open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kraichgau

De **Kraichgau** isch e Hügellandschaft im Norde vo Bade.

## D Landschaft

De Kraichgau isch e Region im nördliche Bade. Im Norde grenzt er a de Odewald im Süde a de Schwarzwald im Weschte an d Oberrhynisch Tüfebeni un im Oschte an di höchere Hügellandschafte vom Strombärg un em Heuchelberg un a de Zabergäu. 
Di gröschte Schtädt sin Sinse, Eppinge, Bad Rappenau, Brette un Brusel. Es bsunders Kennzeiche vo de Hügellandschaft sin di vile Dörfer, wo zum gröschte Teil scho im Mittelalter bsidelt wore sin. Näbe de Schtädt sin die gröschte Gmeinde Kraichtal, Bad Schönborn, Oberderdinge, Meckse un Neckarbischofse.

Di wichtigschte Bäch un Flüss, wo durch de Kraichgau düent flüsse, sin de Kraichbach, wo de Kraichgau sin Name her het un d Elsenz.

Geologisch isch de Kraichgau us ere Muelde zwüschem Odewald un em Schwarzwald entstande, wo sich Löss anglageret het. De Löss im Kraichgau het e Dicki bis zu 30 Meter. Wegem Löss, wo en sehr fruchtbarer Bode isch, cha ma im Kraichgau intensive Ackerbau betriibe un wil au s Klima sehr mild isch, gits Lüt, wo de Kraichgau – grad so wiis Markgräflerland – *badischi Toskana* düent nenne.
Di höchschti Erhebig vom Kraichgau isch de Steinsbärg i de Nöchi vo Sinse-Weiler, wo vo de Burg Steinsbärg krönt isch. De Bärgfriid vo dere Burg nennt ma au de „Kompass vom Kraichgau“.

## De Näme
Im Frühmittelalter isch im Lorscher Codex vo 769 de Kraichgau zum erschten Mol in ere Urkunde erwähnt worde. Derte wird er als *Creichgowe* bezeichnet, schpäter heissts in Urkunde au  *Chrehgauui* (773) oder *Craichgoia* (778). 

De Name *Kraich*, wo en Bach bezeichnet, wo vo Oscht nach Wescht durch de Kraichgau flüsst, chunnt vermutlech vom keltische Wort *Creuch*, wo Schlamm un Lehm meint. S Wort Gau stoht ursprünglech e offnigs waldfreis Gebiet.
Alte Maße und Gewichte

*Alti Mäss und Gwicht* sind Mäss-System, wo hüt nüme bruucht werde.

För die verschidnige System lueg do:
* Alti Mäss und Gwicht vom Grossherzogtum Bade
* Alti Mäss und Gwicht vo de Schwiiz
Alemannischer Literaturpreis

De **Alemannisch Literaturpriis** isch en Uuszaichnig, wo vo de Stadt Waldshuet-Düenge, vom Südkurier und vo de *Sparkasse Hochrhein* gstiftet und vergee werd. D Jury bistoot us föf Jurore vo de Stifterorganisatione.

Mit dem Priis werdet sit 1981 dütschsproochigi Autore us em ganze alemannische Sproochruum uuszaichnet, wo entweder uf Hochtütsch oder uf Alemannisch schriibet. De Priis werd all drai Joor vo de Stifter vergee und bitrait hüt 10.000 Euro.

## Priisträger
* 1981: Ernst Burren
* 1983: Maria Beig
* 1985: Manfred Bosch
* 1987: Franz Hohler
* 1990: Markus Werner
* 1993: Robert Schneider
* 1996: Hermann Kinder
* 1999: Arnold Stadler
* 2002: Martin Walser
* 2005: Karl-Heinz Ott
* 2008: Peter Weber
* 2011: Peter Stamm
* 2014: Thomas Hürlimann
* 2017: Arno Geiger
* 2020: Christoph Keller für si Roman *Der Boden unter den Füßen*
* 2024: Julia Weber

## Lueg au
* Johann-Peter-Hebel-Priis
* Johann-Peter-Hebel-Medallie
* Johann-Peter-Hebel-Plakette
* Friedrich-E.-Vogt-Medallie

## Weblink
* Alemannische Literaturpriis uf de Website vo de Stadt Waldshuet-Düenge
Theologie

D **Theologii** isch eini vo de alte Wüsseschafte, wo scho im Mittelalter a de Universitäte glehrt worde-n-isch. S Wort chunnt vom griichische *θεολογία* (theología), un setzt sich us de beide Wörter *θεός* (theós »Gott«) un *λόγος* (lógos »Wort«) zämme.

## Chrischtlichi Theologii
Di chrischtlich Theologii setzt sich mit Hilf vo historische Zügnis, vor allem de Bible, un em kritische Dänke mit de Frag nach Gott usenand. Als Wüsseschaft a de Universität isch si konfessionell prägt. So gits Universitäte mit ere evangelische Fakultät un settigi met ere katholische Fakultät. Mengisch hei Universitäte au mehreri theologischi Fakultäte.

### Studium
S theologisch Studium isch normalerwiis in verschideni Diszipline unterteilt: 
# Di exegetische Diszipline
#* Alts Teschtament: S Alte Teschtament un d Gschicht vom alte Israel duet me mit historische un philologische Methode untersueche. Au d Archäologii spilt bi de Gschicht vo Israel e immer grösseri Rolle.
#* Nois Teschtament: D Uslegig (Exegese) vom Noie Teschtament, wo mit historische un philologische Methode schaffet, isch s Thema vo dere Disziplin.
# Chilegschicht
# Systematischi Theologii
#* Dogmatik: D Frag nach de Gschicht, de Gschtalt un em Inhalt vom chrischtliche Glaube, wi er zum Bischpil in de Bekenntnis vom Glaube un in de Lehrentscheidige (katholischi Chile) zum Usdruck chunnt, wird behandlet un dargstellt.
#* Ethik: D Frag nach de Gschtalt un d Begründig vo de chrischtliche Ethik isch s Thema vo dere Disziplin.
# Praktischi Theologii: D Praxis un d Verkündigung vom Glaube wird reflektiert. Doderzu bruucht ma au Methode us empirische Sozialwissenschafte un us de Psychologii.

## Jüüdischi Theologii

Im Juudedum git s käini allgemäinverbindlige Dogme und doorum au kä Theologii im äigentlige Sinn vo dr «Leer vo Gott». D *Hochschuel für Jüüdischi Studie* z Häidelbärg wird vom Zentraalroot vo de Juude in Dütschland dräit. Si widmet sich dr Wüsseschaft vom Juudedum. An meerere Uniwersidääte git s Studiegäng für Judaistik, wo unabhängig vo dr Religioonszueghöörigkäit chönne bsuecht wärde.
Flämische Sprache

**Flämisch** (Eigebezeichnig *Vlaams*) isch bezeichnet e Gruppe vo niderländische Dialäkt.

## Dialäkt vo Flandre
S Flämisch isch sträng gseh de Oberbegriff für alli Dialäkt, wo z Flandre gschwätzt werre. Säll erstreckt sich im Süde vo de Niderland und im Norde vo Frankrych. Vom Weste in Richtig Oste git s vyle regionali Variante; am witeste verbreitet isch vo-n-ne s Westflämisch im üsserschte Oste vo Belgie mit über re Million Sprächer. Mer hät versüecht, s als Literatursproch durezsetze, wie s de Autor Guido Gezelle gschribe hät, isch aber dodemit erfolglos blibe.

Sit dr Föderalisierig vo Belgie brucht me s Wort „Flämisch“ aber für „Niderländisch z Belgie“, also au s für s „Brabantisch“ und für s „Limburgisch“. De sprochlig Begriff isch dodrmit politisiert worre. D Verallgemeinerig isch ganz ähnlig falsch wie die, dass die Dytschsprochige em Niderländisch „Holländisch“ säge. 

S französische Flämisch, wo im Hinderland vo Dünkirchen gredt wird, isch vom Jean Louis Marteel siner Arbet *Het vlaams den men oudders klappen* kodifiziert worre. Si chunnt mit ihrem Inhalt über d Grammatik me Wörterbüech noch.

