Wenkerbogen von Degerfelden

Dr **Wenkerboge vo [[Degerfelden|Degerfälde]]** isch es Blatt für di grosse Ufnaam vo dr dütsche Sproch, wo dr Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Dütsch Sprochadlas gmacht hed. D Schuele im domolige dütsche Rych hend e Frogeboge übercho mid Muschdersätz, zum se in lokale Dialäkt z übersetze. Au im alemannische Sprochgebiet hend vili Gmeindschuele mitgmacht.

## Hiwiis zuem Boge 416011
* Degerfälde het domols zuem Kreis Lörrach im Großherzogtum Bade ghärt. Hitt ischs en Oordsdeil vu Badisch Rhyfälde.
* De Oord lit im Sproochruum vum *[[Hochalemannisch|Hoch- oder Südalemannische]] / Säckinger-Laufeburger Ruum*.
* Die vierzig Sätz sin domols durch de Lährer durch Zueziäge vu Schiäler uffgschiewe worde. Lährer war de H. Ammann vo Oberbichtlinge, hüt en Oorstdeil vo Suldorf, Amt Mässkirch.
* As Üssproch vum Ortsnamme wird im Boge „Dagerfelden“ angeh.
* In Süddischland sinn d' Bege anne 1887 uffgnumme worde, der vo Degerfälde het d Nummere 416011 griägt.
* D geografisch Lag vu Degerfälde isch in dere Karde iitrage.
* Sowit des gange isch, sind d Sunderzeiche üwernumme worde. Firs "ꜵ" mit großem A schdehn sie hinterenander.

## Wenkersätz
#Im Winter fliege die trochnė Blätter in dr Luft ůma.
#S' hört glie uf zschneia, drno wird s' Wėtter wieder besser.
#Due Chole in dr Ofa, daß Milch bald afangt z'koche.
#Dr guat alt Ma isch mit em Roß durs Is broche und ins chalt Waosser gfallė.
#Ar isch vor vier oder seks Woche gstorba.
#Das Für wėr zschtėrk, die Chuechė sin jo untė ganz schwėrz brėnnt.
#Ar ißt d' Eier ellwill ohne Salz und Pfaffer.
#Pfüės die mer grüßli weh, i glaub i hėbs dur glaufa.
#I bi bieder Frėu gsi und hꜵnnrs gseit, und sie hꜵt gseit, sie will dr Dochter sägä.
#I wills au nimma dua.
#I schlꜵder glie mit em Chochlöffel um Dora, du Aoff.
#Wo gosch hie, mie mer mit dr goh?
#Si schlächte Zittä!
#Mi liab Chind, bieb do unta stoh, dia bösa Gäns bißė di z' dod.
#Dĕ heschs hüt em beste glärt, und bisch ordli gsi, d dėrfsch änder hei goh as dia Aondere.
#Dua bisch no nitt groß gnuag, uma Fläscha Wie usztrinka, duė muasch no me wꜵchsa, und größer wärda. 
#Gꜵng, bisch so guat und segs diner Schwöster, sie soll Kleider für Muader ferig naihä und mit dr bürschta suwer mꜵchä.
#Hätschä du kännt! derno wärs ꜵndersch cho und derno thäts besser um ihn stoh.
#Wär hätt mer dr Chrꜵdä mit em Fleisch gstohlä.
#Är thuets so, as hätäsä zu äm Dröschė bschtellt, sie heis aber id do.
#Wäm hät er dia nee Gschicht verzëhlt.
#Mꜵ muaß lut brialė, sust verschtoht er aim it.
#Mr si miad und hai Durscht.
#Womer geschter Oba hei cho si, si dia Aondera scho im Bätt gsi und häi fäscht gschlofe.
#Dr Schnee isch hüt z' Nꜵcht bi eus liege bliebä, aber hüt friä isch er vergꜵnge.
#Hinder eusem Hus, stöhnt drei schöni Öpfelbäum mit rotä Öpfel.
#Chönėter it no nä Augėblick uf is wꜵrte, mr göhnt derno mit ich.
#Dr dörfet id so Chindereiä mꜵchė.
#Eusi Bärg si it so höch, Eui sin vill höcher.
#Wia vill Pfund Würscht und Brot winder ha.
#I verschtꜵn di it, dä muäsch ė bitzli lüter schwätze.
#Haider it nä Stückli wißi Seipfi für mi ufem Disch gfundä.
#Sin Brueder will zweu schöni neui Hüser in euä Gꜵrtä beuä. 
#S' Wort chund em vum Härzä.
#Dėsch rächt von ich.
#Wꜵs sitzä dört für Vögli uf der Mur.
#Burä hai fünf Ochsė und nün Chiä und zwölf Schöf vor s Dorf, sie weis verchėufä.
#D' Lüt si het ꜵlli uf em Feld und mäihä.
#Gang umä dr brun Hund thuėd er nüt.
#I bi mitä Lütä do hindė über Mattė ins Chorn gfꜵhre.

## Wörder im Wenkerboge
* heiß, nai, blau, grau, haue, Hand, Hauf, Helm, Flꜵchs, er wėchst, Bėsen, Pflumen, Brief, Hof, jung, chrumb
* Sundtig, Mentig, Zißtig, Mittwoch, Dunstig, Fritig, Samschtig
* Elf, fufzehn, sachzehn, fufzig

## Luäg aü do
* Lischde vu alemannische Wenkerboge
* d Wenkersätz uf Hochdütsch

## Weblink
* Digitalisat vum Original Degerfälder Wenkerboge

## Wo s her isch