open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isis-Inschrift

D **Isis-Inschrift** isch e Tegscht uf ere Steitafle us de Römerziit, wo in de Wettiger Sebastian-Chile iigmuuret isch. Es isch s einzig Zügnis vomene Isis-Tämpel uf em Gebiet vo de hütige Schwiiz.

## Fundgschicht
Wänn und wo d Inschrift genau gfunde worde-n-isch, isch nöd bekannt. Zum erschte Mol schriftlich bezügt isch si durch en Iitrag vom Aegidius Tschudi, wo vo 1533 bis 1535 zum erschte Mol Landvogt z Bade gsi isch. D Notiz isch handschriftlich uf de Iibandinnesite vomene Buech gmacht und isch nöd datiirt. Vermuetlich isch de Stei aber öppe zu de Ziit, wo de Tschudi z Bade gsi isch, gfunde worde, oder vilicht es paar Johr vorher. Uf all fäll göhn d Historiker davo us, dass de Tschudi Informatione «us erste Quelle» gha het.

De Schtei isch dozmol scho im Turm vo de ehemolige Dorfchile iigmuuret gsi. Nach em Tschudi sig de Schtei nöimen im Eigital gfunde worde, aber gsicheret isch das nöd und en Hiwiis uf de Standort vom Tämpel isch es au nöd.

D Inschrift seit nume, dr Tämpel sig bim Doorff *[[Aquae Helveticae]]* gstande.

**Em Tschudi sin Bricht:**

 *Im dorf Wettingen, nach bim closter des namens und by der statt Baden in Årgow gelegen an dem gloggenthurm / ist ein alte geschrifft in eim grossen vierecketen Stein / der selbig stein ist vor ziten ze der Römer richßnung  gemacht und an einem heidnischen tempel ob der thür des ingangs des selben tempels gestanden im täly am Legerer / dann die meier ze Wettingen sagend, dz sy den stein da selbs dannen gepracht / wie wol ietz gantz kein anzöigung einicher statt alda ist / ußgenommen das die ackerlüt vil zitz im grund hüpsch murstein / gehört haben, dz vor uralten ziten ein statt daselbs gewesen / und heißt die selb gelëgenheit jetz Müllern / ligt unden am Lëgerer bergly / hinderem dorf Wettingen / ein halben rosslouff vom dorf / Die alten dorflütt wüssend ouch von alti wegen nit, wenn oder wie die selb statt abgangen / sagend allein, es sy ein heidnischi statt da gstanden. Ich acht, das Baden die ober statt ob den bëdern nachwërtz von den selben steinen gebuwen / dannenthare dz gstein als hinweg geführt und kein anzöigung mere alda ist und stat am stein also ...*

## D Inschrift
S Original vo de Inschrift isch in en Steiblock ineghaue. De Stei isch 1.30 Meter lang, 80 cm höch und 30 cm tüf. In de alte Dorfchile isch de Stei in de Fassade vom Chileturm iigmuuret gsi und het bim Bau vo de Sebastian-Chile im Innere vom Iigangsportal en noie Platz gfunde.

D Inschrift lutet: 

## Einzelnochwiis


## Literatur
* *Geschichte der Gemeinde Wettingen.* Baden 1978.
Lauterach

**Lauterach** isch de Name vo folgende geografische Objekt:
* Lauterach (Alb-Donau-Kreis), ischt e Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg, Deitschland
* Lauterach (Vorarlberg), ischt a Marktgmuand im Bezirk Breagaz z Voralbearg, Öschtriich
* *Lauterach (Fluss)*, en Näbefluss vo de Vils i de Oberpfalz, Bayern, Dütschland
* *Lauterach (Kastl)*, an Ortstoal vo da Gmoand Kastl, Londkrois Omberch-Sulzboch, Bayern, Deitschland
Katarina Barley

D **Katarina Barley** (* 19. Novämber 1968 z Köln) isch e dytschi Jurischti, Bolitikeri (SPD) un syt 2013 Abgordneti im Dytsche Bundesdag. Syt em 14. Merz 2018 isch si Bundesminischteri vu dr Juschtiz un fir Verbruucherschutz. Vum 2. Juni 2017 bis zum 14. Merz 2018 isch si Bundesminischteri fir Familie, Seniore, Frauen un Juged gsii un vum 28. Septämber 2017 bis zum 14. Merz 2018 zuesätzli gschäftsfierendi Bundesminischteri fir Arbet un Sozials. Vum Jänner 2016 bis aafangs Juni 2017 isch si Generalsekretäri vu dr SPD gsii. 

## Läbe
D Barley isch as Dochter vum e britische Radioredakteur un ere dytsche Dokteri uf d Wält chuu. Anne 1987 het si am Gymnasium Rodenkirchen z Köln s Abitur gmacht. Derno het si an dr Philipps-Universitet Marburg Rächtswisseschafte studiert un e Uusduschstudium an dr Universitet Paris-Sid absolviert, wu si 1990 mit em „Diplôme de droit français“ (Diplom vum Franzesische Rächt) abgschlosse het. Im Johr 1993 het si bim Bodo Pieroth an dr Universitet Münster e Promotion aagfange, wu si 1998 abgschlosse het. 

Noch em Studium het si zerscht as Rächtsaawältin fir Medizinrächt in ere Hamburger Großchanzlei gschafft, voreb si in dr Wisseschaftli Dienscht vum Landdag vu Rhyland-Pfalz gwächslet isch. Derno isch si wisseschaftligi Mitarbaiteri im Bundesverfassigsgricht b dr Renate Jaeger gsii, speter Richteri am Landgricht Trier un am Amtsgericht Wittlich. Ab 2008 bis zue ihre Wahl in dr Bundesdag isch si Referänti im Minischterium vu dr Juschtiz un fir Verbruucherschutz z Mainz gsii. Syt 2010 isch d Barley Mitglid im Landesbeamtebyrot vu ver.di.

D Barley isch gschiden un het zwai Chinder.

## Bolitik

Anne 1994 isch d Barley Mitglid vu dr SPD wore. Syt 2005 isch si Mitgild im Chraisvorstand vu dr SPD Trier-Saarburg, syt 2010 Vorsitzeri. Bi dr Bundesdagswahl 2013 isch si Diräktkandidati im Bundesdagswahlchrais Trier gsii un isch uf 31,1 Brozänt vu dr Erschtstimme chuu. Iber Blatz 7 vu dr Landeslischt isch si in dr Bundesdag yyzoge.

As Juschtiziari vu dr SPD-Bundesdagsfraktion isch d Barley Mitglid im gschäftsfierende Vorstand vu dr Fraktion. Im Bundesdag ghert si as ordeli Mitglid däne Uusschiss un Gremien aa:
* Uusschuss fir d Aaglägehaite vu dr Europäische Union
* Uusschuss fir Wahlbriefig, Immunitet un Gschäftsornig
* Elteschterot
* Bundesrichterwahluusschuss
* Bundesverfassigsrichterwahluusschuss
Derzue isch si stellverdrättend Mitglid im Rächtsuusschuss.

Im Novämber 2015 isch d Barley as Generalsekretäri vu dr SPD vorgschlaa wore. Am 11. Dezämber 2015 isch si uf em SPD-Bundesbarteidag zur Generalsekretäri gwehlt wore un het s Amt im Jänner 2016 aadrätte. 

Am 2. Juni 2017 isch si as Noofolgeri vu dr Manuela Schwesig Bundesminischteri fir Familie, Seniore, Frauen un Juged wore. Am 14. Merz 2018 isch si in dr neie Bundesregierig Bundesjuschtizminischteri wore.

## Schrifte (Uuswahl)
* *Das Kommunalwahlrecht für Ausländer nach der Neuordnung des Art. 28 Abs. 1 S. 3 GG.* (= Dissertation, Universität Münster 1997) in: *Schriften zum europäischen Recht.* Band 55. Duncker & Humblot, Berlin 1999, ISBN 3-428-09410-7.

