open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jodeln

**Joodle** (reigonal o Zäuerli oder Ruggusseli (Appenzellerland), Juuz und Naturjutz (Muotathal, Ybrig und Schwyz), Joler (Bregenzer Wald, Toggenburg), oder Juchzer gnennt) isch Singe ooni Teggst uf Lutsilbe wo mä drbii vil und schnäll zwüsche Brust- und Falsettstimm wäggslet (Registerwäggsel). Dr Stamm vom Wort „joodle“ isch lutmoolerisch. S Wort *Joodler*, wo drvo abgläitet isch, bedütet äntwääder „was bassiert, wenn obber joodlet“ (Nomen Actionis) oder es bezäichnet „e Mensch, wo joodlet“ (Nomen Agentis).

Bim Joodle si Silbefolge wie zum Bischbil „Hodaro“, „Iohodraeho“, „Holadaittijo“ und vili äänligi üüblig. Charakteristisch si au groossi Intervallsprüng und e wite Donumfang.

## D Ursprüng
S git woorschinlig in alle gebirgige Regione uf dr Wält Technike, wo s schwiirig isch vo äim Ort zum ene andere z choo, so dass mä sich mit Rüefe über groossi Distanze akustisch cha verständige. D Ursprüng vom Joodle gönge vermuetlech uf vorhistorischi Zite zrugg; eso häi Hirte und Sammler, Waldarbäiter und Chööler kommuniziert. Nit nume in de Alpe het mä sich vo Alp zu Alp mit *Juchzer* (Juchetzer, Jugitzer, Juschroa) verständigt oder au s Vee mit eme Joodler *(Veeruef)* aaglockt.

Dr Papscht Joseph Ratzinger, wo z Bayre ufgwaggse isch, het vermuetet, ass dr bedütend Theolog Augustinus vo Hippo s Joodle gmäint häig, won er vom *Jubilus* gschriibe het, ere „Form vom Ruefe, Schreie oder Singe ooni Wörter“. «Jubili» häi spööter au rituell festgläiti Melisme vom Gregorianische Choral ghäisse.

## Verbräitig
Joodel-Kommunikazionsforme existiere bi de afrikanische Pygmeä (*mokombi*), bi de Inuit, im Kaukasus, z Melanesie, in Palestina, China, Thailand und Kambodscha, in de USA, Spanie (*alalá*), z Sápmi (Lappland) (*[[joik]]*, au *juoigan*), in Schwede (*[[kulning]]*, au *kölning, kaukning*), Pole, dr Slowakei, Rumänie, Georgie (*krimanchuli*), Bulgarie und im Alperuum.

Dr Joodler cha mä hüte vilmol au im Raame vo dr volksdümlige Muusig ghööre. Zu de bekanntiste bayrische Interprete ghöört dr Joodelköönig Franzl Lang. Im Harz und im Erzgebirg wird s Joodle as virtuosi Muusig-Folklore mit Wettbewärb pflägt, au im Thüringer Wald und im Thüringer Schiifergebirg spiilt s e wichdigi Rolle im musikalische Bruchdum.

Dr Wältrekord im (Duur-)Joodle haltet dr Östriicher Roland Roßkogler mit 14 Stunde 37 Minute. En andere Wältrekord het dr Schwizer Peter Hinnen gmacht: 1992 het er en Iidrag im *[[Guinness-Buch der Rekorde]]* überchoo, won er mit 22 Joodel-Döön in ere äinzige Sekunde dr Wältrekord im Schnälljoodle ufgstellt het. In d Schwizer Hitparade häi s 2008 Oesch’s die Dritte gschafft, vor allem dank em stimmakrobatische „Ku-Ku Joodel“ vom Peter Hinnen.

## Jodlerfescht
Sid ane 1924 findet regelmässig s Eidgnössische Jodlerfescht statt. S erschte isch z Basel gsi, s letschte bishäär ane 2017 z Brig-Glis.

## Lueg au
* Bhüet Euch!, e Jodlermäss

## Litratuur
* Max Peter Baumann: *Musikfolklore und Musikfolklorismus. Eine ethnomusikologische Untersuchung zum Funktionswandel des Jodelns*, Winterthur 1976.

## Weblingg
* 
* 
* Jodeln und Jodeltradition in der Schweiz
* Schwiizer Jodel
* Jodle uf Schwiizerdüütsch

## Einzelnachweise
Raclette

S **Raclette** (vo  «schabe», «chratze») isch – näben em Fondü – äins vo de Schwizer Nazionalgricht, wo mit gschmolznigem Chees gmacht wärde. D Cheessorte, wo mä maistens verwändet, isch e Schnittchees vo dr Vollfett- oder Raamstuefe, wo liicht schmilzt und wo au as Raclette bezäichnet wird.

## Ursprung
Die ersti schriftligi Erwäänig vo Raclette chunnt in middelalterlige Chlosterhandschrifte us de Kantön Obwalde und Nidwalde vor, wo vom ene *Brootchees* as ere bsundrigs naarhafte Spiis vo de Alphirte brichdet wird. Unterwaldner Brootchees isch au hüte no en Alternative zum Raclette.

## Wie s gmacht wird
Zum Chees serwiert mä hüte Gschwellti, suur Gurke, Essigziibele, Sämffrücht usw. Es git e Hufe Sorte vo Raclettechees, wo au mit Chnoblauch, Pfäffer oder Paprika oder us Gäissemilch härgstellt wärde.

Noch dr Walliser Dradizioon wird e halbe Laib vo bsundrigs fiinschmelzigem vollfettem Walliser Chees so nooch zum Füür gläit, ass er langsam foot afo schmelze. Drbii wird dr Chees au no gröicheret und grilliert und mä bechunnt dr umverwäggselbari Gschmack vom ächte Raclette, wo am Füür gmacht worde isch. Dr Choch kümmeret sich mäistens au um s Füür. Hinde nooche brennt das hooch aber vorne het s nume Gluet und dört lige die zwäi Cheeshelftene uf eme Brätt, wo mit Alufolie iigwigglet isch (dä Däil vo dr Dradizioon isch nit ganz eso alt), mit de Schnittflechene zur Gluet. So cha immer äi Chees schmelze, wääred vom anderen mit em Rugge vom ene Mässer e Borzion «Raclette» uf e Däller abgschabt wird.

Näben em kulinarische Gnuss isch s Zämmehocke am Laagerfüür wichdig. E Raclette-Oobe isch meereri Stunde lang. Scho d Vorbereitig brucht Zit: mä muess Holz sueche, s Füür mache und warte bis es Gluet git. Bim Ässe wird immer äi Borzion noch dr andere serwiert, und jede cha meereri Borzione überchoo.

## Weblingg

* 
* Agroscope: ''Raclette'' uf agroscope.admin.ch
* ''Geschichte der Raclettegeräte'' uf ttmsa.ch
* ''Gehört Raclette dem Wallis? – Episoden eines Käse-Streits'' Artikel i de NZZ vom 3. Februar 2007
* ''VALDOR: Walliser Raclette AOC aus den Dorfkäsereien'' uf valdor.ch
* ''Sortenorganisation Raclette AOC'' uf raclette-du-valais.ch
Peter Arens

Dr **Peter Arens** (* 18. Februar 1928 z Friburg; † 25. Augschte 2015 z Stäfa) isch e Schwyzer Schauspiiler un Theaterreschisseer gsii.

