open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Verbrüderungsbuch

Verbriäderungsbiächer sin Biächer gsii, wu sich Mench vu verschiidene Gleschter iidrage lo hän un sich verpflichtet hän, sich gegesittig mit Gebätt z unterstitze. Bin ere sone Verbriäderung hän also Mench vum Gloschter X Nammelischte ins Gloschter Y gschickt, wu ins dertig **Verbriäderungsbuech** iidrage wore sin un umkehrt. Diä Biächer sin uf dr Altär gläge un diä Iidragene sin ins Gebätt iigschlosse wore. 

So isch zum Biispiil vum 9. bis ins 11. Johrhundert s Verbriäderungsbuech vu Sanggalle (Liber confraternitatum Sancti Galli) gfiährt wore. Diä meischte vu däne ca. 9000 Persone, wu do iidrage sin, sin im 9. Johrhundert drii kumme. Dur des Buech het mer e gnaüi Ibersicht iber d Beziähunge vum Gloschter: Ungfähr d Helfti vu dr Nammelischte im Sangallemer Verbriäderungsbuech sin üs em alemannische Oberrhiingebiät, ungfähr glichviil üs dr nechere Umgäbig vu Sanggalle (Bodesee, Rätiä usw.) un üs wittere Entfernunge (bis Niiderlande, Frankrich un Italiä). 

Zerscht sin im St. Gallemer Buech numme Geischtligi verzeichnet, aber im 11. Johrhundert taüche aü Laie uf - Pilger, wu zum Gallusfäscht uf Sangalle kumme sin; noch em Franz Beyerle sin eso Iiträg aü no im 12. un 13. Johrhundert zue z ordne. Des sin zum Deil Lit üs winzige Ortschafte, aü Fraüe - so üs etlige Ortschafte vum Kaiserstuehl un sinere badische un elsässische Umgäbung. Diä hän sälber drheim ke Verbriäderungsbuech gha un hän so ke glaübhafti Gebättszuesag fir d Sanggallemer kenne mache. S isch aznämme, ass diä wäge däm as Gegeleischtung fir dr Iidrag vu ihrenem Namme im Sangallemer Verbriäderungsbuech hän miäße zahle (e Opfer leischte).

Jedes Gloschter wurd e Verbriäderungsbuech gha ha, aber s sin numme ganz wennig erhalte bliibe: Näben em Sanggallemer des vu Durham (Ängland), Remiremont (Lothringe), Brescia (Oberitaliä) un im ditsche Sprochgebiät säll vu dr Reichenau, vu Pfäfers un vu Salzburg (St. Peter).

D Verbriäderungsbiächer sin zwar latiinisch gfiährt, do heißts also zum Biispiil as Iberschrift: «Nomina eorum qui nobis commissi sunt de Strazburg.» Das heisst: «d Nämme vu däne, wun is vu Stroßburg gschickt wore sin.» Aber d Nämme sälber sin Altalemannisch bzw. Althochditsch usw. un stelle e wichtigi Quälle fir d jewiilig alt Sproch dar. 

Ähnligi Buechtype wiä s *Liber confraternitatum* (Berbriäderungsbuech) mit Nammelischte sin d *Libri vitae* (d Läbensbiächer mit Lischte vu Mench, wu no am Läbe gsii sin) un d *Libri memoriales* (Memorialbiächer mit Lischte vu verstorbene Mench).

## Literatür
* *Libri Confraternitatum Sancti Galli Augiensis Fabariensis.* Rüsgä vum Paulus Piper. Berolini 1894 - in dr Reihe Monumenta Germaniae Historica – e Abschrift vum Verbriäderungsbuech vu St.&nbsp;Galle mit Kommentar.
* Franz Beyerle: *Die Fratres de Friburch im St. Galler Verbrüderungsbuch.* In: *Schau-ins-Land*, rüsgä vum Breisgau-Verein Schau-ins-Land, Freiburg im Breisgau 1954.
* Stefan Sonderegger: *Althochdeutsch in St. Gallen.* St. Gallen u. Sigmaringen 1970.
Gemeinde

De Uusdruck **Gmeind** (vo althochdüütsch *gimeinida*) meint e gsellschaftlichs Gebild, wo anere Gmeinschaft äänlich isch und wo politische Funkzioone im ene Staat het. I früehere Zyte isch drunder au e Personalkörperschaft z’verschtaa gsii; s Wort «Gmeind» bruucht me hüt mundartlech immer no für d Gmeindversamlig.

Für d Gschicht vom Wort sid em Ändi vom Middelalter findt men im Schwyzerischen Idiotikon en huuffe Beleeg.

Zun ere Gmeind hät jedi Person ghört, wo au immer si grad aasässig gsii isch – ussert de Heimetloose. Drum sind Chopfzahle vonere Gmeind vor öppe 1800 nöd mit de hütige Iiwohnerzahle vergliichbar.

