open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Schuttertal

**Schudderdaal** (dt. *Schuttertal*) isch e Gmai im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het  Iiwohner (Stand: ).

## Geografi
Schudderdaal liit im Daal vun dr Schudder am Weschtrand vum mittlere Schwarzwaldes in 250 bis 750 Meter Hechi. Dr Bann bstoht us 29,7 % Landwirtschaftsflechi, 65,9 % Wald, 4,1 % Sidlungsflechi un 0,4 % sunschtiger Flechi.

Nochbergmaine vun Schudderdaal sin Säälbach, Biberach, Steine, Hofstette, Biederbach, Freiamt, Känzinge, Härwelze, Ättene, Kabbl-Groffehüüse un Ringse.

## Gmaindsgliiderung
Zue Schudderdaal ghere no d Ortsdail *Deerlebach* (dt. 'Dörlinbach') un *Schwiighuusä* (dt. 'Schweighausen'). Zue dr Gmai ghere insgsamt 60 Derfer, Wiiler, Zinke, Hef un Hiiser.

;Wappe vun dr Ortsdail

Wappen Doerlinbach.png|Deerlebach
Wappen_Schuttertal_alt.png|Schudderdaal 
Wappen Schweighausen (Schuttertal).png| Schwiighuusä


## Gschicht
Schudderdaal isch zum erschte Mol gnännt worre 1270, Deerlebach anne 1226 (*in Derlunbac*) un Schwiighuusä anne 1219 (*de Sweichusen*).

Schudderdaal het friejer dr Herre vun Geroldseck un speter zue dr Grofschaft Hochetgerdoldseck ghert, Deerlebach un Schwiighuusä hän em Kloschter Ätteneminschte bzw. zum Hochstift Stroßburi (em hitige Erzbischtum Stroßburi) ghert. Deerlebach un Schwiighuusä sin 1803 an s Großherzogtum Bade kumme, Schudderdaal 1819.

Am 1. Jänner 1974 sin di drei Derfer zue dr neie Gmai Schudderdaal zämegschlosse worre.

## Verwaltung
Schudderdaal het mit dr Gmai Säälbach e Verwaltungsgmainschaft verinbart. 

Burgermaischter vun Schudderdaal
* 1974–2004: Bernhard Himmelsbach (CDU)
* 2004–2020: Carsten Gabbert (Grieni)
* sit 2020: Matthias Litterst (CDU)

## Dialäkt
Dr Dialäkt vun Schudderdaal ghert zum Oberrhinalemannisch.

## Kultur un Bauwerk
* Pfarrkirch St. Antonius, Schudderdaal (neiromanisch, 1907 bis 1909)
* Kirch St. Romanus, Schwiighuusä (spotbarock, 1775)
* Kirch St. Johannes, Deerlebach
* Robertskapell


St.-Antonius-Kirche Schuttertal 2015 von Süd-Bearbeitet.jpg|St. Antonius
St. Romanus (Schweighausen) jm37398.jpg|St. Romanus
Dörlinbach, Kirche St. Johannes.jpg|St. Johannes
Schuttertal, OG - Schweighausen - Bergstr Nr 30 v W, Kirche.jpg|Pfarrhof Schwiighuusä
Schuttertal, OG - Dörlinbach v N.jpg|Deerlebach vun Norde
Robertskapelle 01.jpg


## Literatur
* Gerhard Finkbeiner, Dieter Griesbaum, Erich Reinhold und Klaus Siefert: *Heimatbuch Dörlinbach, Ortenaukreis, Baden.* Lahr-Dinglingen: Interessengemeinschaft Badischer Ortssippenbücher 1995 (= Badische Ortssippenbücher 75); Bearbeiteter Zeitraum 1670–1990, 843 Seiten.
* Gerhard Finkbeiner, Hans Scheer, Erich Reinhold un Klaus Siefert: *Heimatbuch Schuttertal; Schuttertal, Ortenaukreis in Baden.* Lahr-Dinglingen: Interessengemeinschaft Badischer Ortssippenbücher 1990 (= Badische Ortssippenbücher 59); Bearbeiteter Zeitraum 1676–1988
* Gerhard Finkbeiner, Erich Reinhold und Klaus Siefert: *Heimatbuch Schweighausen; Ortenaukreis, Baden.* Lahr-Dinglingen: Interessengemeinschaft Badischer Ortssippenbücher 2003 (= Badische Ortssippenbücher 101); Bearbeiteter Zeitraum 1650–2000, 960 Seiten

## Weblink

* www.schuttertal.de

## Fueßnote
Willstätt

**Willschdett** (dt. *Willstätt*) isch e Gmai im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het  Iiwohner (Stand: ).

## Geografi
Willschdett liit in 139 bis 146 Meter Hechi uf em Schwämmfächer vun dr Kinzig un dr Schutter in dr Owerrhinische Diefebeni. Dr Bann bstoht us 68,5 % Landwirtschaftsflechi, 16,4 % Wald, 11,5 % Sidlungsflechi un 3,6 % sunschtiger Flechi.

Nochbergmaine sin Appewiir im Oschte, d Kraisstadt Offeburg im Side un d Stadt Kääl im Weschte un Norde.

## Gmaindsgliiderung
Zue Willschdett ghere d Ortsdail *Ecketzwier* (dt. 'Eckartsweier'), *Hesserscht* (dt. 'Hesselhurst'), *Laäjelshuurscht* (dt. 'Legelshurst') un *Sond* (dt. 'Sand').

### Wappe vun dr Ortsdail

Wappen Eckartsweier.png|Ecketzwier
Wappen Hesselhurst.png|Hesserscht
Wappen Sand.png|Sond
Wappen Legelshurst.png|Laäjelshuurscht


## Gschicht
Willschdett isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1232, Ecketzwier 1316, Hesserscht 1308, Laäjelshuurscht 1294 un Sond 1254.

## Verwaltung
Willschdett ghert zue kainere Verwaltungsgmainschaft. 

Burgermaischter vun Willschdett:
* 1963–1983: Fritz Fuhri (CDU)
* 1983–2007: Artur Kleinhans (CDU)
* 2007–2018: Marco Steffens (CDU)
* 2018–2019: Elvira Walter-Schmidt (WAL)
* sit 2019: Christian Huber

### Partnergmaine
*  Medingen (Ottendorf-Okrilla), Sachse, Ditschland
*  Ralbitz, Sachse, Ditschland
*  Györköny, Komitat Tolna, Ungarn
*  Liebling (Rumänien), Banat, Rumänie
*  Sand (Bas-Rhin), Elsass, Frankrich
*  Holtzheim, Elsass, Frankrich

## Dialäkt
Dr Dialäkt vun Willschdett ghert zum Owerrhinalemannisch.

## Kultur un Bauwerk
* Evangelischi Kirch (1753-1756)

## Literatur
* 
* Wilhelm Mechler: *Das Territorium der Lichtenberger rechts des Rheins.* In: Société d’Histoire et d’Archaeologie de Saverne et Environs (Hrsg.): *Cinquième centenaire de la création du Comté de Hanau-Lichtenberg 1480 – 1980* = *Pays d’Alsace* 111/112 (2, 3 / 1980), S. 31–37.

## Weblink

* www.willstaett.de
* Willstätt uf Leo BW.

## Fueßnote
Allensbach

**Alleschbach** oder **Allisbach** (dt. *Allensbach*) isch e Stadt im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Stadt het  Yywohner (Stand: ).

Iberregional kennt me d Stadt als Sitz vom Inschtitut fir Demoskopie Allensbach.

## Geografi
Alleschbach liit am Gnadesee, wo zum Untersee ghert. D Gmarkung goht iber de Bodanrück bis zum Überlinger See un setzt sich zämme us 40,5 % landwirtschaftlicher Flechi, 44,6 % Wald, 13,3 % Sidligsflechi un 1,6 % suschtiger Flechi.

## Gmaindsgliiderig
Zue Alleschbach ghere d Ortsdail Alleschbach, Hegne, Kaltbrunn un Langerai.

## Gschicht
Alleschbach isch zum erschte Mol gnännt worre anne 724 als *Alaspach*. Im 16. Johrhundert isch Alleschbach in Bsitz vom Firschtbischtum Konschtanz kumme un 1803 zum Großherzotum Bade. 

