open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Protobulgaren

**Protobulgare** (gläägentlig au *Ur-Bulgare* oder *Hunno-Bulgare*) isch e wüsseschaftligi Bezäichnig für verschidnigi Verbänd vo Stämm in dr öirasischen Steppezoone, wo vor allem Turksprooche gschwätzt häi und sit em 5. Joorhundert in de Schriftkwelle under em Ethnonüm „Bulgare“ erschiine. Iiri Sprooch bezäichnet mä als *[[Bolgarische Sprache|Bolgarisch]]*. De Protobulgare si östlig und westlig vom Assowsche Meer (*Megale Boulgaria*), uf em Balkan und an dr middlere Wolga (*Wolga-Kama-Bulgarie*) gröösseri Riichsgründige glunge. D Protobulgare, wo uf e Balkan iigwanderet si, si im Früemiddelalter (7.–10. Joorhundert) slawisiert worde. Si häi im 9. Joorhundert s Christedum aagnoo und wärde zu de Vorfaare vo de hütige (slawische) Bulgare zelt. D Wolgabulgare hingege häi im 10. Joorhundert dr Islam aagnoo.

## Liddratuur

* V. Beševliev: *Die protobulgarische Periode der bulgarischen Geschichte*. Verlag Adolf M. Hakkert, Amsterdam 1981, ISBN 90-256-0882-5.
* Florin Curta: *Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250*. Cambridge 2006.
* Bojidar Dimitrov: *Bulgaria Illustrated History*. Sofia 1994, ISBN 954-500-091-0 (2. Ufl. 2002).
* Edgar Hösch / Karl Nehring / Holm Sundhaussen (Hrsg.): *Lexikon zur Geschichte Südosteuropas*. Böhlau, Wien/Köln/Weimar 2004, ISBN 3-205-77193-1.
* Jonathan Shepard: *Slavs and Bulgars*. In: *[[The New Cambridge Medieval History]]*. Bd. 2. Cambridge 1995, S. 228ff. (mit ausführliche Bibliographie zum Thema Bulgaren und Slawen [ebd., S. 915ff.])
* Warren Treadgold: *A History of the Byzantine State and Society*. Stanford University Press, Stanford 1997, ISBN 0-8047-2630-2.
* Daniel Ziemann: *Vom Wandervolk zur Großmacht. Die Entstehung Bulgariens im frühen Mittelalter.* Böhlau, Köln u. a. 2007 (wissenschaftliche Besprechung).

## Weblingg
* Rasho Rashev: ''On the origin of the Proto-Bulgarians'' (p. 23-33 in: ''Studia protobulgarica et mediaevalia europensia. In honour of Prof. V. Beshevliev'', Veliko Tarnovo, 1992) (ängl.)
* Rüdiger Schmitt: ''Iranica Protobulgarica. Asparuch und Konsorten im Lichte der Iranischen Onomastik''
* ''Армянская География VII века по Р.Х (приписывавшаяся Моисею Хоренскому).'' Пер. с др.-арм. и коммент. К.П.Патканова. Вступит. ст. К. П. Патканова. СПб., 1877.
* ''Bulgarian Myth and Folklore. Background to Bulgarian Myth and Folklore: The Proto-Bulgarians'' (ängl.)
* Bojidar Dimitrov: Extract from the book "''Bulgaria Illustrated History''" (ängl.; PDF-Datei; 525 kB)
* Peter Dobrev: ''Inscriptions and Alphabet of the Proto-Bulgarians'' (en alternative Lingg zur gliiche Site) (ängl.)
* Velina Dimitrova: Zeugnisse der Kunst und Kultur der Protobulgaren aus der heidnischen Periode des Ersten Bulgarischen Reiches (7. - 9. Jh.)

## Fuessnoote
Thema (byzantinische Verwaltung)

S **Thema** (, d Etümologii vom Wort isch umstritte) isch e Verwaltigsäihäit im Byzantinische Riich gsi, wo die römischi *[[Römische Provinz|Provincia]]* ersetzt het. Die erste Theme si in dr Middi vom 7. Joorhundert entstande. Es het sich drbii um Milidäärdistrikt ghandlet, wo d Befäälshaber von ene spööter au zivil-administrativi Ufgoobe übernoo häi.  Die ursprüngligi Bedütig vom Wort isch woorschiinlig  „Armee“ gsi; es het sit em früeje 7. Joorhundert d Armeegrubbe vom ene *[[magister militum]]* (Armeemäister) in dr spootrömische Armee bezäichnet und denn woorschiinlig s Gebiet wo die Armee ufgstellt gsi isch. E Vorstuefe vo de Theme isch in e Hufe Hiisichte s Exarchat gsi. 

## D Themene

D früeste Themene si gsi:

## Liddratuur

* J. V. A. Fine: *Basil II and the decline of the Theme System*. In: *Studia slavico-byzantina et medievalia Europensia.* Band 1, 1989, , S. 44–47.
* John F. Haldon: *Byzantium in the Seventh Century. The Transformation of a Culture.* 2. Auflage. Cambridge University Press, Cambridge 1997, ISBN 0-521-31917-X (wichtiges Überblickswerk).
* John F. Haldon: *Military Service, Military Lands, and the Status of Soldiers. Current Problems and Interpretations.* In: *Dumbarton Oaks Papers.* Band 47, 1993, , S. 1–67.
* John F. Haldon: *Warfare, State and Society in the Byzantine World. 565–1204*. UCL Press, London 1999, ISBN 1-85728-494-1 (wichtige militärgeschichtliche Studie).
* Johannes Karayannopulos: *Die Entstehung der byzantinischen Themenordnung*. C. H. Beck, München 1959 (*Byzantinisches Archiv,* Band 10; zugleich Habilitationsschrift, Universität München 1959; Zusammenfassung der älteren Forschung).
* 
* Ralph-Johannes Lilie: *Die zweihundertjährige Reform. Zu den Anfängen der Themenorganisation im 7. und 8. Jahrhundert*. In: *Byzantinoslavica.* Band 45, 1984, , S. 27–39, 190–201.
* Ralph-Johannes Lilie: *Die byzantinische Reaktion auf die Ausbreitung der Araber. Studien zur Strukturwandlung des byzantinischen Staates im 7. und 8. Jahrhundert*. Institut für Byzantinistik und Neugriechische Philologie der Universität, München 1976 (*Miscellanea Byzantina Monacensia*, Band 22; zugleich Dissertation, Universität München 1975).
* Ralph-Johannes Lilie: *Thrakien und Thrakesion. Zur byzantinischen Provinzorganisation am Ende des 7. Jahrhunderts.* In: *Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik.* Band 26, 1977, , S. 7–47.
* Warren Treadgold: *A History of the Byzantine State and Society.* Stanford University Press, Stanford, California 1997, ISBN 0-8047-2421-0 (bzgl. der Datierung der Themenverfassung und auch hinsichtlich der inhaltlichen Qualität problematisch).
* Warren Treadgold: *Byzantium and its army. 284–1081.* Stanford University Press, Stanford, California 1995, ISBN 0-8047-2420-2.

