open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Calixt I.

Dr **Calixt I.** (au **Callist I.**, **Kalixt I.** **Calixtus I.** oder **Kallixtus I.**; * vilicht um 160; † 222), isch vu 217 bis 222 Bischof vu Rom gsii. Sy Amtszyt isch in dr Zyt vu dr remische Chaiser Elagabal un Severus Alexander gsii. Sy Name bedytet „dr Schenscht“ (griechisch/latynisch).

## Läben un Pontifikat
Iber dr Calixt I. isch wenig bekannt. Dr hailig Hippolyt vu Rom, e Zytgnoss un Widersacher vum Calixt, verzellt iber en: As junge Sklav isch dr Calixt vu sym Herr fir d Ufsicht vun ere Bank bstellt wore – är het aber s Gäld verlore, wun em vu andere Chrischten aavertröut gsii isch. Är isch vu Rom gflichtet, isch aber uf eme Schiff feschtgsetzt wore. Go dr Sklaverei entgoh isch er ab Schiff in s Wasser gumpt. Är isch grettet un uf Carpophorus retuur brocht, uf Firbitte vu syne Glaibiger aber freigloo wore. Si hän ghofft, är chennt wider e weng vum Gäld zämebringe. Är isch aber wider feschtgnuu wore, wu s in ere Synagog zuen eme Kampf chuu isch. Dr Calixt het versuecht ghaa, Schulden yyzdryyben oder Gäld z leene. Derno isch er in Bärgböumyne vu Sardinie gschickt wore.

Anne 190 isch dr Calixt mit em Hippolyt vu Rom un e baar andere Chrischten uf Bitte vu dr Marcia, ere Konkubine vum Chaiser Commodus, freigsproche wore. Sy Gsundhait isch aber eso aagschlaa gsii, ass er uf Antium gschickt woren isch, wun er si erholt het un e Ränte vum Bischof Viktor I. iberchuu het.

As Bischof vu Rom het dr Calixt I. dr Generalabloss yygfiert, d Vergäbig vu allene greite Sinden ohni Bueßzyt. Sy Zytgnoss Hippolyt, wu villicht ab 217 as Gegebischof vum liberalere Calixt I. amtiert un dodermit villicht e Schisma uusglest ghaa het, isch wietig gsii, ass sogar Merder, Ehbrächer un Lyt, wu Uuzucht dribe hän, an dr hailige Kommunion hän derfe derbysyy, wänn ihri Sinde si greit hän.

Dr Calixt isch au gege d „Irrlehr“ vum Sabellius ufdrätte, dr modalistisch Monarchianismus, dr Hippolyt het em doderby wider vorgworfe, är diei nit yyfrig gnue dergege vorgoh.

Villicht isch dr Calixt um 222 as Märtyrer bi me Volksufstand gstorbe. Fir d Legänd, ass er an dr Stell vu dr hitige Chilche San Callisto in e Brunne gheit woren isch, git s aber kai Beleg. Är isch uf em Chilchhof vum Calepodius an dr Via Aurelia begrabe wore. Syni Reliquie sin im 9. Johrhundert in d Abtei Cysoing bi Tournai, speter au uf Reims, Fulda, Neapel un in e baar Chilche z Rom iberfiert wore.

No sym Dod het si dr Presbyter Hippolyt as Haupt vum Ditheismus nomol zum Bischof vu Rom ufstelle loo, het si aber nit chenne duresetze geg dr Urban I. un speter dr Pontianus. Bis 235 het er si aber chenne as Gegebischof behaupote.

Noch em Calixt isch d i remisch Calixtus-Katakombe gnännt, wun er vor syre Bischofszyt as Diakon verwaltet ghaa het. Är wird z Todi z Italien as Märtyrer verehrt, sy Gedänkdag isch dr 14. Oktober. In dr Chunscht wird er zmaischt mit ere rote Roben un ere Tiara dargstellt oder mit eme Miilistai um sy Hals, vylmol au mut eme Brunnen in dr Nechi.

## Literatur
* 
* 

## Weblink

* 
* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzaichnis
Jusi

Der **Jusi** isch e Berg iber Kohlberg. Er leit am Rand vo der Schwäbische Alb und mr hot a Rundblick iabers Albvorland. S'isch au a Naturschutzgebiat, wo lauter seltene Pflanze wachset. Durch da Wald gaht a Forschtwäag rauf, au wellem mr aber id fahre därf. S'hat au vier schene Wanderwäg. Dia sind sehr zu empfehle. Der Jusi isch 673 Meter hoch und wenn mr naufdschoggd, isch mr in zeahn Minuta oba.

Mr woiß gar it so rächt, worum dr Jusi Jusi hoißt. Manche saget, des käm vom Jushof, em Baurehof, der wo im Südoschde vom Jusi leit. Säl isch aber woarscheinlich id woar. Di Gscheidle, di wo rächd gforschd händ, saget, des häb mit Justiz zum doa. So koas wohl soi, dass auf sälem Berg im Middelalder Rächt gsproche worde isch. Villeichd send sogoar Leid do oba weidhin sichdbar aufghängt worra.

## Literatur
* *Naturschutzgebiet Jusi - auf dem Berg*, Verlag Regionalkultur, Ubstadt-Weiher 1999, ISBN 3-89735-102-1.

## Weblink
* Themenpark Umwelt
Docuteam

S **Docuteam** isch e GmbH für Informazionsmänätschment und Archivdienschdleischdige mid Sitz im schwizerische Bade-Dättwil.

## Gschichd
S Docuteam isch 2003 as GmbH vom Andreas Steigmeier und vom Tobias Wildi gründet worde.

Es hed Filiale z Yverdon ir Weschdschwiz und z Malmö z Schwede, hed im Momänt ir Schwiz grad 26 Mitarbeiter und macht, was me uf der Website vo *[[Creditreform]] Schweizer Firmenprofile* cha läse, en Umsatz vo öppe 2 Millione Franke.

S Firmenarchiv wo bis jetz us eme einzige Dossier beschdot mit Dokumänt überd Firma sälber ab 2008, isch im Schwizer Wirtschaftsarchiv.

## Leischdige
S Docuteam duet iri Servis abiete im Bereich Rekords Mänätschment, Archivbewirtschafdig und Archivinformatik uf Dütsch, Änglisch, Französisch und Schwedisch.

Für sini Records Mänätschment-Ufdräg het d Firma s mid der ISO-Norm 15489 bassende Hermes-kompatible Beratigsmodäll *Docuteam 3 x 3* kreiert.

S Docuteam het dr *docuteam packer* entwickled, e Viewer und Editor für Dateischdrukdure und Metadate. D ETH Züri hed uf dä druf dr *docuteam packer 2.1.2d ETH* entwickled. S Docuteam het zuedäm son e Art Ordnigsmodäll gschaffe wo hüt i sämtleche schwizer Archiv verwändet wird.

Zu sine Kunde köre Gmeinde, Schdet, Undernäme, Amzschdelle vo Bund u Kantön, Bildigs- und Forschigsinschdiduzione, Vereinigunge, Schdifdige, Museä, Fotoarchiv und Chilene. Dür iri flechedeckende n Ufdräg mit sämtleche grössere Gmeinde het si in einige Kantön (zum Bischpil im Argou) Monopolschdatus. Änlechs gilt, wemme die grossi Kunde-Lischte aluegt, für Schwizer Undernäme, für Amzschdelle vom Bund u vo de Kantön, und für Schwizer Bildigs- und Forschigsinschdituzione.

## Weblink
* Website vom Dokuteam-Firmewiki.

## Amerkige
Beduinen

**Beduine** (vo  *badawī* „nit sässhaft“, „nomadisch“) bezäichnet nomadischi Wüestibewooner (arabisch: *al-bādiya*, „Steppe, Wüesti“) uf dr Arabische Halbinsle, in dr Sürische Wüesti,  Sinai, in Däil vo dr Sahara und im israelische Negev. D Beduine bruche s Wort *badawī* as Äigebezäichnig gwöönlig gar nid. Si sälber bezäichne sich as *ʿarab* () im Gegesatz zu de Sässhafte (Nitnomade), *ḥaḍar*. Dä Begriff het sich uf Stedter und uf Buure bezooge und entspricht em arabische *fallāḥūna (fallāḥīn)*. Dr Begriff Fellach („Spalter, Pflüeger“) zur Abgränzig zu de Beduine goot do druf zrug.