## Verwaltig
Alleschbach het mit dr Stadt Konschtanz un dr Gmond Riichenou e Verwaltigsgmainschaft veryybart. 

; Burgermaischter
* 1963–1983: Hermann Brunner
* 1983–2015: Helmut Kennerknecht
* siit 2015: Stefan Friedrich

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Alleschbach ghert zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* Websiite vo Alleschbach

## Fueßnote
Engen

**Enge** (dt. *Engen *) isch e Stadt im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Stadt het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Enge liit im Hegau. D Gmarkig vo Enge setzt sich zämme us 46,1 % landwirtschaftlicher Flechi, 41,6 % Wald, 11,4 % Sidligsflechi un 0,9 % suschtiger Flechi.

## Gmaindsgliiderig
Zue Enge ghere d Ortsdail Enge, Anselfinge, Barge, Biesedorf, Bittelbrunn, Neihuuse, Stette, Welschinge un Zimmerholz.

## Gschicht
Enge isch zum erschte Mol gnännt worre im Johr 1086. Ab 1639 hot d Stadt de Grofe vo Firschteberg ghert. 1806 isch Enge zum Großherzotum Bade kumme.

### Iigmoandinge
* 1. Juli 1971: Barge
* 1. Dezember 1971: Biesedorf un Bittelbrunn
* 1. Januar 1975: Anselfinge, Neihuuse, Stette, Welschinge, Zimmerholz

### Iiwohnerentwickling

Quell

## Verwaltig
Enge het mit dr Stadt Aach un dr Gmai Mühlhuuse-Ehinge e Verwaltigsgmainschaft veryybart. 

Dr Burgermaischter vu Enge isch dr Johannes Moser.

## Kultur un Bauwerk
* Stadtkirch Mariä Himmelfahrt (13. Johrhundert) 
* Krenkinger Schlössle (um 1200)
* ehmolig Kloschter Sankt Wolfgang mit em Städtische Museum
* ehmolig Kapuzinerkloschter Enge
* Wendelinkapell (spotgotisch, 15. Johrhundert, 1725 reschtauriert im Barockstil)


Engen2.jpg|Altstadt
EngenMariaeHimmelfahrt.jpg|Kirch Mariä Himmelfahrt (Innenaasicht)
Engen (Am Maxenbuck) 06 ies.jpg|Kirch Mariä Himmelfahrt
EngenKrenkingerSchloessle.jpg|Krenkinger Schlössle
Engen - Hauptstraße - Rathaus 01 ies.jpg|Rothuus


## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Enge ghert zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* Website vo Enge

## Fueßnote
Gaienhofen

**Gaiehofe** (dt. *Gaienhofen *) isch e Gmoa im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmoa het  Iiwohner (Stand: ).

## Geografi
Gaiehofe liit uf de Sid- un Oschtsiite vo de Halbinsle Höri am Untersee vis-à-vis vo de Schwiizer Gmoa Steckborn un de Insle Riichenou. D Gmarkig vo Gaiehofe setzt sich zämme us 48,9 % landwirtschaftlicher Flechi, 29,4 % Wald, 17,5 % Sidligsflechi un 4,2 % suschtiger Flechi.

Nochbergmoane sin Öhninge im Sidweschte un Moos im Nordweschte. Im Side un Oschte grenzt d Gmoa an de Stade vom Untersee.

## Gmaindsgliiderig
Zue Gaiehofe gheret d Ortsdoal Gaiehofe, Gundholze, Hemmehofe un Horn.

## Gschicht
Uf em Bann vo de Gmoa het s verschideni Sidlinge us de Jungstuaziit, zum Beispil z Hemmehofe im Gwann „Im Leh“ un z Hornstaad im Gwann „Hinterhorn“. D Pfohlbausidlinge *Hornstaad-Hörnle I–V* sin stuaziitliche Pfohlbausidlinge us em Ziitruum 3918–2690&nbsp;v.&nbsp;Chr. D Pfohlbausidling *Hornstaad-Hörnle IA* am Stade vo de Hörispitz (ca. 3900&nbsp;v.&nbsp;Chr.) isch siit 2011 Doal vom UNESCO-Weltkulturerb *[[Prähistorische Pfahlbauten um die Alpen|Prähistorischi Pfohlbaute um d Alpe]]*.

Gaiehofe isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1295.

Di heitig Gmoa isch am 1.&nbsp;Oktober 1974 dur de Zämeschluss vo de Gmoane Gaiehofe, Hemmehofe un Horn bildet wore. Scho am 1.&nbsp;Jänner 1974 isch d Gmoa Gundholze uf Horn iigmoandet wore.

## Verwaltig
Gaiehofe het sich mit dr Gmoane Moos un Öhninge zum Gmaiverwaltigsverband "Höri" mit Sitz z Gaiehofe zämmegschlosse.

Burgermoaschter:
* Uwe-Michael Eisch: 1999 bis 2022 
* Jürgen Maas: siit 2022

Partnergmoane:
*  Saint-Georges-de-Didonne, Nouvelle-Aquitaine, Frankriich
*  Balatonföldvár am Plattesee, Ungarn

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Gaiehofe ghert zum Bodeseealemannisch.

## Bauwerk un Kultur
* Katholischi Pfarrkirch St. Johann un Vitus, Horn (12. bis 18. Johrhundert)
* Kapell St. Mauritius (um 1500, bim Hesse-Museum)
* Evangelischi Melanchthon-Kirch (1967)
* Kirch St. Agatha un St. Katharina, Hemmehofe
* Schloss Gaiehofe
* Schloss Hornstaad
* Hermann-Hesse-Höri-Museum
* Hermann-Hesse-Huus
* Museum Huus Dix
* Ludwig-Finckh-Huus


Horn auf der Höri St .Johann.jpg|Kirche *St. Johann der Täufer un Veit* z Horn
Gaienhofen - Melanchtonkirche von SW (010) 2020-04-13.jpg|Melanchthon-Kirch
Gaienhofen - Mauritius-Kapelle 1.jpg|Kapell St. Mauritius
Gaienhofen, KN - Hemmenhofen - Kirche v O.jpg|Kirch St. Agatha un St. Katharina
Gaienhofen, KN - Hornstaad - Schloss v N.jpg|Schloss Hornstaad
Hornstaadhaus und Arbonhaus Unteruhldingen.jpg|Hornstaadhuus im Pfohlbaumuseum Unteruhldinge, Nochbau
Gaienhofen Hermann Hesse Haus (2).JPG|Hermann-Hesse-Huus
Hermann-Hesse-Statue in Gaienhofen.jpg|Bronzestatue vom Hermann Hesse (Friedhelm Zilly)


## Weblink

* Websiite vo de Gmoa Gaiehofe
* Hesse Museum Gaiehofe
* Hermann-Hesse-Huus Gaiehofe

## Fueßnote
Gottmadingen

**Gottmedinge** (dt. *Gottmadingen *) isch e Gmond im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmond het  Iiwohner (Stand: ).

## Geografi
Gottmedinge liit am Weschtrand vom Hegau, rund sibe Kilometer vo Singe eweg. Dur d Ortsdoal Bietinge un Randegg fließt de Biber, wo unterhalb vo Stei in Hochrhii mündet. D Gmarkig vo Gottmedinge setzt sich zämme us 51,7 % landwirtschaftlicher Flechi, 27,7 % Wald, 19,6 % Sidligsflechi un 1,1 % suschtiger Flechi.

D Gmond grenzt im Norde an Hilzingen, im Oschte an Rielasingen-Worblingen un d Schwiizer Gmonde Buch un Ramsen im Kanton Schafuuse, im Süde an Gailinge un im Weschte an Dörflingen un Thayngen im Kanton Schafuuse.

## Gmondsgliiderig
Zue Gottmedinge gheret d Ortsdoal Gottmedinge, Bietinge, Ebringe un Randegg.

## Gschicht
Gottmedinge isch zum erschte Mol gnännt worre anne 965 als *Gotemundingen*.

### Iiwohnerentwicklig

Zahle 1852 bis 1964&nbsp;

## Verwaltig
Gottmedinge het mit dr Gmonde Büesinge un Gailinge e Verwaltigsgmoanschaft veriibart. 

Dr Burgermaischter vu Gottmedinge isch de Michael Klinger.