## Weblink

* Privati Homepage
* 

## Fueßnote
Orient

__NOTOC__  

Dr **Oriänt** (vo lat. *oriens* „Oste“, Partizip Präsens vo *oriri* „sich erhebe“; äigentlig *sol oriens* „Sunne, wo ufgoot“), spööter au as Morgeland bezäichnet, isch ursprünglig äini vo de vier römische Wältgegende. An dr römischen Aggse zwüsche Norde (Mitternacht) und Süde (Mittag) lit dr Oriänt, d Wältgegend im Oste, wisawii vom Okzidänt (Oobeland, vo *sol occidens* „Sunne, wo undergoot“) mit de Gebiet, wo im Weste lige.

Im 19. und 20. Joorhundert het mä under „Oriänt“ bzw. „Oste“ hüfig Indie verstande, wo as spirituell charakterisiert worde isch, in Abgränzig zum  „Weste“, wo as materialistisch empfunde worde isch.

Im hütige dütsche Sproochgebruuch mäint mä mit em Begriff vilmol dr Nooch Oste und die arabisch-islamischi Wält – wo d Türkei, dr Iran, Afghanistan und Nordafrika iischliesst, aber ooni die islamische Staate in Süd- und Südüstasie.

## Litratuur
* Andrea Polaschegg: *Der andere Orientalismus. Regeln deutsch-morgenländischer Imagination im. 19. Jahrhundert.* De Gruyter, Berlin/New York 2005, S. 63&nbsp;f. (Teil II, 2: *Wo liegt der Orient?*) 
* Abbas Amin: *Ägyptomanie und Orientalismus: Ägypten in der deutschen Reiseliteratur (1175–1663). Mit einem chronologischen Verzeichnis der Reiseberichte (383–1845)*. Walter de Gruyter, Berlin 2013 (= Studien Zur Deutschen Literatur, Bd. 202) e-ISBN 978-3-11-029923-6 ISBN 978-3-11-029893-2. 
* Michael Sommer: *Der römische Orient. Zwischen Mittelmeer und Tigris*. Konrad Theiss, Stuttgart 2006, ISBN 978-3806219999 
*  Gereon Sievernich, Hendrik Budde (Hrsg.): *Europa und der Orient 800–1900.* (eine Ausstellung des 4. Festivals der Weltkulturen Horizonte ‘89 im Martin-Gropius-Bau, Berlin, 28. Mai–27. August 1989) Bertelsmann Lexikon Verlag, Gütersloh/Münche 1989, ISBN 978-3570050767 
* Alfred Schlicht: *Die Araber und Europa. 2000 Jahre gemeinsamer Geschichte.* Kohlhammer, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-17-019906-4
Westgotenreich

__NOTOC__  

S **Westgooteriich** isch s Riich gsi, wo d Westgoote 418 im Südweste vo Gallie errichdet häi. Si Zentrum het sich denn uf die Iberisch Halbinsle verschoobe, wo s bis 711 (bzw. 725) existiert het.

Für d Zit vo 418 bis 507 reedet mä vom **Tolosanische Riich** oder vom **Riich vo Toulouse**, mit dr Hauptstadt Tolosa (s hütige Toulouse). Wo si 507 vo de Franke besigt worde si, häi si dr grösst Däil vo de Gebiet in Südgallie und d Hauptstadt Tolosa velore, und dr Schwerpunkt vom Westgooteriich het sich uf die Iberischi Halbinsle verlaageret. Das isch dr Aafang vo dr zwäite Faase gsi, wo men ere noch dr nöije Hauptstadt Toledo s **Toledanische Riich** säit.

Noch ere verheerende Niiderlaag gegen e muslimischi Invasionsarmee im Joor 711 isch s Westgooteriich undergange. Äinzelni Regione häi lenger Widerstand gläistet: in dr nordöstlige Tarraconensis bis 719 und im südgallische Riichsdäil Septimanie bis 725.

S Westgooteriich isch vom ene föderierte Chriegerverband gründet worde und het in e Hufe Hiisichte e Brugg zwüsche dr Antike und em Middelalter bildet, wil do uf dr äinte Site die spootantike Strukture lenger bestande häi as in e Hufe andere Regione vom römische Weste, und uf dr andere Site d Lääbens- und Rächtsforme vom Middelalter in e baar Beriich prototüpisch und in Aasätz entwigglet worde si.

## Litratuur
* Dietrich Claude: *Geschichte der Westgoten*. Kohlhammer, Stuttgart 1970 (Iifüerig).
* Dietrich Claude: *Adel, Kirche und Königtum im Westgotenreich*. Thorbecke, Sigmaringe 1971 (Standardwärk öber d Verfassigsgschicht).
* Roger Collins: *Visigothic Spain 409-711*. Blackwell, Oxford 2004, ISBN 0-631-18185-7.
* Alberto Ferreiro: *The Visigoths in Gaul and Spain A.D. 418-711: A Bibliography*. Brill, Leiden 1988, ISBN 90-04-08793-1 
* Wolfgang Giese: *Die Goten*. Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3-17-017670-6. 
* 
* Gerd Kampers: *Geschichte der Westgoten*. Schöningh, Paderborn 2008, ISBN 978-3-506-76517-8.
* Edward A. Thompson: *The Goths in Spain*. Clarendon Press, Oxford 1969.

## Weblingg
Hauterive

**Hauterive** chan folgendes bedüte:
* *Hauterive*, d Churzform vo Hauterivium, e Phase vo de Chriidezit, vor 134–130 Mio. Johr

**Hauterive** isch de Name vo folgende geografische Objekt:
* Hauterive FR, e Gmeind im Kanton Friburg, Schwiz
* Hauterive NE, e Gmeind im Kanton Neueburg, Schwiz
* *Hauterive (Allier)*, e Gmeind im Département Allier, Region Auvergne, Frankriich
* *Hauterive (Orne)*, e Gmeind im Département Orne, Region Basse-Normandie, Frankriich
* Hauterive (Yonne), e Gmeind im Département Yonne, Region Burgund, Frankriich
* Hauterive-la-Fresse, e Gmeind im Département Doubs, Region Franche-Comté, Frankriich
sowie:
* Kloster Hauterive, es Chloster im Kanton Friburg, Schwiz

**Lueg au:**
* Hauterives, e Gmeind im Norde vom Département Drôme, Region Rhône-Alpes, Frankriich
Uli Sckerl

Dr **Hans-Ulrich „Uli“ Sckerl** (* 28. April 1951 in Weinheim; † 14. Februar 2022 au dert) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene) gsii.

## Uusbildig un Beruef
Nech em Abitur z Weinheim het dr Sckerl Jura un Volkswirtschaftslehr z Heidelberg un z Frankfurt studiert. Ab 1980 het er as Beroter un Gschäftsfierer gschafft.

## Bolitischi Laufbahn
Dr Uli Sckerl isch syt 1980 Mitglid vu dr Griene gsii. Ab 1998 isch er Vorsitzer vum griene Chraisverband Neckar-Bergstroß gsii, die Funktion het er au scho vu 1980 bis 1990 ghaa. Ab 1984 isch er Mitglid im Chraisdag vum Rhy-Necker-Chrais gsii un dert vu 1984 bis 2011 Vorsitzer vu dr Chraisdagsfraktion vu dr Griene gsii. Vu 1989 bis 1998 isch er Gmairot fir d GLH z Hirschberg gsii, ab 2004 isch er Stadtrot fir di Grien Alternativ Lischt z Weinheim gsii. Vu 1999 bis 2014 isch er Midgliid vu dr Verbandsversammlig vum Verband Region Rhein-Neckar gsii. In däre Funktion isch er ab 2001 au Mitglid im Landesvorstand vu dr Griene z Bade-Wirttebärg gsii. Anne 2006 isch dr Sckerl in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Im Landdag isch er Mitgliid im Präsidium, im Ständigen Uusschuss, im Innenuusschuss, im Untersuechigsuusschuss „EnBW-Deal“, im Uusschuss no Artikel 62 vu dr Verfassig (Notbarlemänt), im Untersuechigsuusschuss „Polizeieinsatz Schlossgarten II“ un im Barlemäntarische Kontrollgremium gsii. Derzu isch er stellverdrättend Mitglid im Uusschuss fir Finanzen un Wirtschaft, im Uusschuss fir Integration, im Uusschuss fir Europa un Internationali Aaglägehaite, im Petitionsuusschuss, im Wahlbriefigsuusschuss un in dr Enquetekommission „Rechtsextremismus“ gsii. In dr Griene-Fraktion isch er innebolitische un kommunalbolitische Sprächer gsii. Syt dr Konschtituierig vu dr neie Landesregierig unter dr Fierig vum Winfried Kretschmann am 12. Mai 2011 isch dr Sckerl barlemäntarische Gschäftsfierer un stellverdrättende Fraktionsvorsitzer vu dr Grienen im Landdag gsii. Anne 2009 het er dr Ehrering vum Rhy-Necker-Chrais iberchuu.