## Flämischi Sproch
S git sit em 16. Johrhundert Wörter- und Grammatikbiecher uff „Protoholländisch“ oder „Protoflämisch“; sälli Dialäkt sin z Flandre gschwätzt worre und d Vorläufer vom hüttige Niderländisch. Verschideni Autore verwände defür d Begriff „vlaems“ oder „nederlands“. S Wort "Niderländisch" wird erscht im 19. Johrhundert erwähnt.

S hät im niderländische Ruum nie e kulturälls Zäntrum gha, wo starch gnüeg gsi wär zum d Sproch vereiheitlige. Di niderländischi Schriftsproch basiert vor allem uff de Dialäkt vo Holland.

Vo dem her chönne Holländer Flämisch normalerwys nit automatisch verstoh; Flämisch brucht oftmols dialäktali Konstruktione. Mer nännt di gsprocheni Sproch *tussentaal* oder au *d Sproch zwüsche zwei* (zwüschem Flämische und em Niderländische). Drum sendet s niderländische Fernseh uff Flämisch, aber mit niderländische Undertitel; genauso werre aber im flämische Fernseh niderländischi Undertitel ybländet, wyl di holländischi Ussproch für d Flame schwer zum verstoh isch.

Aber au zwüsche Flame uss verschidene Regione cha s züe Verständnisproblem cho. Gwüssi Gruppe wän drum e *Algemeen Vlaams* (Standard-Flämisch) yfiehre, anderi Holländisch als Gmeinsproch benutze.

Do e Gegenüberstellig vo Flämische und Holländische Wörter. Gwüssi flämischi Wörter und Gebruchsarte underscheide sich vom Holländische, wie s z Holland gschwätzt wird.

:1 Lehnwort uss em Französische

S glyche gilt für mänki Usdrück:

## Weblink
Heiner Studer

De **Heiner Studer** (* 16. Mai 1949 z Bade, Kanton Aargau, heimatberechtiget z Wettige und Gummiswiu) isch en Schwiizer Politiker (EVP).

## Läbe
De Heiner Studer isch z Wettige ufgwachse un läbt au hüt no derte. Im Johr 1969 het er d Handelsmatur gmacht un het sich brueflich vo Aafang a in eme politische Umfeld bewägt. So isch er 1970 Zentralsekretär vo de EVP worde un 1976 Zentralsekretär vom Schwiizerische Verband vo de evangelische Arbeitnehmerinne un Arbeitnehmer. Im Johr 1984 het er s Sekretariat vom Blaue Chrüz vo de dütsche Schwiiz übernoh un vo 1984 bis 2001 isch er bim Blaue Chrüz Zentralsekretär un Gschäftsführer gsi. 

Er hat au immer politischi Ämter übernoh, so isch er vo 1973 bis 1998 im Grosse Rot vom Kanton Aargau gsi. Im Johr 1997 isch de Heiner Studer mit 48 de jüngschti Alterspräsident (Dienschtälteschti) i de Gschicht vom Parlament gsi. Gliichzitig mit sim Grossrotsmandat isch er vo 1974 bis 1985 im Iiwohnerrat (Legislative) vo sinere Heimat- un Wohngmeind Wettige gsi. Vo 1986 bis 2013 isch er z Wettige Gmeindrot (Exekutive) gsi, doderbi vo 1994 bis 2013 Vizeammaa. 
In de Nationalrot isch de Heiner Studer 1999 gwählt worde, wo er de ussepolitische Kommission un de Kommission für Wissenschaft, Bildig un Kultur aghört het. 2007 isch er nüm gwählt worde und eis Johr spöter, 2008, het er s Präsidium vo de EVP vo de Schwiiz übernoh, wo er im April 2014 an d Marianne Streiff abgeh het.

De Heiner Studer isch in ere methodistische Familie ufgwachse un isch derte Laienprediger. Aber au i de Landes-Chile isch er Mitgliid. Er isch Präsident vo der Chilepfläg vo de reformiirte Chilegmeind Wettige-Noiehof gsi un leitet zur Zit im Uftrag vom Aargauische Chilerot di reformiirte Chilegmeinde Zorzach und Gauestei als Kurator.

Im Frühjohr 2009 isch vo ihm es Buech über sini Erfahrige als Nationalrot z Bärn usecho.

De Heiner Studer isch mit ere gebürtige Norwegerin ghürate un het drei erwachseni Töchtere. Sini Tochter Lilian (* 1977) isch vo 2002 bis 2019 Grossrötin im Aargau un vo 2004 bis 2009 Präsidentin vo de Junge EVP gsi. Im Oktober 2019 isch si für d EVP i de Nationalrat gwählt worde.

## Publikation
* *Auch Politiker sind Menschen. Aus dem zwischenmenschlichen Alltag im Bundeshaus*. Blaukreuz-Verlag Bern 2009, ISBN 978-3-85580-463-4.

## Weblink
* Website vom Heiner Studer
* Es Porträt us de Aargauer Zitig vom 24. September 2003
* Zeitgeschichte Aargau: Heiner Studer, Politiker
* 
* 

## Einzelnochwiis
Daniel de Roche

De **Daniel de Roche** (* 1. Dezember 1954) isch en Schwiizer Pfarrer un Politiker (EVP). Er isch Synodalratspräsident vo de Evangelisch-reformierte Chiuche vom Kanton Fryburg, Präsident vo de Weschtschwiizer Chilekonferenz (CER) un Grossrot im Kanton Fryburg gsi.

## Bruef
De Daniel de Roche het evangelischi Theologii studiirt un isch Pfarrer. Sini letschti Gmeinspfarrstell het er z Cordast gha. Sit 1999 isch er Synodalrotspräsident und im November 2009 isch er zum Präsident vo de Conférence des Eglises protestantes romandes (CER) gwählt worde. Sit em 1. Januar 2011 isch er Mitgliid vom Rot vom SEK.
Uf de Fryburger Synode vom 4. Juni 2012 het de Daniel de Roche uf e ernoiti Kandidatur für s Präsidium vom Synodalrat verzichtet. Zum Nachfolger isch de Pierre-Philippe Blaser gwählt worde, wo Pfarrer in der Chülchagmeind Môtier-Vully isch. In de Folg het er au uf e Widerwahl zum Präsident vo de Weschtschwiizer Chilekonferenz verzichtet. Sit em 2013 isch er Pfarrer z Orvin.

## Politik
Im März 2000 isch de Daniel de Roche in de Verfassigsrat vom Kanton Fryburg gwählt worde. Derte het er sich vor allem defür iigsetzt, dass es bi de öffentlich rechtliche Aerkennig vo de Chilene bliibt. Au d Möglichkeit andere Religionsgmeinschafte e öffentlich rechtlichi Aerkennig zu z erkenne isch uf sini Initiative hi i de noie Verfassig, wo im Mai 2004 vom Fryburger Stimmvolk isch aagno worde, verankeret.
Bi de Grossrotswahle am 5. November 2006 isch er für d EVP i de Grosse Rot vom Kanton Fryburg gwählt worde. Will er s einzig EVP-Mitgliid im Grossrot isch, het er sich de Fraktion "Mitte-Links-Bündnis" (MLB) aagschlosse, wo au di Grüene un CSP derbi isch. Bi de Grossrotswahl am 13. November 2011 het d EVP im Seebezirk mit numme 3,3% kei's Mandat übercho und de Daniel de Roche wird mit em Ablauf vo de Amtsperiode us em Grosse Rat usscheide.
De Daniel de Roche isch Mitglid bim VCS, ProNatura und ProFribourg.

## Weblink
* Kurzportrait mit Photi bi de Reformierte Medie
* Sit vom Fryburger Synodalrot

## Einzelnachwiis
Csongrád

S **Komitat Csongrád-Csanád** (IPA:  isch e Komitat im Südoste vo Ungarn. Komitatssitz isch Szeged. Im Norde gränzt s an Jász-Nagykun-Szolnok, im Oste an Békés und im Weste an Bács-Kiskun. Südlig vo-n-em liige Rumänie und Serbie. S Land wird vo de Theiß zweideilt.

