open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Veyrier

De Name **Veyrier** träged folgendi Ort:
* Veyrier GE, e Gmeind im Kanton Gämf, Schwiz
* Veyrier-du-Lac, e Gmeind im Département Haute-Savoie, Frankrych
Anitta

**Anitta** stoot fyr
* en hethitisch-anatolische Herrscher, lueg Anitta (Herrscher)
* e brasilianischi Sängerin, lueg Anitta (Sängerin)
Anitta (Herrscher)

De **Anitta** isch e König vo Kanis/Nesa (Kültepe) um 1730 v.&nbsp;Chr gsii (mittleri Chronologii). Er gelt as de ersti Grosskönig vo de Hethiter.

## Öberlieferig
S wichtigste Zügnis isch de Anitta-Teggscht (CTH 1) wo im 16.Jh.v.&nbsp;Chr. uf althethitisch gschribe woren isch und as de ältist hethitischi Teggscht gelt. Dezue chunnt no e Dolch, wo im Palast vo de Oberstadt vo Kanis gfunde woren isch. Er trait en akkadischi Inschrift: »Palast vom König Anitta« (É.GAL *A-ni-ta ru-ba-im*). Dodemti isch biwise, as de Anitta e historische König vo Kanis gsii isch. Au Uurchunde vo de altassyrische Handelskolonie us Alişar Höyük nenet de Anitta und dem si *rabi simmiltim* („de Groos vo de Stege“) Peruwa Kammaliya. 

## s Lebe

De Anitta isch de Soo vom König Pitḫana von Kussara gsii. De het d Stadt Nesa eroberet, wo dozmool di s Handelszentrum vo Anatolie gsii isch. Wo de Anitta König woren isch, hett er Zalpa eroberet, e Stadt am Schwarze Meer. Drufabe hett de d Stadtt Ḫattusa bilageret und noch de erfolgriiche Iinaam d Stadt em Erdbobe gliichgmacht. Ahand vo archäologische Fünd cha die Zerstöörig is Joor 1728 v.&nbsp;Chr. datiert were.

Denoo het er Kanis bifestigt und uusbaut und under anderem e Zoo und meriri Temple uufbaut. Denn het er de König vo Salatiwara underworfe und de König vo Purusḫanda hett em drufabe e Szepter und Thron us Iise gschenkt. De Anitta hett sich ab denn de Titel Groosskönig trait.

## Literatur
* Trevor Bryce: *The Kingdom of the Hittites.* Oxford University Press 1998, S. 37–43. ISBN 0-19-924010-8.

## Weblinks
Anitta-Text bei Titus, Universität Frankfurt
Peter Vogel (Zoologe)

Dr **Peter Vogel** (* 5. Februar 1942 z Bärn; † 12. Jänner 2015) isch e Schwyzer Zoolog gsii. Zue syne Forschigsschwärpinkt het d Suugerfamilie vu dr Spitzmyys (*Soricidae*) ghert.

## Läben un Forschig
Dr Vogel isch z Bärn ufgwachse un isch scho as Chind Mitglid vu dr Bärnische Gsellschaft fir Vogelkund un Vogelschutz wore. Anne 1959 het er sy speteri Frau Lotti chänne glehrt, wun er 1966 ghyrote het. Im Johr 1965 het er fir d Schwyzer Zytschrift *Sterna* sy erschte Artikel mit em Titel *Vorkommen und Brutnachweis der Dickschnabellumme, Uria lomvia, auf Vedoy, Lofoten* gschribe. Vu 1966 bis 1970 het er an dr Universität Basel studiert, wun er mit ere Dissertation iber d Morphology un Ontogenese vu dr Spitzmyys zum Ph.D. promoviert het. In dr Zyt vu sym Studium het dr Vogel Praktika in Vogelschutzbiet in dr Schwyz, uf Sylt un z Norwege gmacht. Vum Spotjohr 1970 bis 1973 isch er Direktor vum Centre Suisse de Recherches Scientifiques z Abidjan in dr Elfebaikischte gsii. In däre Zyt het er di ekologische Brobläm vu tropische Chlaisuuger studiert, vor allem vu dr Zwärg-Otterspitzmuus (*Micropotamogale lamottei*). Vu 1973 bis 1979 het er as usseordelige Professor un vu 1979 bis 2007 as ordelige Professor an dr Universität Lausanne glehrt. Vu 1973 bis 1995 isch er Direktor vum Inschtitut fir Zoology un Ekology an dr Universität Lausanne gsii. Syter anne 2007 isch er Professor emeritus un Ehreprofessor vu dr Universität Lausanne gsii. 

Zue s Vogels Inträssebiet hän d Wirbeltierbiology, vor allem d Ekology vu Suuger un Vegel, d Entwicklig un d Reproduktionsbiology, d Bioenergetik, d Lyybtämperatur, d Phylogeografy vu dr Sitzmyys im Mittelmeerruum un s Konkurränzverhalte ghert. Anne 2011 isch em Vogel d Widerentdeckig vu dr Etruskerspitzmuus im Schwyzer Kanton Tessin glunge, ere Art, wu do 116 Johr as verscholle gulte gha het. Derzue het er zue dr Erschtbschryber vu dr Kanare-Spitzmuus (*Crocidura canariensis*) vu dr Kanarischen Insle, vu dr Hutan-Spitzmuus (*Crocidura hutanis*) vu Sumatra un vu *Crocidura musseri* vu Sulawesi ghert.

## Wärch (Uuswahl)
* P. Vogel: *Vergleichende Untersuchung zum Ontogenesemodus einheimischer Soriciden (Crocidura russula, Sorex araneus und Neomys fodiens)*, Philosophisch-Naturwissenschaftliche Fakultät der Universität Basel, 1972.

## Literatur
* Uni Lausanne Octobre 1973 No. 9:S. 25–26. Kurzbiografie (Online)

## Fueßnote


## Weblink
* Curriculum Vitae vum Peter Vogel bi dr Universität Lausanne
*
Weltwirtschaftsforum

S **Wältwirtschaftsforum** ( **World Economic Forum**, churz **WEF**) isch e gmainnitzigi Stiftig, wu ihre Sitz z Cologny im Kanton Gämf (Schwyz) het.

## Aktivitete
D Stiftig isch vor allem bekannt fir ihre Johresdräffe, wu si alljohr z Tafaas im Kanton Graubinde veraastaltet. Bi däne Dräffe chemme international fierendi Wirtschaftsexpärte, Bolitiker, Intellektuälli un Schurnalischte zämme go iber aktuälli globali Froge z dischpetiere, näbe dr Wirtschaftsbolitik zelle do au Gsundhaits- un Umwältbolitik derzue. S Forum organisiert au s «Annual Meeting of the New Champions» z China un verschideni regionali Dräffe iber s Johr. Näbe dr Organisation vu däne Johresdräffe git s Forum Forschigsbricht uuse. Finanziert wird s Forum vu syne rund 1000 Mitglidsunternämme.

## Grindig
S WEF isch anne 1971 vum dytsche Wirtschaftswisseschaftler Klaus Schwab grindet wore, wu dertemol Profässer an dr Universitet Gämf gsii isch.

## Literatur
* David Bornstein: *How to Change the World: Social Entrepreneurs and the Power of New Ideas.* Updated edition. Oxford University Press, Oxford u.&nbsp;a. 2007, ISBN 978-0-19-533476-0.
* Barbara Kellerman: *Reinventing Leadership. Making the Connection Between Politics and Business.* State University of New York Press, Albany NY 1999, ISBN 0-7914-4072-9.
* Mike Moore: *A World Without Walls. Freedom, Development, Free Trade and Global Governance.* Cambridge University Press, Cambridge 2003, ISBN 0-521-82701-9.
* Geoffrey Allen Pigman: *The World Economic Forum. A multi-stakeholder approach to global governance* (= *Routledge global institutions* 12). Routledge, London u.&nbsp;a. 2007, ISBN 978-0-415-70204-1.
* David Rothkopf: *Superclass. The global power elite and the world they are making.* Farrar, Straus and Giroux, New York NY 2008, ISBN 978-0-374-27210-4.

