open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Geisingen

**Giisinga** (amtlich *Geisingen*) ischt a Stadt em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Giisinga leit am sideschtliche Rand vo dr Boor. Nochbergmoede send d Stadt Bad Dürrheim im Schwarzwald-Boor-Kroes em Norde, Immadinga em Oschte, Engen ond Tengen im Landkroes Konschtanz ond Blumberg im Schwarzwald-Baar-Kreis em Side ond d Städt Donaueschingen ond Hüfingen, beide im Schwarzwald-Baar-Kreis. em Weschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 41 % Landwirtschaftsfleche, 48,2 % Wald, 9,4 % Sidlongsfleche ond 1,5 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Giisinga gheret d Stadtdoel Aulfingen, Giisinga (mit dr gleichnamige Stadt, em Weiler Dreilärchen, em Schloss ond Gheft Wartenberg ond dr Hef Espenhöfe ond Mühle), Gutmadingen, Kirchen-Hausen (mit dr Gmoedsdoel Kirchen ond Hausen ond em Gheft Immensitz) ond Leipferdingen ond em Wohnblatz Bahnstation Leipferdingen).

## Gschicht
Giisinga ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 764.

## Verwaltong
Giisinga hot sich mit Gmoed Immadinga zom Gmoedverwaltongsverband „Immadinga-Giisinga“ mit Sitz en Giisinga zammegschlosse;

Dr Birgermoeschter vo Giisinga ischt dr Martin Numberger.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Giisinga ghert zom Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.geisingen.de

## Fueßnote
Gosheim

**Gausa** (amtlich *Gosheim*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Gausa leit uf em Grauße Heibärg am Fuaß vom Lembärgs, em hechschte Bärg vo dr Schwäbische Alb. Nochbergmoede send Deilinga em Norde, Wäniga em Oschte, Bubbse ond Bettinga em Sidoschte, Denkinga em Side, Friddlinga ond Wellendingen im Landkreis Rottweil em Weschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 28,6 % Landwirtschaftsfleche, 47,5 % Wald, 22,7 % Sidlongsfleche ond 1,1 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Gausa gheret s gleichnamig Dorf ond s Gheft Aumühle.

## Gschicht
Gausa ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1295 als *Gossheim*. Wia au andre Ortsname, wo uf -*heim* bzw. -*a* enda, ischt da Name Gausa vumena Maa ussem Friamittelalter mit em Name *Gôzzo* abgleitet worda.

## Verwaltong
Gausa hot sich mit dr Gmoede Bubbse, Deilinga, Egesa, Kingsa, Reichabach ond Wäniga zom Gmoedverwaltongsverband „Heuberg“ mit Sitz en Wäniga zammegschlosse;

De Schultes vu Gausa ischt dr Bernd Haller.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Gausa ghert zom Schwäbisch.

## Weblink

* www.gosheim.de

## Fueßnote
Gunningen

**Gunninga** (amtlich *Gunningen*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Gunninga leit uf dr Boor am Fuaß vom 912 Meter hauche Hauekarpfe. Nochbergmoede send d Stadt Spoachenga em Norde, Housa em Oschte, Seidinga-Oberflacht em Side ond Durchhousa ond d Stadt Drossinga em Weschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 59,4 % Landwirtschaftsfleche, 28,7 % Wald, 11,4 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Gunninga ghert nur s gleichnamig Dorf.

## Gschicht
Gunninga ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 797.

## Verwaltong
Gunninga hot mit dr Stadt Drossinga ond dr Gmoede Dalla ond Durchhousa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

D Birgermoeschter vo Gunninga ischt d Heike Ollech.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Gunninga ghert zom Schwäbisch.

## Weblink

* www.gunningen.de

## Fueßnote
Hausen ob Verena

**Housa** (amtlich *Hausen ob Verena*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Housa leit am 912 Meter hauche Hauekarpfe, am Rand vo dr Boor am Fuaß vo dr Schwäbische Alb. Nochbergmoede send d Stadt Spoachenga em Norde, Riata-Weile em Oschte, Seidinga-Oberflacht em Side ond Gunninga em Weschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 40,1 % Landwirtschaftsfleche, 49,1 % Wald, 10,2 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Housa gheret s gleichnamig Dorf Hausen ob Verena, s Gheft Hohenkarpfen ond dr Wohnblatz Hausener Mühle.

## Gschicht
Housa ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1092 (1275: *Husen apud Kalphen*).

## Verwaltong
Housa hot mit dr Stadt Spoachenga ond dr Gmoede Aaldinga, Baalga, Bettinga, Denkinge, Dürba, Friddlinga ond Moalstette a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Housa ischt dr Jochen Arno.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Housa ghert zom Schwäbisch.

## Weblink

* www.hausen-ob-verena.de

## Fueßnote
Immendingen

**Immadinga** (amtlich *Immendingen*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Immadinga leit em Naturpark Obere Donau. Uf dr Gmarkong hot s Doel vo dr Doeneversickerong. Nochbergmoede send Dalla em Norde, d Kroesstadt Duttlinga em Oschte, Emminga-Liptinga em Sidoschte, Engen em Landkroes Konschtanz em Side ond d Stadt Giisinga ond d Stadt Bad Dürrheim em Schwarzwald-Boor-Kroes em Weschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 31,2 % Landwirtschaftsfleche, 60 % Wald, 7,8 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Immadinga gheret d Ortsdoel Hattingè (mit em gleichnamige Dorf, dr Hef Haslerhof, Riedhof, Windegg ond dr Wohnblätz Bahnstation Hattingen ond Wittloh), Hintschingè (mit em glychnamige Dorf ond em Gheft Eschentalerhof), Immadinga (mit em gleichnamige Dorf, em Goedsdoel Bachzimmern ond em Wohnblatz Gundelhof-Höwenegg), Ippingen (mit em gleichnamige Dorf ond dr Wohnblätz Ippinger Mühle ond Schmelzlehäusle), Mauenheim (mit em gleichnamige Dorf ond dr Hef Büchlehof ond Daxmühle) ond Zimmern (mit em gleichnamige Dorf, dr Zenke Amtenhausen ond Talhof ond em Wohnblatz Säge).

## Gschicht
Immadinga Zom 1. Jänner 1971 ischt d Gmoed Zimmern eigmoedet worde, am 1. Dezember 1971 d Gmoed Mauenheim ond am 1. Dezember 1974 d Gmoede Hattingen, Hintschingen ond Ippingen.

## Verwaltong
Immadinga hot sich mit dr Stadt Giisinga zom Gmoedverwaltongsverband „Immadinga-Giisinga“ mit Sitz en Giisinga zammegschlosse;

Dr Birgermoeschter vo Immadinga ischt dr Markus Hugger.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Immadinga ghert zom Bodeseealemannisch.

## Literatur
* Fritz Vögele, Franz Dreyer: *Immendingen. Geschichte einer Gemeinde an der Donauversinkung*. Thorbecke, Sigmaringen 1989, ISBN 3-7995-4121-7.