D Beduine si Araber und fast alli si Muslim. Si luege dr Ismael as iire Stammvater aa. E Hufe Beduine si hützudags sässhaft und wärde as Bedun (arabisch für Staatelosi) in vile arabische Staate stark diskriminiert.

## S Stammwääse
D Beduine si bis hüte iire Stämm äng verbunde, und kenne vilmol dene iiri Patriarche und Scheichs sie Joorhundertilang zrugg. Es git sonigi, wo iire Stammbaum bis uf e Brofeet Mohammed zruggfüere. Wenn zwäi Beduine zämme händle, goot das dr ganz Stamm aa und wenn s muess si, chunnt d Usenandersetzig vor e Gricht, wo d Schäichs vom Stamm dr Vorsitz häi. Au bim Hüroote yien d Beduine vor, das innerhalb vom Stamm z mache, oder sust e Partner im ene befründete Stamm z sueche.  Bi de mäiste Beduine isch bis hüt d Hüroot mit dr *[[bint ʿamm]]*, dr Gusine, seer verbräitet.

## Litratuur
* Jürgen Baumgarten: *Die Ammarin. Beduinen in Jordanien zwischen Stamm und Staat.* Ergon, Würzburg 2011, ISBN 978-3-89913-825-2. 
* Ralf Elger, Friederike Stolleis (Hrsg.): *Kleines Islam-Lexikon. Geschichte – Alltag – Kultur.* Beck, Münche 2001, ISBN 3-406-47556-6, Lizenzausgabe: Bundeszentrale für politische Bildung, Bonn 2002.
* Rolf Herzog: *Beduinen.* In: Klaus E. Müller (Hrsg.): *Menschenbilder früher Gesellschaften. Ethnologische Studien zum Verhältnis von Mensch und Natur. Gedächtnisschrift für Hermann Baumann.* Campus, Frankfurt am Main 1983, S. 256–273, Sonderdrucke aus der Albert-Ludwigs-Universität Freiburg (PDF; 2,0&nbsp;MB).
* Lothar Stein: *Wandervolk der Wüste.* F. A. Brockhaus, Leipzig 1974.
* Staatliches Museum für Völkerkunde (Hrsg.): *Beduinen im Negev.* Philipp von Zabern, Mainz 1980, ISBN 3-8053-0462-5 

## Weblingg

* Center for Bedouin Studies and Development (änglisch, arabisch)
* Gundula Madeleine Tegtmeyer:  P.M. Magazin 09/2011

## Fuessnoote
Südarabien

Mit **Südarabie** wärde im Gegesatz zu Nordarabie mäistens die Däil vo dr arabische Halbinsle bezäichnet, wo südlig vo Zentralarabie (Innerarabie) bzw. Saudi-Arabie lige. D Region wird im Oste und Süde dur s Arabische Meer bzw. dr Indisch Ozean begränzt. 

En entsprächendi Underdäilig in *Westarabie* (Hedschas und Asir am Rote Meer) und *Ostarabie* („Pirateküste“ am arabisch-persische Golf) wird sältener verwändet, mä schwätzt dört eender vom Hedschas und vo de Golfstaate, wil mit Westarabie au dr ganz Maghreb (Marokko, Algerie, Tunesie) und mit Ostarabie dr Maschrik (arabische Oste) gmäint cha si. Südarabie isch dr südlig Däil vom Maschrik.

Im ängere Sinn bezäichnet mä as *Südarabie* nume dr Jemen im Südweste, nume dr Nordjemen isch bis uf en antiki ethiopischi Zwüschezit und e spööteri luggi osmanischi Oberhohäit vo fremde und Kolonialmächt verschont bliibe. Im Südjemen het s zur Zit vo dr britische Kolonialherrschaft sogar zwäi churzlääbigi Protektorat mit Südarabie im Staatsname ge, die Südarabischi Föderazioon und s Protektorat vo Südarabie. Im witere Sinn zele aber au Oman im Südoste zu Südarabie und mänggisch sogar die ehemols arabische Gebiet vo Ethiopie bzw. Somalia, Eritrea und Dschibuti am Horn vo Afrika, wo wisawii vo dr arabische Halbinsle lige.

Historisch isch d Entwigglig vo dr Region vor und au noch dr Islamisierig vo dere im Norde beschiide gsi, au wenn si dur Karawanewääg imme mitenander verbunde gsi si. Die jemenitisch Hauptstadt Sanaa gältet näbe Damaskus und Jericho as äini vo de dri eltiste Stedt uf dr Wält, wo duurhaft bewoont gsi si. D Region am Usgangspunkt vo dr Weirauchstrooss isch d Häimet vo de Sabäer, Minäer und Himyare. Näben em Riich Saba si Ausan, Hadramaut und Mahra lang unabhängig gsi. 

## D Südaraber
Denn isch dr Begriff Südaraber, wo dur e jemenitisch Stamm vo de Qais verdräte worde isch, as Bezäichnig für d Gegner vo dr Umayyaden-Dünastii verwändet worde. Im Gegesatz zu loyale „Nordaraber“ häi sich d Südaraber dr vor-abrahamitisch Patriarch Qahtan (Kahtan) as iire Vorfaar aagluegt. Dr Naame Qahtan isch as Familienaame und au as Vornaame no hüte im Jemen sterker verbräitet as in jedem andere arabische Land. Dr Landesnaame *Yaman* (Jemen) söll sogar vom ene südarabische Köönig Ayman bin Yaarub bin Qahtan abgläitet worde si.

Dr Konflikt zwüsche de Nord- und de Südaraber het au im muslimische Spanie (al-Andalus) im Färne Weste (Maghreb) bestande. 

In Libie behaupte die berberische Hawwara (östlig vo Tripolis) und Mazata, ass si vo jemenitische Stämm abstamme.
Urban I.

Dr hailig **Urban** († 230) isch vu 222 bis 230 Bischof vu Rom gsii. Sy Name bedytet „dr Stedter“ (latynischi) un dr Liber Pontificalis schrybt, är sei us dr Stadt Rom gsii. Historisch isch wenig iber en bekannt.

## Läben un Pontifikat
Dr Urban wir vum Eusebius vu Caesarea in syre Chilchegschicht gnännt un s git au ne Inschrift in dr Papschtkrypta vu dr Calixtus-Katakombe mit sym Name. Är het sy Amt in dr Regierigszyt vum Chaiser Alexander Severus uusgiebt, wu si dr Chrischte gegeniber tolerant verhalte gha het. S Schisma vum Hippolyt vu Rom het allno aaduurt. 

Nit historisch belegbar isch d Zueornig vun ere liturgische Verornig, ass Mässgschiir nume us Silber soll gmacht sy, un au ne Brief an d Chrischtenhait un e Dekret bim Pseudo-Isidor. D Legänd nännt e großi Aazahl vu Bechehrte, unter andere dr Valerian, dr Mann vu dr hailige Caecilia, un sy Brueder Tiburtius waren. Derzue soll dr Urban no dr Passio S. Caeciliae us em 5. Johrhundert un andere speter Quällen as Märtyrer gstorbe syy.

## Verehrig as Hailige
Dr hailig Urban I. isch Patron vu Maastricht, Toledo, Troyes, Valencia un Zielona Góra (Grünberg z Schlesie); vu dr Räbe, vum Wyy, vu dr Räbbuure un Chiefer; gege s Sufe, Gicht, Froscht, Gwitter un Blitz. D Funktion as Schutzpatron vu dr Räbbuure isch sekundär un chunnt vun ere Verwächslig mit em hailige Urban vu Langres.

Sy katholische Gedänkdag isch dr 25. Mai, dr Urbanstag, no alter Iberliferig veermuetli sy Dodesdag.

## Literatur
* 

## Weblink

* 
* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzeichnis
Pontianus

Dr **Pontianus** oder **Pontian** (lat.: *dr Bruggemann*; † 235) isch vu 230 bis 235 Bischof vu Rom gsii.