## Kultur un Bauweerk
* *Christkönigschilche* (1931 baut vom Johann Luger), klassizistisch motiviert Langhuus mit expressionistischem Glocketurm
* Evangelischi *Lutherchilche* (1936/1937 baut vom Berthold Sack)
* Kirch St. Ottilia mit de eltschte datierte Chilcheglogge vo Ditschland (1209)
* Pfarrchilche St. Gallus im Ortstoal Bietinge mit separatem Turm
* Chilche St. Johannes der Täufer, Ebringe
* s *Nei Rothuus*, ehmolig Gaschthuus *Oberer Sterne* (1900 baut, 1988 umbaut vom Josef Binder) am Bahnhof
* s *Alt Rothuus*, ehmolig Schloss Gottmedinge (15. Johrhundert)
* *Hebelschuel* (1914, Architekt Bauer, Konschtanz)
* Ruine Burg Heilsberg
* Schloss Gottmedinge, hit s Alt Rothuus (15. Johrhundert)
* Schloss Randegg (ab 1567)
* Schloss Bietinge (ab 1718)
* Burg Kapf, Bietinge
* Museum vom Fahr- und Traktorverein


Bietingen, Pfarrkirche St. Gallus 2.jpg|St. Gallus
Ebringen, Kirche St. Johannes der Täufer.jpg|St. Johannes der Täufer
Randegg St Ottilia Turm.jpg|St. Ottilia
Schloss Randegg 002 montage.jpg|Schloss Randegg
Hebelschule Gottmadingen.jpg|Hebelschuel


## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Gottmedinge ghert zum Hochalemannisch.

## Literatur
* Wolfgang Kramer (Red.): *Gottmadingen - Vom Bauerndorf zur Industriegeschichte*, Gottmadingen/Radolfzell 1997, ISBN 3-921413-67-2
* Gemeinde Gottmadingen (Hrsg.): *1000 Jahre Gottmadingen.* Gottmadingen 1965.
* Karl Schwab: *Gottmadingen in Vergangenheit und Gegenwart.* Gottmadingen 1952.
* Samuel Moos: *Geschichte der Juden im Hegaudorf Randegg.* Gottmadingen 1986.

## Weblink

* Website vo Gottmedinge
* 

## Fueßnote
Hilzingen

**Hilzinge** (dt. *Hilzingen*) isch e Gmond im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmond het  Iiwohner (Stand: ).

## Geografi
Hilzinge liit im weschtliche Hegau, rund vier Kilometer eweg vo Singe, im Tal vom Rohrbach (Riederbach). D Gmarkig vo Hilzinge setzt sich zämme us 66,8 % landwirtschaftlicher Flechi, 19,7 % Wald, 11,9 % Sidligsflechi un 1,6 % suschtiger Flechi.

Nochbergmonde sin d Stadt Enge un Mühlhuuse-Ehinge im Norde, d Stadt Singe im Oschte, Rüelasinge-Worblinge un Gottmedinge im Süde un d Schwiizer Gmond Tääinge im Kanton Schafuuse un d Stadt Tenge im Weschte.

## Gmondsgliiderig
Zue Hilzinge gheret d Ortsdoal Hilzinge, Binninge *(Binningen)*, Duchtlinge *(Duchtlingen)*, Riede *(Riedheim)*, Schlatt, Witerdinge *(Weiterdingen)*.

## Gschicht
Hilzinge isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1005 als *Hiltesinga*.

; Iigmondige
* 1. Jänner 1970: Duchtlinge
* 1. Juli 1971: Schlatt
* 1. Dezember 1971: Witerdinge
* 1. Juli 1974: Binninge un Riede


Bild:Wappen Hilzingen-Binningen.png|Binninge
Bild:Wappen Duchtlingen.png|Duchtlinge
Bild:Wappen Riedheim.png|Riede
Bild:Wappen Schlatt am Randen.png|Schlatt
Bild:Wappen Weiterdingen.png|Witerdinge


## Verwaltig
Hilzinge ghert zue konere Verwaltigsgmonschaft. 

; Burgermoaschter siit 1980
* 1980–1988: Hermann Keller
* 1988–2012: Franz Moser (CDU)
* 2012–2020: Rupert Metzler (FDP)
* siit 2020: Holger Mayer

## Kultur un Bauwerk
* katholische Pfarrchilche St. Peter un Paul (1747 bis 1749 baut vom Peter Thumb)
* evangelische Paul-Gerhardt-Chilche (1960er)
* Burg Binninge
* Burg Gebsestoa
* Burg Hohenkrähen
* Burg Homboll
* Burg Riede
* Burg Staufe
* Ruine Hohenstoffeln
* Burger- un Buuremuseum im Schlosspark Hilzinge 


Hilzingen, katholische Kirche St Peter und Paul.jpg|Pfarrchilche St. Peter un Paul
Hilzingen, evangelische Paul-Gerhardt-Kirche.jpg|Paul-Gerhardt-Chilche
Riedheim (RS) DSC02475.jpg|miniatur|Burg Riede


## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Hilzinge ghert zum Hochalemannisch.

## Liit
* Eduard Presser (1842-1911), Riedemer Hoametdichter

## Weblink

* Website vo Hilzinge

## Fueßnote
Hohenfels (bei Stockach)

**Hauefels** (dt. *Hohenfels *) isch e Gmai im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Hauefels lyt im Norde vum Bodesee am Ibergang vum Hegau zum Linzgau. D Gmarkig vo Hauefels setzt sich zämme us 57,3 % landwirtschaftlicher Flechi, 34,6 % Wald, 7 % Sidligsflechi un 1,1 % suschtiger Flechi.

Nochbergmaine sin Suldorf un Wald im Norde, Herdwãnga-Schäna im Oschte, d Stadt Stocke im Side un Mihlenge im Weschte.

## Gmaindsgliiderig
Zue Hauefels ghere d Ortsdail Hohenfels, Deutwang, Kalkofen, Liggersdorf, Minderschdorf un Selgetswiiler.

## Gschicht
D Gmai Hauefels isch am 1. Jänner 1973 entstande dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Liggersdorf, Minderschdorf un Selgetswiiler.

D Burg Hauefels isch zum erschte Mol anne 1292 gnännt wore, Deutwang 1245, Kalkofen 1186, Liggersdorf 970 (as *Liuterestorf*),  Minderschdorf 883, Selgetswiiler 1324. S Biet vu dr Gmai het iber Jorhundert zue dr Herrschaft Hauefels ghert, wu ab 1506 em Dytsche Orde ghert het (zue dr Kommende Altshausen in dr Ballei Schwoobe-Elsiss-Burgund. Dur d Mediatisierig no dr Rhyybundakte isch Hauefels 1806 an s Firschtedum Hauezollre-Semmerenga chuu un 1849 mit däm as Hauezollerschi Land an Preuße. Anne 1947 sin di Hauezollersche Land no dr alliierte Bsetzig im Land Wirttebärg-Hauezollre ufgange, wu 1952 zäme mit dr Länder Wirttebärg-Bade un (Sid-)Bade zum Land Bade-Wirttebärg verainigt wore isch. 

## Verwaltig
Hauefels het mit dr Stadt Stocke un dr Gmaine Bodme-Ludwigshaffe, Mühlinge, Oageltinge un Orsinge-Nenzinge e Verwaltigsgmainschaft veryybart. 

; Burgermaischter vu Hauefels:
* 1975 bis 1988: Franz Moser
* 1988 bis 2012: Hans Veit
* 2012 bis 2015: Andreas Funk
* syt 2016: Florian Zindeler

## Kultur un Bauerk
* Burg Hauefels
* St. Gallus-Chilche, Deutwang (1718)
* Chilche Cosmas un Damian, Liggersdorf (1715)
* St. Oswald-Chilche, Mindersdorf
* Eulogiuskapell, Kalkofen (1696, umböue 1760
* Korbinian-Brodmann-Museum, Liggersdorf


2007-10-03 Cosmas-Daminan-Kirche D78355-Hohenfels-Liggersdorf RobertDietz.jpg
D-BW-KN-Hohenfels - Friedhofskapelle 002.jpg|Fridhofskapell
Liggersdorf - Rathaus.JPG|Rothuus Liggersdorf
2007-10-03 Eulogius-Kapelle-D78355-Hohenfels-Kalkofen RobertDietz.jpg|Eulogiuskapell


## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Hauefels ghert zum Mittelschwebisch. Biispil findsch i de Liste Tiernämme vo Hauefels und Pflanzenäme vo Hauefels.

