open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Münchenstein

**Münchästäi** isch ä grosses Dorf im Tal vu dr Birs im Kantuu Baselland. Ä eerschti schriftlichi Nännig gits us em Jahr 1196. D Gmäind zellt hüt knapp 12000 Iiwonner und liit uf re Hööchi vu durchschnittlich 297 m ü. M. im Bezirgg Arläshäim. Si isch uuftäilt i d Ortstäil Nüümünchäschtäi, Münchäschtäi und Brügligä und gränzt im Nordä diräggt a d Stadt Basel.

## Wirtschaft, Verchehr

Früecher het Münchäschtäi ä bedüütendi Gschäftsschtell vu de Brown Boveri gchaa. Det sind namhafti Loggene für d SBB und ander Bahne mitfabriziert wordä. Nuch hüt häisst ä Tramhaltschtell „Brown Boveri“. Näbedranne isch d Eleggtra Baselland. Münchäschtäi hät ä äigene Bahnhof a dr Liniä Basel–Dölemont, und äs wird vu dr lengschtä Tramliniä vu Europa bedient. Das isch d Liniä Zäche, wu vu Dornach über Basel uf Rodersdorf füehrt. Au d Liniä 11 zwüschä Aesch und dr Gränze zu Sää Lui füehrt det dure. Beed gchöred zum Liniänetz vu dr BVB, gchöred aber dr BLT.

## Literatur
* Hans-Rudolf Heyer: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Landschaft.* Band I: *Der Bezirk Arlesheim, mit Kantonseinleitung* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 57). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte (GSK). Bern 1969.
* *Münchenstein Heimatkunde.* Verlag des Kantons Basel-Landschaft, Liestal 1995, ISBN 978-3-85673-522-7.

## Weblink

* di offizielli Website vo Münchästäi

## Fuessnote
Walkringen

**Wauggringe** (amtlech *Walkringen*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kantuu Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wauggringe ligt im oberen Bigetau uf ere Hööchi vo 708 m ü.M. ungfähr drizäh Kilometer öschtlich vu Bärn. D Gmeind umfasst d Dörfer Wauggringe, Bigetau u Wikartswiu u d Wiiler Schwendi u Wydimatt. Dr Landschaftstyp isch s schwiizerische Mittuland mit eim Wauggringer Moos. Deet fliest dr Biglebach düre. Im Mittelalter isch deet noch e See gsii. S Gmeindgebiet umfasst 17,2 Quadratkilometer und het Aatäil am Aaretal und am Ämmital. D Gmeindsflächi bsteit us 56,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 36,6 % Waud, 6,3 % Sidligsflächi u 0,5 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Hasli, Lützeflüe, Landiswiu, Arni (BE), Bigle, Worb u Vechige.

## Gschicht
Wauggringe isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1220 aus *Walcheringin*, Wikartswiu 1217 aus *Wikarsuylarer*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4 % gläge.

## Religion
82,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,8 %, CVP 0,9 %, EVP 2,6 %, FDP 3,5 %. GLP 3,7 %, GP 8,3 %, SP 13,4 %, SVP 45,5 %, Suschtigi 5,3 %.

Gmeindspresidäntin vo Wauggringe isch d Christine Hofer-Ryser (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,0 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1956 Ywohner 97,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,3 % Französisch u 0,3 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Wauggringe ghört zum Hochalemannisch.

## Lüt
* dr Dällebach Kari (1877–1931), Bärner Stadtoriginau, z Wauggringe uf d Wäut cho

## Weblink

* www.walkringen.ch
* 
* 
* 

## Fuessnote
Wohlensee

De **Wohläsee** isch ä Stausee im Kantuu Bärn. Im 1917ni het di bärnisch Kantuunsregierig d' Konzessiuu für s' Chraftwärch ertäilt. Im Nüünzächehundertzwänzg isch d' Gwichtsstaumuure fertiggschtellt gsii und di Bärnische Chraftwärch hend aagfange Strom z' produziäre. Zu dem Zwäck hend's s' Wasser vu d'r Aare uufgschtaut, und s' isch ä lange, 365 Heggtaare grosse See entstande.

Im 1931gi isch d' Liiche vum Dällebach Kari im Wohläsee gfunde wordä.

## Weblinks
Bernische Kraftwerke

Di **Bärnische Chraftwärch** (BKW) sind d' Chraftwärchgsellschaft und dr Energievertäiler für ä Kanton Bärn und umliggendi Regione. 

Im Jahr 1898 isch d' Akziägsellschaft Eleggtrizitätswerch Hagnegg ggründet wordä. Sit em 1909 träit s' Unternähme si hüttig Name und hed 1995 bes 2012 under em abstraggte Name **BKW FMB AG** fungiert. Settem 2013 esch si as Holding organisiert onderem Name BKW Gruppe, resp. BKW Energie AG. Sini bedüütendschte Chraftwärch sind s' Chärnchraftwärch Müliberg (werd nor no bes 2019 produziere) und d' Chraftwärch Oberhasli. Si het äigeni Läitige mit ere Spannigsebeni vo 380 Kilovolt und isch so am Höchschtspannigsnetz vo dr Schwiiz betäiliget. Mehrheitsakzionäär isch dr Kanton Bärn, gfolgt vom dütsche Energikonzärn E.ON. Wiiteri Akziä sind öffentlich. D'Metarbeiter chönnd vo Aktieagebot profitiere, bi de höchere Äbene eschs Teil vom Lohn.

## Fuessnote
Cham ZG

**Choom** (amtl. *Cham*) isch e politischi Gmeind im Kanton Zug i de Zentralschwiiz. D Partnerstadt isch s glichnamige Cham im Bayrische Wald.

## Geografii
Choom lyt am Nordufer vom Zugersee, döt wo d Lorze de See wider verloot. D Nachbarsgmeinde vo Cham sind Hüünebärg, Zug, Steihuuse, Chnoonau und Maschwande.

Näbem Stadtzentrum Choom liged ir Gmeind au no d Ortschafte und Wyler *Lindechoom, Friesechoom, Rumäntike, Hagedorn, Bibersee, Niderwil, Oberwil, Hatwil, Islike, Wannhuuse, Änike und d Chlööschter Frauethal und Heiligchrüüz.

== Wappe ==
En rote [[Bären|Bär]] uf eme wisse Hintergrund.

== Gschicht ==
S Choomer Gebiet isch scho vor 6000 Jaar besidlet gsi. Die Besidlig isch i de [[Römisches Reich|Römierziit]] fortgsetzt worde. Im Jaar 858 het de [[Ludwig der Deutsche|Ludwig de Tüütsch]] de Hof *Chama* am Zürcher [[Fraumünster|Fraumöister]] gschenkt. Im Jaar 1360 het Cham s Stadtrecht übercho. Sid em Jaar 1608 isch de Bär s Chamer [[Wappentier|Wappetier]]. Im 18. Jaarhundert het d Industrialisierig agfange. D Bevölkerig het zue gno vo 1´321 Iiwohner (1850) uf 10´000 Iiwohner (1986). Im Jaar 1991 het Cham de [[Wakkerpreis|Wakkerpriis]] übercho für de sinnvollschti Umgang mit de Baussubstanz, de Frei- und Verchersflächene. Im Jaar 2001 het Cham s Label [[Energiestadt]] übercho. Im Jaar 2004 folgt no, nach usserordentliche Astrengige i de betroffene Gebiet, d Verleiig vom [[European Energy Award Gold]], also s Gold-Energiilabel. Cham isch demit di vierti Gmeind vo de [[Schweiz|Schwiiz]] wo so e Uszeichnig überchunt.