In dr Zyt vu sym Pontifikat isch s Schisma vum Hippolytus an s Änd chuu. Dr Pontianus un anderi Chilchefierer, dodrunter au dr Gegebischof Hippolytus, sin vum Chaiser Maximinus Thrax uf Sardinien in s Exil gschickt un dert in e Bärgwärch yygspeert wore.

Wäg däre Strof isch dr Pontian am 28. Septämber 235 zruggdrätte. S Datum vu sym Ruggdritt isch s friescht exakt noowysbar Datum vu dr Papschtgschicht. No im nämlige Johr isch dr Pontianus an dr Folge vu dr Behandlig in dr Mine vu Sardinie gstorbe. Syni Iberräscht sin vum Bischof Fabianus uf Rom iberfiert un in dr Calixtus-Katakombe begrabe wore. Dr Pontianus wird as erschte Märtyrerpapscht un as Hailige verehrt. 

Sy Gedänkdag isch dr 13. Augschte, s Datum vu syre Bysetzig in dr Calixtus-Katakombe.

## Literatur

## Weblink

* Gsamtwärch vu ''Migne Patrologia Latina'' mit Inhaltsverzaichnis
Lauerz

**Lauerz** isch e politischi Gmeind im Bezirk Schwyz vom Kanton Schwyz. 

## Geographii
Lauerz liit i de Voralpe am nordöschtliche Fuess vo de Rigi, diräkt am Lauerzersee (450&nbsp;m&nbsp;ü.&nbsp;M.). D Insle Schwanau im Lauerzersee ghört zur Gmeind Lauerz. Im Dorfchärn liit d Pfarrchile St. Nikolaus. Uf Gmeindsgebiet gits vili Einzelhöf, am Seeufer und a de Hanglag gits zahlriichi Feriehüüser.

## Name
E früehneri Schriibwiis luutet «Lowerz». Es isch sehr zwiifelhaft, öb Ärzvorchomme i de Gmeind chönntid em Dorf de Name ggä ha. Äbeso schtammt «Lau» nid vom keltische «lokwa» ab, was «See» bedüted. Es isch ehner wahrschinlich, dass de Name «Lauerz» im Zämehang mit eme althochdütsche Personename wie «Lauwart» schtahd. Di urschprünglichi Form döfti «Lauwerts hov» gheisse ha, wobi s Wort für e Hof mit de Zyt wägglah worden isch.

## Gschicht
Uf de Insle Schwanau hed sich im 13. Jahrhundert e Burgaalag befunde. Si isch urschprünglich kyburgisch gsi, schpöter isch de Grundbsitz zu de Habsburger übereggange.

D Kapälle St. Theodul isch ab 1480 als Filiale vo de Pfarrii Schwyz bekannt gsi. Nach eme Brand isch die Kapälle 1508 nü buut worde. Ab 1600 isch Lauerz en eigeni Pfarrii gsi und 1675 isch e Nüübuu vo de Chile St. Nikolaus a d Schtell vo de Kapälle trätte. 
 
Am 2. Septämber 1806 isch Lauerz vom Goldauer Bärgschturz schwär troffe worde. Bi dem Naturereignis, wo 115 Persone debii ums Lebe choo sind, isch de ganz weschtlich Dorfchern zerschtört worde, drunder au d Chile, wo 1807–10 noch Plän vom Pater Jakob Natter nü errichtet worden isch. Uf de Insel Schwanau hend Eremite ihri Behuusig ufgäh, und si isch vom Schwyzer Landeshauptmaa Louis Auf der Maur gchauft worde. Sit 1967 isch si im Bsitz vom Kanton Schwyz.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 6,4 % gläge.

## Religion
83,6 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,1 % evangelisch-reformiert.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 874 Iiwoner 97,1 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 2,9 % anderi Spraache.

De Tieläkt vu Lauerz ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Bilder

Lauerz SZ.jpg|Lauerz vom Ängelschtock us gseh
Lauerz dorf.jpg|S Dorf Lauerz
Lauerz kirche1.jpg|D Pfarrchile St. Nikolaus
Lauerz kirche2.jpg|Inneaasicht vo de Pfarrchile St. Nikolaus
CH-NB - Lauerz und Lauerzersee, von Südosten, vor dem Bergsturz - Collection Gugelmann - GS-GUGE-RAHN-B-1.tif|Lauerz vor em Bärgschturz vo 1806

## Weblink

* Website vo de Gmeind Lauerz
* 

## Fuessnote
Nadschran

**Nadschran** (au **Najran**, **Nejran** oder **Nagran**;  us altsüdarabisch *ngrn*; früener ) isch e Stadt im südwestlige Saudi-Arabie in dr Nööchi vo dr jemenitische Gränze. Si isch d Hauptstadt vo dr Browinz Nadschran.

## Geografii und Bevölkerig
Nadschran lit im ene Wadi, wo vo Weste här chunnt und in dr Nööchi vo Nadschran in d Wüesti mündet. Si ghört zu de Stedt in Saudi-Arabie, wo am schnällste waggse: iiri Bevölkerig isch vo 47'500 (1974) und 90'983 (1992) uf 246'880 (2004) gwaggse.

Alli Iiwooner si Muslim, die mäiste ghööre zur ismailische Schia. D Hanbali, Shafi'i und Maliki-Sunnite bilde die zwäitgrössti ethnisch-religiöösi Grubbe und d Zaydi-Shiite die chlinst. Früeji christligi Gmäinde si vom Kalif Omar uf Mesopotamie deportiert worde und die jüdischi Gmäind isch vo 1934 aa vom Staat verfolgt worde und 1949 uf Aden gflüchdet. Vo dört si si in dr Operazioon *Fliegende Deppig* uf Israel gflooge worde.

2012 isch e Maa, dr Murīʻ bin ʻAlī bin ʻIsá al-ʻAsīrī, in dr Stadt wäge Häxerei und Magii zum Dood verurdäilt und köpft worde.

## Litratuur
* Irfan Shahîd: Art "Nadjrān" in The Encyclopaedia of Islam. New Edition Bd. VII, S. 871b-872b.
*Hermann von Wissmann, Maria Höfner: *Beiträge zur historischen Geographie des vorislamischen Südarabien* (Abhandlungen der geistes- und sozialwissenschaftlichen Klasse der Akademie der Wissenschaften und der Literatur in Mainz, Jahrgang 1952, Nr. 4). Verlag der Akademie der Wissenschaften und der Literatur in Mainz, Mainz 1953 *(zum antiken Nadschran: S. 9-14)*
*Hermann von Wissmann: *Zur Geschichte und Landeskunde von Alt-Südarabien* (*Sammlung Eduard Glaser*, Nr. III = *Österreichische Akademie der Wissenschaften, philosophisch-historische Klasse, Sitzungsberichte*, Band 246) Böhlaus, Wien 1964 *(zum antiken Nadschran: S. 147-152, 159-206)*
* Department of Antiquities and Museums: *Antiquities of the Southwestern Region - Asir - Nejran *, Ministry of Education, Riyadh 1975.
Katja Kipping

D **Katja Kipping** (* 18. Jänner 1978 z Dresden) isch e dytschi Bolitikeri (Linki). Syter anne 2005 isch si Mitglid vum Dytsche Bundesdag, syt 2012 zämme mit em Bernd Riexinger Barteivorsitzeri vu dr Bartei Die Linke.

Voreb si in dr Bundesdag yyzogen isch, isch d Kipping vu 1999 bis 2005 fir d PDS im Landdag vu Sachse ghockt, wu si ab 2003 au em Fraktionsvorstand aaghert het. Vu dr Grindig vu dr Linksbartei 2007 bis zue ihre Wahl as Vorsitzeri isch si au stellverdrättendi Barteivorsitzeri gsii. D Kipping nit zum reformorientierten un au nit zum linke Barteifligel zellt. Si stoht dr Emanzipatorische Linke, ere Stremig in dr Barteimitti, noch.