## Lyt
* Dr Kardinal Karl Lehmann (1936–2018) isch vu 1942 bis 1945 uf d Volksschuel z Liggersdorf gange.

## Literatur
* Christian H. Freitag/ Richard Haidlauf/ Hermann Strohmaier: *Kalkofen und Hohenfels. Daten - Bilder - Karten. Eine ortsgeschichtliche Sammlung*. Hohenfels 2000
* Christian H. Freitag/ Richard Haidlauf/ Hermann Strohmaier u.&nbsp;a.: *Liggersdorf und Selgetsweiler. Daten - Bilder - Karten. Eine ortsgeschichtliche Sammlung*. Hohenfels 2003
* Walther Genzmer (Hrsg.): *Die Kunstdenkmäler Hohenzollerns*, Bd. 2, Stuttgart: W. Speemann 1948

## Weblink

* Website vu Hauefels

## Fueßnote
Moos (am Bodensee)

**Moos** (dt. *Moos *) isch e Gmai im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Moos lyt am Bodesee uf dr Halbinsle Höri. Dr Bann vu Moos setzt sich zämme us 56,3 % landwirtschaftlicher Flechi, 30,7 % Wald, 11,9 % Sidligsflechi un 1 % suschtiger Flechi.

Nochbergmaine sin d Stadt Radolfzell im Norde, Gaienhofen un Öhningen im Side un d  Stadt Singe im Weschte. Im Oschte gränzt Moos an Bodesee.

## Gmaindsgliiderig
Zue Moos ghere d Ortsdail Moos, Bankholze, Iznang un Wiiler.

## Gschicht
D Gmai Moos isch am 1. Oktober 1974 entstande dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Moos, Bankholze, Iznang un Wiiler.

## Verwaltig
Moos het sich mit dr Gmaine Gaiehofe un Öhninge zum Gmaiverwaltigsverband *Höri* mit Sitz z Gaiehofe zämmegschlosse.

Dr Burgermaischter vu Moos isch dr Patrick Krauss. Sy Vorgänger isch dr Peter Kessler gsii.

### Partnergmai
* Le Bourget-du-Lac, Frankrych, syt 1995

## Kultur un Bauwerk
* Kirch St. Blasius, Bankholze (barock, 18. Jh., Durm us em 16. Jh.)
* Sibe-Schmerze-Marie-Kirch, Moos (neiromanisch)
* St. Leonhard-Kirch, Wiiler (spotgotisch, um 1500, Langhuus um 1814 renoviert, Durm um 1822 nei gmacht.
* Geburtshuus vum Franz Anton Mesmer, Iznang


Bankholzen, Kirche St. Blasius.jpg|Kirch St. Blasius
Moos-am-bodensee-iznang-höristraße-10-geburtshaus-franz-anton-mesmer.JPG|Geburtshuus vum Franz Anton Mesmer

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Moos ghert zum Bodeseealemannisch.

## Literatur
* Wolfgang Kramer (Herausgeber): *Moos - Geschichte und Geschichten von Bankholzen, Iznang, Moos und Weiler*. Hegau-Bibliothek Band 97

## Weblink

* www.moos.de 

## Fueßnote
Eigeltingen

**Oageltinga** (dt. *Eigeltingen *) isch e Gmoand im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmoand het  Iiwohner (Stand: ).

## Geografi
Oageltinga liit im Hegau, rund 15 Kilometer nordweschtlich vom Bodesee. De Bann vo Oageltinga setzt sich zämme us 53,7 % landwirtschaftlicher Flechi, 38,3 % Wald, 7,3 % Sidlingsflechi un 0,7 % suschtiger Flechi.

Nochbergmoande sin Emmingen-Liptingen im Norde, Mühlingen un d Stadt Stockach im Oschte, Orsingen-Nenzingen un d Stadt Aach im Side und d Stadt Engen im Weschte.

## Gmoandsgliidering
Zue Oageltinga ghere d Ortsdoal Oageltinga, Heudorf, Honstette, Münchhof mit Homberg, Riiti un Rorgewis.

## Gschicht
Oageltinga isch zum erschte Mol gnännt worre anne 764 in ere Schenkingsurkund vom Kloschter St. Galle. 1806 isch dr Ort wirttebergisch wore un isch 1810 schließlich zum Großherzogtum Bade kumme. Heudorf isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1173, Homberg wurde 1202, Riiti 1101, Rorgewis 1150.

; Iigmoandinge
* Reute im Hegau: 1.&nbsp;Jänner 1973
* Honstetten: am 1.&nbsp;Juli 1974
* Münchhöf: am 1.&nbsp;Jänner 1975
* Rorgenwies: 1.&nbsp;Jänner 1977
* Heudorf im Hegau: 1.&nbsp;Jänner 1977

; Iiwohnerentwickling
* 1961: 1105 Iiwohner
* 1970: 1367 Iiwohner
* 1987: 2834 Iiwohner
* 1991: 2991 Iiwohner
* 1995: 3235 Iiwohner
* 2005: 3516 Iiwohner
* 2010: 3572 Iiwohner
* 2015: 3751 Iiwohner
* 2020: 3861 Iiwohner

## Verwalting
Oageltinga het mit dr Stadt Stocke un dr Gmoande Bodme-Ludwigshaffe, Hauefels, Mühlinge un Orsinge-Nenzinge e Verwaltingsgmoaschaft veriibart. 

; Burgermoaschter
* 1957–1975: Johann Wissler
* 1975–1977: Bruno Braun (Amtsverweser)
* 1977–1993: Werner Bart
* 1993–1999: Armin Müller
* 1999–2008: Ralf Bendl
* siit 2008: Alois Fritschi

## Kultur un Bauwerk
* Hegi-Schloss (1543)
* Schloss Münchhöf z Münchhöf-Homberg
* Kirch St. Mauritius
* Remischer Guetshof (Villa rustica)


Eigeltingen, KN - Kirche St Mauritius v W.jpg|St. Mauritius
Eigeltingen, KN - Hauptstr - Rathaus v NO.jpg|Rothuus
D-BW-KN-Eigeltingen - Villa rustica - building east 001.jpg|Villa rustica


## Dialäkt
De Dialäkt vo Oageltinga ghert zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* http://www.eigeltingen.de

## Fueßnote
Mühlhausen-Ehingen

**Mühlhuuse-Ehinge** (dt. *Mühlhausen-Ehingen *) isch e Gmai im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Mühlhuuse-Ehinge lyt im Hegau nordweschtli vum Bodesee. Dr Bann vu Mühlhuuse-Ehinge setzt sich zämme us 58,4 % landwirtschaftlicher Flechi, 22,8 % Wald, 16,4 % Sidligsflechi un 2,4 % suschtiger Flechi.

Nochbergmaine sin n an Engen im Norde, Aach un Volkertshausen im Oschte, Singe im Side un Hilzingen un Enge im Weschte.

## Gmaindsgliiderig
Zue Mühlhuuse-Ehinge ghere d Ortsdail Mühlhuuse un Ehinge.

## Gschicht
Mühlhuuse isch wie au Ehinge zum erschte Mol anne 787/790 gnännt wore in ere Schänkigsurkund vum Chloschter St. Galle. Um 1200 hän boodi Ortschafte em Chloschter Richenou ghert. Mühlhuuse isch 1358 in Bsitz vu dr Grofe vu Wirttebärg chuu, vu 1480 bis 1806 het s zue Vordereschtrych ghert. Ehinge isch im 14. Johrhundert zur Herrschaft Hewen chuu un mit däre Herrschaft 1639 an Firschteberg. 1805 isch Ehinge zue Bade chuu. Mühlhuuse isch 1806 wirttebärgisch wore un isch vier Johr speter au zue Bade chuu.

Zum 1. Jänner 1974 hän si di baide Gmaine zämegschlosse.

## Verwaltig
Mühlhuuse-Ehinge het mit dr Stedt Enge un Aach e Verwaltigsgmainschaft veryybart. 

Burgermaischter vu Mühlhuuse-Ehinge
* Hans-Peter Lehmann: 1990 bis 2021
* Patrick Stärk: syt 2021

### Partnergmai
* Domène, Isère, Frankrych, syt 1997

## Kultur un Bauwerk
* Ruine Hohenkrähen (12. Jh.)
* Burg Mägdeberg (13. Jh.)


Hohenkraehen.jpg|Ruine Hohenkrähen
Mägdeberg 01.jpg|Burg Mägdeberg
St. Peter und Paul (Mühlhausen-Ehingen) 01.jpg|St. Peter un Paul, Mühlhuuse


## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Mühlhuuse-Ehinge ghert zum Bodeseealemannisch.

