open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heinz Bühringer

Dr **Heinz Bühringer** (* 5. Mai 1927 z Woeblenge; † 12. Merz 2016 ebedert) isch e dytsche Bolitiker (SPD) gsii.

## Uusbildig un Beruef
Dr Heinz Bühringer isch e Suhn vun eme Gärtner gsii. Noch dr Volksschuel isch er uf s Gymnasium gange. Im Zweete Wältchrieg isch er zue Wehrmacht yyzoge wore un isch 1943/44 Flakhälfer un Fallschirmjeger gsii. Bi Chriegsänd isch er zue vierzig Brozämt chriegsbschedigt gsii. Är het anne 1946 s Abitur an dr Oberschuel un derno ne Verwaltigslehr gmacht. Noch ere Furtbildig an dr Verwaltigsschuel 1950/51 het er im kommunale Verwaltigsdienscht gschafft.

## Bolitik
Dr Heinz Bühringer isch vu 1953 bis 1971 Burgermaischter vu dr Gmai Bittefeld (hite ne Dail vu Woeblenge) gsii. Vu 1971 bis 1984 isch er Miglid vum Chraissdag im Rems-Murr-Chrais un bis 1988 Rotsmitglid vu dr Stadt Woeblenge gsii.

Anne 1959 isch dr Bühringer in d SPD yydrätte. Vu 1965 bis 1981 isch er Mitglid im Landesvorstand vu dr bade-wirttebärgische SPD gsii. As Noofolger vum Walter Krause isch er 1968 zum Landesvorsitzer vu dr SPD Bade-Wirttebärg gwehlt wore. In däre Funktion isch er 1973 vum Erhard Eppler abglest wore. Mit em Heinz Bühringer as Landesvorsitzer het d SPD Bade-Wirttebärg bi dr Landdagswahl 1972 mit 37,56 % s bescht Ergebnis in ihre Gschicht gholt.

Em Landdag vu Bade-Wirttebärg het er vu 1964 bis 1980 aaghert. Dert isch er vu 1968 bis 1972 Vorsitzer vu dr SPD-Fraktion un vu 1972 bis 1976 stellverdrättende Vorsitzer vu dr SPD-Fraktion un Vorsitzer vum Finanzuusschuss gsii.

## Sunschtigi Ämter, Ehrigen un Uuszaichnige
Dr Heinz Bühringer isch vu 1970 bis 1980 Diräkter vu dr Landesentwickligsgsellschaft fir Stedteböu un Wohnigswäse mbH z Stuegert gsii. Derzue isch er vu 1970 bis 1995 Verwaltigsrotsvorsitzer vum Siddytsche Rundfunk gsii.

Anne 1976 het er s Verdienschtchryz 1. Klass vu dr Bundesrepublik Dytschland un 1978 d Verdienschtmedallie vum Land Bade-Wirttebärg iberchuu. Anne 1980 het er s Groß Verdienschtchryz vu dr Bundesrepublik Dytschland iberchuu.

## Fueßnote
Ulrich Lang

Dr **Ulrich Lang** (* 24. Juli 1933 z Sulz am Neckar; † 14. Februar 2018 z Michelbach an der Bilz) isch e dytsche Pedagog un Bolitiker (SPD) gsii.

## Lääben un Beruef
Dr Lang isch as Suhn vun eme Pfarrer un Dekan uf d Wält chuu. No dr Volksschuel un em Abitur am Gimnasium z Haalbrunn het er vu 1953 bis 1958 an dr Universitete z Dibenge un z Hamburg Evangelischi Theology, Dytsch un Latyn studiert. Anne 1958 het er s Studium mit em erschte un 1959 mit em zwaite Staatsexame fir s hecher Lehramt abschlosse. Im Johr 1960 isch er z Stuegert in dr Schueldienscht yydrätte un isch speter an e Haalbrunner Schuel gwächslet. Derno het er as Lehrer am Evangelisch-Chilchlige Uböugimnasium z Michelbach gschafft, zletscht as Studiediräkter un stellverdrättende Schuellaiter.

## Bartei
Dr Lang isch zerscht in d GVP yydrätte un isch pseter zue dr SPD gwächslet. Är het si vor allem mit Bildigstheme bscheftigt. Im Mai 1981 isch er as Noofolger vum Erhard Eppler zum Landesvorsituzer vu dr SPD Bade-Wirttebärg gwehlt. Im Mai 1987 isch er in däre Funktion vum Ulrich Maurer abglest wore.

## Abgordnete
Dr Lang isch syter anne 1968 Rotsmitglid vu dr Gmai Michelbach gsii un isch 1971 in dr Chraisdag vum Chrais Schwebisch Hall gwehlt wore. Är het vu 1972 bis 1992 em bade-wirttebärgische Landfag aaghert. Dert isch er vu 1976 bis 1980 zerscht stellverdrättende Vorsitzer un vu 1980 bis 1988 derno Vorsitzer vu dr SPD-Fraktion gsii. Bi dr Landdagswahl 1984 isch er as Spitzekandidat vu dr SPD geg dr Minischterbresidänt Lothar Späth aadrätte, het si aber nit mit dr Bartei chenne dursetze. Vu 1988 bis 1992 isch er wider stellverdrättende Vorsitzer vu dr sozialdemokratische Landdagsfraktion gsii.

## Weblink
* 
* 

## Fueßnote
Schwarzwaldpokal

Dr **Schwarzwaldpokal** isch e Pokal, wu syter anne 1967 im Rame vun eme Wettbewärb in dr Nordische Kombination z Schonach im Schwarzwald vergee wird. Syt 1984 wird dr Pokal as Wältcup-Wettbewärb im Rame vum Wältcup vu dr Nordische Kombination uusdrait.

## Gschicht
Anne 1967 hän d Verain SZ Brend un SC Schonach zum erschte Mol e gmainsami Veraastaltig unter em Name „Internationale Skiwettkämpfe Schonach/Neukirch“ durgfiert wore. Dr erscht Wettbewärb het dr Dytsch Edi Lengg gwunne. Ab 1971 isch d Veraastaltig ellai vum SC Schonach uusdrait wore. Dr Name vu dr Veraastaltig isch ab do „Internationale Nordische Kombination um den Schwarzwaldpokal“ gsii. Dr Schonacher Bildhauer Klaus Ringwald het di zuegherig Trophäe gstaltet un het e Bronzeguss mit Ornamänt un Bärgkrischtall gschaffe. S Orginal vu däm Pokal isch vum Ernst Schmieder as Wanderpokal gstiftet wore. Dr Siiger kriegt all Johr e chlaini Noobildig vum Orginalpokal. Vu 1972 bis 1985 het s au ne Juniore-Wärtig gee, wu Pokal vergee woren isch, wu au vum Ringwald entworfe woren isch. Anne 1979 isch dur d Volksbank Triberg e Neiaafertigung vum Siigerbryys in Ufdrag gee wore. Dr Wolfgang Beyer het dr nei Bryys gstaltet.

Syt 1984 ghert d Veraastaltig offiziäll zum Wettbewärbsprogramm vum Wältcup vu dr Nordische Kombination, wu vu dr FIS uusdrait wird.

## Gwinner

## Weblink
* Offizielli Websyte
Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016

D **Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2016** het am 13. Merz stattgfunde. Am nämlige Dag het s au Landdagswahle z Rhyland-Pfalz un z Sachse-Anhalt gee. 

Syt dr Landdagswahl 2011 het e Koalition us dr Griene un dr SPD unter em Minischterbresidänt Winfried Kretschmann (Grieni) regiert.

Noch em amtlige Ergebnis verdaile sich d Stimme eso uf d Barteie: 

## Weblink

* Landeszentrale für politische Bildung Baden-Württemberg: ''Landtagswahl 2016 in Baden-Württemberg''
* Innenministerium Baden-Württemberg: im.baden-wuerttemberg.de: ''Landtagswahl 2016''
* politische-bildung.de: ''Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016''
* Interaktiver Atlas zur Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016

## Fueßnote
Richard Jäckle

Dr **Richard Karl Jäckle** (* 13. Februar 1912 z Uzwil, Schwyz; † 24. Septämber 1990 z Singe) isch e dytsche Bolitiker (SPD) gsii.