## Weblingg
* Byzantinischi Themene um 1025

## Fuessnoote
Thema

**Thema** (griechisch: θέμα, théma „Behauptig, Usspruch“) bezäichnet:

dr Geegestand vom ene Gedanke:
* e Punkt in dr Daagesornig oder Diskussion, 
* bi meerere verwandte Grundgedanke reedet mä von ere Themegrubbe
* dr zentral Undersuechigsgeegestand von ere wüsseschaftlige Analyse

* dr Zwäck und d Merkmol von ere thematische Charte
* e Darstelligsebeni bi grafische Tools vo Geoinformationssüsteem

Kunst und Kultur:
* Süsche, irgen e Objekt, wo zum Geegestand von ere künstlerische Darstellig wird
* s Hauptmotiv von ere fotografische Ufnaam
* in dr Muusig e charakteristische msikalische Gedanke
* in dr Liddratuur dr Grundgedanke vom ene lidderarische Wärk
* e Paket vo Iistellige und Bilder, wo d Funkzioon und s Usgsee vo dr grafische Benutzeroberflechi (GUI) vo Kompiuterbrogramm festlege

Linguistik:
* in dr Grammatik dä Däil vo dr Ussaag, wo drüber greedet wird

Sustigs:
* im byzantinische Riich e milidäärisch-zivile Verwaltigsdistrikt 
* *Thema*, e Gegend im Nordweste vo Arabie, erwäänt in Jesaja 21, 14
* Lancia Thema, en Autimodäll (1984–1995)
* en östriichischi Informazionssändig
Regenwald

**Rägewald** nännt mer e mee oder weniger naturbelosse Wald-Ekosyschtem, wu dur e bsundersch fycht Klima gchännzaichnet isch mit Niderschleg vu iber 2000 mm im Johresmittel. Mer unterschaidet doderby zwische dr Rägewälder in dr Trope un dr Rägewälder vu dr gmäßigte Braitine.

## Tropischi Rägewälder
Immergrieni, tropischi Rägewälder sin uf allne Kontinänt entstande, uf bod Syte vum Äquator bis uugfehr zum 10. Braitegrad, vor allem z Sidamerika un z Ozeanie aber au dytli driber uuse. Di grescht zämmehängigi Flechi – glychzytig au iber d Helfti vu dr Gsamtflechi vu allne tropische Rägewälder – het s im Beraich vum Amazonasbecki. Wyteri großi Rägewälder git s im Kongobecki un z Indonesie.

Dr Uusdruck *tropische Rägewald* chännzaichnet e Ekosyschtem, wu ne Vilzahl vu Waldtype umfasst: zum aine dr Diefland-Rägewald bis um 800 m Hechi, zum andere dr Bärg-Rägewald bis um 1500 m Hechi un schließli dr Näbelwald iber 2000 m Hechi. Zum Dail wäre in dr Fachliteratur fir bstimmti Regione no mee Unterschaidige vorgnuu, zum Byschpel "Wulkewald" fir dr Rucke vu dr Nerdlige Kischtekordillere z Venezuela.

## Rägewälder vu dr gmäßigte Braitine
Gmäßigte Rägewald chunnt vor allem an dr Weschtkischte vu Nordamerika vor, z Chile un uf Tasmanie un z Neuseeland. Vum tropische Rägewald wird er dur syni Lag in dr gmäßigte Zone abgränzt.

## Literatur
* Anton Fischer: *Forstliche Vegetationskunde.* Blackwell, Berlin, Wien 1995, ISBN 3-8263-3061-7.

## Weblink
Rolf Böhme

De **Rolf Böhme** (* 6. Augschte 1934 z Konschtanz; † 12. Februar 2019 z Friburg) isch e ditsche Bolitiker (SPD) gsii. Er isch vu 1978 bis 1982 Barlementarische Staatssekretär bim Bundesminischter vu de Finanze un vu 1982 bis 2002 Owerburgermaischter vu de Stadt Friburg gsii.

## Uusbildung un Beruef
De Böhme het z Minche un z Friburg Rechtswisseschaft studiert. Im Johr 1965 isch er in di bade-wirttebergisch Stiirverwaltung iidrette, 1968 isch er als Fachaawalt fir Stiirrecht zuegloo wore. Anne 1969 het er an de Universitet Friburg promoviert mit de Arwet *Die Beschränkung der Amtshaftung auf die Hoheitsverwaltung*.

Sit 2003 isch de Böhme Partner im Friburger Biro vu de Rechtsaawaltskanzlei *Graf von Westphalen* un schafft vor allem im Berich Effentlig Recht un Projektentwicklung. Er isch au Beroter vum ehmolige Bundesinneminischter Otto Schily gsii.

## Abgordnete
Vu 1972 bis zue sinre Mandatsniderlegung am 2. Dezember 1982 isch de Böhme Mitglid vum Ditsche Bundesdag gsii. Er isch alliwil iwer d Landeslischt Bade-Wirtteberg in de Bundesdag iizoge.

## Effentligi Ämter
Am 16. Februar 1978 isch er als Barlementarische Staatssekretär bim Bundesminischter vu de Finanze in di vum Bundeskanzler Helmut Schmidt gfiert Bundesregierung beruefe wore. Bin re Kabinettsumbildung isch er zum 28. April 1982 us em Amt gschide.

Am 16. November 1982 isch er zum Owerburgermaischter vu de Stadt Friburg im Brisgau gwehlt un dodemit zum Noofolger vum Eugen Keidel wore. Wun er anne 2002 u#s Altersgrind nimi het derfe kandidiere, isch de Griene Dieter Salomon sin Noofoolger wore. D Stadt Friburg het de Große Saal vum Kunzerthuus,. wu vum Böhme maßgeblig gferderet wore isch, no ihm gnennt. In sinre Amtszit isch d B 31 Oscht uusbaut wore, wu mit re Tunellstrecki großi Dail vum Friburger Oschte vum Durgangsverkehr entlaschtet ghaa het. Baidi Projekt, s Kunzerthuus un de Uusbau vu de B31-Oscht sin in de Bevelkerig arg umstritte gsii.

Am 27. April 2002 isch em Böhme z Stuegert d Verdienschtmedallie vum Land Bade-Wirtteberg un am 27. Juni 2005 vum Otto Schily z Berlin s Groß Bundesverdienschtkriz verlihe wore.

## Literatur
* Rudolf Vierhaus / Ludolf Herbst (Hrsg.): *Biographisches Handbuch der Mitglieder des Deutschen Bundestages 1949–2002.* Band 1, A–M, Saur, München 2002, ISBN 3-598-23781-2, S. 82–83

## Weblink
*Homepage vum Rolf Böhme
Konstans II.

Dr **Konstans II.** (, * 7. Novämber 630; † 15. Septämber 668 z Syrakus), Soon vom Konstantin III. und vo dr Gregoria, isch vo 641 bis 668 dr oströmisch bzw. byzantinisch Kaiser gsi. Vor sinere Chröönig isch si Naame noch sim Groossvater *Flavius Heraclius* () gsi, und sin Naame as Kaiser isch äigentlig *Konstantinos* gsi, aber es gseet us, ass scho sini Zitgenosse iim us umbekannte Gründ Konstans gsäit häi.

Si ganzi Herrschaft isch ussebolitisch im Schatte vo dr Islamische Expansioon gstande, wo s Riich zum ene verzwiiflete Abweerkampf zwunge het, wo nume zum Däil erfolgriich gsi isch. Im Raame vo dr Religioonsbolitik het s e Komflikt mit em Babst gee wäge sim Verbot us em Joor 648, wo d Diskussioon über d Froog, öb dr Jesus äi oder zwäi Natuure ghaa het (lueg *[[Monophysitismus|Monofüsitismus]]* und *[[Monotheletismus]]*). Wäge däm Händel het e kaiserligs Gricht dr Maximus Confessor verurdäilt, und dr Konstans het 666 d Chille vo Ravenna dr Oberhohäit vo Rom wäggnoo und sä zun ere sälbstständige Chille gmacht.

## Liddratuur
* Pasquale Corsi: *La spedizione Italiana di Costante II*. Bologna 1983.
* Salvatore Cosentino: *Constans II and the Byzantine navy*. In: *Byzantinische Zeitschrift* 100 (2008), S. 577–603.
* John F. Haldon: *Byzantium in the Seventh Century. The Transformation of a Culture*. 2. Aufl. Cambridge 1997 (bes. S. 53ff.).
* James Howard-Johnston: *Witnesses to a World Crisis. Historians and Histories of the Middle East in the Seventh Century*. Oxford 2010.
* Andreas N. Stratos: *Byzantium in the seventh century. Vol. III. 642-668*. Amsterdam 1975.