## Weblink

* www.immendingen.de

## Fueßnote
Irndorf

**Irndorf** (amtlich *Irndorf*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Irndorf leit uf em Grauße Heibärg, ere Hauchfleche vo dr Schwäbische Alb em Naturpark Obere Donau. Em Norde vo dr Gmeod leit s Naturschutzgebiet *Irndorfer Hardt*, mit ere Fleche vo ensgsamt 103 Hektar. Nochbergmoede send Nusplingen em Zollernalbkroes em Norde, Schwenningen em Oschte, Beuron em Side, boede em Landkroes Semmerenga ond ond Bäradal em Weschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 48,2 % Landwirtschaftsfleche, 43,6 % Wald, 6,8 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Irndorf ghert nur s gleichnamig Dorf.

## Gschicht
Em Johr 1094 wird zom erschte Mol a Adliche mit Name Ullrich vo Urendorf gnennt. Bis 1972 hot d Gmoed *Irrendorf* ghoeße.

## Verwaltong
Irndorf hot sich mit dr Städt Mihla ond Friddinga ond dr Gmoede Bäradal, Buacha, Kolbinga ond Renquishause zom Gmoedverwaltongsverband „Donau-Heuberg“ mit Sitz en Friddinga an der Donau zammegschlosse.

Dr Birgermoeschter vo Irndorf ischt dr Jürgen Frank.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Irndorf ghert zom Schwäbisch.

## Weblink

* www.irndorf.de

## Fueßnote
Kolbingen

**Kolbinga** (amtlich *Kolbingen*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Kolbinga leit uf em Grauße Heibärg, ere Hauchfleche vo dr Schwäbische Alb em Naturpark Obere Donau. Nochbergmoede send Housa em Norde, Bäradal em Oschte, d Städt Friddinga ond Mihla em Side, Moalstette em Weschte ond Bettinga em Nordweschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 48,8 % Landwirtschaftsfleche, 42,9 % Wald, 6,4 % Sidlongsfleche ond 1,9 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Kolbinga gheret s gleichnamig Dorf ond s Gheft Ziegelhütte.

## Gschicht
Kolbinga ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1253.

## Verwaltong
Kolbinga hot sich mit dr Städt Mihla ond Friddinga ond dr Gmoede Bäradal, Buacha, Irndorf ond Renquishause zom Gmoedverwaltongsverband „Donau-Heuberg“ mit Sitz en Friddinga an der Donau zammegschlosse.

Dr Birgermoeschter vo Kolbinga ischt dr Konstantin Braun.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Kolbinga ghert zom Schwäbisch.

## Weblink

* www.kolbingen.de

## Fueßnote
Königsheim

**Kingsa** (amtlich *Königsheim*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Kingsa leit uf em Grauße Heibärg, ere Hauchfleche vo dr Schwäbische Alb. Nochbergmoede send Egesa, Bäradal, Housa, Bettinga ond Bubbse.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 37,8 % Landwirtschaftsfleche, 49,3 % Wald, 12,4 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Kingsa ghert nur s gleichnamig Dorf.

## Gschicht
Kingsa ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 777 als *Kunigshaim*.

## Verwaltong
Kingsa hot sich mit dr Gmoede Bubbse, Deilinga, Egesa, Gausa, Reichabach ond Wäniga zom Gmoedverwaltongsverband „Heuberg“ mit Sitz en Wäniga zammegschlosse;

Dr Birgermoeschter vo Kingsa ischt dr Konstantin Braun.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Kingsa ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* *Gemeinde Königsheim: Königsheim – eine Heuberggemeinde*; Autoren: Hans Fortenbacher, Karl Augustin Frech, Jutta Klug-Treppe, Hans-Joachim Schuster, Edgar Speck, Erwin Walz. Geiger-Verlag, Horb am Neckar.

## Weblink

* www.gemeinde-koenigsheim.de

## Fueßnote
Mahlstetten

**Moalstette** (amtlich *Mahlstetten*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Moalstette leit uf em Grauße Heibärg, ere Hauchfleche vo dr Schwäbische Alb em Naturpark Obere Donau. Nochbergmoede send Bettinga em Norde, Housa ond Kolbinga em Oschte, d Stadt Mihla em Side ond Dürbe em Weschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 43,2 % Landwirtschaftsfleche, 49,4 % Wald, 6,2 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Moalstette gheret s gleichnamig Dorf ond d Wohnblätz Aggenhausen, Lippachmühle ond Lippachölmühle.

## Gschicht
Moalstette ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1253.

## Verwaltong
Moalstette hot mit dr Stadt Spoachenga ond dr Gmoede Aaldinga, Baalga, Bettinga, Denkinge, Dürba, Friddlinga ond Housa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Moalstette ischt dr Helmut Götz.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Moalstette ghert zom Schwäbisch.

## Weblink

* www.mahlstetten.com

## Fueßnote
Mühlheim an der Donau

**Mihla** (amtlich *Mühlheim an der Donau*) ischt a Stadt em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Mihla leit em Naturpark Obere Donau. Em Ortsdoel Stetten mendet dr Kesselbach en d Donau. Nochbergmoede send Moalstette, Kolbinga, Friddinga ond d Kroesstadt Duttlinga. Em Ursedal grenzt d Gmoed au no an Nendinga, Wurmlinga, Dürbe ond Riata-Weile.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 29,1 % Landwirtschaftsfleche, 59,3 % Wald, 9,8 % Sidlongsfleche ond 1,8 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Mihla gheret d Stadtdoel Mihla (mit dr gleichnamige Stadt, em Weiler Altstadt ond dr Hef Kraftstein, Mittlere Mühle ond Obere Mühle) ond Stetten an der Donau.

## Gschicht
Mihla ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 843.

## Verwaltong
Mihla hot sich mit dr Stadt Friddinga ond dr Gmoede Bäradal, Buacha, Irndorf, Kolbinga ond Renquishause zom Gmoedverwaltongsverband „Donau-Heuberg“ mit Sitz en Friddinga an der Donau zammegschlosse.

Dr Birgermoeschter vo Mihla ischt dr Jörg Kaltenbach.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Mihla ghert zom Schwäbisch.

## Weblink

* www.muehlheim-donau.de

## Fueßnote
Neuhausen ob Eck

**Neihousa ob Eck** (amtlich *Neuhausen ob Eck*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Neihousa ob Eck leit uf dr Hegaualb em Side vo dr Schwäbische Alb. Nochbergmoede send d Städt Mihla ond Friddinga ond Buacha em Norde, Leibertingen ond Sauldorf em Landkroes Semmerenga em Oschte, Mühlingen ond Eigeltingen em Landkroes Konschtanz em Side ond Emminga-Liptinga ond Duttlinga em Weschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 48,5 % Landwirtschaftsfleche, 41,6 % Wald, 9,7 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Neihousa ob Eck gheret d Ortsdoel Neihousa (mit em gleichnamige Dorf ond em Weiler Breitenfeld), Schwandorf (mit dr Derfer Holzach, Oberschwandorf, Unterschwandorf ond Volkerstweiler ond dr Hef Göningerhöfe, Hattelmühle ond Ilgental) ond Worndorf (mit em gleichnamige Dorf, dr Weiler Danningen ond Tannenbrunn, dr Hef Rößlerhof ond Streckerhöfe ond em Wohnblatz Wasenhof).