## Geografy

Csongrád isch s nydrigste Komitat vo Ungarn. De höchst Punkt isch uff em Öttömös (128 m), de diefst z Szeged (75,8 m).

De Adeil vo de sunnige Dag isch im Verglych relativ hoch. Im Komitatsgebiet litt Gyálarét, di wärmsti Landschaft vo ganz Ungarn.

De längst Fluss vom Komitat isch d Theiß, wo uff re Längi vo etwa 100 Kilometer durefließt. Witeri nennenswerti Flüss sin de Maros und de Körös. Näbe sälle Flüss git s au vyli See und Kanäl.

## Gschicht
S Gebiet vom hüttige Komitat isch 1950 festglegt worre; devor isch dört s historische Komitat Csanád gsi. Vo sällem sin aber d Bezirk Torontáli und Központi züe Békés cho. Sällemols isch no Szentes de Komitatssitz gsi, wo aber 1962 uff Szeged verlegt worre isch.

Dank sinem warme Chlima und de Bodequalität isch d Landwirtschaft relativ usprägt: Si macht 6,2 Prozänt vo de Csongráder Wirtschaft us. Am BIP vo Ungarn hät Csongrád e Adeil vo 7 Prozänt. Züenehmend werre au Sunneblüeme apflanzt. Au Knoblauch wirt produziert.

## Kultur

D Csongráder Hauptstadt Szeged isch e wichtigs kulturälls, wüsseschaftligs und pädagogischs Zäntrum vo Ungarn. Dört liige d Wüsseschafteuniversität (*Szegedi Tudományegyetem*) und witeri Forschigsinstitut, wo für s Land vo Bedütig sin.

Under de Musee sin s Móra-Ferenc-Museum z Szeged, s Tornyai-János-Museum z Hódmezővásárhely, d *Alföldi Galéria* (frei übersetzt: Galery vo de Große Ungarische Diefebeni) und s Elmékpont. Im Komitat Csongrád litt au s *Museum vom Johr 2005*, s József-Attila-Museum.

## Wirtschaft
Z Csongrád chömme Erdöl und Erdgas vor; de Verbruch vo Ungarn wird zu me Großdeil vo de Csongráder Vörchomme deckt.

Au in de Landwirtschaft isch s Komitat Csongrád wichtig. Durch di geografische Eigeschafte, zum Bispyl di hochi Azahl an Sunnestunde und d'Nöchi vo de Flüss, isch de Bode zimlig fruchtbar. In de Broduktion vo Gedreide, Gmies und Obscht isch d'"Fűszerpaprika" vo Szeged nänneswärt. Au z Szeged und usserdem z Makó werre au verschydeni Arte vo Zieble abaut; di roti Zieble vo Makó und d'Pfirsich vo Szatymaz sin ungarnwit bekannt. Usserdem wird im ganze Komitat Wy abaut. Z Szeged isch d'Salamifabrik (ung. *Pick Szalámigyár*).

## Gröschti Städt

## Weblink (alli Ungarisch)

* Liste vo de Csongráder Musee
* Csongrád megye (Internetufftritt)
Johann-Peter-Hebel-Medaille

D **Johann-Peter-Hebel-Medallie** isch e Bryys gsii, wù syder ane 1991 vù dr *Gruppe Hegau* vù dr Muettersproch-Gsellschaft vergee worden isch. Si het der Name vom alemanische Dichter Johann Peter Hebel.

Die Medallie isch jeedes Joor vergee woore. Bryysdreeger sin "Persönlichkeite, wo sich bsunders um unsere alemannische Mundart vedient gmacht händ“. Di maischde Bryysdreeger sin us dr Region Hegau, s gid aber au soonigi us andere Bied. Dr Bryys isch am Wyynäächdshog vù dr Gruppe Hegau vergee worde, wù tradizionäll z Singe im „Kulturzentrum GEMS“ schdadfinded.

## Priisträger
* 2013: Peter Filz, Musiker und Fasneter (Narrenverein Zizenhausen, Narrenzunft Moofanger, Fastnachtsmuseum Schloss Langenstein, Narrenvereinigung Hegau-Bodensee)
* 2011: Stefan Pflaum, Autor, Schallschedt
* 2010: Wolfgang Lechler, Autor vu „Mir schwätzed andersch“, Iberlinge
* 2009: Hans-Peter Jehle, langjèèrige Bresidänd vù dr „Narrevereinigung Hegau-Bodesee“, Gottmadinge
* 2008: Luise Katharina Meier, "S' Breite Lieseli", Dialäktdiichderi, Chandere-Fürbach
* 2007: Wolfgang Miessmer, Sänger, Seelbach
* 2006: Walter Möll, Präsi vù dr „Muetersproch-Gsellschaft“, Singe
* 2005: Sigrun Mattes, Laideri vù dr „Mundartbühne Hegau“, Singe
* 2004: Heidi Knoblich, Dialäktdiichderi, Zell i. W.
* 2003: Alfred Richli ùn Heinz Gallmann, Autore vùm „Schaffhauser Mundartwörterbuch“, Schaffuuse CH
* 2002: Klaus Poppen, Präsi vù dr Muetersproch-Gsellschaft, Friburg
* 2001: Karl Glunk, Zumbfdmaischter vù dr Poppele-Zùmbfd, Singe
* 2000: Frank Dietsche, Liedermacher, Schlienge-Obereggene
* 1999: Uli Führe, Liedermacher, Buechebach
* 1998: Werner Richter, Dialäktdiichder, Chränzech
* 1997: Rosemarie Banholzer, Dialäktdiichderi, Konschtanz
* 1996: Bruno Epple, Dialäktdiichder, Ehninge-Wange
* 1995: Walter Fröhlich, Dialäktdiichder, Singe
* 1994: Franz Götz, Bresidänd vùm „Fasnachtsmuseum Langenstein“, Langestei
* 1993: Helmut Mattes, Laider vù dr „Mundartbühne Hegau“, Singe
* 1992: Jakob Brütsch, Dialäktdiichder
* 1991: Hans Flügel, Dialäktdiichder, Singe

## Lueg au
* Johann-Peter-Hebel-Priis
* Johann-Peter-Hebel-Plakette
* Alemannische Literaturpriis
* Friedrich-E.-Vogt-Medallie

## Weblink
* Internetùfdrid vù dr MSG-Gruppe Hegau

## Fueßnote
Fejér

**Fejér** (IPA: , ungarndütsche Name: *Weißenburg*) isch e Komitat z Zentralungarn. S litt westlig vo de Donau und noch am Plattesee. Agränze dien d Komitat Veszprém, Komárom-Esztergom, Pest, Bács-Kiskun, Tolna und Somogy. De Komitatssitz heißt Székesfehérvár.

## Geografy
Geografisch gseh isch Fejér zimli verschyde; de südlig Deil litt in de Große Ungarische Diefebeni, anderi Deil vom Komitat sin hügelig (Bakony, Vertés, Gerecse). Au de Velencer See, e bekannts Urlaubszyl, litt im Komitatsgebiet.

## Gschicht
### Vor de Eroberig
S Gebiet isch scho vor 20'000 Johr bewohnt gsi. Wo s züe de römische Provinz Pannonia worre isch, hät s dört näbe de Hauptstadt Gorsium au d Städt Annamatia und Intercisa ge (hütt liige dört di ungarische Städt Baracs und Dunaújváros). Im Friehmittelalter hän Hunne und Aware dört gläbt. Bis züe de Eroberig durch d Ungare im spote 9. Johrhundert hän verschydeni Nomade s Gebiet besydelt.

### Vo de Eroberig bis züe de Ottomanische Herrschaft
Zwüsche 895 und 900 sin d Ungare acho. Fehérvár (hütt Székesfehérvár) isch sällemols de Sitz vom Prinz Géza gsi und hät eso Bedütig kriegt. Under sinem Sohn isch d Stadt de Sitz vom Komitat worre, mo dört gründet worre isch. Di ungarische Könige sin bis zum 16. Johrhundert dört krönt und beerdigt worre.

