open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Schöntal

**Schöntal** (oschtfränkisch *Schendl*) isch e Gmai im Houlouchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Schöntal lyt im Dal vu dr Jagst un däre ihre Sytedäler vum Sindelbach, vum Erlenbach un vu dr Kessach.

Dr Baan bstoht us 56,1 % Landwirtschaftsflechi, 31,6 % Wald, 10,5 % Sidligsflechi un 1,8 % sunschtiger Flechi.

## Gmaigliederig
Zue Schöntal ghere d Gmaindsdail Aschhausen, Berlichingen, Bieringen (mit em glychnamige Dorf un em Wyler Weltersberg), Marlach (mit em glychnamige Dorf, dr Wyler Altdorf un Sershof un em Gheft Unterer Sershof), Oberkessach (mit em glychnamige Dorf un dr Wyler Hopfengarten un Weigental), Schöntal (mit em Chloschter Schöntal, dr Wyler Rossach un Spitzenhof, em Ort Eichelshof, em Gheft Halsberg un em Wohnblatz Kreuzberg), Sindeldorf, Westernhausen un Winzenhofen (mit em glychnamige Dorf un em Gheft Heßlingshof).

## Gschicht
S Zisterzienserchloschter Schöntal sich anne 1157 grindet wore.

## Verwaltig
Schöntal ghert zue kainere Verwaltigsgmainschaft.

D Burgermaischteri vu Schöntal isch d Patrizia Filz.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Schöntal ghert zum Oschtfränkisch.

## Weblink

* www.schoental.de

## Fueßnote
Niedernhall

**Niedernhall** isch e Stadt im Houlouchrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Niedernhall lyt in dr Hohenloher Ebeni am mittlere Kocher, eme rächte Näbefluss vum Necker.

Dr Baan bstoht us 28,2 % Landwirtschaftsflechi, 56,5 % Wald, 13,6 % Sidligsflechi un 1,6 % sunschtiger Flechi.

## Gmaigliederig
Zue Niedernhall ghere d Stadt Niedernhall, d Wyler Giebelhöfe un Hermersberg, s Gheft Sattelhof un dr Wohnblatz Waldzimmern.

## Gschicht
Niedernhall isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1037 as *hala inferiori*.

## Verwaltig
Niedernhall het si mit dr Stadt Forchtenberg un dr Gmai Weißbach zum Gmaiverwaltigsverband „Mittleres Kochertal“ mit Sitz z Niedernhall zämmegschlosse.

Dr Burgermaischter vu Niedernhall isch dr Achim Beck.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Niedernhall ghert zum Oschtfränkisch.

## Literatur
* *Festschrift zur 600-Jahr-Feier der Stadt Niedernhall.* Stadt Niedernhall, Niedernhall 1956

## Weblink

* www.niedernhall.de

## Fueßnote
Öhringen

**Öhringen** (oschtfränkisch *Ähringe*) isch e Stadt im Houlouchrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Öhringen lyt in dr Hohenloher Ebeni im Dal vu dr Ohrn, wu im Stadtdail Ohrnberg in dr Kocher mindet.

Dr Baan bstoht us 58,3 % Landwirtschaftsflechi, 20,7 % Wald, 19 % Sidligsflechi un 2 % sunschtiger Flechi.

## Gmaigliederig
Zue Öhringen ghere d Stadtdail Baumerlenbach (mit em glychnamige Dorf un dr Hef Lindich un Zuckmantel), Büttelbronn (mit em glychnamige Dorf, dr Wyler Obermaßholderbach un Untermaßholderbach un dr Wohnblätz Buschfeld, Platzfeld un Weidenhof), Cappel (mit em glychnamige Dorf un em Wyler Hornberg), Eckartsweiler (mit em glychnamige Dorf un dr Wyler Platzhof, Untersöllbach un Weinsbach), Michelbach am Wald Wald (mit em glychnamige Dorf, em Wohnblatz Rohrklinge un dr abgangene Burg Gabelberg), Möglingen (mit em glychnamige Dorf, em Wyler Waldhöfe, em Gheft Erlenhof un dr Wieschtig Rückertshausen), Öhringen (mit dr glychnamige Stadt, em Wyler Möhrig, em Gheft Sonnenburg un dr Wohnblätz Meisterhaus, Pfaffenmühle un Weidenmühle), Ohrnberg (mit em glychnamige Dorf, dr Hef Buchhof, Heuholzhöfe un Ruckhardtshausen un em Wohnblatz Neuenberg), Schwöllbronn (mit dr Derfer Schwöllbronn un Unterohrn un dr Wieschtig Stackenhofen) un Verrenberg.

## Gschicht
Öhringen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1037 as *Oringowe*.

## Verwaltig
Öhringen het mit dr Gmaine Pfedelbach un Zweiflingen e Verwaltigsgmainschaft veryybart.

Dr Oberburgermaischter vu Öhringen isch dr Thilo Michler.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Öhringen ghert zum Oschtfränkisch.

## Literatur
* Wilhelm Mattes: *Öhringer Heimatbuch*, Öhringen 1929 (Nachdruck 1987)
* *Öhringen. Stadt und Stift.* Herausgegeben von der Stadt Öhringen. Thorbecke, Sigmaringen 1988, ISBN 3-7995-7631-2 (*Forschungen aus Württembergisch-Franken*. Band 31)
* Jürgen Hermann Rauser: *Öhringer Buch*. In: *Ohrntaler Heimatbuch*. Jahrbuch-Verlag, Weinsberg 1982 (*Heimatbücherei Hohenlohekreis*. Band 11/12)
* *Der Hohenlohekreis*. Hrsg. vom Landesarchiv Baden-Württemberg in Verbindung mit dem Hohenlohekreis. Thorbecke, Ostfildern 2006 (Baden-Württemberg – Das Land in seinen Kreisen), ISBN 3-7995-1367-1

## Weblink

* www.oehringen.de

## Fueßnote
Zweiflingen

**Zweiflingen** (oschtfränkisch *Zwaifling*) isch e Gmai im Houlouchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Zweiflingen lyt sidli vum Kocher, eme rächte Näbefluss vum Necker, acht Kilometer nerdli vu Öhringen.

Dr Baan bstoht us 49,6 % Landwirtschaftsflechi, 39 % Wald, 10,7 % Sidligsflechi un 0,7 % sunschtiger Flechi.

## Gmaigliederig
Zue Zweiflingen ghere d Ortsdail Orendelsall, Westernbach un Zweiflingen (mit dr Derfer Zweiflingen, Eichach, Friedrichsruhe, Pfahlbach un Tiefensall un dr Wohnblätz Heiligenhaus un Schönau).

## Gschicht
Zweiflingen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1230.

## Verwaltig
Zweiflingen het mit dr Stadt Öhringen un dr Gmai Pfedelbach e Verwaltigsgmainschaft veryybart.

Dr Burgermaischter vu Zweiflingen isch dr Klaus Gross.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Zweiflingen ghert zum Oschtfränkisch.

## Weblink

* www.zweiflingen.de

## Fueßnote
Waldenburg (Württemberg)

**Waldenburg** (oschtfränkisch *Waldebursch*) isch e Stadt im Houlouchrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Waldenburg lyt im Ibergang vu dr Hohenloher Ebeni un dr Schwäbisch-Fränkische Waldbärg.

Dr Baan bstoht us 33,2 % Landwirtschaftsflechi, 55,9 % Wald, 9,8 % Sidligsflechi un 1 % sunschtiger Flechi.

## Gmaigliederig
Zue Waldenburg ghere d Stadtdail Obersteinbach (mit em glychnamige Dorf, em Wyler Sailach un em Wohnblatz Hinterziegelhalden) un Waldenburg (mit dr glychnamige Stadt, dr Wyler Goldbach, Großlindig, Hohenau, Kleinlindig, Obermühle, Tommelhardt, Untermühle un Ziegelhütte, dr herzoglige Domäne Hohebuch, dr Hef Laurach un Rebbigshof un dr Wohnblätz Bahnhof Waldenburg, Buchhaus, Fischhaus, Kelterrain, Neumühle un Streithof).