## Gschicht
Neihousa ob Eck ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1095 als *villa Nuwenhusin*.

## Verwaltong
Neihousa ob Eck ghert zue koener Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Birgermoeschter vo Neihousa ob Eck ischt dr Hans-Jürgen Osswald.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Neihousa ob Eck ghert zom Schwäbisch.

## Weblink

* www.neuhausen-ob-eck.de

## Fueßnote
Reichenbach am Heuberg

**Reichabach** (amtlich *Reichenbach am Heuberg*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Reichabach leit uf em Grauße Heibärg, ere Hauchfleche vo dr Schwäbische Alb em Naturpark Obere Donau, an dr Ondere Bära. Nochbergmoede send Obernheim em Norde, Nusplingen em Oschte, boede em Zollernalbkroes, Egesa em Sidoschte, Bubbse em Sidweschte ond Wäniga em Nordweschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 25,2 % Landwirtschaftsfleche, 66,9 % Wald, 7 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Reichabach gheret s gleichnamig Dorf Reichabach ond dr Weiler Holzwiesen.

## Gschicht
Reichabach ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 793.

## Verwaltong
Reichabach hot sich mit dr Gmoede Bubbse, Deilinga, Egesa, Gausa, Kingsa ond Wäniga zom Gmoedverwaltongsverband „Heuberg“ mit Sitz en Wäniga zammegschlosse;

Dr Birgermoeschter vo Reichabach ischt dr Josef Bär.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Reichabach ghert zom Schwäbisch.

## Weblink

* www.reichenbach-heuberg.de

## Fueßnote
Renquishausen

**Housa** (amtlich *Renquishausen*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Housa leit uf em Grauße Heibärg, ere Hauchfleche vo dr Schwäbische Alb em Naturpark Obere Donau. Nochbergmoede send Kingsa em Norde, Bäradal em Oschte ond Kolbinga em Sidweschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 52,5 % Landwirtschaftsfleche, 37,2 % Wald, 9,2 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Housa ghert nur s gleichnamig Dorf.

## Gschicht
Housa ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1092 *Rentwigeshusen*.

## Verwaltong
Housa hot sich mit dr Städt Mihla ond Friddinga ond dr Gmoede Bäradal, Buacha, Irndorf ond Kolbinga zom Gmoedverwaltongsverband „Donau-Heuberg“ mit Sitz en Friddinga an der Donau zammegschlosse.

Dr Birgermoeschter vo Housa ischt dr Jürgen Zinsmayer.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Housa ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* *900 Jahre Renquishausen – Heimatbuch von 1992*; Herausgeber: Gemeinde Renquishausen
* *„We's selmol war…“ - Aus dem Leben unserer Vorfahren, Band 1*; Autoren: Buhl, Thorsten / Volk, Theresia. April 2007, 71 Seiten, ISBN 978-3-00-021192-8
* *„We's selmol war…“ – Aus dem Leben unserer Vorfahren, Band 2*; Autoren: Buhl, Thorsten / Volk, Theresia. März 2008, 133 Seiten, ISBN 978-3-00-024006-5
* *„We's selmol war…“ – Aus dem Leben unserer Vorfahren, Band 3*; Autor: Buhl, Thorsten. April 2012, 308 Seiten, ISBN 978-3-00-037399-2

## Weblink

* www.renquishausen.de

## Fueßnote
Rietheim-Weilheim

**Riata-Weile** (amtlich *Rietheim-Weilheim*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Riata-Weile leit am Rand vom Grauße Heibärg, ere Hauchfleche vo dr Schwäbische Alb em Naturpark Obere Donau, em Dal vom Faulabach. Nochbergmoede send d Städt Spoachenga ond Baalga em Norde, Dürbe ond d Kroesstadt Duttlinga em Oschte, Wurmlinga em Side ond Seidinga-Oberflacht ond Housa em Weschte. Em Ursedal grenzt Riata-Weile au no an Nendinga ond Mihla.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 45 % Landwirtschaftsfleche, 39,2 % Wald, 15,4 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Riata-Weile gheret d Ortsdoel Rietheim (mit em gleichnamige Dorf, dr Weiler Bulzingen, Heuchen, Höfle, Lupbühl, Rußberg ond Schmidten ond em Gheft Kehlen) ond Weilheim.

## Gschicht
Riata-Weile ischt entstande am 1. Jänner 1975 durch dr Zammeschluss vo dr Gmoede Riata ond Weila.

## Verwaltong
Riata-Weile ghert zue koener Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Birgermoeschter vo Riata-Weile ischt dr Jochen Arno.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Riata-Weile ghert zom Schwäbisch.

## Weblink

* www.rietheim-weilheim.de

## Fueßnote
Seitingen-Oberflacht

**Seidinga-Oberflaht** (amtlich *Seitingen-Oberflacht*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Seidinga-Oberflaht leit am sidweschtliche Rand vo dr Schwäbische Alb, rond acht Kilometer nordweschtlich vo dr Kroesstadt Duttlinga. Nochbergmoede send Housa em Norde, Riata-Weile ond Wurmlinga em Oschte, d Kroesstadt Duttlinga em Side, Dalla em Weschte ond Durchhousa ond Gunninga em Nordweschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 36,6 % Landwirtschaftsfleche, 53,8 % Wald, 8,7 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Seidinga-Oberflaht gheret d Ortsdoel Oberflaht (mit em gleichnamige Dorf ond em Wohnblatz Ziegelhütte) ond Seidinga (mit em gleichnamige Dorf, em Weiler Kirchberg ond dr Hef Anstatt, Aumühle ond Bruckmühle).

## Gschicht
Seidinga-Oberflaht ischt entstande am 1. Jänner 1975 durch dr Zammeschluss vo dr Gmoede Seidinga ond Oberflaht.

## Verwaltong
Seidinga-Oberflaht ghert zue de Verwaltongsgmoeschaft Duttlinga.

Dr Birgermoeschter vo Seidinga-Oberflacht ischt dr Jürgen Buhl.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Seidinga-Oberflaht ghert zom Schwäbisch.

## Weblink

* www.seitingen-oberflacht.de

## Fueßnote
Spaichingen

**Spoachenga** (amtlich *Spaichingen*) ischt a Stadt em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Spoachenga leit an dr Prim am Fuaß vom Dreifaltigkoetsbärg.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 29,4 % Landwirtschaftsfleche, 39,6 % Wald, 29,7 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Spoachenga gheret d gleichnamig Stadt, dr Stadtdoell Hofen ond d Wohnblätz Bleiche, Dreifaltigkeitskirche, Heusteig ond Verenamühle.

## Gschicht
Spoachenga ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 791.

## Verwaltong
Spoachenga hot mit dr Gmoede Aaldinga, Baalga, Bettinga, Denkinge, Dürba, Friddlinga, Housa ond Moalstette a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Spoachenga ischt dr Hans Georg Schuhmacher.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Spoachenga ghert zom Schwäbisch.

