open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guy Herbulot

Dr **Guy Alexis Herbulot** (* 7. März 1925 z’ Saint-Menges, Ardenna-Département; † 1. Àuigscht 2021 z’ Athis-Mont, Département Essonne) ìsch a frànzeescher reemisch-kàthoolischer Gaischtliger gsìì. Vu 1978 bis 2000 ìsch’r Bischoof vun Évry-Corbeil-Essonnes gsìì. Vorhar ìsch’r zwìscha 1974 un 1978 Wäihbischoof vu Reims gsìì.

## si Laawa
Dr Guy Herbulot ìsch ànna 1925 z’ Saint-Menges, bi Sedan, uf d’ Walt kumma. Àm Seminàri vu Reims hàt’rFilosofii un kàtholischa Gotteslehr gschtudiart – z’äärscht àm Klaina Seminàri, un dernoo àb 1944 àm Groossa Seminàr. Wo-n-’r 25 Joora àlt gsìì ìsch, ìsch’r àm 29. Juni 1950 zem Priaschter gwäijt worra, ìm Mìnschter vu Reims, fìr dr Arzbìschtumm Reims.

Dr Herbulot ìsch z’äärscht Pfàrrvikàr gsìì z’ Torcy, ema Schtàdtviartel vu Sedan ìn da Ardenna. Ànna 1952 ìsch’r Lehrer worra àm Klaina Seminàri vu Reims. Dernoo ìsch’r Kàplan gsìì bi dr Kàthoolischa Àkzioon z’ Reims, so wia Veràntwortlig’r fìrs Warkzäntrum (s’ *Centre des Œuvres*). Àb 1972 ìsch dr Herbulot Generàlvikàr gsìì vum Arzbìschtumm Reims, un Koordinàtor vu dr Seelsorga ìn dr Schtàdt Reims.

Àm 20. Jüni 1974 hàt ìhn dr Pàpscht Pooli VI. ärnännt àls Titülàrbischoof vun *Obbi* un àls Wäihbischoof vu Reims. D’ Bischoofswäih hàt dr Herbulot àm 8. Septamber 1974 vum Arzbischoof vu Reims Jacques Ménager ämpfànga, ìm Mìnschter vu Reims; doo drbi sìn d’ Mìtkonsekràtoora dr Georges Béjot, ehamooliger Wäihbischoof vu Reims, und dr Pierre Louis Leclerc, ehamooliger Bischoof vu Ségou, gsìì. Àls Wäihbischoof hàt dr Herbulot si Sìtz z’ Charleville-Mézières ghàà. Si Wàhlschpruch ìsch „*Préparez les chemins du Seigneur*“ gsìì („Jeewa d’ Waager vum Härr“, ).

Àm 12. Mai 1978 hàt ìhn dr Pooli VI. àls Bischoof vu Corbeil ärnännt. Wo-n-’r Bischoof vu Corbeil gsìì ìsch, hàt dr Guy Herbulot s’ Mìnschter vun Évry loo bàuia, wo ma-n-ànna 1996 iigwäijt hàt. ’S ìsch s’ ainziga Mìnschter gsìì, wo ma-n-ìm 20. Joorhundert ìm Frànkrìch bàuia hàt. Ànna 1997 hàt dr Bischoof Herbulot ìm Mìnschter dr Hans-Pooli II. ämpfànga, wänn dr Pàpscht ìns Frànkrich kumma ìsch fìr dr Waltjuugendstààg z’ Pàris. D’rzüa ìsch dr Herbulot Mìtglìed gsìì vu dr Üssschuss fìr d’ Àrwaiter vu dr Frànzeescha Bischoofskumferanz. Wo-n-’r 75 Joora àlt gsìì ìsch, hàt dr Herbulot si àltersbedìngter Rucktrìtt vorgschtällt, wo dr Pàpscht Hans-Pooli II. àm 15. Àwril 2000 ààgnumma hàt.

Àm 1. Àuigscht 2021 ìsch dr Guy Herbulot ìm Àltershaim Saint-Jean-Baptiste z’ Athis-Mons]gschtoorwa, ìm Àlter vu 96 Joora. Beardigt worra ìsch’r àm 6. Àuigscht 2021 ìn dr Bischoofskruft vum Mìnschter vun Évry. Ar ìsch dr zwaita Bischoof gsìì, wo ma doo beardigt hàt.

## sina veräffentligta Wark
* 
* 
* 

## Weblinks

* 
* 

## Ainzelnohwiisa
Walther Büsser

Dr **Walther Büsser** (* 1923 z St. Galle; † 17. Februar 2017) isch en Schwiizer Grafiker gsi.

## Läbe
De Walther Büsser isch z St. Galle uf d Wält cho und häd au det gläbt. 1939–1944 isch er ad Kunstgwärbschuel z St. Galle. Nachane hät er vier Jaar a de École à Grand Chaumière z Paris gstudiert.

Er hä 55 Jaar lang als freischaffende Wärbegrafiker gschaffed, vor allem als Schriftgrafiker. Im Buech „Sinnvolle Botschaften“ häd de Walther Büsser sini Läbeswäishäite usege – natürli grafisch sehr schön stalted.

## Literatur
* „Sinnvolle Botschaften“

## Weblink
* Websyte vom Walther Büsser

## Fuessnoote
Albert Malbois

Dr **Albert-Georges-Yves Malbois** (* 17. Novamber 1915 z’ Versailles; † 12. Hornung 2017 z’ Saint-Germain-en-Laye, Département Yvelines) ìsch a frànzeescher reemisch-kàthoolischer Gaischtliger gsìì. Vu 1966 bis 1977 ìsch’r Bischoof vu Corbeil gsìì.

## si Laawa
Dr Albert Malbois ìsch ànna 1915 z’ Versailles, südwäschtlig vu Pàris, uf d’ Walt kumma. Ar hàt Filosofii un kàthoolischa Gotteslehr gschtudiart un ìsch àm 29. Jüni 1938 àls Priaschter gwäijt worra. Dernoo hàt’r ìm Bìschtumm Versailles mehrera-n-Amter üssiawt; drunter ìsch’r ànna 1939 Vikàr gsìì z’ Saint-Cloud. Ìm Bìschtumm Versailles ìsch’r z’lätscht Generàlvikàr gsìì.

Àm 9. März 1961 hàt ìhn dr Pàpscht Johànnis XXIII. àls Titülàrbischoof vun *Altava* un Wäihbischoof vu Versailles ärnännt. D’ Bischoofswäih hàt dr Malbois àm 22. Àwril vum gliicha Joohr ämpfànga, dur dr Arzbischoof vu Lyon Alexandre-Charles Kàrdinàl Renard; doo drbi sìn d’ Mìtkonsekràtoora dr Bischoof vu Chartres Roger Michon un dr Bischoof vu Meaux Jacques Ménager gsìì. Ìm Malbois si Motto àls Bischoof ìsch s’ làtiinischa „*Veni Domine Jesu*“ gsìì („Kumm, Härr Jesüs“, ).

Zwìscha 1962 un 1965 hàt dr Bischoof Malbois àn àlla viara Sìtzungsperiooda vum Zwaita Vàtikànischa Konzil mìtgmàcht. Ar ìsch dr jìngschter frànzeescher Konzilvàtter gsìì.

Àm 9. Oktoower 1966 ìsch dr Malbois vum Pàpscht Pooli VI. àls dr äärschta Bischoof vum Bìschtumm vu Corbeil ärnännt worra. Dr Bìschtumm ìsch eewa grìnda worra gsìì. Wahrend sina Bischoofswìrda hàt sìch dr Malbois schtàrk fìr dr Religioonabund un fìr a verschtärkta seelsorgerischa Orgànisàzioon vu dr Kìrich iigsätzt.

Gesundhaitshàlwer hàt dr Malbois si Rucktrìtt vorgschtällt, wo dr Pooli VI. àm 13. Septamber 1977 ààgnumma hàt. Vu 1978 bis 1988 ìsch’r àwwer Laiter gsìì vum Zäntràlràt vu dr Missionsàrwet z’ Lyon.