## Weblingg

*
Nottwil

**Nottu** (amtl. *Nottwil*) esch en politischi Gmeind im Kanton Lozärn i de Schwiz.

## Geographi
Nottu liid am Westufer vom Sempachersee, de Haupteil liid am Bärg. De gröschti Teil vo de Bevölkerig wonnt unde im Dorf, ned wiit ewägg vom See. Zo de Gmeind ghöret ou no d Wiiler *Oberei* (549 m.ü.M.), *Ei* (528 m.ü.M.), *Büel* (587 m.ü.M.), *Meiebach* (508 m.ü.M.) ond *Eggerschwil* (517 m.ü.M.). Vo dr Gmeindsflächi send 77,8 % landwirtschaftlech gnotzt, 8,9 % send Waud, 12,6 % Sedligsflächi ond 0,7 % anderi Flächene. Nottu gränzt im Norde a Oberchöuch, im Oschte a Budishouz und im Norde a Ruusmu und Sämpech.

## Gschicht
I de nööchi vo Iflike händ Buure 1881 i de Ruine vom ene römische Guetshof e wonderbare Vierfuess ond anderi schöni römischi Gägeständ gfonde.

Nottu werd zom erschte Mou 1217/21 aus *Notewile* bezeichnet.

## Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Ab 1850 send rond en Viertu vo de Lüt wäg de Industrialisierig abgwanderet. Auerdengs esch d Bevölkerig ab 1900 weder massiv agstege (+ 15 %), bis 1970 isch d Bevölkerig langsam wiitergwachse. Doch sit denn gods weder sehr stark (1970-2004 + 107 %) döruf. De Uusländeraateil esch 2014 bi 10,8 % gläge.

### Sproche
Bi de Voukszählig 2000 hend vo dr 2682 Iiwohner 92,8 % Düütsch aus Houptsprach aagää, 0,5 % Französisch, 1,5 % Italienisch ond 5,2 % en anderi Sprach.

Z Nottu redt mer s hochalemannisch Lozärntütsch.

### Religion
Öber 3/4 vo de Iwohner vo Nottu send römisch-katholisch, 11,5 % send evangelisch ond 2 % Muslime. 5,6 % send konfessionslos.

### Nationalitäte
Z Nottu läbed 87,81 % Schwizer ond 9,9 % Usländer.

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,8% , CVP 25,6% , FDP 17,7% , GLP 5,8% , GP 5,2% , SP 8,6% , SVP 29,4% , anderi Parteie 5,8%.

De Gmeindspräsident vo Nottu esch de Walter Steffen (Stand Februar 2016).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,8 % gläge.

## Bsundrigs
Z Nottu stood sit 1990 s Schwizer Paraplegiker-Zentrum. Au die Schwizer Paraplegiker-Vereinigung esch i de Gmeind. Aafangs Oktober 2005 isch z Nottu au s «Guido A. Zäch Institut» (GZI) eröffnet worde.

## Literatur
* Adolf Reinle: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Luzern, Band IV: Das Amt Sursee.* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 35). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1956, ISBN 978-3-906131-23-8.

## Weblink

* Offizielli Website vor Gmeind Nottu 
* Gmeindsprofil uf de kantonale Website
* 

## Fuessnote
Griechisches Feuer

S **Griechische Füür** ( **', [[Neugriechische Sprache|nöigriechisch]]  **' „flüssigs Füür“) isch e milidäärischi Brandwaffe gsi, wo im byzantinische Riich sit em 7. Joorhundert iigsetzt worden isch. Dr Naame *griechischs Füür* isch nit authentisch; d Byzantiner sälber häi em *Seefüür* oder *flüssigs Füür* gsäit. S griechische Füür isch kritisch gsi in dr Verdäidigung vo Konstantinopel, wo d Araber d Stadt vo 674 bis 678 belaageret häi. Es isch au spööter immer wider iigsetzt worde und wägen em het die byzantinischi Flotte dr östligi Middelmeerruum wäärend Joorhunderte chönne beherrsche.

## Brandmiddel
D Zämmesetzig vom Brandmiddel isch immer mee verbesseret worde. Vermuetlig isch s au an die underschiidlige Waffesüsteem aabasst worde. Es si dorum verschiideni Variante überlieferet, in alle isch het mä Ärdööl oder Asfalt as Grundlaag brucht. Die het mä im byzantinische Riich in dr Nööchi vom Schwarze Meer gfunde. Anderi Bestanddäil, wo mänggisch din gsi si, si Baumharz, Schwääfel und brennte Chalch, vom 10. Joorhundert aa woorschiinlig au Salpeter gsi. D Detäi, wie s härgstellt worden isch, si aber nit überliiferet. Vilmol wird verzellt, ass es vo sälber häig afo brenne, wenn s mit Wasser in Kontakt cho isch, für das git s aber käini Beleeg.

## Liddratuur
 
* Jochen Gartz: *Vom griechischen Feuer zum Dynamit. Eine Kulturgeschichte der Explosivstoffe*. E. S. Mittler & Sohn, Hamburg 2007, ISBN 978-3-8132-0867-2.  
* Erich Gabriel: *Griechisches Feuer*. In: Robert Auty u. a. (Hrsg.): *[[Lexikon des Mittelalters]]*. Band 4, Artemis-Verlag, München 1989, ISBN 3-7608-8904-2, Sp. 1711f. 
* John Haldon: *Greek fire revisited. Recent and current research*. In: Elizabeth Jeffreys (Hrsg.): Byzantine style, religion, and civilization. In honour of Sir Steven Runciman. Cambridge University Press, New York u. a. 2006, ISBN 0-521-83445-7, S. 290–325. 
* Johannes Preiser-Kapeller: *Wunderwaffe des Mittelalters? Geschichte und Theorie des Griechischen Feuers*. In: Karfunkel-Combat. Nr. 3, 2007, ISSN 0944-2677, S. 45–47 (mit Bericht zu Rekonstruktionsversuchen von Prof. John Haldon, Princeton).

## Weblinks

* www.messala.de: Das flüssige Feuer
Bürglen

**Bürglen** stoht för:
* en Berg im Gantrisch-Gebiet, Berner Oberland
* *Bürglen (Albis)*, 915 m ü.M., di högschti Erhebig vo de Albis-Chetti im Kanton Züri
* *Burg Bürglen*, e ehemoligi Burg bi Bargen (Engen), Stadttail vo Enge, im Landkreis Konstanz, Bade-Würteberg
* *Feste Bürglen*, e Festig bi Sitzenkirch, Ortstail vo Chander im Landkreis Lörrach, Bade-Würteberg

**Bürglen** isch de Name vo folgende Ort:

z Dütschland:
* *Bürglen (Waldshut)*, en Ortsteil vo de Stadt Waldshet-Düenge im Landkreis Waldshuet, Bade-Würteberg

i de Schwiz:
* Bürglen (Ägerten), en Kirchweiler bi Ägerte im Kanton Bern
* Bürglen FR (offiziell franz. *Bourguillon*), en Weiler uf em Gebiet vo de Stadt Fryburg im Kanton Fryburg
* Bürglen TG, e Gmeind im Kanton Thurgau
* Bürglen UR, e Gmeind im Kanton Uri
* Kaiserstuhl-Bürglen, en Weiler am Brünigpass i de Gmeind Lungere im Kanton Obwalde
Phanerozoikum

S Äon **Phanerozoikum** („Zytalter vum sichtbare Läbe“) umfasst di drei Äre Paläozoikum, Mesozoikum un Känozoikum un dodermit dr Zytruum vu eppe  Millione Johr bis hite.