Mit dr Zyt chunt e Gmeind en immer höchere Organisazioonsgrad über, wil d Uufgabe meh und grösser wärde und die höchere politische Ebenine das mit de Gmeindgsetz bewürke.

## Gmeindarte
Der Begriff «Gmeind» wird hüt pruucht:
* als allgemeini Bezeichnig für en Ortschaft, e Stadtgmeind, en Grossgmeind oder es Dorf
* für die underschti Verwaltigseinheit (Gebietskörperschaft) vomene Staat
* d Gsamtheit vo de Iiwohner vomene chlyne geografische Ruum

## Gmeinde in dr Schwiiz
I der Schwiz wird s Wort *Gmeind* als allgemeini Bezeichnig für die underschti politischi Organisationsebeni im Gegesatz zu Eidgenosseschaft, Kanton und Bezirk pruucht. Mä redt vo der politische Gmeind (je nach Kanton au «Munizipalgmeind» oder «Iiwohnergmeind» oder eifach «Gmeind»), wämmer die Gmeind meint, wo für ali Iiwohner zueständig isch und nöd nu für en Teil devo.

Bürgergmeinde, Schuelgmeinde und Chilegmeinde erfülled degäge spezielli Zwäck und händ zwar en Iiflusschreis, nöd aber es Territorium. In früehere Zite sind au Armegmeinde vo de politische Gmeinde trennt gsii.

Denäbe sind im Kanton Züri bis vor churzem Zivilgmeinde als Träger vo en baar Dorfgrechtigkeite ufträtte. Anderschwo häts au Püürte, Ortsgmeinde, Rhode, Korporatione und so witer ggää oder gits hüt no.

Wemme alli öffentlechi komunalen Uufgabe einer Gmeind zuedeilt, so isch das en Einheitsgmeind.

## Gmeinde z Öschtrych
In Öschtrych isch d Gmeind e Bezeichnig für di chlinscht politisch und au verwaltungstechnisch Einheit. Rächtlich isch e chliini Gmeind ere groosse gliichgschtellt; das entspricht em Prinzip vo der abstrakte Einheitsgmeind. Uusgnoo dervoo sind lediglich d *Statutarstedt* (Stedt mit eigenem Statut).

Näbed dr Staatsbürgerschaft isch nur dr Wohnsitz inere bestimmte Gmeind massgebend für s Wahlrächt.

Es git au Vereinigunge vo mehrere politische Gmeinde zu Zwäckverbänd, wo dänn teilwiis au als «Gmeind» bezeichnet werded, bischpilswiis e Schuelgmeind.

## Luäg au
* Gmeinde vo der Schwiz
* Gmeind (Öschterriich)
* Arealstatistik vo de Schwiiz

## Literatur
* 
* Georg Weber, Renate Weber (Hrsg.): *Zugänge zur Gemeinde.* Böhlau, Köln 2000, ISBN 3-412-05798-3.
* Hofmann/Muth/Theisen: *Kommunalrecht in NRW.* 12. Auflage. Verlag Bernhard-Witten, Witten 2004, ISBN 3-933870-47-X.
* Hamann Philipp: *Gemeindegebietsreform in Bayern. Entwicklungsgeschichte, Bilanz und Perspektiven.* Utz Verlag, München 2005, ISBN 3-8316-0528-9.

## Weblink
* Artikel ''Cumün'' im Dicziunari Rumantsch Grischun Online

## Fuessnoote
Adiri (Titan)

**Adiri** isch e grossi, helli Albedostruktur uffem Saturmond Titan. Es isch daift ufs Paradis in dr melanesische Mythologi. Es lit im Weste vu dr grosse, dunkle Region Shangri-la.

Adiri isch e höcher glägeni Gegend un schint vu Abflusskänal durzoge z'si. D'Huygens-Sonde isch am 14. Jänner 2005 in ere Ebeni an dr 'Nordwestchüste' vu Adiri glandet.
Saint-Dié-des-Vosges

**Saint-Dié-des-Vosges** (ditsch *Sankt Didel* oder *Sankt Diedolt*) isch e Städtel z Lothringe, Region Grand-Est, z Frankriich, ganz gnau im Departement Vosges, gàr nïtt so witt vun Strossburi. 

## Gschicht
1507 hett de ditsche Kààrtezeichner Martin Waldseemüller e Büech veréffentlicht, d *[[Cosmographiae Introductio]]*, wo s eerste Mol s Wort Amerika uff ere Kààrt erwähnt wurre isch.  

## Interessànti Gebéj un Plätze, wo mr bsichtiche sott
* s Mynschter
* d Skt.Martins-Kirich
* de gotische Kloostergang
* d Skt.Rochus-Kapell 
* de Fréjheitsturm, mïtt Schmuck vun Georges Braque
* d Claude un Duval Gewébbfawrik (Architekt Le Corbusier)
* de keltische Laawer

## Wichtigi Litt, wo in de Stàdt gebore sïnn
* Jules Ferry, Minister
* Yvan Goll, Dichter

## Bildung
Zitter 1993 hett Saint-Dié-des-Vosges sini ajene technischi Hochschüel, s Institut universitaire de technologie, wo mr allerhand ganz moderni Fächer leere kànn, wie zem Beispiel mïtt Computer ze schàffe. 