## Lääben un Beruef
Dr Jäckle isch z Singen ufgwachsen un vu 1918 bis 1926 dert uf d Volksschuel gange. Zwische 1926 un 1930 het er e Lehr as Schriftsetzer un en Uusbildig zum Linotype-Maschinesetzer gmacht. In dr Johr 1931 bis 1933 isch er arbetslos gsii un het as raisende Buechdrucker gschafft. Derno het er vu 1933 bis 1940 as Maschinesetzer z Konschtanz, z Duttligen un z Singe gschafft. Anne 1940 isch er zum Wehrdienscht yyzoge wore, zerscht nuf Olmütz (Tschechie), speter uf Ulm. 1942 isch er wäge Chranket us em Wehrdienscht entloo woren un het derno bis zum Änd vum Chrieg as Schriftsetzer un Kalkulator z Wiesbade, z Konschtanz un z Singe gschafft.

Vu 1945 bis 1952 isch dr Jäckle Druckereilaiter (Gschäftsfierer) vu dr Oberbadische Druckerei un Verlagsaastalt GmbH z Singe gsii un vu 1952 bis 1959 het er as Maschinesetzer bin ere Druckerei z Schaffuuse gschafft.

Anne 1935 het dr Jäckle d Gertrud geb. Bauer ghyrote.

## Bolitik
Anne 1930 isch dr Jäckler in d SPD yydrätte. Bis 1932 isch er Vorsitzer vu dr Ortsgruppe Singe vu dr Sozialistische Arbaiter-Juged gsii. Noch em Chrieg isch er 1945 Grindigsmitglid vum SPD-Ortsverain Singe gsii un vu 1946 bis 1952 Vorsitzer vum SPD-Landesverband Bade. As Diräktkandidat vum Wahlchrais Konschtanz het er vu 1947 bis 1952 em Badische Landdag aaghert. Dert isch er ab Septämber 1948 as Noofolger vum Friedrich Maier Vorsitzer vu dr SPD-Fraktion gsii.

No dr Bildig vum Sidweschtstaat Bade-Wirttebärg isch er Miglid vu dr Verfassigsgebende Landesversammlig gsii, am 6. Oktober 1952 het er sy Mandat niderglait. Vu 1959 bis 1963 isch er Gschäftsfierer vu dr SPD-Landdagsfraktion Bade-Wirttebärg z Stuegert gsii un ab 1963 laitende Aagstellte im Barlemäntarische Berotigsdienscht vum Landdag. Anne 1967 isch er us em effetlige Dienscht uusgschide.

## Ehrige
* 1952: Verdienschtchryz (Steckchryz) vu dr Bundesrepublik Dytschland

## Literatur
* Michael Kitzing: *Richard Jäckle – „der badische Schumacher“. Ein Beitrag zur Gründungsgeschichte der badischen SPD 1945/1946*, in: Arbeit - Bewegung - Geschichte. Zeitschrift für historische Studien, Heft I/2016.
* Josef Weik: *MdL und Landtagsgeschichte von Baden-Württemberg 1945-1980.* Stuttgart, 1980

## Weblink
* Richard Jäckle, Archiv der sozialen Demokratie (AdsD), Friedrich-Ebert-Stiftung

## Fueßnote
Ludwig Adam Kelterborn

Dr **Ludwig Adam Kelterborn** (* 15. Februar 1811 z Hannover, † 6. Juni 1878 z Baasel) isch e dütsch-schwizerische Mooler, Karikaturist und Leerer gsi.

## Lääbe
Dr Ludwig Adam isch z Hannover as Soon vom Friedrich Kelterborn, eme Schuester, uf d Wält cho. Er het an dr Akademii Dresde Moolerei welle studiere, het aber, wo dr Vater gstorbe isch, en Usbildig zum Dessinatöör gmacht.  Vo 1828 bis 1831 het er in dr Indiennefabrik vo Mülhuuse gschafft.  1831 isch er uf Baasel züüglet, und het dört vo 1835 aa as Zäichnigsleerer an dr Zäichnigsschuel Underricht gee und vo 1837 an de Stadtschuele. As Mooler isch er under em Iifluss vom Hieronymus Hess und de romantisch-religiöse Nazarener gstande und het in deere Zit e hufe Schanerbilder gmoolt und politischi Karikature zäichnet. Im Joor 1839 isch er Baasler Bürger worde und het d Augusta Margaretha Märklin ghürootet. Iiri Söön Gustav und Julius si bäidi Archidekte worde und häi z Baasel en Archidekturbüro ufdoo.

## Kwelle
*
Kelterborn

**Kelterborn** isch dr Familienaame vo deene Persoone:

* Ludwig Adam Kelterborn (1811–1878), e dütsch-schwizerische Mooler, Dessinatöör, Zäichnigsleerer und Karikaturist
* Gustav Kelterborn (1841–1908), e Schwizer Archidekt, Soon vom Ludwig Adam Kelterborn
* Julius Kelterborn (1857–1915), e Schwizer Archidekt, Soon vom Ludwig Adam Kelterborn
* Louis Kelterborn (1891–1933), e Schwizer Komponist, Dirigänt und Organist
* Rudolf Kelterborn (1843-1909), e dütsche Leerer und Dramatiker, Teggstverfasser für Lieder
* Rudolf Kelterborn (1931–2021), e Schwizer Komponist
* Veit Kelterborn (* 1975), e rächtsextreme Liedermacher us Thüringe
Nazarener

**Nazarener** stoot für:
* dr Jesus Christus 
* verschidnigi religiöösi Grubbierige
* en evangelikali Freichille in dr Dradizioon vo de Methodiste
* e romantisch-religiöösi Kunstrichdig im 19. Joorhundert
Globus Basel

Dr **Globus** isch e Waarehuus z Baasel und befindet sich am Egge Määrtblatz/Iisegass. Es het zur Waarehuuschetti *Magazine zum Globus AG*  ghöört, eme Schwizer Detäihandelundernääme, wo dr Migros-Konzärn 1997 übernoo het.

S Geböid isch e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch.

## S Geböid
S vierstöckige Geböid vom Baasler Globus gältet as äins vo de Hauptwärk vom Juugedstiil in dr Region. Es isch 1904/05 vom Alfred Romang und Wilhelm Bernoulli für en Undernäämer Julius Brann baut worde. 1907 het s d Globus-Chetti übernoo und het s Waarehuus 1909 und no äinisch in de 1930er Joor gege d Iisegass zue vergröösseret. 2012 het mä d Fassade butzt und renowiert.

## Weblingg
* Website vom Baasler Globus

## Fuessnoote
Oliver Hildenbrand

Dr **Oliver Hildenbrand** (* 10. Februar 1988 z Wertheim) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Vu 2013 bis 2021 isch er Landesvorsitzer vum bade-wirttebärgische Landesverband vu syre Bartei gsii. Syt 2021 isch er Abgornete im Landdag vu Bade-Wirttebärg.

## Härchumft un Uusbildig
Dr Hildenbrand isch z Freudenberg-Wessental ufgwachsen un het s Abitur am Dietrich-Bonhoeffer-Gimnasium z Wertheim gmacht. Noch eme Freiwillige soziale Johr am Zäntrum fir Psichiatry Ämmedinge het er an dr Universitete Bamberg un Bonn Psichology studiert.

## Bolitik
Dr Oliver Hildenbrand isch syt Dezämber 2004 Mitglid vu Bindnis 90/Di Griene un dr Griene Juged. Är het si Jänner 2005 bi dr Wertheimer Griene im Ortsvorstand engaschiert, wun er bis Merz 2008 Mitglid dervu gsii isch. Bi dr Landdagswahl 2006 z Bade-Wirttebärg het er im Wahlchrais Main-Tauber as landeswyt jingschte Kandidat fir dr Landtag kandidiert. Zwische Septämber 2006 un Novämber 2010 isch er Mitglid im Chraisvorstand vu Bindnis 90/Di Griene Main-Tauber gsii. 

Im Mai 2007 isch dr Oliver Hildenbrand zum Landessprächer vu dr Griene Juged Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Är het in däm Amt mit syre erfolgryche Widerwahl anne 2009 insgsamt vier Johr lang d Positionen un Inträsse vum Jugedverband in Bartei un Effetligkait verdrätte. 