Wo dr Bischoof Géry Leuliet àm 1. Janner 2015 gschtoorwa ìsch, ìsch dr Malbois dr äältschta frànzeescha Bischoof worra. Àb Àuigscht 2016 ìsch’r dr äältschta Bischoof ìm Öiropà gsìì.

Dr Albert Malbois ìsch àm 12. Hornung 2012 z’ Saint-Germain-en-Laye süüdlig vu Pàris gschtoorwa, ìm Àlter vu 101 Joohra. Beardigt worra ìsch’r àm 20. Hornung ìn dr Bischoofskruft vum Mìnschter vun Évry. Ar ìsch dr äärschta Bischoof gsìì, wo ma doo beardigt hàt.

## Weblinks
* 

## Ainzelnohwiisa
Nina Betschart

D **Nina Betschart** (* 14. Oktober 1995 z Stäihuuse ZG) isch e Schwyzer Volleyball- un Beachvolleyballspiileri.

## Karriere
D Betschart het iri Karriere aagfange in dr Halle zäme mit ire Fryndi Nicole Eiholzer bim VBC Stäihuuse. Mit em Verain het si dr Ufstiig in d Nazionaalliiga B gschafft. Speeter hän d Betschart/Eiholzer e Beachvolleyball-Duo bildet. In dr Joor 2008 bis 2012 hän si d Schwyzer Noowugsmaischterschafte in dr Kategorie U15, U18 un U21 gwunne. Anne 2011 sin si Fimfti vu dr Juuged-WM z Umag woore un sin bi dr U18-Europamaischterschaft z Vilnius in s Finaal chuu. Mit dr Joana Heidrich isch d Betschart derno im kanaadische Halifax U21-Wältmaischteri woore. Im Joor druf sin Betschart/Eiholzer Dritti vu dr U18-EM z Brünn woore. Bi dr Juuged-WM z Larnaka un dr U20-EM z Hartberg sin si baidi Mool uf dr fimfte Rang chuu. Zäme mit dr Anouk Vergé-Dépré isch d Betschart im kanaadische Halifax wiider U21-Wältmaischteri woore. 2013 hän Betschart/Eiholzer e Turnier vu dr Schwyzer Tour z Locarno gwunne. Bi dr Wältmaischterschafte vu dr U21 z Umag un vu d U19 z Porto sin si baidi Mool wider uf dr fimfte Blatz chuu. Z Vilnius hän si d U20-Europamaischterschaft gwunne. Derno isch d Betschart mit dr Anouk Vergé-Dépré z Warna au U22-Europamaischteri woore. 2014 hän Betschart/Eiholzer z Cesenatico ire U20-Europamaischtertitel erfolgryych chenne verdaidige. Anne 2015 hän si d Goldmedaille bi dr Europaspiil z Baku gwunne un si derno im im portugiesischen Macedo de Cavaleiros U22-Europamaischterne woore. Syter anne 2016 spiilt d Betschart an dr Syte vu dr Tanja Hüberli. Betschart/Hüberli hän 2016 s CEV Satellite Turnier z Baden gwunne un sin Dritte bim FIVB Major Turnier z Klagenfurt woore. 2017 sin si bim FIVB 5-Stäärn Turnier z Poreč Dritti woore.

Anne 2021 sin d Nina Betschart un d Tanja Hüberli i dr Olympische Spiil z Tokio derbyy gsii un sin gege iri Landsfraue Joana Heidrich un Anouk Vergé-Dépré im Achtelfinaal uusgschiide. Derni sin si z Wien Europamaischterne woore.

## Weblink

* 
* 

## Fueßnote
Luzerner Voralpen

D **Lozärner Voralpe** sin dr Dail vu dr Voraple im Kanton Lozärn mit chlaine Aadail in dr Kanten Obwalde un Nidwaudä.

Si wäre in eme Alpinfierer vum Schwyzer Alpe-Club zäme mit dr Schwyzer Voraple un dr Unterwaudner Voralpe bschribe, dailwys au elainig gfiert. No SOIUSA sin si d *Supergruppe* 14.III.A un ghere zue dr Untersäktion 14.III. Lozärner un Unterwaudner Voralpe.

S Pilatusmassiv giltet zwar as Lozärner Huusbärg, s lyt aber uf dr Gränze zwische dr Kanten Lozärn, Obwalde un Nidwaudä un nit ganz im Kanton Lozärn. Sy hegschte Gipfel, s Tomlishorn (), lyt uf dr Gränze zwische dr Kanten Obwalde un Nidwaudä, dr zweethegscht Gipfel Esel () im Kanton Obwalde. Nume s Widderfeld (), e dritte Gipfel vum Pilatusmassiv, gränzt an Kanton Lozärn.

## Abgränzig
D Lozärner Voralpe gränze no SOIUSA:
* Im Weschte un Norde an s Mittelland drännt vu Schangnau, Entlebuch, Chlini Ämmi
* im Oschte an d Unterwaudner Voralpe drännt vu Sarner Aa un Sarnersee
* im Side an d Bärner Voraple drännt vum Ämmitau bzw. dr Ämmi, Südelgrabe, Marietal, Chringe un Altibach

## Literatur
* Sergio Marazzi: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8
* Sergio Marazzi: ''La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA)'' – der komplette Artikel mit detaillierten Illustrationen (PDF, ital.; 1,6&nbsp;MB)

## Fueßnote
Tanja Hüberli

D **Tanja Hüberli** (* 27. Augschte 1992 z Ryycheburg) isch e Schwyzer Volleyball- un Beachvolleyballspiileri.

## Karriere
D Hüberli het iri Karriere as Halle-Volleyballeri bim VBC March aagfange. Derno het si d Mittelblockeri bim Drittligischt VBC Pfäffike gspiilt. Anne 2008 isch si vun Eerschtligischt TSV Jona verpfliichtet woore. Um des Zyt het si au fir d U19-Nazionaalmannschaft vu dr Schwyz gspiilt. 2010/11 het d Hüberli bim VBC Voléro Züri gspiilt, derno isch si zum Beach-Volleybll gwägslet.

D Hüberli isch 2010 Schwyzer Vizemaischteri im Beach-Volleyball vu dr U21 woore. Im nälige Joor isch si mit dr Ines Egger bi dr U19-Wältmaischterschaft z Porto derbyy gsii un isch uf dr nyynt Rang chuu. 2012 het si mit dr Marlen Brunner bim Grand Slam z Gstaad zum eerschte Mool e Turnier vu dr FIVB World Tour gspiilt. Mit dr Fabienne Geiger isch si Nyynti vu dr U23-Europamaischterschaft z Assen woore. Derzue isch si uf dr fimft Blatz bi dr nazionaale Maischterschaft chuu un isch bi dr Studänte-Wältmaischterschaft z Brasilie derbyy gsii. Vu 2013 bis 2015 het d Hüberli e Duo bildet mit dr Tanja Goricanec. Mit ire zäme isch si 2013 Schwyzermaischteri woore. As Beschtresultat uf dr Welttour sin Goricanec/Hüberli bim Grand Slam z Moskau uf dr fimft Blatz chuu. Mit dr Sarah Leemann isch d Hüberli uf dr nyynt Rang vu dr U23-EM z Mysłowice chuu. Bi dr WM z Stare Jabłonki sin Goricanec/Hüberli drotz eme Siig iber d Tschechene Bonnerová/Hermannová no dr Vorrundi uusgschide. 2014 sin si uf Sardinie Vizeeuropamaischterne wore. Syter anne spiilt d Hüberli an dr Syte vu dr Nina Betschart. Betschart/Hüberli hän 2016 s CEV Satellite Turnier z Baden gwunne un sin Dritti bim FIVB Major Turnier z Klagenfurt wore. 2017 sin si bim FIVB 5-Stäärn Turnier z Poreč Dritti wore.

Aafangs Augschte 2020 het d Hüberli mit dr Isabel Schneider z Düsseldorf s zwait Top-Teams-Turnier vu dr dytsche Comdirect Beach Tour gwunne. Anne 2021 sin d Nina Betschart un d Tanja Hüberli bi dr Olympische Spiil z Tokio derby gsii un sin gege iri Landsfraue Joana Heidrich un Anouk Vergé-Dépré im Achtelfinal uusgschide. Derno sin si z Wien Europamaischterne wore.