## Weblink

* Websyte vum World Economic Forum
*  Archiv-Version
* Global Information Technology Report 2007/2008
* Global Gender Gap Report 2008
Ich bin ein Star – Holt mich hier raus!

**Ich bin ein Star&nbsp;– Holt mich hier raus!** (vylmol au **Dschungelcamp** gnännt) isch Reality-Show, wu uf RTL uusgstrahlt ewird. Syter anne 2004 het s bishär 18 Stapfle dervu gee. S Format stammt urspringli vu dr britische Show „I’m a Celebrity…Get Me Out of Here!”

D Show lauft eso ab, ass zehn oder elf Lyt, wu mee oder weniger us em Färnseh bekannt sin, bis zue zwoo Wuche z Auschtralien in eme sogännte Dschungelcamp zämme läbe. Doderby stehn si unter ständiger Beobachtig dur Färnsehkamera, ähnli wie im Format *Big Brother*. Zyl vu dr Dailnämmer isch s d Gunscht vu dr Zueschauer z gwinne un eso lang wie meglig im Lager z blyybe, zum am Änd per Televoting zur „Dschungelkönigin“ bzw. zum „Dschungelkönig“ gwehlt z wäre. Doderby mien si sogännti „Dschungelprüfungen“ ablege, wu si zum Byschpel in Made yydunkt wäre oder gruusigi „Spyyse“ mien ässe, wie Hode oder läbigi Insekte.

Mit dr Zyt wäre d Dailnämmer vum Publikum per Televoting us em Lager uusegwehlt bis am Änd im Finale dr Siiger feschtstoht.

## Stapfle

## Literatur
* Rupert Sommer: *IP Deutschland /„Mit Rückenwind ins neue Jahr laufen“*, Interview mit Matthias Dang unter dem Titel-Aufmacher *Dschungelkämpfer / Wie IP Deutschland-Chef Matthias Dang Ekel-TV zum Premium macht*, in: *kressreport*, Heft 01.14 vum 24. Jänner 2014, S. 16f.

## Weblink

* ''Ich bin ein Star – Holt mich hier raus!'' bim Sänder RTL
* 
* ''Bei der Geburt und bei der Hinrichtung von Helden dabeisein''&nbsp;– Interview vu dr F.A.Z. mit em Mario Gmür vum 14.&nbsp;Jänner 2004
* Reportage über einen Besuch im Dschungelcamp&nbsp;– Artikel vum Stern vum 23.&nbsp;Jänner 2004
* ''Ekel in der Kultur&nbsp;– Die Faszination des Abartigen''&nbsp;– Artikel vum Stern vum 23.&nbsp;Jänner 2009
* ''Wer schaut das? – Dschungel: Die Mär vom Unterschichtenfernsehen''&nbsp;– Artikel vu *DWDL.de* vum 19.&nbsp;Jänner 2011
Haus zum Kaiserstuhl

S **Huus «zum Kaiserstuel»** isch e Woonhuus an dr Rhiigass 23 im Chläibaasel.

## Gschicht

Im Huus «zum Kaiserstuel» si Bedütig chunnt vor allem drvoo, ass dört emol d Humanistefamilie vo de Amerbachs gwoont het.

1477 isch dr Gründer vo dr Familie, dr Johannes Welker, us Amorbach im Odewald uf Baasel choo und het dr Biinaame Amerbach aagnoo. Er het sich im Chläibaasel an dr Oobere Rhiigass im Huus «zum Kaiserstuel» niidergloo und dört e Druckerei iigrichdet. Au won er spööter im Huus «zum Sässel» im Groosbaasel e nöijs Offizin ufdoo het, het er s alte im «Zum Kaiserstuel» nid ufgää. D Liigeschaft, wo au d Hüüser am Schoofgässli 6 und 8 drzuechoo si, isch e bedütende Geböidkomplex gsi.

S Huus vo de Amerbachs isch, wie d Hüüser vo andere Baasler Druckheere, e Zentrum vom intellektuelle Lääbe vo dr Stadt gsi und Gest si ii und us gange. Äine von ene, dr Jakob Brun vo Herborn, het sich noch eme Bsuech scheniert, wil er e Fääler uf Latiinisch gmacht het, und het sich schriftlig entschuldigt. Wil si e son e schööni Bibliothek gha häi, häi d Amerbachs immer wider emol Büecher verdleent. Dr Brun zum Bischbil het drum bittet e Band mit Schrifte vom Persius, Statius und Propertius uszleene. Mit eme andere Gast, em Celse-Hugues Descousu,  si d Erfaarige aber schlächt gsi, dä het sich nämlig mit e baar vom Amerbach sine Büecher us em Staub gmacht. 
 
Dr Hans Holbäi dr Jünger (öbbe 1497-1543) het en Entwurf für d Fassaade vom Huus gmacht, aber dr Klemm in *Holbein jenseits der Renaissance*, 1972, dänggt, ass dä Entwurf für s Huus am Noodlebärg 18 gsi sig.

D Büecher und Kunstgegeständ, wo sich im Huus «Zum Kaiserstuel» aagsammlet häi, si zämme mit em Noochlass vom Erasmus, wo dr Bonifacius Amerbach as si guete Fründ beerbt het, zum Grundstock vom Amerbachkabinett worde, wo si Soon Basilius Amerbach witergfüert het. 
Er het au en Inwentar vo dr Sammlig ufgstellt und het vom Daniel Heintz (1559-1596) e bsundrige brivate Sammligsbau im Zum Kaiserstuhl lo baue, e Kunstkammere, wo 1580 fertig worde isch. 

Noch em Basilius Amerbach isch däm si Nöwöö, dr Jurist Ludwig Iselin (* 2.7.1559 z Baasel, † 20.12.1612 z Baasel) im Huus iizooge. Dr Basilius het sich noch em Dood vom Ludwig sim Vater um däm si Erziejig kümmeret, und er isch e würdige Noochfolger worde.

1982 isch s Huus in schlächtem Zuestand gsi und isch druf saniert worde.

Urkunde zum Geböid us dr Zit vo 1635 bis 1847 het s im Baasler Staatsarchiv.
## Fuessnoote
Marine Le Pen

D **Marine Le Pen** (* 5.Àuigscht 1968 in Neuilly-sur-Seine, àls rìchtiga Nàmma Marion Anne Perrine Le Pen) ìsch a frànzeescha Politikera, Präsidantin vu dr rachtsextremischta Pàrtei Rassemblement National.

## Fàmìlia un Jugend

Sa ìsch d jìngschta vu da drèi Tächtra vum Jean-Marie Le Pen un vu sinera Ehefràui Pierrette Lalanne.

Sa hàt Rachtwìssaschàft ìn dr Universität Panthéon-Assas z Pàris gstudiart, sa ìsch ànna 1992 Ààwàlt worra un hàt bis 1998 ìn dr Justiz-Bereich gschàft.

## Politischa Kàrriar
Vu 1998 bis 2004 ìsch sa ìm Generàlrot vu Nord Pas-de-Calais gsìì.

Zitter 2004 ìsch sa ìm Generàlrot vu dr Île-de-France.

Àm 16. Janner 2011 ìsch sa, noh sim Vàter, d Präsidantin vum Front National worra (ìn dara Pàrtei ìsch sa mìt 67,5 % vu da Stìmma gwählt worra).

Sa schiint ìm Üssah moderner às si Vàter, àwer sa verbreitet d gliicha rachtsextremischta Meinunga. Sa wott zum Beipiel dr Euro àbschàffa, sa kampft fer a Àbnamma vu dr Immigràtion un sa unterstìtzt mankmol Idee wo nìt ìm Ràhma vu-n'ra Demokratie gheera.

Sa hàt sìch àn da frànzeescha Präsidantswàhla vu 2017 un àn dana vu 2022 ufgstellt un ìsch in beida bis àn dr zweita Tour ànakumma.