## Gschicht
Waldenburg isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1253.

## Verwaltig
Waldenburg het si mit dr Stadt Neuenstein un dr Gmai Kupferzell zum Gmaiverwaltigsverband „Hohenloher Ebene“ mit Sitz z Neuenstein zämmegschlosse.

Dr Burgermaischter vu Waldenburg isch dr Markus Knobel.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Waldenburg ghert zum Oschtfränkisch.

## Bekannde Leit
* Otto Borst (1924–2001), a Hischdoriker, wo sich hauptsächlich mit dr sidweschtdeitscha Land- ond Stadt-Gschicht befasst hôt

## Literatur
* Karlheinz Englert: *Waldenburg. Bild einer Stadt in Hohenlohe*. Geiger, Horb am Neckar 2003, ISBN 3-89570-862-3.

## Weblink

* www.waldenburg-hohenlohe.de

## Fueßnote
Weißbach (Hohenlohe)

**Weißbach** (oschtfränkisch *Waißbach*) isch e Gmai im Houlouchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Weißbach lyt im mittlere Dal vum Kocher, eme rächte Näbefluss vum Necker.

Dr Baan bstoht us 49,5 % Landwirtschaftsflechi, 34,6 % Wald, 13,7 % Sidligsflechi un 2,2 % sunschtiger Flechi.

## Gmaigliederig
Zue Weißbach ghere d Gmaindsdail Crispenhofen un Weißbach. Zu Crispenhofen (mit em glychnamige Dorf un em Wyler Halberg) un Weißbach (mit em glychnamige Dorf, em Wyler Guthof un em Wohnblatz Schloß).

## Gschicht
Weißbach isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1283.

## Verwaltig
Weißbach het si mit dr Stedt Forchtenberg un Niedernhall zum Gmaiverwaltigsverband „Mittleres Kochertal“ mit Sitz z Niedernhall zämmegschlosse.

Dr Burgermaischter vu Weißbach isch dr Rainer Züfle.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Weißbach ghert zum Oschtfränkisch.

## Literatur
* Jürgen Hermann Rauser: *Weissbacher Heimatbuch*. Gemeinde Weißbach, Weißbach 1982 (Heimatbücherei Hohenlohekreis, 10).

## Weblink

* www.gemeinde-weissbach.de

## Fueßnote
Jean-Baptiste Schacre

Dr **Jean-Baptiste Schacre** (* 1808 z’Delle; † 1876 z’Milhüüsa) ìsch a franzeescher Zeichner un Àrchitekt gsìì.

## Laweslàuif
Dr Jean-Baptiste Schacre ìsch z’Delle uf d Walt kumma, ìn’ra Zitt wo dia Gmein noch zum Owerelsàss gheert hàt. Ar ìsch ìm Mola sehr begàbt gsìì. Ar hàt nìt làng känna studiara wial si Vàter, a Garwer, ànna 1826 Bànkrott gmàcht hàt.

Ar hàt dernoh ìn dr frànzeescha Stààtsdianscht vu da „ponts et chaussées“ *(Brucka un Stroßa)* àls Zeichner känna ge schàffa, mìt dr Hìlf vu’ma Verwànda, wo’na do inagfiahrt hàt. Mìt dara Àrwet hàt dr Jean-Baptiste Schacre d Glagaheit ghàà, vìel z’reisa un Gebäi z’entdecka.

Ànna 1838 ìsch’r dur dr Nicolas Koechlin àls Àrchitekt àm Bàui vu dr Isabàhnstrecka Stroßburg–Bàsel un vu ìhra Hàltastella igstellt worra.

Ànna 1841 hàt’r sìch àls Àrchitekt z’Milhüüsa ìnschlàlliart, zerscht salbschtstandig, un vu 1844 àb àls Stàdtsàrchitekt. Ar hàt wìchtiga Gebäi vu Milhüüsa bàuia: d Synagoge, d kàtolischa Stephànskìrch, d proteschtàntischa Stephànskìrch. Noh dr Krisa vu 1848 hàt’r noch nawesbii därfa schàffa, so hàt’r aui ìn àndra Gmeina bàuia: z’Kìngerscha, z’Zìllìsa, z’Pfàscht, z’Àltkìrch usw.

Si Suhn Jean-Baptiste un si Neveu Alfred Schacre sìn aui Àrchitekt worra.

## Bìlder

Datei:Bahnhof Basel 1845.jpg|Bàsel: erschta Isabàhn Hàltastella vu dr Linia Stroßburg–Bàsel (1844–1445)
Datei:Chevet de la synagogue de Mulhouse.JPG|Milhüüsa: Synagoge (1849)
Datei:Synagogue d'Altkirch.JPG|Altkìrch: Synagoge (ernèiert um 1850)
Datei:Eglise St Etienne Mulhouse.JPG|Milhüüsa: kàtolischa Stephànskìrch (1855–1860)
Datei:OrgueccMulhouse.jpg|Milhüüsa: Orgla vu dr kàtolischa Stephànskìrch (1860)
Datei:St Stephen's Church Mulhouse FRA 001.JPG|Milhüüsa: proteschtàntischa Stephànskìrch (1858–1869)
Datei:Kingersheim,_Eglise_Saint-Adelphe.jpg|Kìngerscha: Adelphuskìrch (1859–1879)
Datei:Zillisheim, Eglise Saint-Laurent.jpg|Zìllìsa: Laurentiuskìrch (1862–1876)
Datei:Pfastatt.jpg|Pfàscht: Moritzkìrch (1867)
Datei:Didenheim, Eglise Saint-Gall.jpg|Dìdena: Sànkt-Gàllus Kìrch (XVIII. Johrhundert, vergreeßert ànna 1868)
Datei:Église St-Pantaléon de Gueberschwihr - façade.JPG|Gawerschwihr: Sànkt-Pantaleon-Kìrch (1870–1877)
Datei:Église de Jettingen - Vue latérale.JPG|Jettige: Harz-Jesu-Kìrch (1874–1877)


## Literàtür
* Danielle Bohly-Meister: *Un architecte autodidacte: Jean-Baptiste Schacre (1808–1876). Son œuvre religieuse*. In: *Annuaire de la Société d’Histoire du Sundgau,* 1992, S.&nbsp;23–42.
* Jules Joachim: *Jean-Baptiste Schacre, architecte (1808–1876)*. In: *Bulletin du Musée historique de Mulhouse,* 1953, S.&nbsp;170-190.
* Joseph Specklin: *Jean-Baptiste Schacre (1808–1876), architecte mulhousien*. Livret de l'exposition. Société d'Histoire et de Géographie de Mulhouse, 2008, 4&nbsp;S.

## Externa Links

## Referanz
Rote Fabrik (Basel)

Die **Rooti Fabrik** isch die ehemooligi Bandfabrik Saresyy, wo dr Stammsitz an dr Dalbe-Vorstadt z Baasel ghaa het. Sit 1980 isch d Baasler Dalbe-Jugendherbärg im Fabrikgeböid am Dalbe-Kirchräin 10 dehäi..

D Geböid stöön uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt wo regionali Bedütig häi. Däggmolgschützt si aber nume d Fassaade. Dr Naame vom Fabrikgeböid chunnt drvoo, ass es rooti Muure het.

## Gschicht
1838 isch d Bandfabrik Sarasin & Co. gründet worde mit em Stammsitz an dr Dalbe-Vorstadt 91-95. 1842 het si e Parzälle am Dalbe-Kirchräin 10 übernoo, won emol im Dalbeklooster ghöört het.  Dr Christoph Riggebach het d Blään für e modärni Siidebandfabrik im klassizistische Stil uf sällem Land gmacht und dr Melchior Berri het sä 1850/51 usgfüert.  Dr Bau isch de domoolige Fabrikazioonsablöif aabasst und mit mechanische Wäbstüel, ere Lufthäizig und Gaasbelüchtig usgrüstet gsi. D Energii het e Dampfmaschine gliiferet und s Gaas isch von ere äigene chliine Gaasaastalt cho.