Ab Merz 2010 isch er Mitglid vu dr Programmkommission vu Bindnis 90/Di Griene Bade-Wirttebärg zue dr Landdagswahl 2011 gsii. Noch em Wahlerfolg isch er uf dr griene Syte bi dr Koalitionsverhandlige zue der Bildig vu dr erschte grien-rote Landesregierig derby gsii.

Im Oktober 2011 isch dr Oliver Hildenbrand in Landesvorstand vu dr bade-wirttebärgische Griene gwehlt wore. Syt Novämber 2013 isch er ain vu dr zwai Landesvorsitzer vu Bindnis 90/Di Griene Bade-Wirttebärg gsii, zerscht mit dr Thekla Walker, speter zäme mit dr Sandra Detzer.

2016 isch er Mitglid vu dr griene Verhandligsdelegation fir d Kolaitionsverhandlige mit dr CDU gsii, wu zue dr Bidlig vu dr erschte grien-schwarze Landesregierig gfiert het.

Bi dr Landdagswahl 2021 isch er im Wahlkrais Stuagert III aadrätte un het mit 33,9 % vu dr Stimme s Diräktmandat gwunne. In dr Griene-Landdagsfraktion isch er zum stellverdrättende Fraktionsvorsitzer un zum Spräche fir Innebolitik gwehlt wore.

## Weblink
* Offiziälli Websyte vum Oliver Hildenbrand
* »Auch junge Leute müssen mitreden«, Intervieww mit em Oliver Hildenbrand im Main-Echo, 11. Oktober 2015

## Fueßnote
Nazarenische Kunst

As **nazarenischi Kunst** wird e romantisch-religiöösi Kunstrichdig bezäichnet, wo dütschi Künstler am Aafang vom 19. Joorhundert z Wien und Rom begründet häi. De Verdräter vo dere Stiilrichdig säit mä **Nazarener**. Die mäiste si nooch zum Katholizismus gsi und nit wenigi häi zun em konwertiert. Dr Hindergrund für d Beweegig si die gsellschaftspolitische Umbrüch vo dr napoleonische Eera gsi und dr repressiv Charakter vom Metternichsche Süsteem, wo d Kunst und d Leer an de Kunstakademie beiiflusst het. S Ziil vo de Nazarener isch s gsi, d Kunst im Gäist vom Christedum z ernöijere. Si häi drbii alti italiänischi und dütschi Mäister zum Vorbild gnoo. D Beweegig het Iifluss uf d Kunst vo dr ganze Romantik ghaa.


Datei:Friedrich Wilhelm Schadow 001.jpg|Friedrich Wilhelm Schadow: *Der blutige Rock*, Freske vo dr Casa Bartholdy, Berlin
File:August Grahl, Porträt eines bärtigen Mannes im Profil, 1845.jpg|August Grahl: Maa mit Bart, 1845
Datei:Peter von Cornelius 001.jpg|Peter von Cornelius: *Die klugen und die törichten Jungfrauen*, Ööl uf Liinwand, 1813–1819, Düsseldorf, Kunstmuseum
Datei:Peter von Cornelius 002.jpg|Peter von Cornelius: *Joseph deutet die Träume des Pharaos*, Freskezüklus vo dr Casa Bartholdy, Berlin, Alte Nationalgalerie
Datei:Friedrich Overbeck 002.jpg|Friedrich Overbeck: *Verkauf Josephs an die ägyptischen Händler*, Freskezüklus vo dr Casa Bartholdy, Berlin, Alte Nationalgalerie


## Litratuur
* Keith Andrews: *Die Nazarener*. Münche 1974.
* Rudolf Bachleitner: *Die Nazarener.* Heyne, Münche 1976, ISBN 3-453-41182-X.
* Klaus Gallwitz: *Die Nazarener.* Katalog. Städel’sches Kunstinstitut und Städtische Galerie, Frankfurt am Main 1977, .
* Klaus Gallwitz: *Die Nazarener in Rom*. Ausstellungskatalog. Prestel, Münche 1981, ISBN 3-7913-0555-7.
* Bradfort D. Kelleher (Hrsg.): *German Masters of the Nineteenth Century.* Ausstellungskatalog des *The Metropolitan Museum of Art*. New York 1981, ISBN 0-87099-263-5.
* Landesmuseum Mainz (Hrsg.): *Die Nazarener. Vom Tiber an den Rhein. Drei Malerschulen des 19. Jahrhunderts.* bearbeitet von Norbert Suhr, Nico Kirchberger (Katalog zur Nazarener-Ausstellung im Landesmuseum Mainz vom 10. Juni bis 25. November 2012). Schnell + Steiner, Räägensburg 2012, ISBN 978-3-7954-2602-6.
* Herbert Schindler: *Nazarener – Romantischer Geist und christliche Kunst im 19. Jahrhundert.* Friedrich Pustet, Räägensburg 1982, ISBN 3-7917-0745-0.
* Christa Steinle, Max Hollein: *Religion Macht Kunst. Die Nazarener. Katalog zur Ausstellung in der Schirn Kunsthalle Frankfurt.* Walther König, Köln 2005, ISBN 3-88375-940-6.
* William Vaughan: *Europäische Kunst im 19. Jahrhundert*. Band 1: *1750–1850. Vom Klassizismus zum Biedermeier* Herder, Freiburg/ Baasel/ Wien 1990, ISBN 3-451-21144-0.
* Bettina Vaupel: *Jedes Bild ein Gottesdienst.* In: Monumente 23/1 (2013). , S. 75–81.

## Weblingg

* Die Nazarener in Rom
* Die Nazarener in Rheinland-Pfalz (PDF; 315&nbsp;kB)
Vormärz

**Vormerz** isch e Bezäichnig in dr dütsche Gschicht für d Epoche vor dr Merzrevoluzioon vo 1848 und isch geografisch beschränkt uf d Bundesstaate vom Dütsche Bund, wo  1815 gründet worde isch.

Es git Historiker, wo au d Zit vom Wiener Kongräss bis zur franzöosische Julirevoluzioon vo 1830 drzue zelle, also d Zit vo dr Restaurazioon, aber mäistens mäint mä drmit d Perioode vo 1830 bis 1848. Dr Vormerz im ängere Sinn lauft paralleel zur Zit vo dr Regenerazioon in dr Schwiz.

Wie in dr Schwizer Regenerazioon si au im dütsche Vormerz dr Liberalismus und dr Nazionalismus ufchoo. S politische Klima im Dütsche Bund isch vo Verfolgig und Underdrückig kennzäichnet gsi. S sterkste Bollwärk vo dr konserwative Restaurazioon si d Mächt vo dr sogenannte Häilige Allianz gsi under dr Füerig vom Metternich. D Usenandersetzig vo de liberale Chreft mit em restaurative Oobrigkäitsstaat mit sinere herte Repressioonspolitik isch charakteristisch für was in dr Politik vo dere Epoche bassiert isch.

Dr Vormerz isch au e wichdigi Epoche in dr Kunst-, dr Litratuur-, und dr Kulturgschicht, aber mäistens brucht mä drfür d Begriff vom Biidermeier oder dr Romantik. 
## Litratuur
* Wilhelm Bleek: *Vormärz. Deutschlands Aufbruch in die Moderne 1815–1848.* C.&nbsp;H.&nbsp;Beck, München 2019, ISBN 978-3-406-73533-2.
* Norbert Otto Eke: *Einführung in die Literatur des Vormärz*. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2005, ISBN 3-534-15892-X.
* Manfred Engel: Vormärz, Frührealismus, Biedermeierzeit, Restaurationszeit? Komparatistische Konturierungsversuche für eine konturlose Epoche. In: *Oxford German Studies* 40 (2011), 210–220.
* Alexa Geisthövel: *Restauration und Vormärz 1815–1847*. Schöningh, Paderborn 2008, ISBN 978-3-8252-2894-1 (UTB Seminarbuch Geschichte, 2894).
* Wolfgang Hardtwig: *Vormärz. Der monarchische Staat und das Bürgertum*. Deutscher Taschenbuch-Verlag, München 1985, ISBN 3-423-04502-7.
* Dieter Langewiesche: *Europa zwischen Restauration und Revolution 1815–1849*. 4. Uflaag. Oldenbourg, München 2004, ISBN 3-486-49764-2 (Oldenbourg Grundriss der Geschichte, 13).
* Sibylle Obenaus: *Literarische und politische Zeitschriften 1830–1848*. Metzler, Stuttgart 1986, ISBN 3-476-10225-4 (Sammlung Metzler, 225).