## Privàtlawa
Sa hàt dr Gschaftsmànn Franck Chauffroy ghirota, sa hàt mìt ìhm drèi Kìnder bikumma, sa han schliaßlig gscheida.

Ìn zweiter Ehe hàt sa dr FN-Funktionär Éric Lorio ghirota, un aui speeter vu-n-ìhm gscheida.

Dàto ìsch sa mìt em Vizepräsidant vum Front National, Louis Aliot.

## Lüag àui
* Le Pen (Fàmìlia)

## Externa Links

## Referanz
Caritasbrunnen (Basel)

Dr **Caritas-Brunne** befindet sich am Theodorskiirchblatz 7 im Chläibaasel. Er stoot nit under Dänggmolschutz und isch aber äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.

Dr Brunne stoot im Innehoof vom Waisehuus, wo 1669 in dr ehemoolige Kartause iigrichdet worde isch. Dorum cha men en numme am Daag go bschaue.
Ooben uf em Brunnestogg stoot d Caritas, wo sich um Kinder kümmeret. Die Figur stammt us em Joor 1677, dr Brunnedroog isch sithär usgwäggslet worde. Dr Brunne isch e Wärgg vom Binniger Stäihauer Balthasar Hüglin, wo in dr Stadt no anderi Brünne entworfe het wie, wi mä dänggt, dr Wääberbrunne  in dr Stäine und dr Neptun-Brunne am Münsterblatz 14.

Bim Vogel Gryff, wo jedes Joor im Januar stattfindet, daucht dr Wild Maa si Danneböimli in s kalte Wasser vom Caritas-Brunne und sprützt d Kinder, wo umestönde, drmit aa.

## Litratuur
* François Maurer-Kuhn: *Kunstführer Kanton Basel-Stadt*, Büchler-Verlag, 1980, S. 146
* Helen Vischer, Irène Zurkinden: *Basel*, Origo Verlag, 1956 

## Fuessnoote
Haus zum Lamm

S **S Huus zum Lamm** isch e historischs Woonhuus im Stiil vom Barock und befindet sich an dr Räbgass 16 im Chläibaasel. Es isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si. Hüte isch en Alterszentrum vom Bürgerspiddaal Baasel din. 

## Gschicht
Vom Huus zum Lamm wäiss mä us em Joor 1464 ass es e Wirtshuus gsi isch und ass es 1481  «zum Schoof» ghäisse het. 1510 isch s as «zum goldige Schoof» bekannt. In dere Zit isch s äins vo de Herewirtshüüser gsi. 

1777 het dr Fassbinder Johann Rudolf Stickelberger d Liigeschaft kauft und s Huus lo baue, wo mä hüte no cha gsee, im Stiil vom Spoote Barock, schlicht und sümmetrisch mit ere seer schööne, monumentale Stääge, eme beschäidnige Portal und ere unuffelige *bel étage*. Es het drei Stöck und e Mansardedach.

In dr zwäite Helfti vom nüünzääte Joorhundert isch s «Schoof» wider e Gasthuus worde und het «Hotel zum Goldige Lamm» ghäisse. 1917 het s die Freiwilligi Armepflääg as Altersasüül für 195‘000 Franke kauft und het s Zum Lamm mit em Huus zum Silberbärg grad nääbedraa an dr Utegass mit eme Middelbau verbunde, wo vor allem Schloofzimmer und Ufenthaltsrüüm driichoo si und im Barder e Suppechuchi.

In de 1960er Joor isch klar worde, ass mä d Geböid müess umbaue, wil si für en Altershäim nüm adekwaat gsi si. Mä het e Dotzed Umbaubrojekt blaant und nüt drvoo usgfüert. Was vor allem bim Blaane gstöört het isch die riisigi Stääge gsi und dorum het mä s Huus welle abrisse. Dr Dänggmolschutz het sich aber mit Erfolg gweert und mä het denn dr alt Middelbau abgrisse und e nöije baut mit eme Iigang vom Hoof här. Dä Nöibau isch zum Middelpunggt vom Alterszentrum zum Lamm worde, mit em Huus zum Lamm uf dr äinte und em Huus zum Silberbärg uf dr andere Site. Am 7. Februar 1985 isch die offizielli Iiweijig gsi und d Stifdig Alters- und Pflegeheim «zum Lamm», wo dr Umbau voraadriibe het, het s nöije Alzerszentrum ganz im Bürgerspiddaal überloo und sich ufglööst.

## Kwelle
* http://www.balzengler.ch/files/Lamm-website_y0064tj1.pdf Vom Schaf zum Lamm: Aus der Geschichte einer Kleinbasler Institution
* Veränderungen im 20. Jahrhundert uf dr Website 750 Jahre Bürgerspital

## Litratuur
* Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Stadt, Band 103, Birkhäuser, 2004, Site 380-383

## Fuessnoote
Rebhausbrunnen

Dr **Räbhuusbrunne ** befindet sich an dr Riechedoorstrooss im Chläibaasel. Er stoot sit 1915 under Dänggmolschutz und isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.

## Beschriibig

Dr Brunnedroog isch achteggig. Us em Brunnestogg chömme zwäi Brunnerööre. Uf em undere Däil vo dr Süüle oobe druf het s vier Nische mit Fraue, wo Muusig mache. Drei het mä as d Muuse Erato, Euterpe und Terpsichore identifiziert. Bi dr vierte isch mä nid sicher. Drüber het s Figuure, wo hüügerle und zooberst hoggt e Löi uf eme kwadratische Soggel und hebt s Wabbe vo dr Gsellschaft zum Räbhuus in de Pfoote, und vo doo het dr Brunne si Naame.

## Gschicht
Dr Brunne stoot erst sit 1863 an dr Riechestrooss. Dr Droog isch vom Urs Bargetzi (1794-1865) z Soledurn gmacht worde. Mä nimmt aa, ass d Süüle uf em Brunnestogg vom Grämperbrunne stammt, wo bis 1855 vor em Huus an dr Grifegass 4 gstande isch. Im Joor 1883 het mä d Statue vom Löi, wo oobe uf dr Süüle gstande isch und in sine Pfoote s Wabbe vo Baasel ghebt het, in s Historische Museum brocht und dr Eugen Dock het e Kopii us Sandstäi gmacht. Scho 1900 het dr Jean Hym e nöiji Statue müesse haue, wil Bsoffnigi uf die alti Kopii uufeklätteret si und sä kabuttgmacht häi. Wo au im Hym sini 1968 vo Wandale zerstöört worde isch, het dr Ludwig Stocker 1972 e nöije Löi gmacht, wo hüügerlet und eso massiver isch as dr alti.

## Kwelle
* Der Brunnen vor dem Rebhaus uf altbasel.ch, abgrüeft am 23. Januar 2015
* Rebhaus-Brunnen uf brunnenfuehrer.ch, abgrüeft am 23. Januar 2015
Kuhmilch

**Chuemilch** isch e wissligi, undurchsichdigi Löösig bzw. kolloidali Dispersion vo Proteine, Milchzucker und Milchfett in Wasser, wo vo dr Milchchue stammt. In de mäiste öiropäische Kulture mäint mä mit em Begriff Milch Chuemilch, und für anderi Milcharte wie Gäissemilch usw. brucht mä dr Naame vom Dier, wo d Milch broduziert.

Dr Mensch het vor öbbe 8'500 Joor vor allem in Südostöiropa Uurochse (Ur) afo domestiziere für iir Fläisch und iiri Milch. Im Lauf vo dr Zit si Chuerasse züchdet worde, wo druf spezialisert gsi si, ass si e Hufe Milch gääbe. Chuemilch wird as Roomilch oder verarbäiteti Milch (bastörisiert usw.) drunke und au zu haltbarere wie Chääs Brodukt verarbäitet.

Chuemilch bestoot us öbbe 87 Brozänt Wasser, 4,8 Brozänt Choolehüdraat, 4,2 Brozänt Milchfett, 3,5  Brozänt Äiwiss, und 0,7  Brozänt Spurenelimänt. Si isch vo de wichdigste Milcharte villicht dr Muetermilch am äänligste, het aber e chli mee Äiwiss und e chli weniger Choolehüdrat.

