Jestetten

**Jestette** isch e Gmaind im Landchreis Waldshuet in Bade-Württeberg, Dütschland. 

## Geographi
### Geographischi Lag

Jestette lit im Chläggi im usserschte Süde vo Bade-Württeberg am Hochrhii öppe 6 km vom Rhiifall weg.

D Gmaind isch vo irere geographische Lag her eimolig in Dütschland. Si lit zämme mit de Gmainde Dettikohfe und Lottstette im so gnennte *Jestetter Zipfel*. Dä isch uf ere Längi vo 55 km vo de Gränze zu de Schwiz umschlosse und nu über ai ainzigi Stross vo Dütschland direkt z erreiche.

### Noochbergmainde
D Gmaind grenzt im Norde a d Schwizer Gmainde Wilchinge, Nüchirch, Guntmadinge und Noihuuse am Rhiifall im Kanton Schaffhuse, im Oschte a Laufe-Uewise, Daxe und Rhiinau im Kanton Züri, sowie a die dütsche Gmainde Lottstette im Süde und Dettikofe im Weschte.

### Glidering
D Gmaind bestoot us de baide Ortstail Jestette und Alteburg. Insgsamt ghöre nüün Dörfer, Höf un Hüüser dezüe.

Zu de ehemolige Gmeind Alteburg ghöre s Dorf Alteburg un d'Hüüser Alteburg-Hardt, d'Bahnstation Alteburg-Rhiinau un s Zollhuus Rhiibruck. Zu de ehemolige Gmeind Jestette ghöre s Dorf Jestette, d'Höf Flachshof un Sunnehof un d'Hüüser Dalmühli (Talmühle), Wangedal un Zollamt.

Z Alteburg lige zudemm d'Wiestige Waldchilche (Waldkirchen), wu nit sicher nochgwise-n-isch, un Schwobe (Schwaben). In de ehemolige Gmeind Jestette lige d'Wiestige Guggeburg, Hofstette, Gunzeried un Lochehof un de Burgstall Tüsental.

## Gschicht
S gschützte Gebiet a de große Rhiischleife ums Chlooschter Rhinau unterhalb vom Rhiifall isch scho zimli früe en bevorzugte Sidligsplatz gsi. Di eltiste Fünd chömme vum Gwann Schnällgalge un gönn uff di mittleri Steizit zruck, ußerdemm hät's z Alteburg Spure vum jungsteizitlige Ackerbou. Z Alteburg isch au im zweite Johrhundert v.&nbsp;Chr. e keltischi Sidlig entstande, wu *Oppidum* gheiße un hät un bis zum Johr 15 v.&nbsp;Chr. bstande-n-isch. 

S erscht Mol urchundlich erwähnt wore sind Jestette und Alteburg im Joor 871 als *Jestetten* und *Altunburch*. Übber de Rudolf vu Habsburg un d'Herre vu Habsburg-Laufeburg isch d'Landgrofschaft Chlettgau 1408 an d'Herre vu Sulz übbergange. Sit 1444 hät s Chloster Rhiinau e Drittel vum Ort gha. De Ludwig vu Sulz isch 1687 gstorbe un hät kei männlige Nochchomme hinterloo, eso hänn d'Herre vu Schwarzebach d'Landgrofschaft durch Hüürot griegt. 

Mit de Landgroofschaft Chläggi isch Jestette 1806 a Bade übergange.

Wel d Gränze i däre Region so komplizirt verlauft, isch de „Jestetter Zipfel“ 1840 zum Zollusschlussgebiet erklärt wore, so dass nu no 6&nbsp;km vo de 55&nbsp;km lange Gränze händ möse überwacht wöre. Diä Regelig, wo bis 1935 golte hät, hät für d Iwoner zumene beschaidene Wohlstand gfüert, wel si iri Produkt sowohl z Bade bzw. Dütschland als au i dä Schwiz zollfrei händ chöne abiete. Aber au am Schmuggel wo zitewiis ufcho isch, sind si betailigt gsi. Usserdäm isch z Jestette aine vo drei SBB-Bahnhöf uf dütschem Gebiet. De Bahnhof Jestette isch uf em Schinewäg nu über Schwizer Staatsgebiet z erreiche und würd drum nu vo de SBB bedient.