## Lääbe
Dr Suhn vu dr Schauspiileri Charlotte Arens isch z Bärn uf d Schuel gange. Bim Wucheblatt «Die Nation» het er ab 1945 ne chaufmännischi Lehr gmacht. Derzue isch er uf Schauspiilschuel z Bärn gange, wun er 1947 abgschlosse het. Im däm Johr het er au sy Debüt am Stadttheater Bärn gee. Anne 1950 isch er an s Dytsch Theater z Göttingen gange un 1953 an s Dytsch Schauspiilhuus z Hamburg. 1958 isch er an dr Münchner Chammerspiil engaschiert wore, speter het er Residenztheater z München, am Wiener Burgtheater, am Berliner Schillertheater un am Düsseldorfer Schauspiilhuus gspiilt.

Syter anne 1963 het er am Schauspiilhuus Züri gspiilt, wun er nit nume ne Huffe Rolle ibernuu het, sunder au zum erschte Mol Reschy gfiert het. Bis 2000 isch er fescht Mitgliid vum Ensemble gsii. An verschidene andere Bihne isch er as Gascht ufdrätte. Är het au wyter Stuck inszeniert, unter anderem *Der zerbrochne Krug* am Ernst-Deutsch-Theater z Hamburg.

Syt dr 1950er Johr het au in Spiilfilm mitgwirkt un het unter anderem dr Kumpenischt Carl Maria von Weber in dr Romanze *Durch die Wälder, durch die Auen* gspiilt. Im Färnseh het mer e 1960 in *Ein Weihnachtslied in Prosa oder Eine Geistergeschichte zum Christfest* as Schriftsteller Charles Dickens gsäh. In dr Schwyz isch er vor allem bekannt us dr Gotthelf-Verfilmige *Uli der Pächter* (1955) un *Anne Bäbi Jowäger* (1960/62). Z Dytschland chännt mer e vor allem as Vater vum Gaylord in dr erfolgryche Malpass-Verfilmig *Morgens um sieben ist die Welt noch in Ordnung* vu anne 1968.

Dr Arens, wu 1989 bim Film *Dr. M* uusnahmswys d Ufnahmelaitig ibernuu het, het au Heerspiil gschribe un si inszeniert.

Är isch au bi Lääsige un Rezitationsoobe ufdrätte. Unter anderem isch er dur d Schwyz tourt mit Lääsige us dr bärndytsche Ibersetzig vu dr Odysse, wu 2003 au ne kompletti Ufnahm dervu as CD uusechuu isch.

Dr Peter Arens isch mit dr Schauspiileri Margrit Ensinger ghyrote gsii. Sy Chinder sin dr Chunschtmoler Valentin Arens un d Schauspiileri Babett Arens (* 1959). Är het zletscht z Stäfa gläbt.

## Filmografy

## CD
* Homer: *Odyssee. Hochdeutsch und Bärndütsch.* Peter Arens liest. Konzept und Regie: Peter Grand. Nach den Übers. von Roland Hampe und Albert Meyer. Schweizer Radio DRS 1, Zürich 2003. 2 CDs, 94 Min

## Literatur
* 
* 

## Weblink
* 
* Filmografy mit Foto bi filmportal.de
* Zum 85. Geburtstag von Peter Arens (SRF)

## Fueßnote
Heidi (Roman)

Die bäide Chinderbüecher **Heidis Lehr- und Wanderjahre** und **Heidi kann brauchen, was es gelernt hat** vo dr Schwizer Autorin Johanna Spyri (1827–1901) us de Joor 1880 und 1881 ghööre zu de bekanntiste Chinderbüecher uf dr Wält. Mit iire Heidi-Büecher het d Johanna Spyri e romantischs und idealtüpischs Bild vo dr Schwiz erschaffe, wo au hüte no wit verbräitet isch.

Es isch mööglig, ass sich d Spyri vo dr Gschicht *Adelaide – das Mädchen vom Alpengebirge* vom dütsche Pedagog und Schriftsteller Hermann Adam von Kamp het lo inspiriere.
Die These isch aber umstritte und muess no mee röscherschiert wärde. 

In numen e baar Joor noch dr erste Publikazion si d Heidibüecher zum ene Wälterfolg worde. Bis hüte si si in mee as 50 Sprooche übersetzt und e baar Mol verfilmt worde. Wo d Urheeberrächt abglofe si, si immer mee Heidi-Büecher und -Gschichte erschiine, wo aber mit dr Heidi vo dr Spyri vilmol nume wenig z due häi.

## Lueg au
* Heidi (Film vo 1952)
* Heidi und Peter (Film vo 1955)

## Weblingg

* 
* Erstausgabe von 1880,  
* Der Romantext im Rahmen des Projekts Gutenberg-DE
* Der Text der Erstausgabe in erhaltener Original-Orthografie
* ''Heidis Lehr- und Wanderjahre'' als freies Hörbuch bei LibriVox
* ''Heidi kann brauchen, was es gelernt hat'' als freies Hörbuch bei LibriVox
* Episodenführer der Zeichentrickserie
* Beitrag des Mülheimer Stadtarchivs zur Plagiatsdebatte um Heidi 

## Fuessnoote
Frenke

**Frenke** isch de Name vo folgende geografische Objekt:
* *Frenke (Emmerthal)*, en Ortstail vo Emmerthal, Nidersachse, Dütschland
* Frenke (Fluss), en Fluss i de Nordweschtschwiz 

**Frenke** isch de Name vo:
* Eugene Frenke (1895–1984), en russischstämmige Filmregisseur
Belagerung von Straßburg

D **Belaagerig vo Stroossburg** isch en Episode im Dütsch-Franzöösische Chrieg 1870/71 gsi. Si isch mit dr Kapitulazion vo dr franzöösische Festig am 28. Septämber 1870 z Änd gange.

## Hindergrund
Noch dr Schlacht bi Wörth het dr Chronbrinz Friedrich vo Pröisse em pröissische General August von Werder befoole noch Süde gege Stroossburg vorzrücke. Zu dere Zit isch Stroossburg (näbe dr Festig Metz) as die sterksti franzöösischi Festig bzw. as äini vo de Stedt, wo am sterkste verdäidigt worde si, iigschetzt worde. Dr Festig isch wäge iirer Laag und dr relativ schwache Bsatzig äigetlig kä Broblem gsi für die dütschen Operazione, wo witer im Norde stattgfunde häi. Si isch hauptsächli aagriffe worde, wil die Dütsche Aaspruch uf die alti Riichsstadt erhoobe häi und wil si Unrueje in dr Region häi welle verhindere.

## D Belaagerig
Im Werder si Armee het us 40'000 Soldate us Württebärg und Bade bestande. D Franzoose under em Jean-Jacques Uhrich si zerst 7000 Maa stark gsi, häi aber schliesslig e Sterki vo 23'000 Maa ghaa. Am 12. August häi die Dütsche d Stadt iigschlosse, und häi am 23. August d Stadt sälber afo bombardiere und schweeri Schääde verursacht, under anderem am historische Stroossburger Münster. Wo dr Werder gsee het, ass dr Uhrich nit will kapituliere, häi si mit em Bombardiere ufghöört und afo die franzöösische Stellige rund um d Stadt eroobere. Am 11. Septämber isch e Schwizer Delegazion uf Stroossburg cho, zum Chinder, Fraue, Alti und Chranki z ewakuiere. D Schwizer häi de Iiwooner au vo dr franzöösische Niiderlaag in dr Schlacht bi Sedan brichdet und d Hoffnig, ass Versterkig wurd cho, isch verschwunde. Druf isch au in Stroossburg d Republik usgrüeft worde. Dr Uhrich het aber immer nonig welle kapituliere, erst am 28. Septämber het er sich ergää.