### Under de Ottomanische Herrschaft
1543-1688 isch Fejér vo de Ottomane bsetzt worre. Vyli Städt sin zerstört worre, d Bevölcherig isch starch zruckgange. Noch de Befreiig vo-n-ne isch hät sich d Bevölcherig 1692 neu organisiert; erscht 1703 hät Székesfehérvár sini Stadträcht zruckkriegt.

## Gröschti Städt

## Tourismus
Di wichtigste Touristezyl z Fejér sin di zahlryche Denkmöler, Naturschutzgebiet und Badesee.

D*'Alba Regia* im Komitatssitz Székesfehérvár isch friehner de ungarische Chönig ihr Sitz gsi; do sin während 500 Johr 37 Chönig und 39 Chöniginne chrönt worre, under ihne au de Stephan I. Usserdem stönn z Székesfehérvár d'Ferenc-Chirch und s glychnamig Chloster.

S Brunszvik-Schloss z Martonvásár, wo in de 1870er-Johr baut worre isch, beherbergt e Beethoven-Museum.

Z Tác (Gorsium) sin 1958 römischi Sydlige freiglegt worre, wo sich über e Flächi vo rund 200 Hektare erstrecke. Si ghöre zu de gröschte Römersydlige an de Donau.

De Velencer See isch de zweitgröscht nadürlig See vo Ungarn und hät e Flächi vo 26 km². Er isch im Durchschnitt numme 1,5 Meter dief; sällewäg cha sini Wassertemperatur im Summer 26 bis 28 Grad erreiche. De beliebtest Badeort isch Agárd.

## Ungarndütschi Ortsnämme
Ungarndütschi Ortsnämme im Komitat Fejér

## Weblink

* Ungarndütschi, mit ere Lischt vo dütsche Ortsnämme
EU

D Abchürzig **EU** stoht für:
* Europäische Union, en europäische Staateverbund mit 27 Mitgliider
* Kreis Euskirche, dütschs Auti-Kennzeiche
* Bezirk Eisenstadt-Umgebung, östriichischs Auti-Kennzeiche
* Energieumsatz, d Summe us dr Arbet und Wärmientwicklig as Energiiproduktion pro Ziiteiheit
* Einheitsübersetzung, e Öbersetzigsvariante vo de Bible

D Abchürzig **Eu** stoht für:
* Europium, e chemischs Elemänt
* Eulersche Zahl, ei dimensionslosi physikalischi Grössi, wo in dr Ähnlichkeitstheorii s Verhältnis vo Druckchreft zu Drägheitschreft beschriibt

**Eu** isch dr Name vo:
* Eu (Seine-Maritime), enere französische Stadt

D Abchürzig **eu** stoht für:
* Baskisch, noch em Ländercod vo dr ISO 639-1
* Europäischi Union, as Top-Level-Domain, verwaltet vo dr EURid

**eu-** isch:
* e griechischi Vorsilbe mit dr wörtlige Bedütig „wohl, guet, richtig, liicht“
Département Bas-Rhin

**Bas-Rhin** (IPA: ) (elsässisch *Underelsàss*, wertlisch *Underrhin*) ésch e Département z Frànkrich én dr Region Grand Est. S ghert zem Elsàss un ésch s 67. vun de frànzesische Départements in de àlfabetische Räiefolig. Di beide elsassische sén àwer under 'R'  ingeräit wajen em Rhin).

## Geografii
S Département Underelsàss leit im Oschte vun Frànkrich. Di eschtlisch Granz vum Département isch de Rhin. Im Weschte bildet dr Wàsgöi e nàtirlischi Granz, im Norde de Pfalzerwàld

S Underelsàss granzt im Norde ùn im Oschte àn Ditschlànd, im Norde àn Rhinland-Pfàlz (an d Pfàlz), im Oschte àn Bàde-Wirtebari, àn d Regierungsbezirk Karlsrüei un Friburi. Im Side granzt s Underelsàss àn s Département Owerelsàss (Haut-Rhin), im Weschte àn s Département Moselle vun de Region Lothrenge.

## Stedt
Di 12 greschte Stedt im Underelsàss sén (Inwohner em Johr 1999):
* Stroosburi (264.115)
* Hàwenau (32.242)
* Schílige (30.841)
* Íllkírich-Gràffestàde (23.815)
* Schlettstàdt (17.179)
* Língelse (16.860)
* Bísche (16.763)
* Bíschwiller (11.596)
* Zàwere (11.201)
* Oschwàld (10.761)
* Heene (10.726)
* Ewernahn (10.471)

## Verwàltung
S Département Underelsàss ésch in fémf Arrondissements, 23 Kànton un 516 Gmeine ufgedäilt.

; Arrondissements
* Hàwenau-Waisseburch
* Molse
* Zàwra
* Schlettstàdt-Eerstain
* Strossburi

; Kànton
* Bìschwiller
* Bröömt
* Buxwiller
* Eerstain
* Hàwenau
* Heene
* Ìllkìrich-Gràffestàde
* Ìngwiller
* Lìngelse
* Molse
* Mützig
* Ewernahn
* Risshoffe
* Schìllige
* Schlettstàdt
* Stroosburi-1
* Stroosburi-2
* Stroosburi-3
* Stroosburi-4
* Stroosburi-5
* Stroosburi-6
* Wisseburi
* Zàwere

### bìs 2015

; Kànton bìs 2015 (44 Kànton)

## Weblink
* Prafektür vum Département Bas-Rhin
* Generàlrot vum Département Bas-Rhin
Arrondissement Haguenau

S **Arrondissement Hàwenau** (frz. *Arrondissement de Haguenau*) ìsch e Verwàltungsbezirk im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gwän. Àm 1. Janner 2015 ìsch s mìt em Arrondissement Waisseburch zem neie Arrondissement Haguenau-Wissembourg zammagschlossa wora.

Dr Verwàltungssitz (chef-lieu) vum Arrondissement ìsch Hàwenau gwän.

## Geogràfii
S Arrondissement hàt ìm Norde àn s Arrondissement Waisseburch granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd, àn de Regierungsbezirk Karlsrüei, ìm Sìde àn s Arrondissement Stroosburi-Lànd. Ìm Sìdweschte hàt s àn s Arrondissement Zàwere un ìm Nordweschte àn s Arrondissement Saargemind ìm Département Moselle z Lothrìnge granzt.

## Greschte Gmeine
Di greschte Gmeine vum Arrondissement Hàwenau sìn gwän (mìt de Inwohnerzàhl vun 1999):
* Hàwenau (32.242)
* Bìschwiller (11.596)
* Risshoffe (5.183)

## Verwàltung

S Arrondissement Hàwenau ìsch ingedäilt gwän in drej Kanton mìt ìnsgsàmt 56 Gmeine:
* Bìschwiller
* Hàwenau
* Nìderbrunn

* **Gmeine ìm [[Bischwiller (Kanton)|Kanton Bìschwiller]], frz. Canton de Bischwiller**

* **Gmeine ìm [[Haguenau (Kanton)|Kanton Hàwenau]], frz. Canton de Haguenau**

* **Gmeine ìm [[Niederbronn-les-Bains (Kanton)|Kanton Nìderbrunn]], frz. Canton de Niederbronn-les-Bains**
Arrondissement Molsheim

S **Arrondissement Molse** (frz. *Arrondissement de Molsheim*) ìsch e Verwàltungsbezirk im Département Bas-Rhin im Elsàss, ìn dr frànzeesche Region Grand Est.

Dr Verwàltungssìtz (chef-lieu) vum Arrondissement ìsch Molse.

## Geogràfii
S Arrondissement granzt ìm Norde àn s Arrondissement Zàwere, ìm Oschte àn s Arrondissement Stroosburi, ìm Sìde àn s Arrondissement Schlettstàdt-Erstain. Ìm Weschte granzt s àn Lothrìnge, ìm Sìdweschte àn s Arrondissement Saint-Dié ìm Département Vosges un ìm Nordweschte àn s Arrondissement Saargemind ìm Département Moselle. Àm 1. Janner 2015 sìn Gmeine vum Arrondissement Zàwere un vum Arrondissements Strosburi-Lànd dezüekumma.