D meiste Stüdente kumme vum Elsass oder üss Lothringe.

## Verschwïsterrunge
Saint-Dié-des-Vosges hett Pàrtnerschàfte mit folgende Schtädte:
* Arlon (Belgie)
* Cattolica (Italien)
* Crikvenica (Kroatien)
* Friedrichshafen (Dütschlônd)
* Lowell (USA)
* Meckhe (Senegal)
* Ville de Lorraine (Kanada)
* Zakopane (Polen)

## Ekschterni Syte

* Stàdt-Syte
* Institut universitaire de technologie
Grosser Belchen

De **Gross Belche** (frz.: Grand Ballon) esch de heechscht Bari vun de Vogese.

`R esch 1.424 m (NN) hoch un liejt in de Region Elsass. M´r nennt ne öi Sulzer od´r Gebweiler Belchen od´r *Ballon de Guebwiller* nooch de Stadt Gawill´r, (8 km) öschtli àm Ingang vum Blüemetal (Frz.: *Florival*) un de Stadt Sulz/Soultz noch widdersch öschtli em Rhintal.

Dr Beri isch gràd zehn màl so hoch wie d´r Zipfel vum Strosburjer Minscht´r-Turm!

De Gipfel isch wie bim Faldberri oder´m Schwàrzwàld-Belche kahl - àwwer nit durich menschlichi Aktivitäte („*Chaumes naturelles*“). De „Route des Crêtes“ (Vogesekamm-Stross) löift em Oschte um de Gipfel erum fihrt in 1.343 Meter Heehe ewwer de Pass (Col du Haag) zwesche´m Markstein un´m Hartmannswillerkopf (frz. Vieil Armand). Unterhalb vum Gipfel het´s öi do e Gaschthüs.

## Weblink

## Luej öi
D **[[Belchen|Belche]]** én Bade, ém Elsass un én d´r Schwiz

## Einzelnoochwis
Alsace d'abord

**Alsace d'abord** (alem. *„S' [[Elsass]] zuerst”*) isch e regionali Partei im Elsass, wu sich 1989 vum französische FN (Front National) abgspalte het. Dr ehmalige Parteivorsitzend isch dr Robert Spieler gsi, jetzt heisst dr Präzi Jacques Cordonnier.

## Gschicht
1989 grinded dr Spieler d' Partei, noochdem er sich mit em FN wäge sinere anti-europäische Position überworfe het.

D' Partei baut ihre Position syther stetig üs. By de Wohle 1992 sins noch 6% un 2 Sitze bzw. 1998 5, 9% und 9 Sitze gsin; 2004 het *„'s Elsass zuerst”* (*Alsace d'abord*) ihr bislang beschts Ergäbnis mit 9,4% erreicht. 

*„'S Elsass zuerst”* (*Alsace d'abord*) het Kontakt zue andre rechtspopulistische europäische Parteie wie nem Vlaams Belang im belgische Flandere oder dr italienische Lega Nord.

## Parteiprogramm
'S Programm vu dr Partei isch ,rechtspopulistisch' ghalte un beinhaltet unter andrem die Förderung vu dr Zweisproochigkeit (Dytsch un Französisch) un e finanzielli un steuerlichi Autonomii vum Elsass. Denebe isch Partei aber offe gege d' Usbreiting vum Islam im Elsass igstellt un richtet sich demit klar gege die islamische Zuewanderer (mit franzöischem Pass) us dr Maghreb-Staate. Des stösst bi altigsässene Elsässer un Franzose öfters uf fruchtbare Bode. Ufgrund vu d'r G'schicht vum Elsass unterstützt 's Parteiprogramm e vertiefti ,Europäischi Union' als e Art christliche Club. In dere Hisicht unterschidet sich s'Programm vu dem vu andere rechtspopulistische Parteie.

## Wichtigi Parteimitgliider
* Robert Spieler, ehmalige Präsident vun Alsace d'Abord
* Jacques Cordonnier, gejewartige Präsident vun Alsace d'Abord
* Stéphane Bourhis, ehem. Sprecher vun Alsace d'Abord, ehem. Stadtrat vun Hoenheim (Bas-Rhin)
* Anne Kling, ehem. Mitgliid im Europarat, Präsidentin vu dr Organisation „Fraue fer Strossburj” („Femmes pour Strasbourg”), Präsidentin vum Verein „Mir verteidige unseri Identität” („Défendons notre identité”)
* Fabrice Lauffenburger, Vorsitzender vu dr Jugendorganisation „Junges Elsass”(Jeune Alsace)
* Alexandre Messerlin, Stadtrat un Vogt vun Esselbach
* Albert Schmitter, Vogt vun Schirroft

## Wahlergebniss
D' Wahlergebniss bi dr Regionalwahle (alli 6 Johr):
*1992: 6%    -> 2 Sitz
*1998: 5,9%  -> 9 Sitz
*2004: 9,42% -> 0 Sitz
*2010: 4,98 % - 0 Sitz

D' Alsace d'abord het bi dr letschte Wahl stark zuegleit. Wäge dr bi dr ledste Wahl iigfüehrte 10%-Sperrklausel isch si aber 2004 ussem Regionalrot gfloge.

