open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
999

|}

## Was isch bassiert?
* 2. April: Dr Papscht Silvester II. wird gwäält.
* Dr Alawich II., wo vorheer Apt im Chlooschter Rychenau gsi isch, wird Bischof vo Stroossburg. 
* Dr König Rudolf vo Burgund schänkt s Chlooschter Münschter im Jura em Bischof vo Basel.
* Dr Adalbero, wo Bischof vo Basel isch, wird do drmit zum Basler Fürschtbischof.
* S Elsgau fallt an Bischof vo Basel.
* Dr König Rudolf vo Burgund gitt d Regierig i dr Grafschaft Wallis em Bischof vo Sitte.
* Dr Kaiser Otto III. gitt em Oort Villinge s Markt-, Münz- un Zollreacht.

## s erschte Mol imene gschichtleche Dokumänt erwäänt
* Cudrefin
* Makanaa
* Saarbrigge

## Gschtorbe
* 16. Dezember: D Adelheid vo Burgund, Kaiserin vom Heilige Römische Rych
* Dr Bischof Wilderod vo Stroossburg

## Weblinks
Schmerikon

**Schmèèrike** oder **Schmèèrke** (amtlech *Schmerikon*) isch e politischi Gmeind im Waalkrais See-Gaschter im Schwiizer Kanton Sanggale.

## Geografii
Schmèèrike lyyt a dr Yymündig vum Linthkanal i de Zürisee.

D Nochbergmeinde sind Eschebach, Rapperschwil-Jona, Tugge und Uzne.

## Gschicht
Schmèèrike isch em Joor 741 als *Smarinchova* erwäänt worde. Im Alte Zürichrieg isch s Dorf 1444 gschlisse worde.

Noo em Ändi vu dr alte Äidgnosseschaft 1798 het Schmèèrike zerscht zum Kanton Linth ghört; sit 1803 ghörts zum nöi gschaffene Kanton Sanggale. Innerhalb vum Kanton isch es aafangs im Bezirk Uzne gläge, ab 1831 im Seebezirk und sit 2001 im Waalkrais See-Gaschter.

## Weblingg

* Offizielli Website vu dr Gmeind Schmèèrike
* Website vu dr Ortsgmeind Schmèèrike
* Bildergalerii vu Schmèèrike
* 

## Fuessnote
998

|}

## Was isch bassiert?
* 20. Februar: Dr Kaiser Otto III. chunt uf Rom.
* Z Ungarn chunt dr König Stephan ad Macht.

## s erschte Mol erwäänt
* Bevaix
* Brot-Plamboz
* Hohenpolding 
* Noiraigue
* Stette

## Gschtorbe
* 24. August: Dr Patriarch Sisinios II. vo Konstantinopel
* dr arabisch Theoloog und Schriftsteller Abū Sulaimān al-Chattābī

## Weblinks
Emilie Locher-Werling

**Anna Emilie Locher-Werling** (* 13. März 1870 z Riesbach (hüt Züri); † 5. Augschte 1963 z São Paulo) isch e Schwiizer Mundartschriftstelleri gsi. Zum Täil hät si under irem äigene Name gschribe, zum Täil under de Pseudonym *Lisi Meier, Anneli Witzig* oder *Gritli Wüest*.

## ires Läbe
D Emilie Locher-Werling isch am 13. Merze 1870 i dr doozmaal no sälbständige Gmäind Riesbach bi Züri uf d Wält cho. Si isch d Tochter vom Wilhelm Werling gsi, aber iri Eltere sind scho früe gstorbe. Ane 1892 hät si de Chauffme Fritz Locher ghüraatet.

Si hät de Pruef von ere Schniideri gleert gha. Tank ere Begabig für d Sprach – si hät e Räie Sprach-, Literatur- und Rezitazionskürs bsuecht – hät si agfange schrybe und tichte. So isch si d Redaktoori vo dr Zytschrift *Der Helfer* worde, wo z Züri vo 1933 a usecho isch. Uf Züritüütsch hät si zeerscht Luschtspiil, spöter Verzelige, Gedicht und Värsli gschribe und Chinderbüecher verfasst. Es par Gedicht vo dr Zürcher Autoorin sind mit Noote, wo dr Edwin Kunz dezue gsetzt hät, im Schwiizer Singbuech abtruckt worde. Ires Gedicht *«Abiglüte am Zürisee»* isch 1947 vom Zolliker Lehrer und Komponist Jakob Spörri (1886–1965) vertont worde.

Ane 1941 isch d Emilie Locher-Werling uf Südamerika uusgwanderet; si isch uf Brasilie ggange, wo ire Soon gläbt het.

## Wärch (Uuswaal)
* *Wie’s ä cha gah!,* Theaterstuck, 1905
* *Es Sächsilüüte,* Theaterstuck, 1908
* *E verdächtigi G’schicht,* Theaterstuck, 1911
* *Was s’ Lisi Meier vo Schöfflisdorf vom Kaiserb’suech b’richtet,* 1912
* *Wise-Blueme. Züritüütschi Gedicht,* Gedichtsamlig, 1913
* *De Landvogt vo Gryfesee,* Theaterstuck, 1914
* *Für euseri Chind. Allerlei zum Spille und zum Ufsäge,* 1917
* *’s Sunneschynli und ’s Dummerli,* Chinderbuech, 1925
* *Oeppis vom Osterhas,* Bilderbuech, 1926
* *I dr Morgesunne. Erinnerige us dr Chindezyt,* 1927
* *De Hansli wott go wandere,* mit Bilder vo de Franziska Schenke, 1927
* *S’ Klärli träumt es Märli,* Chinderbuech, 1928
* *Im Abigrot. Züritüütschi Gedicht,* Gedichtsamlig, 1929
* *S’ Oepfelblüestli «Gugg-i-d’ Wält»,* 1930
* *Gschichte für chlyni Tierfründ,* Chinderbuech, 1933
* *Wänn d’ Blüemli verwached,* Bilderbuech, mit Bilder vo de Sibylle von Olfers, 1933
* *Tierlischau,* Chinderbuech, 1958
* *Neui Gschichte für chlyni Tierfründ,* 1960

## Literatur
* Ernst Bleuler: *Emilie Locher-Werling zum 80. Geburtstag.* In: *Schweizerische Lehrerinnenzeitung,* 54, 1949–1950, Heft 13, S.&nbsp;200&nbsp;f. (Digitalisat).
* 
* Doris Stump (u.&nbsp;a.): *Deutschsprachige Schriftstellerinnen in der Schweiz 1700–1945. Eine Bibliographie.* Limmat-Verlag, Zürich 1994, S.&nbsp;135.
* Anna Stüssi: *Locher-Werlin, (Anna) Emilie.* In: *Deutsches Literaturlexikon. Biographisch-bibliographisches Handbuch.* Begründet von Wilhelm Kosch. 3., völlig neu bearbeitete Auflage. 9.&nbsp;Band: *Kober – Lucidarius.* Hrsg. von Heinz Rupp und Carl Ludwig Lang. Francke, Bern/München 1984, Sp.&nbsp;1557&nbsp;f.

## Weblinks
* 

## Fuessnoote
Mundartlieder im Schweizer Singbuch Unterstufe 1962

D **Mundartlieder vom Schwiizer Singbuech 1962** sind die Lieder, wo uf Schwiizerdüütsch gschribe sind und im erschte Band vom Schuelliederbuech Schwiizer Singbuech i dr Uusgab vo 1962 abtrukt sind.