## Greschte Gmeine
Di greschte Gmeine vum Arrondissement Molse sìn (mìt de Inwohnerzàhl vun 1999):
*Molse (9.335)
*Mützig (5.584)
*Wàssle (5.542)

## Verwàltung
S Arrondissement Molse ìsch ingedailt in fìmf Kanton mìt ìnsgsàmt 77 Gmeine. 

* Molse
* Roose
* Sààl
* Schìrmeck
* Wàssle
Arrondissement Saverne

S **Arrondissement Zàwra** (frz. *Arrondissement de Saverne*) ìsch e Verwàltungsbezirk ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss, ìn dr frànzeesche Region Grand Est.

Dr Verwàltungssitz (chef-lieu) vum Arrondissement ìsch Zàwra.

## Geogràfii
S Arrondissement granzt ìm Norde àn s Arrondissement Saargemind ìm lothrìngische Département Moselle, ìm Oschte àn s Arrondissement Hàwenau-Waisseburch un àn s Arrondissement Stroosburi. Ìm Siide granzt s àn s Arrondissement Molse un ìm Weschte àn s Arrondissement Sààrburich-Château-Salins un àn s Arrondissement Forbach ìm Département Moselle z Lothrìnge.

## Greschte Gmeine
Di greschte Gmeine vum Arrondissement Zàwra sìn (mìt de Inwohnerzàhl vun 1999):
* Zàwra: 11 201
* Ìngwiller: 3 847
* Buswiller: 3 683
* Dettwiller: 2 584
* Màschmìnschter: 2 436

## Kanton
S Arrondissement Zàwra ìsch sit em 1. Janner 2015 ingedäilt ìn drei Kanton mìt ìnsgsàmt 172 Gmeine:
* Buxwiller
* Ingwiller
* Zàwra

## Kanton bìs 2015
Bìs zem 1. Janner 2015 isch s Arrondissement Zàwra in sechs Kanton mìt 128 Gmeina ingedäilt gwän:
* Buxwiller
* Drülìnge
* Màschmìnschter
* Lìtzelstain
* Buckenum
* Zàwra
Arrondissement Sélestat-Erstein

S **Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain** (frz. *Arrondissement de Sélestat-Erstein*) ìsch e Verwàltungsbezirk im Département Bas-Rhin im Elsàss z Frànkrich.

Dr Verwàltungssitz (chef-lieu) vum Arrondissement ìsch Schlettstàdt.

## Geogràfii
S Arrondissement granzt ìm Nordweschte àn s Arrondissement Molse, ìm Norde àn s Arrondissement Stroosburi un ìm Oschte àn Ditschlànd, àn dr Regierungsbezirk Friburg z Bàde-Wìrttebari. Ìm Sìde granzt s àn s Arrondissement Kolmer un àn s Arrondissement Ràppschwihr, ìm Weschte àn s Arrondissement Saint-Dié ìm Département Moselle z Lothrìnge.

## Greschte Gmeine
Di greschte Gmeine vum Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain sìn (mìt de Inwohnerzàhl vun 1999):
* Schlettstàdt (17.179)
* Ewernàhn (10.471)
* Eerstain (9.664)
* Bàrr (5.892)

## Verwàltung
S Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain ìsch ingedäilt in siwe Kanton mìt ìnsgsàmt 101 Gmeine:
* Banfald
* Bàrr
* Eerstain
* Màrkelse
* Ewernahn
* Schlettstàdt
* Willer
Arrondissement Strasbourg-Campagne

S **Arrondissement Strossburi-Lànd** (frz. *Arrondissement de Strasbourg-Campagne*) ìsch e Verwàltungsbezirk im Département Bas-Rhin im Elsàss z Frànkrich gsin. Àm 1. Janner 2015 ìsch s ufglest wore.

Dr Verwàltungssitz (chef-lieu) vum Arrondissement ìsch Strossburi gsin.

## Geogràfii
S Arrondissement hàt ìm Norde àn s Arrondissement Hàwenau granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd, àn dr Ortenöikrais z Bàde-Wìrttebari un àn s Arrondissement Strossburi-Stàdt. Ìm Siide hàt s àn s Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain un ìm Weschte àn s Arrondissement Zàwere un àn s Arrondissement Molse granzt.

## Greschte Gmeine
Di greschte Gmeine vum Arrondissement Strossburi-Lànd sìn gsin (mìt de Inwohnerzàhl vun 1999):
*Schìlige (30.841)
*Ìllkìrich-Gràffestàde (23.815)
*Lìngelse (16.860)
*Bìsche (16.763)
*Oschwàld (10.761)
*Heene (10.726)
*Bröömt (8.930)
*Gaispìtze (7.031)
*Süffelwirsche (6.017)
*Eckelse (5.937)
*Vangene (5.597)
*Wànzenöi (5.462)
*Mundelse (5.270)

## Verwàltung

S Arrondissement Strossburi-Lànd ìsch in àcht Kanton ingedäilt gsin mìt ìnsgsàmt 104 Gmeine:
* Bìsche
* Bröömt
* Drüdersche
* Gäispìtze
* Huffalde
* Ìllkìrich-Gràffestàde
* Mundelse
* Schìlige

***Gmeine ìm [[Bischheim (Kanton)|Kanton Bìsche]], frz. Canton de Bischheim**
 

***Gmeine ìm [[Brumath (Kanton)|Kanton Bröömt]], frz. Canton de Brumath**
 

***Gmeine ìm [[Truchtersheim (Kanton)|Kanton Drüdersche]], frz. Canton de Truchtersheim**
 

***Gmeine ìm [[Geispolsheim (Kanton)|Kanton Gäispìtze]], frz. Canton de Geispolsheim**
 

***Gmeine ìm [[Hochfelden (Kanton)|Kanton Huffalde]], frz. Canton de Hochfelden**
 

***Gmeine ìm [[Illkirch-Graffenstaden (Kanton)|Kanton Ìllkìrich-Gràffestàde]], frz. Canton d’Illkirch-Graffenstaden**
 

***Gmeine ìm [[Mundolsheim (Kanton)|Kanton Mundelse]], frz. Canton de Mundolsheim**
 

***Gmeine ìm [[Schiltigheim (Kanton)|Kanton Schìlige]], frz. Canton de Schiltigheim**
Arrondissement Wissembourg

S **Arrondissement Waisseburch** (frz. *Arrondissement de Wissembourg*) ìsch e Verwàltungsbezirk ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gwän. Àm 1. Janner 2015 ìsch s mìt em Arrondissement Hàwenau zem neie Arrondissement Haguenau-Wissembourg zammagschlossa wora.

Dr Verwàltungssitz (chef-lieu) vum Arrondissement ìsch Waisseburch gwän.

## Geogràfii
S Arrondissement hàt ìm Norde un ìm Oschte àn Ditschlànd granzt, ìm Norde àn Rhinlànd-Pfàlz, ìm Oschte àn dr Regierungsbezirk Kàrlsrüei z Bàde-Wìrttebari. Ìm Sìde hàt s àn s Arrondissement Hàwenau granzt.

## Greschte Gmeine
Di greschte Gmeine vum Arrondissement Waisseburch sìn gwän (mìt de Inwohnerzàhl vun 1999):
* Waisseburch (8.170)
* Selz (2985)
* Sulz (2645)
* Lauterburg (2.269)

## Verwàltung

S Arrondissement Waisseburch ìsch ingedäilt gwän ìn fìmf Kanton mìt ìnsgsàmt 68 Gmeine:
* Lauterburi
* Selz
* Sulz
* Waisseburch
* Werth

***Gmeine ìm [[Lauterbourg (Kanton)|Kanton Lauterburg/Lüterburi]], frz. Canton de Lauterbourg**
 

***Gmeine ìm [[Seltz (Kanton)|Kanton Selz]], frz. Canton de Seltz**
 

***Gmeine ìm [[Soultz-sous-Forêts (Kanton)|Kanton Sulz]], frz. Canton de Soultz-sous-Forêts**
 

***Gmeine ìm [[Wissembourg (Kanton)|Kanton Waisseburch/Wisseburi]], frz. Canton de Wissembourg**
 

***Gmeine ìm [[Wœrth (Kanton)|Kanton Werth]], frz. Canton de Wœrth**
Arrondissement Strasbourg-Ville

S **Arrondissement Strossburi-Stàdt** (frz. *Arrondissement de Strasbourg-Ville*) ìsch e Verwàltungsbezirk im Département Bas-Rhin im Elsàss z Frànkrich gsin. Àm 1. Janner 2015 ìsch s ufglest wore.