## Weblink
*Offizielle Internetuftritt vu dr Partei
*Autonomismus: ''Gabriel Andres über die Identität der Elsässer und das neue Europa'' vun 1997. Mit kritische Bemerkunge zue Alsace d'abord.
Rzeszów

**Rzeszów** esch en Stadt im süüdleche Pole. Es het 167.000 Iiwohner und isch ä wichtigs Zentrum und d Hauptstadt vo der Woiwodschaft Karpatevorland. Es lit in der Flussebeni vo der Wisłok am Rand vom Dalchessel vo Sandomierz nit wiit vo de Karpate. Wäge dr Nöchi zur Gränze mit dr Ukraine (öbbe 90 km) und mit dr Slowakei (100 km) isch d Stadt ä wichtige Verkehrschnotepunkt worde. Rzeszów isch ä römisch-katholische Bischofssitz, und het ä Universität und ä polytechnischi Hochschuel (Fachhochschuel). 

## Verkehr

Nit wiit vo der Stadt isch der internationali Flughafe Rzeszów-Jasionka.

## Yywohnerzahl

ImageSize = width:830 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:190000
ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:17 align:left
  bar:1910 from:0 till:23700
  bar:1914 from:0 till:24400
  bar:1918 from:0 till:24200
  bar:1931 from:0 till:26902
  bar:1935 from:0 till:27500
  bar:1937 from:0 till:34116
  bar:1938 from:0 till:38279
  bar:1939 from:0 till:42000
  bar:1946 from:0 till:29407
  bar:1950 from:0 till:28133
  bar:1955 from:0 till:52142
  bar:1960 from:0 till:62526
  bar:1965 from:0 till:69270
  bar:1970 from:0 till:83105
  bar:1975 from:0 till:95772
  bar:1980 from:0 till:121321
  bar:1985 from:0 till:141943
  bar:1990 from:0 till:153041
  bar:2000 from:0 till:162501
  bar:2010 from:0 till:178227
  bar:2013 from:0 till:183108
  bar:2014 from:0 till:185897
  bar:2015 color:cobar2 from:0 till:186392
PlotData=
  textcolor:black fontsize:7
  bar:1910 at: 23700 text: 23700 shift:(-14,5)
  bar:1914 at: 24400 text: 24400 shift:(-14,5)
  bar:1918 at: 24200 text: 24200 shift:(-14,5)
  bar:1931 at: 26902 text: 26902 shift:(-14,5)
  bar:1935 at: 27500 text: 27500 shift:(-14,5)
  bar:1937 at: 34116 text: 34116 shift:(-14,5)
  bar:1938 at: 38279 text: 38279 shift:(-14,5)
  bar:1939 at: 42000 text: 42000 shift:(-14,5)
  bar:1946 at: 29407 text: 29407 shift:(-14,5)
  bar:1950 at: 28133 text: 28133 shift:(-14,5)
  bar:1955 at: 52142 text: 52142 shift:(-14,5)
  bar:1960 at: 62526 text: 62526 shift:(-14,5)
  bar:1965 at: 69270 text: 69270 shift:(-14,5)
  bar:1970 at: 83105 text: 83105 shift:(-14,5)
  bar:1975 at: 95772 text: 95772 shift:(-14,5)
  bar:1980 at: 121321 text: 121321 shift:(-17,5)
  bar:1985 at: 141943 text: 141943 shift:(-17,5)
  bar:1990 at: 153041 text: 153041 shift:(-17,5)
  bar:2000 at: 162501 text: 162501 shift:(-17,5)
  bar:2010 at: 178227 text: 178227 shift:(-17,5)
  bar:2013 at: 183108 text: 183108 shift:(-17,8)
  bar:2014 at: 185123 text: 185123 shift:(-17,8)
  bar:2015 at: 186770 text: 186770 shift:(-17,8)

## Quälle


## Weblink
Palermo

Die sizilianisch Hauptstadt **Palermo** isch mit ebba 680.000 Iwohner im Stadtgebit (2013) – ca.&nbsp;1,1 Mio als Agglomeration (2006) – au die grösst Stadt uf dr Insle und die fünftgrösst vo Italie. 