## Weblingg

* 
* Restauration und Vormärz (THEMENPORTAL), red. u. konz. v. Andreas C. Hofmann, in historicum.net.
* Forum Vormärz Forschung e.&nbsp;V.

## Fuessnoote
Zeichenschule Basel

D **Zäichnigsschuel Baasel** isch e Witerbildigsschuel im Zäichne in dr Stadt Baasel im 19. Joorhundert gsi.

## Gschicht

D Gsellschaft für s Guete und Gmäinnützige Basel (GGG) isch im Joor 1777 vom Isaak Iselin und ander Baasler Ufklärer grübdet worde und het sich vorgnoo, d Baasler Gsellschaft vor allem dur Aagebot vo Bildig und Kultur z verbessere. Scho früe het si e Näi- und Flickschuel für Mäitli ufdoo und Schüeler vo dr Zäichnigsschuel für jungi Handwärker understützt, wo sit 1782 im Klingedaal bestande het.

1796 het d GGG mit Hilf vo de Zümft und em Staat en äignigi Zäichnigsschuel im Markgrööfler Hoof an dr Hebelstrooss 4, wo d Schüeler Underricht im Zäichne und in Gemometrii bechoo häi. D Idee drhinder isch gsi, ass mä mit em Zäichne s Beobachdigsvermööge und s technische Verständnis über die däägligi Aarbet uuse chönn fördere. Drzue isch denn Usbildig vom Geschmack bi de junge Handwärker choo und d Entwigglig vo daarstellerische Fähigkäite, wil ma »nume dur d Ufkläärig vom Gäist d Mängel im Lääbe vom Äinzelne und vo dr Gsellschaft sich nit wurde lo besitige«.
1814 het au d *Basler Künstlergesellschaft* bi dr Läitig vo dr Zäichnigsschuel mitghulfe. Am Aafang het dr Underricht an zwäi Wuchedääg stattgfunde. D Schuel äi Leerer gha und äi Klass mit zwölf Schüeler. Zwölf Joor spööter, im Joor 1808, isch e zwäiti Klass drzuechoo, und säggs Joor druf e dritti.

Wo 1857 d Lienerd-Schuel us em Schuelhuus am Stäinebärg 4-6 uszooge isch, isch im Joor druf d Zäichnigsschuel dört iizooge. Vo 1869 aa häi au Mäitli an dr Zäichnigsschuel döfe leere. 
Wo dr Wilhelm Bubeck 1881 Diräkter worde isch, het d Schuel scho Zäichnigs- und Modellierschuel ghäisse und het 125 Schüeler us 25 Brüef ghaa. Si het denn Klasse für Modelliere und Bildhauerei ghaa, e Moolklass, und äini für Teggstiil-Dessinatöör. Au e gümnasiale Bildigsgang mit ere Matur het s gee, wo mä denn am Äidgenössische Polytechnikum het chönne go studiere. 

1887 het dr Staat d Zäichnigs- und Modellierschuel übernoo und die Allgemäini Gwärbschuel mit em Gwärbmuseum gründet. Säggs Joor spööter si d Schuel und s Museum in die nöije Geböid am Egge Petersgraabe-Spaalevorstadt züüglet.

## Kwelle
* Geschichte der Schule für Gestaltung Basel uf dr Website vo dr SfG Basel, abgrüeft am 15. Merz 2016

## Fuessnoote
Genremalerei

E **Schanerbild** (franz.: *Tableau de genre*; vo lat.: *genus* ‚Art‘, ‚Gschlächt‘; früener emol: *Sittebild* und vo doo *Sittemoolerei* für *Schanermoolerei*) isch die gmoolti Abbildig von ere Alldaagsszene –&nbsp;zum Bischbil Menschegrubbe, Szene und Handlige&nbsp;– zum Lääbensforme vom ene Volk und sini landschaftligi Umgääbig daarzstelle.

Dr Übergang zur Landschaftsmoolerei isch mänggisch fliessend, bsundrigs in dr Epoche vo dr Romantik. Z Spanie und Latiinamerika säit mer dr Schanermoolerei vom 19. Joorhundert au as *Costumbrismo*.

Datei:Antonio_Rotta,_The_Hopeless_Case,_Venice,_1871.jpg|thumb|Antonio Rotta, *[[Il caso senza speranza]]*, 1871
Datei:Rudolf Epp - Strickendes Mädchen.jpg|Rudolf Epp: *Junge Frau beim Häkeln*, um 1890
Datei:Carl Spitzweg - Zeitungsleser im Garten.jpg|Carl Spitzweg: *Zeitungsleser im Garten*, 1847
Datei:Wallfahrer.jpg|Franz Defregger: *Wallfahrer*


## Litratuur
* Hans F. Schweers: *Genrebilder in deutschen Museen. Verzeichnis der Künstler und Werke.* K. G. Saur, München/ Nöi York NY/ London/ Paris 1986, ISBN 3-598-10517-7.
* Barbara Gaehtgens (Hrsg.): *Geschichte der Genremalerei* (= *Geschichte der klassischen Bildgattungen in Quellentexten und Kommentaren.* Bd. 4). Dietrich Reimer, Berlin 2002, ISBN 3-496-01141-6.
* Norbert Schneider: *Geschichte der Genremalerei. Die Entdeckung des Alltags in der Kunst der Frühen Neuzeit.* Dietrich Reimer, Berlin 2004, ISBN 3-496-01296-X.
* Jeroen Giltaij (Hrsg.): *Der Zauber des Alltäglichen. Holländische Malerei von Adriaen Brouwer bis Johannes Vermeer.* Hatje Cantz, Ostfildern-Ruit 2005, ISBN 3-7757-1522-3.
* Klaus Türk: *Bilder der Arbeit. Eine ikonografische Anthologie.* Westdeutscher Verlag, Wisbaade 2000, ISBN 3-531-13358-6.

## Weblingg

## Fuessnoote
Friseur

E **Coiffeur**, **Coiffeuse** und **Coiffeuri**; im Baadische **Frisöör** oder *Frisèèr*, (veraltet au *Hoorschniider*; Nöidütsch *Hairstylist, Hair-Stylist*) isch e Fachchraft für d Pflääg vom Haar uf em Chopf und d Gstaltig vo dr Frisur. Dr Bruef het sich im dütschspraachige Ruum und im e grosse Däil vo Wescht- un Middelöiropa us de mittelalterliche Brüef vom Baader und vom Barbier äntwicklet.

Dr Bruef isch hüte e klassischi Frauedomäne. 2010 häi d Fraue in de DACH-Länder 93 Brozänt vo de Coiffeur usgmacht. D Usbildig isch in de dütschsproochige Länder drei Joor lang.

## D Bezeichnig
Ds Wort chunnt us em Franzöösische und leitet sich vo *coiffer* (Huet usw. uf e Chopf setze) und vo *coiffe* („Huube“) ab.
Au Frisöör chunnt us em Franzöösische. S Wärb *friser* bedütet so vil wie „chrüüsle“. Dr Begriff *Friseur* wird im Französische nüme brucht. 

## Weblingg

* Hārschnīder, Schw. Id., Bd. 9, Sp. 1132

## Einzelnachwys
Hieronymus Hess

Dr **Hieronymus Hess** (* 15. April 1799 z Baasel; † 8. Juni 1850 z Baasel) isch e Schwizer Zäichner und Mooler in dr erste Helfti vom 19. Joorhundert gsi. Er isch bsundrigs für sini zitkritische Karikature und Vorlage für Zizehuusener Terrakotte bekannt.