## D Folge
Mit em Fall vo Stroossburg het dr Werder si Armee chönne iisetze, zum s Elsass z eroobere und Operazione im südöstlige Frankriich uszfüere. Under anderem häi d Drubbe as Däil vom nöie XIV. Armeekorps am 3. Novämber 1870 mit dr Belaagerig vo Belfort aagfange.

## Litratuur
* Ralf Bernd Herden: *Straßburg Belagerung 1870*. Book-on-Demand, Norderstedt 2007, ISBN 978-3-8334-5147-8.
* Carl Bleibtreu: *Belagerung von Straßburg 15. August bis zum 28. September 1870*. Reprint 1910/2009 Verlag Rockstuhl, Bad Langensalza, ISBN 978-3-86777-074-3.
* Theodor Fontane: *Der Krieg gegen Frankreich 1870/71* - Band 1. Verlag Rockstuhl, Bad Langensalza Reprint 2004/2009 (1. Uflaag: Berlin 1873), ISBN 978-3-937135-25-0.
* Justus Scheibert: *Der Krieg zwischen Frankreich und Deutschland in den Jahren 1870/71.* 2. Uflaag. Berlin 1891.

## Weblingg

* Site vo dr Uniwersidäät Stuttgart mit em chronologische Ablauf (PDF-Datei; 27&nbsp;kB)
## Fuessnoote
Etichonen

D **Etichone** si en elsässischs Herzogsgschlächt gsi. Iire Naame chunnt vom Herzog Eticho, wo in dr Middi vom 7. Joorhundert äine vo de erste bekannte Herzög vom Elsass gsi isch und wo mit em d Herzogswürde erblig worde isch. S Gschlächt het in dr Gschicht vom Elsass im früeje Middelalter e wichdigi Rolle gspiilt.

D Herzög vom Elsass häi iire Woonsitz zum Däil in nöi entstandene Ort wie Obereenhäim und uf dr Hoocheburg gha. Dört het dr Eticho s Stift gründet, wo si Dochder, die häiligi Odilia,  mit iire Schwöstere gläbt het. Spööteri Dynastie, zum Bischbil d Habsburger, häi vilmol iire Ursprung uf e Herzog Eticho (au Attich oder Adalrich) zrugggfüert.

Die äinzelne Linie in dr Genealogii vo de Etichone wärde bezäichnet as 
* Etichone, (im ängere Sinn) mit em Ditel vom ene Herzog im Elsass
* Liutfride, mit em Ditel vom ene Groof im Sundgau, bzw
* Eberhard, mit em Ditel vom ene Groof im Nordgau bzw. Groofe vo Egishäim, Dagsburg und Metz. S bekanntiste Familiemitgliid isch dr Bruno vo Egishäim, wo 1049 as Leo IX. Babst worde isch.

D Etichone si im 13. Joorhundert usgstorbe, wo bäidi Söön vom Groof Albert II. im Joor 1202 bim ene Durnier z Andain umchoo si.

## Litratuur
Für d Liutfride und d Eberhard:
* Detlev Schwennicke: *[[Europäische Stammtafeln]]* Band I.2 (1999) Tafel 200A und 200B.
* Victor Barbier: Historie de l'abbaye de Floreffe II, 2. Usgoob, Namur, 1892.
* Hermann Reincke-Bloch: Die älteren Urkunden von S. Vannes zu Verdun, Nr. LXII, in: Jahrbuch der Gesellschaft für lothringische Geschichte und Altertumskunde XIV, 1902.
* Werner Merz: Oberrheinische Stammtafeln 1912.
* Franz Vollmer: „Die Etichonen“, in: *Studien zur Geschichte des großfränkischen und frühdeutschen Adels*, uusegee vom Gerd Tellenbach, 1957.
* Christian Wilsdorf: „Les Etichonides aux temps carolingiens et ottoniens“, in: *Bulletin philologique et historique*, 1964.
* Christian Wilsdorf: „Le château de Haut-Eguisheim jusqu'en 1251 (Regestes)“, in: *Revue d'Alsace*, Band 106, 1980.
* Michel Parisse: *Noblesse et chevalerie en Lorraine médiévale*, Nancy, 1982.
* Michael Borgolte: *Die Geschichte der Grafengewalt im Elsass von Dagobert I. bis Otto dem Großen*. In: *Zeitschrift für die Geschichte des Oberrheins*, Bd. 131, 1983.

## Weblingg
* genealogie-mittelalter
*
Grafschaft Egisheim

D **Groofschaft Egishäim** mit em Hauptort Egishäim südlig vo Colmar im Oberelsass het im 11. und 12. Joorhundert bestande.

Im 7. Joorhundert isch s fränkische Herzogdum Elsass gründet worde und isch im 9. Joorhundert in zwäi Groofschafte ufdäilt worde: Dr Nordgau und dr Sundgau. D Groofe vom Nordgau häi bald die ganzi Region beherrscht. 
Wo die elsässisch Gaugroofschaft Nordgau undergange isch, isch Egishäim im Bsitz vo de Etichone bliibe. Das isch die elsässisch Herzogsfamilie gsi und d Groofe im Nordgau; d Familiemitgliider häi sich vo denn aa „vo Egishäim“ gnennt.

## Groofe vo Egishäim
* Hugo VI., Groof im Nordgau und Groof z Egishäim, um 1000 ∞ Heilwig vo Dagsburg
* Gerhard I., Groof vo Egisheim, X 1038, Soon vom Hugo VI.
** Hugo VII., Groof vo Dagsburg, † 1046/49, Brueder vom Gerhard I.
* Heinrich I., Groof vo Egishäim und Groof vo Dagsburg, † woorschinlig 1065, Soon vom Hugo VII.
* Gerhard II., 1065 Groof im Nordgau, 1098 Groof vo Egishäim, Soon vom Heinrich I.
* Helwidis, 1118 Erbin vo Egishäim, † 1126; ∞ Gerhard vo Lothringe, Groof vo Vaudémont (Huus Châtenois) – Noochkomme

## Litratuur
* Gerhard Köbler: *Historisches Lexikon der deutschen Länder.* 1992
* Detlev Schwennicke: *Europäische Stammtafeln.* Band I.2 (1999) Tafel 200B
Herrschaft Landsberg

D **Herrschaft Landsbärg** bi Colmar im Elsass het vom 13. bis zum 17. Joorhundert bestande. 

## Verwaltigssitz
Dr Verwaltigssitz vo dr Herrschaft Landsbärg het sich uf dr Burg Holandsbärg befunde, wo dr Vogt vo Colmar, dr Siegfried vo Gundolshäim 1279 uf e Befääl vom Köönig Rudolf vo Habsburg baut het. 

## Umfang
D Herrschaft isch sit 1281 im Bsitz vo de Habsburger gsi und het nüün Dörfer umfasst: Kientze, wo 1303 Residänzort wurde isch, Ammerschwihr, Dìrke, Ìngersche, Kàtzedàl, Meywihr, Nìdermorschwìhr, Sìjelse und Wìnzne.

## Gschicht
D Herrschaft het ursprünglig eme Gschlächt ghöört, wo sich noch em Naame vo dr Herrschaft vo Landsbärg gnennt het. 1234 erschiint e Günther vo Landsbärg, wo zämme mit sinere Frau Belina und sine Chinder iiri Güeter z Guebwiller em Brueder Gotfrid, wo Mäister vom Dütsche Ritterorde z Ruffàch gsi isch, gschänggt het. 1279 het dr Siegfried vo Gundolshäim afo d Burg Hohlandsbärg usbaue. E baar Joor spööter, 1281, isch d Herrschaft an d Herre vo Habsburg gfalle, wo d Festigsaalaag dört groosszüügig usbaut häi. 