## Lag un Date

D Stadt lit an ere Bucht an dr Nordchüste vu dr Insle. D Ebeni zwische dr Berge, wo Palermo umgäbbe, un em Meer wird uf Italienisch *Conca d'oro* (*Goldeni Muschle*) gnennt, wohl wäge dr Orangehaine, wo Palermo scho zue dr Zitt vu dr Araberherrschaft umgä hän. Hüt het sich d Stadt yber fast die ganz *Conca d'oro* usdähnt.

D Nochbergmeie vu Palermo sin: Altofonte, Belmonte Mezzagno, Ficarazzi, Isola delle Femmine, Misilmeri, Monreale, Torretta un Villabate.

## Weblink

* d Internetpräsenz vo de Stadt Palermo (italienisch)
* s Fremdeverchehrsamt (au dütsch)

## Fuessnote
Thomas Jefferson

Dr **Thomas Jefferson** (* 13. April 1743 z Shadwell, Virginia; † 4. Juli 1826 z Monticello, Virginia) isch en amerikanische Politiker, Staatsdenker un Intellektuelle gsi.

Dr Jefferson isch in Virginia als Sohn vonere altiigsessene un wohlhabende Familie uf d' Welt cho. Er hätt s' *College of William and Mary* bsuecht un abgschlosse und hätt in de 1770er-Johr e politische Karriere agfange. 
Siini Heimetstaat hätt ihn als Abgsandte in den Kontinentalkongress gschickt, und dört isch er dezu usgsuecht worde, die amerikanische Unabhängigkeitserklärig z schriibe, wo am 4. Juli 1776 veröffentlicht worde isch.

Noch de amerikanische Unabhängigkeit isch Jefferson Botschafter in Frankriich gsi, dann amerikanische Usseminischter un Vizepräsident. 1800 isch er zum 3. Präsident vo de Vereinigte Staate vo Amerika gwählt worde. Während sinere Präsidentschaft hän d' USA s' Gebiet vo Louisiana ufkauft, und de Jefferson hät des Gebiet dann durch d Expedition von Lewis und Clark erforsche loh.
1809, noch zwei Amtsperiode, hät sich de Jefferson uf siim Landsitz Monticello in Virginia zruckzoge, wo er am 4. Juli 1826, also genau 50 Johr noch de Verkündigung vo de Unabhängigkeitserklärig, gstorbe isch.

De Jefferson isch en äußerscht viilseitig gebildete Ma gsi (so hätt er sowohl de Kleiderbügel als au e Vorläufer vom Kopierer erfunde). Siin Dänke isch vo de Ufklärig und vom klassische Liberalismus prägt gsi. Siini umfangriichi Privatbibliothek isch de Grundstock für die amerikanischi *Library of Congress* gsi.

## Literatur
* R.B. Bernstein: *Thomas Jefferson*, Oxford University Press 2005, ISBN 0-19-518130-1
* Noble E. Cunningham: *Jefferson vs. Hamilton. Confrontations that shaped a nation*. Bedford, Boston, Mass. 2000, ISBN 0-312-08585-0
* Merrill D. Peterson: *The Jefferson Image in the American Mind*. Oxford Univ.Pr., New York 1985, ISBN 0-19-500698-4
* Joseph J. Ellis: *American Sphinx. The character of Thomas Jefferson*. Knopf, New York 1997, ISBN 0-679-44490-4
* Ekkehart Krippendorf: *Jefferson und Goethe*. Europäische Verlagsanstalt, Hamburg 2001, ISBN 3-434-50210-6
* Dumas Malone: *Jefferson and his time*. Little Brown, Boston, Mass. 1981
** 1. – *Jefferson the Virginian*, ISBN 0-316-54472-8
** 2. – *Jefferson and the rights of men*, ISBN 0-316-54473-6
** 3. – *Jefferson and the ordeal of liberty*, ISBN 0-316-54469-8
** 4. – *Jefferson the President. First term 1801–1805*, ISBN 0-316-54466-3
** 5. – *Jefferson the President. Second term 1805–1809*, ISBN 0-316-54464-7
** 6. – *The sage of Monticello*, ISBN 0-316-54463-9
* Thomas Jefferson:
** *Autobiography, Notes on the State of Virginia, Public and Private Papers, Addresses, Letters*, Cambridge University Press, 1984, ISBN 0-521-26344-1
** *The Jefferson Bible: The Life and Morals of Jesus of Nazareth*, u.&nbsp;a. bei Beacon Press, 2001, ISBN 0-8070-7714-3

## Weblink

* Text vom Thomas Jefferson (englisch)
* Creating a Virginia Republic – Thomas Jefferson (Library of Congress Exhibition)
* Library of Congress: The Thomas Jefferson Papers (englisch)
* Thomas Jefferson Encyclopedia
Bürglen TG

**Bürgle** isch e Gmeind im Bezirk Wiifelde im Kanton Thurgau.

## Gmeind Bürgle
E Brugg über d Thur verbindet Istighofe im Süde mit Bürgle. Wiiter ghöred die früenere Ortsgmeinde Opfershofe (nöd z verwechsle mit Opfershofe SH) und Leimbach im Nordoste zur politische Gmeind Bürgle. Zum Dorfbild ghört s Schloss Bürgle, wo zum Teil die eint Primarschuel beherbergt, und de chli alti Dorfchern, wo sich am Fuess vum Schloss erstreckt.