## Literatur
* 

## Weblink

* muehlhausen-ehingen.de

## Fueßnote
Mühlingen

**Mihlenge** (dt. *Mühlingen *) isch e Gmai im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Mihlenge lyt im Nordoschte vum Hegau, am Ibergang zur Schwebische Alb im Norde, em Linzgau im Oschte un em Bodeseebecki im Side. Dur dr Bann vu dr Gmai fließt d Stockemer Aach. Dr Bann vu Mihlenge setzt sich zämme us 58,8 % landwirtschaftlicher Flechi, 32,2 % Wald, 8 % Sidligsflechi un 1 % suschtiger Flechi.

Nochbergmain sin Hohenfels im Sidoschte, Stocke im Side, Eigeltingen im Sidweschte, Emmingen-Liptingen im Nordweschte, Neuhausen ob Eck im Norde un Sauldorf im Nordoschte.

## Gmaindsgliiderig
Zue Mihlenge ghere d Ortsdail Mihlenge, Gallmeschwiil *(Gallmannsweil)*, Maiwange *(Mainwangen)*, Schwackeriti *(Schwackenreute)* un Zoznegg.

## Gschicht
Mihlenge isch zum erschte Mol anne 1275 gnännt worre as *Mulingen* im Liber decimationis vum Bischof vu Konschtanz.

## Verwaltig
Mihlenge het mit dr Stadt Stocke un dr Gmaine Bodme-Ludwigshaffe, Eigeltinge, Hochefels un Orsinge-Nenzinge e Verwaltigsgmainschaft veryybart. 

Burgermaischter vu Mihlenge:
* Gottfried Winkler: 1975 bis 1983
* Manfred Jüppner: 1983 bis 2020
* Thorsten Scigliano: syt 2020

## Kultur un Bauwerk
* Chilche St. Barbara, Gallmeschwiil
* Pfarrhuus Gallmeschwiil
* Kapell St. Wendelin, Hecheln
* Chilche St. Vitus, Zoznegg
* Chilche St. Martin, Mihlenge
* Muttergottes-Kapell, Mihlwiiler
* Chilche St. Peter un Paul, Maiwange
* Kapell St. Otmar uf em Madachhof
* Kapell St. Anna, Schwackeriti
* Schloss Mihlenge


D-BW-KN-Mühlingen - Kirche St Martin 001.jpg|St. Martin
D-BW-Mühlingen-Hecheln - Kapelle St Wendelin.JPG|St. Wendelin
D-BW-KN-Mühlingen - Madachhof 001.jpg|St. Otmar
Schloss Mühlingen.jpg|Schloss Mihlenge

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Mihlenge ghert zum Mittelschwebisch. Biispil findsch i de Liste vo de Tiernäme vo Milenge und vo de Pflanzenäme vo Milenge.

## Literatur
* Wolfgang Kramer (Hrsg.): *Mühlingen, eine gemeinsame Ortsgeschichte der Madachdörfer Gallmannsweil, Mainwangen, Mühlingen, Schwackenreute und Zoznegg.* Hegau-Bibliothek, Band 135, ISBN 978-3-933356-48-2

## Weblink

* www.muehlingen.de 

## Fueßnote
Öhningen

**Öhninge** (dt. *Öhningen*) isch e Gmai im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Öhninge lyt uf dr Höri an dr Gränze zue dr Schwyz am usserschte Weschtzipfel vum Boodesee, em Untersee. Dr Bann vu Öhninge setzt sich zämme us 46,4 % landwirtschaftlicher Flechi, 43,3 % Wald, 9,6 % Sidligsflechi un 0,7 % suschtiger Flechi.

Nochbergmaine sin Gaiehofe im Oschte, Moos un Singe im Norde un Hämisofe un Schtaa am Rhii im Weschte. Dr Stade vum Untersee bildet d Sidgränze vu dr Gmai.

## Gmaindsgliiderig
Zue Öhninge ghere d Ortsdail Öhninge, Schiene un Wange.

## Gschicht
Öhninge isch zum erschte Mol gnännt worre anne 788.

Zum 1. Jänner 1975 sin Schiene un Wange yygmaindet wore. 

## Verwaltig
Öhninge het sich mit dr Gmaine Gaiehofe un Moos zum Gmaiverwaltigsverband "Höri" mit Sitz z Gaiehofe zämmegschlosse.

Dr Burgermaischter vu Öhninge isch dr Andreas Schmid (syt 1998).

### Partnergmaine
* Mérinchal, Frankrych
* Sornzig, 2011 yygmaindet zue Mügeln, Sachsen

## Kultur un Bauwerk
* S Museum Fischerhuus z Wange un e nooböue Bfoolböuhuus gän e Iberblick zum UNESCO-Wältkulturerb Prehistorischi Bfoolböute um d Alpe.
* Bfaarchilche St. Hippolyt un Verena (17. Jh.)
* Chloschter vum eemolige Auguschtinerchorherre-Stift (17. Jh.)
* Chilche St. Genesius vum ehmolige Chloschter Schiene, frieromanisch
* Schloss Marbach
* Schloss Oberstaad (Jacques-Schiesser-Huus)
* Jidische Fridhof Wange

Fischerhaus in Wangen (Gem. Öhningen) am Bodensee.jpg|Fischerhuus
St. Hippolyt und Verena Oehningen-1.jpg|St. Hippolyt un Verena
KirchevonSchienen.jpg|mini|St. Genesius
D-BW-KN-Öhningen-Wangen - Pfahlbauhaus 002.jpg|mini|Rekonschtruktion Bfoolböuhuus
2013-06-16 133 CH-TG-Glarisegg - Schloss Marbach b2000.jpg|Schloss Marbach
Schloss Oberstaad (Jacques-Schiesser-Haus) in Oehningen.jpg|Schloss Oberstaad
Öhningen-Wangen 157-2.jpg|Jidische Fridhof


## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Öhninge ghert zum Bodeseealemannisch.

## Literatur
* Herbert Berner (Hg.): *Öhningen 1988. Beiträge zur Geschichte von Öhningen, Schienen und Wangen*, Singen 1988, ISBN 3-921413-85-0.
* Peter Greis: *Aus alter Zeit. Öhningen, Schienen, Wangen*, Konstanz 1991, ISBN 3-87685-133-5.
* Gerfried Schellberger: *Der Wallfahrtsort Schienen im Spiegel der Geschichte - 750-2000. Kleine Geschichte eines Dorfes, eingebettet in die große Geschichte seines Landes*, 2 Bände, Öhningen 2006-2008, ISBN 3-00-017825-2.
* Mathias Köhler: *Katholische Pfarr- und Wallfahrtskirche St. Genesius in Schienen*, Lindenberg 2005, ISBN 3-89870-214-6.

## Weblink

* www.oehningen.de

## Fueßnote
Orsingen-Nenzingen

**Orsinge-Nenzinge** (dt. *Orsingen-Nenzingen *) isch e Gmai im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Orsinge-Nenzinge lyt im Hegau zwische Singe un Stocke. Dr Bann vu Orsinge-Nenzinge setzt sich zämme us 47,3 % landwirtschaftlicher Flechi, 34 % Wald, 17,3 % Sidligsflechi un 1,4 % suschtiger Flechi.

Nochbergmaine sin Oageltinga im Norde, d Stadt Stocke im Oschte, Stißlinge im Side un Volkertshuuse un d Stadt Aach im Weschte.

## Gmaindsgliiderig
Zue Orsinge-Nenzinge ghere d Ortsdail Orsinge un Nenzinge. Zue Nenzinge ghert s Dorf Nenzinge, dr Zinke Zollbruck, s Gheft Dürrenast un dr Wohnblatz Sägewerk, zue Orsinge ghert s Dorf Orsinge, dr Wyler Langenstein, d Hef Portugieserhof un Stockfelderhof un d Wohnblätz Rebhaus un Tierkörperverwertungsanstalt.

## Gschicht
Nenzinge isch zum erschte Mol gnännt worre anne 839 als *Nancingas*, Orsinge anne 1094.

Zum 1. Jänner 1975 sin di baide Derfer zämegschlosse wore.