## Lischte vo de Lieder

## Fuessnoote
Bibliothek

D **Biblioteek** isch en Instituzioon, wo de Lüüt tuet Informazioone abüüte.

I dr Gschicht vo de Biblioteeke, wo scho öpe drüüehalbtuusig Joor lang goot, isch s d Hauptuufgaab vo dene Hüüser gsii, Büecher und anderi Schrifte z samle und für d Lääser parat z halte. Sid em 19. Joorhundert und ganz psunders jetz, wo Informazioone immer mee uf elektronische Kanääl verbreitet wärde, isch es scho ganz sälbverständlech, ass d Biblioteeke näbe de Büecher au ali andere Meedie, wo als Informazioonstreeger diene, und au Bilder uufbewahre.

Me cha bi de Biblioteeke algemein zwüsche öffentleche und privaate Hüüser underscheide. Die öfentleche sind öpe d Landesbiblioteeke, d Unibiblioteeke, d Kantonsbiblioteeke, d Gmeind-, Schuel- und Kwartierbiblioteeke. Privati Biblioteeke git’s bi einzelne Persoone, i vilne Privatundernääme vo dr Wirtschaft und zum Bischpiil au bi Veräin, i alte Chlööschter und Schlösser. Underscheide tuet men au di allgemäin-öfentleche Biblioteeke für s breite Publikum vo de wüsseschaftleche Biblioteeke, wo vor alem für d Fachlüüt vo bestimte Richtige tänkt sind.

D Biblioteeke sind e zäntrale Deil vom Kulturguet.

S Wort ”Biblioteek“ chunt us em Griechische. Scho in dr Antike het βιβλιοθήκη en Phälter für Büecher bedüütet. Im Düütsche kent me sid ane 1658 d Bezäichnig ”Büecherei“. Früener het me mit dene Wörter eifach e Büechersamlig gmeint; erscht sid öpen em 18. Joorhundert git me de Hüüser, wo speziell für Büecher bout worde sind, dr Name ”Biblioteek“.

Ane 1897 isch d Veräinigung vo de Schwiizer Bibliotekare gründet worde, ane 1900 dr Veräin vo de düütsche Bibliotekare.

## Literatur
* Severin Corsten u.&nbsp;a. (Hrsg.): *Lexikon des gesamten Buchwesens.* Stuttgart 1987–2008.
* Tanja Heber: *Die Bibliothek als Speichersystem des kulturellen Gedächtnisses.* Marburg 2009, ISBN 978-3-8288-2049-4
* Engelbert Plassmann u.&nbsp;a.: *Bibliotheken und Informationsgesellschaft in Deutschland. Eine Einführung.* 2. Uflaag, Wiesbaden 2011, ISBN 978-3-447-06474-3
* Dietmar Strauch, Margarete Rehm: *Lexikon Buch, Bibliothek, neue Medien.* 2. Uflaag, München 2007, ISBN 978-3-598-11757-2
* 
* Franz Unterkircher, Rudolf Fiedler, Michael Stickler: *Die Bibliotheken Österreichs in Vergangenheit und Gegenwart.* Wiesbaden 1980, ISBN 3-88226-105-6

## Weblink

* Walther Umstätter: Digitales Lehr- und Handbuch der Bibliothekswissenschaft
* Deutsche Bibliotheksstatistik
* Bibliotheksportal für Düütschland
Amden

**Amme** oder mee nach der Schrift **Amde** isch e Gmeind vom Kanton Sanggale.

## Geografii
D Gmeind liit im Waalchreis See-Gaschter. S Dorf stoot am Bärghang über em Waalesee. Zwüschet em See und em Mattland bim Dorf sind höchi Felswänd, wo d Bärgbech mit spektakulääre Wasserfäll drüberabe gheie, so wie d Seerebachfäll bi de Rinkwelle.

Uf Amme ufe chunt me mit de Auto uf de Strooss vo Weese, wo ane 1882 bout worden isch. Am Ufer vom Walesee isch under der Felswand s Dorf Betlis. Dr Bärg grad oben am Dorf isch dr Mattstock.

Zum Gmeindgebiet vo Amme ghört im Süde öpen e Füüftel vom Walesee. Am Bärg obe lauft d Gmeindgränze uf de Weschtsite em Flibach zduruff und über de Südweschtgraat bis ufe zum Gipfel vom Speer. Vo da uus goot d Gränze es churzes Stuck de Wasserscheidi zwüschet em Walesee, also em Yzugsgebiet vo de Linth, und em Toggeburg, also em Yzugsgebiet vo de Thur, noo. Witer im Oschte chunt de Bann vo Amme is obere Gebiet vom Schwemmibach, vom Sulzbach, vom Dürebach und vom Leischtbach, wo ali i d Thur abe laufe. Oben am Leischtbachtobel isch de Leischtchamm, dr höchscht Bärggipfel vo Amme mit 2101 Meter über Meer.

Uf em Gebiet vo Amme, voralem gege s Arvebüel ufe, sind grossi Sidlige mit Feriehüüser bout worde.


Amden Durschlegi.JPG|Amme, hinde isch de Leischtchamm
Pfarrkirche-Amden2.jpg|d Gallus-Chile
Seerenbachfall.jpg| d Seerebachfäll
Bergkirche-Amden.jpg|d Bärgchile


## Gschicht
Bi Amme, wo scho sit em Middelalter es düütschsproochigs Gebiet isch, findt me no hüt einzelni Fluernääme, wo vo de eltere rätoromanische Sprooch chöntet choo: *Furggele, Tschingel, Gulme*.

Z Betlis stoot d Ruine vo de Burg Strahlegg. S Chlooschter Schänis het vil Land bi Amme gha. In ere Urchunde vo dem Chlooschter us em Joor 1178 chunt de Name vom Dorf *in Andimo monte* s erschte Mol vor.

Im Mittelalter het Amme mit de Region Gaschter de Länzburger, Chyburger und Habsburger ghöört und vo 1438 bis 1798 den eidgnössischen Ort Schwyz und Glaris. 1798 isch Amme zum Kanton Linth und denn zum Kanton Glaris choo, und sid 1815 isch d Gmeind bim Kanton Sanggale.

## Architektur
* di katolisch Pfarrchile vom Heilige Gallus
* d Kapälle vo de Sankt Anna.
* d Bärgchile

## Literatur
* 

## Weblink

* Website vo dr Gmeind Amde

## Fuessnoote
Donat GR

**Donat** isch en ehemaligi Gmaind vom Kanton Graubünde. Per 1.&nbsp;Januar 2021 het si mit de politische Gmeinde Casti-Wergeschtai, Lohn und Mathon zu de neue politische Gmeind Muntogna da Schons fusioniert.

## Geografy
Donat lyt in dr Region Viamala am Fuess vom Schamserbärg, uf dr lingge Syte vom Rhy. Bi Donat chöme d Bech *Fundogn, Valtschiel, Ual da Suden, Mülibach* und *Plattera* is Taal abe.

Dr ehemalig Gmaindbann isch e Deil vom Naturpark Beverin und lyt zimli im Zäntrum vo dem sym Perimeter.