## Schuele
Über d Kantonsgrenzi usse isch d Oberstufe Bürgle bekannt für ihres Schuelmodell (Lernruum / Lernumgebung) und iri Sport-Tagesschuel. Sit 2012 bestoot au no de «FCO Campus», e Eliteschuele vom Ostschwizer Fuessball, wo knapp 30 Schüeler i schuelische Fächer underichted und glichzitig im Fuessball speziell träniert wärded.

## Fasnacht
En Gheimtipp isch au d Bürgler Fasnacht. Alljöörlich dur d Schlosshüüler organisiert, gilt z Bürgle wääred 6 Tag – jewiils Ziischtig bis Sunntig – Usnaamezuestand. Seis a de traditionelle Metzgete, a de bekannte Beizefasnacht, am Bürgler Maskeball oder am Fasnachtsumzug, d Bürgler und vili anderi sind gern debi und frööned di fasnächtlichi Kultur.

## Alpeland
Alljöörlich findet im Mai s Alpelandfestival statt. S gits sit em 2003 und s durt 4 Täg, jewils vom Dunnschtig bis Sunntig. Gäst sin zum Bispiil d Francine Jordi, d Blaumeise (beidi 2006) und de Hansi Hinterseher (2005) gsi.

## Bilder

Datei:2013-04-10 Regiono Wil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 151.JPG|de Wiiler Moos
Datei:2013-04-10 Regiono Wil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 154.JPG|Ischtighofä
Datei:2013-04-10 Regiono Wil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 166.JPG|d Thurbruggvo Bürglä uf Ischtighofä
Datei:2013-04-10 Regiono Wil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 207.JPG|s Schloss Bürglä


## Weblink

* Offizielli Websiite vo Bürgle
* 
* 
* 
* 

## Fuessnote
Tastatur

E **Tastatur** isch ä Deil vo dr Schnittstell oder Interface vomene Computer. 

Hauptsächlich wird e Tastatur brucht zum Zeiche und Text iigeh. Es het aber au 12 Funktionstaste (F1-F12), denn gits no veschiedeni Befehl zu de Cursor stüüre (Pfiiltaschte, Home, End, Page Down, Page Up) und en Zahleblock zum schnell irgendwelchi Zahle iizgeh.

Di hütige Computer-Tastature sind us den alte Schribmaschine entstande. D Buechstabe sind glich agordnet. Das het de Vorteil gha, dass Lüüt, wo dozmol scho's 10-Finger-System hend chöne, nöd hend müse umlerne für d PC-Tastatur.

In englisch-sprochige und andere Gebiet sind QWERTY-Tastature üblich, d. h. dass uf de Tastatur d Buechstabe Y und Z ihri Plätz tuschd händ. I Frànkrich und Belgie sind AZERTY-Tastature üblich, d. h. gegenübber der QWERTY-Tastatur händ A und Q sowie Z und W ihri Plätz tuschd.
Liste keltischer Götter und Sagengestalten

Dia Lischte zällt dia wichtigschta Götta vo da antika Kelta und dia wichtigschta Figura us da mittlaltalicha Saga us Irland und Britannie uf. Manche Götta oda Hälda weren in untaschidlicha Gegenda andasch gschriba. Dia Lischte probiert, möglichscht vile Formena zum zoaga, zum Toal o in romanisierta Darschtellung. Generell wird die in da Litaratur am meischta gfundene Schreibweise vawendet.

## Lischte vo da männlicha keltischa Gottheita und Sagagschtalta

## Lischte vo da weiblicha keltischa Gottheita und Sagagschtalta

## Lueg au
* Keltischi Religioo
* Helvetischi Religioo
* Mythologi

## Weblink
* https://web.archive.org/web/20060506003228/http://www.goetter-und-mythen.de/ks1.htm
West Virginia

**Wescht Virginia** [] isch e Bundesschtaat vo dr USA in dr Regio dr Appalachen, allgmein bekannt ols *The Mountain State* (Dr Bärgschtaat). Wescht Virginia hot sich vo Virginia im Sezessionskrieg abgtrennd. 'S isch ols Bergbauregion un Ort vo Arbyterkämpfa un Armut bekannt.

## Gschicht

Bis in d' Mitt vum 19. Johrhundert hot 's zu Virginia gheert. Scho syt dr Bsiedlig hot 's politischi Differenza zwische den eher ärmeri Kleibuure in Wescht Virginia un den Plantaschebesitzern in den Ebena, wo in dr Politik vum Schtaat dominant wore, gäbe. Noch em Usbruch vum Sezessionskrieg un dr Losleesig vo Virginia vo dr Union, hän sich d' weschtlichi Countys vo dm Muetterschtaat om 27. April 1861 trennt und sich de Nordstaate aagschlosse.