## Lääbe und Wärk
Dr Hieronymus Hess stammt us ere Baasler Chläibürgerfamilie ooni künstlerische Hindergrund. Er het en Usbildig zum Flachmooler gmacht und isch denn uf die öffentligi Zäichnigsschuel gange und het bis 1817 au no e Leer bim Mooler Maximilian Neustück gmacht. Dr Künstler und Verleger Peter Birmann het em 1817 dr Ufdraag gee, Kopie vo de Freske vom Hans Holbäi em Jüngere z mache, wo denn im Roothuus widerentdeggt worde si. Dank Beziejige vo sim Aarbetsgääber und eme Stipendium het dr Hess vo 1819 bis 1823 z Neapel und z Rom chönne schaffe und studiere. Er isch dört mit em Joseph Anton Koch, em Bertel Thorvaldsen und em Kräis vo de Nazarener in Kontakt gstande, und die häi in stilistisch beiiflusst. Noch Italie isch er 1825–1826 z Nürmbärg gsi, won er dr Ludwig Richter kennegleert het. Denn het er sich z Baasel niidergloo und 1828 ghürootet. Dr Hess het vo 1831 bis 1835 as Zäichnigsleerer gschafft. Zu sine Schüeler häi under anderem dr spööter Bildhauer Ferdinand Schlöth ghöört, wo von em 1843 e Gipsstatue gmacht het.

Dr Hess het Lithografie noch de Passioonsdaafele vom Hans Holbäi broduziert, Glasmoolereie, Illustrazioone für d *[[Neujahrsblatt der GGG|Basler Nöijoorsbletter]]* und im Martin Disteli si *Schwizerische Bilderkaländer*. Die wichdige Vorlaage für d Zizehuusener Terrakotte, wo vom Anton Sohn härgstellt und über d Kunsthandlig J.R. Brenner in Basel verdriibe worde si, het dr Hess 1828–1834 gmacht. 1839 het er im Ufdraag vom Verleeger Hasler dr Baasler Dootedanz in 40 Äinzelbilder gmoolt, und het grad no vier nöiji Motiv drzuedoo. Drunder befindet sich au s Bild *Der Tod zum Maler*, wo sich dr Hess sälber bordretiert het.

Sini romantisch inspirierte Zäichnige, Akwarell, Druckgrafike und Gmäld si vo hoocher Kwalidäät. Si stelle Schanerszene daar, Historie, Allegorie, Bordret und Karikature mit politische, antiklerikale und soziale Inhalt. Mä cha in ene gsee, wie dr Hess vo dr Baasler Gsellschaft, wo künstlerisch nid grad ufgschlosse gsi isch, entdüscht gsi isch. Sini Wärk si als Bilddokumänt zur Restaurazions- und Regenerazioonszit in Baasel vo gschichtswüsseschaftliger Bedütig.

## Bildli

Datei:Krüdener Grenzach 1817.jpg|D Juliane vo Krüdener z Gränzach, 1817
Datei:Hess Basel Kuenstlergesellschaft 1818 color.jpg|D Baasler Künstlergsellschaft, 1818
Datei:Hess Baenkelsaenger.jpg|E Baasler Bänkelsänger, noch 1830
Datei:Hess Haus zur Mücke 1837.jpg|D Kunstsammlig im Huus zur Mugge, 1837
Datei:Dodendans H.Hess Bazel.jpg|*[[Totentanz|Dootedanz]]*


## Fuessnoote


## Litratuur

* Johann Jakob Im Hof: *Der Historienmaler Hieronymus Hess von Basel – Geschichte seinen Lebens und Verzeichnis seiner Werke.* Basel, 1887.
* Margarete Pfister-Burkhalter: *Hieronymus Hess. 1799–1850.* Basel, 1952.
* Heinrich Kuhn: *Hieronymus Hess, ein Basler Karikaturist.* Basel, 1981.

## Weblingg

* 
*
Klaus Burger

Dr **Klaus Martin Burger** (* 7. Augschte 1958 z Meenga) isch e dytsche Bolitiker (CDU). Syt 2012 isch er Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg.

## Lääben un Beruef
Dr Burger isch z Dãnga uf d Grund- un Hauptschuel gange un het derno di Mittler Ryfi gmacht. No dr Schuel isch er z Sulga uf di chaufmännisch Beruefsschuel un het si 1977 mit em Abschluss as Bankchaufmann verloo. Noch em Wehrdienscht vu 1977 bis 1978 z Dorastadt het er vu 1978 bis 2002 as Bankchaufmann un Filiallaiter gschafft. Anne 2003 isch er Gschäftsstellelaiter vum Buureverband Bibra-Simmerenga wore, 2011 dert Chraisgschäftsfierer.

Dr Burger isch ghyrote un het drei Chinder.

## Bolitik
Dr Burger isch syter anne 1994 Gmairot z Dãnga. Dert isch er syt 1999 au stellverdrättende Burgermaischter un syt 2002 Vorsitzer vum CDU-Gmaiverband. Anne 2009 isch er in dr Rot vum Landchrais Semmerenga gwehlt wore. Syt 2012 isch er stellverdrättende Vorsitzer vu CDU-Chraisverband z Semmerenga gsii un syt 2013 isch er Vorsitzer vum Chraisverband. Am 3. Juli 2012 isch dr Burger fir di uusgschide Tanja Gönner as Abgordnete in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg noogruggt, wun er dr Wahlchrais 70 ''Semmerenga'' verdrätte duet. Bi dr Landdagswahl 2016 un au bi dr Landdagswahl 2021 isch er iber e Zwaitmandat in Landdag yyzoge. Bi dr Landdagswahl 2026 dritt er nimit aa.

## Weblink
* 
* Homepage vum Klaus Burger
* 
* Profilsyte bi dr CDU Landdagsfraktion
De Meuron

**De Meuron** isch dr Naame von ere Nöieburger Patrizierfamilie.

## Persone mit däm Naame
* Auguste de Meuron (1813–1898), e Nöijeburger Archidekt
* Charles-Daniel de Meuron (1738–1806), dr Söldnerführer vom Regimänt de Meuron
* Elisabeth de Meuron, Elisabeth de Meuron-von Tscharner, (1882–1980), Bärner Stadtoriginal
* Maximilien de Meuron (1785–1868), e Schwizer Mooler vo dr Romantik
* Pierre de Meuron (* 1950), Schwizer Archidekt, Däilhaaber vo Herzog & de Meuron

## Litratuur
* Guy de Meuron: *Histoire d’une famille neuchâteloise*. Attinger, Hauterive 1991, ISBN 2-88256-050-8

## Weblink
*
Herzog & de Meuron

**Herzog & de Meuron** isch e Schwizer Archidekduurbüro, wo 1978 vo de Archidekte **Jacques Herzog** (* 19. April 1950 z Baasel) und **Pierre de Meuron** (* 8. Mai 1950 z Baasel) gründet worde isch.

## Überblick

1975 häi dr Herzog und de Meuron bäidi iir Archidekduurdiplom an dr ETH Züüri bechoo. Drei Joor spööter häi si z Baasel an dr Rhiischanze&nbsp;6 en Archidekduurbüro ufdoo. S Undernääme het hüte Bransche z London, Hamburg, Madrid, Nöi York und Hongkong und het 420&nbsp;Mitarbäiter. Partner im Büro Herzog & de Meuron si dr Harry Gugger (*&nbsp;1956) und d Christine Binswanger (*&nbsp;1964) und sit 2003 au dr Robert Hösl (*&nbsp;1965), Ascan Mergenthaler (*&nbsp;1969) und fünf witeri Archidekde. De Meuron und Herzog gäbe bäidi Underricht an dr ETH Züüri und an dr Harvard University.

Herzog & de Meuron si mit em Brojekt für d Tate Modern z London internazionaal bekannt worde. S Büro het die bäide Stadion St. Jakob-Park z Baasel und Allianz Arena z Münche entworfe. Für die Olympische Spiil 2008 häi si s Nazionaalstadion z Peking blaant und baut und si si verantwortlig für d Saaga um d Hamburger Elbfilharmonii.