1956 isch d Fabrik zuedoo worde und hätt sölle abbroche wärde. Wo 1975 d Sanierig vom Dalbe-Daal aagfange het, het d Christoph Merian Stifdig ghulfe, s Fabrikgeböid am Dalbe-Kirchräin 10 in e Jugendherbärg umzbaue. D Archidekte Löw & Dörr häi 1978/79 fast s ganze Innere uusegrisse usser em groosse Färberchäller, wo si zum e Spiissaal umfunkzioniert häi mit hooche Fänster uf e Dalbe-Dyych zue. D Fassade häi si renowiert und si gseet hüte us wie im Joor 1851, wo d Fabrik iigweit worde isch. 

Die ehemooligi Diräkzionswilla vo dr Fabrik an dr Dalbe-Vorstadt 91, isch 1838/39 vom J. J. Stehlin em Eltere baut worde. Si isch um 1970 däilwiis entkärnt worde und mä het Büro iibaut.  1996 het mä s wenige vo dr Originalsubstanz, wo no übrig bliibe isch, restauriert, und us de Büro chliini Stadtwoonige gmacht mit Holzbööde, wisse Holziifassige und blaugraue Wänd.

Baasel het 1996 dr Wakkerbriis vom Schwizerische Häimetschutz für d Sanierig überchoo.

## Fuessnoote
Wakkerpreis

Dr **Wakkerbriis** isch e Briis, wo dr Schwizer Häimetschutz (SHS)  politische Gmäinde in dr Schwiz git für e bischbilhafte Ortsbildschutz. Dr Briis wird sit 1972 äimol im Joor vergee und isch mit 20'000 Franke dotiert. Si Naame het er vom Gschäftsmaa Henri-Louis Wakker, wo im Häimetschutz e Däil vo sim Vermöge vermacht het.

Am Aafang si vor allem Gmäinde geert worde, wo bsundrigi Aasträngige gmacht häi, zum historisch gwaggsnigi Ortskärn und Altstedt z erhalte. In letschter Zit wärde aber au Gmäinde geert, wo iir Ortsbild under eme bestimmte aktuelle Gsichtspunkt witerentwiggle und ufwärte. Das cha zum Bischbil d Nöinutzig vo alte Industriibaute oder e glungnigi Verchnüpfig vo alter und nöier Bausubstanz si.

Zum 100-Joor-Jubileum vom Schwizer Häimetschutz het mä dr Briis im Joor 2005 usnaamswiis nit ere politische Gmäind sondern de Schwizerische Bundesbaane (SBB) gee.

## Briistreger

## Litratuur
* Schweizer Heimatschutz: *40 Wakkerpreise 1972 – 2011*. Schweizer Heimatschutz, Züri 2011, 978-3-033-03087-9.

## Weblingg
* Wakkerpreis

## Fuessnoote
Rote Fabrik

Die **Rooti Fabrik** cha si:
* Rote Fabrik (Basel), die ehemoligi Bandfabrik Saresyy an dr Baasler Dalbe-Vorstadt
* Rote Fabrik (Zürich), es ehemooligs Fabrikareal z Züri-Wollishofe, wo hüte es Kulturzentrum isch
* Rote Fabrik (Neuenburg), es ehemooligs Fabrikgeböi vo dr Chocolat Suchard z Nöieburg
Bienne

**Bienne** chan folgendes bedüte:
* Bienne, de französisch Name vo de Stadt Biel/Bienne im Kanton Bärn, Schwiz
* Bienne (Fluss), en Fluss im französische Jura
* e zweijöhrigi Pflanze

* *Lac de Bienne*, de französisch Name vom Bielersee i de Schwiz
* *District de Bienne*, de französisch Name vom ehemolige Bezirk Biel im Kanton Bärn, Schwiz
Bernex

**Bernex** chan folgendes bedüte:
* Bernex GE, e Gmeind im Kanton Gämf, Schwiz
* Bernex (Haute-Savoie), e Gmeind z Hochsavoye, Frankrych
* Bernex-Onex-Confignon, e ehemolegi Gmeind z Savoye und spöter im Kanton Gämf
Zunft zu Gerbern

**[[Basler_Korporationen#E.E.|E. E.]] Zumft zu Gärber** isch en öffentlig-rächtligi Korporazion in dr Stadt Baasel und äini vo de Handwärkerzümft. Historisch isch si d Veräinigung vo de Gärber gsi, hüte isch si aber für Baasler Bürger us alle Bruefsständ offe. E langi Zit isch si mit dr Zumft zu Schuemacher e sogenannti Dobbelzumft gsi. Sit 1951 isch d Zumftstuube im «Löiezorn».

## Gschicht
D Gärber häi sich im Middelalter vor allem uf dr lingge Site vom Birsig niidergloo, wo si s Wasser von em für iiri Aarbet häi chönne nütze, und scho im Joor 1291 wird d Gerwerstraze erwäänt, 1294 e «Gärberlaube» am Gärberbärg bim Richtbrunne uf em Richtblatz und 1333 au e Huus «under den obern Gerwern».

Im Joor 1575 häi d Gärber e Loostampfi und Lääderwalke am Rümelibach dusse vor em Stäinedoor kauft. 1664 het d Zumft e Gärbaastalt iigrichdet, wo jede Gärbermäister het chönne miete. D Zite für d Baasler Gärber si guet gsi. Iir Lääder isch beliebt gsi und vil exportiert worde. Denn isch aber die wirtschaftligi Katastroofe cho. Vo de 1680er Joor aa het Bärn d Baasler Lääderimport immer mee iigschränggt und au Frankriich und Vorderööstriich häi Brobleem gmacht und immer mee Gärbereie in dr Stadt häi zuedoo, bis im Joor 1800 nume no zwanzig übrig gsi si und Zumft nodinoo iiri Bsitz het müesse verchaufe:  1867 d Liigeschafte vor em Stäinedoor und 1874 s Zumfhuus an dr Gärbergass.

In dr Middi vom 17. Joorhundert häi sich d Gärber au im Chläibaasel niidergloo, an dr Ochsegass, dr Utegasse und dr Rhiigass. D Hüt häi si im middlere Däil vom Riechedäich gwässeret und s dräggige Wasser häi si in Rhii lo fliesse. Die letschti Baasler Gärberei isch die Raillard'schi an dr Rhiigass gsi, wo im Joor 1910 zudoo het.

## S Zumfthuus
1358 häi d Gärber eso vil Schulde gha, ass si iir Zumfthuus für 110 Pfund Stäbler an dr Wäggsler Heinrich Sevogel häi müesse verchaufe, wo s denn dr Zumft für 4 Pfund gwöönligi Basler Pfennig und 5 Schilling zu Eerschatz wider vermietet het. 

Won 1874 e Korrekzioon vo dr änge Gärbergass blaant gsi isch, het dr Staat de Gärber iir Zumfthuus abkauft und zämme mit de Zumfthüüser vo de Gartner und vo de Schniider lo abrisse.  Bis 1951 het d Zumft denn kä Häimet me ghaa, sidder het si e Zumftstuube im erste Stogg vom Restorant «Löiezorn» am Gämsbärg 2 nid wit vo dr Gärbergass.

## Weblingg
* D Website vo dr Zumft
* S Bordret bi dr Bürgergmäind Baasel
* Zunft zu Gerbern uf altbasel.ch

## Fuessnoote
Johann Jakob Stehlin der Ältere

Dr **Johann Jakob Stehlin** (* 20. Januar 1803 z Baasel; † 18. Dezämber 1879 z Baasel) isch e Schwizer Politiker und Archidekt gsi. Er isch vo 1858 bis 1868 Bürgermäister vo Baasel gsi und isch für e Kanton Baasel-Stadt im Nazionalroot und im Ständeroot gsässe. 
1858/59 und 1867/68 isch er Bresidänt vom Nazionalroot gsi.