Vu 1999 bis 2010 isch dr Sckerl ehreamtlige Vorsitzer vu dr grien-noche kommunalbolitische Verainigung „Grüne und Alternative in den Räten Baden-Württemberg (GAR)“ gsii, wu uf Landesebeni d Inträsse vu dr rund 1250 grienen un grien-noche kommunale Mandatsdregerne z Bade-Wirttebärg verdritt. 

## Privats
Dr Sckerl isch ghyrote gsii un het zwai Chinder ghaa. Är het mit syre Familie z Weinheim gläbt.

## Sunschtigs Engaschmänt
* Mitglid im Byrot vum Pilgerhaus Weinheim
* Mitglid im Ufsichtsrot vu dr Stadtwerke Weinheim GmbH. 
* Stellverdrättend Mitglid im Ufsichtsrot vu dr Abfallverwertungsgesellschaft des Rhein-Neckarkreises mbH,
* Stellverdrättend Mitglid im Ufsichtsrot vu dr Gesundheitszentren Rhein-Neckar gGmbH  (GRN)
* Stellverdrättend Mitglid im Ufsichtsrot vu dr Jugedyyrichtig Stift Sunnisheim gGmbH

## Weblink
* Homepage vum Uli Sckerl
* dr Uli Sckerl uf dr Internetsyte vu syre Landsagsfraktion
* Abgordnetesyte vum Uli Sckerl bim Landdag Bade-Wirttebärg
* 

## Fueßnote
Córdoba (Spanien)

**Córdoba** [] isch d Hauptstadt vo dr Browinz Cordoba z Spanie und die drittgrössti Stadt z Andalusie.

## S Klima
Córdoba het e kontinentals Middelmeerklima, wo vom Atlantik beiiflusst wird. D Winter si mild, Frost isch sälte. Im Summer isch normalerwiis seer häiss mit hooche dääglige Tämpraturschwankige. Die durchschnittlige Höggsttämpratuure si die höggste in ganz Öiropa. Im Summer wird s regelmäässig häisser as 40&nbsp;°C. D Durchschnittstämpratuure im Juli und August lige bi 27&nbsp;°C. Wägem atlantische Iifluss konzentriere sich d Niiderschleeg uf die chüelere Mönet Dezämber bis Februar. Die jöörligi Niiderschlagsmängi schwankt seer stark, chann aber gröösser as 500&nbsp;mm si.

Die höggsti Tämpratuur, wo je vom *Observatorio del Aeropuerto de Córdoba* gmässe worde isch, isch 46,6&nbsp;°C (23. Juli 1995) gsi, die diefsti Tämpratur -8,2&nbsp;°C (28. Januar 2005).

## D Wirtschaft
D Schmuckindustrii isch äini vo de Hauptsüüle vo dr Stadt. Es git mee as 700 Firme und die beschäftige zämme 15'000 Lüt. Z Córdoba wärde öbbe 70 % vo allem Schmuck in ganz Spanie broduziert und dr Erlöös macht 11,8 % vom BIP vo dr Browinz us. 

Au im Turismus ghöört Córdoba zu de wichdige Zentrum in Spanie. D Stadt gältet as äini vo de turistische Seenswürdigkäite z Spanie. Sit 1984 ghört si zum Unesco-Wältkulturerb. 2014 het s fast 1,4 Millione Übernachtige gee. 

Dr Handel isch in de Händ vo chliinere und middelgroosse Undernääme wie fast überall sust im Land au.

## Litratuur
* Sabine Panzram: *Stadtbild und Elite. Tarraco, Corduba und Augusta Emerita zwischen Republik und Spätantike.* Steiner. Stuttgart 2002, ISBN 3-515-08039-2.
* Antonio Muñoz Molina: *Stadt der Kalifen. Historische Streifzüge durch Córdoba.* Rowohlt, Reinbek 1994, ISBN 978-3-499-13281-0.

## Weblingg

* Turismus und Dänkmööler z Cordoba (spanisch)
* Turismus und Dänkmööler z Cordoba (änglisch)

## Fuessnoote
Kai Schmidt-Eisenlohr

Dr **Kai Schmidt-Eisenlohr** (* 4. Oktober 1978 z Haidelberg) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Vu 2011 bis 2016 isch er Mitglid vum Landdags vu Bade-Wirttebärg gsii. 

## Uusbildig un Beruef
Dr Schmidt-Eisenlohr het am Gymnasium Wiesloch s Abitur gmacht un derno Zivildienscht am Pfaaramt Hailig Chryz am Psychiatrische Zeäntrum Nordbade. Derno het er an dr BA Mannem Bedribswirtschaftslehr mit Fachrichtig Dienschtlaischtigsmarketing studiert un e Uuslandssemeschter z Cambridge gmacht. Noch eme Ufböustudium zum Master of Science im Beraich Wirtschaftsingenieurwäsen an dr Hochschuel Mannem het er näbe syre Arbet bi Freudenberg IT z Weinheim am Lehrstuel fir Wirtschaftsinformatik an dr TU Darmstadte zum Dr. rer. pol. promoviert. Raise dur Mittelamerika, Paleschtina un Sidamerika hän en derzue brocht, si fir Projäkt in Entwickligsländer z engaschiere. E baar Johr het er bi dr BridgingIT GmbH, eme mittelständische Berotigshuus, as IT-Beroter un Projäktmanager gschafft.

Vu 2016 bis 2019 isch er Gschäftsfierer vu dr Landesagäntur Baden-Württemberg International mit Sitz z Stuegert gsii. Vu 2019 bis 2022 isch er Gschäftsfierer bi Schweickert Netzwerktechnik z Walldorf gsii. Syt em 1. Septämber 2025 isch er CEO vu dr Skillqube GmbH.

## Bolitischi Laufbahn
Dr Schmidt-Eisenlohr isch in dr Schuelzyt Grindigsmitglid vu dr „Grien Alternative Juged“ z Wiesloch un Grinder vum „Arbetschrais Schuel“ vu dr Griene Juged Bade-Wirttebärg gsii un derno ain vu dr erschte Jugedgmairet z Wiesloch. Anne 1999 isch er zum erschte Mol dr Gmairot z Wiesloch gwehlt wore. Derzue isch er Scheff am Jugedgricht z Haidelberg gsii. Bi dr Landdagswahl 2011 isch er in Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Är isch dr erscht grien Landdagsabgornete fir dr Landdagswahlchrais Wiesloch gsii. Im Landdag isch er Sprächer vu syre Fraktion fir Wisseschaft, Forschig un Innovation un Vorsitzer vu Arbetschrais gsii. Är isch Mitglid im Uusschuss Wisseschaft, Forschig un Chuscht un im Uusschuss Europa un Internationali Aaglägehaite gsii. Derzue isch er stellverdrättend Mitglid im Präsidium, im Uusschuss fir Finanzen un Wirtschaft, im Uusschuss fir Kultus, Juged un Sport, im Innenuusschuss, im Uusschuss fir Umwält, Klima un Energywirtschaft, im Uusschuss fir Verchehr un Infrastruktur, im Petitionsuusschuss un in dr Enquetekommission „Bfläg“ gsii. Bi dr 
Landdagswahl 2016 isch er nimi in Landdag gwehlt wore. Im Oktober 2015 het er as Oberburgermaischter vu Wiesloch landidiert, isch aber em Dirk Elkemann unterläge.