D Hohlandsburg isch dr offiziell Hauptort vo dr vorderööstriichische Vogtei gsi, bis si im 15. Joorhundert iiri Funkzion as Verwaltigssitz verloore het und vo de Habsburger an Adelsfamilie verpfändet worde isch. 1363 het dr Herzog Rudolf IV. vo Ööstriich s Leeche uf Burg und Herrschaft für 1000 Florint an die drei Brüeder Rappoltstäi (Ribeaupierre) verchauft, wo z Rappoltswiler aasässig gsi si. 1398 si d Burg und d Herrschaft an dr Groof Johann vo Lupfe cho, wo dä d Herzlaude vo Grooss-Rappoltstäi ghürootet het, d Dochder vom Ulrich VII. zu Grooss-Rappoltstei und Hohenack und sit 1377 offiziell Regäntin. D Lupfener häi s Leeche bis 1563 bhalte.

1563 häi d Erbe vo de Groofe vo Lupfe d Herrschaft an dr kaiserlig General und Staatsmaa Lazarus vo Schwend verchauft, wo 1568 vom Kaiser Maximilian II. zum „Riichsfreiherr vo Landsbärg“ erhoobe worde isch. Dä Ditel isch 1572 in „Riichsfreiherr vo Hoochelandsbärg“ umgwandlet worde. Dr Schwendi het dr Herrschaft e vorbildligi Ornig gee und im Elsass und im Brisgau dr Wiibau gförderet. Zum Schwendische Amt Hoochelandsbärg häi d Ort Kientze, Sigolshäim, Ammerschwihr, Ingershäim und Wintzehäim und d Iikümft vom Wii z Turckhäim und andere Ort in dr Umgääbig ghöört. Noch em Schwendi sim Dood 1583 het s si Soon Hans Wilhelm († 1604) überchoo und denn äini vo sine Änkelinne, won e Groof vo Fürstebärg ghürootet het.

Sit em Friide vo Rijswijk (1697) isch s Gebiet vo dr Herrschaft Hoochelandsbärg au de jure französische Bsitz gsi. Dr König Louis XIV. het sie im Joor 1714 kauft und dr Stadt Colmar as Ersatz für s St.-Peters-Priorat, überloo, wo si de Jesuite häi müesse uberloo, wo dört e Kolleg ufdoo häi.

## Weblingg
* http://www.chateau-hohlandsbourg.com/chateau/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=42

## Fuessnoote
Salamanca (Chile)

**Salamanca** isch e chilenischi Stadt un Kommune in dr Provinz Choapa, Región de Coquimbo. Si lyt 30 Kilometer eschtli vu Illapel, em Verwaltigszäntrum vu dr Provinz un 316 Kilometer nerdli vu Santiago. Uf Salamanca chunnt mer vu dr Stadt Los Vilos här, wu an dr Panamericana lyt.

D Stadt Salamanca isch am 29. Novämber 1844 dur dr amtierend Gouverneur vu Illapel, dr Joaquin Ceballos, grindet wore.

## Weblink

* Stadt Salamanca
Fenis (Begriffsklärung)

Mit **Fenis** cha gmäint si
* dr middelalterlig Naame vo dr Gmäind Vinelz im Kanton Bärn, Schwiz
* d Burg Fenis oder Haseburg in dr Bärner Gmaind Ins, Schwiz
* en Adelsgschlächt, wo sich noch däm Ort gnennt het, lueg
** Cuno vo Fenis, Bischof vo Lausanne vo äbbe 1090 bis 1103/05
** Burkhard vo Fenis, e burgundische Adlige und Bischof vo Baasel im 11. Joorhundert
** Rudolf vo Fenis oder au dr Groof Rudolf II. vo Nöieburg, Minnesänger im 12. Joorhundert

* Fénis, e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie
Grafschaft Hanau-Lichtenberg

D **Groofschaft Hanau-Liechtebärg** isch e Territorium im Häilige Römische Riich gsi. Si isch 1456–80 us eme Däil vo dr Groofschaft Hanau und dr halbe Herrschaft Liechtebärg entstande. Noch em Usstärbe vo de Groofe vo Hanau-Liechtebärg 1736 isch si an Hesse-Darmstadt und an Hesse-Kassel gfalle. 

Iir Zentrum isch im undere Elsass gsi mit dr Hauptstadt Buxswiiler.

## Gliiderig
S Kondominat Umstadt isch bis 1504 zur Helfti Hanau-Liechtebärg understande. Sit 1680 si die mäiste linggsrhiinische Ämter im Elsass under französischer Suwerenidäät gsi, s linggsrhiinische Amt Lembärg und die rächtsrhiinische Gebiet si under dütscher Suwerenidäät bliibe. Am Ändi vom 17.&nbsp;Joorhundert bzw. 1739 si d Ämter Brumath, Buxswiiler, Hatte, Ingwiller, Kutzehuuse, Offedorf , Pfaffehoffe, Westhoffe,  Woerth und Wolfishäim under französischer Suwerenidäät gsi und d Ämter Babehuuse, Lembärg,  Liechtenau und Willstätt under dütscher.

## Litratuur
* Reinhard Dietrich: *Die Landesverfassung in dem Hanauischen. Die Stellung der Herren und Grafen in Hanau-Münzenberg aufgrund der archivalischen Quellen.* Selbstverlag des Hanauer Geschichtsvereins, Hanau 1996, ISBN 3-9801933-6-5 (*Hanauer Geschichtsblätter* 34).
* Hans-Walter Herrmann: *Die Grafschaft Zweibrücken-Bitsch.* In: Hans-Walter Herrmann, Kurt Hoppstädter (Hrsg.): *Geschichtliche Landeskunde des Saarlandes.* Band 2: *Von der fränkischen Landnahme bis zur französischen Revolution.* Historischer Verein für die Saargegend, Saarbrücken 1977, ISBN 3-921870-00-3, S. 323–332 (*Mitteilungen des Historischen Vereins für die Saargegend* NF 4).
* Johann Georg Lehmann: *Urkundliche Geschichte der Grafschaft Hanau-Lichtenberg.* 2 Bände. Schneider, Mannheim 1862 (Nöidruck: Zeller, Osnabrück 1974).
* Timotheus Wilhelm Röhrich: *Mittheilungen aus der Geschichte der evangelischen Kirche des Elsasses.* Band 2: *Evangelische Zeitbilder, und die Kirche der Väter unter dem Kreuz.* Treuttel und Würtz, Straßburg u. a. 1855, S. 58–97: *„Wie die elsässische Herrschaft Hanau-Lichtenberg evangelisch wurde“*.

## Fuessnoote
Rudolf von Neuenburg

Dr **Rudolf vo Nöijeburg**  (au **Rudolf II. vo Nöijeburg** oder **Rudolf vo Fenis**, † vor em 30. August 1196) us em Gschlächt vo de Groofe vo Nöijeburg isch e Minnesänger im 12. Joorhundert gsi.

Dr Rudolf isch dr Soon vom Ulrich II., Herr vo Nöijeburg, und vo dr Berthe de Granges gsi. Sini Brüeder si dr Berthold, wo 1212 Bischof vo Lausanne worde isch, und dr Ulrich II., sit 1218 Groof vo Nöijeburg, gsi.
Urkundlig isch dr Rudolf zwüsche 1158 und 1192 erwäänt worde. Er isch mit ere Comitissa verhürootet gsi und het sich mit sim Brueder Ulrich in d Groofschaft vo Nöijeburg däilt.