## Läben un Beruef

D Kipping isch d Dochter vun eme Ekonom un ere Lehreri. Noch em Abitur anne 1996 am Annen-Gymnasium z Dresden het d Katja Kipping vu 1996 bis 1997 e Freiwillig Sozial Johr z Gattschina bi Sankt Petersburg (Russland) glaischtet. Si het vu 1997 bis 2003 Slawischtik mit dr Näbefächer Amerikanischtik un Effetlich Rächt an dr TU Dresden studiert un het as Magistra Artium (M.&nbsp;A.) abgschlosse mit ere Magischterarbet iber „Interdependenzen zwischen Politik und Literatur, exemplarisch dargestellt an Werken von Černy¨evskij, Čechov und Blok“

D Katja Kipping isch syt Merz 2011 ghyrote mit em Bolitolog Kolja Möller un het mit ihm e Dochter, wu im Novämber 2011 uf d Wält chuu isch. Si läbt z Berlin un z Dresden.

## Bartei

D Kipping het si syt si studiert het im sognännte *Proteschtbiro* an dr TU Dresden engaschiert un isch anne 1998 Mitglid vu dr PDS wore. Ab Juli 2003 isch si stellverdrättendi Bundesvorsitzeri vu dr PDS mit dr Arbetsschwärpinkt *Agenda Sozial* un *Kontakt zue solziale Bewegige* gsii. Si het im Barteibildigsprozäss as aini vu dr Befirworterne vun ere verainigte geamtdytsche Linke gulte. Am 16. Juni 2007 isch si zur stellverdrättende Bundesvorsitzeri vu dr Bartei Die Linke gwehlt wore. Fimf Johr speter hän d Delegierten uf em 3. Bundesbarteidag am 2. Juni 2012 d Katja Kipping mit ere Zuestimmig vu 67 % zur Bundesvorsitzeri gwehlt. Syterhär verdritt si d Bartei zämme mit em Bernd Riexinger. Uf em Berliner Barteidag im Mai 2014 isch si mit 77 % vu dr Stimmen als Barteivorsitzeri bstetigt wore.

## Abgordneti
D Katja Kipping het vu 1999 bis 2003 em Stadtrot vu Dresden aaghert.

Vu 1999 bis 2005 isch si Mitglid vum Sächsische Landdag gsii. Do isch si Sprächeri vu dr PDS-Fraktion fir Verchehrs- un Energiebolitik un ab 2003 au Mitglid vum Fraktionsvorstand gsii.

Syter anne 2005 isch d Kipping Mitglid vum Dytsche Bundesdag. Si isch as Spitzekandidati vu dr Landeslischt Sachsen in dr Bundesdag yyzoge. Im Bundesdag isch di sozialbolitisch Sprächeri vu dr Linksfraktion. Ihre Wahlchrais isch Dresden I.

Vum 25. Novämber 2009 bis 26. Septämber 2012 isch si Vorsitzeri vum Uusschuss fir Arbet un Solzials vum Dytsche Bundesdag gsii.

## Schrifte
* mit dr Christine Buchholz (Hrsg.): *G8 – Gipfel der Ungerechtigkeit*. VSA, Hamburg 2006, ISBN 3-89965-200-2.
* *Ausverkauf der Politik – Für einen demokratischen Aufbruch*. Econ, Berlin 2009, ISBN 978-3-430-20079-0.

## Weblink

* Websyte vu dr Katja Kipping
* 
* Läbeslauf bi dr Linkspartei
* 

## Fueßnote
Eduard Amstad

Dr **Eduard Amstad-Baumann** (* 19. Merz 1922 z Beggäriäd, Kanton Nidwalden; † 12. Oktober 2015 ebedert) isch e Schwyzer Richter un Bolitiker (CVP) gsii. 

## Läben un Beruef
Dr Eduard Amstad isch dr Suhn vum Obergrichtsbresidänt Eduard Amstad un e Näffe vum Ständerot Josef Mariä Amstad gsii.

No dr Schueluusbildig an dr Gymnasie z Altdorf un z Stans isch dr Amstad anne 1942 in dr Zyt vum Zweete Wältchrieg in dr Militerdienscht drätte. Är isch zerscht in dr Infanterieschuel z Lozärn uusbildet un derno as Infanterischt yygsetzt wore.

Noch eme Studium vu dr Rächtswisseschafte an dr Universitete Friburg, Züri un Lausanne un dr Promotion zum Doctor iuris an dr Universität Friburg anne 1949 isch dr Amstad in dr Richterdienscht yydrätte un het zerscht as Verherrichter gschafft. Vu 1952 bis 1976 het er as Rächtsaawalt gschafft.

Um die Zyt het er au ne bolitischi Laufbahn aagfange mit dr Wahl zum Mitglid vum Gmairot vu Beggäriäd, wun er vu 1952 bis 1958 aaghert het (ab 1955 as Gmaindsbresidänt). Derno isch er zum Mitglid vum Landrot vu Nidwalde gwehlt wore un het sällem bis anne 1962 aaghert. Im Johr 1962 isch er zum Regierigsrot gwehlt wore un isch em Juschtizdepartemänt vorgstande. Anne 1965 isch er au Autor vu dr Verfassig vum Kanton Nidwalde un dodermit vu aire vu dr erschte neie Kantonsverfassige gsii.

Bi dr Wahle 1967 isch dr Amstad as Noofolger vum Werner Christen zum Verdrätter vum Kanton Nidwalden in dr Ständerot gwehlt wore un het dert d Inträsse vu Nidwalde bis zue syre Ablesig dur dr Norbert Zumbühl anne 1976 verdrätte. Derno het er bis anne 1987 as Bundesrichter am Eidgnessische Versicherigsgricht z Lozärn un vu 1987 bis 1992 as Ombudsmann vu dr Privatversicherige gschafft. Dr Amstad isch derzue zwische 1969 un 1982 un wider vu 1986 bis 1990 Bresidänt vum Stiftigsrot vu dr Höfli-Stiftig z Stans gsii.

Syt syre Studiezyt isch dr Amstad Mitglid vu dr Studänteverbindig AV Fryburgia un dodermit vum Schwyzerische Studänteverain gsii.

D Amstad isch ghyrote gsii mit dr Annette Baumann, ere Harpfespiileri.
 
## Schrifte
* *Der Ombudsman in der Privatversicherung*. In: *Schweizerische Versicherungs-Zeitschrift*. Nr. 57, 1989, S. 98–110. Online-Fassig

## Weblink
* 

## Fueßnote
Yusuf Asʾar Yathʾar

Dr **Yusuf Asʾar Yathʾar** (altsüdarabisch *Y(w)s<sub>1</sub>f ʾs<sub>1</sub>ʾr Yṯʾr* DMG **Yūsuf ʾAsʾar Yaṯʾar**, in dr arabische Überliiferig ) isch dr letscht bedütend Köönig vom Riich Himyar in Südarabie gsi und si äinzig jüdisch Herrscher. Er het vo öbbe 521/522 bis 529/530 regiert.

## Kwelle und Naame
Dr Yusuf Asʾar Yathʾar wird in verschiidene zitgenössische altsüdarabische, sürische und büzantinische Kwelle erwäänt. Au verschiideni spööteri jüdischi, christligi (wie s *Buech vo de Himjare* und *Kebra Negest*) und islamischi Kwelle (drunder dr Koran 85:4) bezien sich uf en. 

In sine altsüdarabische Inschrifte erschiint dr Köönig as *Yusuf Asʾar Yathʾar*, die islamischi Dradizioon säit em . Die christlige Kwelle bruche verschiideni Nääme, so häisst er im (zitgenössische) Brief vom Simon vo Beth-Arscham *Dimnon* und im spöötere Buech vo de Himjare *Masruq*.

## Si Herrschaft
Dr Yusuf Asʾar Yathʾar het sich an d Macht butscht. Es isch mööglig ass er zum Juudedum konwerdiert het, zum vo de Groossmächt Ostrom, Persie und Aksum unabhängig z bliibe. 