## Privats
Dr Kai Schmidt-Eisenlohr isch ghyrote. Är isch 2014 dr erscht Landdagsabgordnete z Dytschland gsii, wu in Elterezyt gangen isch.

## Sunschtigs Engaschmänt
* Vorsitzer vum Vorstand vu dr Bürgergenossenschaft Wiesloch eG. 
* Stellverdrättend Mitglid vum Byrot vu dr Palatin Kongresshotel- und Kulturzentrum GmbH, Wiesloch
* Mitglid bi dr Turn- und Sportgemeinschaft 1885 Wiesloch e. V.
* Mitglid bi dr Stadtkapelle Wiesloch e. V.

## Weblink

## Fueßnote
Samariter

**Samariter** chan folgendes bedüte:
* es anders Wort för en Aaghörige vo de Religionsgmeinschaft vo de Samaritaner (i de Landschaft Samarie, im Westjordanland, nördlich vo Jerusalem)

* abgleited vom Barmherzige Samariter im biblische Gliichnis (Lk 10,25-37):
** d Bezeichnig för en sälbstlose Hälfer oder e Hälferi
** e veralteti Bezeichnig för en Ersthelfer; im 19. Johrhundert / Aafang vom 20. Johrhundert händ d Erst-Hilf-Kurs «Samariterkurs» gheisse
** en Churzbegriff för en Mitarbeiter vo Hilfsorganisazione, wo wie z.&nbsp;B. Samaritan International, de Arbeiter-Samariter-Bund oder de Schwizerisch Samariterbund das Wort im Name träged
** im Samariterdilemma, en sozialwüsseschaftliche Begriff
Koscher

**Koscher** (jiddisch vo  *kascher*, aschkenaseschi Uussprooch *koscher*, dütsch ‚geeignet‘, ‚tauglich‘, ‚rein‘) chan folgendes bedüte:
* i de jüdische Religion erlaubti Nahrigsmittel, Gegeständ oder Handlige, lueg u.&nbsp;a. Jüdeschi Spiisegsetz (Kaschrut)
* i de dütsche Umgangssprooch „iiwandfrei“, „unbedenklich“ oder „suber“
* im pfälzische Dialekt e Bezeichnig för eRindswurst
Rheinsteg Nohl

Dè **Rhyschteeg Nohl** isch è Passèrèllè für Fuèssgänger un Velofaarer. S Bauwärch übberschpannt ugfäär ein Kilometer unterhalb vum Rhyfall dè Hochrhy un vobindet im schwizer Kanton Züri d Gmeindè Laufè-Uuwisè mit irèm Ortsdeil Nohl uff dè nördlichè rächtè Rhysitè.

Iè dè Johr 1955/56 isch dè Steeg mit èrè 3,0&nbsp;Meter breitè Faarbaan als Ersatz für è Fäärè aaglait worrè. S isch è dreifäldrigi 109,1&nbsp;Meter langi Spannbedongkonschtruktion mit Stützwittè vo 33,5&nbsp;Meter bi dè Randfälder un 42,1&nbsp;Meter bi dè mittlerè Öffnung. Dè Bruggèübberbau hèt i dè Querrichtig ein Steeg mit Plattèbalchèquerschnitt vo 78&nbsp;Zentimeter Höchi i dè Bruggèmitti. D Höchi stygt voutèförmig uff 128&nbsp;Zentimeter übber dè beidè schiibèförmigè Flusspfyler aa.

## Literadur
* Hans Rudolf Stierli, Erwin Stucki, Paul Wüst: * Vor dem Bau der N4: Die Rheinübergänge zwischen Stein am Rhein und Eglisau*. Im:*Rheinbrücke N4*, Hrsg. Nationalstrõssèbüro vum Kanton Schaffuusè, Meier Volaag Schaffuusè 1995, ISBN 3-85801-112-6

## Weblingg
Hünenberg

**Hünenberg** chan folgendes bedüte: 

Ortschafte:
* Hünenberg ZG, e Gmeind im Kanton Zug, Schwiz
* *Hünenberg (Meinersen)*, en Ortstail vo de Gmeind Meinersen, Landchreis Gifhorn, Nidersachse, Dütschland

Bärg:
* *Hünenberg*, en Bärg bi Biilefeld - mit de *Hünenburg Bielefeld*, Nordrhii-Westfale, Dütschland
* *Höheberg* au *Hünenberg*, en Bärg im Landkreis Eichsfeld, Thüringe, Dütschland

Burge:
* Burg Hünenberg, e Burgruine i de glichnamige Gmeind im Kanton Zug, Schwiz
Anna-Haag-Preis

Dr **Anna-Haag-Preis** ischt a deitscher Litradurpreis. Bi 2022 hôt-er **Thaddäus-Troll-Preis** ghoißa.

## Gschicht ond Zweck
Der Preis ischt em Todesjôhr vom Thaddäus Troll (1980) vom *Förderkreis deutscher Schriftsteller in Baden-Württemberg e. V.* ens Leaba gruafa wôrra. Dô drmit sollet qualifiziirde Autorinna ond Autora, wo mit-em Hauptwohnsitz en Bada-Wirdaberg gmeldet, abr noh koim graußa Leaserkreis bekannt send, gferdret werra. So ebbes ischt nemlich emmer a grauß Ôliaga vom Thaddäus Troll gwäa, wo-nr sich arg drmit vordeant gmacht hôt. Dui Persoo, wo sellen Preis zuaerkannt kriagt, kriagt a Urkunde ond a Stipendium. Voraussetzong ischt, dass-se entweder a abgschlosses Manuskript oder a vollständich vorfassts Buach vorlega kô.

Em Johr ischt dr Preis en *Anna-Haag-Preis* umbenännt wôrra, no dr Anna Haag.

## S Preisgeld
Zom erschda Môl vorgeaba wôrra isch der Preis 1981 an da Manfred Esser. Dômôls hôt s Preisgeld noh 5.000 DM ausgmacht. Enzwischa send abr mehrere Steigeronga erfolgt. Zorzeit send’s 10.000 Euro. 

## Älle Preisträger

## Weblink
* Thaddäus-Troll-Preis
* Anna-Haag-Preis
Ibn Tibbon

**Ibn Tibbon** (au d **Tibbonide**) isch dr Naame von ere jüüdische Familie, wo im Middelalter meereri Autore und Übersetzer us em Arabische ins Hebräisch drzueghöört häi:

* Jehuda ibn Tibbon (1120 — 1190), Übersetzer (Biinaame *dr Vater vo de Übersetzer*), dr Stammvater vo dr Familie Ibn Tibbon: Z Granada uf d Wält cho, het er Spanie 1150 verloo, woorschinlig wäge de Juudeverfolgige vo de Almohade und isch uf Lunel in Südfrankriich gange. Dr Benjamin vo Tudela erwäänt, ass er 1160 dört Mediziner gsi isch. Er isch öbbe 1190 z Marseille gstorbe.

* Samuel ibn Tibbon (1160 z Lunel — 1230 z Marseilles), Autor und Übersetzer, Soon vom Jehuda ibn Tibbon. Er isch e jüüdische Filosoof und Arzt gsi und en Aahänger vom Maimonides und däm sinere Interpretazioon vo dr Bible. Bekannt isch er für sini Übersetzige vo rabbinischer Litratuur us em Arabische uf Hebräisch und für sine Übersetzige vo und Schrifte über d Filosofii vom Maimonides. 

* Moses ibn Tibbon (öbbe 1200 z Marseilles — öbbe 1283), Übersetzer, Autor und Arzt, Soon vom Samuel ibn Tibbon. 