Dr Name Phanerozoikum chunnt dohär, dass ab em Kambrium – dr unterschte (=frieschte) Periode vum Paläozoikum – zum erschte Mol makroskopisch sichtbari Fossilräscht in ere große Aazahl ufdrätte. Im Zytabschnitt vor em Phanerozoikum – em Kryptozoikum – het s zwar au Fossilräscht, die sin aber in dr Hauptsach nume mit mikroskopische Methode z erfasse, e Uusnahm dodervu bildet aber zum Byschpel d Ediacara-Fauna us em Ediacarium.

Phanerozoikum isch e Uusdruck us dr biostratigrafische Gliderig.

## Gliderig
S Phanerozoikum glidert sich in die Ärathem uf:

* Äon: **Phanerozoikum** (–&nbsp;mya)
** Ära: Känozoikum (–&nbsp;mya)
** Ära: Mesozoikum (–&nbsp;mya)
** Ära: Paläozoikum (–&nbsp;mya)
* Äon: Proterozoikum (–&nbsp;mya)
* Äon: Archaikum (–&nbsp;mya)
* Äon: Hadaikum (–&nbsp;mya)

## Literatur
* Hans Murawski, Wilhelm Meyer: *Geologisches Wörterbuch*. Spektrum, Heidelberg 2004, ISBN 978-3-8274-1445-8.

## Weblink
Syrakus

D Stadt **Syrakus** (italiänisch: *Siracusa*, sizilianisch:*Saraùsa*; altgriech.: Συράκουσαι *Syrakusai*) lit an dr Ostküste vo Sizilie. Si isch d Hauptstadt vo dr Browinz Syrakus i dr italiänische Regioon Sizilie. In dr Antike isch Syrakus e baar Joorhundert lang die mächdigsti Stadt vo dr Wält, wi mä sä denn kennt het, gsi. Dr Cicero het si as „die grössti und schönsti vo alle griechische Stedt“ bezäichnet. Vo 269 bis 215 v. d. Z. isch dr Hieron II. König vo Syrakus gsi.

## Liddratuur
* Hans-Peter Drögemüller: *Syrakus. Zur Topographie und Geschichte einer griechischen Stadt*. Winter, Heidelberg 1969 (Gymnasium, Beiheft 6).
* Birgit Wagner: *Die Bauten des Stauferkaisers Friedrichs II. – Monumente des Heiligen Römischen Reiches.* Berlin 2005

## Weblingg

* Offizielli Site vo dr Stadt Syrakus (italiänisch)

## Fuessnoote
Konstantin IV. (Byzanz)

Dr **Konstantin IV.** (* um 650; † 685; latiinisch *Flavius Constantinus*, ) isch vo 668 bis 685 byzantinische Kaiser gsi. Dr Biinaame *Pogonatos* (Πωγωνάτος‚ „dr Bärtigi“) isch woorschiinli uf si Vater Konstans II.  bezooge gsi.

Dr Konstantin IV. isch dr Soon vom Kaiser Konstans II. gsi. Dä het in de letschte Joor vo sim Lääbe si Residänz uf Sizilie verläit und vergääblig verlangt, ass si Soon und Mitkaiser au dört aane chiem. Wo dr Konstans 668 ermordet worden isch, isch z Syrakus dr Armenier Mizizios zum *Augustus* usgrüeft worde. Es git Kwelle wo sääge, ass dr Konstantin IV. denn persöönlig mit ere Flotte vo Konstantinopel uf Sizilie gseeglet sig, zum d Usurbazioon niiderschloo. Öb das aber woor isch, isch in dr Forschig umstritte. Sicher isch nume, ass dr Mizizios noch e baar Möönet umchoo isch.

Dr Konstantin het sini bäide Brüeder Herakleios und Tiberios lo verstümmle, für dass si nid chönnte an d Macht cho. Er het e baar milidäärischi Erfolg ghaa: 678 het er die ersti Belaagerig vo Konstantinopel dur d Araber abgweert und drbii iiri Flotte vernichtend gschlaage. D Araber häi denn mit em e Friidensverdraag abgschlosse, wo si nume e baar Joor vorhäär nit aagnoo hätte.  685 isch dr Verdraag ernöijeret worde. En andere Erfolg isch d Integrazioon vo de *Sermesianoi*, offebar Noochfaare vo dr römischen Provinzialbevölkerig z Pannonie und de römische Gfangene, wo 616 dört aagsiidlet worde si, wo dr Bulgarefürst Kuver 680 uf Makedonie und won er e Chanat errichtet het. Denn häi au no d Berber und dr Exarch vo Karthago  d Araber bi Biskra 683 in Nordafrika abgweert. Kirchebolitisch het er sich mit em Babst 681 versöönt.

Wo d Protobulgaren 679 under em Brueder vom Kuver, em Khan Asparuch, in d Browinz Mösie wo denn zum grösste Däil scho slawisiert gsi isch, iigfalle si, het dr Konstantin IV. das nit chönne verhindere, so dass er s nöi gründete Bulgareriich het müesse anerkenne. 680 het er d Äigeständikäit vom Langobarderiich z Italie anerkennt. Dr Konstantin im Alter vo 33 im Joor 685 gstorbe.

## Literatur
* John F. Haldon: *Byzantium in the Seventh Century*. 2. Aufl. Cambridge 1997, S. 63ff.

## Weblingg

*
Justinian II.

Dr **Justinian II.** (, * 668/669; † 711 in dr Nööchi vo Damatrys z Buthünie) mit em Übernaame **Rhinotmetos** ( ‚mit dr abgschnittnige Naase‘) isch dr byzantinisch Kaiser vo 685 bis 695 und no äinisch vo 705 bis 711 gsi. Er isch dr letscht Herrscher vo dr Herakleische Dünastii.

## Usse- und Siidligspolitik
688 het er en erfolgriiche Fäldzug gege d Slaawe gfüert und het denn Zääduusigi von ene as Weerbuure im Thema (Milidäärbezirk) Opsikion in Chläiasie aagsiidlet. Au gege d Araber isch er erfolgriich gsi und 688/689 het dr Kalif Abd al-Malik um Friide bittet. Züpere isch gmäinsam verwaltet worde und d Stüüre vo därt häi d Byzantiner und d Araber under sich ufdäilt. Usserdäm häi d Araber regelmässigi Dribut müesse zaale. Drotz de Chriege wo no cho si, isch s Züpereabkomme langfristig stabil bliibe.

Dr Kalif het s denn au zuegloo, ass dr Justinian die christlige Mardaite vom Libanon ins byzantinische Riich umgsiidlet het. Das isch de Araber umso lieber gsi, wil d Mardaïte iine e Hufe Schwiirigkäite gmacht häi. Wiso nöiji Kämpf usbroche si isch nid ganz klaar. D Araber und au byzantinischi Gschichtsschriiber häi d Schuld im Justinian zuegschoobe. Bi Sebastoupolis (hüte Sulu-Saray) nordwestlig vo Sebasteia (hüte Sivas) isch s im Früelig 693 zur Schlacht cho und d Byzantiner häi verloore. Si häi denn Däil vo Armenie de Araber müesse überloo.

## Religioonsbolitik
Dr Kaiser het mit eme Konzil d Chille welle veräihäitlige und im Babst Sergius I.  si Wille welle ufzwinge. Dä het aber gnueg Understützig vo de Römer übercho und so isch dr Komflikt unglööst bliibe.

## Innebolitik
Dr Justinian het s Stüürwääse reformiert und sich allgemäin verhasst gmacht. 695 häi sini Gegner z Konstantinopel e Revoluzioon gmacht, dr Justinan gstürzt, im d Naase abgschnitte, so dass er nüm chönni Herrscher si, und iin ins Exil gschickt. Er isch zu de Chasare gflüchdet, het därt e Brinzässin ghürootet. Im Justinian si Noochfolger, dr Kaiser Tiberios II., het Druck uf d Chasare gmacht, die häi denn brobiert dr Justinian umzbringe, aber dä het chönne zu de Bulgare flüchte. Er het mit em bulgarische Chan Terwel gmäinsami Sach gmacht und het mit ere bulgarische Armee im Früelig 705 Konstantinopel erooberet. Er het dr Tiberios II. gstürzt und het zum zwäite Mol dr Droon bestiige. Dr Terwel het zum Dank dr Ditel *[[Caesar (Titel)|Caesar]]* überchoo.