== Stadtname ==
Bi de [[Helvetier]] het die Ortschafft de Name *Kama'' ghaa was ungfähr "Dorf" bedütet. D Römer hend de Name überno. Mit em Izug vo de Alemanne hets Dorf den Chama gheisse. Choom isch denn urkundlich festgleit worde im Jahr 1491.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil isch 2015 bi 24,6 % gläge.

## Religion
61,9 % vo de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 17,4 % evangelisch-reformiert.

## Politik
De Gmäindspresidänt vo Choom isch de Georges Helfenstein (Stand Novämber 2017).

## Spraach und Tialäkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vo dr 13159 Iiwoner 85,7 % Tüütsch als Hauptspraach aagää, 1 % Franzöösisch, 1,9 % Italienisch und 11,4 % anderi Spraache.

De Tieläkt vo Choom liit im Übergangsberiich vom Hoochalemannisch zum Hööchschtalemannisch.

## Seheswürdigkeite
Im Jaar 1488 isch anstatt vo nemme Vorgängerhuus d Kappele St. Andreas bout worde, wo spaatgöttlichi Freske enthalte hät.

## Weblink

* Offizielli Website vo de gmeind Cham
* 
* 
* Chamapedia.ch

## Fuessnote
Weißherbst

**Wissherbschd** derf nach dytschem Wiirächt nur Rosèwii haise, wu 100% üs rodi Räbsorte gmacht wore isch. Üsserdem mehn d Trybel üs ainere Wiilag schdamme. Bim Wissherbschd wird d gliichi Vorgehenswiis wi biim Wisswii agewndet. Dr Most wird vor d Gärig vu d Maische abpresst - uf dia Art ka sich d Färbig fü dr Schal nur als liichti rodi Färbig im Wii zeige.

Ä zueglassini nachträglichi Süessig vu Qualitätswii derf in besschdimmti Abaugebiet nur mit Süessreserve (unvugorener Moschd) vu dr gliichi Sort un mindeschdens vu dr gliichi odr ä höcheri Qualitätsstuef gmacht were. Ä Zuesatz vu 5% Rotwii vu dr selbe Rebsort isch erlaubt.

Meischdens wird d Wissherbschd üs Spätburgunder gmacht. Hüfig isch ä Wissherbschd abr ä Art Vuwertig vu Räschd: Trybel wu nit guet gnua fir Rotwii sin were üssortiert und ebbe fir Wissherbschd gnumme.

Üsser Wii macht mr äui Sekt üs Wissherbschd. In baidi Fäll isch uf m Etikett zerschd d Räbsort agä und denno kunnt d Zuesatz 'Wissherbschd'.

Z Öschterrych sait mò im Wissherbschd *Glychbresste*, i dè Schwiz sait mò *Süèßdrugg* dezuè un z Frankrych *Vin gris* (graue Wii).

## Literatur
*C. u. F. Lange: *Das Weinlexikon*, Fischer Verlag 2003, ISBN 3-596-15867-2
Baar

**Baar** isch e geografischi Bizaichnig vo e paar Orte und Landschafte:

* e paar Gibiet im früemittelalterliche Alamannie, lueg Baar (Alemannen)
* e Landschaft z Süddütschland, lueg Boor (Landschaft)
* e Gmaind im Kanton Zug, lueg Baar ZG
* en Ortstail unterhalb vo Veysonnaz im Kanton Wallis, lueg Baar VS
* e Gmaind im Landchrais Aichach-Friedberg z Bayern, lueg Baar (Schwaben)
* en Ortstail vo de Gmaind Baar-Ebenhausen im Landchrais Pfaffehofe a de Ilm z Bayern
* e Gmaind im Landchrais Mayen-Koblenz in de Rhiiland-Pfalz, lueg Baar (Eifel)

**Baar** isch au en Familiname:
*Jindřich Šimon Baar (1869–1925), en tschechische Schriftsteller und Pfarrer
*Roland Baar (* 1965), en tütsche Ruederer
*Eduard Baar-Baarenfels (1885–1967), österriichische Heimwehr-Füerer und Politiker
SBB Re 4/4 III

D' **Re 4/4 III** isch ä Gotthardloggi vu d'r SBB. Si isch d' Gebirgsvariante vu d'r SBB Re 4/4 II.

Nachdem d' Re 4/4 II sich als grosse Erfolg erwise het, het d' Südostbahn ä ähnlichi Loggi bi d'r SLM, de Brown Boveri, d'r Maschinäfabrigg Örlikä und d'r Société anonyme des Ateliers de Sécheron bschtellt. Diä isch i de Jahr 1966 und 1967 buut wordä und het d' Nummärä 41 überchuu. Si isch dänggt gsii, zum d' Steilrampe vu d'r Südostbahn z' bewältige. 

De gliich Typ, wu üsserlich identisch mit d'r Re 4/4 II ischt, het au s' Inträsse vu d'r SBB gweggt. Si händ ä chlini Serie vu nünzäche Stugg bschtellt und all em Depo vu Erschtfäld zuetäilt. Drii drvuu sind im 1983 a d' Südostbahn verchauft wordä. Alli viär sind vorwiägend vor em „Gipfeli-Express“ wu zwüsche Züri und Äisidlä gfare-n-ischt iigsetzt wordä. Speeter het mer si au für ä Voralpenexpress bruucht. Dur ä Tuusch gäge di vier SBB Re 4/4 IV-Loggene sind d' Re 4/4 III vu d'r Südostbahn a d' SBB übergange.

Si sind 80 Tonnä schwär und chänd mit 125 Stundekilometer fare.

Re 4/4 III-Loggene sind au vu d'r Ämmital-Burgdorf-Thun-Bahn, d'r Solothurn-Muttie-Bahn und de Veräinigte Huttwil-Bahne für ä Güeterverchehr gchauft wordä. Dur widerholti Umstruggturierige gchöred diä hüt d'r *Crossrail*. Das isch ä Bahngsellschaft, wu Güeterzüg under sich het.
Bissula

D **Bissula** isch en Alamanni gsii, wo im Joor 368 as jungi Frau vo de Römer as Chriegsbüüti wegschleppt worden isch. Si isch em römische Dichter Decimus Magnus Ausonius (≈310-394) zuetailt worde. Doch het sich e tüüfi Liebschaft entwicklet und er het si drum fraigsproche und s Gedicht *De Bissula* ("Vo de Bissula") uf si dichtet. Die Gedicht het er a sim Fründ Paulus gschickt:

*Uuszüüg vom Gidicht:*

:**De Bissula**
:Wie du wöle hesch, Paulus, alli Vers för d Bissula hesch do
:woni dichtet ha em Suebemaitli zlieb.

:Bissula, enet em iisige Rhii entsprosse vo Gschlecht und Sippe,
:Bissula, vertraut mitem Uursprung vode Donau
:chriegsgfange aber denn fraigloo herrscht si nu
:as Schätzli vo sebem, wo si Chriegsbüüti gsii isch.

:Wenn au dur d Vorzüüg vo Latium gänderet, Germanin isch si blebe:
:im Gsicht, bloobi Auge, blondi Hoor ...

## Link
*Latinische Text
Bitherid

De **Bitherid** (lat. *Bitheridus*; alem. **Witharîd* ?) isch en Först (*primas*) vode Bukinobante gsii. Er isch im Joor 372 vom römische Kaiser Valentinian I., zsämme mit emenä andere Först, em Hortar, wo schböter as Verräter higrichtet worde isch, as Truppefüerer igsetzt wore.

## Quelle
Ammianus Marcellinus 29,4,7.

## Fuessnote
Fraomar

De **Fraomari** (lat. *Fraomarius*; alem. **Frawomâri* ) isch im Joor 372 vom römische Kaiser Valentinian I. zum König (*rex*) vode Bukinobante bstellt worde, astell vom Makrian. Nochdem aber de Gau vode Bukinobante verwüestet worden isch, het en de Kaiser uf Britannie gschickt und as Tribun vomene alemannische Trupp igsetzt. 

