Westmitteldeutsche Dialekte

Di **weschtmitteldytsche Dialäkt** bilde zämme mit dr ostmitteldytsche Dialäkt (Thüringisch-Obersächsischi Dialäktgruppe) di mitteldytsche Dialäkt. Si wäre vor allem am Mittel- un 
Niiderryy lang gschwätzt.

## Abgränzig un Unterdeilig
Im *Mitteldytsche*, wu im Biet zwische dr Benrather Linie (nerdligs *maken* gege sidligs *machen*) im Norde un dr Speyerer Linie im Side (nerdligs *Appel* gege sidligs *Apfel*) gschwätzt wird, isch di zwot Lutverschiebig in weniger starkem Umfang uusbregt wie im *[[Oberdeutsche Dialekte|Oberdytsch]]*. Dergege het s die Lutverschiebig im *[[Niederdeutsch|Niderdytsch]]* un Niderländisch gar nit gee.

Di oschtmitteldytsche Dialäkt unterscheide sich vu dr weschtmitteldytsche dur d Verschiebig vu germ. p im Aalut (weschtmitteldt. ‚Pund’ – oschtmitteldt. ‚Fund’)

*Niderdytsch: *maken* – *Appel* – *Pund*
*Mitteldytsch: *machen* - Appel*
**Weschtmitteldytsch: *Pund*
**Oschtmitteldytsch: *Fund*
*Oberdytsch: *machen*, *Apfel*, *Pfund*

S Weschtmitteldytsch wird unterdeilt in Mittelfränkisch ([[Ripuarische Dialekte|Ripuarisch]] un [[Moselfränkische Dialekte|Moselfränkisch]]) un [[Rheinfränkische Dialekte|Ryyfränkisch]] ([[Pfälzische Dialekte|Pfälzisch]] un [[Hessisch-Nassauische Dialekte|Hessisch]]),. Abgränzt wäre die bode Gruppe dur d Verschiebig vu germ t. in verschidene "Chleiwerter" ([[Sankt Goarer Linie]]): mittelfränkisch *wat*, *dat*, *et*, *allet* u.&nbsp;a. gege ryyfränkisch *was*, *das*, *es*, *alles*

Di [[Südfränkische Dialekte|sidfränkische]] (oder sidryyfränkisch) im Ruum [[Weißenburg (Unterelsass)|Wysseburg]] un [[Karlsruhe|Charlsrue]] ghere nit zum Weschtmitteldytsch, wel in däne *Apfel* verschobe isch, dodermit ghere si zem Oberdytsch.

Dää unterschidlig Stand vu dr Lutverschiebig im Ruum vum [[Niederfränkisch|Niderfränkisch]] iber di weschtmitteldytsche Dialäkt bis zum Südfränkisch mit ere ganze Zyylede vu [[Isoglosse]], wu zmeischt vu Wescht no Oscht verlaufe, wird zämme in dr Sprochwisseschaft "[[Rheinischer Fächer]]" gnännt.

==Dialäkt un Dialäktgruppe vum Westmitteldytsch==

* *Mittelfränkisch*
** [[Ripuarische Dialekte|Ripuarisch]], auch *Ripuarisch-Fränkisch*, doderzue zelle *Kölsch*, *Öcher Platt*, *Eischwiele Platt*, *Dürener Platt* (z [[Nordrhein-Westfalen|Nordryy-Weschtfale]], z [[Belgien|Belgie]] un im Sidzipfel vu dr [[Niederlande]])  
** [[Moselfränkische Dialekte|Moselfränkisch]] (z [[Nordrhein-Westfalen|Nordryy-Weschtfale]] im Siegerland, z [[Rheinland-Pfalz|Ryyland-Pfalz]] un im nordweschtlige [[Saarland]])
*** [[Lothringisch (Fränkisch)|Mittellothringisch]] (z [[Frankreich|Frankryych]] im [[Département Moselle]] im Niedtal)
*** [[Luxemburgische Sprache|Luxeburgisch]], au *Lëtzebuergesch* (z [[Großherzogtum Luxemburg|Luxeburg]], z Belgie im Areler Land un z [[Frankreich|Frankryych]] im Nordweschte vum [[Département Moselle]])
* *Ryyfränkisch*
** [[Pfälzische Dialekte|Pfälzisch]]
*** Weschtpfälzisch (z [[Rheinland-Pfalz]] in dr Weschtpfalz un em sideschtlige [[Saarland]])
*** Vorderpfälzisch (z [[Rheinland-Pfalz]] in dr Vorderpfalz)
*** [[Kurpfälzisch]] (z Bade-Wirttebärg in dr [[Kurpfalz]] un z Hesse im sidlige Starkenburg)
** [[Hessisch-Nassauische Dialekte|Hessisch]]
*** Sidhessisch (z [[Hessen|Hesse]] in dr Starkenburg un im Ryygau, z [[Rheinland-Pfalz|Ryyland-Pfalz]] z Ryyhesse un z [[Bayern]] im weschtlige Unterfranke)
*** Niderhessisch (z [[Hessen|Hesse]] um Kassel un Bad Hersfeld un im weschtlige [[Thüringen|Thüringe]])
*** Oberhessisch (z Mittelhesse, Hochtaunus un in dr Wetterau)
*** Oschthessisch (um Fulda un in dr hessische Rhön)
**[[Lothringisch (Rheinfränkisch)|Oschtlothringisch]] (z [[Frankreich|Frankryych]] im Oschte vum [[Département Moselle]])

Im Norde vum weschtmitteldytsche Sprochruum git s Ibergäng zum [[Niederländische Sprache|Niderländische]] Sprachbiet un zum [[Niederdeutsche Sprache|Niderdytsch]].
Im Side git s Ibergäng zum Sidfränkisch, zum [[Ostfränkische Dialekte|Ostfränkisch]], un zum [[Alemannische Dialekte|Alemannisch]].

==Wortschatz==
Dr Wortschatz vu dr weschtmitteldytsche Dialäkt isch bschribe im [[Rheinisches Wörterbuch|Rheinische Werterbuech]] (Dialekt vu dr ehmolige preußische Provinz Rheinland), im [[Pfälzisches Wörterbuch|Pfälzische Werterbuech]] (pfälzischi Dialäkt), im [[Luxemburgisches Wörterbuch|Luxeburgische Werterbuech]] (luxemburgischi Dialäkt), im [[Wörterbuch der deutsch-lothringischen Mundarten|Werterbuech vu dr dytsch-lothringische Mundarte]] (lothringischi Dialäkt), im [[Hessen-Nassauisches Wörterbuch|Hessen-Nassauischen Werterbuech]] (Dialäkt z Hesse-Nassau) un im [[Südhessisches Wörterbuch|Südhessische Werterbuech]] (rheinhessischi Dialäkt).

== Literatur ==
* Alexandra N. Lenz: *Struktur und Dynamik des Substandards. Eine Studie zum Westmitteldeutschen* (Wittlich/Eifel). Stuttgart 2003.
* *dtv-Atlas zur deutschen Sprache'', 13. durchgesehene Auflage, München 2001

## Weblink
* http://www.koelsch-akademie.de
* https://web.archive.org/web/20090906180838/http://web.uni-marburg.de/sprache-in-hessen/ Arbeitsstelle "Sprache in Hessen"