## Leit
* Sandra Boser (* 1976), deitsche Bolitikere

## Literatur
* Jochen Kastilan, *Das Konzentrationslager in Spaichingen*, in: Spaichinger Stadtchronik, Jan Thorbecke Verlag, Sigmaringen, 1990
* Karl-Heinz Reiser: *Spaichingen. Bilder des vergangenen Jahrhunderts.* Sutton Verlag, Erfurt 2006, ISBN 978-3-86680-064-9

## Weblink

* www.spaichingen.de

## Fueßnote
Talheim (Landkreis Tuttlingen)

**Dalla** (amtlich *Talheim ()*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Dalla leit am eschtliche Rand vo dr Boor am Fuaß vom 977 Meter hauche Lupfa, em weschtlichschte Ousloefer vo dr Schwäbische Alb. Nochbergmoede send Durchhousa em Norde, Seidinga-Oberflaht em Oschte, d Kroesstadt Duttlinga em Sidoschte, Immadinga em Side ond Diirä ond Doaninga, boede em Schwarzwald-Boor-Kroes em Weschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 45,5 % Landwirtschaftsfleche, 40,3 % Wald, 12,1 % Sidlongsfleche ond 2,1 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Dalla gheret s gleichnamig Dorf ond d Hef Götzenlocher Hof, Obere Mühle ond Untere Mühle.

## Gschicht
Dalla ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 973 als *Talhan*.

## Verwaltong
Dalla hot mit dr Stadt Drossinga ond dr Gmoede Durchhousa ond Gunninga a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Dalla ischt dr Martin Hall.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Dalla ghert zom Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.gemeinde-talheim.de

## Fueßnote
Wehingen

**Wäniga**, jenger ao *Wähiga* (amtlich *Wehingen*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Wäniga leit uf em Grauße Heibärg, ere Hauchfleche vo dr Schwäbische Alb em Naturpark Obere Donau. Nochbergmoede send Deilinga em Norde, Obernheim em Zollernalbkroes em Oschte, Reichabach em Sidoschte, Bubbse em Side ond Gausa em Weschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 22,6 % Landwirtschaftsfleche, 61,5 % Wald, 14,9 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Wäniga gheret s gleichnamig Dorf, dr Weiler Harras ond dr Wohnblatz Steighaus.

## Gschicht
Wäniga ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 793.

## Verwaltong
Wäniga hot sich mit dr Gmoede Bubbse, Deilinga, Egesa, Gausa, Kingsa ond Reichabach zom Gmoedverwaltongsverband „Heuberg“ mit Sitz en Wäniga zammegschlosse;

Dr Birgermoeschter vo Wäniga ischt dr Gerhard Reichegger.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Wäniga ghert zom Schwäbisch.

## Weblink

* www.wehingen.de

## Fueßnote
Wurmlingen (Landkreis Tuttlingen)

**Wurmlinga** (amtlich *Wurmlingen*) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Wurmlinga leit an dr Mendong vom Faulabach en d Elta en eme Dal vo dr weschtliche Schwäbische Alb. Nochbergmoede send Riata-Weile em Norde, die Kroesstadt Duttlinga ond em Oschte ond Side an Seidinga-Oberflacht em Weschte. Em Ursedal grenzt Wurmlinga au no an Duttlinga, Mihla, Dürbe ond Riata-Weile.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 23,7 % Landwirtschaftsfleche, 61,6 % Wald, 13,9 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Wurmlinga ghert nur s gleichnamig Dorf.

## Gschicht
Wurmlinga ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 797. In eme alamannische Gräberfeld hot ma em Johr 1929 s Speerblatt vo Wurmlinga gfonda.

## Verwaltong
Wurmlinga ghert zue koener Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Birgermoeschter vo Wurmlinga ischt dr Klaus Schellenberg.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Wurmlinga ghert zom Schwäbisch.

## Weblink

* www.wurmlingen.de

## Fueßnote
Salzhaus (Basel)

S **Baasler Salzhuus** isch e middelalterligi wirtschaftligi Iirichdig vo dr Stadt Baasel gsi. S Geböid het bis zum Ändi vom 19. Joorhundert existiert, wo s dr Birsigkorrekzioon zum Opfer gfalle isch.

## Gschicht
Im spoote Middelalter isch dr Fürstbischof vo Baasel dr Regänt vo dr Stadt gsi und het Stüüre und Zöll iizooge und Salz isch lang e wichdige Handelsardikel gsi, wo seer iidrääglig gsi isch. Im drizääte Joorhundert isch es z Baasel an dr Salzgass, wo au Under de Salzkäste ghäisse het und hüte Bluemegass, uf em lingge Uufer vom undere Birsig zwüschen em Fischmäärt und em Rhii verkauft worde. 

Scho 1300 wird e *domus salis*, e Salzhuus, erwäänt. Us em Joor 1354 wäiss mä, ass dr Root e Salzhuus gha het und ass er 1357 siibe Salzhere ufgstellt het, wo für e Kauf und Verkauf vom Salz verantwortlig gsi si. Es het e Salzmäister gee und vo 1388 aa sogar zwäi, wo s Salz iikauft häi, und e Salzschriiber, wo d Buechhaltig gmacht het. Salz het mä vo denn aa nume no in de stedtische Salzhüüser döfe kaufe, wo äins drvo bim Salzdurm näben em Rhiidöörli gsi isch und s andere uf em Salzbärg uf d Spiegelgass zue (*monte salis apud speculum*.)

In dere Zit het dr Root sis Archiv im Salzdurm ghaa, und d Umgääbig isch e wirtschaftligs Zentrum gsi. In dr erste Helfti vom 14. Joorhundert het d Obrikäit  under de Salzkäste wisawii vo «Goldige Schwaan» e Fronwoog ufgstellt, wo alli, wo öbbis häi welle verkaufe, wo schweerer as zwölf e halb Pfund gsi isch, das häi müesse go wääge - und nadürlig verstüüre. Spööter het mä d Fronwoog zum Kaufhuus an dr Rüdegass züüglet, wo vo 1376 bis 1378 baut worde isch.

Im Salzhuus si aber au anderi Waare umgschlaage worde und es het as Kaufhuus für alles dient, wo uf em Rhii in d Stadt khoo isch, usser de Teggstil und Gwürz.
Und Waare häi lang nume in stedtische Kaufhüüser döfe glaageret wärde. Au im 15. Joorhundert häi d Wirt sich müesse drum kümmere, ass d Kauflüt, wo bi iine abgstiige si, iiri Waare zum Salzhuus oder zum Kaufhuus brocht häi.

## D Gwärbhalle
1830/31 het mä dr Salzdurm däilwiis abbroche und mit em Salzhuus zum «Rhiilaagerhuus» umbaut.

Vo 1861 aa isch s e Verkaufszentrum und Laagerhuus vo dr *Actiengesellschaft für eine Gewerbehalle* gsi. In de 1890er Joor het mä afo dr Birsig begraadige und iidoole, und so isch au s Ändi vom Salzhuus kho und, wo s Salzhuus abgrisse worde isch,  isch d Gwärbhalle denn in s Mueshuus züüglet.

## D Kantonalbangg
 
Uf em Areal, wo s Salzhuus emol gstande isch, häi d Archidekte Georg und Rudolf Stamm 1901/02 s Verwaltigsgeböid vo dr Baasler Kantonalbangg im Stiil vo dr Hoochrönessans mit Barockmotiv baut, und spööter isch s Verkeershuus dri khoo.