Dr Verwàltungssitz (chef-lieu) vum Arrondissement ìsch Strossburi gsin.

## Geogràfii
S Arrondissement hàt ìm Norde, ìm Weschte un ìm Siide àn s Arrondissement Strossburi-Lànd granzt. Ìm Oschte hàt s àn Ditschlànd, àn dr Regierungsbezirk Friburi z Bàde-Wìrttebari granzt. 

## Verwàltung
S Arrondissement Strossburi-Stàdt ìsch in zeen Kanton ingedäilt gsin.
*Strossburi-1
*Strossburi-2
*Strossburi-3
*Strossburi-4
*Strossburi-5
*Strossburi-6
*Strossburi-7
*Strossburi-8
*Strossburi-9
*Strossburi-10

## Gmei
Di äinzisch Gmei vum Arrondissement Strossburi-Stàdt:
*Strossburi 264.115 (Inwohner 1999)
Evangelisch-reformierte Kirche des Kantons Freiburg

Di **Evangelisch-reformierti Chülcha vom Kanton Fryburg** (uf französisch: *Eglise Evangélique Réformée du canton de Fribourg*) isch d reformiert Kantonalchülcha im Schwyzer Kanton Fryburg. Si isch Mitgliid i der Evangelisch-reformierte Chülcha Schwiiz.

## Gschicht
De Kanton Fryburg isch traditionell katolisch. Wäge de gmeinsame Herrschaft mit em Kanton Bäärn über d Region vo Murte, isch denn s Murtebiet nöd alei unter de Kontrolle vo de Schtadt Fryburg gsi. So hät d Bevölkerig von de Gmiine Murten, Kerzers, Môtier, Meyriez un Ferenbalm sich könne 1530 für d Reformation entscheide.
Wäge de Zuewanderig hät sich im Jaar 1836 i de Schtadt Fryburg di erscht Diaschporagmiin im Kanton gründt. Na de Gründig vom Bundesschtaat 1848 hät Zuwanderig im Kanton Fryburg stark zugnoo. Bsunders us em Bäärnbiet sin Reformierti in d Gränzregione iigwandert. D Verhältnis, bsunders im Seisebezirk sin unter de reformierte Bevölkerig schlächt gsi. D Vätere hei iri Chinn nöd welle in e katolischi Schuel schicke. Uf Initiative vo Bäärner Pfärrer sin drum reformierti Schuele gründt cho, wi zum Bischspiil im Wyssestei (Gmiin Rächthaute), z Bärg (Gmiin Schmitte) un im Kessibrunnholz. 
Im Johr 1854 het de Kanton Fryburgs erscht mol es Chülchagsetz verabschid, vo dem au di reformiert Chülcha betroffe gsi isch un 1863 isch im Seisebezirk di erscht Chülchagmiin gründt cho, d Chülchagmiin Santooni, wo ma denaa in Chülchagmiin Seisebezirk ungnännt hät.
Erscht im Jaar 1998 hät de Kanton d Stüüraaglägeheite für di reformiert Chülcha übernoh un si uf däm Wäg mit de katholisch Chülcha gliichgstellt.
Di bis do anne gröscht Chülchagmiin vom Kanton, d Chülchagmiin vom Seisebezirk isch zum 1. Januar 1999 in füf selbschtändigi Chülchegmiine ufteilt worde und 2001 hät ma d Chülchagmiin Romont-Châtel-Saint-Denis ufteilt.

## Gmiine
Di Fryburger Chülcha hät (Schtand 2008) 16 Chülchagmiine mit (Schtand 2006) 38'000 Mitglider:
Im Seebezirk:
* Murte gliichzitig Sitz vo de Kantonalchülcha
* Meyriez
* Môtier - Vully
* Kerzers
* Ferenbalm
* Cordast
Im Seisebezirk:
* Bösinge
* Wünewiu-Flamatt - Ueberstorf
* Düdinge
* Santooni
* Wyssestei/Rächthaute
Die andre 5 Chülchagmiine entschspräched jewiils de Bezirk:
* Fryburg für de Saanebezirk
* Estavayer-le-Lac für de Broyebezirk
* Chatel-St-Denis für de Vivisbachbezirk
* La Glâne - Romont
* Bulle - La Gruyère

## Leitig
De Sitz vo de Chantonalchülcha isch z Murte. D legislative Gwalt hät d Synode un d exekutiv de Synodalrat. Präsident vom Synodalrot isch sit em Jaar 1999 de Daniel de Roche. Uf de Synode vom 4. Juni 2012 het de Daniel de Roche uf e witeri Kandidatur verzichtet. Zum Nachfolger isch de Pierre-Philippe Blaser gwählt worde, wo Pfarrer in der Chülchagmeind Môtier-Vully isch und am 1. Juli 2012 sini Schtell aaträte het.

## Weblink
* Website vo de Fryburger Chülcha

## Referenze
Potsdam

**Potsdam** isch e Stadt z Nordostdytschland und d Hauptstadt vo Brandeburg. Es ghört zue dr Agglomeration vo Berlin.

## Geografy
Potsdam ligt südwestlig vo Berlin. D Flächi isch in de letschte Yszit vo große Moräne gformt worde. Hütt bstoht d Stadt uss 75 % griener Flächi und numme 25 %, wo mit Hüser oder Stroße bedeckt sin. S hät z Potsdam etwa 20 Flüss und Seee, zum Bispyl d Havel, de Griebnitzsee und de Templiner See. De nidrigst Punkt isch de Chlei Ravensberg uff 114 Meter.

Potsdam isch in sybe historischi Stadtdeil und nün neui Ortsdeil ydeilt, wo 2003 ygmeindet worre sin. D Landschafte vo sin rächt verschyde. Im Norde und im Stadtzentrum hät s vor allem historischi Bauwerk, im Süde dominiere großi Grienfläche und neueri Bauwerk.

## Gschicht
De am Afang no slawisch Ort Potsdam isch 993 als *Poztupimi* zum erschte Mol in re Urkunde erwähnt, 1317 erschtmols als Stadt. Ab 1416 hät s de Hohezollere ghört.

Im Drißigjöhrige Krieg isch Potsdam zerstört worde.

Potsdam hät durch sini Lag an de Havel Bedütig kriegt. Kurfürschte hän sit 1616 Potsdam als näbe Berlin zweiti Residänz gha, so z.&nbsp;B. de „Groß Kurfürscht“ (1660). Durch ihn sin vyli Hugenotte uff Potsdam cho und hän Potsdam in de Wirtschaft und de Kultur gnützt.

Ab 1700 hät mer under em Fridrich I. und em Fridrich II. vyl baut. Drum hät mer 1720–40 d Neustadt im Norde gründet.

S Holländische Viertel isch noch de Hochzit vom Kurfürscht mit re Oranieburgerin baut worde. Holland isch in säller Zit s Vorbild vo Potsdam gsi. Trotz allem hät s numme wenig holländischi Ywanderer ge.

1806 bis 1808 hät de Napoleon Potsdam bsetze lo.

1933 isch in de Garnisonskirch de Festakt gsi. Dodemit isch de Adolf Hitler zum Rychskanzler worde und hät de Nationalsozialismus in Preuße ybringe wölle.

1939 hät mer Babelsberg in Potsdam ygmeindet. Im glyche Johr, em Afang vom Zweite Wältchrieg hät mer Jude uss de Stadt vertrybe.

Noch em Potsdamer Abchomme isch s Nazi-Regime beändet worre. Allerdings isch Potsdam denoch under s Regime vo de DDR cho.

Sit 1990 isch Potsdam Hauptstadt vo Brandeburg und usserdem UNESCO-Welterbe.