## Quelle
Ammianus Marcellinus 29,4,7.
Latinus (Alamanne)

De **Latinus** isch en alemannische Chrieger gsii, wo im Joor 354 as *comes domesticorum* im römische Heer vom Kaiser Constantius II. dient het. Er isch verdöchtig worde, as er zäme mitem Agilo und em Scudilo de alemannischi König Vadomari voremene römische Öberfall gwarnt hebi.

Uffällig isch, as en Alemann de römischi Name *Latinus* ("Latiiner, Römer") trait het. Aber au de Neff vom Cheruskerförst Arminius (16 v.&nbsp;Chr. - 21 n.&nbsp;Chr.) het *Italicus* ("Italiener") ghaisse. Römischi Näme hend au d Alemanekönig ''Macrianus'', ''Ursicinus'' und *[[Serapio]]* ghaa, wäred de name vom König ''Urius'' möglicherwiis Gallisch gsii isch.

## Quelle
Ammianus Marcellinus 14,10,8
Scudilo

De **Scudilo** (lat. *Scudilo*; ; alem. **Skudilo*  „Chliine Schütz“) isch en alemannische Chrieger gsii, wo im Joor 354 as *rector scutariorum* im römische Heer vom Kaiser Constantius II. dient het und recht hööch agsee gsi isch. Er isch verdöchtig worde, as er zäme mitem Agilo und em Latinus de alemannischi König Vadomari voremene römische Öberfall gwarnt hebi.

Ane 354 isch de Chaiser Constantius II. miteme Heer vo Mailand uss an Rhii zoge und het wöle bi Augusta Raurica de Fluss öberschritte. Doch d Alemane hend chöne verhindere, as d Römer e Brugg baut hend. Drufabe hend ortschundigi Füerer a de Römer e Furt zaigt, aber au do isches a de Römer nöd glunge öber d Rhii is Piet vom Vadomari und sim Brüeder Gundomad zfale. D Alemane hend drufabe, ageblich wel Priester oder Vorzaiche vonere Schlacht abgroote hebid, mit de Römer e Fridesvertraag uusghandlet.

Noch moderne Historiker chönnt de Verdoocht eener useme gwüsse Misstraue gegenöber de germanische Bifelshaber entstande sii, villmee saiet die as Underhändler zu zu Alemane gschickt wore, um e Fride z mache, wa denn au gschee isch.

## Quelle
*Ammianus Marcellinus 14,10,8; 11,11; 11,24.
*Zosimos 2,50,2.

## Referenze
Bukinobanten

D **Bukinobante** (lat. *Bucinobantes*) sind en germanische Stamm gsii, wo tailwiis zu de Alemane grechnet worde sind. Si hend nördlich am Rhii, zwüschet em Lahn und em Main gwont.

Im Joor 370 isch de Makrian König öber d Bukinobante gsii. Um en z vernichte, het de römischi Kaiser Valentinian I. mit de Burgunder, wo im Maintal gsesse sind, e Bündnis abgmacht. De Kaiser isch denn 372 is Gebiet vom Makrian igfale, well aber d Burgunder nöd uftaucht sind, het er sich wider zruggzoge.  Öber d Bukinobante het er denn de Fraomari igsetzt. Well aber glii drufabe s Gebiet verwüestet worden isch, het er de Fraomari uf Britannie gschickt und de Makrian het sini Macht wider chöne ufrichte.

Im Joor 372 het de Valentinian au zwee Förste vode Bukinobante as Truppefüerer igsetzt, de Bitherid und de Hortari. 

De erst Tail vom Name isch woll s germanischi Wort för Bueche (altnord. *bókr*, ahd. *buocha*). Im Althochtütsche het de Spessart de Name *Buochunna* trait. De zwait Tail isch en alts Wort för „Gau“ (altsächs. *bant*; ahd. *banz*) und chunnt vor im Völkername Tubantes („die wo zwee Göi biwonet“) und i de hütige Landschaftsnäme Brabant und Teisterbant.

## Büecher
* Gotthard Neumann: *Bucinobantes*. Im *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde*. Band 4, de Gruyter, Berlin, S. 89.
* Karlheinz Fuchs, Martin Kempa, Rainer Redies: *Die Alamannen*. Uustelligskatalog. Theiss, Stuttgart 2001, ISBN 3806215359.
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*. Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277/ISBN 3170120956.
Helico

De **Helico** isch en helvetische Handwerker gsii, wo uf Rom choo isch. Woner wider zrugg i d Haimet isch, het er e tröchniti Fiige, Truube und Olivenöl und au Wii mitbrocht. D Gallier, wo die Leckeraie bis anhin nöd kennt hend, hend wege dem bischlosse, öber d Alpe z züche und so die Gallische Chrieg usglöst.

Es isch aznee, dass die Gschicht, wo de Plinuis de Älteri verzellt (Naturalis historia XII,5), kan historische Hindergrund het und zu de Fable z rechne isch. Öb er die erfunde het, oder vomene Gallier erfaare het, isch allerdings unbikannt.
Agilo

De **Agilo** (lat. *Agilo*; ; alem. **Agilo* ) isch en alemannische Chrieger gsii, wo im römische Heer dient het. Er het e Tochter vom Araxius, emene Fründ vom Julian, ghüroote.

De Agilo isch im Joor 354 as *tribunus stabuli* im Dienst vom römische Kaiser Constantius II. gstande, isch aber verdöchtigt worde, as er zäme mitem Latinus und em Scudilo de alemannischi König Vadomari voremene römische Öberfall gwarnt hebi. Trotzdem isch er im Joor 360 vom Kaiser Constantius zum *magister peditum præsentalis* biförderet wore und het denn drufabe am Tigris gege d Perser kämpft. Obwol er de Constantius gege de Julian unterstützt het, isch er nochem Siig vom Julian zume Mitgliid vode Untersuechigskomission vo Chalkedon gwält worde, wo sich gege d Günstling vom Constantius grichtet het. Im Joor 365 ischer zäme mitem Gomoari underem Usurpator Procopius *[[magister militum]]* gsii, isch denn aber 366 zum rechtmässige Kaiser Valens öbertrete und het dem zum Siig vo Nakoleia biitrait. 

## Quelle
* Ammianus Marcellinus 14,10,8; 20,2,5; 21,12,16-18; 13,3; 22,3,1; 8,49; 26,7,4-6; 9,7; 10,7.
* Zosimos 4,8,3
Gomoari

De **Gomoari** (lat. *Gomoarius*, *Gumoarius*; ; alem. **Gomohari*  „Maa-Chrieger“) isch en alemannische Chrieger gsii, wo im römische Heer dient het. 

Er isch im Joor 350 underem römische Usurpator Vetranio *tribunus notariorum scutariorum* gsii, hett de aber schlussendli verroote. Er isch denn 359 vom Kaiser Constantius II. zum *magister armorum* erhobe worde, aber de Julian hetten im Früelig 361 abgsetzt. Im Joor 365 ischer zäme mitem Agilo *[[magister militum]]* underem Usurpator Procopius  gsii, isch denn zum rechtmässige Kaiser Valens öbertrete und het dem zum Siig vo Nakoleia biitrait. 

## Quelle
* Ammianus Marcellinus 20,9,5; 21,8,1; 13,16; 26,7,4: 7,9
* Zosimos 4,8,2
Serapis

De **Serapis** oder **Sarapis** (ägypt. *wsjr-ḥp*; ; ) isch en helleno-ägyptische Gott gsii, wo usem altägyptische Kult vom Apis-Stier entstanden isch. Noch dem Gott isch de alemannischi König Serapio binennt.