Dr Rudolf isch vor allem as Minnesänger bekannt. 27 Stroofe von em in acht (villicht nüün) Döön si in dr Wiigartner Liederhandschrift und in dr Manessische Handschrift überliiferet, es existiert au no en anonümi Däilüberliiferig in witere Liederhandschrifte us de 14. und 15. Joorhundert. Mä nimmt aa, ass er zwäisproochig gsi isch und luegt en as Vermiddler vo formale und inhaltlige Elimänt vom romanische Minnesang (Peire Vidal, Folquet de Marseille, Guiot de Provins) aa. Si Dichdig isch aber äigeständig und d Minnekanzone herrsche vor, wo uf Klang gstimmt si.

## Litratuur
* 
* Lionel Bartolini, Jean-Daniel Morerod, Anton Näf, Christian de Reynier: *Rodolphe, comte de Neuchâtel et poète*, Neuchâtel 2007.
* 
* Olive Sayce (Hrsg.): *Rudolf von Fenis. Die Lieder. Unter besonderer Berücksichtigung des romanischen Einflusses. Mit Übersetzung, Kommentar und Glossar*. Kümmerle, Göppingen 1996, ISBN 3-87452-879-0
*     

## Weblingg
* Graf Rudolf von Neuenburg im Codex Manesse
* Interpretation zu Rudolf von Fenis: ''Minne gebiutet mir''
Salamanca (Begriffsklärung)

**Salamanca** stoot für:

Ortsname
* e Stadt z Spanie
* die spanisch Browinz Salamanca
* e Stadt dr Region Coquimbo in Chile
* e Stadt im mexikanische Bundesstaat Guanajuato
* en Ort im mexikanische Bundesstaat Quintana Roo
* Municipio Salamanca, e Verwaltigsäihäit z Mexiko
* e Stadtdäil vo dr spanische Hauptstadt Madrid
* e Stadt im Staat Nöi York in de Veräinigte Staate

Witers
* en ehemoolige spanische Autihärsteller
* die ersti Zaanradlokomotive vom John Blenkinsop
* e Brättspiil
* d Salamanca-Erklärig, wo an dr UNESCO-Komferänz *Pedagogik für bsundrigi Bedürfniss: Zuegang und Kwalidäät* abgee worde isch und d Inklusion as wichtigsts Ziil vo dr internazionale Bildigspolitik festläit. 
* d Schlacht vo Salamanca am 22. Juli 1812, wo die Allierte under em Wellington e französischi Armee under em Marschall Marmont gschlaage häi.
* UD Salamanca, e spanische Schuttveräin
* die erste kommerziell erfolgriichi Dampflokomotive, wo 1812 z Holbeck, Leeds, härgstellt worde isch

**Salamanca** isch dr Familienaame vo dene Persone:
* Amaia Salamanca (* 1986), e spanischi Schauspiilere
* Antonius Salamanca-Hoyos (au: Anton vo Hoyos; ~1506–1551), Bischof vo Gurk
* Arturo Pomar Salamanca (* 1931), e spanische Schachmäister
* Carlos Salamanca (* 1983), e kolumbianische Dennisspiiler
* Cayetano Enríquez de Salamanca (1936–2006), en Autor und Verleger
* Daniel Salamanca Urey (1869–1935), e bolivianische Politiker, wo Bresidänt vo Bolivie worde isch
* Gabriel vo Salamanca-Orteburg (1489–1539), Generalschatzmäister und Hofkanzler under em Erzherzog Ferdinand vo Ööstriich und Groof vo Orteburg
* J. R. Salamanca, en amerikanische Schriftsteller
* Manuel de Salamanca († 1775), e spanische Offizier und Kolonialverwalter
Salamanca

**Salamanca** (ursprünglich i de Antike as *Salamantica* gründet) isch d Hopstadt vo de Provinz Salamanca i de autonome spanische Region Kastilie-León (Castilla y León).

## Geografii
D Stadt liit öpe 220 km nordweschtlich vo Madrid am Río Tormes. D Umgebig isch eher karg und isch landwertschaftlich prägt.

## Gschicht
Zur Zit vo de Römer isch die Stadt zum e wichtige Handelszentrum gwachse. Eri Blüeti hät Samamanca im 16. Jorhundert erläbt. 1524 hät me mit em Bau vo de Cherche und em Chloschter *San Esteban* aagfange. Sit 1980 sind Salamanca und Würzburg Partnerstädt. 1988 isch d Altstadt vo de UNESCO zum Wältkulturerb erchlärt worde.

## Weblink

## Fuessnoote
Hefe

Under **Hefe** oder **Heeby** wärded verschideni pilzlechi Organisme verstande:
* Backhefe (au Bäckerhefe, Bierhefe, *Saccharomyces cerevisiae*): en Schluuchpilz, werd i Brot- und Bierprodukt verwänded
* anderi Zuckerhefen (*Saccharomyces*, iischließlich undergäregi Arte)
* im witere Sinn alli eizällige Pilz, wo sich asexuell dur Knospig oder Spaltig vermehre chöned, lueg Hefen
Pflanzennamen Lax

**Chrüt- und Bäumnäme vo [[Lax VS|Lagsch]]**:

## Literatur
* Josef Bielander: *Die Pflanzen in Lax (Wallis) : ihre Namen und ihre Verwendung. * In: *Schweizerisches Archiv für Volkskunde = Archives suisses des traditions populaires. * Band (Jahr): 45 (1948)

## Lueg au
*Alemannischi Pflanzenäme
Reichsland Elsaß-Lothringen

S **Riichsland Elsass-Lothringe** isch vo 1871 bis 1918 e Gebiet vom Dütsche Riich gsi und het us Däil vo de alte Landschafte Elsass und Lothringe bestande. Andersch as d Bundesstaate isch s Riichsland ummittelbar em Dütsche Kaiser understande.

## Gschicht
Elsass und Lothringe si nodino vo Frankriich annekdiert worde. Noch em Dütsch-Französische Chrieg vo 1870/71, wo Frankriich usglööst und schliesslig verloore het, het s im Friide vo Frankfurt die dütschsproochige Däil vom Elsass und Lothringe an s dütsche Kaiserriich müesse abdrätte, aber au e baar hundertduusig franzöösischi Muetersprööchler si eso zu Dütschland cho. Das und dr velornigi Chrieg het die dütsch-französische Beziejige in de Joorzäänt druf belastet. Au die dütschsproochig Bevölkerig het d Annexion zu groosse Däil abgleent. E Rolle doodrbii het im Raame vom Kulturkampf, wo au im Elsass usbrochen isch, die katholischi Chille gspiilt, wo d Brotestbeweegig in dr Bevölkerig understützt het.

S Riichsland isch lang diräkt vom Riich regiert worde, aber i de Bevölcherig isch dr Wunsch nach Autonomii meh und meh aagwachse. 1911 isch es schliessli mit de dütsche Länder (fascht) gliichgstellt worde. Es het doozmool en äigeni Landesverfassig und en äiges Landesparlamänt, de Landtag vom Riichsland Elsass-Lothringe, überchoo. Doodrmit isch i Elsass-Lothringe en allgimäini Normalisierig iidrätte.