## Fuessnoote
Hausschwein

D **Sau** isch die domestizierti Form vo dr Wildsau und bildet mit ere en äinzigi Art. Si ghöört zur Familie vo de Ächte Söi us dr Ordnig vo de Baarhuefer. Es git Gebiet uf dr Wält, wo verwildereti Söi frei in dr Natur lääbe. Söi si Allesfrässer und frässe dierischi und pflanzligi Naarig.

D Sau isch äins vo de Husdier, wo am früeste in dr menschlige Zivilisationsgschicht domestiziert worde isch und es wird sit vermuetlig 9000 Joor as Fläischbrodzänt gnützt. In Öiropa und Ostasie isch Söifläisch d Fläischsorte, wo am hüfigste gässe wird. Hüte wärde Söi vor allem in gröössere Alaage ghalte.

D Söi ghööre zu de intelligäntiste Dierarte, wärde aber vo vile Massezuchtbetriib nit artgrächt ghalte.

## Religion
Im Juudedum und im Islam gältet Söifläisch as unräin und mä dafs nit ässe. Au die ethiopisch-orthodoxi Chille kennt e Verbot vo Söifläisch und im Hinduismus asse s nume die undere Kaste.

## Litratuur
* Lyall Watson: *„The whole hog“. Exploring the extraordinary potential of pigs.* Profile Books, London 2004, ISBN 1-86197-736-0.
* Ingo König, Ingeborg Tschinkel, Heinz Scheller: *Schweinebesamung. Biologie, Technik, Organisation.* Deutscher Landwirtschaftsverlag, Berlin 1971.

## Weblingg

* Schweinehaltung - Bricht vo dr Albert Schweitzer Stiftung
* www.schweineart.de
* Neue Info zur Domestikation
Auferstehung Jesu Christi

D **Uuferschtehig vom Jesus Christus** isch nach em Glaube vom Chrischtetum d Überwindig vom Tod durch de Jesus Christus, indem er s irdische Lebe verloh het und zu Gott erhobe worde isch.

Es schtönd sich in de Theologii hüüt zwei Versione vo de Uuferschtehig Jesu gegenüber: D Variante, wie si in de Evangelie vo de Bibel beschriibe isch, und die hüütigi, vo de Uufklärig prägti sogenannti historisch-kritischi Variante.

En historisch-kritischi Analyse vo de Evangelie het ergää, dass e paar Pünkt a de Uuferschtehigs-Gschicht wohl nit präzis überliiferet worde sind; es het ja do teils au e zwangsläufig immer relativ unpräzisi und au euphorisch übertriibeni mündlichi Überliiferig schtattgfunde. Es wird hüüt vo de Theologii mehrheitlich dervo uusgange, dass en Uuferschtehig Jesu und nachfolgendi Erschiinige vor körperliche Mensche nit körperlich, sondern metaphysisch oder transzendent vor sich gange isch.

Anderi historisch-kritischi Positione sind sogar noch kritischer, mit de Meinig, es hätti sich bi de Erschiinige vor de Fraue und de Jünger sogar um puri psychischi Halluzinatione ghandlet, wo nach de Chrüüzigung us de nidergschlagene, depressive Schtimmig vo dene Gfolgslüüt vom Jesus entstande isch. Dem chann jedoch entgege gsetzt werde, dass die hüütgi psychiatrischi Forschig klari Erkenntnis het, dass Depressione und depressivi Nidergschlageheit nit einheitlich immer Halluzinatione, sondern au anderi psychischi Manifeschtatione hervorrüefe chan, so dass die Augezüüge nit einheitlich und gschlosse die Erschiinige hätte chönne bezüüge.

Au d Hyperaktivität bezüglich urchrischtlicher Missionstätigkeit, wo sich im Gfolg vo dene Ereignis manifeschtiert het, schpricht luut e paar Theologe eigetlich eher für es wirklich ungwöhnlichs Ereignis.

## Literatur
* H. Staudinger: *Die historische Glaubwürdigkeit der Evangelien.* 1995
* Hans Küng: *Denkwege.* 1992

## Weblink
Haus zum Silberberg

S **Huus zum Silberbärg** isch e historischs Woonhuus im Stiil vom Barock und befindet sich an dr Utegass 11 im Chläibaasel. Es isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si. Hüte isch s Däil vom Alterszentrum zum Lamm vom Bürgerspiddaal Baasel. 

## Gschicht

Dr Silberbärg wird 1363 zum erste Mol erwäänt. Im Lauf vo sinere Gschicht isch er immer wider emol e Gasthuus gsi. So si wääred de Verhandlige über d Ufnaam vo Baasel in d Äidgenosseschaft äidgenössischi Gsandti, vor allem vo Luzärn dört abgstiige (Lutz 2004, S. 317). 1709 het s dr woolhabend Bankiee und Strumpffabrikant Peter
Werthemann kauft und zum e barocke Woonhuus lo umbaue. E Däil vo dr eltere Bausubstanz wien e Stützpfiiler, wo d Jooreszaal 1591 druf stoot, isch im Nöibau integriert worde und wäge däm het s Geböid en Asymmetrii.  Im Innere cha mä seer schööni Stuckdeckene gsee und in de *Schweizer Kunstdenkmäler* wirds as äins vo de erhaltene Chläibaasler Bürgerhüüser beschriibe, wo in Hiisicht uf d Geschicht und s Geböid am prominäntiste sig. 

1861 isch s Huus in Bsitz vom Armekollegium vo Baasel choo und die het dört en Aarbets-Aastalt iigrichdet. In iirer Ornig vo 1873 wird under anderem bestimmt, ass jedi Arbäitergruppe en Ufseher wurd haa, wo wurd ufbasse, ass sich die Armegnössige wurde benee. 

1917 het d Noochfolgerorganisazioon, die Freiwilligi Armepflääg, au s Huus zum Lamm nääbedraa kauft, die bäide Geböid mit eme Middelbau verbunde und dört Schloofzimmer und Ufenthaltsrüüm iigrichdet. Im Barder isch e Suppechuchi ufdoo worde, wo bis noch em Zwäite Wältchrieg Bedürftigi verpflägt het. Bis zu vier duusig Liter Suppe am Daag si wääred de Chriegsjoor verdäilt worde und erst wo sich die wirtschaftligi Laag het afo verbessere, isch d Suppechuchi nodinoo überflüssig worde und 1948 het mä d Suppenaastalt Silberbärg zudoo.

S Altershäim het aber witer existiert und isch schliesslig in de 1980er Joor vom Büro Schachenmann und Berger renowiert worde und mä het im Silberbärg au wider e bitzeli vo sinere früenere Grosszügigkäit zrugggee, wie dr Saal im Barder zäigt.

## Kwelle
* http://www.balzengler.ch/files/Lamm-website_y0064tj1.pdf Vom Schaf zum Lamm: Aus der Geschichte einer Kleinbasler Institution
* Veränderungen im 20. Jahrhundert uf dr Website 750 Jahre Bürgerspital

## Litratuur
* Eugen A. Meier: *Basler Arbeitsrappen*,  Birkhäuser Basel, 1984, S. 354
* Lutz, Markus (1814): *Basel und seine Umgebungen neu beschrieben um Eingebohrne und
Fremde zu orientieren*. 2. Ufl. Basel.
* Lutz, Thomas (2004): *Die Altstadt von Kleinbasel. Profanbauten*. Bern: Ges. für
Schweizerische Kunstgeschichte (Die Kunstdenkmäler der Schweiz, 103).