## Fuessnoote
Kafi Freitag

D **Kafi Freitag** (* 19. Juni 1975) isch e Schwiizer Bloggerin. Si schribt uf ihrem eigede Blog, für Watson und d Baugnosseschaft «Mehr als Wohnen». Zudem het si es eigeds Coachingunternehme und het mit ere Fründin d Onlineplattform Tribut gründt.

## Läbe
D Kafi isch in eme Dorf in de Nöchi vo Soledurn ufgwachse und isch als jungi Frau uf Züri zügled. Dete het si zerst als Aalageberaterin, als «rächti Hand» vomene Generaldirektor von ere Grossbank und als Filialeiterin von ere Biligmodechette gschaffed, bevor si sich selbständig gmacht het. Sither isch si in vilne Beriich aktiv: Si schaffed als NLP- und Hypnose-Coach, schribt en Uftrags-Blog über Kunst und Architektur und antwortet in ihrem Blog und uf Watson Läbesfroge. I jedere Usgab im Johr 2016 het si als bekenndi Atheistin in de damals neu lancierte reformierte Zitschrift «bref» e Kolumne gschribe, was in reformiirte Kreise zu ere Kontroverse gführt het.
 
Si isch gschiede und het en Sohn.

## Weblink
* Blog vo dr Kafi Freitag
* Kafi Freitag uf watson.ch
* «Kafi Freitag im Interview» uf bilanz.ch

## Fuessnoote
Kornhaus (Basel)

Z Baasel het s sit em Middelalter Hüüser mit em Naame **Kornhuus** ge, under anderem

*s Kornhuus im Alte Züüghuus am Petersblatz 1, bis 1573, wo s stedtische Kornhuus im ehemoolige Klooster Gnaadedaal iigrichdet worde isch
*s stedtische Kornhuus in dr Kiirche vom ehemoolige Klooster Gnaadedaal an dr Spaalevorstadt 2 vo 1573 bis 1864, wo s ufghoobe worde isch
*s obrikäitlige Kornhuus an dr Freije Strooss 47
*s innere Kornhuus an dr Rosshoofgass 15
*s Kornhuus zu Augustiner am Stapflebärg 2/4, wo in de 1550er Joor woorschinlig in dr ehemoolige Kiirche vom Augustinerklooster iigrichdet worde isch
*s Kornhuus an dr Undere Räbgass 20/22
*s Kornhuus am Rhiisprung 10
*s Kornhuus am Rhiisprung 19/21, vo 1469 bis 1817.

## Kwelle
* Eugen A. Meier: *Verträumtes Basel*, Springer-Verlag 2013, S. 174

## Fuessnoote
Barend Fruithof

De **Barend Fruithof** (* 1967, heimatberechtigt z Hänggert) isch en Schwiizer Manager und leited s Firmekundegschäft vo de Credit Suisse. D Zitschrift Bilanz het ihn 2011 zum erschde Mol in de Rangliste vo de 100 Top-Banker gführt. 

## Läbe
De Fruithof het nach de Schuel e landwirtschaftlichi Usbildig gmacht und dann en Usbildig zum Betribsökonom. Doderzue sind Witerbildige zum eidgnössisch diplomiirte Marketingleiter und es Executive-MBA an de HSG cho. Vo 1992 bis Endi 2000 het er bi de Zürcher Kantonalbank gschaffet und dann bis 2003 bi de Viseca Card Services, wo zu de Aduno-Gruppe ghört. Ab em 2004 isch er dann CFO bi de Raiffiise-Gruppe gsi und sit em 2008 isch er de Leiter vom Firmekundegschäft vo de Credit Suisse. Er und sis Team isch in dem Beriich so refolgrych gsi, dass de Fruithof im 2012 vo de Handelszitig als potentielle Kandidat für de Chefposte vo de CS in de Schwiiz ghandlet worden isch.

## Einzelnochwiis
Salzhaus

E **Salzhuus** bezäichnet e Geböid, wo für e Handel und d Laagerig vo Salz brucht worde isch. 
* S Baasler Salzhuus, wo am Ändi vom 19. Joorhundert abgrisse worde isch.
* S Salzhuus z Brugg, Kanton Aargau, wo für verschidnigi kulturelli Aaläss brucht wird
* S Salzhuus z Frankfurt am Main, hüte Däil vom Frankfurter Roothuuskomplex.
* S Winterthurer Salzhuus,  Kanton Züri, e Konzärtlokal
* S Salzhuus z Zittau, Sachse, won e Bibliothek, Ämter, Lääde und Restorant dinne si
Grabeneck-Brunnen

Dr **Graabenegg-Brunne** isch en öffentlige Brunne uf em Petersblatz uf dr Site vom Petersgraabe in dr Stadt Baasel. Er stoot sit 1915 under Dänggmolschutz und isch e Baasler Kulturguet, wo regionali Bedütig het.

Dr Brunne isch sit 1779 in Betriib. Si Naame het er vom Huus «Zum Graabenegg» überkhoo, wo 1767 baut worde isch.

Dr achteggigi Brunnedroog us Stäi isch äine vo de grösste in dr Stadt. Uf sine Kante het s Blüetemuster. Wisawii vom Brunnestogg het s e chliins Brunnedröögli. Uf em Brunnestogg stoot en Urne mit ere Knospe oobe druf.

Mä kaa im Brunne baade, aber wäge de vile alte Böim zringsume bekunnt er nid vil Sunne üüber.

## Kwelle
* Grabeneck-Brunnen uf brunnenfuehrer.ch, abgrüeft am 22. Novämber 2014
* Basels schönste Bade-Brunnen uf bazonline.ch, abgrüeft am 22. Novämber 2014
Hallenbad Rialto

S **Hallebaad Rialto** isch en öffentligs Hallebaad an dr Birsigstrooss 60 /
Viaduktstrooss 43–45 in dr Stadt Baasel. Es gältet as e Baasler Kulturguet, wo regionali Bedütig het.
S Hallebaad wird vom Erzieigsdepartemänt vom Kanton Baasel-Stadt verwaltet.

## Iirichdige
Im Hallebaad het s e Schwümmbeggi, wo 10 uf 25 Meter grooss und zwüsche 1,4 und 3,6 Meter dief isch mit eme Sprungbrätt, und e Beedli zum Schwümme leere. Es biete au Wellnessdienst aa wien e Whirlpool, e Biosauna, e Solarium oder e Sunneterrasse. Für Sportler het s Kraftgräät, Dischdennis und anders.

## S Geböid
S Rialto isch vo 1932 bis 1934 vo de Archidekte Emil Bercher und Eugen Tamm baut worde und isch vo dusse ganz mit wisse Blättli verkläidet. Dr Bau het s Thema vo dr Baadfunkzioon ufgriffe, wo Hügiene, Sport und Erhoolig verbindet. Zu sällere Zit isch das vil diskutiert worde.

