Markgräflerisch

**Markgreflerisch** isch dr Dialäkt vum Markgreflerland, dr Region zwische Fryybeg un Basel. Im Weschte goot s Markgreflerisch in s Elsässisch un im Syyde in s Dinkelbergisch un in s Nordweschtschwyzerdytsch iiber.

## Geografischi Yygränzig

Bim Markgreflerland cha mer unterschaide zwisch em historische Biet, wu am 8. Septämber 1444 dur dr Zämmeschluss vu dr Herrschaft Röttele, dr Landgrofschaft Suseburg un dr Herrschaft Badewyyler entstanden isch, em geografische Biet, wu d Naturryym *Markgrefler Higelland* un d *Markgrefler Ryyebeni* derzue ghere un em Wyyböubiet Markgreflerland, wu uugfehr em Verbraitigsbiet vum Guetedel&shy;aaböu entspricht.

Sprochlig umfasst s Markgreflerisch di bode Dialäktregione *Nerdlige Millemer Ruum* un *Sidlige Millemer Ruum* (no Steger/Jakob 1983).

## Linguistischi Merkmol
;Abgränzig no Weschte (Weschtlig Oberrhyalemannisch = Elsässisch)
*Verschiebig vu germanisch „k“ im Aalut: (**Chind** *Kind*, **Chobf** *Kopf*, weschtlig: **Kind**, **Kobf**).
*S /b/ wird in Werter wie **schryybe** (*schreiben*), **fäärbe** (*färben*) nit zue /w/ spirantisiert (weschtlig: **schryywe**, **färwe**).
* Im Markgreflerisch sait mer **goo** *gehen*, **schdoo** *stehen* (us mhd. gân, stân), weschtlig **gee**, **schdee** (us mhd. gên, stên) 

;Abgränzig no Norde (Bryysgau-Rench-Ruum, Fryybeg-Wolfacher-Ruum, Neistädter Ruum):
*Verschiebig vu germanisch „k“ im Aalut: (**Chind** *Kind*, **Chobf** *Kopf*, **Chrod** *Kröte*, nerdlig: **Kind**, **Kobf**, **Grod**).
*S /b/ wird in Werter wie **schryybe** (*schreiben*), **fäärbe** (*färben*) nit zue /w/ spirantisiert (nerdlig: **schriiwe**, **färwe**).

;Abgränzig no Oschte (St. Blasianer Biet, Säckiger-Laufeburger Ruum, Hochrhy):
* Churzvokal in uffige Silbe dehnt, im St. Blasianer Biet um im Hochrhy-Ruum erhalte (**Waage** *Wagen*, eschtlig: **Wage**)
* Geminate sin veraifacht, im Säckiger-Laufeburger Ruum un im Hochrhy-Ruum sin si erhalte (**äse** *essen*, eschtlig: **ässe**)
* Mhd. -nk isch nit wie im Säckiger-Laufeburger- un Hochrhy-Ruum verschobe (**Bangg** *Bank*, eschtlig: **Bankch**)

;Abgränzig no Side
D Siidgränze vum Markgreflerisch bildet di boltisch Staatsgränze zwische Dytschland un dr Schwyz. Sprochlig chunnt ääne am Rhy kai anderi Dialäktregion, sprochligi Aigehaite wie d Konsonatenschwechig oder ass  kk nit zue dr Affrikata /kx/ verschobe isch, setze sich uf dr Schwyzer Syte im Baselbiet un im nordweschtlige Dail vum Kanton Solothurn furt.

;Inneri Unterdailig
Dr Nerdlig Millemer Ruum un dr Sidlig Millemer Ruum unterschaide sich dur d Entrundig vu mhd. ö, ü, iu, oe, öu, wu im Norde yydrätte isch (**Lecher** *Löcher*, **Figs** *Füchse*, **bees** *böse*, **Hyyser** *Häuser*, **Hai** *Heu*, siidlig: **Löcher**, **Fügs**, **böös**, **Hüüser**, **Höu**).

E wytere Unterschid sin d Pluralfoorme vu Verbe, wu im neerdlige Ruum ai Foorm hän, im siidlige dergege zwoo (nerdlig: **mir singe** *wir singen*, **ir singe** *ihr singt*, **si singe** *sie singen*, siidlig: **mir singe**, **ir singet**, **si singe**).

## Dialektliteratur
Dr bekanntescht Dichter vum Markgräfler Alemannisch isch dr Johann Peter Hebel.

## Lueg au

## Literatur
* Ernst Beck: *Lautlehre der oberen Markgräfler Mundart.* Halle (Saale) 1926.
* Lothar Glattes: *Wortbildung (durch Ab-leitung) im Oberen Markgräflerischen.* Lahr (Schw.) 1933.
* Rüdiger Hoffmann: *Zur Sprachgeographie des Markgräflerlandes.* In: *550 Jahre Markgräflerland. Jubiläumsband.* Hrsg. vom Geschichtsverein Markgräflerland e.&nbsp;V. Schopfheim 1994 (Das Markgräflerland 2/94), S.&nbsp;224–248.
* Hugo Steger, Karlheinz Jakob: *Raumgliederung der Mundarten. Vorstudien zur Sprachkontinuität im deutschen Südwesten.* Kohlhammer, Stuttgart 1983, ISBN 3-17-007999-9.
* Jürgen Sutter: *Opfinger Wörterbuch.* Freiburg 2008.