Dr Stehlin isch am 11. Juli 1855 zum Noochfolger vom Josef Munzinger, äim vo de erste Bundesrööt, in Bundesroot gweelt worde, anstatt em Zürcher Kasimir Pfyffer, wo s absolute Meer verpasst het. Dr Stehlin het d Waal aber am Daag druf abgleent. Am 14. Juli 1855 isch denn dr Josef Martin Knüsel gweelt worde. Dr Stehlin isch dr erst vo fümf gweelte Bundesrööt gsi, wo iiri Waal nid aagnoo häi.

1852 het dr Stehlin e Schlossguet z Bipp kauft und daas befindet sich hüte no im Bsitz vo dr Familie. Zwäi vo sine Söön si au bekannt worde: dr Karl Rudolf Stehlin het dr Kanton Baasel-Stadt im Ständeroot verdrätte und dr Johann Jakob Stehlin dr Jünger isch e bekannte Archidekt gsi, wo z Baasel e Hufe Geböid het lo baue.

## Bauwärk
* Dr Schilthoof am Stäinebärg z Baasel

## Weblingg
* Eintrag bei der Webpräsenz der Schweizerischen Bundesversammlung
*
Haus zum Sausenberg

S **Huus zum Suusebärg** isch e barocks Geböid an dr Dalbe-Vorstadt 5 im Baasler Vorstedtkwardier.
Es isch hüte dr Sitz vo dr Christoph Merian Stifdig.
S Geböid stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo regionali Bedütig häi.

## Gschicht
Dr Naame vom erste Huus isch zerst «des bischoffs huse» und, sit ass d Begine Margaretha Bischoff dört gwoont het, «der Byschoffin Hus» gsi, und so isch s bis ins 15. Joorhundert bliibe. 1405 het dr Bischof d Begine exkommuniziert und iire Bsitz isch iizooge worde. S Huus het vo denn aa de Barfüesser ghöört. Im groosse Stadtbrand vo 1417, won e Drittel vo de Hüüser vo dr Stadt em Füür zum Opfer gfalle si, isch woorschinlig au die spööteri Nummere Fümf abebrennt. Dr Ludman Glaser het denn äinisch emol e nöis Huus baut und 1446 daucht zum erste Mol dr Naame «Susemburg» uf.

Noch dr Reformazioon het s «Suusebärg» Brivatpersone ghöört, under anderem eme Kaufmaa Reinhard Wasserhuhn, wo sich 1609 umbrocht het und denn im Gwürzhändler Germanus Iselin, wo s sim Soon Reinhard Iselin, eme Brofässer an dr Uniwersidäät überloo het. Wo dä 1668 gstorbe isch, het s dr Jakob vo Waldkirch kauft. So wie s dr Matthäus Merian uf sinere Stadtaasicht zäichnet het, si im 17. Joorhundert d Nummere Fümf und Nummere Siibe äi Liigeschaft gsi.

Bäidi Hüüser häi 1710 im Jurist Tobias Obrecht ghöört und dä het im Garte an dr Rhiihalde e chliises Geböid ufgstellt, was dr Noochber verergeret het, so dass er wäge däm vor Gricht gange isch. Au im Obrecht si Witwe isch 1738 vom ene Noochber vors Fümfergricht zert worde, möögligerwiis im Zämmehang mit dr Drennig vo de bäide Hüüser.

Im spoote 18. Joorhundert häi si bäidi em Zuckerbeck Wernhard Burckhardt ghöört und dä het s groosse Huus 1771 under em Naame «zum Suusewind» an dr Hauptmä Johann Rudolf Frey verchauft. In dr zwäite Helfti vom 18. Joorhundert isch s «zum Suusewind» im Barockstil umbaut worde.

Vo 1837 aa het s im Gedeon Buurged-Bachofe ghört, won e Soon vom Siidebandfabrikant Johann Rudolf Buurged gsi isch, wo s «Kirschgarte» het lo baue. Dr Gedeon isch Kriminalrichter gsi, und isch as Deputat vo de Kiirche und Schuele im Chläine Root gsässe.  1848 het si Soon Alfred Buurged d Liigeschaft gerbt.

Um 1870 häi d Nummere Fümf und au d Nummere Siibe im Bandfabrikant Emil Thurneysen ghöört, noch iim im Theophil Vischer. Dä het s Nummere Siibe vermietet,  und vo 1903 aa het dr Hermann Hesse e baar Mööned dört gwoont.

1938, wo d Wettstäibrugg verbräiteret worden isch, het mä s Huus westlig vom «Suusewind» abbroche, so dass mä jetz d Brandmuure zwüsche de bäide Liigeschafte gsee het. Denn isch s Geböid dr Sitz vo dr Schola cantorum basiliensis worde und die isch uszooge,  wo d Christoph Merian Stiftig 1953 s Huus übernoo het. Dr Archidekt Giovanni Panozzo het denn die ehemooligi Füürmuure im barocke Stil nöi gstaltet, so wie mä sä hüte cha bschaue. Sit 1955 häisst d Liigeschaft wider «zum Suusebärg» und d Stifdig het em Huus nääbedraa dr Naame «Suusewind» gee.

## Kwelle
*Zum Sausenberg und zum Sausewind uf altbasel.ch, abgrüeft am 8. Novämber 2014
*Zum Sausenberg uf basler-bauten.ch, abgrüeft am 8. Novämber 2014
## Fuessnoote
Flughafen Basel-Mülhausen

Dr internazionali **Flughaafe Baasel-Mülhuuse** (Markenaame sit 1987 **EuroAirport Basel Mulhouse Freiburg**) lit 3.5&nbsp;km nordwestlig vo Baasel (Schwiz) und 20&nbsp;km südöstlig vo Mülhuuse (Frankriich) im Gebiet vo de franzöösische Gmäinde Hésingue und Saint-Louis im Département Haut-Rhin. 

Dr EuroAirport isch dr äinzig Flughaafe uf dr ganze Wält, wo vo zwäi Staate gmäinsam bedriibe wird. Wil er au für e südwestdütsch Ruum groossi Bedütig het, het mä au no *[[Freiburg im Breisgau|Freiburg]]* in dr Naame drzuedoo; im Verwaltigsroot und im trinazionale Biiroot het s au südbadische Verdräter, allerdings häi si kä Stimmrächt. Bevor dr Flughaafe Baasel-Mülhuuse ufdoo worde isch, si d Schwizer Flüüg vom Flugblatz Baasel-Stärnefäld z Birsfälde abgwigglet worde, wääred Mülhuuse dur dr Flugblatz Mülhuuse-Habshäim aagfloge worde isch.

## Litratuur
* Peter F. Peyer (Hrsg.): *Vom Sternenfeld zum EuroAirport Basel-Mulhouse-Freiburg.* Mit Bidrääg vom Hanspeter Abt u.&nbsp;a. Basel: Christoph Merian, 1996. ISBN 3-85616-074-4. (Sammelband zum Aalass vom 50jöörige Bedriibsjubileum)

## Weblingg

* di offizielli Website vom Euro-Airport
* Informazionen über d Aktividääte un d Flugzüüg am Euro-Airport 1946 bis hüte

## Quelle
Andelfingen

**Andelfingen** isch de Name vo däne Ort:
* Andelfingen (Langenenslingen), en Ortstail vo de Gmaind Langeesslenga im Landchrais Biberach, Bade-Würtebärg, Dütschland
* Andelfingen ZH, e Gmaind im Kanton Züri, Schwiz
* Bezirk Andelfingen, en Bezirk im Kanton Züri, Schwiz
Französisches Kaiserreich

S **Französische Kaiserriich** (französisch: *Empire français*) isch de Name vonere historische Monarchi in West- und Mitteleuropa, wo vo 1804 bis 1814 und no kurz 1815 existiert hät.