Dr Justinian het d Bevölkerig afo terrorisiere und die ehemolige Kaiser Leontios (695–698) und Tiberios II. (698–705) lo umbringe. Er het Chrieg gege d Bulgare gmacht und isch gschlaage worde. 711 häi Ufständischi mit ere Flotte Konstantinopel aagriffe und iignoo. Dr Justinian isch köpft worde und mä het au si äinzige Soon, dr Tiberios, umbrocht.. Dr Aafüerer vo de Ufständische, dr Philippikos Bardanes, isch noch iim Kaiser worde.

## Liddratuur
* John F. Haldon: *Byzantium in the Seventh Century*. 2. Auflage, Cambridge 1997, ISBN 0-521-31917-X
* Constance Head: *Justinian II of Byzantium*. Madison 1972, ISBN 0-299-06030-6
* Andreas N. Stratos: *Byzantium in the Seventh Century*. Bd. 5, Amsterdam 1980, ISBN 90-256-0852-3

## Weblingg

* 

## Fuessnoote
Ozeanien

Unter em Name **Ozeanie** fasst mer d Inselwält vum Pazifik zue aim Kontinänt zämme. No däre Definition isch Ozeanie dr chlaischt Kontinänt no dr Landflechi un dr zweetchlaischt no dr Bevelkerigszahl. Di iber 7.500 Insle umfasse zämme ne Landflechi vu fascht 1,3 Millione Quadratkilometer un gehn iber e Meeresbiet vu rund 70 Millione Quadratkilometer. Rund 2.100 Insle sin bewohnt, D Yywohnerzahl lyt bi rund 14,9 Millione. Mit Uusnahm vu dr Gränze vu Papua-Neiginea zue dr Indonesie het kai Staat z Ozeanie ne Landgränze.

## Bolitischi Gliderig
### Unabhängigi Staate

D Cookinsle sin e *e unabhängige Staat in „freier Assoziierig mit Neiseeland“*, wu vu dr Verainte Natione un vu iber 20 Staate anerkännt isch (im Merz 2001 au vu Dytschland).

### Abhängigi Biet

## Fueßnote


## Weblink

* Statistike un Fakte vu dr Staate vu Ozeanie
* Deutsch-Pazifische Gesellschaft, München (Länderinformatione)
* Sammlig vum MDW-Frankfurt iber Ozeanie
* DFG-Sondersammelbiet Ozeanie an dr UB Frankfurt mit kommentierte Weblink
* World Culture Encyclopedia/Oceania
Belagerung von Konstantinopel (717–718)

D **Belaagerig vo [[Konstantinopel]]** in de Joor 717 und 718 isch dr zwäiti schweeri Aagriff vo de Araber uf die byzantinischi Hauptstadt gsi. D Byzantiner und d Bulgare häi d Stadt erfolgriich verdäidigt. S Ändi vo dr Belaagerig isch e Wändepunkt in dr Islamische Expansion gsi.

D Byzantiner si für d Belaagerig vorberäitet gsi. Si häi d Stadtmuure versterkt und Vorrööt aagläit gha. Die byzantinischi Flotte het im Guldige Horn gankeret und dr Haafe isch mit ere Iisechetti abgschlosse worde.

Im Summer vom Joor 715 het im Kalif Sulayman si Brueder Maslama die arabisch Armee vo Aleppo gäge Konstantinopel gfüert und isch im August 717 aachoo. D Flotte mit 1'800 Schiff isch im Septämber under em Sulayman sälber in Bosporus iinegfahre. Konstantinopel isch vo denn aa uf em Land und uf em Meer vo sim Hinderland abgschnitte gsi. D Aagriff vo de Araber si ooni Erfolg bliibe und wo dr Winter aagfange het, häi d Araber iiri Kamel und Rösser müesse schlachte und Soldate si wäge dr Chelti gstorbe. Im Früelig het dr Kaiser Leo III. die arabisch Flotte aagriffe und vernichdet, so dass die arabisch Armee vo denn aa käi Noochschub me überchoo het. Dr Kaiser het s denn fertig brocht, dr Khan vo de Bulgare, dr Terwel, wo in iim zwar e Find gsee het, aber d Araber für die gröösseri Gfoor ghalte het, drzue z bringe, d Araber aazgriffe. 20'000 bis 50'000 Araber si under de Muure vo dr Hauptstadt gfalle, und am 15. August 718 isch die arabischi Armee abzooge. Arabischi Gschichtsschriiber häi d Verlust vo iirer Site uf 500'000 Maa gschetzt, woorschinlig si s aber nume 130'000 bis 170'000 gsi, und fast alli vo de 1'800 Schiff si kabut gsi.

## D Folge
Wil si d Heerschaft uf em Meer verloore häi, isch dr Vormarsch vo de Araber brämst worde. Konstantinopel het wider emol zeigt, ass mes nid chönn eroobere, und das isch eso bliibe, bis d Kreuzfaarer vom Obeland d Stadt ane 1204 ufem Vierte Chrüzzuug iignoo häi.

## Kwelle
* Theophanes. *The chronicle of Theophanes Confessor. Byzantine and Near Eastern history AD 284-813*, Clarendon Press, Oxford 1997, ISBN 0-19-822568-7.

## Liddratuur
* Ekkehard Eickhoff: *Seekrieg und Seepolitik zwischen Islam und Abendland. Die Hegemonie unter byzantinischer und arabischer Hegemonie (650-1040)*. De Gruyter, Berlin 1966.
* Paul Speck: *Kaiser Leon III. Die Geschichtswerke des Nikephoros und des Theophanes und der Liber Pontificalis. Eine quellenkritische Untersuchung. Teil 1. Die Anfänge der Regierung Kaiser Leons III*. Bonn 2002 (=ΠOIKIΛA Byzantina 19), S. 283-372. 
* Ilse Rochow: *Byzanz im 8. Jahrhundert in der Sicht des Theophanes. Quellenkritisch – historischer Kommentar zu den Jahren 715-813*. Berlin 1991 (=Berliner byzantinistische Arbeiten 57), S. 86-97.
Umayyaden

D **Umayyade** ( oder ) – au *Omayyade, Omajjade, Omaijade, Omajade* – si e Familieklan vom arabische Stamm vo de Quraisch us Mekka gsi, dr Stamm, wo au dr Brofeet Mohammed drzue ghört het. Aaghöörigi vo dr Familie häi vo 661 bis 750 noch dr Zitwändi as Kalife vo Damaskus us über s islamische Imperium, wo denn no jung gsi isch, gherrscht. Si häi die ersti dünastischi Herrscherfolg in dr islamische Gschicht gründet. Under iirer Regierig isch iir Riich im Osten bis zum Indus und im Weste bis zur Iberische Halbinsle vergröösseret worde. Nochdäm si vo de Abbaside us em Oriänt verdriibe worde si, häi si 756 in al-Andalus s Emirat vo Cordoba gründet. Dört häi bis 1031 gherrscht, sit 929 au wider mit em Ditel vom ene Kalif.