## Weblink

* 
* 

## Fueßnote
SRH Hochschule für Wirtschaft und Medien Calw

D **SRH Hochschuel fir Wirtschaft un Medie Calb** (dt. *SRH Hochschule für Wirtschaft und Medien Calw*) isch e privati, staatlig anerkännte Fachhochschuel z Calb gsii. Si isch anne 2017 in d SRH Hochschuel Haidelberch yyglideret wore un bstoht syterhär allno as Studiestandort.

## Gschicht
D Hochschuel isch anne 2001 grindet wore un het im Johr druf ire Studiebedrib ufgnuu. 2005 het d SRH Holding d Hochschuel ibernuu, si isch derno in „SRH Hochschule Calw“ umgnännt wore. 2011 het si dr Name „SRH Hochschule für Wirtschaft und Medien Calw“ iberchuu. Aafangs 2017 isch si as neie Standort Campus Calb ibergange in d SRH Hochschuel Haidelberch. 2018 isch di letscht Ufnahm vu Studändte*ne bschlosse wore.

D Studiegäng sin dur d Agentur für Qualitätssicherung durch Akkreditierung von Studiengängen (AQAS) akkreditiert gsii

D Hochschuelisch vum Andreas König glaitet wore. Dekan fir dr Fachberaich I Wirtschaft isch dr Reinhard Spulak gsii un fir dr Fachberaich II Medie dr Thomas Becker.

Syter anne 2018 wird dr Campus Calb vu dr SRH Hochschuel Haidelberch glaitet vum Stephan Schöning.

D Hochschuel het Bezieige ghaa zue däne Partnerhochschuele: Kannur University z Kannur/Kerala (Indie), Hochschuel fir Finanze un Rächnigswäse z Sopot (Pole), Uniwersitet CEU Kardinal Herrera, Valencia (Spanie), Fachhochschuel St. Pölten (Eschtrych) un Beykent University Istanbul (Türkei).

## Studienaagebot
### Bachelor- un Master-Studiegäng
Hite cha mer am Campus Calb no die Studiegäng studiere:
* Bedribswirtschaftslehr (B.A.)
* Medie- un Kommunikationsmanagement (B.A.)
* International Management un Entrepreneurship (M.A.)

### Friejer aaboteni Bachelor-Studiengäng
* Bedribswirtschaftslehr (B.A.) mit dr Verdiefigsrichtige:
:* Controlling
:* Finance
:* International Management
:* Marketing
:* Personalmanagement
:* Revisionswesen
:* Styyre
:* Unternämekommunikation
* Controlling (B.A.)
* Medie- un Kommunikationsmanagement (B.A.)
* Marketingmanagement (B.A.)
* Kulturmanagement (B.A.)

### Friejer aaboteni Master-Studiegäng
* Media Management and Public Communication (M.A.)
* International Mittelstandsmanagement (M.A.)

## Weblink
* Offiziälli Websyte vu dr SHR Hochschuel Haidelberch

## Fueßnote
Felsenmühle (Ehrenkirchen)

D **Felsemiili** z Gietighofe im Landchrais Brysgau-Hochschwarzwald isch aini vu dr letschte private Wassermiiline an dr Meelin lang gsii.

S Gebei stammt no us dr Hoochgootik un isch anne 1341 zum eerschte Mool gnännt woore. Syter 1802 isch s in ständigem Bsitz vu dr Familie Knöbel. In dr Archivalie vum Charlsruer Generaallandesarchiiv het s e eerschti Laagbschryybig us em 14. Joorhundert un Ufzaichnige iber d Abgaab vun eme Michael Müller us em Joor 1546 fir syni „Mülle zu Gittighofen von Wasserfahl“. 1746 wird dr Miilebsitzer zum eerschte Mool „Felsenmüller“ gnännt.

S Miiliraad het si bis anne 1972 drillt. Dr letscht Millermaischter, dr Willi Knöbel, het us wiirtschaftlige Grind un wel dr Wasserstuurz am 5,20 Meeter hooche Miiliraad s Fundamänt untergraabe ghaa het, sy Gwäärb mieße ufgee. Dr Miilidail vum eemoolige Dreisytegheft isch innerhalb vu drei Joor zum Wohnhuus umböue woore. Dr hinter Dail vum Gebei, wu scho voorhäär as Woonig bruucht wooren isch, isch erhalte bliibe. 1986 isch au dr Dachstuel vu dr eemoolige Miili uusböue woore. 2001 ixch au d Schyyre, wu yystuurzgfeerdet gsii isch, zue me Woonhuus umböue woore.

## Literatur
* Badische Zeitung: Mi. 20. September 1972 / Nr. 217

## Weblinks

## Fueßnote
Universität Paris-Saclay

D **Universität Paris-Saclay** esch e Technischi Hochschuel vu Gif-sur-Yvette. D Universität het meereri Standort im Département Essonne und Yvelines.

## Weblink

* universite-paris-saclay.fr
Zentralschweizer Voralpen

**Zäntralschwyzer Voralpe** haißt mer d Voralpe in dr Zäntralschwyz, d.&nbsp;h. in dr Kanten Obwalde, Nidwaudä, Lozärn, Zoog, Schwyz un Üri. Mer dailt si uf in d Lozärner Voralpe, d Unterwaldner Voralpe un d Schwyzer Voralpe. No eltere Darstellige u.&nbsp;a. au im Geografische Lexikon vu dr Schwyz, sin di ganze Ämmitauer Alpe, u.&nbsp;a. au Biet vum Bärner Oberland bis Thun, Inderlache un Brienz zue dr Zäntralschwyzer Voralpe zellt, no neiere un no SOIUSA verlauft d Weschtgränze vu dr Lozärner Voralpe un dodermit vu dr Zäntralschwyzer Voralpe am Ämmitau un am Marietal (d.&nbsp;h. uf dr Charte ohni d Biet XIV und XV).

## Literatur
* Sergio Marazzi: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005.

## Fueßnote
Berner Voralpen

D **Bärner Voralpe** sin no dr Yyailig vum Schwyzer Alpe-Club dr Dail vu dr Schwyzer Voralpe im Kanton Bärn. Si entspräche em Voralpe-Dail vum ender historisch un turistisch bruuchte Name Bärner Oberland un em Bärner Aadail vum Ämmitauer Alpe. Dr hegscht Gipfel isch s Schilthorn, wu uf  chunnt.

## Gränze
Noch em nit international anerkännte Vorschlag SOIUSA vum Sergio Marazzi sin d Bärner Voralpe d Untersektion 14.II.
Si gränze:
* im Weschte an d Waadtländer un Fryburger Voralpe drännt dur Saane, Simme un Muschere Seisa
* im Norde an s Mittelland yyghagt (vu Wescht no Oscht) Stocketal, Zulg, Ämmitau
* im Nordoschte an d Lozärner Voralpe drännt vu Ämmitau, Südelgrabe, Marietal, Chringe, Altibach, Lungerersee
* im Sidoschte an d Unterwaldner Voralpe yyghagt dur Brünigpass un Aare
* im Side an d Bärner Alpe yyghagt (vu Wescht no Oscht) dur s Chly Hüri, Stigellegi, Simme, Geilsbach, Chandertal, Hohtürli, Sefinetal, Trümmeltal, Imfystere Grabe, Grossi Scheidegg, Riichebach

## Ufdailig
D Bärner Voralpe wäre no SOIUSA in drei Supergruppe un 12 Bärggruppe ufdailt:

* Supergruppe Voralpe vum Simmetal (*A*)
** Gruppe Giferspitz-Wispile (*A.1*)
** Gruppe Gantrisch (*A.2*)
** Gruppe Stockhorn (*A.3*)
** Gruppe Albristhorn-Männliflue-Niesengrat (*A.4*)
** Gruppe Spillgerte-Niderhorn-Turne (*A.5*)
** Gruppe Chlyne Lohner-Elsighorn (*A.6*)

* Supergruppe Voralpe vum Luterbrunnetal (*B*)
** Gruppe Dündehorn-Ärmighorn-Gehrihorn (*B.7*)
** Gruppe Schilthorn-Schwalmere-Morgebärghorn (*B.8*)
** Gruppe Männliche (*B.9*)
** Gruppe Faulhorn-Schwarzhorn (*B.10*)

* Supergruppe nordeschtilgi Bärner Voralpe (*C*)
** Gruppe Augstmatthorn-Brienzer Rothorn-Hohgant (*C.11*)
** Gruppe Sigriswiler Rothorn-Niederhorn (*C.12*)

Di erschte zwoo Supergruppe sin im Bärner Oberland. D Supergruppe C entspricht dailwys dr Ämmitauer Alpe.