## Fuessnoote
Platter

**Platter** bezäichnet:

* d Magnetschiibe von ere Festplatte
* en Ort in Oklahoma, USA

**Platter** isch dr Familienaame vo deene Persone:
* Bruno Platter (* 1944), Hochmäister vom Dütschen Orde
* Felix Platter (1536–1614), e Baasler Mediziner und autobiografische Schriftsteller
* Felix Platter (1605–1671), e Baasler Chläiroot, Mediziner und Naturforscher
* Franz Platter (1645-1711), e Baasler Mediziner und Buechhändler, Soon vom Chläiroot Felix Platter
* Günther Platter (* 1954), en ööstriichische Politiker, Landeshauptmaa vom Tirol 
* Josef Calasanz Platter (1858–1905), e Tiroler Schriftsteller und Fremdevercheersexpärt
* Thomas Platter dr Elter (1499–1582), e Baasler Humanist und Schriftsteller
* Thomas Platter dr Jünger (1574–1628), e Baasler Botaniker, Mediziner und Schriftsteller
Jazzcampus Basel

Dr **Dschääscampus Baasel** isch e Muusigschuel vo dr Baasler Muusigakademii  und e Muusighoochschuel vo dr Fachhoochschuel Nordwestschwiz. Dr Campus befindet sich im Chläibaasel an dr Utegass 15.

Öbbe 200 Schüelerinne und Schüeler leere Dschääs an dr Muusigschuel und mee as 60 Studierendi uf em Dschääscampus. Dr Läiter vom Campus isch dr Bernhard Ley.

## Gschicht
1986 het dr Dschääsmuusiker Bernhard Ley s «Dschääscasino» im Summercasino ufdoo. S Büro isch im Chäller gsi und e Hampfle vo Muusiker häi in zwäi Underrichtsrüüm d Schüeler im Dschääs underrichdet. S Ganze isch vom Bsitzer vom Summercasino, em Veräin Basler Freizeitaktion, understützt worde. 1991 isch d Schuel im Kantonale Schuelabkomme und vom SMPV anerkennt worde. 1996 isch si, understützt vo dr Christoph Meriaa Stifdig an d Riinacherstrooss züüglet.

Im Joor 2000 isch d Bruefsschuele as Abdäilig Dschääs Däil vo dr Hochschuel für Muusig vo dr Muusik-Akademii worde und het vom Kanton Subwenzione afo überchoo. 2007 isch si in d Muusigschuel vo dr Muusig-Akademii integriert worde. 

Im Septämber 2014 isch denn dr Chläibaasler Dschääscampus eröffnet worde.

## Kwelle
Website vom Dschääscampus, abgrüeft am 26. Januar 2015
Cornelia Boesch

D **Cornelia Boesch** (* 7. Juni 1975), siit ihre Hochziit äigetlich *Cornelia Wild*, isch e Schwiizer Färnsähjournalistin und Moderatorin vo de Tagesschau.

Si hät ihri Karriere als Redaktorin bim Radio Zürisee aagfange, wo si föif Jahr defür gschaffet hät. Dena isch si zue Radio Z gwächslet und isch na Reporterin bim Radio DRS 1 worde. Ab Juli 2004 hät si für s Schwiizer Färnsäh gschaffet und hät dört d Nachtuusgab vo de Tagesschau moderiert. Siit Septämber 2005 moderiert si als Stellverträtterin au d News-Sändig 10vor10, zum erschte Mal isch si dört iigsprunge für d Susanne Wille i de Ziit vo däre ihre Babypause. Im Summer 2011 isch d Boesch Moderatorin vo de Hauptuusgab vo de Tagesschau worde.

Privat singt d Cornelia Boesch siit de 1990er Jahr i de Bluesband *Soul Jam*. Si isch siit 2011 ghirate mit em Thomas Wild, em Musikchef vo Radio SRF Musikwelle. Si hät mit ihrem Maa ne Suhn und läbt mit ihre Familie z Züri.

## Fuessnote
Tigranes II.

Dr **Tigranes II.** (armenisch Տիգրան Մեծ / Tigran Metz, ; * um 140 v. Chr., † 55 v. Chr.) isch under em Name **Tigranes der Groß** as dr bedütendscht König vo Groossarmenie us der Dynastii vo de Artaxide bekannt. Er isch dr Soon vom Tigranes I. und ere alanische Brinzässin gsi und het vo öbbe 95 bis 55 v. Chr. gherrscht. Er het sich mit em Mithridates VI. vo Pontos verbündet, isch e Zitlang dr mächdigst Monarch im östlige Middelmeerruum gsi und het sich as Schahanschah bezäichnet. Im Joor 66 v. Chr. het si Soon gege iin rebelliert und wo denn au no d Römer under em Pompeius uf Artaxata marschiert si, het er kapituliert. Er het alli sini Erobrige wider verloore und het Armenie bis zu sim Dood as „Fründ vo Rom“ regiert. 

Si Noochfolger isch dr Artavasdes II. gsi.

## Litratuur und Weblingg
* Sirarpie Der Nersessian: *The Armenians*, London 1969
* Mack Chahin: *The Kingdom of Armenia*, New York 1991
* Adrienne Mayor: *Pontisches Gift. Die Legende von Mithridates, Roms größtem Feind.* Theiss Verlag, Stuttgart 2011, ISBN 978-3-8062-2428-3.
* Hakob Manandyan: *Tigranes II and Rome: A New Interpretation Based on Primary Sources*, übersetzt vom George A. Bournoutian, Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 2007.
* Theodor Mommsen: „Die Lage von Tigranokerta“ in: *Hermes* 9, 1874, S. 129–49.
* Artikel uf livius.org
* V. G. Gurzadyan/R. Vardanyan: ''Halley's comet of 87 BC on the coins of Armenian king Tigranes?''
Bärbl Mielich

D **Bärbl Mielich** (* 22. Mai 1952 z Wuppertal) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Si isch vu 2006 bis 2021 Abgordneti im Landdag vu Bade-Wirttebärg gsii un vu 2016 bis 2021 Staatssekreteri im Minischterium fir Sozials un Integration.

## Uusbildig un Beruef
Diplom-Sozialpädagogin
Mielich isch z Bocholt/Westfalen uf s Gymnasium gange un het no dr Schuel e Lehr zur Erziehri gmacht. An dr Evangelische Fachhochschuel Düsseldorf Kaiserswerth het si derno Sozialpädagogik studiert. Derzue het si ne Zuesatzuusbildig zur Frauebeufdraiten un Familiemediatori gmacht. Si het e Lehrufdrag fir Supervision un Mediation an dr Katholische Fachhochschuel Friburg ghaa un dernäben as sälbschtständigi Familienmediatori gschafft. 

## Bolitischi Laufbahn
D Bärbl Mielich sich syter anne 1984 Mitglid bi dr Griene. Im Spotjohr 1987 isch si in dr Kraisdag vum Landkrais Brisgau-Hochschwarzwald noogruckt. Vum Jänner 1988 bis zue ihre Wahl in dr Landdag 2006 isch si dert Vorsitzeri vu dr griene Kraisdagsfraktion gsii. 

Vu 1996 bis 2000 het si em Landesvorstand vu dr bade-wirttebärgische Grienen aaghert. Syter anne 2000 isch si Sprächeri vu dr Bundesarbetsgmainschaft vu dr Griene fir Arbet, Sozials un Gsundhait.

Bi dr Bundesdagswahle 1998 un 2002 isch si Kandidati vu dr Grienen im Wahlkrais Löörech – Mille gsii.

Bi dr Landdagswahl 2006 isch si iber s Zwaitmandat im Wahlkrais Brisgau in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Dert isch si gsundhaitsbolitischi Sprächeri vu ihre Fraktion un syt 2009 Mitglid im Fraktionsvorstand. D Mielich isch Mitglid im Petitionsuusschuss un vu 2011 bis 2016 Vorsitzeri vum Sozialuussyschuss gsii.

Bi dr Landdagswahl 2016 het si s Erschtmandat in irem Wahlkrais gwunne. Am 12. Mai 2016 isch si Staatssekreteri im Minischterium fir Sozials un Integration wore, was si bis zum Änd vu dr Legislaturperiod bliben isch.

Bi dr Landdagswahl 2021 het si nimi kandidiert.

## Sunschtigs Engaschmänt
* Mitglid im Byrot vum Augennetz Südbaden
* Mitglid im Byrot vu dr Universitet Friburg

## Persenligs
D Bärbl Mielich isch ghyrote un het drei Chinder. Si läbt z Pfaffewyler.

## Weblink
Brie (Käse)

**Bri** isch d Bezäichnig für e Wäichchääs mit wissem Edelschimmel, wo us Chuemilch härgstellt wird und ursprünglig us dr franzöösische Region ''Brie'' choo isch.