## Ägypte
De Uursprung vo dem Gott lit im altägyptische Stierkult vo Memphis, wo de Totegott Osiris (äg. *wśjrj*) mitem hailige Stier Apis (äg. *ḥpj*) verbunde woren isch. Me het im *Apieion* z Memphis en schwarze Stier mit wiise Flecke inthronisiert und as hailige Stier ghalte. Isch de gstorbe, het mer en fiirlich bigrabe und witer as Osiris-Apis (äg. *wśjrj-ḥpj*) vereert.

Wo de Ptolemäus I. Soter (323-283 v.&nbsp;Chr.), de Begründer vode ptolemäische Dynasti, vom Alexander de Gross d Herrschaft öber d Satrapi Ägypte öbernoo het, het er im Hailigtum z Memphis e Beerdigung vomene Apis-Stier gstiftet. Ufgrund vomene Tromm het er de Kult mit griechische Element vermischt und de Serapis zum Riichsgott erchlärt. So isch de Serapis den au Bestandtail vom ptolemäische Königsaid gsii. De Ptolemäus het z Alexandria en noije Tempel, es Serapeum, gstiftet und de Serapis zum Schutzgott vo Alexanria ernennt. Sini Noofolger hend da Serapeum tüchtig uusbaut.

## Griecheland und Rom
De Serapis het in Griecheland schnell Ahänger gfunde, so z Athen, z Korinth, z Sparta, uf Rhodos und au au uf de hailige Insle Delos isch er vereert worde. Z Rom isch er im 1. Jh.v.&nbsp;Chr. zerst zäme mit de ägyptische Göttin Isis verert worde. Well Ägypte d Chornchammere för s Römische Riich gsii isch, isch de Serapis denn no zum Schutzgott vode Schiff worde, wo s Getraide öber s Meer transportiert hend. I de römische Kaiserzit isch er zudem no mitem Sunegott glichgsetzt wore.

Wo im Joor 391 n.&nbsp;Chr. s Christetum zude ainzige Staatsreligion vom Römische Riich erchlärt worden isch, hetmer s Serapeum z Alexandria under chirchlicher Ufsicht zerstört. 

De Serapis werd as en bärtige ältere Maa dargstellt, wo uf sim Chruselchopf en Chorb mit Chornähre trait und vomene Stier biglaitet werd oder vom Kerberos, em Hadeshund. De Serapis isch mit de griechische Götter Hades, Dionysos und Asklepios gliichgsetzt worde, wa uf de chthonischi Charakter vom Gott hiiwiist, da haisst er isch nöd nu Chornspender gsii, sondern au Totegott und Hailgott wo Blindi ghailt het, währed d Gliichsetzig mitem Zeus und em Helios sin Herrschercharakter bitonet. Die Verbindig vo Lebe und Tod, Volch und Herrscher, het natürli dezue gfüert, dass de Serapis au zumene Mysteriegott worden isch.

## Literatur
* 
* Roland Baumgarten: *Heiliges Wort und Heilige Schrift bei den Griechen. Hieroi logoi und verwandte Erscheinungen* (= *ScriptOralia.* Reihe A, altertumswissenschaftliche Reihe; Bd. 26). Narr, Tübingen 1998, ISBN 3-8233-5420-5, S. 203–210; Zugleich: Dissertation, Universität Freiburg (Breisgau) 1994. 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ernst Schmidt: *Die Einführung des Sarapis in Alexandria.* (= *Roman history pamphlets.* *Public & private antiquities.* Bd. 431). Lippert, Naumburg 1909; zugleich: Dissertation, Ruprecht-Karls-Universität, Heidelberg 1909
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblink
*
Tabletop

Als **Tabletop** bezeichnet mer äs Strategiispiilsystem, wo mer mit chlinä Miniature, meistens us Zinn oder Kunststoff, uf ufwändig gstalltäte Tisch (**Table**Top) spilt. T Spilfläche isch meistens mit sogennantä Gländestück versehe, wie Hügel, Wälder, Ruine und ähnliche Modellbaugländ. Gschpilt wird i de Regel mit Massband und Würfel. T Figure werdet oft i detailierte Bausetz kauft und werdet den nach em zämebaue meistens ufwändig bemolt.

## Gschicht
Gschicht vom Tabletop goht scho bis zum 19. Johrhundert zrug und isch us dä damolige Chriegspiel entschtande.

## Massstäb
Massstäb chönd zimlich wariere; die am meiste verwändete Massstäb sind: 6 mm, 10 mm, 15 mm, 25 mm, 28 mm, 32 mm und 54 mm, sowie t Maßstäb 1:87, 1:76, und 1:72.
Zollikofen

**Zollikofe** (amtlech *Zollikofen*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Zollikofe ligt ir Agglomeration Bärn ungefähr füf Kilometer nördlech vor Bundesstadt. D Gmeindsflächi bsteit us 46,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 12,4 % Waud, 39,7 % Sidligsflächi u 1,3 % süschtigi Flächi. Dr höchst Punkt vor Gmeind ligt of 594 m ü.M. (Meielewaud) u dr tiefst ligt of 490 m ü.M. (Richebach). D Nachburgmeinde si Münchebuchsi im Norde, Bärn im Süde, Ittige im Südoschte, Linech im Weschten u Bremgarte im Südweschte.

## Gschicht
Zollikofe isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1257 aus *Zollinchoven*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Bärn ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 18,4 % gläge.

## Religion
60,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 20 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,3 %, CVP 3,9 %, EVP 3,6 %, FDP 11,8 %. GLP 5,6 %, GP 10,2 %, SP 20,1 %, SVP 23,2 %, Suschtigi 6,3 %.

Gmeindspresidänt vo Zollikofe isch dr Stefan Funk (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 3,2 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 9437 Ywohner 86,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 2,4 % Französisch u 2,8 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Zollikofe ghört zum Hochalemannisch.

## Biuder

Datei:Schloss Reichenbach.jpg|Schloss Richebach
Datei:Zollikofen Waldegg.jpg|Landsitz Waldegg
Datei:Schlössli_Bühlikofen_10_Zollikofen.jpg|Schlössli Büelikofe
Datei:2018-Zollikofen-Inforama-Muehle.jpg|Landwirtschaftlechi Schuel Rüti


## Weblink

* Offizielli Website vor Gmeind Zollikofe
* 

## Fuessnote
Andorra

**Andorra** isch e unabhängige Zwergstaat z Europa und befindet sich i dä östliche Pyrenäen zwüsche Spanie (Katalonie) und Frankriich (Pyrénées-Orientales).

Andorra isch am 8. September 1278 gründet worde und isch hüt flächenmässig dr gröscht vo de sechs europäische Zwergstaate. Es isch s einzige Land vor Wäut, wo grad zwöi usländischi Amtsträger d Funktion aus Staatsoberhaupt wahrnäh (dr Bischof vo Urgell und dr Präsident von Frankriich). So handlet sichs auso um ne Doppelherrschaft oder Dyarchie. Die zwöi usländische Amtsträger si momentan dr Bischof Joan Enric Vives i Sicília und dr Emmanuel Macron.

Andorra isch bekannt aus Wintersport- und Stüürparadies.

## Geografii

Andorra ligt im ne Hochtal vo de Pyrenäe. D Entstehig vo dem Tau geit bis id Iiszyt zrugg, wo Gletscher die ursprünglich enge Täler verbreiteret und mit em mitgfüerte Schuttmateriau aus Moräne abglagert het. Meh aus eis Drittu vo Andorra ligt oberhaub vo dr Waudgrenze. I de Lage ungerhaub drvo gits abwechligswiis meischt Chiferwäuder mit Wisene und Weidene. S Land isch sehr gebirgig. 65 Bärggipfle überstige d 2000er-Grenze. Dr höchscht Bärg isch dr Coma Pedrosa mit 2946 Meter. Dr tüüfscht Punkt isch 840 Meter höch und ligt bi Sant Julià de Lòria a dr spanische Grenze. D Grenze zu Frankriich isch 56,6 km läng und die zu Spanie 63,7.