Scho churz noch em Aafang vo sinere Herrschaft isch dr Yusuf Asʾar Yathʾar gege die himyaritische Christe vorgange, d Ethiopier wo z Himyar gläbt häi und die arabische Stämm, wo mit Ethiopie sümpathisiert häi. Dr Hindergrund isch d Verfolgig vo Juude dur d Ethiopier und die himyaritische Christe gsi. Dr erst Aagriff vom Yusuf Asʾar Yathʾar het sich gege die himyaritischi Hauptstadt Zafar grichdet. Er het dört d Ethiopier umbrocht und d Chille in Brand gsetzt. Denn het er die himyaritische Christe und Ethiopier vo dr Tihama aagriffe und d Chille vom arabische Stamm vo de Aschʿarān wo dört gläbr häi, aabebrennt. Er het erwartet, ass s Aksumitische Riich wurd aagriffe und het dorum die jemenitisch Küste befestiget. Zum Verhindere, ass die ethiopische Schiff chönne lande, het er die wichdigste Ankerblätz am Bab al-Mandab mit dr sogenannte "Chetti vo Maddabān" abgspert. Um die gliich Zit het er d Stadt Nadschran lo belaagere, won e wichdigs Zentrum vom südarabische Christedum gsi isch, und het under de Christe dört e Massaker aagrichdet. Au im Hadramaut und in Ma'rib het er Christe lo verfolge.

D Reakzioon vo de Aksumite isch schnäll choo. Um 525 het dr Negus Ella Asbeha e milidärischi Expedizioon uf Himyar organisiert und het si Wasall Sumyafa ʿAshwaʿ as Herscher iigsetzt. Dr Yusuf Asʾar Yathʾar isch im Kampf gfalle.

## Litratuur
* 
* Iwona Gajda: *Le royaume de Ḥimyar à l'époque monothéiste. L'histoire de l'Arabie ancienne de la fin du ive siècle de l'ère chrétienne jusqu'à l'avènement de l'Islam*. Paris 2009, S. 82-108.
* K. A. Kitchen: *The World of Ancient Arabia Series. Documentation for Ancient Arabia. Part I. Chronological Framework & Historical Sources*. Liverpool 1994.
* Christian Robin: ''Himyar et Israël.'' In: Académie des inscriptions et belles lettres (Hrsg): *Comptes-rendus des séances de l'année 2004.* 148/2, 2004, S. 831–901.
* 

## Fuessnoote
Alexander I. (Bischof von Rom)

Dr **Alexander I.** (* z Rom; † 115/116 z Rom) isch vu eppe 106 bis 115 dr sechst Bischof vu Rom gsii, dr Noofolger vum Evaristus un Vorgänger vum Sixtus.

## Läben un Pontifikat
Noch em Eusebius vu Caesarea het dr Alexander im zwelfte Regierigsjohr vum Trajan, also anne 109/110 s Bischofsamt ibernuu. Noch ere zehjehrige Amtszyt isch dr Alexander im dritte Regierigsjohr vum Chaiser Hadrian gstorbe, also no Augschte 119. Noch em Liber Pontificalis isch er dr Suhn vun eme Remer gsii, wu Alexander ghaiße het un us dr Region *Caput Tauri* chuu isch. Är soll zeh Johr, sibe Monet un zwee Däg Bischof vu Rom gsii syy un in dr Zyt vum Chaiser Trajan unter Konsulat vum Aemilius Aelianus un em Antistius Vetus anne 116 gstorbe syy. Dr Bischofsstuel sei fir 35 Däg uubsetzt blibe, vorbe dr Sixtus d Noofolg aadrätte heb. Im Catalogus Liberianus wären em Alexander dergege elf Johr, zwee Monet un ai Dag zuegschribe. Doderno sei er in dr Zyt vu dr Konsul Cornelius Palma un Calvisius Tullus anne 109 zum Bischof gweit wore un in dr Zyt vu dr Konsul Aelianus un Vetus anne 116 gstorbe syy. Är soll d Märtyrer Balbina un dären ihre ater Quirinus zum Chrischtetum gchehrt un daift haa.

Dr Alexander I. isch im Lauf vu dr Johrhundert mit em Märtyrer Alexander vu dr *Via Nomentana* glychgsetzt wore, sällem sy Gedänkdag isch wie bim Bischof dr 3. Mai (in dr orthodoxe Chilche dr 16. Merz). Vun eme Martyrium vum Alexander I. schrybt aber dr Irenäus nit un au nit dr Eusebius. 

Dr Alexander wird gege Chrepf un Skrofulose aagruefe. Reliquie vum Alexander I. sin anne 834 uf Freising chuu, wäge däm wird dert e Gedänkdag zue dr Reliquietranslation am 5. Mai begange. Au uf Aschaffenburg in d Stiftschilche St. Peter un Alexander sin Reliquie chuu.

## Schedel'sche Wältchronik vu 1493
Iber dr Alexander het s en aigene Yydrag in dr Schedel'sche Wältchronik vu 1493. Uf Blatt CXII iber s sechste Wältalter haißt s:

## Literatur
* 
* Thomas Shahan: ''Pope St. Alexander I.* In: *The Catholic Encyclopedia*. Band 1, Robert Appleton Company, New York 1907.
* Mario Ziegler: *Successio. Die Vorsteher der stadtrömischen Christengemeinde in den ersten beiden Jahrhunderten.* Habelt, Bonn 2007, ISBN 978-3-7749-3496-2
* Henry Wace: [https://web.archive.org/web/20150924111805/http://www.ccel.org/ccel/wace/biodict.html?term=Alexander%20I.,%20bp.%20of%20Rome Dictionary of Christian] Biography and Literature.

== Weblink ==

* [http://www.documentacatholicaomnia.eu/01_01_0105-0115-_Alexander_I,_Sanctus,_Martyr.html Gsamtwärch vu *Migne Patrologia Latina'' mit Inhaltsverzaichnis]

## Fueßnote
Himyar

**Himyar** (altsüdarabisch *Ḥmyr*, ) isch en altsüdarabischs Köönigriich im hütige Jemen gsi. Es het vom 1.&nbsp;Joorhundert v.&nbsp;d. Z. bis 570 n.&nbsp;d.&nbsp;Z. bestande. Si Zentrum isch d Stadt Zafar mit dr Königsburg Raydan gsi, wo sich in ere Hööchi vo 2800 Meter öbbe 14 Kilometer südöstlig vo dr hütige Browinzstadt Yarīm im jemenitische Hoochland befunde het. As dr letscht vorislamisch Staat im Jemen het mä dr Naame „Himyar“ bis ins 19.&nbsp;Joorhundert allgemäin für s vorislamische Südarabie brucht.

## D Sprooch

Die bekannte Inschrifte us em himyarische Riich si in ere Wariante vom Sabäische, ere altsüdarabische Sprooch, gschriibe. Über s Himyarische wäiss mä nume das wo spööteri arabischi Autore us dr Zit noch dr Islamisierig verzelt häi. Si het sich vom Arabische znd au vom Altsüdarabische underschiide.