## Liddratuur
* Claude Cahen: *Der Islam*. Band 1: *Vom Ursprung bis zu den Anfängen des Osmanenreiches*. Fischer Verlag, Frankfurt am Main 1968 (*[[Fischer Weltgeschichte]]* 14).
* Ulrich Haarmann (Hrsg.): *Geschichte der arabischen Welt.* 4. überarbeitete und erweiterte Auflage. Herausgegeben von Heinz Halm. C. H. Beck, München 2001, ISBN 3-406-47486-1 (*Beck's historische Bibliothek*).
* Gerald R. Hawting: *The first dynasty of Islam. The Umayyad caliphate A.D. 661-750*. Croom Helm, London 1986.
* James Howard-Johnston: *Witnesses to a World Crisis. Historians and Histories of the Middle East in the Seventh Century*. Oxford 2010.
* Hugh Kennedy: *The Prophet and the Age of the Caliphates. The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century*. 2. Auflage. Longman, London u.&nbsp;a. 2004, ISBN 0-582-40525-4.
* Mohamed Meouak: *Pouvoir souverain, administration centrale et élites politiques dans l'Espagne umayyad. (IIe-IVe/VIIIe-Xe siècles)*. Academia Scientiarum Fennica, Helsinki 1999, ISBN 951-41-0851-5 (*Suomalaisen Tiedeakatemian toimituksia* Sarja Humaniora 297).
* Gernot Rotter: *Die Umayyaden und der Zweite Bürgerkrieg (680 - 692).* Steiner, Wiesbaden 1982, ISBN 3-515-02913-3 (*Abhandlungen für die Kunde des Morgenlandes* 45, 3).
* J. J. Saunders: *A history of Medieval Islam.* Routledge & Paul, London 1965 (Nachdruck: ebenda 2006, ISBN 0-415-05914-3).
* Julius Wellhausen: *Das arabische Reich und sein Sturz.* Reimer, Berlin 1902 (2. unveränderte Auflage, de Gruyter, Berlin 1960).

## Weblingg
Bilderverehrung

Mit **Bildervereerig** (**Ikonodulii**) bezäichnet mä die bildligi Daarstellig vo Gotthäite und Chreft und Wääse wie Ängel, Häiligi oder Sümboldier und Totem, wo mit Gott oder de Gotthäite verbunde sige, und au d Vereerig sälber vo sonige Bilder, Skulptuure oder Ikone.

Vo dr Ikonodulie (Bildervereerig) muess mä d Ikonolatrii (Bilderaabätig) und d Idolatrii (Götzedienst)  underschäide, wenn au d Polemik, wo gege d Bildervereerig grichdet isch, die nit sälten as ikonolatrisch oder sogar idolatrisch bezäichnet.

Historisch häi e Hufe Religioone vo iire Götter Bilder gmacht, drunder die vo de Alte Egüpter, de antike Grieche und Römer und von e Hufe andere Völker. Au hüte git s wichdigi Religioone wie dr Hinduismus, wo die bildligi Daarstellig vo Gotthäite e groossi Rolle spiilt, anderi Religioone wie s Juudedum, dr Islam, dr Zoroastrismus und dr Bahaismus lääne sä ab. 

E baar Religioone si ambivalänter. Dr Buddhismus het ursprünglig jedi Form vo Bildern und Bildvereerig abgleent und für e Buddha het s nume sümbolischi Daarstellige gee. Es het sich aber vor allem im tibetische Buddhismus e riichi Bilderwält entwicklet, au wenn die Daarstellige nid sötte vereert wärde sondern dr Meditazioon sötte diene. Au s Christedum het zerst nume d Daarstellig vo Sümbool kennt, aber no di noo si Bilder vom Christus, dr Maria und andere Häilige immer hüfiger worde. Im Byzantinische Riich isch s denn im 8. und 9. Joorhundert zum groosse Bilderstrit cho, wo die Ikonodule schliesslig gwunne häi. Au in dr latiinische Chille het d Bildervereerig d Ooberhand gwunne. Noch dr Reformazioon häi sich christligi Chillene bildet wie die reformierti, di baptistischi, die mennonitischi und e baar anderi evangelischi Chillene, wo Bilder ableene.

## Liddratuur
* Engelbert Kirschbaum: *Lexikon der christlichen Ikonographie*. 8 Bde. Herder, Freiburg 1994. ISBN 3-451-22568-9
* Friedrich Christoph Schlosser: *Geschichte der bilderstürmenden Kaiser des oströmischen Reiches*. Frankfurt 1812.
* Ignaz Heinrich von Wessenberg: *Die christlichen Bilder*. 2 Bde. Konstanz 1845.
* Clemens Lüdtke: *Die Bilderverehrung und die bildlichen Darstellungen in den ersten christlichen Jahrhunderten*. Freiburg 1874.
* Hans Belting: *Das echte Bild. Bildfragen als Glaubensfragen.* C.H.Beck, München 2005. ISBN 3-406-53460-0
* Ralf van Bühren: *Kunst und Kirche im 20. Jahrhundert. Die Rezeption des Zweiten Vatikanischen Konzils.* Konziliengeschichte. Reihe B. Untersuchungen. Schöningh, Paderborn 2008. ISBN 3-506-76388-1
Konstantin V. (Byzanz)

Dr **Konstantin V.** (, * 718; † 14. Septämber 775) isch dr byzantinisch Kaiser vo 741 bis zu sim Dood gsi. Er isch dr Soon und Noochfolger vom Kaiser Leo III. gsi, wo die syrischi Dünastii gründet het.

Dr Konstantin V. isch milidäärisch seer erfolgriich gsi. Ikonoduli Chroniste häi em aber dr Ruef aaghängt, ass er e gnaadeloose Bilderstürmer gsi sig und e Hufe Mönch verfolgt und umbrocht häig. Vom 9. Joorhundert aa het men en *Kopronymos* (ο Κοπρώνυμος, öbbe: *dä mit em Naame vo Mist*) gschumpfe, und no in dr Liddratuur vom 20. Joorhundert cha mä dä Übernaame finde. Die modärni Forschig hingeege gseet en as äine vo de fähigste byzantinische Herrscher, wo d Araber zruggdrängt (743-770), d Bulgare (756-775) und d Slawe ( 759-765) gschlaage und d Gränze vom Riich stabilisiert het. Es gseet us, ass er käi herte Ikonoklastiker gsi sig. Er het die politischi ikonoduli Opposizioon, won en grad noch siner Droonbestiigig gstürzt het,  bekämpft und in dr Religionsbolitik dr Aberglaube. Er het Reforme gmacht in dr Armee und dr Verwaltig und sich au um theologischi Frooge kümmeret.  In dr Bevölkerig isch dr Kaiser woorschiinlig eender beliebt gsi, aber vor allem in der Armee het er hoochs Aasee gnosse.

## Liddratuur
* Leslie Brubaker: *Inventing Byzantine Iconoclasm*. Bristol Classical Press, London 2012.
* Leslie Brubaker, John F. Haldon: *Byzantium in the Iconoclast era. c. 680–850. A History.* Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2011, ISBN 978-0-521-43093-7.
* Judith Herrin: *The Formation of Christendom*. Princeton University Press, Princeton 1987.
* Ilse Rochow: *Kaiser Konstantin V. (741–775). Materialien zu seinem Leben und Nachleben*. Mit einem prosopographischen Anhang von Claudia Ludwig, Ilse Rochow und Ralph-Johannes Lilie. Lang, Frankfurt am Main u. a. 1994 (*Berliner Byzantinistische Studien* 1).

## Weblingg

* 

## Fuessnoote
Caesar (Titel)

**Caesar** (antiki Ussprooch öbbe []) isch e Herrschaftsditel im antike Römische Riich gsi. Er isch us em Cognomen vom Gaius Iulius Caesar entstande. In dr Kaiserzit het men en vor allem em designierte Noochfolger vom Kaiser gee. Caesar isch aber au Däil vo dr Ditulatur vom regierende Kaiser gsi.

D Herrschaftsditel Kaiser und Zar, wo mä hüte kennt, si us däm römische Ditel entstande.