* Judah ben Moses ibn Tibbon, Rabbiner z Montpellier, wo in dr Kontrowärse über e Maimonides und sini Leere dört uusegstande isch. Vo sine Wärk isch käis me erhalte.

* Jakob ibn Tibbon (1236—1307), Autor, Übersetzer und Astronom, Änkel vom Samuel ibn Tibbon. In dr Kontrowärse zwüsche de Maimoniste und iire Gegner, het er s wüsseschaftlige Dänke gegen e Abba Mari und sini Aagänger verdäidigt.
Alexander Salomon

Dr **Alexander Salomon** (* 6. Augschte 1986 z Charlsrue) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene) un syt 2011 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg.

## Uusbildig un Beruef
Dr Salomon het am Helmholtz-Gymnasium z Charlsrue s Abitur gmacht. Derno het er an dr Universitet Mainz Rächtswisseschaft studiert. Dr Salomon isch ghyrote un het di dytsch un au di portugiesisch Staatsburgerschaft.

## Bolitischi Laufbahn
Syt 2002 het si dr Salomon in dr Griene Juged engaschiert. Do isch er Fachforekoordinator Demokraty & Rächt gsii. In dr Zyt vu sym Studium isch er hochschuelbolitisch aktiv gsii. Fir „Campusgrün“ isch er Mitgliid im Studierendebarlemänt vu dr Uni Mainz un Finanzreferänt vum AStA vu dr Universitet Mainz gsii. Är isch Mitgliid vum Chraisvorstand vu dr Griene Charlsrue.

Bi dr Landdagswahl 2011 isch er iber s Zwaitmandat fir dr Wahlchrais Charlsrue II in Landdag gwehlt wore. Zum Zytpunkt vu dr Wahl isch er dr jingscht Abgordnete im bade-wirttebärgische Landdag gsii.

Bi dr Landdagswahl 2016 het er s Erschtmandat mit 35,1 % vu de Stimme gwunne. Bi dr Landdagswahl 2021 het er sy Diäktmandat mit 38,6 % vu de Stimme chenne verdaidige, bi dr Landdagswahl 2026 duet er nimi kandidiere.

Im Landdag isch er in dr 15. Wahlperiod Mitgliid im Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht, im Innenuusschuss un im Petitionsuusschuss un Mitgliid in dr Enquetekommission „Rechtsextremismus“ un im Untersuechigsuusschuss „Rechtsterrorismus/NSU BW“. Derzue isch er stellverdrättend Mitgliid im Ständigen Uusschuss, im Uusschuss fir Finanzen un Wirtschaft, im Uusschuss fir Kultus, Juged un Sport un im Barlemäntarische Kontrollgremium

In  dr 16. Wahlperiod isch er Mitgliid im Uusschuss fir Finanze, im Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht, im Petitionsuusschuss, im Untersuechigsuusschuss „Rechtsterrorismus/NSU BW II“ un im im Untersuechigsuusschuss „Zulagen Ludwigsburg“

In syre Fraktion isch er Sprächer fir Dateschutzbolitik (2011 bis 2016) un vu 2011 bis 2026 Sprächer fir Medien- un Netzbolitik un fir Wisseschaft un Hochschuelbolitik.

## Sunschtigs Engaschmänt
* Mitgliid im Byrot vum Haus der Geschichte Baden-Württemberg
* Mitgliid im Verwaltigsrot vum Badische Staatstheater Charlsrue
* Mitgliid im Stiftigsrot vum Zentrum für Kunst und Medientechnologie Charlsrue
* Mitgliid im Kuratorium vum Naturkundemuseum Charlsrue
* Mitgliid im Ufsichtsrot vu dr MFG Medien- und Filmgesellschaft Baden-Württemberg mbH.
* Mitgliid im Rundfunkrot vum SWR
* Vizebresidänt vu dr Dytsche Läbes-Rettigs-Gsellschaft (DLRG) Bade
* Mitgliid im Fachbyrot „Team MeX – Mit Zivilcourage gegen Rechtsextremismus“

## Weblink
* 
* Syte vum Alexander Salomon bi dr Griene-Fraktion

## Fueßnote
Alfons VI. von León

Dr **Alfons VI. dr Dapfer** ( * 1037; † 1. Juli 1109 z Toledo)  us em Huus Jiménez isch vo 1065 bis 1109 Köönig vo León gsi und sit 1072 au Köönig vo Kastilie und Galicie. Won er Toledo, die alti Hauptstadt vom Westgooteriich, im Joor 1085 vo de Maure erooberet het, het er e wichdige Mäilestäi in dr Gschicht vo dr spanische Reconquista gsetzt und dr Aaspruch vom leónesisch-kastilische Köönigshuus uf d Vorrangstellig under de spanische Köönig uf dr iberische Halbinsle gsterkt. Im *[[Cantar de Mio Cid]],* äim vo de Hauptwärk vo dr literarische Folklore vo Spanie, isch dr Alfons VI. äini vo de Hauptpersone.

## Litratuur
* 
* Andrés Gambra: *Alfonso VI: Cancillería, curia e imperio. Colección diplomática II.* In: *Fuentes y Estudios de Historia Leonesa.* Vol. 63. León, 1998.
* Elías Gago, Juan Eloy Díaz-Jiménez: *Los restos mortales de Alfonso VI y de sus cuatro mujeres: Inés, Constanza, Zayda y Berta.* In: *Boletín de la Real Academia de la Historia.* Vol. 58 (1911), S. 40–55.
* Angus MacKay, Muhammad Benaboud: *The Authenticity of Alfonso VI’s Letter to Yusuf ibn Tashufin.* In: *Al-Andalus.* Vol. 43 (1978), S. 233–237.
* Angus MacKay, Muhammad Benaboud: *Alfonso VI of León and Castile, ‘al-Imbratur-dhu-l-Millatayn’.* In: *Bulletin of Hispanic Studies.* Vol. 56 (1979), S. 95–102.
* Angus MacKay, Muhammad Benaboud: *Yet Again Alfonso VI, ‘The Emperor, Lord of (the Abherents of) the Two Faiths, the Most Excellent Ruler’: A Rejoinder to Norman Roth.* In: *Bulletin of Hispanic Studies.* Vol. 61 (1984), S. 165–181.
* Ramón Menéndez Pidal: *La España del Cid.* 2 Bänd. Madrid, 1929.
* Bernard F. Reilly: *The Kingdom of León-Castilla under King Alfonso VI 1065-1109.* Princeton University Press, 1988 (online).
* John E. Slaughter: *De nuevo sobre la batalla de Uclés.* In: *Anuario de estudios medievales.* Vol. 9 (1974/79), S. 393–404.

## Weblingg
Kalām

***Kalām*** () isch en arabische Begriff, wo allgemäin „Reed“, „Gsprööch“, „Wort“ bedütet. Im spezifische Sinn bezäichnet er aber e bestimmti Form vom theologische Stritgsprööch, wo sich uf razionali Argumänt stützt. Im arabisch-islamische Middelalter isch dr Kalām d Dialogform zerst vo muslimische, spööter aber au vo jüüdische und christlige Gleerte gsi. Die Gleerte het mä as ***Mutakallimūn*** bezäichnet. 

Im *Kalām* as en äigeni Disziplin vo dr Kontrovärstheologii säit mä au *ʿIlm al-Kalām* ().

