Lob der Torheit

***Moriae encomium***, uf Dütsch: *Lob der Torheit*&nbsp; (oder *Lob der Narrheit*) isch dr Ditel vo äim vo de bekanntiste Wärk vom niiderländische Humanist Erasmus vo Rotterdam. S Wärk isch au as „Laus stultitiae“ bekannt.

## Wie s entstande isch
Dr Erasmus het si Wärk 1509 gschriibe, won er bi sim Fründ Thomas Morus z Ängland gsi isch. Scho 1506 het dr Erasmus satirischi Teggst vom hellenistische Satiriker Lukian vo Samosata (120-180) adaptiert und het sä zämme mit em Morus as Wärksammlig *Luciani opuscula* uusegee.

S *Moriae encomium* isch as en ironischi Leerreed verfasst und isch zum erste Mol vom Jehan Petit und Gilles de Gourmont 1511 z Bariis druckt worde, und bald nochhär mit em Datum vom August 1511 au vom Matthias Schürer z Stroossburg. 1515 het s dr Johann Froben z Baasel in ere Nöiuflaag uusebrocht, illustriert mit 83 Handzäichnige vom Mooler Hans Holbäi em Jüngere. Es isch äins vo de Büecher vo dr Wältlitratuur, wo am mäiste glääse worde isch. Dr Erasmus het s Wärk sim Fründ Thomas Morus gwidmet.

S *Moriae encomium* isch scho zu Läbzite vom Erasmus in e hufe öiropäischi Sprooche übersetzt worde, denn Satire si in dr Rönessans die liebsti Litratuur vo de Gebildete gsi.

## Inhalt
D Stultitia stoot as Frau mit „schlächtem Ruef“ am ene Katheder, bekennt sich as personifizierti Iifalt und lobt mit Gnuss iiri „Tugende“. Scho die erste Setz vom Buech mache d Absicht vom Erasmus dütlig:

Dr Erasmus überdribt äxtra wenn sich „sini“ Wältherrschere *Stultitia*, wo sich mit iire Döchder Äigeliebi, Fladiere, Vergässligkäit, Fuulhäit und Lust (de sogenannte Doodsünde) d Wält underdaan gmacht het, lobt, und er ziilt drbii mit rhetorischer Eleganz uf d Dummheite und d Laster vo de Mensche. D Stultitia liist iire Zuehöörer (also em Lääser) d Levite, nimmt frommi Christe, Kauflüt, Fürste, Apfikate, Mönch, Gottesdiener, Häiligi und Gleerti ufs Korn und zäichnet raffiniert e Spiegelbild vo dr Zit:

Die fiktivi Rednere erkläärt iire Zuehöörer, ass si mit iirem „Wörtermischmasch“ noch em Vorbild vo de Gleerte, wis ene grad chunnt, Zitat us dr Dichdig, dr Filosofii und dr Theologii uuselääse und interpretiere, d. h. verfelsche, und dass vor allem s Närrische und s Dumme e günstige Iifluss uf s Mitenand vo de Mensche häige und es wurde fördere. Wo immer si wurd ufdräte, gäbs nume Fröid und alli wurde in iirer Schuld stoo, wil si iiri Goobe immer groosszüügig an alli wurd usdäile, au ooni dass d Lüt Bittibätti müessi mache:

Dr Erasmus het nume e baar Dääg brucht, zum si „Stilüebig“ as en öbbe dreistündigi Reed z schriibe, ooni sä in Kapitel iizdäile (Wemm mä sä usdruckt isch si öbbe 100 DIN-A5-Site lang). Au ooni Kapitelüberschrifte cha mä d Struktur vom Wärk guet gsee. Es bestoot us deene Däil: D Duubligkäit drättet uf • Si verzellt, wie si zügt worde isch und was für gueti Äigeschafte si het • Si lobt die Junge und s Alter • Si lästeret über d Götter • Si erkläärt dr Underschiid zwüschen em Maa und dr Frau • Si verzellt, was si über d Fründschaft und d Huroot dänkt • Über Kunst, Chrieg und wiisi Manne • Blöödsinn über d Schlauhäit, Wiishäit und s Verrucktsi • Si het Beduure mit de Mensche • Si lobt d Wüsseschafte • Si schwätzt drüüber, wie d Chnulleri glücklig si • D Iifalt und dr Waan • Über Aberglaube, Ablass und Häiligi • Über Iibildig und Fladiere, Sii und Schiin • S dumme Wält-Theater • D Iifalt und d Theologii • Über Mönch und Breediger • Über König und Fürste • Über Bischöf, Kardinääl, Bäpst und Briester • Wiishäite und Äigelob • Biblischi Dummhäite • Si frommi Christe Duubel? • Epilog im Himmel.

S Ändi vom Wärk isch e sälbstironischi Passaasche, wo sich dr Erasmus au über sich sälber lustig macht:

Dr Erasmus het mit sim Wärk e Balanseakt zum Stuune fertig brocht: Er het d Chille und d Christe eso kritisiert, ass er immer het chönne sääge, dass nit äär sondern nume en Annebääbi e sonigi Reed chönn halte. Uf em Konzil vo Trient (1545) isch s Buech – wie die mäiste andere Wärk vom Erasmus – uf en Index gsetzt worde.

## Dütschi Übersetzige und Bearbäitige
Die ersti dütsch Übersetzig isch vom Sebastian Franck. Si isch im Joor 1534 z Ulm erschiine. Es het denn no meereri Übersetzige gee, wo denn dr Alfred Hartmann zur Vorlag gnoo het, won er s Wärk 1929 z Baasel nöi uusebrocht het. Bekannti Übersetzige und Bearbäitige si:

* *Das Lob der Torheit. Eine Lehrrede.* Übersetzt us em Latiinischen und mit eme Noochwort vom Kurt Steinmann. Manesse-Verlag, Züüri 2002, ISBN 3-7175-1992-1, Buchkritik.
* *Das Lob der Torheit.* Übersetzt vom Alfred Hartmann. Uusegee vom Emil Major. Panorama, Wisbaade 2003, ISBN 3-926642-26-2, .
* *Lob der Narrheit.* Übersetzt vom Lothar Schmidt. Faber und Faber, Leipzig 2005, ISBN 3-936618-60-7, Books-Google.
* *Lob der Torheit.* Erasmus von Rotterdam. Übersetzt vom Heinrich Hersch. Überarbäitet vo dr Kim Landgraf. Anaconda, Köln 2006, ISBN 3-938484-98-5.
* *Das Lob der Torheit.* Bearbäitet vom Josef Lehmkuhl. In: Josef Lehmkuhl: *Erasmus – Machiavelli. Zweieinig gegen die Dummheit.* Königshausen & Neumann, Würzburg 2008, ISBN 978-3-8260-3889-1, S. 131–213, Books-Google.
* "Das Lob der Torheit" as Vollteggst im Projekt Gutenberg gratis under http://gutenberg.spiegel.de/buch/das-lob-der-torheit-7105/1.

## Weblingg

## Fuessnoote