## Liddratuur

* Mason Hammond: *Imperial Elements in the Formula of the Roman Emperors during the first Two and a Half Centuries of the Empire.* In: *Memoirs of the American Academy in Rome* 25, 1957, S. 17–64 (hier online).
* Dietmar Kienast: *Römische Kaisertabelle. Grundzüge einer römischen Kaiserchronologie*. 2. Auflage. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1996, ISBN 3-534-18240-5, S. 24f. 
* Fritz Mitthof: *Vom* ίερώτατος Καισαρ *zum* έπιφανέστατος Καίσαρ. *Die Ehrenprädikate in der Titulatur der Thronfolger des 3. Jh. n. Chr. nach den Papyri.* In: *[[Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik]]* 99, 1993, S. 97–111 (PDF)
* Alexander Mlasowsky: *Nomini ac fortunae Caesarum proximi. Die Sukzessionspropaganda der römischen Kaiser von Augustus bis Nero im Spiegel der Reichsprägung und der archäologischen Quellen.* In: *[[Jahrbuch des Deutschen Archäologischen Instituts]]* 111, 1996, S. 249–388.
* 

## Weblingg

* 
* Artikel in ''A Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', London 1875 bei LacusCurtius

## Fuessnoote
Artabasdos

Dr **Artabasdos** (; † 743) isch as Usurpator gegen e Konstantin V. byzantinische Kaiser vo 741/42 bis 743 gsi. Er het dr Übernaame *Ikonophilos* überchoo, wil er zu de Bildervereerer ghöört het.

Kurz nochdäm dr Konstantin 741 dr Droon bestiige het, het dr Armenier Artabasdos mit dr Understützig vo dr starke ikonofile Frakzioon im Klerus und au im Volk, wo gege d Bilderstürmer gsi si, d Macht in Konstantinopel an sich grisse. Er het denn si Soon Nikephoros und villicht au däm si Brueder Niketas, zum Mitkaiser lo erheebe. Dr Konstantin isch in d Bärg vo Isaurie gflüchdet, isch denn aber mit em asiatische Däil vo dr byzantinische Armee zruggchoo und het im Joor 743 im Artabasdos sini Drubbe gschlaage. Zur Stroof het er dr Artbasdos und e Däil vo sine Aahänger lo blände.

## Liddratuur

* Paul Speck: *Artabasdos. Der rechtgläubige Vorkämpfer der göttlichen Lehren. Untersuchungen zur Revolte des Artabasdos und ihrer Darstellung in der byzantinischen Historiographie*. Bonn 1981 (= Poikila byzantina 2). [Detailliert, aber problematisch und teils spekulativ.]

## Weblingg
*
Schlacht bei Akroinon

In dr **Schlacht bi Akroinon** im Joor 740 het s Byzantinische Riich die islamische Araber gschlaage. D Schlacht het bi Akroinon (Acroënus z Früügie, in dr Nööchi vom hütige Afyon in Westanatolie) stattgfunde.

Noch dr abverheite Belaagerig vo Konstantinopel 718, wo si iiri Flotte verloore häi, häi d Araber scho bald s Byzantinische Riich wider afo aagriffe und häi vo 726 aa jedes Joor Blünderigszüüg in Chläiasie gmacht, häi Caesarea bsetzt und Nicäa belaageret. Wil dr Friidensverdraag, wo si 716 mit de Bulgare abgschlosse häi, immer no ghebt het, häi d Byzantiner 740 iiri Drubbe in Chläiasie chönne konzentriere. Es het ene au ghulfe, ass d Chasare, wo mit ene verbündet gsi si, im Kaukasus und z Armenie d Araber aaggriffe häi.

Dr Kaiser Leo III. het persöönlig s Kommando über die byzantinischi Armee übernoo, zämme mit sim Soon Konstantin. Bi Akronion si si uf die arabischi Armee vom umayyadische Kalif Hischam droffe, wo vom al-Malik ibn Su'aib und 'Abdallah al-Battal aagfüert worde isch.

Si häi d Araber entschäidend gschlaage, und bäidi arabischi Befäälshaaber si im Kampf gfalle. Dr 'Abdallah al-Battal isch spööter in arabische und türkische Eepe über d Kämpf vom Kalifat mit Byzanz in d Figuur vom Battal Gazi verwandlet worde.

Noch däm klaare Siig häi d Byzantiner d Araber us Chläiasie chönne verdriibe. Acht Joor noch dr Schlacht vo Tour und Poitiers isch die islamischi Expansioon au im Oste für meereri Joorhundert stillgstande, bis im 11. Joorhundert mit de türkische Seldschuke e nöiji islamischi Armee an dr Ostgränze vom Riich erschiine isch. 
## Kwelle
D Schlacht wird in dr *Chronik* vom byzantinische Chronist Theophanes (A.M. 6231) beschriibe.

## Fuessnoote
Primarstufe

**Primarstufe** stoht för dia Schuelstufe, wo d Chind di ersti schuelisch Bildig überchömed. Da entsprecht em Level 1 vo de Klassifizierig vom UNESCO-Bildigssystem.

Dia Schuelstufe haisst
* z Dütschland und im Südtirol Grundschuel
* z Öschtrych Volksschuel
* i de Schwiz und im Fürstetum Liechtestai Primarschuel
Fussball-Europameisterschaft 2012

D Endrundi vo de **14. Fuessball-Europameischterschaft 2012** (*UEFA EURO 2012*; ; ) het vom 8. Juni bis zum 1. Juli 2012 in Pole und de Ukraine schtattgfunde. 

## Ustragigsört
D Match vo de Meischterschaft hän in acht Schtadie schtattgfunde, wo vieri devo in de Ukraine liget und vieri in Pole.

### Pole

### Ukraine

## Modus
D Meischterschaft wird mit viir Gruppe mit jewils viir Mannschafte gschpilt. In jedere Gruppe schpilet alli Mannschafte einisch gegenand. Di beide beschte Mannschafte chömmed in de Viirtelfinal. 

## Mannschafte wo drbii si, und d Gruppeiiteilig

Aamerkig: Zahle in Klammere = FIFA-Weltranglischteposition vo de EM (Schtand 6. Juni 2012).

## Gruppenphase
Alli Aagabe, au für d Ukraine, in Mitteleuropäischer Sommerzit.

### Gruppe A

### Gruppe B

### Gruppe C

### Gruppe D

## Finalrunde
### Viertelfinal

### Halbfinal

### Final

## Bilder

Datei:Dutch football supporters 20120609.jpg|Niderlande-Dänemark: Niderländischi Fans
Datei:Steven Gerrard - Franck Ribéry 20120611.jpg|Frankrych-Ängland: Steven Gerrard un Franck Ribéry
Datei:Lloris Torres and Koscielny Spain-France Euro 2012.jpg|Spanie-Frankrych: Hogo Lloris, Fernando Torres and Laurent Koscielny
Datei:SPA-ITA Euro 2012 Spain NT v2.JPG|Spanie-Italie 10.6: Spanischi Nationalmannschaft
Datei:Italy national football team Euro 2012 vs England.jpg|Italie-Ängland: Italienischi Nationalmannschaft
Datei:Portugal national football team 20120609.jpg|Dytschland-Portugal: Portugiesischi Nationamannschaft


## Weblink
* 
* Offizielli Website vo de UEFA zu de Euro 2012

## Einzelnochwis
Konzil von Hiereia

S **Konzil vo Hiereia** isch vom byzantinische Kaiser Konstantin V. im Joor 754 im Raame vom byzantinische Bilderstrit z Hiereia (hüte Fenerbahçe/Istanbul) bi Konstantinopel iiberüeft worde. S Konzil het d Bildervereerig verurdäilt und dr Johannes vo Damaskus und dr Germanus vo Konstantinopel  exkommuniziert. S Zwäite Konzil vo Nicäa het s Konzil vo Hiereia 33 Joor spööter as „Pseudosynode“ verworfe. 