## Liste vo de Köönig vo Himyar
Noch em Kitchen (1994):

## Litratuur
* Muhammad 'Abd al-Qadir Bafaqih: *L’unification du Yémen antique. La lutte entre Saba', Himyar et le Hadramawt de Ier au IIIème siècle de l’ère chrétienne.* Geuthner, Paris 1990,  (*Bibliothèque de Raydan* 1).
* Iwona Gajda: *Le royaume de Ḥimyar à l’époque monothéiste. L’histoire de l’Arabie ancienne de la fin du ive siècle de l’ère chrétienne jusqu’à l’avènement de l’Islam*. Paris 2009.
* Jörn Heise: *Die Gründung Sana'as. Ein orientalisch-islamischer Mythos?* Klaus Schwarz Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-87997-373-6 (relevant isch vor allem s viert Kapitel).
* Kenneth Anderson Kitchen: *Documentation for Ancient Arabia.* Part I: *Chronological Framework & Historical Sources.* Liverpool University Press, Liverpool 1994, ISBN 0-85323-359-4 (*The World of Ancient Arabia Series*).
* Walter W. Müller: *Himyar.* In: *Reallexikon für Antike und Christentum.* Band 15. Stuttgart 1991, ISBN 3-7772-5006-6, Sp.&nbsp;303–331.
* Walter W. Müller: *Aus dem antiken Jemen (IX.). Zafar und Himjar.* In *Jemen-Report.* Bd. 10, 1979, , S.&nbsp;16–17.
* Norbert Nebes: *Die Märtyrer von Nagrān und das Ende der Himyar. Zur politischen Geschichte Südarabiens im frühen sechsten Jahrhundert.* In: *Aethiopica* 11, 2008, S.&nbsp;7–40.
* Christian Robin (Hrsg.): *L’Arabie antique de Karib'îl à Mahomet. Nouvelles données sur l’histoire des Arabes grâce aux inscriptions.* Édisud, Aix-en-Provence 1991–93, ISBN 2-85744-584-9 (*Revue du monde musulman et de la Méditerranée* Nr.&nbsp;60–62).
* Klaus Schippmann: *Geschichte der alt-südarabischen Reiche.* Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1998, ISBN 3-534-11623-2.
* Joachim Willeitner: *Jemen. Weihrauchstraße und Wüstenstädte.* Hirmer Verlag, München 2002, ISBN 3-7774-8230-7.
* Paul Yule: *Himyar. Spätantike im Jemen / Late Antique Yemen.* Linden Soft Verlag, Aichwald 2007, ISBN 978-3-929290-35-6.
* Paul Yule (Hrsg.): *Ẓafār, Capital of Ḥimyar, Rehabilitation of a ‘Decadent’ Society.* Excavations of the Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg 1998–2010 in the Highlands of the Yemen. Wiesbaden 2013, ISSN 0417-2442, ISBN 978-3-447-06935-9

## Weblingg
* Uni Heidelberg: Expeditionen nach Zafar
* Michael Zick: Ein christlicher König im alten Jemen. In: Tagesspiegel, 29. Dezämber 2010.
Hippolyt von Rom

Dr **Hippolyt** (*Hippolytos*, *Hyppolitus*, Ἱππόλυτος; * um 170 vermuetlig im Oschte vum remische Rych; † 235 uf Sardinie) het ab ebbe 192 as Presbyter wahrschyns z Rom gwirkt. Dr Schueler vum Irenäus vu Lyon giltet as dr wichtigscht weschtli Chilchevater vu syre Zyt un isch ab 217 z Rom e stränge Gegebischof vum e bitzeli liberalere Calixt I. In dr katholische Chilche giltet er dodermit as ain vu dr erschte Gegepäpscht vu dr Gschicht. S isch aber nit ganz sicher, ass es des Schisma wirkli gee het.

Är het in griechischer Sproch unter anderem e Wältchronik gschribe, wu bis 234/235 goht, exegetischi Kommentar zum Buech Daniel un zue dr Apokalypse, dogmatischi un chilcherächtligi Abhandlige un e Kampfschrift gege d Gnoschtiker (*Refutatio omnium haeresium*, „Widerlegig vu allne Häresie“). E Großdail vu syne Schrifte sin nume in altslawische Ibersetzige erhalte.

Är isch dr Patron vu dr Stadt St. Pölten, vu Sàmpìlt (frz. Saint-Hippolyte) im Elsass, dr Schutzhailg vu dr Stadt Zell am See, dr Patron vu dr Gfängniswärter un dr Ross. Är wird bi Schwechi aagruefe. Sy Name bedytet „dr Rossbefreier“.

Sy Gedänkdag isch dr 13. Augschte (katholisch) bzw. dr 30. Jänner (orthodox).

## Literatur
* John A. Cerrato: *Hippolytus Between East and West: The Commentaries and the Provenance of the Corpus.* Oxford University Press, Oxford 2002, Auszüge online
* Miroslav Marcovich: *Hippolyt von Rom*. In: Theologische Realenzyklopädie 15 (1986), S. 381–387 (Überblick mit weiterer Lit.)
* Traditio Apostolica (lateinisch-griechisch-deutsch), in: Fontes Christiani, Band 1, Freiburg i. Br. 1991 (übersetzt und eingeleitet von Wilhelm Geerlings)

## Weblink

* Hippolyt von Rom, Ökumenisches Heiligenlexikon
* 
* Traditio apostolica (latynischi Fassig, churze Uuszug)
* Apostolic Tradition (änglischi Ibersetzig)
* Wärch vum Hyppolitus
Rahman

**Rahman** bzw. **ar-Rahman** cha si 

* äine vo de Nääme vo Gott im Islam
* en arabische Familienaame
* dr Naame vom ene Ort z Rumänie

## Härkumft und Bedütig
ar-Rahmān (, im Koran: ) isch äine vo de 99 Nääme vo Gott im Islam und dr Ditel vo dr 55. Sure vom Koran. S Wort ghört zur Wurzle .
Sohn Gottes

Dr Usdruck **Soon vo Gott** oder **Gottessoon** isch en Eereditel in e baar Religione. 

Im Juudedum bezäichnet er s Volk Israel, d Köönig vo Israel und äinzelni grächti Israelite. Im Christedum wird dr Jesus vo Nazaret as dr äinzig Soon vo Gott verkündigt, won e Mensch worde isch. Er sig scho vor dr Erschaffig vo dr Wält gsi (, ), Gott häig en vo dr Ewikäit här gschiggt, zum alli Mensche erlööse, und er sig sälber Gott. S Glaubensbekenntnis zu Jesus Christus as dr Soon vo Gott, wo Mensch worde isch, isch uf de christologische Konziil vo dr früeje Chille zum e Däil vom Kärn vom christlige Glaube bestimmt worde.

In dr Gottkönigsideologii vo de altorientalische Groossriich si Herrscher sit öbbe 2000 v. d. Z. vilmol as *Gottessoon* bezäichnet worde. Im Alte Egüpte het mä de Farao as Soon vom Gott Amun aagluegt. Im Hellenismus isch dr Alexander dr Grooss as „Soon vom Zeus“ vereert worde. D Seleukide häi dä Ditel übernoo.

Noch em Dood und dr Apotheose vom Julius Caesar zum Divus Julius het sich dr Augustus vo 42 v. d. Z. aa as „Soon vo Gott“ *(Divi filius)* bezäichnet. Das het dr römisch Kaiserkult begründet, wo vo de römische Kaiser noch em witergfüert worde isch.

## Litratuur
* Verschidnigi Biidrääg zum Begriff „Soon vo Gott“ in AT, NT, Doxologie usf., in: Concilium 18 (1982).
* Martin Hengel: *Studien zur Christologie*, Kleine Schriften Bd.&nbsp;4, uusegee vom Claus-Jürgen Thornton, WUNT 201, Tübinge 2006, insb. Beitrag&nbsp;4: *Der Sohn Gottes,* S.&nbsp;74–145.
* Klaus Koch: *Der König als Sohn Gottes in Ägypten und Israel.* In: Eckart Otto, Erich Zenger (Hgg.): *„Mein Sohn bist du“ (Ps 2,7)*, Studien zu den Königspsalmen, Verlag Katholisches Bibelwerk, Stuttgart 2002, S.&nbsp;1–32.
* Peter Müller: *Sohn und Sohn Gottes – Übergänge zwischen Metapher und Titel – Verbindungslinien zwischen Metaphorik und Titelchristologie am Beispiel des Sohnestitels.* In: Jörg Frey (Hg.): *Metaphorik und Christologie.* Theologische Bibliothek Töpelmann 120, De Gruyter, Berlin u. a. 2003, S.&nbsp;75–92.
* Ulrich B. Müller: *„Sohn Gottes“ – ein messianischer Hoheitstitel Jesu.* In: Zeitschrift für die neutestamentliche Wissenschaft und die Kunde der älteren Kirche 87 (1996), S.&nbsp;1–32.
Rheinsteg Neuhausen–Flurlingen

Dè **Rhyschteeg Neuhuusè–Flurlingè** isch è Brugg, wo i dè Schwiz dè Rhy bi Kilometer 46,855 übberschpannt un d Gmeind Neuhuusè im Kanton Schaffuusè mit dè Gemeind Flurlingè im Kanton Züri vobindet. Dè Brugg wyst a dè Sitè è Trottoir- un Velowäg uff. I dè Mitti isch è einschtreifigi, ampelgschtuèrti Faarbaan vorhandè, wo vo Chraftfaarzüüg mit eim Högschtgwicht vo 4&nbsp;Tonnè befaarè wörrè darf.