## Gipfel, wu mer chännt
* Schilthorn – 
* Faulhorn – 
* Tschugge – 
* Lauberhorn – 
* Niese – 
* Brienzer Rothorn – 
* Männlichen – 
* Morgebärghorn – 
* Stockhorn – 
* Gantrisch – 

## Literatur
* 
* Sergio Marazzi, ''La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA)'' (PDF; 1,6&nbsp;MB) (italienisch)

## Weblink
* Umgränzig vu dr Bärner Voralpen uf GeoFinder.ch

## Fueßnote
Unterwaldner Voralpen

D **Unterwaldner Voralpe** (au *Ängelbärger Alpe*) sin dr mittler Dail vu dr Zäntralschwyzer Voralpe. No SOIUSA wäre si as *Supergruppe* 14.III.B. in dr Untersektion 14.III. Lozärner un Unterwaldner Voralpe geführt.

## Gränze
D Unterwaldner Voralpe gränze no SOIUSA:
* im Norde an s Mittelland, drännt vum Vierwaldstättersee
* im Oschte an d Schwyzer Voralpe, abgränzt vum Vierwaldstättersee
* im Sidoschte an d Ürner Alpe, drännt vu Haslital, Gental, Jochpass, Griessetal, Grosstal un Isital
* im Weschte an d Lozärner Voralpe, drännt vu Sarner Aa un Sarnersee
* im Sidweschte an d Bärner Voralpe, yygränzt vu Brünigpass un Aare

## Wichtigschti Gipfel
Di wichtigschte Gipfel lige im sideschtlige Beraich, wu nordeschtli vum Griessetal aagränzt an d Ürner Alpe.
* Ruchstock – 
* Rotsandnolle – 
* Huetstock (Wild Geissberg) – 
* Walestöcke – 
* Glogghüs – 
* Hochstolle – 
* Chaiserstuel – 

## Literatur
* Willy auf der Maur: *Zentralschweizerische Voralpen. Schwyzer Voralpen, Unterwaldner Voralpen Pilatus-Schrattenflue-Kette*. ISBN 3-85902-146-X
* Oskar Allgäuer: *Zentralschweizer Voralpen; Die Voralpen zwischen Brünigpass und Thunersee (Unterwaldner Voralpen).* Luzern: Bucher, 1930. 248 S.
* Sergio Marazzi: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8
* Sergio Marazzi: ''La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA)'' (pdf, ital.; 1,53&nbsp;MB)
Waadtländer und Freiburger Voralpen (SOIUSA)

D **Waadtländer un Fryburger Voralpe** (dt. *Waadtländer und Freiburger Voralpen*, frz. *Préalpes Vaudoises et Fribourgeoises*) isch d Sektion 14.I un dodermit d Zämefassig vu dr Fryburger Voralpe un dr Waadtländer Voralpe no dr SOIUSA-Klassifizierig vu dr Schwyzer Voralpe. Si lige in dr Weschtschwyz in dr Kanten Fryburg, Bärn un Waadt. Dr hegscht Gipfel isch dr Le Tarent () im Waadt. Dr Vanil Noir () isch di hegscht Hebig im Kanton Fryburg.

## Gränze

D Waadtländer un Fryburger Voralpe gränze:
* im Norde un Weschte an s Mittelland yygränzt (vu Wescht no Oscht) vu Veveyse, Broye, Lac de la Gruyère, Sense
* im Sidweschte an s Chablais-Massiv, em nordeschtlige Dail vu dr Savoyer Voralpe drännt dur s Rottudal
* im Oschte an d Bärner Voralpe drännt dur Saane, Simme un Muschere Seisa
* im Side an d Waadtländer Alpe abgränzt (vu Wescht no Oscht) dur Gryonne-Dal, Col de la Croix, Dar un Col du Pillon

## Fryburger Alpe
No andere Yydailige haißt s Biet *Fryburger Alpe* (dt. *Freiburger Alpen*, frz. *Alpes Fribourgeoisrs*), wu zue dr Weschtalpe zelle un im Oschte an d Ämmitaler Alpe un im Side an d Bärner Alpe gränze.

## Hegschti Gipfel

* Le Tarent – 2548 m
* Gummflue – 2458 m
* Vanil Noir – 2389 m
* Pic Chaussy – 2351 m
* Tour d’Aï – 2332 m
* Dent de Ruth – 2236 m
* Rochers de Naye – 2045 m
* Moléson – 2002 m
* Vanil des Artses – 1991 m
* Cape au Moine – 1941 m
* Dent de Jaman – 1875 m
* Monts Chevreuils – 1749 m
* La Berra – 1719 m

## Literatur
* Sergio Marazzi: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8 (italienisch)
* Sergio Marazzi, ''La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA)'' (pdf; 1,53&nbsp;MB)

## Weblink
* Wikiloc: Route auf den Tarent

## Fueßnote
Freiburger Voralpen

D **Fryburger Voralpe** (dt. *Freiburger Voralpen*, frz. *Préalpes Fribourgeoises*) sin e Dail vu fr Schwyzer Voralpe. Si lige in dr Weschtschwyz im Kanton Fryburg. Dr Vanil Noir () isch di hegscht Hebig vum Kanton Fryburg. Anderi Gipfel, wu mer chännt, sin d Gaschtlosechette, Berra, dr Moléson, dr Vanil d’Arpille un d Kaiseregg. Di maischte Gipfel sin zwische 1600 un 2200 Meter hoch.

## Abgränzig un Gliderig
D Fryburger Voralpen zellt mer zmaischt zue dr Bärner Voralpe, as die Vorgruppe vu dr Bärner Voralpe, wu nerdli hinter dr *[[Hintere Gasse (Wanderweg)|Hintere Gasse]]* lyt. Noch em Schwyzer Alpe-Club bilde si ne aigeni Gruppe. Au dr Bergverlag Rother fiert si aigeständig unter Nr.&nbsp;74. No dem Vorschlag vun ere neie Yydailig SOIUSA ghere si as *Supergruppe* 14.I.B. zur Untersektion 14.I. *[[Waadtländer und Freiburger Voralpen (SOIUSA)|Waadtländer un Fryburger Voralpe]]*.

## Hegschti Gipfel
* Vanil Noir, 
* Gaschtlose: Dent de Savigny, 
* Gaschtlose: Dent de Ruth, 
* Kaiseregg, 
* Schopfespitz, 
* Moléson, 
* Vanil d’Arpille, 
* Berra, 

## Tourismus
D Fryburger Voralpe gälte as Schneeschueparadys, wel si im Winter schneesicher sin. S git au e baar chlaini Skistatione, zem Byschpel am Moléson oder bim Schwarzsee.

## Literatur
* Maurice Brandt: *Préalpes fribourgeoises.* Club alpin suisse, [Bern] 1991, ISBN 3-85902-109-5.

## Weblink

* Umgränzig vu dr Fryburger Voralpe uf GeoFinder.ch

## Fueßnote
Luzerner und Unterwaldner Voralpen (SOIUSA)

D **Lozärner un Unterwaldner Voralpe** sin d Untersektion 14.III vu dr SOIUSA-Klassifizierig vu dr Schwyzer Voralpe.

Si lige in dr Kanten Lozärn, Obwalde un Nidwaudä. Di wichtigschte Gipfel dunte wäre no andere Klassifikatione zue dr Ämmitaler Alpe grächnet. Si bsteen no SOIUSA us dr *Supergruppe* Lozärner Voralpe un Unterwaldner Voralpe.