## Verwaltig
Orsinge-Nenzinge het mit dr Stadt Stocke un dr Gmaine Bodme-Ludwigshaffe, Eigeltinge, Hochefels un Mühlinge e Verwaltigsgmainschaft veryybart. 

Burgermaischter vu Orsinge-Nenzinge:
* 1975 bis 1989: Alfons Fritschi
* 1989 bis 2021: Bernhard Volk
* syt 2021: Stefan Keil

## Kultur un Böuwärch
* Chilche *St.-Peter un Paul*, Orsinge
* *Johanniterkapell* (1627), Orsinge
* *Nikolauskapell*, Orsinge
* Chilche *St. Ulrich*, Nenzinge
* St. Martinskapell, Nenzinge
* Schloss Langenstein mit Fasnachtsmuseum
* Burg Großer Felsen
* Heidenschlössle
* Burg Kirnberg.


Orsingen, Kirche St. Peter und Paul.jpg|St. Peter un Paul
Nenzingen, Kirche St. Ulrich.jpg|St. Ulrich
Landappbw 883096 1820 Nikolauskapelle Oberhofen Orsingen.jpg|Nikolauskapell
Orsingen-Nenzingen-Nenzingen-Sankt Martinskapelle-ZI-1039-14-00-080814a.jpg|St. Martinskapell
Schloss Langenstein.jpg|Schloss Langenstein

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Orsinge-Nenzinge ghert zum Bodeseealemannisch.

## Literatur
* Petra Sachs: *Die Bevölkerung Nenzingens im 18. Jahrhundert*, in: *Schriften des Vereins für Geschichte des Bodensees und seiner Umgebung*, 102. Jg. 1984, S. 139–152 (Digitalisat)
* Christhard Schrenk: *Methoden der Auswertung frühneuzeitlicher Urbare am Beispiel des Orsinger Urbars von 1758*, in: *Schriften des Vereins für Geschichte des Bodensees und seiner Umgebung*, 102. Jg. 1984, S. 153–162 (Digitalisat)

## Weblink

* www.orsingen-nenzingen.de

## Fueßnote
Rielasingen-Worblingen

**Rüelasinge-Worblinge** (dt. *Rielasingen-Worblingen *) isch e Gmai im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Rüelasinge-Worblinge lyt an der Radolfzeller Aach diräkt an dr Gränze zue dr Schwyz. Dr Bann vu Rüelasinge-Worblinge setzt sich zämme us 57,2 % landwirtschaftlicher Flechi, 19,7 % Wald, 21,8 % Sidligsflechi un 1,4 % suschtiger Flechi.

Nochbergmaine sin Gottmedinge un Hilzinge im Weschte, Singe im Norde un Oschte un Öhninge, Ramse un Hämisofe im Side.

## Gmaindsgliiderig
Zue Rüelasinge-Worblinge ghere d Ortsdail Rüelasinge, Worblinge un Arle.

## Gschicht
D Gmai Rüelasinge-Worblinge isch am 1. Jänner 1975 entstande dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Rüelasinge un Worblinge.

Arle isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1005 as *Arola*, Rüelasinge anne 1155 as *Villa Röleizingen* in ere Urkund vum Chaiser Barbarossas un Worblinge anne 1165 in ere Zinslischt vum Chloschter Riichenou.

## Verwaltig
Rüelasinge-Worblinge het mit dr Stadt Singe un dr Gmaine Stißlinge un Volkertshuuse e Verwaltigsgmainschaft veryybart. 

Dr Burgermaischter vu Rüelasinge-Worblinge isch dr Ralf Baumert (syt 2007).

### Partnergmaine
* Nogent-sur-Seine, Region Grand Est, Frankrych, syt 1973
* Looschdef, Kanton Soledurn, Schwyz, syt 1998
* Ardea, Region Latium, Italien, syt 2002

## Kultur un Böuwärch
* Kadolischi Bfaarchilche St. Stephan un Blasius, Arle (1962)
* Chilche St. Nikolaus, Worblinge
* Burgruine Rosenegg
* Burg Worblinge
* Skulpturewäg Rüelasinge-Worblinge
* Dorfmuseum Worblinge im Alte Rothuus


Arlen, Kirche St. Stephan.jpg|Arlemer Kirch St. Stephan un Blasius
St Nikolaus in Worblingen.jpg|Worblinger Kirch St. Nikolaus
Landappbw 883150 1817 Narrenbrunnen Narrenbrunnen Arlen Arlen, Rielasingen-Worblingen.jpg|Arlemer Narrebrunne

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Rüelasinge-Worblinge ghert zum Bodeseealemannisch.

## Lyt
* Bruno Epple (1931–2023), Schriftsteller

## Weblink

* www.rielasingen-worblingen.de

## Fueßnote
Steißlingen

**Stißlinge** (dt. *Steißlingen *) isch e Gmai im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Dr staatlig anerkännt Erholigsort Stißlinge lyt nordweschtli vum Bodesee im Hegau. Dr Bann vu Stißlinge setzt sich zämme us 52,1 % landwirtschaftlicher Flechi, 29,7 % Wald, 15,8 % Sidligsflechi un 2,4 % suschtiger Flechi.

Nochbergmaine sin Orsinge-Nenzinge im Norde, d Stadt Stocke im Oscht, d Stadt Radolfzee im Side un d Stadt Singe un Volkertshuse im Weschte.

## Gmaindsgliiderig
Zue Stißlinge ghere dr Ortsdail Stißlinge mit em Wyler Maiershöfe un dr Hef Hardmühle un Ziegelhof un dr Ortsdail Wiechs mit em Wyler Schoren.

## Gschicht
Stißlinge isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1155 in dr sognännte Barbarossaurkund as Bsitz vum Bischtum Konschtanz. Um 1400 isch s Dorf zue dr Landgrofschaft Nelleburg chuu un mit däre 1465 an Vordereschtrych.

### Yywohnerentwicklig
D Yywohnerzahle noch em jewyylige Gebietsstand sin Schetzige, Volkszelligsergebnis (¹) oder amtligi Furtschryybige vu dr jewyylige Statistische Ämter (nume Hauptwohnsitz).

## Verwaltig
Stißlinge het mit dr Stadt Singe mid dr Gmaine Rüelasinge-Worblinge un Volkertshuuse e Verwaltigsgmainschaft veryybart. 

Burgermaischter vu Stißlinge:
* 1978–2018 Artur Ostermaier
* syt 2018: Benjamin Mors

### Partnergmai
* Saint-Palais-sur-Mer, Frankrych

## Kultur un Böuwärch
* Schloss Stißlinge (1724–1726)
* Kadolischi Chilche St. Remigius
* Evangelischi Friedenskirche (1957)
* Stißlinger Torkel


Steisslingen1.jpg|Stißlinge mit St. Remigius
Schloss Steißlingen.jpg|Schloss Stißlinge
Steißlingen, KN - Schulstr Nr 2 Gh Ochsen v SW.jpg|Gaschthuus zum Ochse

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Stißlinge ghert zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.steisslingen.de

## Fueßnote
Tengen

**Tenge** (dt. *Tengen *) isch e Stadt im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Stadt het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Tenge lyt im Hegau an dr Gränze zue dr Schwyz. Dr Bann vu Tenge setzt sich zämme us 57,5 % landwirtschaftlicher Flechi, 32,5 % Wald, 9,2 % Sidligsflechi un 0,8 % suschtiger Flechi.

Nochbergmaine sin Blumbärg im Weschte, Giisinga im Norde, Enge un Hilzinge im Oschte un Baarge, Merishuuse, Büttehart un Tääinge im Side.

## Gmaindsgliiderig
Zue Tenge ghere d Ortsdail Tenge, Beure *(Beuren am Ried)*, Bluemefeld *(Blumenfeld)*, Büßlinge *(Büßlingen)*, Dale *(Talheim)*, Uttehofe *(Uttenhofen)*, Watterdinge *(Watterdingen)*, Wiil *(Weil)* un Wiechs am Rande *(Wiechs am Randen)*.

## Gschicht
Tenge isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1275.

Yygmaindige:
* 1. Jänner 1971 Dale un Uttehofe zue Tenge
* 1. Jänner 1973 Bluemefeld zue Tenge
* 1. Jänner 1972 Beure zue Büßlinge
* 1. Jänner 1972 Wiil zue Watterdinge

Am 1. Jänner 1975 hän si Tenge, Büßlinge, Watterdinge un Wiechs am Rande zämegschlosse.