## Bauwärk

Datei:Allianz-Arena.blue.red.jpg|d Allianz Arena Münche (2002–2005)
Datei:TEA - Tenerife Espacio de las Artes.JPG|Tenerife Espacio de las Artes z Santa Cruz de Tenerife, 2007
Datei:Stade national Pekin.jpg|S Nazionaalstadion Peking
Datei:PRADA BOUTIQUE AOYAMA.jpg|Prada Aoyama Epicenter, Tokio, 2001–2003
Datei:Jakob-StadionI.JPG|S St. Jakob-Park (2001)
Datei:IKMZ.jpg|IKMZ z Cottbus (2004)
Datei:Tate modern london 2001 01.jpg|D Erwiterig vo dr Tate Gallery – Tate Gallery of Modern Art, London; 1995–1999
Datei:Stellwerk Basel SBB.jpg|S zentraale Stellwärk vo dr SBB Baasel (1994–1998)
Datei:basel apotheke kantonspital.jpg|D ICT und d Apideek vom Uniwersidäätsspidaal, Baasel (1995–1997)
Datei:Fh-bibo.jpg|D Bibliothek vo dr Fachhoochschuel Eberswalde (1993–1996)
Datei:Elbphilharmonie, Februar 2015-4930.jpg|D Elbfilharmonii, 2015


## Litratuur
* Herzog & de Meuron: *Das Gesamtwerk, in vier Bänden*, Birkhäuser Verlag
** Band 1: ISBN 978-3-7643-5616-3
** Band 2: ISBN 978-3-7643-7365-8
** Band 3: ISBN 978-3-7643-7112-8
** Band 4. ISBN 978-3-7643-8639-9
* Herzog & de Meuron: *Naturgeschichte*, 2005 ISBN 978-3-03778-050-3
* Herzog & de Meuron: *Die Schweiz. Ein städtebauliches Porträt*, 3 Bänd, 2006 ISBN 978-3-7643-7282-8

## Weblingg

* Website vo Herzog & de Meuron
* 
* Herzog & de Meuron Fotigalerii
* „Herzog & de Meuron Pritzker Architecture Prize Laureates“
* Eintrag von Herzog & de Meuron in ''nextroom.at''
* Foto Bild Galerie: Herzog & de Meuron
* Interview mit Jacques Herzog (englisch)

## Fuessnoote
Liste der Mitglieder des Landtags von Baden-Württemberg (16. Wahlperiode)

Die Lischt git en Iberblick iber alli **Mitglider vum 16. [[Landtag von Baden-Württemberg|bade-wirttembergische Landdag]]** (2016–2021) mit Fraktionszuegherigkait, Wahlkrais un Stimmenaadail.

Dr 16. Landdag isch am 13. Merz 2016 gwehlt wore.

## Zämmesetzig vum Landdag
No dr Landdagswahl 2016 setzt si dr Landdag eso zämme:

Am 5. un 6. Juli sin 15 Abgordneti vu dr AfD us dr Fraktion uusdrätte, 14 dervu hän zytwys en aigeni Fraktion unter em Name „Alternative für Baden-Württemberg“ (ABW) bildet. Am 11. Oktober 2016 hän si di boode Fraktion wider zämegschlosse.

## Abgeordnete

## Weblink
* Gwehlti Abgordneti

## Fueßnote
Manor AG

D **Manor AG** isch die gröschti Schwizer Waarehuuschetti. Si ghört zur Manor-Grubbe, wo au d Sportartikelchetti Athleticum bedribt. D Manor-Grubbe ghöört zur Maus Frères Holding mit Sitz z Gämf.

D Manor-Waarehüüser häi im Joor 2013 en Umsatz vo CHF 2,8 Milliarde gmacht. Si häi öbbe 10'600 Mitarbäiter. Wie hooch dr Gwünn isch, isch nid bekannt.

S Undernääme bedribt in dr Schwiz 64 Waarehüüser. Iire Määrtaadäil wird uf knapp 60 % gschetzt was Manor zur grösste Waarehuuschetti in dr Schwiz macht. Wichdigi Konkuränte si d Migros mit iirer Waarehuuschette Magazine zum Globus, Coop City-Waarehüüser, Jelmoli und in dr Region Bärn Loeb.

S Sortimänt vo Manor bestoot us Äigemarke wie *Yes or No*, *Avant Première*, *JJBenson* und *Maddison*, und us Markenardikel. Manor posizioniert sich im middlere Briissegmänt. Im Septämber 2013 het Manor as erste Schwizer Detäihändler für die, won e Manor-Kundecharte häi, e Süsteem für mobils Zaale per App iigfüert.

## Weblingg

* Website vo dr ''Manor AG''

## Fuessnoote
Andreas Deuschle

Dr **Andreas Deuschle** (* 18. Novämber 1978 z Nirdenga) isch e dytsche Bolitiker (CDU). Syt 2011 isch er Abgordnete im Landdag vu Bade-Wirttebärg.

## Uusbildig un Beruef
Dr Deuschle het z Esslenga s Abitur gmacht un derno an dr Universitet Dibenga Rächtswisseschafte studiert. Noch em erschte juristische Staatsexamen isch er Referendar am Landgricht Stuegert gsii un het derno mit em zwaite juristische Staatsexamen abgschlosse. Vu 2007 bis 2013 het dr Deuschle bim Energykonzärn EnBW gschafft. Syt 2008 het er aigeni Rächtsaawaltskanzlei.

## Bolitik
Dr Andreas Deuschle isch anne 1999 zum Vorsitzer vu dr Jungen Union im Bietsverband Deizisau-Blochenga gwehlt wore. Vu 2003 bis 2008 isch Mitglid im Landesvorstand vu dr Jungen Union Bade-Wirttebärg gsii. Im Landesverband Bade-Wirttebärg vu dr Jungen Union isch er Referänt fir inhaltligi Froge gsii.

As Mitarbaiter im Stab vu dr CDU-Landesgschäftsstell isch er fir d Blanig un Vorberaitig vum Bundesdagswahlkampf vu dr Sidwescht-CDU 2005 zueständig gsii. Vu 2008 bis 2010 isch er Vorsitzende Richter am Landesschidsgricht vu dr Jungen Union gsii. Bi dr Landdagswahl 2011 isch er im Wahlchrais Esslenga aadrätte un het s Diräktmandat gwunne.

Bi dr Landdagswahl 2016 het dr Deuschle sy Diräktmandat verlore, isch abwer iber e Zwaitmandat in Landdag yyzoge. Des het er au bi dr Landdagswahl 2021 verdaidigt. Bi dr grien-schwarze Koalitionsverhandlige, wu zue dr Bildig vu dr Regierig Kretschmann III gfiert het, het er d Verhandligsgruppe „Digitalisierig un Innovation“ glaitet.

Im Landdag isch dr Deuschle syt 2011 digitalisierigsbolitische Sprächer vu dr CDU-Landdagsfraktion un au syt 2016 Vorsitzer vum Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht gsii. 2021 het en d CDU-Landdagsfraktion zue irem Barlemäntarische Gschäftsfierer gwehlt. In däre Funktion isch er au Erschte Stellverdrätter vum Fraktionsvorsitzer Manuel Hagel. In dr CDU-Landdagsfraktion isch au Beufdraite fir Aaglägehaite vum Bundesrot.

Syt 2018 isch Deuschle Mitglid vum Landesfachuusschuss fir Medie un Mediebolitik vu dr CDU Bade-Wirttebärg, zytwys isch er au Mitglid vum Bezirksvorstand vu dr CDU Nordwirttebärg gsii. Derzue isch er ehrenamtli Mitglid im Medierot un mediepedagogische Uusschuss vu dr Landesaastalt fir Kommunikation Bade-Wirttebärg un im Kuratorium vu dr Hochschuel fir Tächnik Stuagert.

Am 16. Juli 2021 isch dr Deuschle zu Vorsitzer vum CDU-Kraisverband Esslenga gwehlt wore.

## Privats
Dr Andreas Deuschle isch evangelisch un wohnt z Esslenga. Är isch ghyrote un Vater vu zwai Chinder.

## Weblink

* Websyte vum Andreas Deuschle
* 
* Profilsyte bi dr CDU Landdagsfraktion
*
Konrad Epple

Dr **Konrad Epple** (* 4. Augschte 1963 z Stuegert-Bad Cannstatt) isch e dytsche Bolitiker (CDU). Syt 2011 isch er Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg.