## Hischtoriè

S Bauwärch isch 1921 mit èrè 2,5&nbsp;Meter breitè Faarbaan un èm 1,0&nbsp;Meter breitè Trottoir baut worrè. Dõdeby hèt dè Kanton Züri, wo è grössers Intresse a sellèm Bauwärch ghaa hèt, 86,5&nbsp;Brozènt vo dè Bauköschtè un 75&nbsp;Brozènt vo dè Unterhaltsköschtè übbernõ. È Inschtandsetzig isch 1949 durrègfüürt worrè, im Johr 1957 isch èn Umbau vom Steeg für 322'000&nbsp;Frankè gmacht worrè. Mò hèt d Staalkonschtruktion voschtärkt, demit dè Faarschtreifè uff 3,0&nbsp;Meter vobreiterèt un beidsitig 1,45&nbsp;Meter breiti Trottoir uff Konsolè aagordnet wörrè hèn chönnè. È witeri Sanyrig im Johr 1992, unter andrem mit èm neuè Korrosionsschutz, hèt 630'000&nbsp;Frankè koschtet.

## Bauwys

Dè 99&nbsp;Meter lange un 3,6&nbsp;Meter hoche Bruggèübberbau hèt zwei trapezförmig uusbildeti stäälerni Hauptdräger un è unnè ligendi Faarbaanblattè uss Bedong. D Trapezdräger wysèd è dreifäldrigs Strebèfachwärch mit Pföschtè uff. Dè Durchlaufdräger mit Stützwittènè vo 25,0, 49,4 un 24,6&nbsp;Meter isch s Bauwärchssischteem in Längsrichtig. 

## Vokeersaabindig

Dè Rhyschteeg bi Flürlingè diènt grundsätzlich im lokale Vokeer zwǜschem Dorf Flurlingè uff dè linkè Rhysitè im Zürcher Wyland un èm Induschtryschtandort Neuhuusè am rächtè Rhyufer. D Neuhuuser Zuèfaart gòt übber d Baanhofsstrǒß vom Baanhof Neuhuusè, am südlichè Ènd vum Baanhof unter dè Baanlinniè Züri-Schaffuusè durrè un übber è Gwerbeareal abbè zum Rhyufer. Bi dè Zürcher Sitè gòt d Zuèfaart vom A4-Aaschluss hoch a dè linkè Rhywangè übber d Ortdurchfaart vo Flurlingè bis zum Zürcher Widerlager vum Rhyschteeg am Dorfrand vo Flurlingè. Well di yheimischè un d Autofaarer mit    Navi d Vorzüüg von èrè Umfaarig vum Stadtgebièt vo Schaffuusè wôrend dè Stosszitè kennè- un schätzèglernt hèn, isch es Vokeersuffchõ insgsamt immer mee aagschtigè, bsunders Faahrer, wo vom Chläggi in Richitg Winti wän, faarèd gèrn mòl via Neuhuusè-Zèntrum witer übber dè Flurlinger Rhyschteeg bis zum A4-Aaschluss un vo dört witer gu Winti bzw. i d Oschtschwiz. Um dè regionale Vokeer z reglemenyrè, hèt d Gemeind Flurlingè dõrum è 30er - Zonè un vokeersberuhigendi Massnaamè im Zùg vo dè Ortsdurchfaart vo Flurlingè durrègfüürt. Immerhy limityrt dè Steg sèlber dè Vokeersdurchfluss durch diè einschpurigi Faarbaan un d Ampelschtüèrig.

## Literadur
* Hans Rudolf Stierli, Erwin Stucki, Paul Wüst: * Vor dem Bau der N4: Die Rheinübergänge zwischen Stein am Rhein und Eglisau*. I dè:*Rheinbrücke N4*, Hrsg. Nationalstrõssèbüro vum Kanton Schaffuusè, Meier Volaag Schaffuusè 1995, ISBN 3-85801-112-6
 
## Weblingg
Anterus

Dr hailig **Anterus** (au **Anteros**, * z Griecheland; † 3. Jänner 236 z Rom) isch vum Novämber 235 bis Jänner 236 Bischof vu Rom gsii. Är isch dr Noofilger vum Pontianus gsii, wu zämme mit em Gegepapscht Hippolytus uf Befähl vum Chaisers Maximinus Thrax uf Sardinie deportiert woren isch. Sy Name isch e Latinisierig vum griechische Gott vu dr erwiderete Liebi Anteros.

## Läben un Pontifikat
Noch em Name chennt dr Anteros griechischer Härchumft syy, syni Läbesdate sin gschichtli nit belait, s Pontifikat aber scho. Dr Bischof Anterus isch noch ere sibedägige Sedisvakanz am 21. Novämber 235 gwehlt wore. Iber sy Pontifikat, wu nume ne baar Wuche gangen isch, isch nyt Gsicheret iberliferet. Är giltet as dr erscht historisch gsicheret Amtsinhaber. Noch em um 530 entstandene *Liber Pontificalis* soll er Märtyrerakte gsammlet haa, doderfir sei er mit em Dod bstroft wore. Dr Dod as Märtyrer, wu au zue dr Hailigsprächig gfiert het, isch historisch nit belegbar. Är isch, as erscht Oberhaupt vu dr remisch-katholische Chilchen in dr Calixtus-Katakombe z Rom bstattet wore. S Grab isch anne 1854 widerentdeckt wore. Gedänkdäg sin dr 3. Jänner (katholisch) un 5. Augschte (orthodox).

In dr Darstellig wird er mit eme Papschtgewand uusgstattet un as Attribut wären em d Tiara un dr Chrystab mit zwee oder drei Querbalke zuegornet. 

## Literatur
* 
* 
* Lexikon der Heiligen, Weltbild Verlag, Augsburg, 2007, ISBN 3-8289-4980-0

## Weblink

* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzeichnis
Mario Beccaria

Dr **Mario Beccaria** (* 18. Juni 1920 z Sant'Angelo Lodigiano; † 22. November 2003) isch e italiänische Bolitiker gsi. Är isch vo 1968 bis 1976 für d *Democrazia Cristiana* in dr italiänische Abgordnetechammere, em *Camera dei deputati*, ghockt.

Voreb er 1968 Bolitiker worde isch, isch er z Sant'Angelo Lodigiano Bürgermeischter gsi. 

D Gmeindsverwaltig vo Sant’Angelo Lodigiano het e Stroß noch em gnännt.

## Weblingg

## Fueßnote
Bundeskanzler (Deutschland)

Dr **Bundeschanzler** isch dr Regierigsschef vu dr Bundesrepublik Dytschland. Är bstimmt d Bundesminischter un d Richtlinie vu dr Bolitik vu dr dytsche Bundesregierig. 

## Amt
Dr Bundeschanzler isch faktisch dr bolitisch mächtigscht dytsch Amtsdreger, stoht aber in dr dytsche protokollarische Rangfolg unter em Bundesbresidänt (em Staatsoberhaupt) un em Bundesdagsbresidänt nume an dr dritthegschte Stell. Dr Bundeschanzler wird vum Bundesdag uf Vorschlag vum Bundesbresidänt ohni vorigi Uussproch gwehlt un cha vor Ablauf vu dr Legislaturperiod vum Bundesdag nume dur e konschtruktiv Missdröuesvotum abglest wäre 
 
Dr derzytig Bundeschanzler isch dr Friedrich Merz (CDU) an dr Spitz vun ere Große Koalition us CDU/CSU un SPD.