Im ehemalige Gmaindgebiet vo Donat het’s drüü alti Dörfer und Frakzioone: Donat, Farde und Paze, und weschtlich vom Fundognbach no dr Wyyler *Magun*. Z Donat und z Farde stönd die alte refermierte Pfarrchile. Grad oben a de Sidlige goot d Hochspannigsläitig vom Chraftwärch Bäreburg uf Sils und paralel drzue d San Bernardino-Läitig dure.

## Bilder

Pazen.jpg|Paze
Pazen Farden2.JPG|d Chile vo Farde
Valtschielbrücke1.jpg|d Valtschielbrugg


## es Dänkmol vo dr Technik
Bi Donat stoot di schöni alti Betonbrugg übr s Valtschiel-Tobel, wo dr berüemt Boumäischter Robert Maillard (1872–1940) vo Gämf zäichnet und wo me ane 1926 bout het. Si isch 43 Meter läng und het en ganz en flache, fyne Boge. Öpe 1990 isch dernäbe für die schwärere Faarzüüg e nöji Brugg bout worde. Die alti Betonbrugg stoot sider under Dänkmolschutz, wil si vo Expärte als bsunders wärtvolli alti Konstrukzioon agluegt wird. Au s Bundesamt für Vercheer het im ene Pricht gseit, die Brugg sig es wichtigs technikgschichtlechs Dänkmol; si isch ebe die elteschti und lengschti Stabbogebrugg vom Maillard, und die Brugg isch i vilne Fachpublikazioone erwäänt; dr Biograaf vom Maillard David P. Billington us den USA het gschribe, das Bouwärch ”sig es Gedicht“ von ere Brugg und es bsunders glungnigs Wärch. S Bouwärch ghört sid 1995 dr Gmaind Donat, wo se jetz mit Hilf vom Bund, vo dr Dänkmolpfleeg, vo dr Korporazioon Schams, vo dr Göttigmaind, dr Stadt Schliere, und vo anderne Gältgäber wott flicke.

## Gschicht
D Gmaind, so wie si jetz isch, het sech am 1. Jänner 2003 pildet, wo die früenere Gmainde Donath und Patze-Fardün sech zu einere Gmaind zämegschlosse hend.

S Dorf Donat isch i dr Middi vom 12. Joorhundert s erschte Mol erwäänt, s Dorf Paze ane 1204, Farde ane 1219. Bi Paze lyt d Burgstell *La Tur*.

## Weblink

* Website vo dr Gmaind Donat (rumantsch und dütsch)
* 
* 
* 

## Fuessnoote
997

|}

## Was isch bassiert?
* Dr Song Zhenzong wird Kaiser vo China.
* Dr Samuil wird Zar vo Bulgarie.
* Dr Hermann II. wird Herzog vo Schwoobe.

## Gschtorbe
* 16. Juni: dr Apt Witigowo vom Chlooschter Rychenau 
* 20. August: dr Herzog Konrad I. vo Schwoobe
* dr König Stjepan Držislav vo Kroazie

## Weblinks
Casti-Wergenstein

**Casti-Wergeschtai** isch e politischi Gmaind vom Kanton Graubünde gsi. Per 1.&nbsp;Januar 2021 het si mit de politische Gmeinde Donat, Lohn und Mathon zu de neue politische Gmeind Muntogna da Schons fusioniert.

## Geografy
Casti-Wergeschtai lyt in der Region Viamala und am Schamserbärg.

Ze de ehemalige Gmeind hend die beide Dörfer Casti und Wergeschtai ghört, wo uf em Bärgrugge zwüschet de Tobel vom Fundognbach und vom Valtschielbach liget. Wyter am Bärg obe sind dr Wyler *Dumagns* und die grossi und wyti Alp *Anarosa*. Das isch die gröschti Alp vom Bünderland, und si ghört dr Korporation Bergschaft Schams.

## Gschicht
D Gmaind isch ane 1923 entstande, wo die beide ehemolige Gmainde *Casti* und *Wergeschtai* sech zämetoo hend.

I dr Chile vo Wergschtai het’s Wandmoolereie vom Walteschburger Mäischter.

## Weblink

* 
* 

## Fuessnoote
Lohn GR

**Lohn** isch e ehemaligi Gmaind vom Kanton Graubünde. Per 1.&nbsp;Januar 2021 het si mit de politische Gmeinde Donat, Casti-Wergeschtai und Mathon zu de neue politische Gmeind Muntogna da Schons fusioniert.

Lohn lyt in dr Region Viamala und am Schamserbärg. Im Weschte stoot dr Piz Beverin, s Gmaindgebiet vo Lohn goot bis ufe Bärggraat mit em Zwölfihorn, em Rappakopf und em Schärekopf. Zwüschet Zillis und Ronggelle chunt es Stuck vom Gmaindbann vo Lohn bis ganz abe an Hinderrhy in dr Viamala-Schlucht. S Gmaindgebiet isch im Naturpark Beverin.

S Dorf ”Laune“ isch im karolingische Rychsgueturbaar vom nüünte Joorhundert s erschte Mol erwäänt. Ane 1458 het sech d Gmaind vom Bischof vo Chur losgchauft. D Chile vo Lohn het zwei Dürm.

## Weblink

* Website vo dr Gmaind Lohn GR
* 

## Fuessnoote
Mathon GR

**Mathon** isch en ehemalöigi Gmaind vom Kanton Graubünde. Per 1.&nbsp;Januar 2021 het si mit de politische Gmeinde Donat, Casti-Wergeschtai und Lohn zu de neue politische Gmeind Muntogna da Schons fusioniert.

Mathon lyt in der Region Viamala am Schamserbärg oben a Donat. Im Nordweschte stoot dr Piz Beverin, und undena dem isch s Alpgebiet mit de Alpe *Tumpriv, Nursin, Alp digl Oberst* und *Mulagn*.

S Dorf isch öpe im s Joor 840 s erschte Mol erwäänt.

## Weblink

* Website vo dr Gmaind Mathon
* 

## Fuessnoote
Rongellen

**Ronggelle** isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.

Si lyt in dr Region Viamala. Ronggelle isch das Dorf, wo a dr änge Stell zwüschet Thusis und Zillis oben a dr Viamala-Schlucht lyt. S Gmaindgebiet goot vom Hinderrhy unde bis ufe Bärg bim Crapschalverchopf ue. Politisch hät Roggelle zum Chrais Schams ghört und isch di ainzig dütschsprochig Gmaind im sus rätoromanisch prägte Schams, chirchlich ghörts aber uf Thusis füre.

## Weblink

* 

## Fuessnoote
Quito

**Quito** (*San Francisco de Quito*) [] isch d Hauptstadt vu Ecuador.

## Geografy
D Stadt lyt 20 Kilometer südlech vum Äquator imene 2.850 Meter hoche Becki vu dr Ande und isch dorum noo vor dr bolivianische Hauptstadt Sucre di höchschtglege Hauptstadt vu dr Wält.

Si isch mit öppe 2,2 Millione Yywohner noo Guayaquil di zwöitgröscht Stadt vum Land. Usserdäm isch si d Hauptstadt vu dr Browinz Pichincha und vum Kanton Quito.

I dr Nöchi lyt dr Vulkan Cotopaxi.

D Stadt bestoot us nünzää stedtische Gmeinde.

## Gschicht
D Stadt sell vom ene Höiptling Quitumba gründet worde sy.

Im Middelalter isch do, wo hüt d Stadt lyt, en Määrt für d Regioon gsi. Öpen im füffzääte Joorhundert sin d Inka is Land cho und Quito isch eini vo dene iire wichtigschte Stedt gsi.