Zwöi Ärm vom Fluss Valira, Valira del Nord und Valira d’Orient, fliesse öppe i dr Mitte vom Land zum Valira zäme. Und dä fliesst de nach Spanie wiiter. D Valira liferet mit Hilf vo Wasserkraftwerke am Fluss einen Teil der Energie des Landes. Weitere wichtige Flüsse sind der Arinsal und der Riu Madríu.

## Weblink

* Fremdeverkehrsamt vo Andorra
* Länderinformazione zu Andorra vom Dütsche Usswärtige Amt
Westmakedonien

**Weschtmakedonie** (mangmol au *Weschtmazedonie*; gr. Δυτική Μακεδονία/Ditikí Makedonía) isch eini vo de dreizeh Verwaltungsregione vo Griecheland un de weschtlichi Teil vo de griechischi Region Makedonie. Es wird in vier Präfekture iteilt: 
:1. Kastoria (Καστοριά/Kastoriá), Hauptort Kastoria (Καστοριά/Kastoriá)
:2. Florina (Φλώρινα/Flórina), Hauptort Florina (Φλώρινα/Flórina)
:3. Kozani (Κοζάνη/Kozani), Hauptort Kozani (Κοζάνη/Kozani) und
:4. Grevena (Γρεβενά/Grevená), Hauptort Grevena (Γρεβενά/Grevená) unterteilt.

## Geografi
Im Norde grenzt Westmakedonie aa Albanie un aa die Nordmakedonie. Im Weschte grenzt Westmakedonie aa de griechisch Teil vom Epirus un im Süde aa Thessalie. Im Oschte grenzt Westmakedonie aa d Verwaltungsregion vo Zentralmakedonie.

## Bilder

Kastoria2 200704.JPG|Kastoria


## Kultur
Die offizielli Hauptsprooch isch s Griechisch; s Makedonisch isch e Minderheitesprooch.

D'Brüeder Manakis, wo züe de erschte Fotografe vum Balkan zähle un 1905 de erschte Filmufnahme ufem Balkan dreit hen, sin us dr Region gsi. Dr Yannaki Manakis (1878-1954) un syn Brueder dr Milton Manakis (1882-1964) sin z'Avdela bi Grevena uf d'Wält cho un syn aromunischer Abstammig gsi.

## Wirtschaft
Im Vergliich mitem BIP vo dr EU, wo uf de Kaufkraftstandard basiert, het Weschtmakedonie en Index vo 80,8 (EU-25:100) (2003).

## Fuessnote
Mallobaudes

De **Mallobaudes** isch en fränkische König (rex) gsii, wo im 4. Joorhundert im römische Heer dient het. Es isch umstritte, öb d Quele ai Person oder zwoo Persone mitem gliiche Name nenet.

Im Joor 354 hett de Mallobaudes as *tribunus armaturarum* im Römische Heer dient und e Joor spöter het er mitem Malarich zäme de Silvanus vorem Gricht vertaidigt.

Im Joor 378 het en Mallobaudes as *comes domesticorum* s Römische Heer ide Schlacht vo Argentorate (Horwrig) zum Siig öber d Alemane gfüert, wobi de alemannischi König Priarius gfalen isch. Spöter het er de alemannischi König Makrian tötet, wo is Land vode Franke iigfalen isch.

## Quelle
* Ammianus Marcellinus 14,11,12; 15,5,6; 30,3,7; 31,10,6-17
Eichberg SG

**Aichbärg** isch a politeschi Gmoand im Kantoa San Galla. Si ghört zum Wahlkrais Rhintl.

## Geografii
Aichbärg lit südlich vo Altstetta und nördlich vom Oberriet im Rhintl. Äs git a Verbeandigsstrooss öber da Hölzler (Hölzlisberg) uf Eggerschtande, wo zum Kanton Appezäll Innerrooda ghöört.

Z Aichbärg gits vil Gebiet, wo land- und forschtwertschaftlech gnuzt werd und nu wenig Induschtrii. Am Südhang vom Hochchapf, än chlinna Hügl hender da reformiarta Pfarrchercha, häts än grossa Räbbärg. Da ischt sit 1983 da gröscht zämmahängend Räbbärg, wo i Terrassaform aagleit ischt, im Kanton San Galla.

## Bevölkerig

Sit da Mitti vom 16. Johrhundert ischt Bevölkerig vo Aichbärg mehrheitlich reformiart. Zur evangelisch-reformiart Cherchgmoand Aichbärg-Oberriet ghört, wias da Namma seit, näbet Aichbärg o s Gebiet vom Oberriet (ohni Kriassara) und da Wailer Hueb, wo politisch zu Altstetta ghört. D Pfarrchercha und s Pfarrhuus stond im Dorf Aichbärg oba, im Dorf Oachiwees (Gmoand Oberriet) händs sit 1987 s ehemolig Kino als Cherchgmoandhus.
Dä katholisch Teil vo da Bevölkerig ghört zur Pfarrei Altstetta-Henderforscht-Aichbärg.

D Schüeler chönd im Aichbärg oder im Henderforscht in Chendergarta und i d Primarschual. I d Oberschtufa gönts uf Altstetta.

## Literatur
* Konrad Sonderegger: *Das Rheintal um 1900.* Band 2. Appenzeller Verlag, Herisau 1990. ISBN 978-3-85882-266-6. S. 184

## Weblink

* Offiziell Wäbsita vor Gmoand Aichbärg
* 

## Fuessnoote
Ruine Rifenstein

D **Ruine Rifestei** isch e Ruine in dr Nöchi vo Reigetschwyl im Bezirk Waldeburg im Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiz.

## Lag
D Ruine lit zwüsche Reigoldswil und Titterte, uf eme Felsvorsprung.

## Ahlag
D Ruine wird durch d Form vom Felse in drei Teil unterteilt: dr Wohnturm uf der Felsspitze, e ummuurti Terrasse im Osten und überbauti Felsschlünd im Weste.
Ursprünglich hetts bim Ihgang vom Gegehang us e Brugg über e vorglagerte Felszacke gha, wo dr Zuegang zur Burg ermöglicht hett. E Sag vrzählt, dass einisch binere Belagerig die ahgrifende Kriegslüt so zahlrich über d Brugg gstürmt sin, dass si unter dr grosse Last zämmebroche isch. Wenn me dur s Tor goht, chunt me uf die ummuuerti Terrasse. D Muure folgt dr unregelmässige Linie vo dr Felskante. Im tiefer glegene südliche Teil vo dr Terrasse isch wahrschinlich e Zisterne gsi. Do isch die originali Muure fast komplett zerstört und das, wo me hütt no gseht,  isch künstlich ufgmuuret worde. Ganz neu isch dr Ufstiig uf e Wohnturm vo do us. Ursprünglich hets an dere Stell nur e Verbindig zu de überbaute Felsschlünd geh. Dr schmali Weg het über e ufgmuureti Rampe um d Felsnase umme und nit über e Brugg gfiert. Uf de überbaute Felsschlünd findet me an de Felswänd usgmeisselti Balkelager und verschideni Muureteili, wo vom ene überdachte hölzerne Gebäudekomplex stamme.

Vo do us hett me ursprünglich au über e Stäge dr Wohnturm beträte chönne. Dr Turm bildet e unregelmässigs Viereck mit emä Durchmesser vo 11 bis 16 Meter und wird von ere 2 Meter dicke Muure umgäh. Dr Ihgang in Turm isch uf dr gegenüber ligende Site vom hüttige Ihgang gsi. Für d Muure vom Turm sin viili grossi und unbearbeiteti Stei verwendet worde. Uf em Turm hets e Holzkonstruktion mit öppe drei Obergschoss und emä Holzdach gha.