## Litratuur
* Michael Cook: "The origins of kalām" in *Bulletin of the School of Oriental and African Studies* 43 (1980) 32-43.
* Alnoor Dhanani: *The Physical Theory of Kalam. Atoms, Space, and Void in Basrian Mu‘tazili Cosmology* (Islamic Philosophy, Theology and Science. Text and Studies; Bd. 14). Brill, Leiden 1994, ISBN 90-04-09831-3 (zugl. Dissertation, Universität Harvard 1991). 
* Josef van Ess: *The Logical Structure of Islamic Theology*. In: Gustav Edmund von Grunebaum (Hrsg.): *Logic in Classical Islamic Culture*. Harrassowitz, Wisbade 1970, S. 21–50, ISBN 3-447-00001-5. 
* Josef van Ess: "Disputationspraxis in der islamischen Theologie. Eine vorläufige Skizze" in *Revue des études islamiques*, Bd. 44 (1976), S. 23–60, .
* Josef van Ess: "Early Development of Kalām" in G.H.A. Juynboll (ed.): *Studies on the First Century of Islamic Society*. Carbondale/Edwardsville 1982. S. 109-123.
* Josef van Ess: *Theologie und Gesellschaft im 2. und 3. Jahrhundert der Hidschra. Eine Geschichte des religiösen Denkens im frühen Islam*. 6 Bde. Berlin: De Gruyter 1991-97.
* Richard M. Frank: *Beings and Their Attributes. The Teaching of the Basrian School of the Mu‘tazila in the Classical Period* (Studies in islamic philosophy and science). University Press, Albany, N.Y. 1978, ISBN 0-87395-378-9. 
* Louis Gardet, Georges Anawati: *Introduction à la théologie musulmane. Essai de théologie comparée* (Etudes de philosophie médiévale; Bd. 37). 3. Aufl. Vrin, Paris 1981 (Noochdruck vo dr Usgoob Bariis 1948).
* Saul Horovitz: *Ueber den Einfluss der griechischen Philosophie auf die Entwicklung des Kalam*. Breslau: Schatzky 1909. Onläin: http://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/freimann/content/titleinfo/771022
* Tilman Nagel: *Geschichte der islamischen Theologie. Von Mohammed bis zur Gegenwart*. C.H.Beck, Münche 1994, ISBN 978-3-406-37981-9 (besonders leicht zugängliche Einführung).
* Shlomo Pines: "An Early Meaning of the Term *mutakallim*" in *Israel Oriental Studies* 1971 (1) 224-240.
* William Montgomery Watt: *The Formative Period of Islamic Thought*. Oneworld Edition, Edinburgh 2002, ISBN 1-85168-152-3 (Nachdr. d. Ausg. Edinburgh 1973). 
* William Montgomery Watt: *Islamic Philosophy and Theology. An extende survey*. University Press, Edinburgh 1979, ISBN 0-7486-0749-8. 

## Weblingg
* David Bertaina: *[http://www.encyclopedie-humanisme.com/?Christian-Kalam Christian Kalâm]*, in: Houari Touati (Hg.): *Encyclopedia of Mediterranean Humanism*, Bariis 2014.
Konzil von Vienne

S **Konzil vo [[Vienne (Isère)|Vienne]]** het vom 16. Oktober 1311 bis zum 6. Mai 1312 stattgfunde. Es isch s 15. Allgemäine Konzil gsi und isch vom Babst Clemens V. iiberüeft worde.

S Konzil het entschiide, ass mä de Tämpler d Heresii und d Blasfemii, won män ene 1307 im Tämplerbrozäss vorgworfe het,  nit noochgwiise häig. Mä sött aber dr Orde äinewääg uflööse, scho nume wägen em schlächte Ruef, won er jetz gha häig, zum witere Schaade vo dr Chille abzwände. Dr Babst het denn in witere Bulle, under anderem *[[ad providam]]*, dr Bsitz vo de Tämpler em Johanniterorde gee.

Dr rhiinisch Brelat het dr Aadraag gmacht, ass s faarende Beginedum allgemäin sött verbote wärde und au s Habit vo iirem Orde und ass si sust exkommuniziert sötte wärde (Bulle *Cum de quibusdam*). De übrige Begine und Begarde het mä Briwilegie wie s Rächt z breedige und Biicht abznee, wäggnoo, und au d Fraueseelsorg (*cura monialium*) verbote. In dr Bulle *Ad nostrum quia* si antinomischi und autotheistischi Heresie verurdäilt worde, zum Däil uf dr Grundlaag vo Leersetz, wo us em *Spiegel vo de äifache Seele* vo dr Begine Margareta Porete gnoo worde si. D Verurdäilig und d Setz wo din zitiert wärde, si d Basis für d Verfolgig vo de *Brüeder und Schwöstere vom Freie Gäist* im 14. Joorhundert gsi.

Au d Bulle *[[Super cathedram]]* vom Bonifatius VIII. isch ernöijeret worde. Si bestimmt, ass d Mendikante e Viertel vo iirem Verdienst (und vo iire Erbaasprüch) dr Chille müesse abgee.

Die Dekret si aber erst 1317 veröffentligt worde, wil dr Babst Clemens V. churz noch em Konzil gstorbe isch.

Usserdäm isch beschlosse worde, ass mä in de Uniwersidääte Bariis, Oxford, Bologna und Salamanca Leerstüel für Hebräisch, Arabisch und Chaldäisch söll iirichde.

## Litratuur
* Malcolm Charles Barber: Art. *Vienne, Konzil von*. In: Theologische Realenzyklopädie 35 (2003), S. 76–79 (mit witerer Lit.)
* Jan Ballweg: *Konziliare oder päpstliche Ordensreform. Benedikt XII. und die Reformdiskussion im frühen 14. Jahrhundert*. Spätmittelalter und Reformation N.R. 17. Mohr Siebeck, Tübinge 2001 ISBN 3-16-147413-9
* Ewald Müller: *Das Konzil von Vienne 1311–1312. Seine Quellen und seine Geschichte*. Vorreformationsgeschichtliche Forschungen 12. Aschendorff, Münster i. W. 1934

## Weblingg
* Dokumente
* Artikel in ''Der Welt'' über die aagääbligi Verurdäilig vo de Tämpler
Nikolaus Tschenk

Dr **Nikolaus Tschenk** (* 16. Novämber 1953 z Stanišić, Jugoslawien) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene).

## Uusbildig un Beruef
Dr Tschenk isch z Rödermark uf d Volksschuel gange. Är het d Schuel un d Uusbildig abbrochen un isch as Uusstyger uf Indie gange. In eme chilchlige Sozial- un Drogeprojäkt het er drei Johr lang z Afganischtan, z Indien un z Nepal gschafft. No syrer Ruggchehr uf Dytschland het er z Stuegert uf em zweete Bildigswäg s Abitur noogholt un het an dr Universitet Stuegert Gschicht, Bolitik un Volkswirtschaft studiert. Derno het er as Schurnalischt un Redakteer gschafft, bis er anne 2005 Oberstapflelehrer an ere Waldorfschuel woren isch.

## Bolitischi Laufbahn
Anne 1985 isch dr Tschenk Mitgliid vu dr Griene wore. Vu 1986 bsi 1988 isch er Bezirksbyrot z Merenga gsii. Vu 1987 bsi 1988 isch er Mitgliid im Chraisvorstand vu dr Griene z Stuegert gsii un syt 1998 isch er Sprächer vum Mehrenger Ortsverain vu Bindnis 90/Di Griene. Wu dr Werner Wölfle z Stuegert zum Burgermaischter gwehlt woren isch, isch dr Tschenk 2011 fir ihn as Abgordnete vum Wahlchrais Stuegert II in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg noogruggt. Anne 2015 isch bekannt wore, ass dr Tschenk fir d Landdagswahl 2016 dr Wahlchrais em Griene-Minischter Winfried Hermann iberlosst.

Im Landdag isch er Mitgliid im Uusschuss fir Finanzen un Wirtschaft, im Uusschuss fir Verchehr un Infrastruktur un im Petitionsuusschuss. Derzue ischer stellverdrättend Mitgliid im Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht, im Uusschuss fir Umwält, Klima un Energywirtschaft, im Uusschuss fir Arbet un Sozialornig, Familie, Frauen un Seniore un im Uusschuss fir Europa un Internationals.