Ane 1543 isch dä Deil vo den Ande vo de Spanier eroberet worde, und do isch die spanischi Stadt *San Francisco de Quito* bout worde.

Im nünzääte und au no am Afang vom zwanzigschte Joorhundert het’s z Quito es baar Revoluzione gää. 1830 isch s Land Ecuador entstande, und Quito isch sider däm syni Hauptstadt.

D Altstadt vo Quito ghört zum UNESCO-Wältkulturerb.

## Literatur
* Paúl Aguilar u. a.: *Enfoques y estudios históricos. Quito a través de la Historia*, Dirección de Planificación. I. Municipio de Quito/Consejería de Obras Públicas y Transporte de la Junta de Andalucía, Quito 1992, (= Serie Quito 6).
* María Augusta Fernández de Castro: „Quito: Crecimiento y Dinámica de una Ciudad Andina“, Revista Geográfica del Instituto Panamericano de Geografía e Historia (Ciudad de México), Heft 110, Juli-Dezember 1989, S. 121–164.
* Jorge Salvador Lara: *Quito*, Editorial MAPFRE, Madrid 1992, ISBN 84-7100-437-2.

## Weblingg

* Website vu dr Stadt Quito (spanisch)
Zillis-Reischen

**Zilis-Räische** isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.

Si lyt in der Region Viamala. Die beide Dörfer Zilis (rätoromanisch *Ziràn*) und Räische lige am nördleche Ändi vom Schams uf dr rächte Syte vom Hinderrhy. Über de Dörfer isch im Oschte en steile, bewaldete Bärghang, wo zum Alpgebiet am Piz Curvér ufegoot. D Alpe vo Zilis und Räische heisset *Taspegn* und *Alp da Nursas*. Gäge Norde ghört di ganz rächt Syte vo dr Viamalaschlucht bis zum Traversinertobel zu dr Gmaind Zilis-Räische.

## Gschicht
Ane 1865 hend sech di ehemolige Gmäinde Zilis und Räische zämegschlosse.

Z Zilis stoot d Chile Sankt Martin vo Zilis us em 12. Joorhundert, wo einzigartegi Moolereie a dr Diili vom Chileschiff het.

## Weblink

* Website vo dr Gmaind Zilis-Räische
* 
* 
* 

## Fuessnoote
Felsberg GR

**Fältschbrg** isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.

## Geografy
D Gmeind lyt in dr Region Imboden westlich vo Chur. Überem Dorf isch dr steil Bärghang vom Galandamassyv. Am Rhy unde het Fältschbrg nur en schmale Streife flachs Land bim Dorf. Dr Baanhof vo Fältschbrg isch uf dr andere Syte vom Rhy bi Domat/Ems.

## Gschicht
S Dorf isch ane 831 s erschte Mol erwäänt.

## Lüüt
* Leon Schlumpf (1925–2012), Politiker, Alt-Bundesrat
* Eveline Widmer-Schlumpf (* 1956), Politikerin, Alt-Bundesrätin
* Oscar Peer, Schriftsteller und Filoloog

## Weblink

* 
* Website vo dr Gmaind Felsberg

## Fuessnoote
Haldenstein

**Haaldestai** isch en Ortstail vo Chur im Kanton Graubünde. Bis am 31.&nbsp;Dezämber 2020 isch das Dorf en aigeni Gmaind gsy.

## Geografy
S Dorf lit in dr Region Plessur uf dr lingge Syte vom Rhy. Uf dr Weschtsyte isch über em Dorf dr Bärg Galanda.

## Gschicht
Dr Name vom Dorf chunt in ere Urkunde vo ane 1149 indiräkt s erschte Mol vor – dozmol hets «Underlenz» ghaisse. Dr hüttig Name isch aigetli dää vo dr Burg, wo hütt e Ruine isch.

Langi Zyt isch Haaldestai en autonome Ministaat gsy. D Reformation isch eerscht 1613/1616 ygfüert worde. Sid 1803 khöört Haaldestai zum Kanton Graubünde.

2019 isch über d Fusion mit Chur abgstumme worde – 253 Lüt sind drfür gsy, 251 drgäge.

## Architektur
* di refermiert Chilche
* d Burg Haaldestai
* d Burg Liechtestai
* d Burg Grottestai
* s Schloss Haaldestai

## Lüüt
* Peter Zumthor (* 1943), Architekt
* Gimma (* 1980), Rapper

## Literatur
* Mathis Berger: *Die staatliche Stellung der Herrschaft Haldenstain in der Geschichte.* I: *Bündner Monatsblatt*, 1956, S. 61ff.
* Georg Lütscher: *Geschichte der Freiherrschaft und Gemeinde Haldenstein.* Überarbeitet und ergänzt von Silvio Margadant. Haldenstein 1995, ISBN 3-905241-51-X.
* 

## Weblink

* Website vo dr Gmaind Haldenstei

## Fuessnoote
Lantsch/Lenz

**Lantsch/Lenz** isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.

## Geografy
Si lyt in dr Region Albula. S Dorf isch ufere Gländterrasse überem Tobel vo dr Albula, drüü Kilometer nordweschtlech vo Tüüfekaschta. Durs Dorf goot d Kantonsstrooss us em Albulataal uf Chur.

Oben am Dorf isch s grosse Waldgebiet vom *God Dafora* bis zum *Got Stgoira*. Obedra stoot s Lenzerhorn, und uf dr Rucksyte vo dem het Lenz d Alp *Sanaspans*, wo sech übere Schöönbode bis under d Schutthäng vom Aroser Rothorn und vom Parpaner Rothorn ufeziet.

Ufem Gmaindgebiet vo Lenz isch dr Golfplatz Soarts vom Golfclub Lenzerheide. Dä Platz, wo dr Klub drfür s Land vo dr Gmeind Lenz pachtet het, isch ane 1951 ygweit worde.

## Gschicht
S Dorf Lenz chunt scho im 9. Joorhundert im Karolingische Rychsgueturbaar vor. I däm Dokumänt wärde z Lenz sogar scho zwei Wirtschafte ufgfüert.

## Lüüt
* Hans Ardüser (1557–nach 1614), Mooler und Chronischt

## Literatur
* 
* Erwin Poeschel: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Graubünden II. Die Talschaften Herrschaft, Prättigau, Davos, Schanfigg, Churwalden, Albulatal.* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 9). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1937.

## Weblink

* Website vo dr Gmaind Lantsch/Lenz

## Fuessnoote
Schmitten GR

**Schmitte** (rätoromanisch *[[Ferrera]]*, hochdütsch *Schmitten*) isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.

Si lyt in dr Region Albula. S Dorf isch uf dr rächte Syte oben am Bärgbach Landwasser. Zur Helfti isch dr spektakuläär und berüemt Landwasserviadukt vo dr Räätische Baan uf Gmainsbode vo Schmitte. Uf em Bärg gege Norde lyt d Schmittener Alp, und wyter obe goot dr Gmainsbann bis zum Guggernällgraat. Ganz wyt obe het’s früener Ärzgruebe ggää.

Am 23. März 2013 händ d Lüüt vo Schmitte in ere Volchsabstimmig s Projäkt für ne Gmaindfusioon mit de anderne Ortschafte vom Albulataal abgläänt.