S Empire français isch dur d Kaiserkrönig vom Napoleon Bonaparte entstande. S neue Kaiserriich hät mit de *Grane Armée* fast ganz Europa underworfe und es isch 1812 territorial nach em Russische Rich s grösste und bevölkerigsmässig s grösste Land vo Europa ksi. D Vormachtstellig vo Frankrich isch aber nach em schlimme Verlauf vom Russlandfäldzug und de anschliessende Befreiigschrieg 1814 verlore gange. De Napoleon isch 1814 gestürzt worde und s Grossriich isch zämmebroche.

I de hütige Gschichtschriibig wird s Riich *Premier Empire* (Erstes Kaiserriich) gnännt.

## Weblink
Freudenberg (Baden)

**Freudenberg** (oschtfränkisch *Fradeberch*) isch e Stadt im Main-Tauber-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het  Yywohner (Stand: ). Syter anne 1968 isch Freudenberg e staatlig anerkännte Erholigsort.

## Geografi
Freudenberg lyt am Main. Dr Baan bstoht us 30 % Landwirtschaftsflechi, 57,7 % Wald, 9,4 % Sidligsflechi un 2,9 % sunschtiger Flechi.

Nochbergmaine sin Dorfprozelten im Norde, Wertheim un Külsheim im Oschte, Neunkirchen, Eichenbühl un Bürgstadt im Side un Collenberg im Weschte.

Z Freudenberg het s zwai Landschafts- un zwai Naturschutzbiet:
* Landschaftsschutzbiet *Wertheim*: 3932,0&nbsp;ha; Freudenberg, Külsheim, Werbach un Wertheim; sy
Wappen Boxtal.png|Boxtal
Wappen Ebenheid.png|Ebenheid
Wappen Rauenberg TBB.png|Rauenberg
Wappen Wessental.png|Wessental


### Yywohnerentwicklig

Quälle: Gemeindeverzeichnis un Aagobe vum Statistische Landesamt

## Verwaltig
Freudenberg ghert zue kaim Verwaltigsverband.

; Burgermaischter vu Freudenberg:
* 1946–1976: Valentin Kern
* 1976–1992: Wolfgang Heinzelmann
* 1992–2014: Heinz Hofmann
* syt 2014: Roger Henning

## Kultur un Böuwärch
* Burg Freudenberg (12. Jh.)
* s Alt Rothuus (1499)
* Fridhofskapäll St. Laurentius (1149)
* Remisch-kadolischi Alti Chilche St. Laurentius (1691/92)
* Neii Chilche St. Laurentius (1957)
* Chilche St. Nikolaus, Boxtal
* Chilche St. Wendelin, Rauenberg
* Chilche Sieben Schmerzen Mariens, Wessental
* Chilche St. Leonhard, Ebenheid


Freudenburg Baden 1.jpg|Burg Freudenberg
Freudenberg am Main, das historische Rathaus.jpg|s Alt Rothuus
Friedhofskapelle St. Laurentius (Freudenberg) 1.jpg|Fridhofskapäll St. Laurentius 
Alte Kirche Freudenberg am Main 04.jpg|Alti Chilche St. Laurentius
St. Laurentius Freudenberg 20190412 002.jpg|Neii Chilche St. Laurentius
Boxtal St.-Nikolaus-Kirche 02.jpg|St. Nikolaus
Rauenberger bei Freudenberg am Main, Kirche St. Wendelin 02.jpg|St. Wendelin
2025-03-27 Sieben Schmerzen Mariens (Wessental) 03.jpg|Sieben Schmerzen Mariens
Kirche St. Leonhard (Ebenheid).jpg|St. Leonhard


## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Freudenberg ghert zum Oschtfränkisch.

## Weblink

* Websyte vu Freudenberg
* Freudenberg uf leo-bw
** Boxtal uf leo-bw
** Ebenheid uf leo-bw
** Freudenberg, Altgemeinde uf leo-bw
** Rauenberg uf leo-bw
** Wessental uf leo-bw

## Fueßnote
Schaffhausen (Begriffsklärung)

**Schaffhausen** isch de Name vo däne geografische Objekt:
* Schaffhausen, e Stadt i de Schwiz
* Kanton Schaffhausen, en Schwizer Kanton
* Schaffhouse-sur-Zorn, e Gmaind im Departemänt Bas-Rhin, Elsass, Frankrych
* Schaffhouse-près-Seltz, e Gmaind im Departemänt Bas-Rhin, Elsass, Frankrych

* *Schaffhausen*, en Ortstail vo de Gmaind Wadgassen, Landchrais Saarlouis, Saarland, Dütschland
* *Schaffhausen*, en Ortstail vo de Gmaind Ehinge am Ries, Landchrais Donau-Ries, Bayern, Dütschland
* *Schaffhausen*, en Ortstail vo de Gmaind Mönchsdegginge, Landchrais Donau-Ries, Bayern, Dütschland

**Lueg au:**
* *Königschaffhausen*, en Ortstail vo Ändinge am Kaiserstuel, im Landchrais Emmedinge im Südweschte vo Bade-Würtebärg, Dütschland
* Schafhausen
* Schaaffhausen
* *Schaafhausen*, en Ortstail vo Dannenberg (Elbe) im Landchrais Lüchow-Dannenberg im üsserschten Oschte vo Nidersachse, Dütschland
Zunft zu Webern

**[[Basler_Korporationen#E.E.|E. E.]] Zumft zu Wääber**  isch en öffentlig-rächtligi Korporazion in dr Stadt Baasel und äini vo de Handwärkerzümft. Historisch isch si d Veräinigung vo de Wääber, Bläicher und Färber gsi, hüte stoot si aber Baasler Bürger us alle Bruefsständ offe. Iir Zumfthuus stoot an dr Stäinevorstadt 23. 

D Faane vo dr Zumft zäigt sit 1268 e roote Gryff, wo ufrächt stoot, und in sine Chlaue e gääle Ellestaab hebt. Spööter isch en Igel as Symbol vo de Graudüecher drzue choo.

Dr historisch Bsitz vo dr Zumft isch zum Däil im Historische Museum usgstellt, wird aber vilmol an de Zumftmööli verwändet, vor allem dr Gryffebächer, wenn nöiji Zumftbrüeder ufgnoo wärde.

## S Zumfthuus
Iir Huus isch im 13. Joorhundert am undere Höibärg gsi, wo denn Wääbergass ghäisse het. 1360 häi d Wääber iir ersts Zumfthuus an dr Stäinevorstadt baut, s äinzige Baasler Zumfthuus wo nid in dr Altstadt glääge isch.  1448 isch s umbaut worde und no äinisch in dr zwäite Helfti vom 16. Joorhundert. 1830 het mä s Geböid abgrisse und e dreistöckigs Huus baut, wo 1938/39  dur s hütige Huus ersetzt worde isch. 
Bim Zumfthuus stoot dr Wääberbrunne us em Joor 1674. Uf sim Brunnestock stoot e Bannerdrääger mit Schwärt, Schild und Zumftfaane.

## Gschicht
D Zunft zu Wääber isch im 13. Joorhundert gründet worde, und am 21. August 1268 het si vom Bischof Heinrich vo Nöijeburg dr Zumftbrief üüberchoo.

D Wääberzumft het bis ins 18. Joorhundert au d Ufgoobe vo erfüllt, wo in de andere Vorstedt d Pflicht vo de Vorstadtgsellschaft gsi isch. D Zumft het schliesslig 1757 vo Root verlangt, ass er si vo dene Ufgoobe wurd befreije und d Vorstadtgsellschaft «Zu de Drei Äidgenosse» isch gründet worde.

Historisch si d Mitgliider vo dr Zumft ermliger gsi as anderi Handwärker.  S Potenzial für e revoluzionääri Beweegig isch dört am grösste gsi und d Stäinlemer häi denn am Aafang vom 16. Joorhundert zu de iifrigste Understützer vo dr Reformazioon ghöört.
Die erste Wääber z Baasel häi Liine verarbäitet (Linweter), denn het mä afo Bauele wääbe. am Aafang vom 16. Joorhundert isch d Wullewääberei (Graudüecher) ufblüeit. Im 16. und 17. Joorhundert häi Flüchtling d Siidebandwääberei in d Stadt brocht.  Über d Färberei verzelle d Chronike vo 1454 zum erste Mol.