## Verwaltig
Tenge ghert zue kainere Verwaltigsgmainschaft. 

Burgermaischter vu Tenge:
* 1973–2015: Helmut Groß
* 2015–2023: Marian Schreier
* syt 2023: Selcuk Gök

## Kultur un Böuwärch
* Burg Tengen
* Kadolischi Chilche St. Laurentius (friegotisch, 13. Jh., Dirm 1518, Umböu im Barockstil um 1730, Neiböu Chor, Querhuus un Sakrischtei 1929/30)
* Kadolischi Kapell St. Georg (aafangs 14. Jh., Umböu in dr Barockzyt)
* Freiliechtmuseum mit dr Räscht vun eme remische Guetshof bi Büßlinge
* Schloss Bluemefeld

Burg Tengen 05.JPG|Burg Tengen
Tengen, Pfarrkirche St. Laurentius.jpg|St. Laurentius
Schloss Blumenfeld.JPG|Schloss Bluemefeld
Muehlbachschlucht bei tengen.jpg|Wasserfall, Mühlbachschlucht
Tengen alte Mühle.jpg|Mihleruine, Mühlbachschlucht
Blumenfeld - Wasserfall 2018-03-27 a.JPG|Bluemefelder Wasserfall
Naturdenkmal Landkreis Konstanz 83350800003 2018-03-27 a.JPG|Grichtslinde am „Tengener Eck“

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Tenge ghert zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.tengen.de

## Fueßnote
Volkertshausen

**Volkertshuuse** (dt. *Volkertshausen *) isch e Gmai im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Volkertshuuse lyt nerdli vum Bodesee im Hegau an dr Radolfzeller Aach. Dr Bann vu Volkertshuuse setzt sich zämme us 59 % landwirtschaftlicher Flechi, 11,8 % Wald, 27 % Sidligsflechi un 2,1 % suschtiger Flechi.

Nochbergmaine sin d Stadt Aach im Norde, Stißlinge im Oschte, d Stadt Singe im Side un Mühlhuuse-Ehinge im Weschte.

## Gmaindsgliiderig
Zue Volkertshuuse ghere kaini wittere Ortsdail .

Uf em Bann vu dr Gmai lyt di abgangene Ortschafte Bächlingen, wu 752 as *Pachinova* zum erschte Mol gnännt woren isch, un Kyhlstetten.

## Gschicht
Volkertshuuse isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1250 as *Volcholtshusen* (1275 *Volkoltzhusen*, 1301 *Volkartshusen*).

1501 isch Volkertshuuse an dr Johann Jakob vu Bodman verchauft wore un um 1519 an dr Hans Schlupf zu Aach. 1522 isch s an d Familie vu Heggelbach, 1594 het d Herrschaft Langenstein s Dorf gchauft. D Grofe vu Welsperg, wu d Herrschaft Langenstein ghaa hän, hän s Dorff bhalte bis anne 1814. 1826 isch Volkertshuuse an Großherzog Ludwig vu Bade verchauft wore.

## Yywohnerentwicklig
### Einwohnerentwicklung
* 31. Dezämber 1959: 1.385
* 31. Dezämber 1960: 1.460
* 31. Dezämber 2005: 2.792
* 31. Dezämber 2007: 2.867
* 31. Dezämber 2015: 3.016
* 31. Dezämber 2020: 3.166

## Verwaltig
Volkertshuuse het mit dr Stadt Singe mid dr Gmaine Rüelasinge-Worblinge un Steißlinge e Verwaltigsgmainschaft veryybart. 

Burgermaischter vu Volkertshuuse
* Alfred Mutter: 1983–2019
* Marcus Röwer: syt 2019

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Volkertshuuse ghert zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.volkertshausen.de

## Fueßnote
Seelbach (Schutter)

**Säälbach** (dt. *Seelbach*) isch e Gmai im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het  Iiwohner (Stand: ).

## Geografi
Dr staatlig anerkännt Lufkurort liit im Dal vun dr Schutter im mittlere Schwarzwald am Fueß vun dr Burg Hohengeroldseck. Dr Bann bstoht us 26 % Landwirtschaftsflechi, 66,6 % Wald, 6,9 % Sidlungsflechi un 0,4 % sunschtiger Flechi.

Nochbergmaine sin Friesene im Norde, Biberach im Oschte, Schuttertal un d Stadt Ättene im Side un Kippene un d Stadt Lohr im Weschte.

## Gmaindsgliiderung
Zue Säälbach ghere no d Ortsdail *Schimberg* (dt. 'Schönberg') un *Widdlbach* (dt. 'Wittelbach'). Zue de drei Ortsdail ghere 26 Derfer, Wiiler, Zinke, Hef un Hiiser.

### Wappe vun dr Ortsdail

Datei:Wappen Schoenberg (Seelbach).png|Schimberg
Datei:Wappen Wittelbach.png|Widdlbach


## Gschicht
Säälbach isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1179, Schimberg 1444 un Widdlbach 1144.

Schimberg isch zum 1. Juli 1971 iigmaindet worre, Widdlbach zum 1. Jänner 1975.

## Verwaltung
Säälbach het mit dr Gmai Schudderdoal e Verwaltungsgmainschaft verinbart. 

### Burgermaischter
* 1831–1832: Vogt Schöttgen
* 1832–1838: Karl Obert
* 1838–1844: Michael Schäfer
* 1849–1875: Xaver Räpple
* 1875–1886: Franz Anton Benz
* 1886–1910: Christian Himmelsbach
* 1910–1919: Josef Heizmann
* 1919–1923: Wilhelm Brucker
* 1923–1945: Theodor Simon
* 1945–1946: Georg Hartmann
* 1946–1948: Alfred Himmelsbach
* 1948–1957: Josef Fehrenbach
* 1957–1977: Alfred Dreyer
* 1977–1993: Walter Dilger
* 1993–2007: Klaus Muttach 
* 2008-2024: Thomas Schäfer
* sitt 2024: Michael Moser

### Partnerschaft
* Zillebeke, Flandern, Belgie (sitt 1983)

## Dialäkt
Dr Dialäkt vun Säälbach ghert zum Owerrhinalemannisch.

## Bauwerik
* Wasserschloss Dutestai
* Ruine Litzelhardt
* Ruine Hohegeroldseck
* Glatzemihli
* Hammerschmitti im Litschedal
* Kirich St. Peter un Paul (Durm us em 13. Jh.)


Seelbach, OG - Wittelbach - roman Kirche v S.jpg|Kirich Widdlbach
Burgruine_Hohengeroldseck_im_Schwarzwald.jpg|Hohegeroldseck
Seelbach, OG - Gh z Bären v N.jpg|Zum Bären
Herberge zum Löwen (Seelbach-Schönberg).jpg|Zum Loie


## Litt
* Edith Kelber (1904–1992), Medizineri un Bolitikeri, het als Dokteri z Säälbach gschafft.
* Wolfgang Miessmer (* 1936 z Ändinge), alemannischer Sänger, wohnt sitt 1964 z Säälbach.

## Weblink

* https://seelbach-online.de|www.seelbach-online.de

## Fueßnote
Dischingen

**Discheng** (dt. *Dischingen*) ischt a Gmoe em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 52,4 % Landwirtschaftsfleche, 36,3 % Wald, 10 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zue Discheng gheret d Ortsdoel Dischingen, Ballmertshofen, Demmingen, Dunstelkingen, Eglingen, Frickingen ond Trugenhofen.

## Gschicht
Discheng ischt zom erschte Mol gnennt worda anna 1049.

Eigmoedonga:
* 1. Januar 1972: Trugenhofen
* 1. Januar 1974: Ballmertshofen, Demmingen, Dunstelkingen, Eglingen, Frickingen

## Verwaltong
Discheng ghert zue koinere Verwaltongsgmoeschaft.

Schuldes vo Discheng:
* 1954–1986: Hermann Zeyer
* 1986–2006: Bernd Hitzler (CDU)
* 2006–2022: Alfons Jakl (CDU)
* seit 2022: Dirk Schabel

## Dialekt
Dr Dialekt vo Discheng ghert zom Oschtschwebisch.

## Weblink

* http://www.dischingen.de

## Fueßnota
Gerstetten

**Gäärschtett** (dt. *Gerstetten*) ischt a Gmoe em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 61,1 % Landwirtschaftsfleche, 27,6 % Wald, 10,7 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschticher Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zue Gäärschtett gheret d Ortsdoel Gerstetten, Dettingen am Albuch, Gussenstadt, Heldenfingen, Heuchlingen ond Sontbergen.