## Wirtschaft

D' ynst prächtigi Wälder sin fer langi Zyt abgholzt wore. E Ufforschtig hot in de letzte Johrzehnta Erfolge. Dr Kohlebärgbou schpilt au hejt e wichtigi Roll, aber scho 50 % vo de Schtaatsynnahme werde durch de Tourismus erwirtschaftet.

## Greeschte Schtädt

## Countys

## Sehenswirdigkyta
* Allegheny Mountains
* New River Gorge

## Lidraduur
* 
* 

## Weblink

* Offizielle Homepage des Bundesstaates West Virginia
* Tourismusbehörde West Virginias
D'Sound

**D'Sound** isch e norwegischi Band mit dr Spannwitti Acid Jazz un Disco Soul bis Blues. Si hän bis 2006 segs CD rüsbrocht.

D Sängeri vunene heißt Simone Larsen - si isch 1970 z Friiburg im Briisgaü uf d Wält kumme un z Bischeffinge am Kaiserstuehl ufgwagse. Im Alter vu 9 isch si mit ihrere ditsche Mueter uf Norwege üsgwanderet. Im März 2006 het si mit ihrere Bänd e Uftritt im Friiburger Jazzhaus gha un het noch em Bricht vu dr Badische Zittig vum 25. 4. 06  "sämtliche Ansagen des Auftrittes zur Erheiterung des Publikums ... in breitem Alemannisch" gmacht.

Zu dr Bänd ghert zuedäm dr Bassischt Jonny Sjo un dr Schlagziiger Kim Ofstad; z Friiburg isch aü dr Keyborder Stein Austrud drbii gsii.

D Liäder, wu s Simone singt, sin uf änglisch un hän mänkmol e melancholische Iischlag; eb emol e norwegisch oder alemannisch Liäd blant isch, isch nit bekannt. D Bänd isch z Norwege zimli efolgrich un het aü verschiidini internationali Beachtung gfunde.

## Diskografi
* *Spice of Life*, 1996
* *Beauty is a blessing*, 1998, 1999
* *Talkin' talk*, 2001
* *Doublehearted*, 2003
* *My Today*, 2006
* *Starts and Ends*, 2010
* *Signs*, 2015
* *Unicorn*, 2019

## Weblink
*D Heimsitte vu D'Sound
Tatsächlich...Liebe

**Tatsächlich...Liebe** esch e romantischi Liebeskomödie, wo 2003 is Kino cho esch. Regii hed de Brit Richard Curtis gfüehrt. De Föum hed weutwit 212 Millionen Dollar igspöut.

## Handlig
De Föum handlet füf Woche vor de Wiehnachte. Es werde verschednegi Episode verzöut, wo sech alli ergendwie om Liebi dreie. Aui die Handligssträng schined am Wiehnachtsobe am gliche Chreppespeeli zämezloufe.

## Bsätzig
* Hugh Grant - Premierminister
* Billy Bob Thornton - De US-Präsident
* Martine McCutcheon - Natalie
* Keira Knightley - Juliet
* Liam Neeson - Daniel
* Colin Firth - Jamie
* Heike Makatsch - Mia
* Bill Nighy - Billy
* Claudia Schiffer - Carol
* Emma Thompson - Karen

## Weblink
* Offizielli Website
* Offizielli Website (englisch)
* 
*
Melissa Joan Hart

D **Melissa Joan Hart** esch e US-amerikanischi Schouspöueri. Si esch am 18. April 1976 z Smithtown, New York aus erschti Tochter vode Paula ond em William Hart uf d Wäut cho. Chorz noch de Gebort esch die chli Familie noch Sayville zöglet.
De Melissa ere vou Name lutet öbrigens Melissa Joan Catherina Hart.

Eri erscht Rolle hed d'Melissa met vieri gha. Sie hed imene Wärbespot för es Bäbi metgschpöut.
Rechtig bekannt esch sie denn aber em Johr 1990 worde, wo sie d'Houptrolle i de Comedyserie "Clarissa, explains it all" öbercho hed.
Wer si bes denn no ned könnt hed, hed sie denn secher em Johr 1996 könnt. Denn hed d'Melissa nämlech en zouberhafti Rolle i de Comedyserie "Sabrina, total verhext!" öbercho. Sie hed dete vo 1996 bis 2003 d'Sabrina Spellman gschpöut.

Sie hed 2003 ere Frönd de Mark Wilkerson ghürote ond afangs 2006 hend die beide eres erschte Chend öbercho, 2008 und 2012 s zweit und s dritt.