## Gränze
Si gränze no SOIUSA:
* im Norde an s Mittelland drännt vu Schangnau, Äntlibuech, Chlyni Ämme un Vierwaldstättersee
* im Oschte an d Schwyzer un Urner Voralpe yygränzt vum Vierwaldstättersee (im Side Urnersee)
* im Sidoschte an d Urner Alpe dränn vu Haslital, Gental, Jochpass, Griessetal, Grosstal un Isital
* im Sidweschte an d Bärer Voralpe yygränz vum Ämmital, Südelgrabe, Marietal, Chringe, Altibach, Lungerersee un Brünigpass

## Wichtigschti Gipfel
* Ruchstock – 
* Rotsandnolle – 
* Huetstock (Wild Geissberg) – 
* Walestöcke – 
* Glogghüs – 
* Hochstolle – 
* Chaiserstuel – 
* Pilatus – 
* Schratteflueh – 
* Fürstein – 
* Napf – 

## Literatur
* Sergio Marazzi: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8 (italienisch)
* Sergio Marazzi, ''La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA)'' – der komplette Artikel mit detaillierten Illustrationen (pdf; 1,6&nbsp;MB) (italienisch)
Waadtländer Voralpen

D **Waadtländer Voralpe** (dt. *Waadtländer Voralpen*, frz. *Préalpes vaudoises*) sin d Voralpe im Schwyzer Kanton Waadt. Si lige in dr *Waadtländer Alpe un Voralpe*, wu in eme Alpinfierer vum Schwyzer Alpe-Club bschribe wäre.

No SOIUSA sin d *Waadtländer Voralpe* d *Supergruppe* 14.I.A. in dr Untersektion 14.I. Waadtländer un Fryburger Voralpe.

In dr Waadtländer Voralpe lyt dr Pass vum Col des Mosses un au s Skibiet Espace Nordique, wu au dr wichtigscht Gipfel Le Tarent derzue zellt. Dernäbe ghere Gipfel wie Tour d’Aï, Tour de Mayen un Rochers de Naye zum Biet um Montreux un Leysin.

## Abgränzig no SOIUSA
D Waadtländer Voralpe gränze:
* im Norde an d Fryburger Voralpe, drännt dur Col de Jaman un d Saane
* im Sidweschte an s Chablais-Massiv, dr nordeschtli Dail vu dr Savoyer Voralpe, drännt dur s Rottudal
* im Oschte an d Bärner Voralpe drännt dur d Saane
* im Side an d Waadtländer Alpe yygränzt vu Wescht no Woscht dur Gryonne-Dal, Col de la Croix, Dar un Col du Pillon

## Hegschti Gipfel

* Le Tarent – 
* Gummflue – 
* Tour d’Aï – 
* Tour de Mayen – 
* Rochers de Naye – 
* Dent de Jaman – 
* Monts Chevreuils – 

## Literatur
* Sergio Marazzi: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8
* Sergio Marazzi:  ''La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA)''(pdf; 1,6&nbsp;MB)

## Weblink
* Bärg vum Kanton Waadt

## Fueßnote
Waadtländer Alpen

D **Waadtländer Alpe** {dt. *Waadtländer Alpen*, frz. *Alpes Vaudoises*) sin e Dail vu dr Weschtalpe in dr Schwyz. Si wären au *weschtligi Bärner Chalchalpe* as Verlengerig vu dr Bärner Alpe gnännt. No SOIUSA sin si dodermit di wechtlig Untersektion 12.III vu dr Bärner Alpe i. w. S.. Si lige in dr Kanten Waadt un Wallis.

Dr hegscht Gipfel isch Le Sommet des Diablerets, wu uf  chunnt. In dr Alpinfierer vum Schwyzer Alpe-Club wäre si mit dr Waadtländer Voralpe zämegfasst.

## Abgränzig
D Waadtländer Alpegränze no SOIUSA
* im Norde an d Waadtländer Voralpe drännt dur Gryonne, dr Col de la Croix un dr Col du Pillon
* im Oschte an d Bärner Alpe drännt dur dr Sanetschpass
* im Side an d Grand-Combin-Gruppe (in dr Walliser Alpe), drännt dur d Rottu
* im Sidweschte an d Mont-Blanc-Gruppe (in dr Grajische Alpe), drännt dur d Rottu
* im Weschte an d Savoyer Voralpe, drännt dur dr Rottu

## Wichtigschti Gipfel
* Les Diablerets – 
* Grand Muveran – 
* Dent de Morcles – 

## Literatur
* Sergio Marazzi: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8 (italienisch)
* Sergio Marazzi, ''La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA)'' (pdf; 1,53&nbsp;MB)

## Fueßnote
Benedikt V.

Dr **Benedikt V.** (* z Rom; † 4. Juli 965 oder 966 z Hamburg) isch vum 22.&nbsp;Mai bis zum 23.&nbsp;Juni 964 Papscht vu dr kadolische Chilche gsii.

## Lääbe
Dr Benedikt isch e Suhn vum Remer Johannes us dr Regio Marcelli gsii. Dr Benedikt het as glehrte Mann gulte, was em dr Byname *Grammaticus* yybrocht ghaa het. Är isch vum remische Patriziat 964 noch em Dod vum Papscht Johannes XII. zerscht zum Papscht gwehlt wore. Dr Chaiser Otto I. het aber gforderet, ass dr vorhär vu Rom verdribe Leo VIII. wider ins Amt gsetzt wird, wel d Remer gege s *[[Privilegium Ottonianum]]* verstoße ghaa hebe, wu au dr Johannes XII. aafangs billigt ghaa het. Ainewäg isch dr Benedikt uf dr Papschtdron glupft wore. Dr Papscht Benedikt het si Miei gee, d Schmach vu dr letschte Johr z tilge. No dr Eroberig vu Rom het dr Chaiser aber ainewäg vun ere Lateransynod Ändi Juni 964 dr Benedikt V. absetze un dr Leo VIII. wider yysetze loo. Dr Benedikt isch am 23.&nbsp;Juni vu dr Remer an Chaiser Otto I. ibergee un uf dr Synod as Gfangene vorgfiert wore. As Invasor, Usurpator un Aidbrichige aagchlagt, het er uf Verdaidigung verzichtet un si sälber fir schuldig erklert. Är isch abgsetzt un us Rom verbannt wore, derzue zum Diakon degradiert un unter d Ufsicht vum Hamburger Erzbischof Adaldag gstellt, wu au do gsii isch. As Gfangene vum Chaiser isch er uvm Adaldag uf Hamburg mitgnuu wore. Dr Adaldag isch mit em Benedikt reschpäktvoll umgange, ainewäg het er si im nordische Klima nit wohl gfieltun soll gsait haa: „Bi eich Hyperboreer cha kai italisch Härz warm wäre.“ Derzue het dr Benedikt profezeit, ass Hamburg, solang syni Bainer do rueje dien, gschlsisse un verwieschtet wird, un wildi Dier in dr Ruine dieje huuse. Wun er churzi Zyt no syre Aachumft z Hamburg, am 4.&nbsp;Juli 965 (no andere Aagobe 966) gstorbe gsii isch isch sy Lyych uf Ghaiß vum Otto III., vum spetere Wormser Bischof Razo, um 998 us dm Grab im alte Hamburger Mariedom gnuu un uf Rom brocht wore.

Wu ab 1245 dr alt Mariedom as dreischiffigi friegotischi Bachestabiasilika böue woren isch, het mer s läär Papschtgrab vum Vorgängerböu no gchännt. Dr Rotsherr Nicolas Franzoyser het um 1280 z Frankrych wärtvolli Chachle bränne loo un d Hamburger hän em Papscht Benedikt V e Kenotaph böue, e läär Grabdänkmol. Uf dr 25&nbsp;cm hoche Blatte vum Kenotaph isch dr Papscht abbildet gsii mit Hailige un Ritter an dr Syte. 1782 isch dr Kenotaph bi me Chilcheumböu zämegschalaa un d Chachleräscht in e Gruebe gheit wore, wu ne Dail dervu anne 1949 widergfunde wore sin, wu un hit im „Museum fir Hamburgischi Gschicht“ uusgstellt sin.

## Literatur
* 
* 
* 

## Weblink

* Ein Papst in Hamburg geschichtsbuch.hamburg.de

## Fueßnote
Berner Alpen im weiteren Sinne (SOIUSA)

D **Bärner Alpe im wytere Sinn** sin e Gebirgsgruppe in dr Weschtalpe. In dr SOIUSA-Gebirgsklassifikation un au in dr Partizione-delle-Alpi-Yydailig wäre si as Sektion 12 gfiert.