## Ausbildung
Dr Epple isch z Ditzenge uf d Grund- un Hauptschuel gange. Derno het er vu 1979 bis 1982 e Schlosserlehr gmacht. No dr Maischterschuel vu 1987 bis 1988 isch er anne 1988 Schlossermaischter wore. Syter anne 2004 isch er sälbschtändig.

## Bolitik
Dr Konrad Epple isch 1977 in di Jung Union yydrätte un zwai Johr speter in d CDU. Är isch zerscht Vorstandsmitglid un derno Vorsitzer vu dr Jungen Union z Ditzenge. Mittlerwyli hat er boodi Positione bim CDU-Stadtverband Ditzenge. Derzue isch er Chraisvorstandsmitglid un stellverdrättende Chraisvorsitzer vu dr Jungen Union Ludisburg gsii. Hite isch er Byysitzer im CDU-Chraisvorstand.

Syter anne 1988 isch dr Epple Gmairot vu dr Stadt Ditzenge un syt 1996 Mitglid vum Chraisdag Ludisburg. Syt 1999 isch er Erschte Stellverdrätter vum Oberburgermaischter vu dr Stadt Ditzenge. Vu 2000 bis 2010 isch er ehrenamtlige Verwaltigsrichter am Verwaltigsgricht Stuegert gsii. Vu 2004 bis 2009 het er dr Regionalversammlig vum Verband Region Stuegert aaghert.

Bi dr Ditzenger Oberburgermaischterwahl 2007 het dr Epple fir s Amt vum Oberburgermaischter kandidiert, isch aber mit 19,65 Brozänt vu dr Stimmen em Amtsinhaber Michael Makurath unterläge, wu 80,18 Brozänt iberchuu het, drotz ass dr Ditzenger CDU-Ortsverband dr Epple unterstitzt ghaa het.

Im Juli 2010 het si dr Epple bi dr CDU-Nominierigsversammlig as Diräktkandidat fir d Landdagswahl 2011 beworbe. Im zwoote Wahlgange het er si geg dr bishärig Landdagsabgordnete Albrecht Fischer duregsetzt. Bi dr Landtagswahl 2011 het dr Epple derno mit 38,8 Brozänt vu dr Stimme s Diräktmandat im Wahlchrais 13 ''Vaihenge'' gwunne un isch dodermit in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg yyzoge.

Bi dr Landdagswahl 2016 het er s Diräktmandat an Markus Rösler verlore, isch aber iber e Zwaitmandat in Landdag yyzoge. Bi dr Landdagswahl 2021 isch dr Epple wider iber e Zwaitmandat in Landdag gwehlt wore.

Dr Konrad Epple isch Mitglid im Uusschuss fir Ernehrig, Ländlige Ruum un Verbruucherschutz un im Petitionsuusschuss. Derzue isch er stellverdrättend Mitglid im Ständigen Uusschuss, im Uusschuss fir Finanze, im Uusschuss fir Kultus, Juged un Sport, im Uusschuss fir Umwält, Klima un Energiwirtschaft, im Uusschuss fir Wirtschaft, Arbet un Tourismus, im Uusschuss fir Sozials, Gsundhait un Integration, un im Uusschuss fir Inners, Digitalisierig un Kommune.

## Privats
Dr Konrad Epple isch evangelisch un ledig. Syt 1982 ghert er dr Freiwillige Fyyrwehr Ditzengen aa. 1998 isch er zum stellverdrättenden Abdailigskommandant gwehlt wore. Vu 2000 bis 2005 isch er Abdailigskommandant gsii.

## Weblink

* Websyte vum Konrad Epple
* 
* Profilsyte bi dr CDU-Landdagsfraktion
* 

## Fueßnote
Marie Tussaud

D **Marie Tussaud** (* Dezämber 1761 *(noch underschidlige Kwelle am 1., 7. oder 12. Dezämber)* z Stroossburg as *(Anna) Maria Grosholtz*; † 16. April 1850 z London) isch e elsässischi Waggsbildnere gsi und d Gründerin vom Museum Madame Tussauds z London.

## Lääbe
D Marie Grosholtz isch z Bärn ufgwaggse, wo iiri Mueter bim Dr. Philippe Curtius (1741–1794) Huusmäitli gsi isch. Dr Curtius het in Waggs modelliert, under anderem au erotischi Miniatuure. Dr Louis François de Bourbon-Conti, e Gusää vom Louis XV. het en uf Bariis iiglaage und iim e Woonig an dr vornääme Rue Saint-Honoré verschafft. Dört het dr Curtius e Waggsfiguurekabinett afo zämmestelle. Er het dr Marie s Modelliere biibrocht, und wo si sibzääni gsi isch, het si iir ersts lääbensgroosses Modäll gmacht, äins vom Voltaire. Anderi berüemti Ufkläärer, wie dr Jean-Jacques Rousseau und dr Benjamin Franklin häi sich au lo bordretiere.

Noch dr Revoluzioon het sich iir Kundekräis gänderet, und si het Dootemaske vo brominänte Opfer vo dr Guillotine für s Revoluzioonsmuseum afo mache, drunder vom Köönig Louis XVI., vo sinere Frau Marie Antoinette aber au vo Revoluzzer wie vom Georges Danton und vom Maximilien de Robespierre. 1795 het si dr Ääscheniöör François Tussaud († 1848) ghürootet. Si häi zwäi Buebe gha aber scho im Joor 1800 het si sich vo iirem alkoholistische Maa drennt und nüün Joor spööter het si sich lo schäide.

Si isch 1802 uf Ängland und het denn wäge dr Kontinentalsperri nüm zrugg chönne und isch au bliibe, wo dr Chrieg ume gsi isch.
1835 het si an dr Baker Street z London en äignigs Museum ufdoo. Wo si 81 gsi isch, het si iiri letschti Waggsfiguur gmacht und denn s Museum iire Söön überloo.

## Autobiografii
* Marie Tussaud: *Madame Tussaud’s memoirs and reminiscences of France*, Hrg. F. Hervé, London 1838.

## Litratuur
* Dorrit Willumsen: *Marie. Ein Roman über das Leben der Madame Tussaud*, Hinstorff Verlag, Rostock 1987, ISBN 3-356-00069-1
* Alex Capus: *Himmelsstürmer: Zwölf Portraits*, Biographien verschiedener Personen, u.&nbsp;a. Marie Grosholtz alias Madame Tussaud, Albrecht Knaus Verlag, München 2008, ISBN 978-3-8135-0314-2
* Sabine Weiß: *Die Wachsmalerin: Das Leben der Madame Tussaud.* List, Berlin 2008, ISBN 978-3-548-60845-7
* Sabine Weiß: *Das Kabinett der Wachsmalerin: Der Madame-Tussaud-Roman.* List, Berlin 2010, ISBN 978-3-548-60977-5

## Fuessnoote


## Weblingg
* 
* 
* 
* ''Die Geschichte von Madame Tussaud. Wachs in ihrer Hand'' von Birgit Weidinger, Süddeutsche Zeitung, 16. November 2007
Tate Gallery of Modern Art

D **Tate Gallery of Modern Art** (churz *Tate Modern*) z London isch s grösste Museum für modärni Kunst uf dr Wält. Es het si Sitz im ene umbaute Chraftwärk, dr früenere Bankside Power Station, am Uufer vo dr Themse im Stadtdäil Southwark.

## Gschicht
Im Joor 1916 het d Tate Gallery d Ufgoob bechoo, e Sammlig vo internazionaaler Moolerei und Plastik noch em Joor 1900 zämme z stelle. Wil sich die Sammlig enorm vergröösseret het und au immer beliebter worde isch, isch dr Standort z Millbank schliesslig z chlii worde. 1987 isch e Bransche z Liverpool ufdoo worde und 1993 z St Ives in Cornwall. Sit dr Eröffnig am 11. Mai 2000 residiert d Hauptsammlig in dr ehemoolige Bankside Power Station, wo ursprünglig vom Giles Gilbert Scott entworfe worde isch. S Schwizer Archidekduurbüro Herzog & de Meuron het sich mit sine Blään für en Umbau duuregsetzt. No in Joor 2000 isch d Fuessgängerbrugg *Millennium Bridge* ufdoo worde, die ersti nöiji Brugg im Härz vo London sit 1894. Si isch e diräkti Verbindig zwüsche dr St Paul’s Cathedral und em Museum. Im Mai 2003 isch dr „tate to Tate“-Bootsservice mit Stopp am *London Eye* iigrichdet worde.