## Verchehr und Infrastruktur
Potsdam ligt wie Berlin an re Krüzig vo de Handelsstroße Skandinavie–Berlin–Südosteuropa / Rotterdam–Berlin–Warschau. S hät Ysebahn, Autobahne (5 Stk.) und Wasserstroße, wo d Stadt z.&nbsp;B. mit Berlin verbinde. Usserdem sin di beide Berliner Flughäfe numme rund 30 Kilometer vo Potsdam eweg.

Innerhalb vo Potsdam cha mer durch s System vo de ÖPNV mit Stroßebahn und Bus verchehre, dezüe git s Zugverbindige uff Berlin (S, IC, ICE).

## Wirtschaft
Wäge de Nöchi zu Berlin, de Infrastruktur und diverse Gwerbefläche bietet Potsdam güeti Vorussetzige für d Undernehme. In jüngster Vergangeheit wird Potsdam weniger abhängig vo Berlin, sondern durch de Dienschtleistigssektor meh eigeständig. Entscheidendi Berych sin:
* Medie
* Kommunikation
* Biotechnology
* Banke
* Versicherige
* Tourismus
Usserdem isch innerhalb vo de letschte Zit au d HighTech-Branche e Erfolgsquelle.

## Weblink
* www.potsdam.de Internetufftritt
* Potsdam-Wiki

## Quelle
Haltingen

Sit 1975 ghört s Rebdorf **Haltige** zü de Stadt Wil am Rhi. D Rebe sin viili Johr lang de Grunderwerb vo Haltige gsi. S Dorf hät um die 8000 Iwohner.

Im 19. Johrhundert isch d´Bahn ko und hätt no lang vor d´ Leopoldshöh d´Bahnaschluss gha.
 
Während bi de Badische Revulution 356 Lüt ums Lebe ko sin, hätts vier Johr spöter durch de Isebahnbau scho weder 1444 Persone gha.

## Gschicht
Die erschti urkundligi Erwähnig vo Haltige isch im Johr 764 als *Haholtinga* gsi. D Yfiehrig vo de Bahn im 19. Johrhundert hät für s Dorf e Uffschwung bedütet. Innerhalb vo vier Johr isch es um 648 Ywohner gwachse. Im Zweite Wältchrieg hän d Franzose 100 Hüser zerstöre lo. Bränd hän sällemols de gsamt Ortskern zerstört. E Johr spöter, 1941, hän d Nationalsozialiste Haltige widder uffbaut.

Sit 1975 ghört Haltige züe Wyl am Rhy und isch de gröscht Stadtdeil devo.

## Gliderig
Haltige isch in erschter Linie in zwei Hauptdeil underdeilt: S Oberdorf, östlig vo de Bahnlinie in Richtig Schwarzwald, und s Underdorf, westlig vo de Bahnlinie in Richtig Hochrhy. S Oberdorf isch de älter Deil vo Haltige. Des wird aber nit sofort dütlig, wyl durch d Zerstörig im Zweite Wältchrieg hütt kum no Hüser uss friehnerer Zit erhalte sin. S Underdorf isch erscht noch Erschließig vo de Bahnlinie entstande. In beide Deil git s no verschideni Viertel wie s Hang-Gebiet im Oberdorf (mit einem vo de dürschte Grundstücksprys vo ganz Wyl) oder s Rad, wo e ehemoligi Bahnsydlig isch und hüttzdag hauptsächlig de sozial Schwächere Wohnglägeheit biete und wo höchschtwahrschynlich noch siner Lag benännt isch. S isch vo Gleise umge, wo e Rad bilde, we mer si uss de Luft alüegt und wo für de Gieterverkehr gnutzt werre.


Datei:Weil am Rhein - St. Maria2.jpg|Katholischi Chilche St. Maria
Datei:Weil am Rhein - Georgskirche7.jpg|Evangelischi Chilche St. Georg
Datei:Weil am Rhein - Wasserturm Haltingen2.jpg|Wasserdurm Haltige


## Quelle
FC Wettingen

De **FC Wettige** isch en Tschutiverei us Wettige vom Schwiizerische Fussballverband SFV. De Verei isch im Johr 1931 gründt un 1993 wäge Konkurs ufglöst worde. Mit em Name *FC Wettingen 93* isch de Verei im gliiche Johr noi gründt worde.

## Gschicht

De FC Wettige isch 1969 Erschter vo de Nationalliga B worde un so s erscht mol in d Nationalliga A ufgstige. Aber scho am End ve de Saison isch de Verei wider abgschtige. De zweit Ufschtig isch Wettige im Johr 1982 glunge. Diesmol het sich de Verei länger chönne in de Nationalliga A halte. De Abschtig isch im 1987 gsi.
Aber scho eis Johr druf isch de FC wider erschtklassig gsi un d Saison 1988/89 isch di erfolgriichschti uf nationler Ebeni worde. De Verei het d Saisom uf em virte Platz abgschlosse un sich uf däm Wäg für de UEFA-Cup qualifiziirt (lueg witer unte). Im Johr 1993 isch de FC Wettige zum dritte Mol us de Nationalliga A abgschtige. Us finanzielle Gründ het de Verei nach de Saison 1992/93 müesse ufglöst werde un het mim noie Name *FC Wettige 93* in der 5. Liga wider aafange tschute.

## FC Wettingen 93

De Verei het hüt ugfähr 600 Mitglider. In de Saison 2006/07 het de Verei de Aargauer Cup gwunne un isch in d *2. Liga interregional* ufgstige, aber am End vo de Saison 2007/08 wider abgstige.
Näbe de 1. Mannschaft het de FC noch 21 witeri Mannschafte, dodervo 17 Nachwuchsmannschafte.

## De FC Wettige im UEFA-Cup

## Weblink
* FC Wettingen 93
Nordrhein-Westfalen

**Nordrhy-Westfale** (dt. *Nordrhein-Westfalen,* abkürzt NRW) isch e dütschs Bundesland und hät rund 18 Millione Ywohner. Dodemit isch es s ywohnermäßig gröschte Bundesland vo Dütschland. D Hauptstadt isch Düsseldorf.

## Geografy
Nordrhy-Westfale lit im Weste vo Dütschland. Im Norde gränzt s an Nydersachse, im Oste und Südoste an Hesse und im Süde an Rhyland-Pfalz, usserdem im Weste an Belgie und Holland.

In de Mitti vo Nordrhy-Westfale litt s Ruhrgebiet. S isch s gröschte Industrygebiet und de gröschti Balligsruum vo Dytschland. Uff re Flächi vo 4435 Quadratkilometer läbe dört etwa 5,3 Millione Lyt, in de Metropolregion Rhy-Ruhr yber 10 Millione uff rund 10'000 Quadratkilometer.

## Gschicht
Die britischi Militärregierig hät Nordrhy-Westfale am 23. August 1946, noch em Zweite Wältchrieg, gründet, und zwar us em größere Täil vo de früener prüßische *Rhyprovinz* und de früener au prüßische Provinz *Westfalen*. 1947 isch no s früenerig Fürschtetum *[[Lippe (Land)|Lippe]]* dezüecho.

S Wappe zeigt links de Rhy für d Rhyprovinz, rächts s Sachseross für Westfalen und in de Mitti di lippischi Rose uff silbrigem Grund für Lippe. D Flagge hät drei woogrechti Streife in de Farbe grien, wiß und rot (vo obe noch unde).

## Wirtschaft
Nordrhy-Westfale hät mit 500 Milliarde Euro (2006) de gröscht Adeil am Bruttoinlandprodukt vo Dütschland. Wenn s e eigne Staat wär, no wär s under de wirtschaftlig stärkste Natione uff Platz 16. Z Nordrhy-Westfale chrüze sich d Verchehrsroute vo Ängland in Richtig Idalie und vo Rotterdam uff Osteuropa. Au d Infrastruktur vo NRW hät Vordeil.

Sit de 60er-Johr git s z Nordrhy-Westfale e Strukturwandel. Hütt schaffe doppelt so vyli Lyt im Dienstleistigssektor wie 1970.

