Wenkerbogen von Gutach (Breisgau)

Dr **Wenkerboge vo [[Gutach im Breisgau|Guétich]]** isch e Blatt für di grosse Uffnahm vo dr ditsche Sprooch, wo de Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Düütsch Sprochadlas gmacht het. D Schuele im domolige ditsche Reych hän e Frogeboge kriägt mit Muschdersätz, zuem si in lokale Dialäkt zuem iwwersetze. Aü im alemannische Sprochgebiet hend d' Gmeinschuele mitgmacht.

## Hiwiis zuem Boge 36892
* Guétich het domols zuem Bezirk Waldkirch im Großherzogtum Bade ghärt.
* De Ord lit im Sproochruum vum *[[Oberrheinalemannisch|Oberrhinalemannische]]/Freiburg-Wolfacher-Raum* 
* Die Sätz sin domols in Guétich vun de Schüeler un em Léhrer Fridolin Gantert us Obersäckinge, Amt Säckinge usgefillt worre. So wiäs de Gantert uffgschriebe het, ischs werdlig iwernumme worre.
* As Üssproch vum Ortsnamme wird im Boge „Guétich“ ohgeh.
* In Süddischland sinn d Bege anne 1887 uffgnumme worre, der vu Guétich het d Nummere 36892 griägt.

## Wenkersätz
#Im Winter fliége die druckene Blètter in der Luft 'rum.
#S' hèrt glī uf z'schnèie, derno wird's Wétter wieder bèsser.
#Dué Kohlen in Ofé, daß d'Milch bal afangt z'koche!
#Der guét' alt' Mann isch mit ém Roß dur's Iis broche und in's kalt' Wasser ghèit.
#Ér isch vor vier oder sèchs Woch' g'storbé.
#S' Fiir isch z'stark g'si, d' Kueché sin' jo undé ganz schwarz brénnt.
#Er ißt d'Eier alléwil uhni Salz un Pféffer.
#D' Fiés dién mér sèlli wéh, i glaub', i han's durgloffe.
#I bin bi dér Frau gsi un han ér és gséit, un sie hèt gséit, sie wèll's au ihrer Dochder sage.
#I will's au nimmi dué.
#I schlag' di gli mit ém Kochlèffel uf'd Ohre, du Aff!
#Wo gosch na, solle mér mit dér guh?
#S' sind schéchti Zidde!
#Mi liébs Kind blib do unde stuh, dié bèse Gäns' bisse di dod.
#Du hèsch hit am mieschte g'lehrt un bisch brav gsi, du dèsch früier héim guh as di Andere.
#Du bisch no nit groß genué, zué nér e Fläsche Wii ustrinke, du muésch z'érscht no mèh wachse un größer wére.
#Gang, bin so guét un sag diner Schwester, sie soll d' Kléider fir eiere Muéder fértig nääien un mit der Birste subermache.
#Hättsch e kénnt! d'no wär's andersch kumme, un's dät bèsser um e stuh.
#Wer hett mi Korb mit ém Fleisch gschdole?
#Er hètt dégliche dué, wié wénn sie é zuém Drèsche ag'stèlld hätte; sie hénds aber sélber dué.
#Wem hètt er dié nei Gschicht verzèllt?
#Mé muéß lut schrèie, susch verstoht er is nit.
#Mér sin miéd un hén Dūrst.
#Wo mér gèschder z'Obe zruckkumme sin, sin dè Andere schu im Bètt glége un hén fèst gschlofe.
#Der Schnä isch dié Naacht bi iis liege bliebe, aber hit morge isch er gschmolze.
#Hinder iserm Huus stèhn drèi scheni Èpfelbäumli mit roten Èpfeli.
#Kinnen ihr nit no e wèng uf is warte, dérno gèhn mér mit i.
#Ihr dirfe nit si Kindereie driebe.
#Iseri Bérg sin nit so hoch, èiere sin vill häier.
#Wié vill Pfund Wirschd un wié vill Brod wénn ér?
#I verstand i nit, der mién e wéng luter schwätze.
#Hén er kéi Stickli Seipfe fir mi uf mim Disch g'funde?
#Si Bruéder will si zwéi schèni neii Hiiser in èierem Garte boue.
#Dès Word isch ém vum Hérze kumme.
#Dès isch réécht gsi vun ihné!
#Wa hocke do fir Vègeli oben uf dem Miirli?
#Dié Buure hén finf Ochse un nii Kiéh und zwèlf Schäfli vor's Dorf brocht, dié hén si verkaufe wèlle.
#Dié Litt sin hit alli uf ém Féld uß un määie.
#Gang nur der bruu Hund duèt der nint.
#I bin mit dé Litte do hinde iber d'Matte ins Korn gfahre.

## Werder im Wenkerboge
* heiß, néi, blau, grau, haue, Hand, Hampf, Hèlm, Flax, er wèxt, Bésem, Pfluume, Briéf, Hof, jung, krumm.
* Sunndig, Méndig, Zischdig, Mittwoch, Dunnschdig, Fritig, Samschdig.
* èlf, fufzèh, séchzeh, fufzg.

## Lueg au do
* Lischte vo de Wenkerböge
* d Wenkersätz uf Hochditsch

## Wus her isch
Digitalisat vum Guéticher Wenkerboge

## Fueßnode