Dr hegscht Bärg isch s Finschteraarhorn mit 4'274 m.

## Abgränzige
D Bärner Alpe im wytere Sinn gränze
* im Norde an d Schwyzer Voralpe abgränzt dur (vu Wescht no Oscht) Gryonne-Dal, Col de la Croix, Dar, Stigellegi, Simme, Geilsbach, Kandertal, Hohtürli, Sefinetal, Trümmeltal, Imfyschtere Grabe, Grossi Scheidegg, Riichebach, Aare, Gental, Jochpass, Grosstal un Isital
* im Weschte an d Savoyer Voralpe drännt dur dr Rottu
* im Sidweschte an d Walliser Alpe abgränzt dur s Rottutal
* im Sidoschte an di Lepontinische Alpe drännt dur Goms, Furkapass, Garsche, Ursere un Furkarüüss
* im Oschte an d Glarner Alpe im wytere Sinn abgränzt dur Rüüss un Rüüsstal

## Gliderig
D Bärner Alpe sin e langzogeni Gruppe am Alpenordrand. Si bsteen us drei Untergruppe (SOUISA: Untersektione):
* Bärner Alpe im ängeren Sinn im Zäntrum (Finschteraarhorn )
* Ürner Alpe im (Nord-)Oschte (Dammastock )
* Waadtländer Alpe im (Sid-)Weschte (Les Diablerets )
D Gränze vu däne drei Gruppe zuenand sin am Grimselpass un am Sanetschpass.

## Literatur
* Sergio Marazzi: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8 (italienisch)
* Sergio Marazzi, ''La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA)'' (pdf; 1,6&nbsp;MB)
Glarner Alpen im weiteren Sinne (SOIUSA)

D **Glarner Alpe im wytere Sinn** sin e Gebirgsgruppe in dr Weschtalpe. In dr SOIUSA-Gebirgsklassifikation wäre si as Sektion 12 gfiert. Si bsteen us dr Glarner Alpe im ängere Sinn un dr Ürner-Glarner Alpe.

D Gebirgsgruppe goht iber d Schwyzer Kanteen Glaris, Üri, Graubünde un Sanggalle. Dr hegscht Bärg isch dr Tödi mit 

## Abgränzige
D Glarner Alpe im wytere Sinn gränze
* im Norde an d Schwyzer Voralpe drännt dur Schächedal, Ruosalper Grätli, Bisistal, Klöntal, Linthal, Walesee un s Seeztal
* im Weschte an d Ürner Alpe innerhalb vu dr Bärner Alpe im wytere Sinn abgränzt dur s Rüüsstal
* im Oschte an Rätikon un Plessur-Alpe, wu alli zwai no SOIUSA Dail vu dr Weschtlige Rätische Alpe sin, drännt dur dr Rhyy
* im Side an di Lepontinische Alpe abgränzt dur Oberalppass un s Vorderrhyydal.

## Literatur
* Sergio Marazzi: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8 (italienisch)
* Sergio Marazzi, ''La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA)'' (pdf; 1,6&nbsp;MB)
Osturner Alpen

D **Oschtürner Alpe** umfasse Bärggmassiv zwische dr Kanteen Üri, Glaris un Graubünde. Dr hegscht Bärg isch dr Oberalpstock mit 3328&nbsp;m i. M.

## Klassifikation SOIUSA
No dr Gliderig vu dr Alpe no SOIUSA wird d Region *Ürner-Glarner Alpe* gnännt. Si sin d Untersektion 13.I vu dr SOIUSA-Gebirgsklassifikation.

D Oschtürner Alpe gränze
* im Weschte an d Ürner Alpe, drännt dur Rüüss im Rüüssdal
* im Norde an d Schwyzer un Urner Voralpe, abgränzt dur Schächedal, Bisisdal, Starzle, Pragelpass, Klöntal un Löntsch
* im Oschte an d Glarner Alpe, drännt dur Linthdal, Sandbach un Val Russein bi Disentis
* im Sidweschte an d Monte Leone-Sankt Gotthard-Alpe in dr Lepontinische Alpe, abgränzt dur d Oberalprüüss, dr Oberalppass un s Vorderrhyydal

## Literatur
* Sergio Marazzi: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8 (italienisch)
* Sergio Marazzi, ''La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA)'' (pdf; 1,6&nbsp;MB)

## Fueßnote
Spechbach

**Spechbach** isch dr Name vu däne Ortschafte un geografische Objäkt:

Gmaine:
* Schbeechbach *(Spechbach)*, Gmai im Rhyy-Necker-Chrais, Bade-Wirttebärg
* Spachbi *(Spechbach)*, Gmai im franzesische Département Haut-Rhin, Elsass
* Nìderspachbi *(Spechbach-le-Bas, Niederspechbach)*, ehemalige Gmai im französischen Département Haut-Rhin
* Owerspachbi *(Spechbach-le-Haut, Oberspechbach)*, ehemalige Gmai im französischen Département Haut-Rhin

Gwässer:
* Spechbach (Epfenbach), rächte Zuefluss vum Epfenbach (zum Schwarzbach) bi dr Neumühle, Gmai Epfenbach, Rhyy-Necker-Chrais, Bade-Wirttebärg
* Spechbachgraben, rächte Zuefluss vum Waldangelbach zwische Angelbachtal un Mühlhausen, alli zwai im Rhyy-Necker-Chrais, Bade-Wirttebärg
Norbert Zoller

Dr **Norbert Zoller** (* 1950 z Raschti-Ottersdorf) isch e dytsche Lehrer un Liedermacher.

## Lääbe
Dr Zoller isch z Ottersdorf ufgwagse un het anne 1969 s Abitur am Ludwig-Wilhelm-Gimnasium z Raschti gmacht.

No dr Schuel het er vu 1969 bis 1974 an dr Uniwersideet Fryburg Kadolischi Theology, Gschicht un Soziology studiert. Bis zue syre Pänsionierig anne 2014 het er as Gimnasiallehrer fir Kadolischi Religion, Gschicht un Gmainschaftskund gschafft, zerscht z Charlsrue, ab 1984 derno z Bihl.

Dr Zoller isch ghyrote, het zwai Chinder un wohnt z Lichtenau.

Dr Norbert Zoller het scho ase jung in Beat- un Rockband Gitarre gspiilt un au Folkmusik gmacht. Aafangs 1980er Johr het er aagfange sälber Lieder uf Alemannisch schrybe, im Dialäkt vu sym Haimetdort Ottersdorf, wu am nordweschtlige Rand vum Alemannisch lyt, an dr Gränze zum Sidfränkisch. Är sälber bschrybt sy Dialäkt as „badische Mundart, wobei ‚badisch‘ hier den speziellen Dialekt meint, der südlich von Rastatt im Riedort Ottersdorf gesprochen wird, nicht alemannisch, nicht fränkisch, ein wenig geglättet, um für ein breiteres Publikum verständlich zu sein‘.

Är het in däne rund 40 Johr e Hufe Ufdritt zwische Charlsrue un Offeburg un au im Elsass ghaa mit syne Lieder un dritt au hite no uf. Näbe aigene Lieder singt er au traditionälli Volkslieder us em badische un alemannische Ruum. Är isch mänkmol au scho zäme mit em Otmar Schnurr ufdrätte.

Dr Zoller het bim Dialäktwettbewärb vum „Arbeitskreis Heimatpflege“ im Regierigsbresidium Charlsue, wu syter 2011 „Gnitze Griffel“ haißt, scho ne baar Mol Bryys gwunne mit sälber gschribene Lieder.

Anne 2004 het er im Ikarus Musikverlag unter em Titel „Ä Stick vum Keschdebaum“ e CD mit ere Uuswahl vu syne Lieder vereffetligt.

Dr Norbert Zoller isch Mitglid im *Autorennetzwerk Ortenau/Elsass*.