## Weblingg
* Zunft zu Webern uf altbasel.ch

## Fuessnoote
Heinrich von Thun

Dr **Heinrich II. vo Thun** († 17. Februar 1238 z Baasel) isch vo 1216 bis 1238 Bischof vom Fürstbistum Baasel gsi und e groosse Förderer vo dr Stadt Baasel.

## Biografii
Die freiherrligi Familie vo Thun isch us em Bärner Oberland cho, und dört isch dr Heinrich ufgwaggse. Wo dr Bischof Walter vo Röttele abgsetzt worde isch, isch dr Heinrich vo Thun 1216 an sim Blatz zum Bischof vo Baasel gweelt worde.

Es het nid lang brucht, und er het in dr Stadt Find gmacht, wil er s fertig brocht het, ass s Rootbriwileg vo dr Stadt Baasel, wo si e baar Joor vorhär am 13. September 1218 vom Köönig Friedrich II. überchoo het, wider ufghobe worde isch, und kä Root me het döfe iigsetzt wärde, ooni dass dr Bischof em zuegstimmt hätt.

Dr Bischof Heinrich vo Thun isch in d Baasler Stadtgschicht iigange, won er die erste Baasler Rhiibrugg het lo baue, dört wo hüte die Middleri Brugg stoot. Sälli Brugg wird zum erste Mol in zwäi Urkunde vo 1225 erwäänt, wo din stoot ass dr Heinrich s Blääsikloster und s Kloster Bürgle vom Bruggezoll befreit het, wil si dr Bau mit finanzielle Middel understützt häi.

Dr Heinrich het de zwäi Bättelorde vo de Franziskaner und vo de Dominikaner erlaubt, z Baasel Klöster z gründe, s Barfüesserkloster und s Breedigerkloster.

Dr Bischof Heinrich II. isch in dr Krypta vom Baasler Münschter begraabe.

## Lueg au
* Lischte vo de Bischöf vo Baasel

## Litratuur
* 
* Andreas Heusler: *Geschichte der Stadt Basel.* 6. Auflage, Frobenius, Basel 1969.
* René Teuteberg: *Basler Geschichte*. Christoph Merian, Basel 1986
* 
* *Heimatgeschichtliches Lesebuch von Basel*. Lehrmittelverlag des Kantons Basel Stadt, Basel 1966

## Weblingg
* 
* Heinrich von Thun auf altbasel.ch

## Fuessnoote
Heidi Wiesler

D **Heidi Wiesler** (* 28. Merz 1960 z Minschterdal) isch e ehmoligi dytschi Skirännlaiferi. Si fahrt fir dr Skiclub Minschterdal.

D Wiesler het bi dr Junioreneuropamaischterschaft 1977 d Bronzemedallien im Riiseslalom gwunne un het johrelang zue dr Nationalmannschaft vum Dytsche Skiverband ghert. Ihri Sterkine sin vor allem in dr schnälle Diszipline wie dr Abfahrt un em Super-G gläge. Ihre bescht Wältcupergebnis het si in dr Saison 1982/1983 im Abfahrtsränne vu San Sicario (ITA) mit eme dritte Blatz hinter dr boode Franzesine Caroline Attia un Claudine Emonet ghaa. Anne 1985 het d Wiesler di Dytsch Maischterschaft im Abfahrtslauf gwunne. Im Merz 1987 het si ihre Ruggdritt vum Skirännsport bekannt gee.

## Weblink
* 
* 
*
Zunft zu Schuhmachern

**[[Basler_Korporationen#E.E.|E. E.]] Zunft zu Schuemacher** isch en öffentlig-rächtligi Korporation der Stadt Basel und eine der zahlreichen Basler Handwerkerzünfte. in dr Stadt Basel und äini vo fuffzää Basler Handwärkerzümft. Historisch isch si e Veräinigung vo de Schuemacher gsi. Hüt isch si offe für alli Bruefsständ. E langi Zit isch si mit dr Zumft zu Gäärber as sogenannti Dobbelzumft verbunde gsi. D Zumftstuube isch im Huus "Zum Fälkli" am Stapfelbärg 4.

Früener isch s Zumfthuus an dr Freie Strooss gsi. Es isch 1896  abbroche worde.
Dr FC Basel isch 1893 im Lokal vo dr Zumft zu Schuemacher gründet worde.

## Weblingg
* Website vo dr Zumft
* Bordret bi dr Bürgergmäind Baasel
* Zunft zu Schuhmachern uf altbasel.ch
Maren Wiesler

D **Maren Wiesler** (* 7. Februar 1993) isch e ehmoligi dytschi Skirännlaiferi. Si isch in allne Diszipline gfahre un het vu dr Saison 2014/15 bis zur Saison 2017/18 em A-Kader vum Dytsche Skiverband ghert. Ihri Sterkine sin im Slalom un Riiseslalom gläge.

## Lääbe
D Wiesler stammt us em Minschterdal im Schwarzwald. Anne 2009 isch si uf s Skiinternat Oberstdorf gange un het dert 2012 mit em Abitur abgschlosse. Syterhär isch si Sportsoldati vu dr Bundeswehr un absolviert e Färnstudium zur Sport- un Fitnesstraineri. Im Alter vu 15 Johr het si ab Dezämber 2008 bi FIS-Rännen un nationale Junioreränne mitgmacht. Ihre erschte wichtige Erfolg isch dr dytsch Riiseslalom-Jugedmaischtertitel anne 2010 gsii. Im Jänner 2012 isch si zum erschte Mol bim Europacup derby gsii un het im Novämber 2012 di erschte Pinkt gwunne. Am 16. Merz 2013 het d Wiesler dr dytsch Slalom-Junioremaiuschtertitel gwunne, zämme mit dr Andrea Filser.

Ihre Wältcup-Debüt het d Wiesler am 16. Novämber 2013 bim Slalom z Levi/Finnland ghaa. Mit dr hoche Startnummere 66 isch si iberraschend uf Blatz 23 gfahre un het si dodermit di erschte Wältcuppinkt gsicheret. Am 29. Jänner 2014 isch ere z Sestriere/Italie di erscht Podeschtblatzierig in eme Europacup-Slalom glunge. Ihre bescht Ergebnis in eme Wältcupslalom het si am 5.&nbsp;Jänner 2016 mit em 11. Platz z Santa Caterina gschafft.

Im Augschte 2018 het si ufghert mit ire Sportkarriee un het z Augschburg aafange Grundschuellehramt studiere.

Si wohnt mit ihrem Freind Manuel Schmid z Fische im Allgai.

## Erfolg

### Wältmaischterschafte
* Vail/Beaver Creek 2015: 12. Slalom
* St. Moritz 2017: 33. Riiseslalom

### Wältcup
* 1 Platzierig unter dr beschte 20

### Wältcupwärtige

### Europacup
* 4 Podeschtplätz, dervu 1 Siig

### Juniorewältmaischterschafte
* Roccaraso 2012: 32. Riiseslalom

### Anderi Erfolg
* Dytschi Junioremaischteri (Slalom 2013)
* Dytschi Jugedmaischteri (Riesenslalom 2010)
* 5 Siig in FIS-Ränne

## Weblink
* Websyte vu dr Maren Wiesler
* 
* 
* Profil bim Dytsche Skiverband

## Fueßnote
Zunft zu Schneidern

**[[Basler_Korporationen#E.E.|E. E.]] Zumft zu Schniider** isch en öffentlig-rächtligi Korporazioon in dr Stadt Baasel und äini vo fuffzää Basler Handwärkerzümft. Historisch isch si e Veräinigung vo de Schniider, Gutteremacher, wo gfüetereti Steppdeckene gmacht häi, Altgwänder, wo alti Kläider instand gstellt und verkauft häi, und Siidesticker gsi. Hüt isch si offe für Baasler Bürger und Bürgerinne us alle Bruefsständ. Si isch e langi Zit mit dr Zumft zu Kürschner in ere sogenannte Dobbelzumft verbunde gsi. S Zumftlokal isch im dänggmolgschützte Huus zum Löiezorn am Gämsbärg 2-4.