Wo dr Erst Wältchrieg für die Dütsche verlore gsi isch, isch am 9. Novämber 1918 z Berlin d Republik usgrüeft worde und am Daag druf isch dr Kaiser Wilhelm II. in d Niiderland gflüchdet. Am 11. Novämber isch dr Waffestillstand vo Compiègne in Chraft drätte, und noch däm sine Bedingige häi die Dütsche Elsass-Lothringe innerhalb vo 15 Dääg müesse ruume. Wil sdr Kaiser as Staatsoberhaupt gflüchdet isch, isch vo denn aa s Riichsland Elsass-Lothringe de facto unabhängig worde. Dr Landdaag under em Eugen Ricklin het am 11. Novämber 1918 die unabhängigi Republik Elsass-Lothringe usgrüeft, die isch aber internazional nid anerkennt worde. E Wuche spööter si französischi Drubbe im Elsass iigruckt: am 17. Novämber z Mülhuuse, denn z Colmar und Metz, und am 21. Novämber z Stroossburg. Zerst het s Däil vo dr Bevölkerig gee, wo enthusiastisch gsi si, ass s Elsass wider zu Frankriich ghöört. D Begäisterig isch aber schnäll chliiner worde, wo d Franzose mit iirer Assimilazionspolitik aagfange häi, wo äins vo de Ziil drvo gsi isch, dr lokali dütschi Dialäkt uszrotte.

Bis hüt gilt im Gebiet vom früeneren Elsass-Lothringe na tüütsches Rächt us de Kaiserzyt, s Lokàlracht ìn Elsàss-Mosel.

## Administrativi Iitäiliig
S Riichsland isch in drei Bezirk uftäilt gsi:
* Bezirk Ober-Elsaß mit em Hauptort Colmer
* Bezirk Unter-Elsaß mit em Hauptort Stroßburi
* Bezirk Lothringe mit em Hauptort Metz

## Weblingg

* Reichsland Elsaß-Lothringen
* Reichsland Elsaß-Lothringen (Kreise und Gemeinden) 1910
* Quellen, insbes. Nr. 2 und 3, zur politischen Stimmung in Elsaß-Lothringen 1871 bis 1918
* Deutsche Festungen im Reichsland Elsass-Lothringen zwischen 1871 und 1914 – fotografische Impressionen von heute

## Fuessnoote
Romanisch

Mit **Romanisch** meint mer eini vo denne Sache:
* Romanik, e Stil in de Architektur ùn de Kùnscht ussem frie Hochmittelalter.
* Di Romanische Sprooche,  e Sproochfamilie.
* S Rätoromanisch, eini vo de vier Amtssprooche vo de Schwyz.
* Öbis, wo mit de Römer ùn em römische Rych z due het.
Herrschaft Lichtenberg

D **Herschaft Liechtebärg**  im Underelsass het vom 13. bis ins 15. Joorhundert bestande und isch denn in dr Groofschaft Hanau-Liechtebärg ufgange. 

## Gschicht
D Herschaft isch ursprünglig um Buxswiler (Bouxwiller) konzentriert gsi und iir Zentrum isch d Burg Liechtebärg gsi. D Herre vo Liechtebärg si vom ene alte elsässische edelfreie Gschlächt abgstammt und mit de Herre vo Hüneburg verwandt gsi, wo im 12. Joorhundert Landgroofe im Underelsass gstellt häi.
D Liechtebärger häi iiri Bsitz no vor 1249 um d Vogtei über Stroossburg vergröösseret und häi schliesslig s Leeche über d Stadt vom Stroossburger Bischof Konrad vo Liechtebärg (1273–1299) überchoo. Dr Däil vo dr Herschaft uf dr rächte Site vom Rhii um Willstätt und Liechtenau goot vermuetlig uf Verflächtige mit em Stroossburger Bischofsstuel zrugg.
Im 14. und 15. Joorhundert häi d Liechtebärger e konsekwänti Territorialpolitik betriibe und iiri Herschaft chönne usbaue und arrondiere. Eso isch d Herschaft zum grösste sekuläre Staat im Underelsass worde mit elf Ämter und 1458 si d Liechtebärger Groofe worde.

Wo dr letscht Liechtebärger, dr Jakob vo Liechtebärg, im Joor 1480 gstorbe isch, häi sini Niesse Anna und Elisabeth d Herschaft gerbt. D Anna isch mit em Groof Philipp I. em Eltere vo Hanau-Babehuuse verhürootet gsi, und iiri Noochkomme häi dr Naame Hanau-Liechtebärg aagnoo. 
D Elisabeth isch d Frau vom Groof Simon IV. Wecker vo Zwäibrugge-Bitsch worde. Im Joor 1570 isch die Linie usgstorbe und d Hanau-Liechtebärger häi gerbt und wider über ganz Liechtebärg gherrscht.

S Amt Babehuuse isch denn die „Underi Groofschaft“ gsi, und d Herschaft Liechtebärg die „Ooberi Groofschaft“. D Ortenau um Willstätt und Liechtenau häisst noch iine immer no Hanauerland und d Drachte dört zäige immer no dr elsässisch Iifluss.

1697 het s Häilige Römische Riich die franzöösisch Annexion vo de linggsrhiinische Gebiet vo dr Herschaft anerkennt. Lembärg, Liechtenau und Willstätt si Däil vom Riich bliibe. D Groofe si witerhii au z Frankriich die lokale Herrscher gsi bis zur Franzöösische Revoluzioon, wo dr speziell Status vo dr Groofschaft ufghoobe het. 

## Litratuur
* Peter Karl Weber: *Lichtenberg. Eine elsässische Herschaft auf dem Weg zum Territorialstaat.* Schriften der Erwin von Steinbach-Stiftung Frankfurt, 12. Guderjahn, Häidelbärg 1993. Diss. phil. Universität Bern 1989 
* Fritz Eyer: *Das Territorium der Herren von Lichtenberg.* Rhenus, Straßburg 1938; 2. Uflaag: Schriften der Erwin von Steinbach-Stiftung Frankfurt, 10.  Pfaehler, Neustadt an der Saale 1985
Abstatt

**Abstett** (amtlich *Abstatt* ()) ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Abstett leit em Dal vo dr Schozach, rond 10 Kilometer sideschtlich vo Haalbrunn. D Nochbergmoede vo Abstett send Ilsfeld, Untergruppenbach, Lauffen am Neckar ond Beilstein.

Vo dr Gmarkong send 45,8 % Landwirtschaftsfleche, 28 % Wald, 25,5 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Abstett gherte dr gleichnamig Ort, dr Weiler Happenbach ond d Wohnblätz Vohenlohe ond Wildeck.

## Gschicht
Abstett ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1293.

## Verwaltong
Abstett hot sich mit Ilsfeld, Untergruppenbach ond Beilstein zom a Gmoeverwaltongsverband zammagschlossa.

Dr Schuldes vo Abstett ischt dr Klaus Zenth.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Abstett ghert zua dr schwäbisch-sidfränkische Ibergangsregion.

## Bilder

Datei:Rathaus Abstatt.jpg|Rothaus
Datei:Abstatt Burg Wildeck 04 20061126.jpg|Burg Wildeck
Datei:Abstatt Evangelische Kirche 20070502.jpg|Pfarrkirch St. Stephan
Datei:Abstatt-auenst15.jpg|Fachwerkhaus


## Literatur
**Abstatt im Schozachtal. Abstatt, Happenbach, Vohenlohe, Burg Wildeck.* Gemeinde Abstatt, Abstatt 2000

## Weblink
* 
* 
* www.abstatt.de

## Fuaßnota
Bad Friedrichshall

**Bad Friedrichshall** (amtlich: ) ischt a Stadt em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Bad Friedrichshall leit an dr Mendonge vo Jagst ond Kocher en dr Necker. D Nochbergmoede vo Bad Friedrichshall send Neckarsulm, Untereisesheim, Bad Wimpfen, Offenau, Gundelsheim, Neudenau, Neuenstadt am Kocher ond Oedheim.