S Geböid bestoot us drei Baukörper, und das isch d Folg vo Zwäck und Topografii. Unde isch dr Soggel mit dr wite, stützefreije Schwümmhalle, im Middelstück oobedraa, wo mit em Wiadukt verbunde isch, e Restorant und anderi Iirichdige und zooberst uf drei Stöck e Woonblock.

## Kwelle
* «Die Badeanstalt ‹Rialto› in Basel» in *Der Baumeister*, 32. Jahrgang, Dez. 1934, Heft 12
* Architektur in Basel: Hallenschwimmbad Rialto / Viaduktstrasse 60 uf mybasel.ch, abgrüeft am 22. Novämber 2014
Kornhaus

E **Kornhuus** isch e Geböid, wo für e Handel und d Laagerig vo Korn brucht worde isch.
* Baasler Kornhüüser.
* S Bärner Kornhuus in dr Altsstadt vo Bärn, wo hüt e Kulturzentrum isch.
* S Zürcher Kornhuus näben em Fraumünster, wo 1897 abbroche worde isch.
* S Kornhuus vo Baade im Aargau, wo hüt e Jugendhuus und stedtischi Ämter din si.
* S Kornhuus z Friburg im Brisgau, wo s hüt e Café un Gschäft din si.
* S Ulmer Kornhuus, wo hüt für Usstellige, Konzärt usw. brucht wird.
* S Kornhuus vo Breeme, wo 1944 bim ene Luftaagriff zerstöört worde isch.
* S Dessauer Kornhuus, e Restorant, wo 1929 im Stil vom Bauhuus am Blatz vom historische Kornhuus baut worde isch.
Salzturm (Basel)

Dr **Salzdurm** isch e Durm vo dr Stadtmuure vo Baasel gsi. Er isch am Rhii grad näbe dr Schiffländi gstande und isch 1829 abbroche worde.

## Gschicht
Dr Salzdurm isch woorschinlig scho im 11. Joorhundert uf römische Fundamänt baut worde zur Verdäidigung vom middelalterlige Baasler Rhiihaafe, dr Schiffländi, am Blatz, wo dr Birsig in Rhii gmündet het. Er isch also elter as s Rhiidoor, wo erst entstande isch, wo mä 1225 d Rhiibrugg baut het.

Dr Naame het er vom Handel mit Salz bekhoo, wo in sinere Umgääbig driibe worde isch, zerst am Salzbärg und spööter im stedtische Salzhuus, wo grad näben em Durm baut worde isch. S Salz isch uf Schiff vom Niiderrhii und us Schwoobe brocht worde.

Vom Salzdurm us häi die bischöflige Ministeriale d Schiffländi könne überwache. Spööter isch au s Archiiv vom Root dört ufbewaart worde.

Dr Salzdurm het an Bedütig verloore, wo im Joor 1225 d Rhiibrugg baut worde isch und d Rhiifäärene nüme verkeert häi. Aber wo mä 1478 d Kapälle uf dr Brugg ufgstellt het, het au dr Salzdurm e nöije Spitzhelm bekhoo mit farbige und sogar vergoldete Ziegel.  1530 het er e verzinnte Knopf bekhoo, wo mä din Dokumänt ufbewaart het, wie mä s no bis ins 20. Joorhundert doo und dört gmacht het.

Wo d Dampfschifffaart uf em Rhii ufkhoo isch, het mä 1827 s Salzhuus zum ene groosse Laagerhuus usbaut und 1829 dr Salzdurm abbrotzt, so dass mä au in die Richdig s Laager het könne usbaue.

## Kwelle
* Befestigung zwischen Rheintor und Salzturm uf basler-bauten.ch, abgrüeft am 22. Novämber 2014
* Christian Wurstisen, Jacob C. Beck: *Kurzer Begriff der Geschichte von Basel*, Bischoff 1757, S. 105

## Weblingg
* Der mittelalterliche Salzturm uf archaeologie.bs.ch
* Umbau des Hotels Drei Könige - Fundamente des Salzturms uf archaeologie.bs.ch

## Fuessnoote
Andlauerhof (Petersgasse)

Dr **Andlauerhoof** isch e historischs Geböid in dr Altstadt vo Baasel. Es stoot an dr Petersgass 36/38. Es stammt us meerere Epoche und stoot as Ansambel under Dänggmolschutz.

## Baugschicht
Zum erste Mol wird dr Andlauerhoof im Joor 1424 erwäänt, won er no Laufehoof ghäisse het. Im 15. Joorhundert isch er in d Händ vo dr elsässische Aadelsfamilie vo Andlau choo, und mä het em vo denn aa Andlauerhoof gsäit. 
1666 het dr Peter Thierry (1608-1673) im Huus e Siidefärberei iigrichdet. 
Dr Andlauerhoof het denn verschidnige Kaufmaafamilie ghöört,  u. a. de Briiswärks, Vischers, Legrands und Ryhiners.
 
Im 20. Joorhundert isch en Angroo-Gschäft für Dubakwaare im Geböid dehäi gsi und s Innere isch e baar Mol umbaut worde. Wo mä 2004 archeologischi Usgraabige gmacht het, het mä alti Fundamänt und Räst vo dr Färberei us em 17. Joorhundert und sogar Bachbettsedimänt gfunde.

Im Joor 2010 het mä s Geböid in Stadtwoonige afo umbaue, im Joor druf isch dr Dachstuel aabrennt, aber 2012 si die achtzää nöije Woonige baraat gsi.

## Weblingg
* Ausgrabungen im Andlauerhof an der Petersgasse uf archaeologie.bs.ch
## Fuessnoote
Malbun

**Malbun** chan folgendes bedüte:
* Malbun FL, en Ortstail und en Exklave vo de Gmaind Triesebärg, Liechtestai
* Malbun SG, en Alp (öpa uf 1479&nbsp;m) uf em Gebiet vo de Gmaind Buggs, Kanton Sanggalle, Schwiz
Heinrich Bruppacher

**Heinrich Bruppacher** isch de Name vo dëne Lüüt:
* Heinrich Bruppacher (Philologe) (1845–1906), Schwyzer Altfiloloog und Gërmanischt
* Heinrich Bruppacher (Künstler) (1930–2010), Schwyzer Künschtler

**Lueg au:**
* Heinrich Brupbacher (1758–1835), en Chupferstächer vo Wättischwyl, Schwyz
Pont de Niouc

D **Brugg bi Niouc** (französisch: **Pont de Niouc** oder **Pont de l'Araignée** (dütsch *Spinnebrugg*)) überquärt de Fluss Navisence zwüsched em Wailer *Niouc* (Saint-Luc VS) und em Dorf Vercorin im Wallis, Schwiz.

D Pont de Niouc isch e Hängebrugg und bestoot us ere Wasserlaitig und eme Tail, wo för Fuessgänger begehbar isch. D Höchi betrait 190 m, d Spannwyti 200 m oder 220 m. Si isch in ere felsige Schlucht uf öppe 880 bis  D Niouc-Brugg isch zwüsched 1922 und 1929 di högsti Brugg vo de Wält gsi und gilt no bis im Sommer 2016, wänn dänn di 200 m höchi (jetzt no i de Bauphase) Taminabrugg eröffnet werd, as högsti Brugg vo de Schwiz.