## Literatur
* 

## Weblink

* Website vo dr Gmaind Schmitte

## Fuessnoote
Vaz/Obervaz

**Vaz/Obervaz** isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.

## Geografy
Zu dr Gmaind ghöre d Dörfer *Lain, Muldain, Zorte, Lenzerheide* und *Valbella*, d Wyyler *Nivagl, Fuso, Trantermoira, Sporz, Tgantieni, Sartons* und *Creusen* und d Frakzioon *Obersolis*, wo ännet dr Albula lyt.

## Gschicht
Im Churrätische Rychsgueturbaar usem 9. Joorhundert chömet deil Dörfer vom Gmaindgebiet scho vor.

D Burg *Nivagl* isch dr Stammsitz gsi vom grosse Püntner Adelsgschlächt vo de Freihere vo Vaz.

## Literatur
* .
* Johann Jacob Simonet: *Obervaz. Geschichte der Freiherrn von Vaz, der politischen Gemeinde und der Pfarrei Obervaz*. Ingenbohl, 1915–1921 (drei Teile).

## Weblink

* Website vo dr Gmaind Vaz/Obervaz

## Fuessnoote
Tschiertschen-Praden

**Tschiertsche-Pròòda** ischt e Gmäind vam Kanton Graubünde gsi. Uf de 1. Jänner 2025 het si mit de Stadt Chur fusioniert.

Schi lyd in dr Region Plessur im Tschilfigg. Ane 2009 hend die vorhär sälbstendige Gmäinde Tschiertsche und Pròòda die Gmäind nüü pildet.

Ds Dorf Pròòde isch ane 1157 ds eerschte Mal erwäänt worde.

## Literatur
* Hans Danuser, Ruedi Homberger: *Arosa und das Schanfigg.* Arosa 1988.
* 
* 

## Weblink

* ''Willmomma bi ünsch'' d Website var Gmäind Tschiertsche-Praade

## Fuessnoote
Maladers

**Malaadersch** isch es Dorf und en ehmolegi Gmaind vom Kanton Graubünde.

Si lyt in dr Region Plessur im vordere Tschilfigg. S Dorf isch öpe drüü Kilometer vo dr Stadt Chur ewägg. Dr Gmaindbann goot us em Tobel vo dr Plessur steil uf d Heubärge und zu de Gipfel vom Fürhörnli und em Montalin.

## Gschicht
Ane 1156 isch s Dorf s erschte Mol erwäänt.

Uf dr 1. Jänner 2020 isch Malaadersch mit dr Stadt Chur zämmegschlosse worde. Dr letscht Gmaindspresident isch dr Georg Loretz gsi (vom Jänner 2015 bis Endi 2019).

## Literatur
* 

## Weblink

* d Website vo Malaadersch

## Fuessnoote
Ando Hakob

De **Ando Hakob** (* 6. März 1989 z Eriwan, Armenie), wo eigetlich *Andranik Hakobyan* heisst, isch en Schwiizer Profi-Boxer us Bade. Am 24. November 2017 het er z Gämf als de Schwiizer Meischtertitel im Super-Lichtgwicht gunne.

## Läbe
De Ando Hakob isch z Eriwan uf d Wält cho und in äärmliche Verhältnis ufgwachse. Im 1996 isch d Familie über Wiissrussland und Pole uf Dütschland gflüchtet. Wo nach drü Johr de Asylaatrag vo de Familie abglehnt worde isch, isch d Familie witer uf Frankriich und Schpanie. Dur en Zuefall isch d Familie Hakobyan im 1999 i d Schwiiz cho und nach eme Umwäg über Gämf und Muri z Ännetpade heimisch worde. Nachdem de Ando zerscht tschutet het, het er de Boxsport entdeckt und scho bim erschte Training gmerkt, dass das sin Sport isch.

## Karriere
Mit 18i het de Ando Hakob mit em Boxtraining aagfange. Es Johr spöter, am 20. November 2008 het er sin erschte Amateurkampf gunne und het bis und mit 2010 alles in allem 19 Amateur-Boxkämpf bestritte. Im 2010 het er de Schwiizer Meischtertitel für Amateur im Halb-Weltergwicht gunne, wil er de Riccardo Silva Ramos nach Pünkt besiigt het. Insgsamt het er in sinere Amateur-Karriere vo 67 Fights 62 für sich entschide.
 
Im 2014 het er denn zu de Profi gwächselt. I de Zwüscheziit het er 10 Profikämpf (Stand: 20. Februar 2018) bestritte und alli gunne, d Hälfti nach eme Knockout. De bisher letschti isch der um de Schwiizer Meischtertitel im Super-Lichtgwicht gsi, wo er gege de Cedric Kassongo gunne het.

## Fuessnote
Weesen

**Weese** isch es alts chlyses Stedtli im Kanton Sanggale.

## Geografy
D Gmaind lyt im sanggallische Wahlchreis See-Gaschter.

Weese isch am Weschtufer vom Waalesee und am Linthkanal. Im Gmeindgebiet sind ussert em Fläcke Weese d Sidlige Oberweese, Othis, Büel, Wide, im Dorf, Hundsite und Lochbrunne.

Uf dr Nordsyte goot dr Gmeindbann vo Weese bis zu dr Ysebaanbrugg übere Linthkanal, bis zum Biberlichopf, wo zu dr Gmaind Schänis ghört, und am Bärg bis halb zum Speer ufe. Vo Weese uus cha mer mit em Auto über e Strooss, wo dur di steile Felse gmacht worden isch, uf Amde ufefaare.

## Gschicht
Im Verzeichnis vom Rychsguet z Churräzie usem 9. Joorhundert isch en Chile und dr Hafe am See ufgschribe. Dr Ortsname vo Weese sälber chunt s erschte Mol imene Dokumänt usem Joor 1232 vor. D Herre vo Rapperswil hend ane 1259 s Frauechlooschter vo Weese gründet.

Ane 1283 hend d Habsburger ires Guet vo Weese dr Vogtei Windegg zuedeilt. Si hend dr Oort bim Haafe mit ere Muur gschützt, und ane 1288 wird Weese s erschte Mol als Stadt bezäichnet. Nach dr Schlacht bi Näfels ane 1388 hend d Eidgnosse d Stadtmuure kabut gmacht und druff gluegt, ass si nümm ufbout worde sind. Derno isch bim Chlooschter am See es Dorf entstande, wo sid em 15. Joorhundert zum Undertanegebiet vo de Eidgnosse ghört het.

Früener isch im Fluss Maag s Wasser usem See zu dr Linth abe gloffe. Es het bi Höchwasser vo dr Linth oder de Zueflüss zum Walesee imer wider Überschwemige ggä; do dra erinneret s Escherdänkmol im Hafe vo Weese. Bi dr Korrekzioon vo dr Linth, wo vo 1807 bis 1823 gmacht worden isch, het d Linth es nöis Flussbett bis in Walesee übercho, und us em See und bis zum Zürisee abe goot jetz dr Linthkanal. Wäg dr Flusskorrektur isch au d Gmeindgränze vo Weese idr Ebeni uss verleit worde.