## Gschicht
D Gschicht vo dr Burg isch no sehr unklar. D Usgrabige sin nonig fertiggstellt und werde vorläufig au nit witer gefiert. D Bodefund, wo me bis jetzt het, belege e Nutzig vo dr Burg zwüsche 1200 und 1350. In de schriftliche Überliiferige wird d Burg üsserst selte erwähnt. Das loht vermuete, dass dr Burgherr nur wenig Land bsässe hett und nit sehr ihflussrich gsi isch.

### Dr Zerfall vo dr Burg
Über e Untergang vo de Herre vo Rifestei gits nur Vermuetige. Eini seit, das dr Ritter vo dr Burg vom ene Chrüzzug nüm heichoh isch. In dr Folg isch s Gschlecht usgestorbe und dodermit isch d Burg leer gstande.

E anderi Möglichkeit isch, dass d Burg bim grosse Ärdbebe 1356 zerstört worde isch. 
S eine schliesst s andere jedoch au nit us.

## Weblink

* Burg Rifenstein uf burgenwelt.org
Bergkamen

**Bergkamen** isch a dütschi Stadt im Bundesland Nordrhy-Weschtfahla. Dia Stadt hätt 52.054 Iiwohner. Die ursprünglich Bergkamer Sproch sich weschtfälischs Platt.De höggschte Punkt vo dr Stadt isch de Bergehalde "Großes Holz" im Stadtteil Oberaden un isch 148,5 m über NN, de niedrigscht liet mit 49,6 m über NN im im Stadtdeil Heil.D'Lippe fließt durchs Stadtgebiet uffere Längi vo 10 km vo Oscht nach Wescht.

## D'Nâchbargmoinda
Folgade Städte ond Gmoinda grenzaân da dr Stôdt Bergkamen â:
(fângt im Oschtar â ond dann im Uhrzeigersinn)
*Kreisfreie Stadt Hamm
*Stadt Kamen(Kreis Unna)
*Stadt Lünen (Kreis Unna)
*Stadt Werne (Kreis Unna)


Datei:Bergkamen Rathaus.jpg|Bergkamen Rothuus
Datei:Bergkamen Marina Ruenthe.jpg|Marina Rünthe z Bergkamen


## Fueßnote


## Weblink
Lutikon

**Lutikä** isch es chliises Dörfli im Kanton Züri im Züriseebiät am Lüzgi mit vil altä Architektuur. Lutikä ghört zue dr Gmei Hombrächtikä.

## De Lüzgi
De Lüzgi isch en See wo im'ne Tierschuzbiät isch. Hauptattraktion sind t'Störch wo jede Summer wider chömmed und uf'm Puurähòòf Hasel iri Näschter händ.

## S Dorf
S Dorf Bestaht us öppe zäh Hüüser, dadevo isch t'Helfti devo für's Puurä. Eine vo de Prachtvollschtä Hüüser ischs berüemmtä Egli Huus wo im tüppischä Stiil vo de Region im spööte Mittelalter mit schönä roote und bruunä Bälkä und e'mne Gibbeltächli bout isch. S git aber no vili anderi Hüüser im gliiche Stil wo nüd weniger schöön sind. Dr einti Puurehòòf verchauft au Lüzgichääsli innerä härzigä Verpakig.

## Wirtschaft
T Wirtschaft vo Lutikä isch hauptsächlich e Pùùräwirtschaft. T Pùùrä i de Gägend händ vorallem Chüe und Öpfel. Dr einti Pùùr hät au no e chliini Chüngelizucht.

## Bilder vo Lutikä
* vo obbe n abbe https://web.archive.org/web/20160304230910/http://www.gis.zh.ch/gb5/mini/gb.asp?app=stasiedl&SIEDID=153040
* Geonames.org Satellitä Foti
* Blik vom gägenüberliggendä Uufer: Schwiizer Badiaastalt websiitä
* Einä vo de Störch http://www.lützelsee.ch/lutikon_hasel/images/20070410_141217_lut_hasel.jpg
Institut universitaire de hautes études internationales

Der einzigi Ort i der Schwiz, wome cha *Internazionali Beziehige* studiere, ischs **[[Genf|Gämfer]] Hochschuelinschtitut für internazionali Studie** (**IUHEI** oder eifach nume **HEI**). Das Inschtitut isch wältwit zimlech bekannt. Uf Französisch heisst die Schuel *Institut universitaire de hautes études internationales*. S'HEI isch es Inschtitut, wo unabhängig isch vo der (vil grössere) Universität Gämf. S'Geböide, wod Vorläsige schdattfinde und wod Verwaltig ire Sitz het, isch die sogenannti *Villa Barton* diräkt am Gämferseeufer. Die Schuel isch 1927 gründet worde vom Paul Mantoux und em William Rappard.

Z'Gämf gits nones anders Inschtitut, wome so internationali Theme studiert, und das ischs Institut universitaire d’études du développement (Abchürzig *IUED*); das wird ab 2008 mit em HEI zämeglegt; de gits drus es vil es grössers Inschtitut, wo denn Hochschuelinschtitut für internazionali Studie und Entwicklig (abgchürzt *IHEID*) heisst.

## Bekannti Lüt vo däm Inschtitut
### Professore (au die wo nümme dört si)
* Saul Friedländer, Gschichtswüsseschaftler;
* Hans Kelsen, het dört internazionals Rächt unterrichtet vo 1934 bis 1940;
* Theodor Meron, het dört internazionals Rächt unterrichtet vo 1991 bis 1995;
* Ludwig von Mises, Profässer für internazionali, ökonomischi Beziehige vo 1934 bis 1940;
* Wilhelm Röpke, Profässer für internazionali Ökonomi vo 1937 bis 1966.

### Ehemaligi bekannti Schtudänte
* Kofi Annan, 7. Generalsekretär vo de Vereinte Nazione vo 1997 bis 2006;
* Micheline Calmy-Rey, Bundesrötin sit 2002;
* Andrew Cordier, (1901-1975) UNO-Beamte;
* Rudiger Dornbusch, dütsch-US-amerikanische Ökonom und Professor wo lang am MIT i de USA gsi isch;
* Arthur Dunkel, Schwizer Ökonom und Generaldiräkter vom ''GATT'' vo 1980 bis 1993;
* Philipp M. Hildebrand, Mitglid vom Direktorium vo de Schwizerische Nazionaubank (sit 2003, sit 2007 isch är sogar Vizepräsident);
* Sandra Kalniete, Usseminischterin vo Lettland vo 2002 bis 2004 und au no churz EU-Kommissarin 2004;
* Beat Kappeler, Schwizer Soziauwüsseschaftler und Publizist;
* Jakob Kellenberger, Schwizer Diplomat und sit 2000 Presidänt vom IKRK;
*Michael Reiterer, Botschafter vo der Europäische Kommission in Bärn (sit 2007);
*Jean-Pierre Roth, Presidänt vom Direktorium vo der Schwizerische Nazionaubank (sit 2001);
* Hernando de Soto, peruanische Ökonom und Presidänt vom sogenannte *Instituto de Libertad y Democracia* (ILD).

## Fuessnote


## Weblinks
* Homepage vo dere Universität
CELPE-Bras

**CELPE-Bras** (**Ce**rtificado de Proficiência em **L**íngua **P**ortuguesa para **E**strangeiros) isch es brasilianisches Schprachdiplom fürs brasilianische Portugisisch, und zwar s'einzige, wo offizieu in Brasilie anerkennt wird. S'wird gmacht vom brasilianische Bildigsminischterium. Es git vier Nivos: "Certificado Intermediário" (Mittuschtuefe I); "Certificado Intermediário Superior" (Mittuschtuefe II); "Certificado Avançado" (Oberschtuefe I) und "Certificado Avançado Superior" (Oberschtuefe II).

