Luzern

**Lozärn** (dt. *Luzern,* frz. *Lucerne,* it./rät. *Lucerna*) esch e Stadt i de Zentralschwiiz. Si esch d Hauptstadt vom glichnamige Kanton ond esch bes Endi 2012 au de Hauptort vom Amt Lozärn (Bezerk) gsii. Sed 1. Januar 2013 belded Stadt ellei de Wahlchreis Lozärn-Stadt ennerhalb vom Kanton.

Lozärn esch de wertschaftlechi ond kulturelli Mettelponkt vo de Zentralschwiiz. D Laag am Vierwaldstettersee, met Bleck i d Bärg (Pilatus, Rigi), macht en bsonders grosse Iidrock. Drom esch Lozärn scho früe (ab 1840) zonere Hochborg för de Tourismus worde.

## Geografii
Lozärn liid am Nordweschtändi vom Vierwaldstettersee. Ond zwar gnau det, wo d Rüüs usem See useflüsst. D Rüüs teilt d Stadt uf: Rächts vo de Rüss liid d Altstadt ond e Teil vo de neuere Quartier (Maihof, Brambärg, Wäsmeli, Halde etc.), lenggs vom Floss esch d Chlii- ond d Neustadt. D Chliistadt esch s eltischte Quartier. Wiiteri Quartier wie Onder- ond Obergrond, Gütsch, Bruch, Trebsche ond no meh Quartier ghöred zom lengge Ufer.

D Flechi vom Lozärner Stadtgebiet betreid 37,4&nbsp;km² (bis Endi 2009; 24,15&nbsp;km²). Do devo send 60,4 % Sedligsflechi, 11,6 % Landwertschaftszone ond 25,9 % Wald (Stand 2009). Am 1. Januar 2010 hed d Stadt Lozärn met de Gmeind Littau zu de «noie» Stadt Lozärn fusioniert.

Lozärn gränzt im Norde a d Gmeinde Mauters, Nöiechöuch ond Ämme, im Oschte a Äbike ond Adlige, im Südoschte a Megge, im Süde a Horb ond im Weschte a Chriens. Ond wel d Stadt no Bode hed am Nordhang vom Bürgestock, gränzt si det au no a d Nidwaudner Gmeinde Stansstaad und Änetbürge.

## Gschicht
Lozärn esch zom erschte Mau gnamsed worde om 750 aus *Luciaria*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
### Iiwoner

De Osländerateil esch 2014 be 24,2 % gläge.

### Sprach ond Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 57'023 Iiwohner 82,6 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1,1 % Französisch, 3,5 % Italienisch ond 12,8 % anderi Sproche.

Z Lozärn redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.

### Religion
60,8 % vo de Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 14,4 % evangelisch-reformiert.

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2015 heds das Ergebnis gää: BDP 1,4 %, CVP 13,6 %, FDP 14,8 %, GLP 7,6 %, GP 12,3 %, SP 22,8 %, SVP 18,6 %, Süschtigi 8,9 %.

De Stadtpresidänt vo Lozärn esch sit em 1. Settämber 2016 dr Beat Züsli (SP).

## Beldig, Kultur ond Sport
### Beldig
Lozärn esch de Setz vo der Universität Lozärn ond der Hoochschuel Lozärn.

Z Lozärn hets au epaar Musigschuele. Di wechtigschte send s Konservatorium (för klassischi Musig) ond d Jazzschuel (Jazz, aber au Blues).

### Kultur
Di bekanntischte Kulturveraaschtaltige send:
* d Lozärner Fasnacht (vom Schmotzige Donnschtig bes am Güdisziischtig; d Woche vor em Äschelimettwoch)
* s Lozärner Stadtfäscht (17 Fäschtböni met Blues, Jazz, Rock, Musicals, Pop; Ändi Juni)
* s Blue-Balls-Festival (Blues, Jazz, Rock, Pop; Ändi Juli)
* d Musigfäschtwoche (Klassischi Musig)
* Woerdz (es internazionals Festival för gsprochnigs Wort)

Lozärn het mee weder eis Theater ond Kino. Em KKL, ede Schüür, em Sädel, em nöie Kulturzentrom Südpol z Chriens (sit 2008, statt de Boa) ond em Kulturpavillon am See chammer go Konzärt lose.

### Sport
De bekanntischt Sportverein vo Lozärn esch de FCL (Fuessball-Club Lozärn). Är spelt i der höchschte Schwiizer Liga, de Raiffeisen Super League.

Anderi populäri Sportarte send Tennis, Ruedere, Handball, Schwemme, Volleyball ond Iishockey met etleche Klubs, wo i de oberste Lige speled. Osserdem geds au de alljörlechi Stadtlauf ond neu de "Lucerne Marathon".

## Wertschaft
De Frömdevercheer (Tourismus) esch met grossem Abstand de wechtigschti Wertschaftszwiig. Vo eem läbed (diräkt oder endiräkt) rond 30'000 Lüüt. Mänge Industriibetreeb, wo e früenere Johre z Lozärn dehäi gsi esch (z. B. d Liftfirma Schindler), esch us de Stadt wägzoge. Höt schaffed d Lüüt fascht alli em Gwärb- ond Dienschtleischtigssektor. Z Lozärn hets aber sed dä Fusion met Littau au weder es paar Puurehööf, bsonders im Gebiet Littauerbärg.

D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 2,7 % gläge.

## Partnerstedt
Lozärn hed sächs Partnerstedt: 
* Bournemouth, Ängland
* Chicago, USA
* Cieszyn, Pole
* Guebwiller / Murbach, Elsass
* Olmütz, Tschechie
* Potsdam, Dütschland.

## Sehenswördigkeite

* d Lozärnerbocht vom Vierwaldstättersee
* d Rüüss, die chame onder anderem of de ältischte deckte Holzbrogg vo Europa öberquere (Chappelbrogg)
* d Chappelbrogg (noch emene Brand am 18. Auguscht 1993 weder nöi ufbout)
* s Leuedänkmol
* s Konscht- ond Kongrässhuus Lozärn (KKL)
* s Vercheershuus
* de Gletschergarte 
* d Schpröierbrogg
* d Museggmuur 
* s Bourbakipanorama
* s Rothuus
* d Hofchele
* d Jesuitechele
* s Nodelwehr i de Rüüss

## Lueg au
* Tiernäme vo Lozärn
* Pflanzenäme vo Lozärn

## Weblink

* www.stadtluzern.ch
* 

## Fuessnote