Vo dr Gmarkong send 59,8 % Landwirtschaftsfleche, 7,3 % Wald, 28,4 % Sidlongsfleche ond 4,5 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Bad Friedrichshall gheret d Stadtdoel Duttenberg, Hagenbach, Jagstfeld, Kochendorf, Plattenwald ond Untergriesheim.

## Gschicht
D heitich Gmoed ischt entstanda em Johr 1933 durch dr Zammaschluss vo *Kochendorf* und *Jagstfeld*. Jagstfeld ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 767 em Lorscher Codex, Kochendorf em Johr 817.

## Verwaltong
Bad Friedrichshall hot mit dr Gmoede Oedheim ond Offenau a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes vo Bad Friedrichshall ischt dr Timo Frey.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Bad Friedrichshall ghert zom Sidfränkisch.

## Bilder

Kochendorf-greckenschloss.JPG|Greckenschloss, Kochendorf
Jagstfeld-ansicht5.JPG|Jagstfeld
Kochendorf-schlosslehen2009.jpg|Schloss Lehen, Kochendorf
Badfriedrichshall-kochraths.jpg|s Alt Rothaus Kochendorf
Kochendorf-sebastianskirche.jpg|Sebastianskirch
Kochendorf-alte-kelter.JPG|Alte Kelter vo 1553, Kochendorf
kochendorf-andresches-schloesschen.JPG|St. Andrésches Schlessle
Jagstfeld-altesrathaus.jpg|s Alt Rothaus Jagstfeld
Jagstfeld-erloeserkirche.jpg|Evangelische Erleserkirch
Jagstfeld-kathkirche.jpg|Katholische Auferstehungskirch


## Literatur
* *Bad Friedrichshall. 1933–1983.* Stadt Bad Friedrichshall, Bad Friedrichshall 1983
* *Bad Friedrichshall.* Band 2. Stadt Bad Friedrichshall, Bad Friedrichshall 1996
* *Bad Friedrichshall.* Band 3. Stadt Bad Friedrichshall, Bad Friedrichshall 2001

## Weblink
* 
* 
* www.bad-friedrichshall.de

## Fuaßnota
Bad Rappenau

**Rappene** (amtlich *Bad Rappenau* ()) ischt a Stadt em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Rappene leit em nordeschtliche Kraichgau am Mühlbach, eme Zuafluss vom Necker. D Nochbergmoede vo Rappene send Gundelsheim, Offenau, Bad Wimpfen, Heilbronn, Massenbachhausen, Kirchardt, Sinsheim, Neckarbischofsheim, Helmstadt-Bargen, Hüffenhardt, Siegelsbach ond Haßmersheim.

Vo dr Gmarkong send 62,7 % Landwirtschaftsfleche, 17,7 % Wald, 18,1 % Sidlongsfleche ond 1,5 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Rappene gheret d Stadtdoel Babstadt, Bad Rappenau, Bonfeld, Fürfeld, Grombach, Heinsheim, Obergimpern, Treschklingen ond Wollenberg.

## Gschicht
Rappene ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1343 *Rappenaw*.

## Verwaltong
Rappene hot mit dr Gmoede Kirchardt ond Siegelsbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr OberSchuldes vo Rappene ischt dr Hans Heribert Blättgen.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Rappene ghert zom Sidfränkisch.

## Bilder

Rappenau-stadtkirche.jpg|Evangelische Stadtkirch am Marktplatz
Rappenau-herzjesukirche.jpg|Herz-Jesu-Kirch
Bad Rappenau-Rathaus-2006.JPG|Rothaus Bad Rappenau
BadRappenauWasserschloss reworked.jpg|Wasserschloss
Rappenau-wehrturm-web.jpg|Eckdurm vom Schloss-Vorhof
Rappenau-marktbrunnen.jpg|Stadtbronna
Rappenau-kulturhaus-web1.jpg|Kulturhaus
Rappenau-rathaus-skulpturen.jpg|Rothaus-Skulpture
Rappenau-altesrathaus.jpg|s Alt Rothaus
Rappenau-dominikanerhof-web.jpg|Dominikanerhof
Bad Rappenau Bahnhof 20070327.jpg|Bahnhof
Rappenau-hauffschule-web.jpg|Schualhaus von 1906


## Literatur
* Gustav Neuwirth: *Geschichte der Stadt Bad Rappenau*. Stadt Bad Rappenau, Bad Rappenau 1978.
* Bettina Bernhard: *Salzige Seeluft im sonnigen Süden. Bad Rappenau*. In: *Kult-Bäder und Bäderkultur in Baden-Württemberg.* Hrsg. v. W. Niess, S. Lorenz. Marktstein, Filderstadt 2004. ISBN 3-935129-16-5
* Michael Konnerth: *Der Bad Rappenauer Kurbetrieb im Wandel (1990–1999)*. Konnerth, Gundelsheim 2000.
* Edgar Swinne: *Interniert in Bad Rappenau*. ERS-Verlag, Berlin 2006. ISBN 3-928577-58-1

## Weblink
* 
* www.badrappenau.de

## Fuaßnota
Beilstein (Württemberg)

**Beilschtaa** (amtlich *Beilstein* ()) ischt a Stadt em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Beilschtaa leit am Fuaß vo dr Leeschtaaner Bärg am Söhlbach. D Nochbergmoede vo Beilschtaa send Oberstenfeld, Großbottwar, Ilsfeld, Abstatt, Lauffen am Neckar, Löwenstein, Wüstenrot ond Spiegelberg.

Vo dr Gmarkong send 41,8 % Landwirtschaftsfleche, 44,7 % Wald, 12,5 % Sidlongsfleche ond 1,1 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Beilschtaa gheret d Stadtdoel Beilstein, Hohenbeilstein ond Schmidhausen.

## Gschicht
Um 1150 wird zom erschte Mol a *Dietherich vo Bilstein* gnennt, dr Ort selber em Johr 1245.

## Verwaltong
Beilschtaa hot sich mit Abstatt, Ilsfeld ond Untergruppenbach zom a Gmoeverwaltongsverband zammagschlossa.

Dr Schuldes vo Beilschtaa ischt dr Patrick Holl.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Beilschtaa ghert zua dr schwäbisch-sidfränkische Ibergangsregion.

## Bilder

Castle-Beilstein.JPG|Blick auf Beilschtaa ond d Burg Hauebeilschtaa
BurgHohenbeilstein.jpg|Burg Hauebeilschtaa
Beilstein-kapelle.jpg|Anna-Kirch
Beilstein-schlossgut.jpg|s Onder Schloss
Beilstein-rathaus.jpg|Rothaus
Beilstein-kelter.jpg|Alte Kelter
Beilstein-handwerkerhaus.jpg|Handwerkerhaus


## Literatur
* Otto Rohn und Dietmar Rupp (Hrsg.): *Beilstein in Geschichte und Gegenwart*. Stadt Beilstein, Beilstein 1983
* August Holder: *Hohenbeilstein in der Geschichte.* Stuttgart. Verlag von A. Bonz Erben. 1911.
* Immanuel Hoch: *Kleine Chronik der Stadt Beilstein nebst einem Anhang über den Lichtenberg, und einer Tabelle über die Beschaffenheit und die Preise der Weine von hundert und dreißg Jahren her, bis zum Jahrgang 1823. Ein Beitrag zur Geschichte zur Geschichte Wirtembergs und seines Weins*. Beilstein 1823 (Online).

## Weblink
* 
* 
* 
* www.beilstein.de

## Fuaßnota
Brackenheim

**Braggene** (amtlich *Brackenheim* ()) ischt a Stadt em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Braggene leit an dr Zaber em Zabergäu. D Nochbergmoede vo Braggene send Cleebronn, Güglingen, Eppingen, Schwaigern, Nordheim, Lauffen am Neckar, Kirchheim am Neckar ond Bönnigheim.