## Entwigglig
Mä het s Museum ursprünglig für 1,8 Millione Bsuecher im Joor blaant, aber im Joor 2012 si s scho 5,3 Millione gsi.
Doorum het mä dr Blaan gha, bis 2012, wo die olympische Summerspiil z London häi sölle stattfinde, d Usstelligsflechi um 60 Brozänt z vergröössere. Äine vo de Entwürf vom Archidekduurbüro Herzog & de Meuron isch aagnoo worde, aber immer nonig umgsetzt worde.

## D Sammlig

D Tate Modern stellt Wärk vo de bedütendste und iiflussriichste Künstler vo dr klassische Modärne und dr Gegewart us. Vo de Wärk vom Vincent van Gogh, Paul Cézanne, Paul Gauguin und Henri de Toulouse-Lautrec aa wärde d Stiilrichdige vo dr Epoche zäigt: Impressionismus, Kubismus, Fauvismus, Futurismus, Expressionismus, Dadaismus, Surrealismus, Pop Art, Minimal Art und Konzeptkunst. S Museum zäigt nit nume Wärk vo de Protagoniste vo dr klassische Modärne u.&nbsp;a. vom Pablo Picasso, Georges Braque, Henri Matisse, Piet Mondrian, Marcel Duchamp, Salvador Dalí und Andy Warhol sondern au awantgardistischi Richdige wie die vom Wiener Akzionismus oder Wärk vom Joseph Beuys und amerikanischi Gegewartskunst (Jackson Pollock, Cy Twombly, Mark Rothko, Ed Ruscha).

## D Ustellig
D Duurusstellig isch in vier Beriich iidäilt, nit noch kunstgeschichtlige Epoche sondern noch Themene. Bi dr Eröffnig im Joor 2000 si das *Landschaft*, *Stilllääbe*, *Historiemoolerei* und *Akt* gsi. Sit dr Nöigstaltig 2006 git s d Beriich *States of Flux* (Ufbruchstimmig), *Idea and Object* (Idee und Objekt), *Poetry and Dream* (Dichdig und Draum) und *Matter and Gestures* (Materie und Geste). In dr ehemoolige Turbinehalle, wo hüte d Iigangshalle isch, git s groossi Sonderusstellige und groossi Äinzelobjekt.

## Weblingg

* Offizielle Website (englisch)
* *[https://web.archive.org/web/20110726181931/http://www.inspiringcities.org/index.php?id=388&page_type=Article&id_article=19254 Bankside and Battersea Power Station compared]*. In: *CITIES Magazine* vom 23. März 2010.

## Fuessnoote
Mellophon

S **Mellophon** odder Melophon, au Mellophonium dauft, isch è Blèchblõsinschtrumènt un ghört zuè dè Hornfamilliè. 

S wörd vo allem i dè Milidärorcheschter, Marching Bands un söttigèm gschpillt, wo i dè USA è großi Tradition hèn. Dört setzt mò in Marschformationè s Mellophon statt èm Waldhorn y, well s bim Gõ eifacher z händlè isch un dè Schallbecher nõch fürrè gòt, sèbb isch uss klanglicher, abber au choreographischer Sicht vo Bedütig. S Mellophon vohaaltet sich also ähnlich in Relation zum Althorn wiè s Sousaphon im Voglych zuè nèrè Tuba.

Im Mellophon sin Donumfang langèd vom fis bis zum c². Gwöönlich sin Mellophöner in irer Grundschtimmig in F odder Es gschtimmt, analog zum Althorn. D Obberdonreiè lyt è Oktavè übber m F-Waldhorn, wa braktisch bedütet, dass dè übliche Donberych i dè notyrtè eingschrichenè Oktavè grifftechnisch wiè bi dè Drumbeetè ghandhabt würd, d Naturdön dört also wit usènand ligèd. Sell isch bim F-Waldhorn nit èso, dört spillt üblicherwys è Oktavè obbèdra, also quasi i dè zweigschrichène Oktavè, wo d Obberdonreiè im Terzabschtand stòt, ergo dütlich enger isch (Naturdön: c2,e2,g2 usw.) S Mellphon tendyrt also im Gegèsatz zum F-Waldhorn nit zum *Giigsè*, zuè falsch aagschpilltè Naturdön. S Mellophon hèt drei Ventyl, wiè auch d Drumbeetè, s hèt nit kei Quartventyl, well mò sell nu für de düèfè Donberych bruucht, wo s hoche Blèch nit deheim isch.
Für s Mellophon wörd meischtens è Kesselmundstüggle - bauglych mit sellèm vom Althorn odder vo dè Drumbeetè - bruucht, well s jo au als Althorn-Ersatz vowendet wörd. Alternatyv cha mò au è Waldhornmundschtüggle bruuchè, i sellèm Fall bruucht s einèwäg è passendè Adapter, well dè Mundschtuggschaft vum Waldhorn dütlich ènger isch.

## Weblinggs
Nickel

**Nickel** isch e chemischs Elemänt met äm Elemäntsymbol Ni und dr Ordnigszau 28. Es zäut zu dän Öbbergangsmetau. Im Periodesyschtäm staat äs nach dr eltere Zäuwiis in dr 8. Näbegrubbe oder Iise-Platin-Grubbe, nach dr nöiere in dr Grubbe 10 oder Nickelgrubbe.

## Einzelnachwys


## Literatur
* Eberhard Auer, Siegfried Müller, Rainer Slotta: *250 Jahre Nickel. Vom "nickel" zum "EURO". *Verlag Deutsches Bergbau-Museum, Reihe Veröffentlichungen aus dem Deutschen Bergbau-Museum Bochum Bd. 95, Bochum 2001, ISBN 3-921533-81-3.
* 
* Harry H. Binder: *Lexikon der chemischen Elemente - das Periodensystem in Fakten, Zahlen und Daten.* Hirzel, Stuttgart 1999, ISBN 3-7776-0736-3.

## Weblingg
Palmsonntag

De **Palmsunntig** isch de Sunntig vor Oschtere und de erscht Tag vo de Karwuche. As Fäscht erinnered är im Chrischtetum a Iizug vom Jesus uf Jerusalem. Luut de Evangelie söll de Jesus uf eme Esl gritte sii und er siig bim Iizug vom Volch mit Palmzwyg und Palmbüsch bejublet worde.

## Symbolik
D Palme gältid am Mittelmeer als heiligi Bäum. Si symbolisiärid Läbe und Siig. De Ritt uf eme Esl widerum isch es Sinnbild füre Frideskönig und für Bscheideheit. De triumpfali Iizug meint, dass es us chrischtlicher Überzüügig widr e König z Jerusalem git. Das isch e Provokation für d Jude gsii, wo de Jesus nid as König aagluegt hend und au für d Römer, wo s Ereignis als Zeiche für en Uufschtand agluegt hend. I de chirchliche Kunscht isch diä Szene hüüfig dargschtellt worde. De Jesus sägned debii s Volch mit de rächte Hand.

## Biblische Hindergrund

## Bruuchtum
Statt Palmzwyg wärdid im Bruuchtum Wydechätzli und Palmbüscheli verwändet. Si wärdid bi Palmprozässione i d Chile träit und det gweiht. Nacher chömids dihei i Herrgottswinkel.

Früehner isch i de Prozässion amigs e Palmesl mitgfüehrt worde.


Icon 03025 V`ezd v Ierusalim. 1570-e g. Ukraina.jpg|en Ikone us de Ukraine, wo de Iizug z Jerusalem zeigt
Borriquilla Crop.jpg|e Prozässion z Spanie mit ächte Palme im Hindergrund
Palmen_Steinhausen_3254.JPG|e Palmbaum us Oberschwabe
Palmstock.jpg|e Palmbüschel us Bade
Salix caprea catkins 080315-1.jpg|es Wydechätzli


## Im Netz

* Stichwort: Palmsonntag Artikel uf kath.ch vom 9. April 2017
* Palmsonntag: Zwischen Freude und Leid Artikel uf katholisch.de vom 14. April 2019