natürlige Killerzälle vernichdet, bevor sich e Chranket cha entwiggle.

Alli Lääbewääse häi Schutzfunkzioone, wil si sust nid chönnte überlääbe. Scho äifachi Organisme häi son e Abweermechanismus, die so genannti *[[Angeborene Immunantwort|Aagebornigi Immunantword]]*. Si isch scho seer früe in dr Stammgschicht vo de Lääbewääse entstande und so seer sich d Lääbewääse entwigglet und veränderet häi, häi si die Immunantword bhaltet, ooni vil draa z verändere. D Wirbeldier häi zuesätzlig die so genannti *adaptivi Immunabweer* entwigglet, wo komplex und aabassigsfähig isch, und sä no effektiver vor Chrankhetserreeger schützt.

D Immunantword vo de Pflanze het Äänligkäite mit dr aageborene Immunantword vo de Dier. Pflanze häi aber kä adaptivi Immunantword, also au nüt wie T-Zälle oder Antikörper.

## Litratuur
* Charles A. Janeway: *Immunologie*. Spektrum Akademischer Verlag; 5. Uflaag (2002) ISBN 3-8274-1079-7.
* Gerd-Rüdiger Burmester: *Taschenatlas der Immunologie. Grundlagen, Labor, Klinik*. Thieme, Stuttgart; 2. Uflaag (2006) ISBN 3-13-115382-2
* Abul K. Abbas: *Cellular and Molecular Immunology* (ängl.). W.B. Saunders Company; 5th Update (2005) ISBN 1-4160-2389-5
* Peter F. Zipfel, Peter Kraiczy, Jens Hellwage: Wie Mikroorganismen der Immunabwehr entgehen – Das tägliche Versteckspiel. Biologie in unserer Zeit 32(6), S. 371–379 (2002), 

## Weblingg

* Dütschi Gsellschaft für Immunologii (DGfI) (dgfi.org)
* 
* ''Keime als Schutz vor Allergien'' Artikel vo de Christine Westerhaus uf deutschlandfunk.de vom 21. Mai 2017
Gewebe

**Gwääb** stoot für:

* e teggstils Flechigebild us mindestens zwäi Faadesüsteem, wo rächtwinklig oder fast rächtwinklig verchrüzt si
* e Verband vo Zälle mit de gliiche Funkzioone im ene Organismus
*  e Struktur im ene topologische Wektorruum
Gewebe (Biologie)

E **Gwääb** isch e organisierte Chlumpe vo differenzierte Zälle in ere extrazelluläre Matrix. D Zälle vom ene Gwääb häi alli äänligi Funkzioone und erfülle gmäinsam d Ufgoobe vom Gwääb. Alli Däil vo fast alle Vilzäller ghööre zum ene Gwääb oder si vom ene Gwääbtüp broduziert worde.

Mit em Ufbau vo de Gwääb befasst sich d Histologii, bi chrankhafte Verändrige d Histopathologii. E baar Gwääb chönne us em Körper uusegnoo wärde und denn under gäignete Bedingige extrakorporal für e Zitli in ere Gwääbkultuur ufbewaart wärde.

## Litratuur
* M. Gremse, A. Chang u.&nbsp;a.: *The BRENDA Tissue Ontology (BTO): the first all-integrating ontology of all organisms for enzyme sources.* In: *[[Nucleic acids research]].* Band 39, Database issue. Januar 2011, S.&nbsp;D507–D513, . . PMID 21030441. .

## Weblingg

* eVOC ontology
* BRENDA tissue ontology
Vielzeller

**Vilzäller** oder **Meerzäller** (**Metabionta**) si Lääbewääse, wo us meerere oder vile Zälle ufbaut si. Ächti Meer- und Vilzäller underschäide sich vo Kolonie vo äizällige Lääbewääse wil dr Zällverband e gmäinsame Stoffwäggsel het, d Zälle e mee oder weniger usbrägti Ufgoobedäilig häi und sich vilmol Gwääb usbilde. D Gränze zwüsche Meerzäller und Vilzäller isch nit genau definiert.

Meerzälligi Lääbewääse umfasse die mäiste Dier (Animalia), Pflanze (Plantae) und Bilz (Fungi). Bi Alge im ängere Sinn und bi Bakterie (Bacteria) git s Übergangsforme zur Meerzälligkäit.

## Litratuur
* Neil A. Campbell: *Biologie*. Spektrum Lehrbuch, 6. Uflaag, uusegee vom J. Markl, Spektrum Verlag, Häidelbärg, Berlin 2003, ISBN 3-8274-1352-4.
* Peter H. Raven, Ray F. Evert, Susan E. Eichhorn: *Biologie der Pflanzen*. Walter de Gruyter, Berlin, New York 2000, ISBN 3-11-015462-5.
* W. A. Müller, M. Hassel: *Entwicklungsbiologie*, Springer, Heidelberg 1999, ISBN 3-540-65867-X.
* Minelli, Alessandro: *Forms of Becoming: The Evolutionary Biology of Development.* Princeton University Press, 2009, ISBN 0-691-13568-1.
* Minelli, Alessandro: *Perspectives in Animal Phylogeny and Evolution.* Oxford Univ Press, 2008, ISBN 0-19-856621-2.
Einzeller

**Äizäller** si Lääbewääse, wo us nume äinere Zälle bestöön.  D Iidäilig in Äizäller und Meerzäller isch nume e Beschriibig und git kä Uskunft über Verwandtschaftsgrad, Lääbenswiis oder innere Ufbau und Stoffwäggselvorgäng. Äizäller bilde kä gschlossnigi Verwandtschaftsgrubbe. Si umfasse alli Archäe, die mäiste Bakterie, e baar Bilz und e Hufe Protiste. Si si zwüsche weniger als äim&nbsp;µm (z.&nbsp;B. *[[Nanoarchaeum equitans]]*) und meerere Santimeter (z.&nbsp;B. *[[Acetabularia]]*) grooss. Mänggi Äizäller chönne Zällkolonie bilde.

Die erste Äizäller si 1674 vom Antoni van Leeuwenhoek entdeckt worde. Noch eltere Uffassige si alli Öikaryote  in die bäide Riich Pflanze und Dier iidäilt worde,  es het also au äizälligi Pflanze und Dier gee. So het mä zum Bischbil d Amöbe zu de äizällige Dier zelt, mänggi vo iire Verdräter zu de Schliimbilz, und die begäisslete Flagellate wie *[[Euglena]]* äntwäder zu de äizällige Alge oder zu de äizällige Dier.

## Litratuur
* Wilfried Westheide, Reinhard M. Rieger (Hrsg.): *Spezielle Zoologie. Teil 1: Einzeller und Wirbellose Tiere*. 2. Uflaag, Spektrum Akademischer Verlag, Häidelbärg 2006. ISBN 3-8274-1575-6

## Fuessnoote