## Härstellig
Bim klassische Bri wird d Dickete weder gschnitte no bresst. D Kunst isch s ass mä dr Bruch gliichmäässig in die glöchlete Forme schöpft und ass d Molke denn guet abdröpfelet. Wemm mä nid sorgfältig schafft, chan e drocknige, chalchige und gipsäänlige Chääs entstoo. Noch em Forme wärde d Laib uf Strau- oder Kunststoffmatte glaageret und regelmäässig umdräit. Noch öbbe ere Wuche wird e Schimmelkultur (mäistens *[[Penicillium candidum]]*, sältener *[[Penicillium camemberti]]*) uf e Chääs gsprüit. Denn wärde d Laib drei bis zää Wuche witer glaageret, bis si rif si, und drbii wird Tämpratur die ganz Zit sorgfältig kontrolliert.

## Weblingg
Reinhold Pix

Dr **Reinhold Pix** (* 28. Oktober 1955 z Stuegert) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Syter anne 2006 isch er Abgordnete im Landdag vu Bade-Wirttebärg.

## Uusbildig un Beruef
Dr Pix het z Stuegert s Abitur gmacht un derno sy Grundwehrdienscht glaischtet. Derno het er an dr Universitet Friburg Forschtwisseschafte studiert un anne 1983 as Diplom-Forschtwirt abgschlosse. 

## Bolitischi Laufbahn
Im Zug vum NATO-Doppelbschluss het dr Pix anne 1982 noodrägli dr Chriegsdienscht verwaigeret.

Vu 1984 bis 2006 isch er Gmaindsrot z Ihringe gsii. Im Johr 1985 isch er fir di Grienen in dr Kraisdag vum Landkrais Brysgau-Hochschwarzwald yyzoge. Dert isch er agrar- un umwältbolitische Sprächer vu syre Fraktion gsii, bis er wäg syre Wahl in dr Landdag us em Kraisdag uusgschiden isch.

Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2006 isch er mit 23,2 % vu dr Stimmen iber s Zwaitmandat im Wahlkrais Friburg I in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Bi dr Landdagswahl 2011 het er mit 34,5 % vu dr Stimme im nämlige Wahlkrais s Diräktmandat gwunne. Im Landdag isch er Mitglid im Uusschuss fir Ländlige Ruum un Verbucherschutz un stellverdrättend Mitglid in dr Uusschiss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht, fir Umwält, Klima un Energywirtschaft, fir Arbet un Sozialornig, Familie, Frauen un Seniore, fir Verchehr un Infrastruktur un im Petitionsuusschuss. Är isch Sprächer vu syre Fraktion fir Dierschutzbolitik, Turismusbolitik, Räbböu, Wald un Jagd

Bi dr Landdagswahl 2016 het er mit 38,9 % wider s Diräktmandat Wahlkrais Friburg I gwunne. Bi dr Landdagswahl 2021 isch er im Wahlkrais Brysgau aadrätte un het do mit 37,7 % vu dr Stimme s Diäktmandat gwunne. Bi dr Landdagswahl 2026 dritt er nimi aa.

## Sunschtigs Engaschmänt
* 10 Johr lang Byrot bi dr Ökobank
* Mitglid in dr Verbandsversammlig vum Regionalverband Südlicher Oberrhein (1989 bis 1999)
* Mitglid im Oberrheinrat (syt 2006)
* Mitglid im Tourismusbeirat Baden-Württemberg
* Mitglid im Universitetsbyrot vu dr Albert-Ludwigs-Universität Freiburg
* Erschte Vorsitzer vum Verein zur Förderung umweltgerechter Verkehrsplanung Dreisam – Tuniberg – Kaiserstuhl (VLO) e. V. 
* Mitglid bi Bioland - Verband für organisch-biologischen Landbau e.&nbsp;V.
* Mitglid bi Demeter e.&nbsp;V.
* Mitglid bi dr Kaiserstühler Weingüter e. V.
* Mitglid bi Slowfood Deutschland e. V.
* Mitglid bim Badische Weinbauverband e. V.
* Mitglid in dr Verainigung Grüne und Alternative in den Räten von Baden-Württemberg (GAR)
* Mitglid im Waldorfschulverein Freiburg-Rieselfeld e. V.
* Mitglid im Jugendförderverein Ihringen-Wasenweiler e. V.
* Mitglid im Verain Winterhalter in Menzenschwand e. V.
* Mitglid im Club Thurnerspur St. Märgen e. V.
* Mitglid in dr Bergwacht Schwarzwald e. V., Ortsgruppe Wutach
* Mitglid im Verkehrsclub Deutschland (VCD)
* Mitglid im Bund für Umwelt und Naturschutz Deutschland (BUND)
* Mitglid im Naturschutzbund Deutschland (NABU).

## Persenligs
Dr Reinhold Pix isch ghyrote mit dr Helga Jakob un läbt mit ere z Ihringe, wu si syter anne 1984 zämme s Bioland-Wiiguet H. & R. Pix bedrybe. Si hän zämme vier Chinder.

## Weblink
* Websyte vum Reinhold Pix
* Websyte vum Bioland-Wiiguet H. & R. Pix
*
Brie

**Brie** chan folgendes bedüte:
* Brie (Käse), en Waichchääs mit wyssem Edelschimmel
* Brie (Region), e Landschaft und früeneri Grafschaft i de Nöchi vo Paris, Frankrych
* Burg Brie, e ehemolegi Burg im Stadttail Bad Cannstatt z Stuttgart, Dütschland

Ortschafte z Frankrych:
* Brie (Aisne), e Gmeind im Département Aisne
* Brie (Ariège), e Gmeind im Département Ariège
* Brie (Charente), e Gmeind im Département Charente
* Brie (Deux-Sèvres), e Gmeind im Département Deux-Sèvres
* Brie (Ille-et-Vilaine), e Gmeind im Département Ille-et-Vilaine
* Brie (Somme), e Gmeind im Département Somme

Ortschafte (mit Nameszuesatz) z Frankrych:
* Brié-et-Angonnes, e Gmeind im Département Isère
* Brie-Comte-Robert, e Gmeind im Département Seine-et-Marne
* Brie-sous-Archiac, e Gmeind im Département Charente-Maritime
* Brie-sous-Barbezieux, e Gmeind im Département Charente
* Brie-sous-Chalais, e Gmeind im Département Charente
* Brie-sous-Matha, e Gmeind im Département Charente-Maritime
* Brie-sous-Mortagne, e Gmeind im Département Charente-Maritime

Persone:
* Alison Brie (* 1983), e US-amerikanischi Schauspileri
* André Brie (* 1950), en dütsche Politiker
* Friedrich Brie (1880–1948), e dütsche Anglist, Sohn vom Siegfried Brie
* Germain de Brie (1490–1538), en französische Humanist
* Hartmut Brie (* 1943), en dütsche Lyriker
* Horst Brie (1923–2014), en Diplomat i de DDR
* Maria Dedo-Brie (1877–1960), e Lehreri und Autori
* Michael Brie (* 1954), en dütsche Philosoph
* Siegfried Brie (1838–1931), en dütsche Rächtsglehrte

**Lueg au**:
* Bri
* Bry
* Brix
Knaben- und Mädchenmusik Basel 1841

D **Knaabe- und Mäitlimuusig Baasel 1841**, bis 2012 d **Knaabemuusig Baasel 1841** (KMB), isch die eltisti Jugendmuusigveräinigung im Kanton Baasel-Stadt. D Veräinigung und iiri Muusigschuel si an dr Utegass 13 im Chläibaasel dehäi, grad näbenem Dschääscampus Baasel. 
D Schuel underrichdet vor allem Juugendligi,  organisiert aber au Kürs für Erwaggsnigi.