Dr Kaiser Konstantin V. isch Ikonoklast gsi. Noch ere Rebellioon vo sim ikonodule Schwooger Artabasdos het er Konstantinopel zruggerooberet und sig hert gege d Bildervereerer vorgange. Wil aber nume Kwelle vo de Bilderfründ erhalte si, isch die Daarstellig offesichtlig tendenziöös (lueg Dr byzantinisch Bilderstrit). Es feelt an belastbare Beleeg drfür, ass es wäge Bildervereerig zu Verfolgige choo isch. Es isch eender woorschiinlig, ass die bolitische Gegner vom Kaiser im Noochiine zu Mertüürer vo de Bilderfründ verkläärt worde si. Es schint, ass d Beschlüss vom Konzil käi Verfolgig vo de Bilderfründ zur Folg gha häi. Vandalismus gege chirchligi Iirichdige isch sogar explizit verbote worde. Öb d Bolitik vom Kaiser vo dr Bevölkerig abgleent worden isch, wie die spöötere Kwelle behaupte, isch unklaar. Es gseet aber us, wie wenn dr Kaiser käi gnaadeloose Bilderstürmer gsi sig.

## Liddratuur
* Leslie Brubaker: *Inventing Byzantine Iconoclasm*. London 2012.
* Torsten Krannich, Christoph Schubert, Claudia Sode, Annette von Stockhausen: *Die ikonoklastische Synode von Hiereia 754*. Tübingen 2002.

## Fuessnoote
Ikonoklasmus

Under **Ikonoklasmus** (vo altgriechisch εἰκών *eikon*, „Bild, Abbild“ und κλάειν *klaein*, „verbräche“) verstoot mä d Zerstöörig vo häilige Bilder oder Dänkmööl vo dr äigene Religioon **(Bildersturm),** bsunders im Christedum, im witere Sinn d Bilderfindligkäit oder d Angst vor Bilder (Ikonofobii) von ere Kultuur, Religioon oder Instituzioon. Bsundrigs bekannt si dr byzantinischi Bilderstrit, dr Bildersturm wäärend dr Reformazioon und s Bilderverbot im Islam, wo 2007 in Pakistan die fundamentalistische Taliban drzuebrocht het, historischi Buddhastatue z zerstööre. As Ikonoklasmus bezäichnet me au d Zerstöörig vo Herrschaftssümbool.

## Liddratuur

* Helmut Feld: *Der Ikonoklasmus des Westens.* Studies in the History of Christian Thought. Bd 41. Brill, Leiden 1990. ISBN 90-04-09243-9
* Dario Gamboni: *Zerstörte Kunst: Bildersturm und Vandalismus im 20. Jahrhundert.* Aus dem Engl. von Christian Rochow. DuMont, Köln 1998. ISBN 3-7701-4281-0
* Alain Besançon: *The Forbidden Image. An Intellectual History of Iconoclasm.* Univ. of Chicago Press, Chicago u.&nbsp;a. 2000. ISBN 0-226-04413-0
* Peter Blickle u.&nbsp;a. (Hrsg.): *Macht und Ohnmacht der Bilder. Reformatorischer Bildersturm im Kontext der europäischen Geschichte.* Historische Zeitschrift. Beih. 33. München 2002. ISBN 3-486-64433-5
* Anne McClanan u.&nbsp;a. (Hrsg.): *Negating the Image. Case Studies in Iconoclasm.* Ashgate, Aldershot 2005. ISBN 0-7546-0854-9
Konstantin VI. (Byzanz)

Dr **Konstantin VI.** (, * um 771; † 797 Byzanz) isch 780 dr Noochfolger vo sim Vater Leo IV. as Kaiser vo Byzanz worde und het bis 797 regiert. Er isch dr letscht männlig Kaiser vo dr sürische Dünastii gsi. Wil er seer jung gsi isch, won er Kaiser worde isch (öbbe nüüni), het sini ikonoduli Mueter Irene as Regäntin gherrscht.

787 het d Irene e Bündnis mit em Karl em Groosse abgschlosse, und mä het Blään gmacht, im Karl si Dochder Rotrud mit Konstantin z verhüroote, aber us d#m isch nüt worde. 788 het dr Konstantin d Maria, e Groosschind vom Philaretos, won e verarmte Landbsitzer us Amnia in Paflagonie gsi isch und spööter häilig gsproche worden isch.

Dr Konstantin isch denn sächzääni gsi, und das isch zu säller Zit alt gnueg gsi, zum d Regierig vo sinere Mueter z übernää. Er het aber no bis zum ene Ufstand gege d Irene vo armenische Soldate in dr byzantinische Armee im Joor 790 müesse warte, bis er daatsächlig an d Macht choo isch. D Irene het iire Kaiserinneditel bhalte, und dr Konstantin het zerst die ufständische Soldate müesse schloo, bevor si das akzeptiert häi. Denn het er en Ufstand vo si Brueder Nikephoros müesst underdrucke, wo mä in e Chloster gsteckt gha het, zum en draa z hindere, z leere wie mä regiert. Dr Konstantin het sich lo schäide und wider ghürootet, was umbobuläar und villicht au illegal gsi isch, was dr Patriarch aber nid gstöört het. 

Im Joor 797 isch non e Rebellioon usbroche, dasmol sis Verbündeti vo dr Irene gsi und si het sä au understützt. Mä het dr Konstantin gfange gnoo und bländet und er isch spööter an sine Wunde gstorbe. D Irene het vo denn aa alli Gwalt über s Riich ghaa.

In dr Regierigszit vom Michael II. (820–829) si Pretendänte ufdräte, wo behauptet häi, ass si dr Konstantin VI. sige. Äine von ene isch dr Thomas dr Slaaw gsi.

## Liddratuur
* Leslie Brubaker, John F. Haldon: *Byzantium in the Iconoclast era. c. 680–850. A History.* Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2011, ISBN 978-0-521-43093-7.

## Weblingg
*
Grabeskirche

Under **Grabeskirche** verstoot me i erster Linie d Chirche i de Altstadt vo Jerusalem, wo noch de Überliferig a däre Stell stoot, wo Jesus krütziged und begrabe worde isch.

*Grabeskirche* sait me aber au z Rom zum Petersdom, wil döt drunder tradizionell s Grab vom Apostel Petrus isch.

## Gschicht
I de erste Hälfti vom 4. Johrhundert hät d Helena, d Muetter vom Kaiser Konstantin, s sogenannti *Heilig Land* (Palästina, hüt Israel) bsuecht und noch de Spure vom Läbe vo Jesus gsuecht. A däre Stell, wo damals Golgota und s Grab vo Jesus vermuetet worde isch, hät dänn e paar Johr spöter de Kaiser Konstantin e Basilika baue loo.

Im Verlauf vo de Gschicht isch dia ursprünglich Basilika mehrmols zerstört und wider uufbaut worde. E grösseri Baufaase isch zur Zyt vo de Chrützritter, im 11. und 12. Johrhundert gsi. Mitte 16. Johrhundert isch d Grabeskirche renowiert worde und hät ires Ussehe sithär öpe bewahrt.

## Grabeskirche hüt
Hüt wird d Grabeskirche z Jerusalem vo mehrere christliche Glaubesrichtige benutzt und es isch jedere en bestimmte Tail zuegwise. Wil sich dia verschidnige Gruppierige nöd chönd ainige, wär wövil för de Underhalt söll zale, so isch da de Grund, worum s Gebäude ime schlächte bauliche Zuestand isch.

## S Innere
Als wichtigste Ort im Innere vo de Grabeskirche gilt d Kapälle, wo überem Heilig Grab baut worde isch. Im Innere vo däm Hailigtum isch, wäg de Zerstörige im Aafang vom 11. Johrhundert, nu no d Grabplatte z gseh.

Vil bsuecht vo de Gläubige wird au dia Stell, wo s Chrütz vo Jesus gstande söll si. Denäbet gits no vil anderi chlinneri und grösseri Kapällene und Nischene mit Altär, wo je noch Glaubesrichtig betreut und bsuecht wärded. Under Anderem dia Staiplatte, wo de Lichnam Jesu vor de Grablegig gsalbet worden isch.

## Weblink

## Lueg au
* Heiligs Grab

## Fuessnoote