## Dytschi Bundeschanzler syt 1949

## Literatur
* Marion Gräfin Dönhoff: *Deutschland, deine Kanzler.* Btb bei Goldmann 1999, ISBN 3-442-75559-X.
* Guido Knopp, Alexander Berkel, Stefan Brauburger: *Kanzler. Die Mächtigen der Republik.* Goldmann 2000, ISBN 3-442-15067-1.
* Hans Klein: *Die Bundeskanzler.* 4. erweiterte Auflage. edition q, Berlin 2000, ISBN 3-86124-521-3.
* Norbert Seitz: *Die Kanzler und die Künste − Die Geschichte einer schwierigen Beziehung.* Siedler, München 2005, ISBN 3-88680-803-3.
* Wilhelm von Sternburg (Hrsg.): *Die deutschen Kanzler. Von Bismarck bis Kohl.* Athenaeum, Bodenheim, Königstein Ts. 1985, ISBN 3-7610-8382-3.
* Arnulf Baring: *Im Anfang war Adenauer. Die Entstehung der Kanzlerdemokratie.* München 1982, ISBN 3-423-10097-4
* Volker Busse, Hans Hofmann: *Bundeskanzleramt und Bundesregierung. Aufgaben – Organisation – Arbeitsweise.* 5., neu bearbeitete und aktualisierte Auflage. Heidelberg 2010, ISBN 978-3-8114-7734-6.
* Karlheinz Niclauß: *Kanzlerdemokratie.* UTB. Schöningh, Paderborn 2004, ISBN 3-8252-2432-5.
* Wolfgang Rudzio: *Das politische System der Bundesrepublik Deutschland.* UTB. 2000, ISBN 3-8100-2593-3, S.&nbsp;283–314.
* Erik Werk: *Der virtuose Kanzler*, Satire, e-enterprise, Lemgo 2015.

## Weblink

* Website der Bundeskanzlerin
*  (Veröffentlichung des *Wissenschaftlichen Dienstes des Bundestages*, PDF-Datei; 15&nbsp;kB)
* Bundesarchiv: Die Bundeskanzler und die Bundeskanzlerin 1949–2009

## Fueßnote
Koran

Dr **Koran** oder **Qur'an** [] () isch die Häiligi Schrift vom Islam.

## Beschrybig
D Muslim glaube, ass dr Koran die wörtligi Offebaarig vo Gott (uf arabisch: *[[Allah]]*) an dr Profeet Mohammed isch und iim dur „Werbalinspirazioon“ vom Ängel Gabriel (das isch s „Diktatverständnis“ vom Koran) zuechoo isch. D Gsamtredakzioon vo dr Koransamlig het im 7. Joorhundert under em Kalif Abū Bakr agfange.

Dr Tegscht isch in ere spezielle Riimprosa abgfasst, wo uf Arabisch as *Sadschʿ* bezäichnet wird.

Dr Koran bestoot us 114 Kapitel; die heisse *[[Sure]]*, und si si verschiide lang und bestön sälber us Värs ().

E wichdigs Kennzäiche vom Koran isch si «Sälbschtreferenzialidäät». Das bedütet, ass dr Koran an vile Stelle uf anderi Uussage vo sich sälber zrugg vrwyst. Au die mäischte Glaubensleere vo de Muslim im Bezuug uf e Koran stütze sich uf sonigi sälbstreferenzielle Ussaage im Koran.

Dr Koran isch d Hauptkwelle vom islamische Gsetz, dr *Scharia*.

## Litratuur
* Gotthelf Bergsträßer und Otto Pretzl: *Die Geschichte des Korantexts*. Dieterich, Leipzig, 1938.
* 
* 
* 
* 
* Lamya Kaddor und Rabeya Müller: *Der Koran für Kinder und Erwachsene*. Beck, Münche, 1. Uflaag 2008, 3. Uflaag 2010, ISBN 978-3-406-57222-7
* Ingrid Mattson: *The Story of the Qur’an: Its History and Place in Muslim Life*. Wiley-Blackwell, 2. Uflaag, 2013, ISBN 978-0470673492.
* 
* Angelika Neuwirth: *Koran*. In: Helmut Gätje (Hrsg.): *Grundriß der arabischen Philologie.* Bd. II. Literaturwissenschaft. Wiesbaden 1987. S. 96–135. ISBN 3-88226-145-5
* Angelika Neuwirth: *Der Koran als Text der Spätantike. Ein europäischer Zugang*. Insel, Berlin 2010
* 
* 
* 
* 
* Alford T. Welch: *al-Qurʾān.* In *The Encyclopaedia of Islam.* 2. Uflaag, Bd. 5, Brill, Leiden / Boston 1960–2006, S. 400–429.
* Hans Zirker: *Der Koran. Zugänge und Lesarten.* 1. Uflaag, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1999, ISBN 3-534-14309-4.

## Dütschi Übersetzige vom Koran

* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 

## Weblingg

* Arabischer Text (Druckusgoob Kairo 1924), Dransliterazioon und dütschi Übersetzig us Rudi Paret: *Der Koran. Deutsche Übersetzung*, Stuttgart 2. Ufl. 1979, under *Druckausgabe*, *Handschriften* bzw. *Lesarten* auf *corpuscoranicum.de*.

## Fuessnoote
Aischa bint Abi Bakr

D **ʿĀ'ischa bint Abī Bakr** () (uf d Wält cho 613 oder 614; gstorbe 678 z Medina) isch die dritti und jüngsti vo de zää Fraue vom islamische Brofeet Mohammed gsi. Si isch d Dochder vom Gschäftsmaa und spöötere Kalif Abu Bakr gsi. Dr Abu Bakr het wie dr Mohammed vom Stamm vo de Quraisch abgstammt, wo denn vorherrschend gsi isch. D Aischa isch as im Mohammed si Lieblingsfrau bekannt worde.

## Litratuur
* Nabia Abbott: *Aishah, the beloved of Mohammed*. Chicago 1942, Reprint Nöi York 1973.
* Hoda Elsadda: "Discourses on Women's Biographies and Cultural Identity: Twentieth-Century Representations of the Life of 'A'isha Bint Abi Bakr" in *Feminist Studies* 27 (2001) 37-64.
* Aisha Geissinger: "The exegetical traditions of ʿĀʾisha. Notes on their impact and significance" in *Journal of Qurʾanic Studies* 6 (2004) 1–20.
* D. A. Spellberg: *Politics, Gender, and the Islamic Past. The Legacy of 'A'isha bint Abi Bakr.* Nöi York 1994.
* W. Montgomery Watt: Art: "ʿĀʾisha bint Abī Bakr" in *The Encyclopaedia of Islam. New Edition*. Bd. I., S. 307b-308b.

## Fuessnoote
Artur Mas

Dr **Artur Mas i Gavarró** (* 31. Jänner 1956 z Barcelona) isch e katalanische Bolitiker un Generalsekretär vu dr Bartei Convergència Democràtica de Catalunya (CDC). Säll isch e liberali Bartei, wu fir d Abspaltig vu Katalonie vu Spanie isch. Är isch em 23. Dezämber 2010 zum 129. Presidänt vu dr katalanische *Generalitat* gwehlt wore, dr Gsamthait vu dr bolitische Inschtitutione, wu im Rame vum Autonomystatuts d Sälbschtverwaltig vu dr Autonome Gmainschaft Katalonien uusiebt. Dervor isch er syt em 27. Mai 2004 Oppositionsfierer im katalanische Barlemänt gsii.

Dr Mas isch as eltscht vu vier Chinder in erte großburgerlige Familie ufgwachse. Sy Mueter isch us ere Textil-, sy Vater us ere Metallinduschtriällefamilie. Är isch uf s Lycée Français gange un het derno Bedribs- un Volkswirtschaft studiert. Mit 26 Johr isch er in d Convergència i Unió yydrätte.

Är isch vu 1987 bis 1995 im Stadtrot vu Barcelona ghockt un isch syt 1995 Mitglid vum katalanische Barlemänt. Vu 2001 bis 2003 isch er *Conseller en Cap* gsii, wu uugfehr eme Minischterbresidänt entspricht.

Bi dr Wahle vum 28. Novämber 2010 het d CiU mit em Artur Mas as Spitzekandidat 62 vu dr 135 Sitz gwunne. Am 23. Dezämber isch er zum 129. Bresidänt vu dr Generalitat gwehlt wore. Im Jänner 2016 isch er vom Carles Puigdemont, wo äbefalls für di katalanische Unabhängigkeit vu Spanie yystoht, abglöst worde.

## Weblink

* 
* Leo Wieland: ''„Mehr Europa, mehr Katalonien“. Im Gespräch: Kataloniens Ministerpräsident Artur Mas'' Artikel uf faz.net vom 30. Jänner 2012