## Gschicht
D Knaabemuusig Baasel 1841 (KMB) isch im Joor 1841 gründet worde. 1990 het d Generalversammlig beschlosse, ass au Mäitli bi dr KMB döfe leere und bim musiziere mitmache. 2012 het d Muusigschuel vom Muusigverband vo de bäide Baasel mit dr Muusigschuel vo dr Knaabemuusig fusioniert. Im gliiche Joor het d Generalversammlig beschlosse, dr Naame zu Knaabe- und Mäitlimuusig Baasel 1841 z ändere.

## Orchester und Ansambel
D KMB förderet d Usbildig vo Jugendlige zu Blööser für d Harmoniibsetzig und stellt für das Ansämbel und en Orchester uf.

## Tambuure
D KMB bildet au jungi Tambuure us. Sit em 13. Merz 2010 isch si Mitgliid vom Zentralschwizerische Tambuure- und Pfiferverband (ZTPV). Si macht immer wider an Wettspiil mit und het bedütendi Erfolg chönne fiire, wie zum Bischbil am Zentralschwizerische Jungtambuure und -pfiferfest vom ZTPV z Erlinsbach 2013 mit Rang 1 in de Kategorie S2 und S3.

## Weblingg
* Offizielli Website
* D KMB spiilt Muusig zum ''Panzerkreuzer Potemkin''

## Fuessnoote
Tilsiter

**Tilsiter** isch e Schnittchääs us Chuemilch mit ere Rotschmiiri-Rinde mit 30 bis 60 % Fett in dr Drochemasse. Si Naame chunnt vo dr Stadt Tilsit, wo hüte zu Russland ghöört und Sowetsk häisst.

## Härstellig und Äigeschafte
Dr Tilsiter wird us Roomilch oder us bastörisierter Milch gmacht. Dr Roomilchchääs isch im Gschmagg riicher.
Dr Chääs wird in Raadform häärgstellt, hüte aber immer mee au in Blockform. Er het e dünni, brüünligi Rinde, wo öbbe säggs Mönet rift und in dere Zit mit Salzwasser und Rootschmiirikultur abgriibe wird. Dr hellgääli Däig isch wäich, seer elastisch und zimlig füecht, er het Löcher in dr Gröössi vo Gärstechörner und chlaini Schlitzli. D Gschmacksskala goot vo mild und licht würzig bis chreftig pikant.

Tilsiter wird sit 1893 in dr Ostschwiz und au z Dütschland härgstellt. Au z Russland häisst er *Tilsiter* () und z Pole  *Tylżycki* (Tilsiter).

## Weblingg

* 
* Slow Food Hamburg Tilsiter
* Tilsiter Switzerland
* *[https://web.archive.org/web/20141105230346/http://www.agroscope.admin.ch/kaese/02785/index.html?lang=de Tilsiter]* uf de Website vo Agroscope
Schafskäse

**Schoofchääs** isch Chääs, wo us Schoofmilch gmacht wird. Es si hauptsächlig Wäichchees wo mäistens e sterkere Gruch und Gschmagg häi as Chääs us Chuemilch.

Zu de Schoofchäässorte ghööre under anderem Abertam, Beenleigh Blue, Brebis Pyrénées, Brinsechääs, Klenczer, Kaschkawal, Etorki, Schoof-Feta, Schoof-Halloumi, Lanark Blue, Kefalotiri, Idiazabal, Manchego, Oscypek, Pecorino, Roncal, Rokfor, Sirene (bulg. Сирене, Bulgarie, Schipka- oder Schopskachääs, im Brinzip wie Feta), Torta del Casar und Valbreso.

Schoofchääs wird vilmol aber nit immer as Salzlakechääs härgstellt.

Lüt, wo Milchäiwiss us Chuemilch nid verdrääge, chönne vilmol Schoof- oder Gäissechääs ässe.

## Weblingg

## Fuessnoote
Ziegenkäse

**Gäissechääs** isch Chääs wo us Gäissemilch gmacht wird.

Nit alli Gäissechäässorte wärde zu 100 Broznt us Gäissemilch härgstellt, vilmol wird si mit Chuemilch oder Schoofmilch vermischt.
Es git sä as Früschchääs, Wäich- und Schimmelchääs bis zu Hartchääs aane. Au s Aroma isch underschiidlig, vo mild und greemig bis chreftig-aromatisch.

Was im Chääs dinne isch, isch zum grösste Däil s Gliiche wie bi Chääs us Chuemilch. Es het aber e chli weniger Fett und Milchäiwiss din. Wäge däm chönne Lüt, wo Milchäiwiss nid verdrääge, vilmol Gäisse- oder Schoofchääs ässe.

## Spezielli Gäissechäässorte
* Alteburger Gäissechääs
* Banon
* Chabichou du Poitou
* Crottin de Chavignol
* Ekte Geitost
* Ibores
* Majorero
* Pélardon
* Picodon
* Pouligny Saint-Pierre
* Rocamadour
* Sainte-Maure de Touraine
* Valençay

## Weblingg

* *[https://web.archive.org/web/20141105225714/http://www.agroscope.admin.ch/kaese/02816/index.html?lang=de Gäissechääs]* uf de Website vo Agroscope

## Fuessnoote
Hochschule für Musik (Basel)

D **Hoochschuel für Muusig** isch en Instidut vo dr Muusigakademii vo dr Stadt Baasel. Sit 1999 het si dr Status von ere Fachhoochschuel und isch Däil vo dr Fachhoochschuel Nordwestschwiz. Si isch an dr Lienerdstrooss 6 z Baasel dehäi.

## Gschicht
Dr Komponist Hans Hueber isch Diräkter vo dr *Allgemäine Muusigschuel* gsi, wo 1867 gründet worde isch. Im Joor 1905 het er s *Konserwatorium* iigrichdet, s erste in dr dütschsproochige Schwiz, wo hüte *Hoochschuel für Muusig z Baasel* häisst. 1954 het mä die *Allgemäini Muusigschuel* mit dr *Hoochschuel für Muusig* und dr *[[Schola Cantorum Basiliensis]]*, wo  1933 vom Paul Sacher gründet worde isch, veräinigt.

## D Geböid uf em Campus an dr Lienerdstrooss 6 z Baasel

Basel 2012-09-16 Batch (12).JPG|Dr "Vorderi Roosegarde" mit em Roosegarde-Durm vo dr Strooss us gsee
Basel 2012-09-16 Batch (15).JPG|Dr "Vorderi Roosegarde" mit em Roosegarde-Durm vom Hoof us gsee
Basel 2012-09-16 Batch (14).JPG|Dr Mariebrunne uf em Campus vo dr Muusigakademii / Muusigschuel
Basel 2012-09-16 Batch (17).JPG|Äins vo de Geböid uf em Campus vo de Muusighoochschuele FHNW
Basel 2012-09-16 Batch (13).JPG|Dr Sitz vo dr Läitig und vom Sekretariat vo dr Schola Cantorum Basiliensis


## Weblingg

* D Website vo dr ''Hoochschuel für Muusig''
Schola Cantorum Basiliensis

D **Schola Cantorum Basiliensis** isch e Muusighoochschuel z Baasel und as Hoochschuel für Alti Muusig Däil vo dr Fachhoochschuel Nordwestschwiz. Si isch an dr Lienerdstrooss 6 z Baasel dehäi.

## D Schuel
An dr Schuel studiere öbbe zwäihundert Lüt us vile verschidnige Länder in zwäi Abdäilige, Middelalter/Rönessans und Rönessans/Barock/Klassik, wo d Muusig vom 9. bis zum 16., respektiv vom 16. bis zum früeje 19. Joorhundert behandle.

Zu de Leerchreft ghöre u. a. dr Kauntertenor Andreas Scholl, dr Dirigänt Andrea Marcon und d Tschembaliste Jörg-Andreas Bötticher und Jesper Bøje Christensen.

Vo 2013 bis 2015 isch dr Pedro Memelsdorff dr Läiter vo dr Schola Cantorum Basiliensis gsi.