## Wärch
* *Ä Stick vum Keschdebaum.* CD, Ikarus-Musikverlag, Bruchsal 2004

Bydreg in Anthologie:
* *Mim Deifel donze.* In: *I riech nix.* Prämierte Mundarttexte. Hrsg. Th. Liebscher und Th. Lindemann. Edition Mundart 2009, S. 65.
* *Monchmol om Rhi.* In: *nuffzus, nunnerzus, newedran.* Hrsg. Th. Liebscher, Verlag Regionalkultur 2015, S. 76.

## Uuszaichnige
* 1983: 3. Bryys bim Dialäktwettbewärb vum „Arbeitskreis Heimatpflege“ im Regierigsbresidium Charlsue mit em Lied „Ä Stick vum Keschdebaum“
* 2002: 1. Bryys bim Dialäktwettbewärb vum „Arbeitskreis Heimatpflege“ im Regierigsbresidium Charlsue mit em Lied „Summerdaa“
* 2009: 1. Bryys bim Dialäktwettbewärb vum „Arbeitskreis Heimatpflege“ im Regierigsbresidium Charlsue mit em Lied „Mim Deifel donze“
* 2011: 3. Bryys bim Dialäktwettbewärb „Gnitze Griffel“ vum „Arbeitskreis Heimatpflege“ im Regierigsbresidium Charlsue mit em Lied „D’r selwe Mond“.
* 2015 3. Bryys bim Dialäktwettbewärb „Gnitze Griffel“ vum „Arbeitskreis Heimatpflege“ im Regierigsbresidium Charlsue mit em Lied Platz mit em, Lied „Monchmol om Rhi“

## Weblink
* Websyte vum Norbert Zoller
* Norbert Zoller uf dr Websyte vum Autorennetzwerk Ortenau/Elsass
Marcell Frydmann

Dr **Marcell Frydmann** (sitter 1899: **Marcell Frydmann Rìtter vu Prawy**; * 25. Mai 1847 z’ Jaslo, Gàlizia; † 13. Nowamber 1906 z’ Wien) ìsch a eeschtriicher Jurischt un Schurnàlischt gsìì.

## si Laawa
Dr Frydmann schtàmmt vun’ra jiddischa Fàmìlia vu Beàmter. Ar hàt Racht àn dr Üniwärsiteet vu Wien gschtudiart un hàt doo a Dokterwìrda (*[[Doktor der Rechte|Dr. jur.]]*) bikumma. Dr Max Menger vu Wolfensgrün ìsch ainer vu sina Lehrer gsìì. 

Noh sina Schtudia hàt dr Frydmann a Beàmterkàrriar ààgfànga. Ar ìsch z’lätscht Hof-Gerìchtsànwàlt z’ Wien gsìì. Schu wahrend sina Schtudia ìsch’r Schurnàlischt gsìì fìr d’ Zittunga *Debatte* un *Tagespresse*. Wahrem ditsch-frànzeescha Kriag ìsch’r Üsslàndsberìchter z’ Pàris gsìì.

Ìn da Joohra 1870 un 1880 ìsch dr Frydmann àls Schtroofvertaidiger bekànnt worra. Nawadràà ìsch’r witter Schurnàlischt gsìì, un ìsch bekànnt gsìì fìr sina politischa Laitàrtìckel. Ànna 1878 ìsch’r Uffsätzer gsìì bim *[[Fremden-Blatt|Wiener Fremdenblatt]]*. Dia Zittung hàt’r àb 1886 glaita.

Fìr sina Tatigkait hàt dr Frydmann wìchtiga Üsszaichnunga bikumma: ànna 1883 ìsch’r àls Regiarungsroot ärnännt worra, ànna 1894 àls kaiserliga Hofroot, un ìn sinera Geburtsschtàdt Jaslo ìsch’r Ehrabìrger worra. Ànna 1899 hàt ìhn dr Kaiser Frànz Joseph àls Rìtter ärnännt; doo drbi hàt dr Frydmann s’ Territoriàlpredikàt „Prawy“ so wia-n-a Wàppa bikumma. Wo ma-n-ìhm dr Àdelschtànd ärwìrdigt hàt, hàt dr Frydmann dräi Territoriàlpredikàter vorschlààga, wo-n-’r gwunscha hàt: ar hàt „Goda“, „Ropa“ un „Prawy“ (s’ Polnischa fìr „dr Gracht“) vorgschlààga. Üsserdam ìsch dr Frydmann Komtüür vum Frànz-Joseph-Orda gsìì.

Ums Joohr 1900 hàt dr Marcell Frydmann vu Prawy àm Hegelgàss Nr. 7 ìm 1. Gmaindabezirk vu Wien gwohnt. Ar ìsch dr Grossvàtter gsìì vum Jurischt un Opernkritiker Marcel Prawy. Ìm Frydmann si Grààb kààt ma-n-ìn dr Àlta Israelitischa Àbtailung (3. Toor) uff’m Wiener Zäntràlfrìedhof fìnda. Mìt ìhm sìn sina Fràui Bertha un sina Tochter Hedwig beardigt, wo bezihungswiis ànna 1927 un ànna 1960 gschtoorwa sìn.

## sina veräffentligta Wark
* *Systematisches Handbuch der Vertheidigung im Strafverfahren unter Zugrundelegung des österreichischen und Berücksichtigung des fremden, insbesondere deutschen Strafprocessrechtes*. Wien: A. Hölder 1878
* *Der neue Pressgesetz-Entwurf*. Vortrààg, wo-n-’r àm 7. Hornung 1903 ìn dr „Jurischticha Gsällschàft“ ghàlta hàt. Wien 1903 ()

## Literàtüür
* 

## Weblinks

* 

## Ainzelnohwiisa
Schwyzer Voralpen

D **Schwyzer Voralpe** sin dr Dail vu dr Zäntralschwyzer Voralpe im Kanton Schwyz. Noch em Schwyzer Alpe-Club wäre si as *Schwyzer Voralpen* in eme Alpinfierer zäme mit dr Unterwaldner Voralpe un dr Lozärner Voralpe (*Pilatus-Schrattenflue-Chette*) gfiert.
Vu dr Däler in dr Schwyzer Voralpe chännt mer z. B. s Muotatal un s Wägital.

## Ufdailig
Di wichtigschte Untergruppe sin die:
* Gruppe vum Rossberg im Nordweschte an dr Gränze zum Kanton Zug
* Gruppe vu dr Rigi im Weschte am Vierwaldstättersee
* Alptaler Bärg im Norde
* Muotataler Alpe
* d Gruppe um dr Schächetaler Windgälle im Side
* d Gruppe um Aubrig un Etzel weschtli vum Wägital
* d Gruppe um dr Mutteristock eschtli vum Wägital
* d Sihltaler Alpe im Quällbiet vu dr Sihl

## Abgränzige no SOIUSA
No SOIUSA bilde di sognännte * Schwyzer un Ürner Voralpe*  d Untersektion 14.IV. Di sidlige Dail vu däre Untersektion ghere zum Kanton Üri.

Si gränze
* im Nordweschte an s Mittelland
* im Nordoschte an d Appezäller un St. Galler Voralpe abgränzt dur s Linthal
* im Oschte an d Glarner Alpe drännt dur Linthal, Klöntal, Pragelpass, Bisistal
* im Side an d Oschtürner Alpe abgränzt dur s Schächetal
* im Sidweschte an d Ürner Alpe drännt dur d Rüüss
* im Weschte an d Lozärner Voralpe, drännt dur dr Vierwaldstättersee.

## Di wichtigschte Gipfel
No SOIUSA lige die Bärg in dr Schwyzer Voralpe:
* Chaiserstock – 
* Rossstock – 
* Druesberg im Hoch-Ybrig – 
* Mythen – 
* Rigi – 
* Furggelenstock – 
* Rossberg – 

Di Bärg um dr Schächetaler Windgälle – , zelle zue dr *Schwyzer un Ürner Voralpe* no SOIUSA, lige aber scho im Kanton Üri, voreb noch em Schächetal d Oschtürner Alpe aafange.