## Gschicht
D Baasler Schniider häi woorschinlig e chli vor 1260  vom Bischof Berthold vo Pfirt e Zumftbrief überchoo. S Original isch woorschinlig im Groosse Ärdbeebe vo 1356 zum Opfer gfalle. Us Kopie wäiss mä, ass d „sartoris“, wie d Schniider uf latiinisch ghäisse häi, as ersti Zumft iire Mäister sälber häi döfe vorschloo, und dr Bischof het s denn no müesse bestätige. Wo d Zümft am Aafang vom 14. Joorhundert Verdräter im Root überchoo häi, isch us de Schniider und de Kürschner e «gspaltnigi Zumft» worde mit eme gmäinsame Zumftmäister. Im Fäld und bim Wachdienst si si under em gliiche Banner ufmarschiert und si für e Abschnitt vo dr Stadtmuure vo dr Lys bis zum «Wagdehals» (dr Stäineschanze) verantwortlig gsi, aber in iire innere Aagläägehäite si si unabhängig von enander bliibe. 

Verdient häi Schniider nid vil. Dr Loon vom ene Gsell isch nid hooch gnueg gsi, für dass er e Familie chönnt ernääre, und doorum häi d Mäister käini verhürootete Gselle aagstellt. D Aarbet hingeege isch lang gsi. Noch dr Verordnig het e Gsell im Summer vom fümfi am Morge bis am nüüni z Oobe müesse schaffe und im Winter vom sibni bis am zääni.

Iir ersts Zumfthuus, wo 1364 zum erste Mol erwäänt wird, isch an dr Gärbergass grad näbe dr Zumft zu Gärtner gstande. 1874 het dr Staat s Huus kauft und bin ere Verbräiterig vo dr Gärbergass lo abrisse. D Schniider häi denn für e Zit im «Mueshus» an dr Spalevorstadt 14 iir Lokal gha, bis si 1966 in dr Intarsiesaal im «Löiezorn» am Gämsbärg züüglet si.

## Weblingg
* Website vo dr Zumft
* Bordret bi dr Bürgergmäind Baasel
Haus zum Löwenzorn

S **Huus zum Löiezorn** isch e dänggmolgschützts Geböid am Gämsbärg 2-4 in dr Stadt Baasel. Im Huus isch e Restorant und es het Stuube für Veräin und Verbindige. Under anderem si d Zümft zu Schniider und zu Gärber im Huus dehäi.

S Huus isch vor allem berüemt für si Festsaal im erste Stogg, wo mit brächtige Rönessans-Intarsie us em 16. Joorhundert usgstattet isch.
## Gschicht
S Huus isch im Groosse Ärdbeebe 1356 yerstöört und denn wider nöi baut worde.  1495 het mä bärguf e Nääbegeböid baut, wo mä an dr Fassade von em im Joor 1968 alti Wandmoolereie entdeggt und restauriert het.

1555 het sich dr italiänisch Händler Balthasar Ravelasca z Baasel niidergloo und denn im Löiezorn hüüslig gmacht. 1560 het er s Rönessansportal lo baue. Bis 1580 het er dr Saal im oobere Stogg mit Intarsie lo schmügge, ere Kunst won er us siner Häimet guet kennt het. D Bilder, Ornamänt und Muster si us underschiidlige Holzfurnier zämmegsetzt. Wie au uf dr Fassade vom Nääbegeböid, si au im Festsaal d Motiv perspektivisch daargstellt. 
Wo denn spööter im Barock dr Gschmack sich gänderet het, si fast überall die Rönessansbilder verschwunde, nume im Löiezorn si si bliibe.
Au wo mä s Huus im 18. Joorhundert umbaut het, het mä d Intarsie lo si. Dr Grichtsher Daniel Mitz, wo 1718 dr Bsitzer vom Huus gsi isch, het dr Wärt und d Bedütig vo dene Intarsie verstande und sä gschützt wie s au d Bsitzer vom Huus noch im doo häi.

## Kwelle
* Basler Renaissance-Schatz – der Intarsiensaal im Haus zum Löwenzorn uf dr Website vo dr Schwizer Dänggmolpflääg
Spalenvorstadt

D **Spaalevorstadt** isch e Strooss im Vorstedtkwardier vo dr Stadt Baasel. Si goot vom ehemoolige Spaaleschwibbooge, wo emol am Ändi vom Spaalebärg gstanden isch, zum Spaaledoor. Si wird sid 1897 vo dr Dramlinie 3  bedient.

## Dr Naame
Vo wo dr Naame chunnt wäiss mä nid. Es git aber Spekulazioone. Dr Daniel A. Fechter het zum Bischbil vorgschlaage, ass dr Naame «Spalon», wo 1231 zum erste Mol voorchunnt,  vom latiinische *palus* chiem, was sovil wie Pfool oder Palisade bedüti.

## Gschicht
Früener isch d Spaalevorstadt d Siidlig gsi, wo sich dusse vor dr Stadtmuure bim erste Spaaledoor um s erste Baasler Barfüesserklooster ume und dr Landstrooss ins Elsass nooch bildet het, und wo im 14. Joorhundert mit em Bau vo dr üssere Stadtmuure in d Stadt iinechoo isch. Denn isch d Vorstadtgsellschaft zur Kräije gründet worde, wo bis zur Zit vo dr Helvetik für e Wachdienst, für d Füürweer und d Stroossebolizei in dr Spalevorstadt verantwortlig gsi isch und die chlii Grichtbarkeit ghaa het über Schält- und Schlaaghändel und s Brunne- und Wäidrächt.

## Kulturgüeter
Früener het mä im Gwärbmuseum an dr Spaalevorstadt 2 d Blakatsammlig vo dr Schuel für Gstaltig und d Fotisammlig vo dr Schwizerische Gsellschaft für Volkskund chönne go bschaue, bis s Museum 1996 zuedoo worde isch. Hüte kümmeret sich wider d Schuel für Gstaltig um d Sammlig.

An dr Spaalevorstadt het s under anderem die Bauwärk:

Datei:SchulefuerGestaltung1.jpg|S ehemoolige Museum für Gstaltig, hüte Däil vo dr Schuel für Gstaltig, Spaalevorstadt 2
File:Basel Spalenvorstadt und Feuerwehrmuseum 2009-05-31.JPG|Dr Lützelhoof, Spaalevorstadt 11
File:Haus zur Krähe.jpg|S Huus zur Kräije, Spaalevorstadt 13
File:Mueshaus.jpg|S Mueshuus, Spaalevorstadt 14
File:Basel 2012-10-02 Mattes (165).JPG|Dr Holbäibrunne


## Fuessnoote
Kloster Gnadenthal

Under em Naame **Kloster Gnadedaal** (hoochdütsch **Gnadenthal**) si bekannt:

* e säkularisierts ehemooligs Zisterzienserkloster uf em Gebiet vo dr Gmäind Niiderwil AG im hütige Kanton Aargau, Schwiz
* en ehemooligs Kloster in dr Stadt Baasel
* e Kloster vo de Tertiarinne vo de Franziskaner-Reformate z Ingolstadt, Bayre, Dütschland
* d Ruine vom ene ehemoolige Zisterzienserinnekloster im Landkräis Limburg-Weilburg 
* d Kiirche und d Ruine vom ene ehemoolige Zisterzienserinnekloster im Landkräis Schwäbisch Hall
*  en ehemooligs Kloster vo de Augustiner-Chorherre und hütigs Schloss im Klever Stadtdäil Donsbrügge in Nordrhii-Westfale
Kloster Gnadenthal (Basel)

S **Gnaadedaal**, au **Spaaleklooster**, isch e Klooster in dr Spaalevorstadt in dr Stadt Baasel gsi.