Au d Forschigsstätte sin z Nordrhy-Westfale vertrette. Si sin zimlig dicht uffenand, s hät im Bundesland under anderem 57 Hochschüele und 21 Forschigsinschtitut. Rund e halbi Million Studente werre im Moment usbildet.

## Tourismus
Nordrhy-Westfale wird für de Tourismus immer beliebter. Ölf Milliarde Euro hät mer 2005 ygnoh, d Branche Tourismus schafft im Moment für etwa 185'000 Lüt Arbetsplätz. Attraktiv sin z.&nbsp;B. d Nadurlandschaft und s Mittelgebirge. Au Messe sin e Magnet für Touriste.

## Weblink

* D Websyte vum Lônd
* Nordrhein-Westfalen Tourismus e.&nbsp;V.
* Nordrhein-Westfalen im Dütsche Schtadtplôndienscht
* Wahlergebnis (Innenministerium)
* Karte Nordrhein-Westfalen 1789

## Quelle
Saarland

S **Saarland** isch eins vo de 16 Bundesländer vo Dütschland und hät rund 1'054'580 Ywohner uff re Flächi vo 2'568,65&nbsp;km². D Hauptstadt isch Saarbrücken – im Ortsdialäkt *Saarbrigge* – und hät knapp 200'000 Ywohner.

## Geografy
S Saarland isch im Weste bis Südweste vo Dütschland, umschlosse vo Rhyland-Pfalz. Staate, wo agränze, sin Frankrych und Luxeburg.

De bekanntest Fluss isch d Saar (vo derre chunnt au de Name vom Land und vo de Hauptstadt). Sälle Fluss mündet in d Mosel.

## Gschicht
Di erschti menschligi Besydlig isch vor etwa 100'000 Johr gsi.

999 isch Saarbrigge zum erschte Mol in re Schenkigsurkunde an Metz als *Sarabruca* erwähnt. Spöter hän sich e Hufe chleineri Territorie bildet. Sälli sin insgsamt größer gsi wie s hüttige Saarland. Im Johr 1575 sin si reformiert worre. Ende 17. Johrhundert hät Frankrych ei Provinz us ne gmacht.

E Johrhundert spöter hän d Truppe vom Napoleon d Gegend bsetzt. Noch em Wiener Kongress isch es 1815 an verschydeni anderi Rych cho.

Noch em Erschte Wältchrieg isch es wägem Versailler Vertrag under em Name **Saargebiet** faktisch a Frankrych cho, formal aber under de Verwaltig vom Völkerbund gstande. Noch re Volksabstimmik 1935 isch es aber zum Dütsche Rych ggange. 1947 hät s no mol zu Frankrych gwechselt.

Am 1. Januar und 6. Juli 1955 wird s Saarland politisch bzw. wirtschaftlig ruckglydert. In de druff folgende Zit hät mer s Saarland an s System vo de BRD abasst. Wäge re Krise hät in de 70er-Johr e Strukturwandel stattgfunde. In de 80er hät sich di wirtschaftligi Situation bi-n-re SPD-Regierig verbessert. 2003 hät mer s sogar als „dynamischsts Bundesland“ bezeichnet, wyl d Entwicklig schneller stattfindet wie in de andere Länder.

## Wirtschaft
S Saarland isch 2003 und 2006 als „wirtschaftlig-dynamischstes Bundesland vo Dütschland“ uszeichnet worre. Noch de Krise in de Montanindustry hät s e Strukturwandel ge und s Saarland hät Spitzeplätz kriegt. Bstimmti Branche sin vo de Regierig gfördert worre, usserdem hät s im Bildigswese Reforme ge.

## Dialäkt
E eiheitlige Dialäkt git s im Saarland nit. Mer underscheidet einersits Moselfränkisch und Rhyfränkisch. Zwüsche denne beide Dialäkt isch d das-dat-Linie verlaufe, wo hütt aber wäge de Mobilität nümmi genau zeichnet werde cha. Friehner isch si knapp über Saarbrigge quer durch s Land verloffe und mer hät sogar verschydeni Stroßeberych vonenand tränne chönne. Hütt git s ehner drei Sprochlandschafte, d.&nbsp;h. Mosel-, Rhyfränkisch und e Vibrationsruum. Allerdings wird im Oste zum Deil au e westpfälzische Dialäkt gschwätzt. Di beide obe gnännte Dialekt werre glychzitig au z Lothringe näbedra gschwätzt. Drum isch d Bezeichnig *Saarbrigger Platt* e verbreiteti Bezeichnig.

Dokumäntiert wird d Saarländer Mundart zum einten im Rhynische Wörterbuech und zum andere ganz bsunders dur di vile Publikatione vo der Edith Braun (1921–2016).

## Weblink

* Internetufftritt

## Quelle
Pronomen

**Pronome**, uff Dytsch "Fürwörter", sin e Wortart, wo anderi Wörter, meistens Nome, ersetze oder begleite dien. Im erschte Fall diene sí dezüe, stilistisch únschöni Widderholige z umgoh. Mer deilt d Pronome in d Klasse **Personalpronome, Possessivpronome, Reflexivpronome, Demonstrativpronome, Relativpronome, Interrogativpronome, Indefinitpronome** und **Artíkel** y.

## Klasse
### Personalpronome
D Personalpronome oder dí persönlige Fürwörter ersetze de Spræcher, dí agsprocheni oder dí besprocheni Person (1./2./3. Person). Sí könne flektiert werde:

 E Bsunderheit vom Alemannische isch, dass d Forme, wo in de Tabælle mit me  kennzeichnet sin, als betonti Satzglyder e anderi Form aneh könne (en>ihn, em>ihm, re>ihre, ne>ihne). Zudèm könne "myr" und "ihr" noch me Verb zu de verkürzte Forme "mr" und "r" werde; "du" wird am Satzafang oft zu "de" odder "dr".

### Possessivpronome
Sælli Pronome stönn vor em Nome, wo sí sich druff beziehn und zeige de Bsitz a. Zu derre Gruppe ghöre d Pronome *my, dy, sy, ihr, unser, euer, ihr*. Abgwandelti Forme, namentlig *míns, díns, síns, ihrs, unsers, euers, ihrs* (bzw. wyblig *míni, díni ...* und männlig *míne, díne, ...*) kömme immer ohni Nome vor.

### Reflexivpronome
Reflexivpronome verwyse uff s Subjekt zruck. Allerdings stönn sí im Gegesatz zum Subjekt im Akkusativ oder Dativ. Dodezüe ghöre dí in de Tabelle uffglistete Wörter.

### Demonstrativpronome
Mit de Demonstrativpronome wird mit Betonig uff öbbis oder öbber verwyse. In de Satzmelody sin sí meistens betont.

Zu de Demonstrativpronome ghöre z. B. der/dä, die, des und sæll(-e/-i)

### Interrogativpronome
D Interrogativpronome stönn am Afang vo me Frogèsatz. Dodezüe ghöre z. B. was, welle, wer, wiso, wänn.

### Relativpronome
Relativpronome sin oft formglych mit de Interrogativpronome. Sí stönn allerdings am Afang vo Relativsätz; wenn e Satz durch e Interrogativpronome ygleitet wird, no wird er immer zu me Næbesatz.

### Indefinítpronome
Durch de Ysatz vo Indefinítpronome blíbt des, was mer meint, únbstimmt. Indefinítpronome sin zum Bíspyl alli, niemerts, immer, neume, kei, mer.

### Artíkel
Artikel sy ke Pronome. Si stönn in Verbindig mit me Nome und drücke syni Definitheit (Linguistik) uus. Mit em Artikel setzt mer des, was mer meint, für de Züehörer in Beziehig und markiert öbbis als
# individuell bekant (Gib mr mol **d** Uhr)
# generell bekannt (**d** Sunne als Unikum, **de** Mænsch als Gattig)
# aktuell no bekannt (**E** Ma hät d Kneipe betrætte)
# Exemplar von re Art (**E** Fisch hät Kieme)

## Quelle
* http://www.canoo.net/services/OnlineGrammar/InflectionRules/FRegeln-P/Pron-Indef/Pron-Indefinit.html?MenuId=Word426