## Lüüt
* Ulrich Zwingli, Refermatoor
* Katharina vo Zimmern, di letschti Äptissi vom Fraumöischter z Züri 
* Max Bolliger Schriftsteller

## Literatur
* Bernhard Anderes: Schweizerische Kunstführer GSK, Band 535/536: *Weesen – Dominikanerinnenkloster und Bühlkirche*, Bern 1993, ISBN 3-85782-535-9

## Weblink

* Website vo dr Gmeind Weese

## Fuessnoote
Quarten

**Quorte** isch e Gmeind vom Kanton Sanggale.

## Geografy
D Gmeind lyt im sanggallische Wahlchreis Sargaaserland.

Zu dr Gmeind Quorte ghöre d Dörfer *Oberterze*, *Unterterze*, *Quorte*, *Quinte*, *Mols*, *Murg* und *Tannebodenalp*. Mid Usnaam vo Quinte liget die alli am südlechen Ufer vom Waalesee. Uf Quinte cha mer nume z Fuess oder mit em Schiff goo.

Bi Murg chunt s Murgtaal vo Süüde an See abe, wo wyt obe bi de Murgseeè afoot.

D Tannebodenalp lyt bim Feriegebiet vo de Flumserbärge. A dr Kantonsstrooss und bim Baanhof vo Underterze isch d Taalstazioon vo dr Säilbaan uf Oberterze, und vo doo us en zweiti Sekzioon mit ere Säilbaan uf d Tannebodenalp. Obedra lyt dr weschtlech Deil vom Schyareal vo d Flumserbärge mit dr Bärgstazioon ufem Maschgechamm im Gmeindbann vo Quorte. S ganze Wintrsportgebiet wird vo de ”Bärgbaane Flumserbärg“ betriibe.
 
## Gschicht
Mols isch im ene Dokumänt vo ane 1178 s erschte Mol erwäänt. Murg chunt scho inere Kwelle vo ayne 1045 vor.

Sid ane 1986 goot d Autobaan A 3 em Walesee noo bi Quorte verby. Wil d Bärglandschaft bis zum See abe so stotzig isch, het me d Autobaan elei uf em Gmeindgebiet vo Quorte dur föif Dunnel müesse füere. D Ysebaanlinie vo Züri uf Chur, wo ane 1859 fertig bout gsi isch, lyt i dem Abschnidd fasch ganz am Seeufer. Es het do grad drüü Stazioone: die vo Murg, die vo Underterze und die vo Mols. 

## Weblink

* Website vo dr Gmeind Quarten
* Website vo dr Ortsgmeind Murg
* 
* 
* 
* 

## Fuessnoote
Vilters-Wangs

**Vilters-Wangs** isch e Gmeind vom Kanton Sanggale.

Si lyt im Waalchreis Sargaaserland. D Dörfer Wangs und Vilters lige uf dr Weschtsyte vo dr Ebeni am Rhy, drü Kilometer vo Sargans ewägg.

Ane 1816 hend sech Vilters und Wangs vo dr alte Gmeind Ragaz trännt und zäme en nöji Gmeind pildet.

## Weblink

* Website vo dr Gmeind Vilters-Wangs
* 

## Fuessnoote
1057

|}

## Was isch bassiert
* Dr Stephan IX. wird Papscht.
* Dr Berthold vo Zääringe wird Herzog vo Kärnte.
* Dr Rudolf vo Rhyfälde wird Herzog vo Schwoobe.
* 15. August: Dr König Macbeth vo Schottland stirbt in dr Schlacht vo Aberdeenshire.
* Dr Herzog Wilhelm vo dr Normandie günnt d Schlacht vo Varaville gäge König Heinrich vo Frankrych.
* 30. August: Dr Isaak Komnenos wird Kaiser vo Byzanz.
* Dr türkisch General Arslan ibn al-Basasiri eroberet Mossul.

## uf d Wält chuu
* dr Herzog Hugo vo Burgund

## Gstorbe
* 28. Juli: dr Papscht Viktor II.
* dr Graf Rainald vo Burgund
* dr arabisch Tichter Abu l-'Ala al-Ma'arri

## Weblingg
1058

|}

## Was isch bassiert
* Dr Malcolm III. wird König vo Schottland.
* D Normanne erobere Capua.
* D Fatimide erobere Bagdad.
* Dr Nikolaus II. wird Papscht.

## s erschte Mol gnännt
* Ulldinge
* Mergintaim

## Gstorbe
* dr Papscht Stephan IX.

## Weblingg
Plessur

D **Plessur** isch en Fluss im Kanton Graubünde.

Si isch 33 Kilometer läng. D Kwelle het si oben a Arosa. Si flüsst dur s Tschilfigg und mündet bi Chur in Alperhy. D Plessur het im Vrlouf vo Joortusende so vil Gröll us de Bärgtäler abeproocht, ass si dr Rhy ganz uf die linggi Syte vom Taal bis unde a Fuess vo de Felswänd am Galanda trükt het.

Bi Langwiis goot d Arosabaan uf ere höche Brugg über s Plessurtobel. Die Brugg, dr «Langwiiser Viadukt», isch ane 1914 bout worde.

Wyter unde isch im Tschilfigg no en einzegi Brugg über d Plessur, die vo Molinis uf Zana. Suscht het’s im Tobel, wo schmal und tüüf isch, erscht i dr Stadt Chur die nöchschte Brugge. Uf em Stadtgebiet sind’s denn im Ganze aber grad 20 Brugge und Stääg über de Fluss. 

D Plessur het z Chur i dr Gschicht immer wider s Land überschwämmt.

## Weblink

* 

## Fuessnoote
Bach (Tirol)

**Poch** (amtlich *Bach*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Poch likt im obere Lechdal. D Nochbergmoanda sin Elbigenalp, Häselgehr, Gramais, Zams (Bezirk Landeck) Kaisers und Holzgau.

## Ortsdail

## Gschicht
Poch ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1427.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 688 Aiwohner sin im Johr 2001 38 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 688 Aiwohner 663 Daitsch als Umgangsproch aagea, 11 Daitsch und andere Sproche und 14 nur andere Sproche.

Dr Dialekt vo Poch ghert zum Bairisch.

## Weblink

* www.gemeinde-bach.at

## Fuaßnota
Berwang

**Bearwang** (amtlich *Berwang*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Bearwang likt im Bearwanger Dal ond im Rotlechdal. D Nochbergmoanda sin Heiterwang, Reutte, Namlos, Tarrenz, Nassereith, Lermoos und Bichlbach.

## Ortsdail

## Gschicht
Bearwang ischt im 12. Jh. vo dr Herre vo Starkenberg grindet worda.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 638 Aiwohner sin im Johr 2001 72 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 638 Aiwohner 592 Daitsch als Umgangsproch aagea, 19 Daitsch und andere Sproche und 27 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Bearwang ghert zum Schwäbisch.

## Weblink

* www.berwang.tirol.gv.at

## Fuaßnota
Biberwier

**Biberwier** ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Biberwier likt am Sidrand vom Lermooser Moos in dr Tiroler Alpa. D Nochbergmoanda sin Lermoos, Nassereith, Obsteig, Mieming und Ehrwald.

## Ortsdail

## Gschicht
Biberwier ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1287 als "Piberwure".

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 589 Aiwohner sin im Johr 2001 52 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 589 Aiwohner 559 Daitsch als Umgangsproch aagea, 21 Daitsch und andere Sproche und 9 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Biberwier ghert zum Bairisch.