## Gschicht
Gäärschtett ischt zom erschte Mol gnennt worda anna 986.

Eigmoedonga:
* 1. April 1971: Heldenfingen
* 1. Juli 1971: Gussenstadt
* 1. April 1972: Dettingen am Albuch
* 1. Juli 1974: Heuchlingen

## Verwaltong
Gäärschtett ghert zue koinere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Schuldes vo Gäärschtett ischt dr Roland Polaschek (seit 1994).

## Dialekt
Dr Dialekt vo Gäärschtett ghert zom Oschtschwebisch.

## Weblink

* http://www.gerstetten.de

## Fueßnota
Giengen an der Brenz

**Gẽänge** (dt. *Giengen an der Brenz*) ischt a Große Kreisstadt em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg.

## Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 57,5 % Landwirtschaftsfleche, 20,6 % Wald, 20,5 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschticher Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zue Gẽänge gheret d Ortsdoel Giengen an der Brenz, Burgberg, Hohenemmingen, Hürben ond Sachsenhausen.

## Gschicht
Gẽänge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1078 als *Giengin*, Hohenmemmingen 1250, Hürben 1171 als *Hurwin*, Sachsenhausen 1143 als *Sachsenhusen*.

Eimoedonga:
* 1. Januar 1972: Hürben ond Sachsenhausen
* 15. März 1972: Hohenmemmingen
* 1. April 1972: Burgberg

## Verwaltong
Gẽänge hot mit dr Gmoe Hermerenge a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Birgermoeschter vo Gẽänge (seit 1999 Oberbirgermoester):
* 1819–1826: Johannes Oswald
* 1826–1848: Martin
* 1848–1851: Lorenz David Wencher
* 1851–1860: Anton Fink
* 1860–1891: Lorenz David Wencher
* 1891–1929: Julius Brezger
* 1929–1945: Christian Ehrlinger
* 1945–1948: Adolf Kolb
* 1948–1977: Walter Schmid
* 1977–2001: Siegfried Rieg
* 2001–2009: Clemens Stahl
* 2009–2017: Gerrit Elser
* seit 2017: Dieter Henle

## Dialekt
Dr Dialekt vo Gẽänge ghert zom Oschtschwebisch.

## Bsundrigs
En Gẽänge sen d Margarete Steiff ond dr Richard Steiff uf d Welt komma, ond dodrmit ischt Gẽänge au dr Hoemedort vom Teddy-Bär.

## Weblink

* www.giengen.de

## Fueßnote
Herbrechtingen

**Herbrechtenga** (dt. *Herbrechtingen*) ischt a Stadt em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg. D Stadt hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 44,3 % Landwirtschaftsfleche, 40,2 % Wald, 14,3 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zue Herbrechtenga gheret d Ortsdoel Herbrechtingen, Bissingen ob Lontal, Bolheim, Eselsburg ond Hausen ob Lontal.

## Gschicht
Herbrechtenga ischt zom erschte Mol gnennt worda anna 774 als *villa Hagrebertingas*.

Eigmoedonga:
* 1928: Eselsburg

## Verwaltong
Herbrechtenge ghert zue koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Schuldes vo Herbrechtenga:
* 1824–1831: Isaak Ruoff
* 1831–1853: Johann Martin Apt
* 1853–1874: Gottlieb Rippmann
* 1875–1893: Knauß
* 1893–1907: Karl Henßler
* 1907–1909: Säugling
* 1909–1920: Johannes Henßler
* 1920–1925: Erwin Spieth
* 1925–1940: Kirchner
* 1941–1944: Karl Kaipf (Amtsverweser)
* 1944: Wirth (Amtsverweser)
* 1944–1945: Föll (Amtsverweser)
* 1945–1948: Hübner (Amtsverweser)
* 1948–1971: Oskar Mozer
* 1971–1995: Peter Kiefner
* 1995–2019: Bernd Sipple
* seit 2019: Daniel Vogt

## Dialekt
Dr Dialekt vo Herbrechtenga ghert zom Oschtschwebisch.

## Literatur
* *Woisch no…?: Herbrechtingen 1900–2000.* Geigerdruck, ISBN 3-89570-693-0.

## Weblink

* https://www.herbrechtingen.de/

## Fuaßnota
Hermaringen

**Hermerenga** (dt. *Hermaringen*) ischt a Gmoe em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
D Gmarkong setzt sich zemma ous 69,8 % Landwirtschaftsfleche, 15 % Wald, 13,2 % Sidlongsfleche ond 2 % sonschticher Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zue Hermerenga gheret s Dorf Hermerenga, dr Gmoedoel Gerschweiler, Hohweiher ond s Gheft Allewind. Hermaringen liegt an der Brenz.

## Gschicht
Hermerenga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1150 als *Haermeringen*.

## Eiwohnerentwicklong
D Eiwohnerzahle send Schetzonga, Volkszellongsergebnis (¹) oder amtliche Fortschreibonga vo dr Statistische Ämte.

¹ Volkszellongsergebnis

## Verwaltong
Hermerenga hot mit dr Stadt Gẽänge a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Schuldes vo Hermerenga:
* Fritz Keck (1948 bis 1978)
* Kurt Keller (1978 bis 2002)
* Jürgen Mailänder (seit 2002)

## Dialekt
Dr Dialekt vo Hermerenga ghert zom Oschtschwebisch.

## Weblink

* http://www.hermaringen.de/

## Fueßnota
Königsbronn

**Kenigsbronn** (dt. *Königsbronn*) ischt a Gmoe em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
D Gmarkong setzt sich zemma ous 18,3 % Landwirtschaftsfleche, 71,8 % Wald, 9,2 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschticher Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zue Kenigsbronn gheret d Ortsdoel Königsbronn, Itzelberg, Ochsenberg ond Zang.

## Gschicht
Kenigsbronn hoeßt seit 1806 so. Vorher hot s Dorf *Springen* ghoeßa, mo anne 1302 zom erschte Mol gnennt worda ischt.

Eimoedonga:
* 1. Januar 1971: Itzelberg
* 1. September 1971: Zang
* 1. Februar 1972: Ochsenberg

 Wappen Itzelberg.png|Itzelberg
 Wappen zang colored2.png|Zang
 DEU Ochsenberg (Königsbronn) COA.svg|Ochsenberg


## Eiwohnerentwicklong
D Eiwohnerzahle send Schetzonga, Volkszellongsergebnis (¹) oder amtliche Fortschreibonga vo dr Statistische Ämter.

## Verwaltong
Kenigsbronn ghert zue koinere Verwaltongsgmoeschaft.

Schuldes vo Kenigsbronn:
* Michael Stütz: 1990 bis 2022
* Jörg Weiler: seit 2022

## Dialekt
Dr Dialekt vo Kenigsbronn ghert zom Oschtschwebisch.

## Weblink

* https://www.koenigsbronn.de

## Fueßnota
Nattheim

**Natta** (dt. *Nattheim*) ischt a Gmoe em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
D Gmarkong setzt sich zemma ous 34,7 % Landwirtschaftsfleche, 54,2 % Wald, 10,4 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschticher Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zue Natta gheret d Ortsdoel Nattheim mit em Gheft Wahlberg, Auernheim mit em Weiler Steinweiler ond em Gheft Waldzierter Hof ond Fleinheim.

## Gschicht
Natta ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1050, Auernheim 1258 ond Fleinheim 1277.

Zom 1. Februar 1972 send d Gmoeda Auernheim ond Fleinheim eigmoedet worda.

## Eiwohnerentwicklong
D Eiwohnerzahla send Schetzonga, Volkszellongsergebnis (¹) oder amtliche Fortschreibonga vo dr Statistische Ämter.

## Verwaltong
Natta hot mit dr Stadt Hoedna a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes vo Natta ischt dr Norbert Bereska.

## Dialekt
Dr Dialekt vo Natte ghert zom Oschtschwebisch.

## Weblink

* https://www.nattheim.de/

## Fueßnota