Wenn en Usländer wot z'Brasilie anre öffentleche Universität schtudiere, de mueser dä Tescht mache, und bi de meischte Unis mues är s'Nivo "avançado" schaffe. A däm CELPE-Bras-Tescht chönne alli mitmache wo ned Brasilianer si und elter als sächzä si.

Me cha sech immer nur im Februar und im Auguscht nur diräkt übers Internet ischribe, und zwar da: https://web.archive.org/web/20061018165637/http://www.mec.gov.br/sesu/celpe/default.shtm. I der Schwiz isch es die Schwizerisch-Brasilianischi Gsellschaft z'Züri, wo me dä Tescht cha mache (aber me chane au a jedem süschtige Ort vo der Wält mache, wemme wot).

## Weblinks
*Informazione übere CELPE-Bras-Tescht uf dr Website vo der Brasilianische Botschaft in Dütschland
*Offizielli Site uf Portugisisch
Internationale Beziehungen

**Internazionali Beziehige** nennt me im Allgemeine d Beziehige, wo zwüsche Nazione bestönd, und s Schtudiefach, wo die internazionale Beziehige schtudiert. I der Schwiz chame internationali Beziehige nume am *[[Institut universitaire de hautes études internationales]]* z Gämf schtudiere.

Es git verschideni Teorie, wo wänd erkläre, wie d Beziehige zwüsche Natione (oder Schdaate, Völker, Nazionalschdaate) ablaufe, zum Bischpil:
*begrife, werums Chrieg git uf der Wält und werums a andere Ort Fride het;
*wos armi und wos richi het und werum;
*was passiert, wenn alles immer meh *globalisiert* wird.

Internazionali Beziehige chame ersch sit ungefähr nünzig Jahr studiere. Hüt isch die Schtudierichtig eigentlech es Gmisch us Gschicht, Wirtschaft, Rächt und Politikwüsseschaft. Obwohl d Geografi eigentlech no wichtig erschiint,  isch si gar nie richtig i däm Schtudium integriert gsi.
Fliegendes Spaghettimonster

S **Flügedi Schbagettimonschder** (uf änglisch *Flying Spaghetti Monster*, oder au eifach: *FSM*) isch der "Gott" vore Religionsparodii, wo im Juni 2005 vom Füsiker Bobby Henderson gründet worde isch. D'Ahänger vom Monschder nennet sich *Pastafaris*. Grundlegend isch, dass der sogenannti "Pastafarismus" nüt mitere eigentleche Religioon ztue het, sondern eher als en Art politischi Bewegig (vo Agnoschtiker zum Bispil) z'erachte isch, wo s'Ziel het, ere neue Wälle vo religiös (proteschtantisch) motiviertem Konservativismus i de USA z'begägne.

Sit em 10. Dezämber 2015 daf d *Church of the Flying Spaghetti Monster* z Neuseeland offiziell Lüt verhüroote.
## Bildigspolitik
S'Flügende Monschder isch e diräkti Kritik ar Ideologi vom Intelligent Design, ere nöie religiöse Bewegig mit politischem Ifluss ir USA. D Vertreter vom Intelligent Design wei, dass me a amerikanische Schuele im Biologiunterricht anstatt d Evoluzionsteori s kreazionistisch Intelligent Design lernt, also dass d'Wält mit Adam und Eva aagfange hegi. Aber will Evoluzionsteori für Biologiwüsseschafte isch und der Kreazionismus ke naturwüsseschaftleche Inhalt het, befürchtet me dass Biologe ire Bruef nümm chöi usüebe.

Dr Aalass für d Gründig vo däre „Religion“ isch d öffentlech Diskussion gsi um d Iifüeirg vom *Intelligent Design* an US-amerikanische Schuele. Unter Verwiis uf s&nbsp;– grad au vo de Verfechter vom *Intelligent Designs* verwendeti&nbsp;– Argument vo dr Gliichbrechtigung het dr Henderson in eme offnige Brief an d Schuelbhörd vo Kansas gforderet, au siini Glaubeslehr müessi wie di kreationistisch im Unterricht vermittlet werde. Bim Konzept "Flügends Schbagettimonschder" gots also ned drum, e nöie Glaube z'erfinde, sondern die wüsseschaftlechi Inhaltslosigkeit vo de neue religiöse konservative bildigspolitische Strategie z'entlarve. I däm Sinn ischs Flügende Schbagettimonschter eifach nur e konstruktive Bitrag zur US-Bildigspolitik, wo für ordentlechi wüsseschaftlechi Kohärenz ischtot - und het absolut gar nüt mitere neue Religion zdue; "Pastafarismus" isch nur dr scherzhaft Übername vo ebedene, wo bildigspolitischi Debattene wänd populärer mache.

## Kritik a religiöse Dogme u Vorurteil
Dr Bobby Henderson und alli "Aahänger" vom Flügede Schbagettimonschder (s'het au vil z'Dütschland, ir Schwiz u in Öschtriich) setze sech gäge religiösi Dogme ii. Die evangelische Chile i de USA si schtarch provoziert worde durs Flügede Schbagettimonschder. Bis hüt schtoot uf der Website vom *Flügede Schbagettimonschder*, dass si ei Million US-Dollar zahle würde a däm, wo chönt empirisch bewiise, dass der Jesus Christus *ned* der Sohn vom Flügede Schbagettimonschder wär - das isch empirisch ned z'bewise.

Im wiitere Sinn richtet sech d'Kritik ade chrischtleche Dogme gäge d'Intoleranz gäge Muslime, wo ide USA (unger anderem wägem 11. Septämber) witverbreitet isch, und forderet uf, eigeni Vorurteil und "Dogme" z'überdänke.

## Fuessnote


## Weblinks
* www.venganza.org – D'Houmpeitsch fom Paschtafari-Gründr (änglisch)
* www.venganza.info – Vereinigti Chile fom flügende Schbagettimonschder, Dütschland
* D Website vo dr Chille z Nöiseeland
Metalcore

**Metalcore** isch es Musigsubgenre vom Heavy Metal, wo Elemänt vo Death Metal, Thrash Metal und Hardcore Punk vermischt.
Berüehmti Bands us dere Musigrichtig si zum Bischpöu As I Lay Dying, All That Remains, Caliban und Killswitch Engage.

Musikalisch isch Metalcore hüüfig nöcher bim Metal - d'Wäutaschouig hingägä glycht eher dere vom Hardcore Punk Bereich.

## Breakdowns
Es wichtigs Merkmal am Metalcore si die so genannte Breakdowns.
Bi Breakdowns wird s'Songttempo öbe haubiert. Währenddesse wird hüüfig Hardcore Dancing oder Moshing betribe.
## Sub-Genres
Es het sech so ergää, dass me Metalcore no wiiter duet unterteile. Allerdings git's föu Metalcore-Hörer, wo vo dene Ungerteilige nüt haute.
### Deathcore
Im Deathcore isch dr Metalcore no meh mit Death Metal gmischt. Deathcore isch stark vor Gschwindigkeit und vor Herti vom Death Metal beiflusst. D'Gsäng si hüüfiger Growls oder Screams aus die üebleche Metalcore-Shouts.

### Mathcore
Mathcore isch e sehr technische Ableger vom Metalcore. Sehr technischi und dissonanti Riffs, komplexi Songstrukture und Taktschemata. Us Gsang wärde hüüfig sehr verzerrti gutturali Gsäng brucht.

