Wiesendangen

**Wisedange** (amtlich *Wiesendangen*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Wintertuur im Kanton Züri, Schwiiz.

## Name
De Name *Wiesendangen* stammt vom germanische *Wisuntwangas* (d'Weid vode Wisent). S'Wappe zaigt aber es Steibocksghörn und nöd eis vomene Wisent.

## Wappe
Blasonierig:

: *In Silber ein schwarzes Bocksgehörn*

S'Wappe wird uf d'Herre vo Wisidange zrugggfüert. Sie hend breits es Steibocksghörn als Motiv für ihres Siigel verwendet. Im 19. Jahrhundert het mer en Gemschichopf als Wappemotiv bruucht. Aber ide Mitti vom Jahr 1928 het de Gmeindrat bschlosse, wieder s'alte Motiv zverwende.

## Geografi
Wisedange liit nordöschtlich vo de Stadt Wintertuur. Zue de Gmäind ghööred au na d Ussewachte Attike (*Attikon*), Buech (*Buch*), Mènzegrüüt (*Menzengrüt*) und Bärtschike. S Gebiet vo de Gmäind (vor de Fusion mit Bärtschike) hät 53,1 % landwirtschaftlichi Flèchi, 25,1 % Wald, 12,9 % Sidligsflechi, 8,7 % Vercheersflechi und 0,1 % Gwässerflechi umfasst.

Früener hets im Gmeindgebiet en Riet (Sumpfgebiet) geh.

Durch s'Dorfzentrum flüsst die Wisbach. So heisst de Riädbach a sim Oberlauf. Er entwässeret öppe d'Hälfti vom Gmeindgebiet.

## Gschicht
Wisedange isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 804 als *Wisuntwangas*.  Es um d'Schenkig vode Wisidanger Güeter vom früenere Thurgau-Graf Isanbard, Sohn vom Graf Warin, am 29. Februar 804 as Galluskloster. Wisidange het damals zeme mit Winterthur zum Thurgau und nonig zum Zürigau, wo durch d'Abtrennig vom thurgau entstande isch, ghört. Wisidange wird nomal erwähnt, wo am 27. November 1155 de Kaiser Friedrich Barbarossa am Bischof Hermann von Konstanz äs Diplom usgstellt het. Det dine sind d'grundherrschaftliche Bsitzige vom Bistum ufzellt, unter anderem au Hof und Chille vo Wisidange und Winterthur. im 1217i isch zerst Mal en Pfarrer erwähnt worde, de Lüütpriäster Gerung. D'Dorfgmeind het sich mit eigene Organ und emene Dorfbürgerrecht im 14. und 15. Jahrhundert gfestigt. Mindestens sit em 1465 sind d'Schlossherre vo Hegi Inhaber vode Vogtei Wisidange gsi. De ersti evangelische Prediger vo Wisidange het Ulrich Peter gheisse. Er isch vo Elgg gsi. Im 1748i het de Pfarrer 646 Persone zellt, wo zude Chilleghöri Wisidange ghört hend. Vo dene hend 31 fremde Chriegsdienst gleistet und 37 hend uswärts gschaffet. Im 1914i hets e grossi Chille Renovation geh.

Im 20. Jahrhundert het sich Wisidange vom Buuredorf zur Wohngmeind ide Agglo Winterthur entwicklet.

Uf de 1. Januar 2014 händ Bärtschike und Wisedange zur Gmäind Wisedange fusioniert.

## Bevölkerig
Bevölkerigsentwicklig:

De Uusländeraatäil liit bi 8 % (Stand 2011).

## Religion
54,0% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 23,9% sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
De 7-chöpfig Gemeinderat setzt sich us 5 Männer und 2 Fraue zäme, mit de folgende Parteizämmesetzig: 2 SVP, 2 FDP, 1 glp, 1 Mitti, 1 Parteilose. Gemeindepräsident isch de Urs Borer (FDP; Stand 2024).

Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,9 %, CVP 9,2 %, EDU 2,7 %, EVP 6,2 %, FDP 13,6 %. GLP 10,5 %, Grüeni 7,0 %, SP 12,0 %, SVP 33,0 %, Suschtigi 1,8 %.

Bide Nationalratswaale 2023 hend sich d'Wääler in Wisidange so ufteilt: SVP 38,16 % (−0,79), FDP 12,95 % (−1,89), glp 11,86 % (−0,80), SP 11,56 % (+1,91), Mitti 9,94 % (+2,87), Grüeni 5,93 % (−2,17), EVP 4,83 % (−1,42), EDU 1,14 (−0,35).

## Öffentlicher Verkehr
De Bahnhof Wisidange liit ade Thurlinie und wird vode ***'und de ***'der S-Bahn Zürich agfahre.

Ab Wiesendangen, Bahnhof vercheeret tagsüber zwei Buslinie vo Stadtbus Winterthur:

Linie 610: Bahnhof Oberwinterthur – **Wisidange, Bahnhof** – Wisidange, Hinterdorf

Linie 611: Wisidange– Bertschikä bi Attikä – Gundätswil

Ide Nächt vom Friitig bis Sunntig vercheeret vom 1:30 bis 4:30 die folgende Linie i beidi Richtigä:

Linie N67: Oberwinterthur, Bahnhof – **Wisidange, Bahnhof** – Elsau, Melcher – Winterthur, Hauptbahnhof

## Chille
Ufem Gmeindgebiet vo Wisidange gits zwei Chille:

* Di evangelisch-reformierti Chille staht ade Chillestraass 6 im Ortszentrum und het spötmittelalterlichi Freskä vo überregionale Bedütig.
* Di römisch-katholischi Chille St. Stefan staht ade Wannästraass 4. Sie isch ide Jahr 1980 und 1981 baut worde und heisst die d'Pfarrei wo dezue ghört.

Am 30. September 2023 sind 42,2 % vode Bevölkerig evangelisch-reformiert gsi, 19,4 % römisch-katholisch, und 38,4 % hend e anderi oder kei Konfessionszueghörigkeit gha..

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,8 % gläge.

## Sustigs
S'Dorfzentrum bestaht us es paar Hüüser vom 17. Jahrhundert, de evangelische Chille, wo im 1155i zerst Mal erwähnt worde isch, und em Schlossturm usem 12. Jahrhundert.

Wisidange het es grosses Agebot für Jugedlichi. Es git zwei Jugendtreff, en Fuessballclub, en Turnverein, e Cevi und en 800 Quadratmeter grosse Skatepark wo vom Verein OnWheels unterhalte und usbaut wird. Au beliebt isch de jäärlich Wisidanger Maskeball vode Füürweer.

Demit ide Gmeind de Grenzwert vode Rückständ vom Pflanzeschutzmittel Chlorothalonil im Trinkwasser iighalte werde chann, isch am 1. Januar 2021 mit de Stadt Winterthur ein neue Wasserliefervertrag usghandlet worde.

## Dialäkt
De züritüütsch Dialäkt vo Wisedange ghört zude Winterthurer Mundarte.

## Weblink

* Offizielli Website vo dr Gmeind Wisedange
* Gschicht vo dr Gmeind Wisedange

## Fuessnote