## Gschicht
D Schuel isch 1933 vom Paul Sacher (1906–1999) as e brivats „Leer- und Forschigsinstidut“ für Alti Muusig gründet worde. Dr Tschellist und Gambist August Wenzinger (1905–1996) und d Giigere und Muusigpedagogin Ina Lohr (1903–1983) häi vo Aafang aa e groosse Iifluss ghaa uf s Instidut und daas het die Alti-Muusig-Beweegig brägt. 1954 isch d Schola Cantorum Basiliensis in d Muusigakademii vo dr Stasdt Baasel integriert worde. 1999 isch s Instidut zur *Hoochschuel für Alti Muusig* worde. Für d Absolvänte vo dr Schola Cantorum Basiliensis isch 1999 s Barockorchester La Cetra gründet worde.

Im Joor 2008 het d Schola Cantorum Basiliensis iir 75-jöörigs Gründigsjubileum gfiirt. Zu däm Aalass isch dr Bildband *Wunderkammer Alte Musik – Die Schola Cantorum Basiliensis* mit Fotene vom A.T. Schäfer entstande.

## Litratuur
* *Wunderkammer Alte Musik – Die Schola Cantorum Basiliensis*. Edition Braus: Heidelberg 2008, ISBN 978-3-89466-278-3

## Weblingg
* D Website vo dr Schola Cantorum Basiliensis
* Liste vo de Dozierende

## Fuessnoote
Vaso Vasic

De **Vaso Vasic** (* 26. April 1990 z Lüggere) isch en serbisch-schwiizerische Goali. Er stoht momentan bim Grasshopper Club Züri under Vetrag.

Nach sinnere Jugendziit bi de Grasshoppers hett er Abstecher zu YF Juventus, FC Winterthur und FC Schaffhuuse gmacht. Im Sommer 2014 isch er zum GCZ zrugg.

Ingesamt hett er füüf U21-Nationalspiil für Serbie gmacht.

## Fuessnoote
Peptidase

**Peptidase** (Churzform vo Peptidbindigshüdrolase) si Enzüüm, wo Protein oder Peptid chönne spalte. Si si e Katalysator bi dr Hydrolyse vo Peptidbindige. Peptidase wärde hüfig au as **Protease**, **Proteinase** oder **proteolytischi Enzüüm** bezäichnet, bsundrigs wenn gröösseri Protein gspaltet wärde.

Peptidase chömme in alle Gwääb und Zälle vo alle Organisme vor. Mä underschäidet zwüsche intrazelluläre und extrazelluläre Peptidase.
Die intrazelluläre reguliere under anderem dr Ghalt an Protein in de Zälle, die extrazelluläre chömme vor allem im Verdauigsdtrakt vor, wo si bi dr hydrolytische Spaltig vo Naarigsmiddel hälfe.

Si wärde in dr Industrii, dr Medizin und as Forschigswärkzüüg in dr Biologii iigsetzt. Mä cha sä in Detergänte finde und im Broot.

## Weblingg
* Peptidase Nomenclature (änglisch)
* MEROPS - the peptidase database (änglisch)
Wettsteinbrunnen

Dr **Wettstäibrunne** befindet sich am Theodorskiirchblatz bi dr
Wettstäibrugg im Chläibaasel. Er stoot nit under Dänggmolschutz, isch aber äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.

## Gschicht
E Brunne dört isch scho 1892 blaant worde für s 500-jöörige Jubileum vo dr Veräinigung vom Grooss- und Chläibaasel. Dä hätti aber 90'000 Franke kostet und mä het weeniger as e Zäätel vo däm chönne ufdriibe. So isch s bis 1954 gange, bis dr Baasler Bildhauer Alexander Zschokke dr Brunne het chönne baue und sit 1955 stoot er in Betriib.

## Beschriibig
Dr Wettstäibrunne bestoot us zwäi rächteggige Brunnedröög, wo dr äint hööcher isch as dr ander, eme runde Brunnestogg zwüsche de Dröög, wo druf e rot und blau aagmoolti Drummle mit Kinder stoot und zooberst isch e Statue vom ehemoolige Baasler Bürgermäister und Staatsmaa Johann Rudolf Wettstein. Dä isch au Jeeger gsi und doorum sitzt nääbenem si Hund. Uf em Brunne stoot gschriibe: "Zum Andenken an Bürgermeister Johann Rudolf Wettstein 1594 - 1666 und zu Erinnerung an die Vereinigung von Kleinbasel und Grossbasel 1392".

## Weblingg

## Fuessnoote
Zschokke-Brunnen

Dr **Zschokke-Brunne** oder **Drei Lääbesalter-Brunne** befindet sich am Egge vom Dalbegraabe und dr Dufourstrooss bim Kunstmuseum z Baasel. Er isch e Wärk vom Baasler Bildhauer Alexander Zschokke und stoot nit under Dänggmolschutz.

Dr underi Däil vom Brunne isch 1935 in Betriib gnoo worde, d Figuur oobe uf dr Süüle stammt us em Joor 1941.

## Beschriibig
Dr Zschokke-Brunne het e runde Droog us Beton mit Naturstäi draa, wo achzig Santimeter hooch isch,  e Durchmässer vo nüün Meter het und 50'000 Liter Wasser fasst. Es het e Süüli mit ere runde Bronseschaale draa in dr Middi vom Brunne. Die Schaale het e Durchmässer vo vier Meter und isch die grössti Schaale, wo je in dr Schwiz am Stügg gosse worde isch.  Uf em Rand vom Brunne het s drei Wasserspöier und au in dr Bronseschaale si meereri Wasserspöier versteggt. Uf dr Schaale stoot e Soggel us Iise mit e Hufe Figure vo Mensche und Dier, wo Wasser us iire Müüler sprützt. Oobe uf em Soggel stöön drei männligi Gstalte us verschidnige Lääbesabschnitt: E Tiineidscher, wo Flööte spiilt und e chli verdröimt driiluegt, e junge Maa mit em Bligg in d Witi vo dr Wält am Rhii, und en alte Maa, wo uf em Kopf e Lorbeergranz het.

## Weblingg
* Der neue Brunnen von Alexander Zschokke in Basel, PDF

## Fuessnoote
Wettsteinhäuschen

S **Wettstäihüüsli** isch e historischs Räbhüsli und befindet sich am Claragraabe 38 im Chläibaasel. Es isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.

## Gschicht

S Hüüsli isch 1571 baut worde as Räbhüüsli, wie s denn zumol vili gee het, uf eme Fäld grad vor dr Stadtmuure in dr Nööchi vom Riechedoor. Dr underi Stogg isch gmuurt, dr ooberi us Fachwärgg. Wie zum Bischbil au s Huus vom Thomas Platter im Gundeli het au s Wettstäihüüsli e Stäägedurm. Dr Grundriss vom Hüüsli isch kwadratisch, fümf uf fümf Meter. Dr Iigang isch im Stäägedurm, wo am Nordegge ans Geböid aabaut isch.
	
Bis 1891 isch s Brivaatäigedum gsi, denn het s dr Staat übernoo und restauriert.  D Baasler Künstlergsellschaft het s gmietet, bis si 1898 in d Kunsthalle züüglet isch. S Hüüsli isch en Ateliee für Künstler bliibe, so het dr Medalliöör Hans Frei dört gschafft und spööter dr Bildhauer Alexander Zschokke. Dä het dört under anderem dr Wettstäibrunne gmacht, wo am Theodorskiircheblatz ufgstellt worde isch, bis er sich schliesslig zur Rue gsetzt het. 1980 si d Bildhauer Jacques Weder und Joseph Bossart im Wettstäihüüsli iizooge. Bis hüte stöön no Wärgg vom Zschockke dört.

## Kwelle
* Das Wettsteinhäuslein uf altbasel.ch, abgrüeft am 30. Januar 2015
* Wettsteinhäuschen - Basel, Switzerland uf waymarking.com,  abgrüeft am 30. Januar 2015

## Weblingg
* Verwunschenes Kleinod der Basler Bau- und Kunstgeschichte, 27.02.2013, abgrüeft am 30. Januar 2015

## Fuessnoote