### Moshcore
Moshcore isch, wie dr Name scho seit, stark uf d'Moshpits usgleit. Musikalisch isches scho wieder nöcher am Hardcore Punk und het starki, simpli Breakdowns und Gsäng.
FC Zürich

De **FC Züri** (au de Stadtklup gnännt), isch eine vo de erfolgriichste und bekanntischte Fuässballklüpp vo de Schwiiz. Nach ere schlächte Säsong 2015/16 isch er in d Challenge League abgstige.

## Gschicht
De FC Züri isch am 1. Auguscht 1896 vo Mitgliider vo de ehemalige Verain FC Turicum, FC Excelsior und FC Viktoria gründet worde. De Klupp hät sich mit de Zit zu eim vo de grööschte Klüpp i de Schwiz entwicklet. Bis it 30er Jahre hät de Klupp au no anderi Sportartä gmacht, zum Bischpil Ruedere, Boxe, Liächtathletik, Handball und so wiiter. Spööter händ si sich uf s Fuesball konzentriärt, wo si au de grööschti Erfolg gha händ. 

De erscht groossi Erfolg i de Schwizer Liga uf de nazionalle Ebbeni hät de Klup i de Säson 1901/1902 gha, won er zum erschte Mal Schwizer Meischter worde isch. Nachhär sind d Zürcher no sibbe Mal Meischter worde zwüschet 1966 und 2005. De letschti händ si i de Säson 2006/2007 gunne, wo i de 92schte Minute de Xavier Margairaz s alles entschäidende 2:0 gäge t Schtadtrivale GC gschosse hät, um de *Loiä* de 11ti Titel z günne. 

De Schwizer Cöp händ si acht Mal gunne zwüschet 1924 und 1981. Uf de internazionale Ebbeni hät de FC Züri 1964 und 1977 s Halbfinal erraicht im UEFA Cöp.

Für s Kader vo de Nazionalmannschaft vo de Schwiz hät de FC Züri scho sit langem au vili Spiller parat gschtellt.

## Erfolg

Schwiizer Meischter: 1902, 1924, 1963, 1966, 1968, 1974, 1975, 1976, 1981, 2006, 2007, 2009

Schwiizer Cöpsiiger: 1966, 1970, 1972, 1973, 1976, 2000, 2005

Gröschti internazionale Erfolg: Halbfinal im Europapokal vo de Landesmeischter 1964 und 1977

## Trainer

## Veräinspräsidente

## Schtadion

S Schtadion vom FC Züri isch de Letzigrund, wo während em Summer 2006 bis zum Summer 2007 umbout worde n'isch für't 2008 Fuesball Europameischterschaft. Während desse hät de FC Züri müesse im Hardturm schpillä, s Schtadion vom Erzrivalä Grasshoppers. S noi Schtadion chan 30'000 Lüüt fasse und isch offiziäl am 30. Auguscht 2007 iigweit worde. S erscht Fuesballschpiil isch gäge GC gsii, wo de FC Züri 4:0 gunne hät.

## S Züri Därbi
De FC Züri kämpft scho sit de Gründig mit de Grasshoppers um t Härrschaft über Züri. De FC Züri isch scho sit eh und je als de Klupp vo de Arbeiterschicht und t Grasshoppers als Klupp vo de Obberschicht aaglueget worde.

## Weblink
* Offizielli Internetsite vom FCZ
* Unabhängigi FCZ-Datebank
* Unabhängigs FCZ Live Radio (Züridütsch) und -Brichterstattig
Athen

D'Schtadt **Athen** (noigr. *Αθήνα, Athína* [aˈθina] (*f.Sg.*) ; altgr. *Ἀθῆναι, Athēnai* (*f.Pl.*)) isch d'Houptschdat vo Griecheland. Si isch öppe vor 5000 Jahr s'erschti mal besidlet worde. D'Metropouregioon Athen isch di bevöukerigsriichschti und flechegröschdi Schdat vo Griecheland.

I de griechische Saage hei d'Göttin Athena u dr Meeresgott Poseidon wöue Ifluss gwünne über d'Lüt wo ir Region vom hütige Athen gwont hei - die damaus chli Schdat het zu där Zit no ke Name gha. Bedi Götter hei der Schdat es Gschänk gmacht, und zwor het d Athene en Ölbomm wachse loo, de Poseidon het aber e Quele flüüsse loo. D hend d Athener gfunde, de Ölbomm sei nützlicher, dorum heisst Athen hüt Athen u ned angersch - seit me.

Wäg de vilne antike Schtätte u antiker Kultur isches eine vo de turischdischsde Schdät vo Öiropa. Im Joor 2004 hei dört die Olympische Schbiu schdattgfunge. Darum het Athen e nöie Flughafe u drü nöii U-Bahnliniä übercho.

## Lueg ou
* Sokrates
* Dr Peloponnesisch Chrieg

## Weblink

* Offiziells Stadtportal (englisch, griechisch)
* Dütschi Botschaft Athen (dütsch, griechisch)
* Goethe-Institut Athen (dütsch, griechisch)
* Athen-Magazin (dütsch)
Scar Symmetry

**Scar Symmetry** isch e schwedischi Melodic Death Metal Grubbe, wo 2004 gründed worde isch. Me kann sii vogliche mit Soilwork oder Inflames. Dr Grubbe wird oft au als Nachmachig vo Soilwork kritisiert.

## Stil
Dr Musik wegseld vo aggresivi Riffs und hadi Trummelisätz, zö melodischi Kläng und sanfdi Trummel. Au de Sänger wegseld zwische klarem Gsang und Growls. 

## Mitglida
*Christian Älvestam: Gsang
*Kenneth Seil: Bass
*Henrik Ohlsson: Trummel
*Jonas Kjellgren: Gitarre
*Per Nilsson: Gitarre

## Diskographie
*Symmetric In Design (Metal Blade Records) / 2005
*Pitch Black Progress (Nuclear Blast) / 2006
*Holographic Universe (Nuclear Blast) / 2008

## Videos
* *The Illusionist*
* *The Illusionist* (neui Version)

## Weblink

* Scar Symmetry uf MySpace
Bünz

D **Bönz** esch es Flössli im Kanton Aargau ide Schwiiz. 

D Quelle isch in Beiwil unter em Graat vom Lindebärg uf 800 m i de Nöchi vo Muuri. Dr Bach flüsst druffabe s Freyamt dorab und a Wohle verbii. In Weldegg mündet s in Aabach; dä fliesst den in d Aare.

Früecher esch d Bönz zemlech dräckig gsii ond nor gradus gflosse im ene künschtliche Kanalbett. Nachdem mer es baar Kläralage bout het ond sösch au s Flössli renaturiert het, isch es efäng anes paar Stelle wider chly natürlecher.

## Weblink
Gutturaler Gesang

**Gutturals Singe** isch e Gsangsart, wo ir Kehle böudet wird um verzerrtes "Grunze" (Growling, Grunting), agruchtes Schreie (Shouting) oder "krächze" (Screaming, Shrieking) z'erzüge.

Meischtens wird gutturale Gsang i diverse Genres vom Metal (Death Metal, Black Metal, Thrash Metal, Metalcore, usw.) agwändet, es git aber ou angeri Genres, wo verzerrte Gsang bruche - zum Bischpöu Grindcore oder Industrial.

## Gsangsböudig
Dr Gsang wird, wie obe erwähnt, ir Kehle böudet. Es git nid wörklech e "richtigi" Technik, föu Bands schreie eifach so, oni lang g'üebt z'ha. Die si de aber ou stark gfährdet, Stimmbänderknötli z'becho. Wäg däm isch es empfählenswärt, Gsangsstunde z'nää, wöu's föu Üebig brucht, die richtigi Atemtechnik z'beherrsche und d'Taschefalte bzw. "falsche" Stimmbänder z'bruche.