## Sunschtigs Engaschmänt
* Mitgliid vu Amnesty International
* Mitgliid vum Evangelische Studiewärch Villigst (Altvilligster)
* Mitgliid vum Ferderverain vu dr Freie Waldorfschuel Baggena
* Mitgliid vum Sonnenberg-Verein e.&nbsp;V. Stuegert-Mehrenga
* Mitgliid vu dr Gnosseschaft vu dr „Tageszeitung“

## Privats
Dr Nikolaus Tschenk isch ghyrote mit dr Christine Dietenmaier. Us ere erscht Eh het er zwoo Dechtere. 

## Weblink

* Homepage vum Nikolaus Tschenk
* Syte vum Nikolaus Tschenk bim Landdag vu Bade-Wirttebärg
* 
* Syte vum Nikolaus Tschenk bi dr Griene-Fraktion
Alhambra-Edikt

__NOTOC__

S **Alhambra-Edikt** au as *Decreto de la Alhambra* oder *Edicto de Granada* bekannt, isch 1492 mit zwäi nid idäntische Teggst erloo worde, äine für d Herrschaftsgebiet vo dr Chroone vo Kastilie und dr ander für die vo dr Chroone vo Aragón. Die kastilisch Wersioon isch vo de *[[Katholische Könige|katholische Köönig]]* Isabella vo Kastilien und Ferdinand&nbsp;II. vo Aragón in sinere Funkzioon as Ferdinand&nbsp;V. vo Kastilie underschriibe. Die aragonesisch Wersioon isch nume vom Ferdinand&nbsp;II. vo Aragón underschriibe. S Edikt het aagordnet, ass d Juude us alle Territorie vo dr Chroone vo Kastilie und vo dr Chroone vo Aragón vom 31.&nbsp;Juli vom Joor aa verdriibe wurde, wenn si bis denn nit zum Christedum konwertiert häi. 

Die ersti organisierti christligi Rebellioon gege die muslimischi Herrschaft het z Asturie  im Joor 718 aagfange, und het zur Reconquista gfüert. D Reconquista isch im Joor 1492 mit dr vollständige Erooberig vom letschte muslimische Herrschaftsberiich uf dr iberische Halbinsle, em Emiraat vo Granaada, und em Alhambra-Edikt ume gsi.
 
Mit em Edikt het d Verdriibig von ere Bevölkerigsgrubbe aagfange, wo sit Joorhunderte uf dr iberische Halbinsle aasäässig gsi isch. Es het e hufe *[[Converso]]s* gee, Juude, wo mäistens under massivem Druck zum Christedum „bekeert“ worde si und won ene s Volk verächtlig au *[[Marranos]]* gsäit het, und die si under em Generalverdacht vo dr Spanische Inkwisizioon gstande, ass si im Ghäime immer no Juude sige. Immer wider het mä brüeft, öb die Zwangsdaufte wirklig Christe si. D *Conversos*, wo in de Inkwisizioonsverfaare wäge Heresii verurdäilt worde si, si hüfig noch sogenannte Autodafés öffentlig uf em Schiterhufe verbrennt worde. D Inkwisizioon het sich nume mit daufte Christe und nit mit Juude befasst.

Am 16. Dezämber 1968, wo d Synagoge z Madrid iigweiht worde isch, isch s Alhambra-Edikt vo de katholische Köönig vo dr spanische Regierig für unwirksam erkläart worde, aber erst am 1. April 1992 het s dr spanisch Köönig Juan Carlos I. für immer usser Chraft gsetzt.

Zum Aalass vom 500. Jooresdaag vom Alhambra-Edikt het s spanische Parlamänt 1992 e Kooperazioonsabkomme mit em Verband vo de jüüdische Gmäinde in Spanie verabschiidet, wo d Beziejige zwüschen em spanische Staat und de Bürger vo jüüdischer Konfession reeglet.

## Litratuur
* Georg Bossong: *Die Sepharden. Geschichte und Kultur der spanischen Juden.* Beck, Münche 2008, ISBN 978-3-406-56238-9.
*
* Michael Grüttner: *Die Vertreibung der spanischen Juden 1492.* In: Geschichte in Wissenschaft und Unterricht, 47, 1996, S. 166–188.
* Steffen Jost: *1492 als spanischer Erinnerungsort. Entwicklung und Wandel des kulturellen Gedächtnisses in Spanien.* VDM, Saarbrücken 2008, ISBN 978-3-639-10925-2. (Rezension; PDF; 53&nbsp;kB).
* Béatrice Leroy: *L’expulsion des juifs d'Espagne*. Berg international, Bariis 1990, ISBN 2-900269-63-6 (*Faits et représentations*).
* 

## Weblingg

* Edicto de Granada (spanisch) 
* Änglischi Übersetzig bi ''Foundation for the Advancement of Sephardic Studies and Culture'' (FASSAC)
* Änglischi Übersetzig bi www.jrbooksonline.com

## Fuessnoote
Scheiterhaufen

Dr **Schiterhufe** (althoochdütsch *scît* „Holzstück“) isch e Hufe vo Schiter gsi, wo mä druf Dooti verbrennt het (Füürbestattig)  oder Lüt dur Verbrenne hiigrichdet het (Füürdood). Er het bi Büecherverbrennige au drzue dient,  Schrifte und Büecher z verbrenne, wo vo dr Zensur verbote worde si.
## Dr Füürdood
Dr Füürdood isch im Römische Riich in dr Spootantike e verbräiteti Form vo dr Diidesstroof gsi. Im Spootmiddelalter und in dr Früheje Nöizit het mä   Chetzer, wo wäge Heresii zum Dood verurdäilt worde si, vilmol uf em Schiterhufe hiigrichdet. Das het mä au bi de Häxeverfolgige gmacht, aber au Homosexuelli und Verbrächer wie Falschmünzer, Brandstifter und Dieb vo Monstanze si vilmol eso bestrooft worde.

Bi lääbigem Liib z verbrenne isch e schlimme Dood. Doorum het s mänggisch ‚Erliichterige‘ gee. So isch dr Verurdäilti mänggisch erwürgt worde, bevor s Füür iin het afo verbrenne, oder mä het für e Schiterhufe früschs grüens Holz gnoo, so dass er am Rauch verstickt oder mä het em e Seckli mit Schwarzbulver um er Hals ghänggt, wo denn Füür gfange het und explodiert isch.

Zu de Lüt, wo uf em Schiterhufe gstorbe si, häi au bekannti Persoone ghöört, zum Bischbil dr Fra Dolcino (1307), d Margareta Porete (1310), dr Jacques de Molay (1314), dr Jan Hus (1415), d Jeanne d’Arc (1431), dr Girolamo Savonarola (1498), dr Jakob Hutter (1536), dr Thomas Cranmer (1556) und dr Giordano Bruno (1600).

## Litratuur
* 

## Fuessnoote


## Weblingg
Converso

As ***Conversos*** (Pl. vo *Converso*) het mä im spanische und bortugiisische Sproochruum Juude bezäichnet, wo zum katholische Christedum konwertiert häi, und deren iiri Noochkomme. De Konwertite us dr maurische Bevölkerig, wo vom Islam zum Katholizismus konwertiert häi, het mä **Moriscos** (uf Dütsch: Moriske) gsäit.

Zerst häi d *Conversos* scho nume wägen iirem Akt vo dr Waal as usgezäichneti Christe gulte. In de mäiste Fäll het d Konwersioon aber under Zwang stattgfunde und d *Conversos* si vilmol under em Verdacht gstande, ass si Krüptojuude sige und iiri alti Religioon witer wurde usüebe. Vom 13. Joorhundert aa isch en Antisemitismus gege die *Nöi-Christe* (*cristianos nuevos* span. / *cristãos novos* port.) ufchoo. Die Spannige, wo au vo wirtschaftlige Inträsse vo de *Alt-Christe* (*cristianos viejos* span. / *cristãos-velhos* port.) cho si, si denn am Ändi vom Middelalter zun ere Verfolgig vo de *Conversos* dur die Spanischi Inkwisizioon worde. Vom 15. bis ins 19. Joorhundert het jeede, wo z Spanie e hööchers Amt het welle iinee, uf en Uniwersidäät het welle go studiere oder eme Orde het welle biidräte, müesse bewiise, ass si Bluet räin sig, das häisst, ass er nit vo Juude oder vo Muslime wurd abstamme.