## Gschicht
### S Klooster
D Barfüesser häi 1231  e Klooster gründet uf em offnige Gländ dusse vor dr Stadtmuure vor em dennzumolige Spaaledoor. Das isch denn zum innere Spaaledoor worde, wo mä im 14. Joorhundert die üsseri Stadtmuure baut het. 1250 häi d Barfüesser en eender sumpfigs Gländ in dr Stadt dinne am Birsig überchoo, grad näben em Eeseldurm und em Wasserdurm vo dr Stadtmuure.

Ins Klooster si denn Zisterzienserinne iizooge und noch iine 1266  Clarisse us em Klooster Baradiis z Schwarzach näbe Schaffuuse, wo denn 1279 vom Bischof Heinrich vo Isny  s verwaiste Klooster vo de Saggbrüeder im Gläibaasel überkoo häi, wo vo denn aa Clara-Klooster ghäisse het.

Druf si frommi Fraue, wo denn no zu käm Orde ghöört häi, us em Klooster Gnaadedaal bi Brämgarte iizooge. Sit denn häisst au s Baasler Klooster Gnaadedaal. E Joorzäänt spööter isch iiri Gmäinschaft im Clarisseorde ufgnoo worde.
1447 het s Baasler Konzil  s Gnaadedaal reformiert. Es het die mäiste Nonne verstoosse und nöiji iine brocht.

Noch dr Reformazioon isch s Klooster ufghoobe worde. Im Joor 1530 si denn d Äbtissin, d Priorin und drei Chorschwestere, under iine zwäi Gröfinne vo Habsburg, ins Friiburger Clarisseklooster zooge ooni nüt usser eme groosse Chrüzbild und drei Antiphonarie.

### S Kornhuus
1573 het d Baasler Obrigkäit d Kiirche umbaut und us ere e Kornhuus gmacht.  Alles Geträid, wo in d Stadt iine ko isch, isch im Kornhuus abglaade worde und het nume dört döfe verkauft wärde. Eso het d Stadt dr ganz Geträidhandel kontrolliert. 1864 isch s Kornhuus ufghoobe worde, wil dr Umsatz im Lauf vo dr Zit stark abgnoo het.

### D Gwärbschuel - s Gwärbmuseum - d Schuel für Gstaltig
Im Joor 1890 het mä s ehemoolige Kornhuus zur Gwärbschuel umbaut mit dr Understützig vo dr GGG, em Handwärkerveräin, de Zümft und Gsellschafte und dr Christoph Meriaa Stifdig. Wo 1961 d Schuel an d Vogelsangstrooss züüglet isch, het mä us em Geböid e Gwärbmuseum gmacht. 1996 het d Stadt s Museum gschlosse und s Geböid dr Baasler Schuel für Gstaltig gää. Die het mit em Geböid au die dänggmolgschützti Blakaatsammlig übernoo.

## Fuessnoote
Basler Plakatsammlung

D **Baasler Blakaatsammlig** isch e Sammlig vo mee as 50'000 Schwizer Blakaat, wo hüte vo dr Baasler Schuel für Gstaltig im ehemoolige Museum für Gstaltig an dr Spaalevorstadt 2 ufbewaart wird. D Sammlig stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo nazionali Bedütig häi. 

## Gschicht

D Baasler Blakaatsammlig goot uf s Joor 1896 zrugg. Dr Aastooss isch die ersti schwizerischi Blakaatusstellig gsi. Wo d Baasler Gwärbschuel am Aafang vom 20. Joorhundert reformiert worde isch, het mä au e Fachleerer für Gebruuchsgrafik aagstellt. Mä het den vo 1915 aa d Sammlig süstematisch afo usbaue, und si isch für Aaschauigsmaterial im Underricht brucht worde.

Wo mä 1961 die Allgemäini Gwärbschuel an dr Vogelsangstrooss baut het, isch s Gwärbmuseum, s spöötere Museum für Gstaltig an dr Spaalevorstadt 2 vo dr Schuel drennt worde. 1996 het d Stadt us Spaarzwang s Museum zuedoo und d Schuel für Gstaltig het Blakaatsammlig übernoo, und kümmeret sich um sä mit dr Understützig vo dr Allgemäine Blakaatgsellschaft.

Wil d Gwärbschuel d Rüüm im ehemoolige Museum für Gstaltig für si Nutzig überchoo het, isch d Sammlig immer no in de gliiche Rüüm dehäi.

## Fuessnoote
St. Johanns-Vorstadt

D **Santihansvorstadt** (amtlig St. Johanns-Vorstadt) isch e Strooss im Baasler Vorstedtkwardier. Si goot vom Dootedanz an dr Johanniterbrugg verbii bis zum Santihansdoor. Uf dr Strooss verkeere Drämli vo de Linie 6, 11, 14, 16 und d Busline 11.

## Gschicht
S Baasler Johanniterhuus, im 13. Joorhundert e baar hundert Meter dusse vor em Door zum Chrüz, em Santihannsschwibbooge wie s Door spööter ghäisse het, isch die bedütensti Niiderlassig vom Malteser Orde im Gebiet vo dr spöötere Schwiz gsi. Si het kaiserligi Briwilegie gnosse und um d Kommende, d Kapälle, dr Kiirchehof und d Nääbegeböid isch e Muure gange. Die früesti Erwäänig vom Baasler Johanniterhuus, wo dr Vorstadt spööter iire Naame gee het, isch us em Joor 1206.
D Santihansvorstadt, oder d Vorstadt zum Chrüz wie si zerst ghäisse het, isch dusse vo dr Stadt entstande, am innere Santihansdoor näben em Breedigerklooster und dr Usfallstrooss uf Mülhuuse nooch, wo au s Johanniterhuus öbbe bim spöötere Santihanns-Door gstande isch. Im 14. Joorhundert, wo mä die üsseri Stadtmuure baut het,  isch au d Santihansvorstadt iigschlosse gsi. 

In dr Vorstadt häi e Hufe Fischer und Schiffer gwoont. E Däil von ene het sich zun ere Hümpelergsellschaft zämmegschlosse, anderi häi d Fischergsellschaft zu Santihanns bildet. In dr zwäite Helfti vom 15. Joorhundert häi si sich zämmedoo und 1517 s «Huus zur Mägd» kauft, und si vo denn aa under em Naame «Vorstadtgsellschaft zur Mägd» bekannt gsi. D Gsellschaft het sich um d Sittlikäit, Rue und Ornig kümmeret, nid nume in dr Vorstadt sälber sondern au in dr Umgääbig wie im Gebiet vo dr hütige Hebelstrooss, und het Drubbe für d Wach und d Verdäidigung vo dr Stadtmuure baraatgstellt. Für zum iiri Ufgoobe chönne erfülle, het si vom Root s Rächt überchoo, Lüt z büesse, wo zum Bischbil umvorsichdig mit Füür umgange si oder Brunnewasser verdräckt häi.

## Seenswürdikäite
Under anderem si dr Erlacherhoof, dr Formonterhoof und dr St. Antonierhoof an dr Santihansvorstadt und au die Bauwärk:

Datei:1803 Reinacherhof.JPG|Dr Riinacherhoof, Santihansvorstadt 3
File:Holbeinhaus (2).jpg|S Holbäihuus,  Santihansvorstadt 22
Datei:Faule-Magd-Brunnen.jpg|Dr Fuuli-Magd-Brunne
Datei:Inneres Klösterli (KGS 1745).JPG|S Innere Klösterli, Santihansvorstadt 31
Datei:Ehemalige Polizeiwache (KGS 1661).JPG|Dr ehemoolig Bolizeiboste an dr Santihansvorstadt 106
Datei:St Johanns-Tor Basel.jpg|S Santihansdoor


## Fuessnoote