## Geschicht
D Brugg bi Niouc isch 1922 baut worde zum d Wasserversorgig vo de Ortschaft Briey (Gmainde Chalais VS) z sichere. Si hät Johre lang au as Brugg för d Fuessgänger dienet, wo uf di ander Talsite händ wele glange. Im Johr 1996 isch d Brugg renowiert und verbesseret worde. Voreddane isch d Brugg öber Johre för d Öffentlichkait gschpeert gsi, wil d Holzbrätter vom Bruggebode morsch und d Metalltaili roschtig worde sind.

## Varia
I de Summermönet werd uf de Niouc-Brugg Banschispringe aabote. D Brugg werd wäge ehrere Struktur, em Netz us Metallkabel. au as «Pont de l'Araignée» (Spinnebrugg) bezaichnet. An ere Felswand näbed de Brugg isch vom Künstler Berthod e riisigi Spinne gmolet worde.

## Weblink

## Fuessnoote
Andlauerhof

**Andlauerhoof** isch dr Naame vo dene Bauwärk
* Andlauerhoof an dr Petersgass z Baasel
* Andlauerhof am Münsterblatz z Baasel
* Andlauerhoof am Rhiisprung 16 z Baasel
* Andlauerhoof z Arlese
Andlauerhof (Münsterplatz)

Dr **Andlauerhoof** am Basler Münsterblatz 17 isch e historischs Geböid, wo zu de Baasler Kulturgüeter zelt, wo für d Regioon vo Bedütig si.

## Gschicht

Dr Andlauerhoof isch as Stadtbalast im Zentrum vo dr Stadt Baasel baut worde und isch vo de fümf ehemoolige Domherreresidänzen an dr Westsite vom Münsterblatz s höggste und grösste Geböid. In dr Zit vor dr Reformazioon isch s dr Sitz vo de Domsänger gsi wie vom Philipp Jakob vo Andlau (Domkantor bis 1532), wo früener im Lichtefelserhoof (Münsterbärg 9) residiert häi. 

Dr Johann Jacob Fechter het zwüsche 1764 und 1769 e Hufe Hüüser im Stil vom spoote Barock modärnisiert, under iine au dr Andlauerhoof. Im spöötere 18. Joorhundert het dr Hoof im Achilles Leissler ghöört, wo 1767 Ooberstzumftmäister gsi isch und au anderi wichtigi Böste gfüllt het. 

Noch sim Dood und däm vo sinere Frau isch d Liigeschaft in d Händ vom Kaufmaa Johann Jakob Meriaa choo, äim vo de riichste Baasler zu sällere Zit und eltere Brueder vom Christoph Meriaa. Dr Meriaa isch mit sinere zwäite Frau, dr Henriette Wieland, im Andlauerhoof iizooge. Dr Hoof het denn lang de Meriaas ghöört, wo dört gwoont und vilmol au gschäfdet häi, usser wääred dr franzöösische Bsetzig, wo 1798 dr franzöösisch Blatzkommandant dr Andlauerhoof für si Amtssitz rekwiriert het. 1805 isch dr Lucas Briiswärk-Buurget mit sim Gschäft im Hoof iizooge.

## Nutzig
Bi de spöötere Umbaute het mä die inneri Organisazioon mit dr grosse Stäägehalle und de Hauptrüüm uf e Münsterblatz zue bhalte.  Im Barder het s hüt Iirichdige für s Publikum wie Lääde, Kaffee, Büro oder au dr Internazionaali Lyceum Club Basel, wo mänggisch Konzärt und Usstellige abghalte wärde. Dr Räst vom Huus, wo s Brivaatwoonige het, isch abdrennt und nid öffentlig zuegängig.

## Archeologii
Bin ere archeologische Undersuechig vom Gaarde het mä 1958 Räst vo Hüüser und Geegeständ us dr Zit vo dr Latène-Kultur und vo de Römer gfunde.

## Fuessnoote
Andlauerhof (Arlesheim)

Dr **Andlauerhoof** z Arlese isch e historische Herschaftssitz und lit am Andlauerwääg 15. Er zellt zu de Baaselbieter Kulturgüeter, won e nazionali Bedütig häi.

## Baugschicht
Am Blatz vom spöötere Andlauerhoof isch emol dr Arleshäimer Dinghof gstande, wo gege s Ändi vom 16. Joorhundert an dr bischöflig Hoofmäister Johann Wilhelm Reutner vo Wyyl gange isch, und dä het en 1616 nöi baut.  In dr zwäite Helfti vom 17. Joorhundert isch s Geböid im Bsitz vo dr Familie vo Roggebach gsi. 1743 het s dr Domdekan Beat Anton Münch vo Münchestäi kauft und komplett umbaut. Dr Emanuel Büchel het en denn abzäichnet. 

1759 het dr Herr vo Goullon dr Hoof kauft und scho 1762/63 an dr Landvogt Franz Carl vo Andlau witerverkauft und dä het en zu sim Landvogteisitz gmacht. Vo denn aa het er «Andlauerhoof» ghäisse. Dr vo Andlau het e Bavillion uf dr Südsite vom Hoof baut und si Frau het zämme mit em Domherr Heinrich vo Ligertz d Gaardeaalaag aagläit, wo hüte d «Ermitaasch» häisst. Iire Soon, dr Freiherr Conrad vo Andlau, isch Generalguwernöör vo de Allierte worde und het vom Andlauerhoof us s Fürstbistum Baasel verwaltet, bis dass es am 20. Merz 1815 ufglööst worde isch. Er het dr Hoof im Stil vom Ampiir umbaut, und nöiji Ställ, e groossi Schüüre und woorschinlig d Remiise nääbedra baut.

Si Soon Franz vo Andlau het 1844 die ganz Liigeschaft de bäide Baasler Spekulante Achilles Bischoff und Johann Jakob Bachofe-Meriaa verkauft. Die häi s im Vicomte Théodore Renouard de Bussière us Stroossburg witerverkauft und vo iim het 1846 d Gmäind e groosse Däil vom Bsitz übernoo, s Guet sälber het dr Johann Siegmund Alioth-Hornung kauft. Vo denn aa häi Familiemitgliider vo de Alioths im Andlauerhoof gläbt und in witer usbaut.

## Kwelle
* Andlauerhof, Arlesheim uf swisscastles.ch, abgrüeft am 23. Novämber 2014
Aichhalden

**Oachhalde** (amtlich *Aichhalden*) ischt a Gmoed em Landkroes Rautweil en Bada-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Oachhalde leit em Oschte vom mittlere Schwarzwald am Ibergang zue dr Boor, iber dr Däler vo dr Schiltach ond dr Kinzig. Nochbergmoede send d Stadt Alpirsbach em Landkroes Fraidestadt em Norde, Fluorn-Winzeln em Oschte, d Stadt Schramberg em Side ond d Stadt Schiltach ond Schenkenzell em Weschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 55,7 % Landwirtschaftsfleche, 32,2 % Wald, 11,2 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Oachhalde gheret d Gmoedsdoel Aichhalden (mit em gleichnamige Dorf, dr Weiler Bühlen ond Hinteraichhalden, dr Hef Buz, Eselbach, Reißer, Riesen, Schachen, Weiher ond Zollhaus ond dr Wohnblätz Bruck, Heimliswald, Loch ond Wanne), Bach und Altenberg (mit em gleichnamige Dorf ond dr Wohnblätz Bergsteig, Schwanenmoos ond Segelacker), Rötenberg (mit em gleichnamige Dorf, dr Weiler Kiener ond Reint, dr Hef Brandsteig ond Heftenbach ond dr Wohnblätz Etzenbühl, Mergelacker ond Schoren).