*Converso* und ''Marrano'' si in dr hütige Forschig die gängige Bezäichnige für *Juudeoconversos* mir ere iberische Härkumft und deren iiri Noochkomme.
## Lueg au
Marrane

## Litratuur
* Ulrich Horst: *Die spanischen [[Dominikaner]] und das Problem der Judenchristen („conversos“)*, in: *Dominikaner und Juden. Personen, Konflikte und Perspektiven vom 13. bis 20. Jahrhundert / Dominicans and Jews. Personalities, Conflicts, and Perspectives from the 13th to the 20th Century*, hrsg. von Elias H. Füllenbach OP und Gianfranco Miletto, Berlin / Münche / Boston 2015 (= Quellen und Forschungen zur Geschichte des Dominikanerordens, Neue Folge, Bd. 14), S. 273ff.
* Julio Valdeón Baruque: *Judíos y Conversos en la Castilla medieval*. Valladolid 2004. ISBN 84-8183-134-4.
* Norman Roth: *Conversos, Inquisition, and the expulsion of the Jews from Spain*. Wisconsin (1995) 2002. ISBN 0299142302.
* Yosef Kaplan: *Jews and conversos. Studies in society and inquisiton*. Jerusalem 1985.
* David Graizbord: *Conversos*, in: Dan Diner (Hrsg.): *Enzyklopädie jüdischer Geschichte und Kultur* (EJGK). Band 2, Metzler, Stuttgart/Weimar 2012, S. 39–43

## Weblingg
*
Althorn

S **Althorn** isch è Blèchblõsinschtrumänt. S findet bsunders Vowendig in Brass- un Marching-Bands un übbernimmt därt i dè Alt- un Tenorlaag d Rollè vum Waldhorn, d Stimmfüürig lyt denn meischtens i dè Melody, nit i dè Begleitig. Uffgrund vum Ysatz i dè Brass-Bands taucht s Althorn hauptsächlich z Weschteuropa, also z Frankrych, i dè Benelux-Staatè un z Ängland sowiè i dè Schwiz uff.
Bis zu dè Yfüürig vum kombinyrtè Schlagzüüg i d Blõsorcheschter, welli öppè Aafang bis Mitti vo dè 1970er Johr übber d Bünni gangè isch, isch diè akkoridischi Begleitig d Uffgaab vo dè Es-Hörner gsi, in ènger Zämmèarbèt mit dè 2./3. Tenorhorn- sowiè mengmòl au dè 2./3. Bosuunè-Schtimm un dè Tuba. S Schlagzüüg hèt d Es-Hörner denn übberflüssig gmacht, un d Schpiller hèn sich andri Inschrumänt suèchè müèsè. I dè meischtè Fäll sin Althörner in Es, seltener au in F gschtimmt. Uss dèm Grund hèt sich z Mitteleuropa (Dütschland, Öschterrych, Tschechiè un dè Schwiz) dè Uusdrugg **Es-Horn** statt Althorn durrègsetzt. Zuèsätzlich unterscheidet sich s Es-Horn vum Althorn im weschteuropäischè Sinn durch d Bauform, welli meischtens kreisrund wiè nè Waldhorn isch. Markantè Unterschyd zwǜschè Wald- un Es-Horn isch d Aaordnig vo dè Ventylè, wo bim Es-Horn mit dè rächtè Hand bediènt wörrèd, bim Waldhorn mit dè linkè Hand, witerhy hèt s Waldhorn è dütlich witeri Mensur. Wiè uss aaltè Uffnaamè vum Èndi vo 19. un èm Aafang vum 20. Johrhundert z erkènnè isch, hèt mò zu sellnè Zitè zmeischt Es-Hörner in ovaler Bauform gschpillt, d Es-Hörnli hèn dört uusgsää wiè chlyni Tenorhörner.
Nõch èm Uusschterbè vo dè Es-Hörner z Mitteleuropa isch d Bezeichnig *Alt-Horn* exklusyv a diè weschteuropäischi Bauform übbergangè, welli zu dè Familliè vo dè Bügelhörner ghört un um 1840 vom Adolphe Sax erfundè wurrè sin, dõrum heissèd d Bügelhörner au *Saxhörner*.

Althörner hèn gegèübber dè weicher un draagfähiger dönendè Waldhörner dè Vorteil, dass si wòrend èm Marschyrè lychter zum Dräägè und zum Schpillè sin. Witerhy sin si wiè alli übbrigè Blèchblõsinschtrumeät – mit Uusnaam vum Horn – rächtsgriffig, wa nèn eventuèllè Inschtrumentèwechsel erlychterèt. Für dè Schpiller wesèntlich wichtiger isch dè Unterschyd bim Mundschtugg, well alli Althörner mit Kesselmundschtugg gschpillt wörrèd, im Gegèsatz zu dè Waldhörner, wo mit Drichtermundschtugg gschpillt wärrèd. Letschterè Umschtand hèt im Waldhorn denn au dè Titel *Am schwirigschtè z spillendes Blõsinschtrumänt vo dè Wält* un i s Guinness-Buèch brocht. Bim Althorn isch d Intonation, wiè bi allnè Es-Inschtrumänt (vo allem Altsaxophon un Es-Tuba), zimli heikel, wa vill Sorgfalt bim Stimmè vum Althorn erfordèrè duèt.

## Literadur/Wärch
* 

* Philip Sparke (Komponischt):
** *Capricorno.* Selbstvolaag, London (Soloschtugg für Althorn).
** *Masquerade.* Selbschtvolaag, London (Soloschtugg für Althorn).

## Weblinggs
Hohner-Konservatorium

S **Hohner-Konservadorium** z Trossenga ischt a Hochschuel fir a musikalischs Studiom mit em Sitz en dr Hohnerstrôß 4/1. Dr Schwerpunkt leit em Bereich Akkordeon. Dui Eirichdong hôt d Form vo ra Gsellschaft mit beschrenkder Hafdong (GmbH). D Gsellschafder send d Firma Hohner Musikinstrumente GmbH & Co. KG, d Stadt Trossenga ond dr Landkreis Tuddlenga. Vo de Musikhochschuela en Deitschland ischt s Hohner-Konservadorium oina vo de jengere; grendet wôrra isch se nemlich erscht vôr rond ama dreivirdl Jôhrhondert, em Jôhr 1931.

## Ausbildongsgeng
* Vorsemeschder zor Vorbereidong uff d Aufnahmepriafong
* Elektronische Taschdainschdrument, zom Beischbiil Keyboard ond Synthesizer
* Elementare Musikpädagogik
* Ausbildong vo Solischda – dô drfir kommet bloß ganz Hochbegabde en Frôg
* Leidong vo-ma Akkordeon-Orkeschder
* Ausbildongsgang Mundharmonika
* Akkordeon-Jazz ond Popularmusik
* Musikbearbeidong
Mr braucht mendeschdens a Studiom vo sechs Semeschder, om an Abschluss vo-ma staatlich priafda Musikpädagoga macha zo kenna.

## Hauptfach-Dozenda
Am Hohner-Konservadorium lehret 21 hauptamtliche Manna ond Fraua. Zuasätzlich geits noh – wia des bei jedra Hochschuel dr Fall ischt – a ganza Roihe vo Gaschtdozenda. Dr bekanndeschde vo de selle ischt viile Jôhr lang dr Hubert Deuringer gwäa.

## Litradur
* Wolfgang Eschenbacher: *Das Hohner-Konservatorium Trossingen. Die Geschichte einer besonderen Ausbildungsstätte für Musiklehrer.* Springer Verlag 2000, ISBN 978-3-9802675-2-6

## Weblink
* D Webseit vo dera Hochschuel

## Fuaßnoda ond oinzlne Nôchweis