## Weblink

* www.biberwier.tirol.gv.at

## Fuaßnota
Bichlbach

**Piichlpaach** (amtlich *Bichlbach*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Piichlpaach likt im Zwischentoren, im Dal, wo s Ehrwalder Becke mit em Lechdal verbindet. D Nochbergmoanda sin Heiterwang, Lermoos und Berwang.

## Ortsdail

## Gschicht
Piichlpaach ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1300 als *Puechelpach*,.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 851 Aiwohner sin im Johr 2001 138 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 851 Aiwohner 735 Daitsch als Umgangsproch aagea, 99 Daitsch und andere Sproche und 17 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Piichlpaach ghert zum Schwäbisch.

## Weblink

* www.bichlbach.tirol.gv.at

## Fuaßnota
Breitenwang

**Broatewang** (amtlich *Breitenwang*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Broatewang likt im Dalkessel vo Reide am Plansee. D Nochbergmoanda sin Heiterwang und Reutte.

## Ortsdail

## Gschicht
Broatewang ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1094 als *Breitinwanc* und *Breitenwanch*.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 1578 Aiwohner sin im Johr 2001 241 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 1578 Aiwohner 1406 Daitsch als Umgangsproch aagea, 140 Daitsch und andere Sproche und 32 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Broatewang ghert zum Schwäbisch.

## Weblink

* www.breitenwang.tirol.gv.at

## Fuaßnota
Ehenbichl

**Ehebichel** (amtlich *Ehenbichl*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Ehebichel likt im Dalkessel vo Reide iber em Lech. D Nochbergmoanda sin Höfen (Tirol)Höfen, Lechaschau, Reutte und Weißenbach am Lech.

## Ortsdail

## Gschicht
Ehebichel ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1404 als *Ehenpühel* .

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 699 Aiwohner sin im Johr 2001 58 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 699 Aiwohner 653 Daitsch als Umgangsproch aagea, 36 Daitsch und andere Sproche und 10 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Ehebichel ghert zum Schwäbisch.

## Weblink

* www.ehenbichl.tirol.gv.at

## Fuaßnota
Forchach

**Foarcha** (amtlich *Forchach*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Foarcha likt im Lechdal, am Rand vo dr Lechaue. D Nochbergmoanda sin Reutte, Stanzach und Weißenbach am Lech.

## Ortsdail

## Gschicht
Foarcha ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1200 als "Vorhach".

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 287 Aiwohner sin im Johr 2001 33 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 287 Aiwohner 259 Daitsch als Umgangsproch aagea, 27 Daitsch und andere Sproche und 1 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Foarcha ghert zum Bairisch.

## Weblink

* https://web.archive.org/web/20180531215805/http://www.forchach.at/

## Fuaßnota
Grän

**Grää** (amtlich *Grän*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Grää leite im Tãchemer Dal, eme Hochdal an dr Grenz zua Bayern. D Nochbergmoanda sin Musau, Nesselwängle, Pfronten, Tannheim (Tirol)Tannheim und Vils (Stadt)Vils.

## Ortsdail

## Gschicht
Grää ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1427 als "Grun" (1459 Grüen).

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 597 Aiwohner sin im Johr 2001 142 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 597 Aiwohner 495 Daitsch als Umgangsproch aagea, 63 Daitsch und andere Sproche und 39 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Grää ghert zum Schwäbisch.

## Weblink

* graen.tirol.gv.at

## Fuaßnota
Häselgehr

**Häselgear** (amtlich *Häselgehr*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Häselgear likt im obere Lechdal. D Nochbergmoanda sin Bach (Tirol)Bach, Elbigenalp, Elmen, Gramais, Hinterhornbach, Imst und Pfafflar.

## Ortsdail

## Gschicht
Häselgear ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1358 als *Hesligeren*.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 716 Aiwohner sin im Johr 2001 62 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 716 Aiwohner 693 Daitsch als Umgangsproch aagea, 13 Daitsch und andere Sproche und 10 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Häselgear ghert zum Bairisch.

## Weblink

* www.haeselgehr.tirol.gv.at

## Fuaßnota
Heiterwang

**Haterwang** (amtlich *Heiterwang*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Haterwang likt am Aafang vo Zwischadora am Haterwanger See. D Nochbergmoanda sin Breitenwang, Reutte, Reutte, Lermoos, Bichlbach und Berwang.

## Ortsdail

## Gschicht
Haterwang ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1288.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 554 Aiwohner sin im Johr 2001 37 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 554 Aiwohner 533 Daitsch als Umgangsproch aagea, 12 Daitsch und andere Sproche und 9 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Haterwang ghert zum Schwäbisch.

## Weblink

* www.heiterwang.tirol.gv.at

## Fuaßnota
Hinterhornbach

**Hinterhoarnbach** (amtlich *Hinterhornbach*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Hinterhoarnbach likt im hindere Deil vom Hoarnbachdal, eme Seidedal vom Lechdal, am Fuaß vom  haue Hochvogel in dr Allgaier Alpa. D Nochbergmoanda sin Bad Hindelang (D), Weißenbach am&nbsp;Lech, Vorderhornbach, Oberstdorf (D), Holzgau, Elbigenalp, Häselgehr und Elmen.

## Ortsdail

## Gschicht
Hinterhoarnbach ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1235. .

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 92 Aiwohner sin im Johr 2001 4 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 92 Aiwohner älle Daitsch als Umgangsproch aagea .

Dr Dialekt vo Hinterhoarnbach ghert zum Schwäbisch.

## Weblink

## Fuaßnota
Elmen

**Alme** (amtlich *Elmen*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Alme likt uf dr rechte Seid vom Lechdal. D Nochbergmoanda sin Häselgehr, Hinterhornbach, Pfafflar, Stanzach und Vorderhornbach.

## Ortsdail

## Gschicht
Alme ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1312 als *Elmenoe*.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 396 Aiwohner sin im Johr 2001 27 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 396 Aiwohner 379 Daitsch als Umgangsproch aagea, 8 Daitsch und andere Sproche und 9 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Alme ghert zum Bairisch.

## Weblink

* www.lechtal.at/elmen/

## Fuaßnota
Jungholz (Tirol)

**Junkholz** (amtlich *Jungholz*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete vom Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Junkholz likt an dr Grenz zua Bayern. Ma kommt nur iber Deitschland in dr Ort. Zom ibrige Tirol git nur a Verbindung am 1636&nbsp;m haue Gipfel vom Sorgschrofen. D Nochbergmoanda sin in Deutschland Bad Hindelang, Wertach, Nesselwang und Pfronte, wie au Schattwald im Tachemer Dal. Touristisch gsäha, gherts zom Oberallgöi.

## Ortsdail

## Gschicht
Junkholz ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1342.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 316 Aiwohner sin im Johr 2001 162 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 316 Aiwohner 292 Daitsch als Umgangsproch aagea und 24 Daitsch und andere Sproche.

Dr Dialekt vo Junkholz ghert zum Schwäbisch.

## Weblink

* www.jungholz.tirol.gv.at

## Fuaßnota
Höfen (Tirol)

**Höfa** (amtlich *Höfen*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Höfa likt im Reidener Becke uf dr linke Seid vom Lech. D Nochbergmoanda sin Wängle, Lechaschau, Ehenbichl und Weißenbach am Lech.