## Gschicht
Oachhalde ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1223.

## Verwaltong
Oachhalde hot a Verwaltongsgmoeschaft mit dr Stadt Schramberg ond dr Gmoede Hardt ond Lutterbach vereibart.

Dr Schuldes vo Oachhalde ischt dr Michael Lehrer.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Oachhalde ghert zom Schwäbisch

## Weblink

* www.aichhalden.de

## Fueßnote
Bösingen (bei Rottweil)

**Baisinga** (amtlich *Bösingen*) ischt a Gmoed em Landkroes Rautweil en Bada-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Baisinga leit em Obere Neggerdal, zwische Schwarzwald ond Schwäbischer Alb. Nochbergmoede send Villingendorf ond d Rottweiler Exklave Hochwald em Side, Dunningen em Weschte, Schramberg ond Oberndorf am Neckar em Norde ond Epfendorf em Oschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 61,6 % Landwirtschaftsfleche, 26 % Wald, 12,2 % Sidlongsfleche ond 0,2 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Baisinga gheret d Gmoedsdoel Bösingen (mit em gleichnamige Dorf, em Weiler Kasperleshof ond dr Hef Herrenbühlhof ond Waldhof) ond Herrenzimmern (mit em gleichnamige Dorf ond em Gheft Stittholzhof).

## Gschicht
D heitich Gmoed Baisinga isch am 1. Oktober 1974 durch d Eigmoendong vo Herrezimmern entstande.

## Verwaltong
Baisinga hot a Verwaltongsgmoeschaft mit dr Stadt Schramberg ond dr Gmoede Hardt ond Lutterbach vereibart.

Dr Schuldes vo Baisinga ischt dr Johannes Blepp.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Baisinga ghert zom Schwäbisch

## Weblink

* www.boesingen.de

## Fueßnote
Deißlingen

**Deißlinge** (amtlich *Deißlingen*) ischt a Gmoed em Landkroes Rautweil en Bada-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Deißlinge leit am Oberlauf vom Negger, rond sibe Kilometer vo dr Kroesstadt Rottweil. Nochbergmoede send Zimmern ob Rottweil ond Rottweil em Norde, Aldingen ond Trossingen em Oschte, boede em Landkroes Duttlinga, Villingen-Schwenningen em Side ond Dauchingen ond Niedereschach em Weschte, älle drei em Schwarzwald-Boor-Kroes.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 35,2 % Landwirtschaftsfleche, 45,3 % Wald, 17,4 % Sidlongsfleche ond 2,1 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Deißlinge gheret d Gmoedsdoel Deißlingen (mit em gleichnamige Dorf, em Weiler Hinterhölzer Höfe, dr Hef Langenfeld ond Maienbühl ond em Wohnblatz Bundesbahnhof Trossingen) ond Lauffen ob Rottweil (mit em gleichnamige Dorf, dr Weiler Hochhalden ond Niederhalden, em Gheft Lerchenbühl ond em Wohnblatz Schachthaus).

## Gschicht
Deißlinge ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 802 als *Vila Tussenlinga*.

## Verwaltong
Deißlinge hot a Verwaltongsgmoeschaft mit dr Stadt Schramberg ond dr Gmoede Hardt ond Lutterbach vereibart.

Dr Schuldes vo Deißlinge ischt dr Ralf Ulbrich.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Deißlinge ghert zom Schwäbisch

## Weblink

* www.deisslingen.de

## Fueßnote
Dunningen

**Dunninga** (amtlich *Dunningen*) ischt a Gmoed em Landkroes Rautweil en Bada-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Dunninga leit em Oschte vom mittlere Schwarzwald am Ibergang zue dr Obere Gai. Nochbergmoede send dr Schramberger Stadtdoel Waldmössingen em Norde, dr Oberndorfer Stadtdoel Beffendorf ond Bösingen ond Villingendorf em Oschte, s Gwann Hochwald, wo zue Rottweil ghert, Zimmern ob Rottweil ond Eschbronn em Side ond dr Schramberger Stadtdoel Sulge em Weschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 55,7 % Landwirtschaftsfleche, 32,4 % Wald, 10,5 % Sidlongsfleche ond 1,4 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Dunninga gheret d Gmoedsdoel Dunningen (mit em gleichnamige Dorf, dr Weiler Auf der Stampfe ond Frohnhof, d Hef Eichhof, Gifizenmoos, Stittholz, Staudenrain ond Beckenwäldle ond em Wohnblatz Hinterburg), Lackendorf ond Seedorf.

## Gschicht
Dunninga ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 786.

## Verwaltong
Dunninga hot a Verwaltongsgmoeschaft mit dr Stadt Schramberg ond dr Gmoede Hardt ond Lutterbach vereibart.

Dr Schuldes vo Dunninga ischt dr Peter Schumacher.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Dunninga ghert zom Schwäbisch

## Weblink

* www.dunningen.de

## Fueßnote
Epfendorf

**Äpfedorf** (amtlich *Epfendorf*) ischt a Gmoed em Landkroes Rautweil en Bada-Wirttebärg. D Gmoed hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
Äpfedorf leit em Obere Neggerdal, zwische Oberndorf am Neckar ond Rottweil. Nochbergmoede send d Stadt Oberndorf em Norde, d Stadt Rosenfeld em Zollernalbkroes em Oschte, Dietingen ond Villingendorf em Side ond Bösingen em Weschte.

D Gmarkong setzt sich zemme ous 42,2 % Landwirtschaftsfleche, 43,7 % Wald, 11,5 % Sidlongsfleche ond 2,6 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Äpfedorf gheret d Gmoedsdoel Epfendorf (mit em gleichnamige Dorf, dr Weiler Butschhof, Talhausen ond Wasenhäuser, dr Hef Krummsteig, Langensteig, Rindenhof, Sandbühl ond Wenthof ond dr Wohnblätz Bahnhof Talhausen, Harrenberg ond Harzwaldhäuser), Harthausen (mit em gleichnamige Dorf, em Schloss ond Gheft Lichtenegg, em Gheft Ramstein ond em Wohnblatz Ramsteiner Mühle) ond Trichtingen (mit em gleichnamige Dorf ond dr Wohnblätz Obere Mühle ond Untere Mühle).

## Gschicht
Äpfedorf ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 994.

## Verwaltong
Äpfedorf hot a Verwaltongsgmoeschaft mit dr Stadt Schramberg ond dr Gmoede Hardt ond Lutterbach vereibart.

Dr Schuldes vo Äpfedorf ischt dr Mark Prielipp.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Äpfedorf ghert zom Schwäbisch

## Weblink

* www.epfendorf.de

## Fueßnote