Vo dr Gmarkong send 67,3 % Landwirtschaftsfleche, 12,3 % Wald, 19,1 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Braggene gheret d Stadtdoel Botenheim, Brackenheim, Dürrenzimmern, Haberschlacht, Hausen an der Zaber, Meimsheim, Neipperg ond Stockheim.

## Gschicht
Em 12. Johrhoindert wird zom erschte Mol a *Zeisolf vo Brackenheim* gnennt, dr Ort selber em Johr 1246. Meimsheim ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 788 em Lorscher Codex, Botenheim ond Frauenzimmern 793/94.

## Verwaltong
Braggene hot mit dr Gmoed Cleebronn a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes vo Braggene ischt dr Rolf Kieser.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Braggene ghert zua dr schwäbisch-sidfränkische Ibergangsregion.

## Bilder

Brackenheim-schloss.jpg|Schloss Braggene
Datei:Brackenheim-Pfarrkirche.JPG|Stadtkirch „St. Jakobus“
Datei:Brackenheim-HeussMuseum.JPG|Obertorhaus, Theodor-Heuss-Museum
Datei:Brackenheim-badhaus.jpg|s Nui Bad
Datei:Brackenheim-alteschule.jpg|Alte Schual
Datei:Brackenheim-FachwerkHaeuser.JPG|Fachwerkheiser beim Rothaus
Datei:Brackenheim-bandhaus.jpg|Bandhaus
Brackenheim_Steinmauer_4.jpg|a Mäurle aus alde Bauschdoi


Brackenheim_um_1640_De_Merian_Sueviae_058.jpg | om 1640 rom (Topographia Sueviae)
Brackenheim-Unbekannt-1820.jpg | om 1820 rom
Zabergaeubahn1896-5-markt.jpg | 1896
Feuerloeschteich_in_Brackenheim_-_1914.JPG | 1914
Brackenheim - LABW - Staatsarchiv Ludwigsburg )PL 723 DK 123-58).jpg | om 1955 rom


## Weblink
* 
* 
* www.brackenheim.de

## Fuaßnota
Cleebronn

**Cleebronn** (amtlich *Cleebronn* ()) ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Cleebronn leit em Zabergäu nerdlich vom Stromberg. D Nochbergmoede vo Cleebronn send Güglingen, Brackenheim, Bönnigheim ond Sachsenheim.

Vo dr Gmarkong send 44,1 % Landwirtschaftsfleche, 39,1 % Wald, 16 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Cleebronn gheret dr gleichnamig Ort, dr Weiler Treffentrill, dr Hof Katharinenplaisir, s Schloss Magenheim ond d Wohnblätz Michaelsberg ond Neumagenheim.

## Gschicht
Cleebronn ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1279 als *Kleberen*.

## Verwaltong
Cleebronn hot mit dr Stadt Brackenheim a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes vo Cleebronn ischt dr Thomas Vogl.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Cleebronn ghert zua dr schwäbisch-sidfränkische Ibergangsregion.

## Bilder

SchlossMagenheim.jpg|Schloss Magenheim
Cleebronn-pfarrkirche-web.jpg|Pfarrkirch ond Pfarrhaus
Cleebronn-rathaus1736-web.jpg|Rothaus
Cleebronn-kirche2007.jpg|Raphaelskirch
Cleebronn-backhaus1930-web.jpg|Backhaus vo 1930
Cleebronn-kelter1907-web.jpg|Kelter vo 1907
Michaelsberg 20061118.jpg|Michaelsberg


## Literatur
* Wolfram Angerbauer: *700 Jahre Cleebronn 1279–1979. Geschichte einer Gemeinde*. Gemeindeverwaltung Cleebronn, Cleebronn 1979

## Weblink
* 
* 
* www.cleebronn.de

## Fuaßnota
Eberstadt (Württemberg)

**Ewwerstadt** (amtlich *Eberstadt* ()) ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Ewwerstadt leit em Eberbachdal, eme Seitedal vom Sulmdal. D Nochbergmoede vo Ewwerstadt send Weinsberg, Erlenbach, Neckarsulm, Neuenstadt am Kocher, Langenbrettach ond Bretzfeld.

Vo dr Gmarkong send 49,1 % Landwirtschaftsfleche, 33,1 % Wald, 16,9 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Ewwerstadt gheret d Ortsdoel Eberstadt ond Hölzern.

## Gschicht
Ewwerstadt ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1247, dr Ortsdoel Hölzern om 1100, Lennach 1282, Buchhorn 1402.

## Verwaltong
Ewwerstadt hot sich mit Weinsberg, Ellhofen ond Lehrensteinsfeld zom a Gmoeverwaltongsverband zammagschlossa.

Dr Schuldes vo Ewwerstadt ischt dr Stephan Franczak.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Ewwerstadt ghert zom Sidfränkisch.

## Bilder

Datei:Eberstadt-pfarrhaus-web.jpg|Pfarrhaus vo 1773
Datei:Eberstadt-rathaus-web.jpg|Rothaus
Datei:Eberstadt-schulhaus-web.jpg|s Alt Schualhaus vo 1880
Datei:Eberstadt-brunnen1789-web.jpg|Barockbronna vo 1784
Datei:Eberstadt-altekelter-web.jpg|Alte Kelter
Datei:Eberstadt-eberbrunnen-web.jpg|Eberbronna
Datei:Eberstadt Muehle 20080423.jpg|Mihle
Datei:Eberstadt Schafhaus 20080423.jpg|Schafhaus
Datei:Buchhorn-mitte-web.jpg|Buchhorn
Datei:Buchhorn-backhaus-web.jpg|Backhaus vo 1888, Buchhorn
Datei:Lennach-rathaus-web.jpg|s Alt Rothaus, Lennach
Datei:Lennach-kelter-web.jpg|Alte Kelter, Lennach
Datei:Lennach-backhaus-web.jpg|Backhaus, Lennach


## Weblink

* www.eberstadt.de

## Fuaßnota
Ellhofen

**Ellhofe** (amtlich *Ellhofen* ()) ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Ellhofe leit em Dal vo dr Sulm, rond sibe Kilometer eschtlich vo Haalbrunn. D Nochbergmoede vo Ellhofe send Weinsberg, Obersulm ond Lehrensteinsfeld.

Vo dr Gmarkong send 60,2 % Landwirtschaftsfleche, 6,3 % Wald, 32,4 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschtiche Fleche.

## Gmoedsglidrong
Zua Ellhofe gheret koene weitere Ortsdoel.

## Gschicht
Ellhofe ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1037.

## Verwaltong
Ellhofe hot sich mit Weinsberg, Eberstadt ond Lehrensteinsfeld zom a Gmoeverwaltongsverband zammagschlossa.

Dr Schuldes vo Ellhofe ischt dr Wolfgang Rapp.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Ellhofe ghert zom Sidfränkisch.

## Bilder

Ellhofen von Suedosten 20070519.jpg|Ellhofen von Südosten
Ellhofen Rathaus 20070314.jpg|Rothaus
Ellhofen Evangelische Kirche 20070314.jpg|Evangelische Kirch zom Heilige Kreiz, Sankt Peter ond Genovefa

## Literatur
* Wolfram Angerbauer: *Ellhofen. 1037 bis 1987*. Gemeindeverwaltung Ellhofen, Ellhofen 1988

## Weblink
* 
* 
* www.ellhofen.de

## Fuaßnota