## Ortsdail

## Gschicht
Höfa ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1427.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 1252 Aiwohner sin im Johr 2001 126 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 1252 Aiwohner 1107 Daitsch als Umgangsproch aagea, 120 Daitsch und andere Sproche und 25 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Höfa ghert zum Schwäbisch.

## Weblink

* www.hoefen.gv.at

## Fuaßnota
Holzgau

**Holzga** (amtlich *Holzgau*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Holzga likt im Lechdal beim Hechebach. D Gmarkung goot bis zom Krottenkopf  in dr Allgaier Alpa. D Nochbergmoanda sin Bach (Tirol)Bach, Elbigenalp, Hinterhornbach, Kaisers, Steeg (Tirol)Steeg und Oberstdorf (D).

## Ortsdail

## Gschicht
Holzga ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1315 als Holzge.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 465 Aiwohner sin im Johr 2001 60 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 465 Aiwohner 411 Daitsch als Umgangsproch aagea, 6 Daitsch und andere Sproche und 48 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Holzga ghert zum Bairisch.

## Weblink

* www.holzgau.tirol.gv.at

## Fuaßnota
Kaisers

**Kaisers** ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Kaisers likt in eme Seidedal vom Lechdal. D Nochbergmoanda sin Steeg (Tirol)Steeg, Holzgau, Bach (Tirol)Bach, Zams, Lech (Vorarlberg)Lech, Warth (Vorarlberg)Warth, St. Anton am Arlberg, Pettneu am Arlberg und Flirsch.

## Ortsdail

## Gschicht
Kaisers ischt im 14. Jh. grendet worda. Bis 1938 hot s Dorf zua dr Gmoand Pettneu am Arlberg ghert.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 83 Aiwohner sin im Johr 2001 2 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 83 Aiwohner älle Daitsch als Umgangsproch aagea .

Dr Dialekt vo Kaisers ghert zum Bairisch.

## Weblink

## Fuaßnota
Lechaschau

**Lechaschau** ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Lechaschau likt im Kessel vo Reide, uf dr linke Seid vom Lech. D Nochbergmoanda sin Ehenbichl, Höfen (Tirol)Höfen, Pflach, Reutte und Wängle.

## Ortsdail

## Gschicht
Lechaschau ischt zum erschte Mol gnennt worda 1152–1167 als saltus in Aschaw .

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 1937 Aiwohner sin im Johr 2001 288 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 1937 Aiwohner 1654 Daitsch als Umgangsproch aagea, 213 Daitsch und andere Sproche und 70 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Lechaschau ghert zum Schwäbisch.

## Weblink

* www.lechaschau.at

## Fuaßnota
Lermoos

**Lärmuus** (amtlich *Lermoos*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Lärmuus likt am Weschtrand vom Lermooser Moos. D Nochbergmoanda sin Berwang, Biberwier, Bichlbach, Ehrwald, Garmisch-Partenkirchen, Heiterwang, Nassereith und Reutte.

## Ortsdail

## Gschicht
Lärmuus ischt zum erschte Mol gnennt worda 1073–1078 als Larinmos.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 1061 Aiwohner sin im Johr 2001 163 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 1061 Aiwohner 950 Daitsch als Umgangsproch aagea, 47 Daitsch und andere Sproche und 64 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Lärmuus ghert zum Bairisch.

## Weblink

* www.lermoos.tirol.gv.at

## Fuaßnota
Musau

**Muese** (amtlich *Musau*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Muese likt nedlich vo Reide uf dr linke Seid vom Lech. D Nochbergmoanda sin Grän, Lechaschau, Nesselwängle, Pflach, Pinswang, Vils (Stadt)Vils und Wängle.

## Ortsdail

## Gschicht
Muese ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1218 als Muosowe (1310 Mussowe).

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 374 Aiwohner sin im Johr 2001 29 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 374 Aiwohner 357 Daitsch als Umgangsproch aagea, 12 Daitsch und andere Sproche und 5 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Muese ghert zum Schwäbisch.

## Weblink

## Fuaßnota
Namlos

**Nòmblòòs** (amtlich *Namlos*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Nòmblòòs likt im gleichnamige Dal, eme Seidedal vom Lechdal. D Nochbergmoanda sin Berwang, Imst, Reutte, Stanzach und Tarrenz.

## Ortsdail

## Gschicht
Nòmblòòs ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1286.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 100 Aiwohner sin im Johr 2001 5 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 100 Aiwohner 94 Daitsch als Umgangsproch aagea und 6 Daitsch und andere Sproche .

Dr Dialekt vo Nòmblòòs ghert zum Bairisch.

## Weblink

## Fuaßnota
Nesselwängle

**Nösselwängli** (amtlich *Nesselwängle*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Nösselwängli likt am Eigang vom Tãchemer Dal. D Nochbergmoanda sin Grän, Musau, Tannheim (Tirol)Tannheim, Wängle und Weißenbach am Lech.

## Ortsdail

## Gschicht
Nösselwängli ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1434 als *Nesselwänglin*.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 468 Aiwohner sin im Johr 2001 46 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 468 Aiwohner 434 Daitsch als Umgangsproch aagea, 23 Daitsch und andere Sproche und 11 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Nösselwängli ghert zum Schwäbisch.

## Weblink

* www.nesselwaengle.tirol.gv.at

## Fuaßnota
Ehrwald

**Earwald** (amtlich *Ehrwald*) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Earwald likt am Fuaß vom Weaterstuigebirg am Lermooser Moos. D Nochbergmoanda sin Biberwier, Garmisch-Partenkirchen (D), Grainau (D), Lermoos und Mieming.

## Ortsdail

## Gschicht
Earwald ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1274.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 2554 Aiwohner sin im Johr 2001 355 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 2554 Aiwohner 2375 Daitsch als Umgangsproch aagea, 132 Daitsch und andere Sproche und 47 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Earwald ghert zum Bairisch.

## Weblink

* www.gemeinde-ehrwald.com

## Fuaßnota
Rocourt

**Rocourt** isch de Name vo däne Ortschafte:
* Rocourt JU, es Dorf un en ehmolegi Gmeind i de Haute-Ajoie im Bezirk Pruntrut, Kanton Jura, Schwiz
* Rocourt (Vosges), es Dorf un en ehmolegi Gmeind z Tollaincourt im Département Vosges, Grand Est, Frankriich
* Rocourt-Saint-Martin, e Gmeind im Département Aisne, Hauts-de-France, Frankriich
* *Rocourt*, en ehmolegi Gmeind z Belgie, wo 1977 noch Lüttich iigmeindet woren isch

**Lueg au:**
* Roncourt (Moselle), e Gmeind ìm Département Moselle z Lotringe, Grand Est, Frankriich
Pinswang

**Pinswang** ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.

## Geografi
Pinswang likt nerdlich vo Reide im Lechdal. D Nochbergmoanda sin Musau, Pflach, Vils (Stadt)Vils, Füssen (D) und Schwangau (D).

## Ortsdail

## Gschicht
Pinswang ischt zum erschte Mol gnennt worda 1101–1120 als Pinecwanc.

## Aiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

Vo dr 444 Aiwohner sin im Johr 2001 58 Ausländer gweacha.

## Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 444 Aiwohner 442 Daitsch als Umgangsproch aagea, 1 Daitsch und andere Sproche und 1 nur andere Sproche .

Dr Dialekt vo Pinswang ghert zum Schwäbisch.

## Weblink

* www.pinswang.tirol.gv.at

## Fuaßnota