## Wappe

D'Entstehigszit vum Jestetter Wappe isch nit chlor, e offiziälls Wappe hät d'Gmeind 1898 uff Aadrag griegt. Es zeigt di offene Düre vu'me-ne Durm Jestetter Schloss, wu dinne e Wiidruube mit Stil un e Räbmässer z seh sin. Säll isch e Hiiwiis uff di friehjeri Bedütig vum Wiibou. Sit 1956 sin d'Gmeindefarbe Rot (Hintergrund) un Wiß/Silbrig (Durm) widder ins Wappe integriert

S Alteburger Wappe isch 1902 entstande, nochdemm d'Gmeind bim Generallandesarchiiv e Sigel beaadrait hät un s Archiiv s Aaeigne vu'me-ne Wappe vorgschlaa hät. Es zeigt *im blaue Fäld zwei gchrüzti antiiki goldigi Schwärter*. Zur Entstehigszit isch vu viile glaubt wore, dass d’*Schanz* vu de Alemanne errichtet wore säi un d'Römer si 357 übberwunde un de gröscht Deil vu de Alemanne in ere Schlacht umbrocht hätte.

## Politik
D Gmaind isch Sitz vom Gmaindverwaltingsverband Jestette, zu däm au d Gmainde Dettikofe und Lottstette aghöred.

### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Suschtiges
Z' Jestette gits e regionali Internet-Zytig und die nännt sich *„Hierzuland“*. Si isch fir d Region Chläggi und de ganz Oste vum Landchreis Waldshuet, also d Gmeinde Jestette, Lottstette, Dettikofe, Klettgau, Hochetenge am Hochrhy und Küssaberg.

## Dialekt
De Dialekt vo Jeschtette ghört zum Hochalemannische und me sait *Chläggi, Chatz, Chue*. Wie anderi Dörfer im Chläggi isch früener de Diphthong /ei/ as e „braats aa“ uusgsproche wore. So stoot i de Jestetter Offning vom Joor 1470 no *haliger Bronnen; Aachen*. Hüt aber sait mer z Jeschtette /ai/: *hailig, Aiche*. S langi /â/ isch defür zumene /oo/ wore: *Gmaandroot*. Typisch isch d Endsilbe /-ing/ i Wörter wie *Ziiting, Oorning, Regiering*. De Dialekt vo Alteburg underschaidet sich nu echli, me sait do *heilig, Eiche* und s /ä/ werd gschlossner uusgproche: *mir hend* statt *mir händ*.

## Lüt
* Fabio Bleise, Fueßballspiler
* Albert Fritz (1947–2019), Velorännfahrer

## Literatur
* Karl-Hellmuth Jahnke, Erich Danner (Hrsg.): Das Jestetter Dorfbuch. Altenburg und Jestetten in Geschichte und Gegenwart. Kunstverlag Josef Fink, 2001, ISBN 3-89870-039-9
* Berthold Danner: Ein Blick nach Gestern. Historische Fotografien aus Jestetten und Altenburg. Eigenverlag, 1992
* Gemeinde Altenburg (Hrsg.): Altenburg 871–1971, Beiträge zur Ortsgeschichte. 1971
* Bürgermeisteramt Jestetten (Hrsg.): Jestetten 1100 Jahre. Festschrift zur 1100-Jahr-Feier der Gemeinde Jestetten vom 11.9. bis 20.9.1971. 1971
* Georg Jäger: Jestetten und seine Umgebung. Ein Heimatbuch für das badische Zollausschlussgebiet. 1930

Informatione zum Jestetter Dialekt giits doo:
* Rudolf Ernst Keller: *Jestetten, Kreis Waldshut.* Max Niemeyer Verlag, Tübingen 1970 (Phonai. Lautbibliothek der europäischen Sprachen und Mundarten. Deutsche Reihe, Band&nbsp;7.).

E wiiteri wichtigi Quelle isch d Jestetter Dorfchronik, wo jedes Johr usechunt.

## Weblink

* Bildigswärk Jestette
* 

## Fueßnote