Dur di eschtli Gränze im Bisistal ghere di hegschte Bärg im Kanton Schwyz scho zue dr Glarner Alpe. Des sin:
* Grisset (Guet Fulen) – 
* Höch Turm – 
* Jegerstöck – 
* Pfannestock – 

## Literatur
* Sergio Marazzi: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8 (italienisch)
* Sergio Marazzi, ''La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA)'' (pdf; 1,6&nbsp;MB)

## Fueßnote
Luganer Voralpen (SOIUSA)

D **Luganer Voralpe** (bzw. no dr Partizione delle Alpi au *Weschtligi Lombardischi Voralpe* oder *Luganer Alpe*) sin e Gebirgsgruppe vu dr Weschtalpe (Sektion 11 no dr SOIUSA-Yydailig). Si lige in dr Schwyz im Kanton Tessin un z Italien in dr Region Lombardei. Dr hegscht Bär gisch dr Pizzo di Gino (2245 m).

## Gränze
D Luganer Voralpe wäre yygränzt:
* vum Lago Maggiore im Weschte
* vu dr Linie Locarno – Bellinzona – Gravedona im Norde, bzw. em San-Jorio-Pass.
* vum Oschtarm vum Comer See im Oschte
* vu dr Poebeni im Side.

## Uftdailig
No SOIUSA cha mer d Luganer Voralpe in zwoo Untersektione un fimf Bärggruppe ufdaile.
* Comer Voralpe
** Gino – Camoghè – Fiorina
** Generoso – Gordona
** Bärgchette Palanzone – San Primo – Corni di Canzo
* Vareser Voralpe
** Tamaro – Gambarogno – Lema
** Piambello – Campo dei Fiori – Nudo

## Literatur
* Sergio Marazzi: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8
* Sergio Marazzi, ''La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA)'' (pdf; 1,6&nbsp;MB)
Comer Voralpen (SOIUSA)

D **Comer Voralpe** sin d Untersektion 11.I vu dr SOIUSA-Kategorisierig un ghere zur Sektion Luganer Voralpe. Si lige z Italie in dr Provinz Como un in dr Schwyz im Kanton Tessin. Dr hegscht Bärg isch dr Pizzo di Gino ().

## Gränze
D Comer Voralpe gränze:
* im Norde an d Adula-Alpen, abgränzt vum San-Jorio-Pass;
* im Oschte an d Bergamasker Voralpe abgränzt vum Comer See;
* im Side an d Poebeni;
* im Weschte an d Vareser Voralpe abgränzt vum Monte Ceneri.

## Ufdailig
No SOIUSA wird d Region in 3 Supergruppe un 9 Gruppe ufdailt:

* Gino-Camoghè-Fiorina (A)
** Gruppe Gino (A.1)
** Gruppe Camoghè-Bar (A.2)
** Gruppe Fiorina (A.3)
* Gruppe Tremezzo-Generoso-Gordona (B)
** Gruppe Tremezzo (B.4)
** Gruppe Generoso (B.5)
** Gruppe Gordona-Bisbino (B.6)
* Palanzone-San Primo-Corni di Canzo (au Chette Lariano Dreieck) (C)
** Gruppe Palanzone (C.7)
** Gruppe San Primo (C.8)
** Gruppe Corni di Canzo (C.9)

## Wichtigschti Gipfel
* Pizzo di Gino – 2.245 m
* Camoghè – 2.226 m
* Gazzirola – 2.116 m
* Monte Bregagno – 2.107 m
* Monte Bar – 1.814 m
* Monte Generoso – 1.701 m
* Monte di Tremezzo – 1.700 m
* Monte Galbiga – 1.698 m
* Monte San Primo – 1.685 m
* Monte Palanzone – 1.436 m
* Corni di Canzo – 1.373 m
* Monte Sasso – 618 m

## Literatur
* Sergio Marazzi: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8
* Sergio Marazzi, ''La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA)'' (pdf; 1,6&nbsp;MB)
Vareser Voralpen (SOIUSA)

D **Vareser Voralpe** sin e Gebirggruppe sin e Gebirgsgruppe vu dr Weschtalpe. Si sin no dr SOIUSA-Klassifizierig e Untersektion vu dr Luganer Voralpe. Si lige z Italie im nerdlige Dail vu dr Provinz Varese un in dr Schwyz im Kanton Tessin.

Dr hegscht Gipfel isch dr Monte Tamaro () im Tessin.

## Gränze
D Vareser Voralpe gränze:
* im Nordweschte an Lago Maggiore (Laveno un Magadinoebene)
* im Oschte an s Dal vu Agno un an weschtlige Dail vum Luganersee
* im Side an d Poebeni.

## Ufdailig
No SOIUSA wird d Region in 2 Supergruppe un 4 Gruppe ufdailt:

* Bärgchette Tamaro-Gambarogna-Lema (*A*)
** Gruppe Tamaro (*A.1*)
* Bärgchette Piambello-Campo dei Fiori-Nudo (*B*)
** Gruppe Piambello (*B.2*)
** Gruppe Campo dei Fiori (*B.3*)
** Gruppe Nudo (*B.4*)

## Wichtigschti Gipfel
* Monte Tamaro – 1.967 m
* Monte Gradiccioli – 1.936 m
* Monte Magno – 1.640 m
* Monte Lema – 1.621 m
* Monte Nudo – 1.235 m
* Campo dei Fiori di Varese – 1.227 m
* Monte Rogoria – 1.184 m
* Monte Piambello – 1.129 m
* Monte Tre Croci – 1.124 m
* Monte Martica – 1.032 m
* Monte Chiusarella – 913 m
* Monte Mondonico – 807 m
* Monte Clivio – 739 m

## Literatur
* Sergio Marazzi: *Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA*. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8 
* Sergio Marazzi, ''La “Suddivisione orografica internazionale unificata del Sistema Alpino” (SOIUSA)'' (pdf; 1,6&nbsp;MB)
Schwyzer Alpen

D **Schwyzer Alpe** sin e Gebirgsgruppe in dr Schwyz. Si lige im Nordoschte vu dr Weschtalpe un umfasst großi Dail vum Kanton Schwyz, un Dail vu dr Kanten Lozärn, Zug, Üri un Glaris.

## Lag un Flechi
S Biet wird *(im Uhrzaigersinn ab Nord)* umgränzt vu Linth, Fätschbach, Chlusepass, Vorder Schäche, Schäche, Rüüss, Vierwaldstättersee, Zugersee un Zürisee un deckt e Flechi vu 1400&nbsp;km².

D Gruppe isch seli vylfältig: Vu samft gschwungene Voralpebärg im Norde, wu dailwys vu gäche Fels unterbroche wäre, bis zue hochalpine Gipfel an dr Dreidöusertergränze im Sidoschte, in e Hufe unterschidlige Forme un vum Karakter vu dr Bärg här.

Im Ringrum um s Biet het s e Hufe See un au im Innere git s e baar, wie z. B.:
Sihlsee, Ägerisee, Lauerzersee, Obersee, Wägitalersee un Klöntalersee.

## Gruppe un Gipfel
D Schwyzer Alpe wäre in die 13 Untergruppe yydailt:
* Etzel-Aubrig-Chette mit Gross Aubrig  un Etzel 
* Oberseegruppe mit Mutteristock (2294 m)
* Glärnischgruppe mit Bächistock 
* Ortstockgruppe mit Ortstock  un Höch Turm 
* Schächentaler-Windgällen-Kette
* Chaiserstockchette mit Rophaie  un Chaiserstock 
* Fronalpstockkette mit Chlingestock  un Fronalpstock 
* Nerdlgi Muotataler Alpe
* Rigi mit Rigi Kulm  un Rigi Hochflue 
* Rossberg mit Wildspitz 
* Alptaler Bärg
* Weschtligi un Eschtligi Sihltaler Alpe

## Däler un Ortschafte
Im Innere vu dr Gebirgsgruppe het s Dal vu dr Minschter, Sihltal, Dal vu dr Wägitaler Aa, Oberseetal, Klöntal, Bisital, Riemenstaldner Tal, Muotatal, s Dal vu dr Steiner Aa un vu dr Biber, Alptal mit dr Ortschafte Muotathal, Schwyz, Goldau, Steine, Sattel, Rothethurm, Äisele, am Rand Pfäffike, Niderurne, Näfels, Glaris, Linthal, Altdorf, Brunne, Gersau, Vitznau, Weggis, Zug un Wädischwil, wu zum Kantoin Züri ghert.

## Weblink

## Fueßnote