## Filme und Serien
* 1991–1994: Clarissa (*Clarissa Explains It All*)
* 1994: Hilfe, meine Familie spinnt (*Family Reunion: A Relative Nightmare*)
* 1996: Süße 17, tödliches Biest (*Twisted Desire*)
* 1996–2003: Sabrina – total verhext! (*Sabrina, the Teenage Witch*)
* 1997: Groovy Connection – Zauberhafte Geschwister (*The Right Connections*)
* 1997: Mayday im Pazifik – Urlaub in der blauen Hölle (*Two Came Back*)
* 1998: Ich kann’s kaum erwarten! (*Can't Hardly Wait*)
* 1998: Sabrina verhext in Rom (*Sabrina Goes to Rome*)
* 1999: Drive Me Crazy
* 1999: Sabrina verhext Australien (*Sabrina, Down Under*)
* 1999: Musikvideo zu *(You Drive Me) Crazy* vo dr Britney Spears
* 2000: The Specials
* 2001: The Voyage to Atlantis: The Lost Empire 
* 2001: Nicht noch ein Teenie-Film (*Not Another Teen Movie*, Cameo-Uftritt)
* 2001: Backflash
* 2002: Hold On
* 2002: Rent Control
* 2005: Jack Satin
* 2006: Jesus, Mary and Joey
* 2006: Dirtbags
* 2007: Law & Order: Special Victims Unit
* 2007: Weihnachten in Handschellen *(Holiday in Handcuffs)*
* 2008: Satin
* 2008: Whispers and Lies
* 2008: Nine Dead
* 2009: Your Presents Requested
* 2009: Law & Order: Fehlschaltung
* 2009: Die Schein-Hochzeit
* 2010: Nine Dead
* 2010-2015: Melissa & Joey (Fernsehserie)
* 2011: Satin
* 2014: Santa Con (au Regie)
* 2014: Detective Laura Diamond (*The Mysteries of Laura*, Fernsehserie, Folg 1x21)
* 2016: Gott ist nicht tot 2 *(God’s Not Dead 2)*
* 2016: Broadcasting Christmas (Fernsehfilm)
* 2017: The Watcher in the Woods (Fernsehfilm, Regie)
* 2017: A Very Merry Toy Store
* 2018: Die Goldbergs (*The Goldbergs*, Fernsehserie, 2 Folge, Regie)
* 2018: Bobcat Goldthwait's Misfits & Monsters (Fernsehserie, Folg 1x04)
* 2018: A Very Nutty Christmas (Fernsehfilm)
* 2019: Nick für ungut (*No Good Nick*, Fernsehserie)

## Weblink

* Melissa Joan Hart uf MySpace
* 
*
Martina Hingis

D **Martina Hingis** (* 30. September 1980 z Kosice, Tschechoslowakei (höt Slowakei) als *Martina Hingisova Molitor*) esch e ehemaligi Schwizer Tennisspeleri ond ehemaligi Nr. 1 vo der Weltranglischt. Si het 5 Grand Slam Tornier im Einzu, 13 im Doppu und 7 im Mixed chönne gwönne.

## Karrierebilanz
D Martina Hingis hed 38 Siig bi WTA-Tornier im Einzu gwonne, osserdem 42 mou im Doppu. Si hed ou füf Grand Slam Tornier im Einzu gwonne, daronder drü mou s Australian Open, einisch z Wimbledon ond einisch s US Open, ond ou 13 im Doppu und 7 im Mixed. Während 209 Woche esch d Martina Hingis zwösche 1997 ond 2001 a de Spetze vo de Tennis-Weltranglischte gstande. No emmer hautet si de Rekord, aus jöngschti Speleri met 16 Johr ond 3 Mönet es Grand Slam Tornier gwonne zha. Nachdem d Martina Hingis 2002 bereits met 22 Johr zrogtrete esch, hed si Afang 2006 es erfougrichs Comeback gäh ond hed d Australian Open im Mixed gwonne. Am 1. November 2007 esch se zom zweite Mal vom Profisport zrogtrete. 2013 esch se im Doppu weder uf d WTA Tour retourcho. Uf Ändi 2017 esch se ändgüutig zrogtrete

## Grand Slam Tetle
Einzu:
* 1997: Australian Open
* 1997: Wimbledon
* 1997: US Open 
* 1998: Australian Open 
* 1999: Australian Open 

Doppu:
* 1996: Wimbledon mit Helena Sukova 
* 1997: Australian Open met Natasha Zvereva 
* 1998: Australian Open met Mirjana Lucic
* 1998: French Open met Jana Novotná 
* 1998: Wimbledon met Jana Novotná 
* 1998: US-Open met Jana Novotná 
* 1999: Australian Open met Anna Kurnikowa 
* 2000: French Open met Mary Pierce 
* 2002: Australian Open met Anna Kurnikowa 
* 2015: Wimbledon met Sania Mirza
* 2015: US Open met Sania Mirza
* 2016: Australian Open met Sania Mirza
* 2017: US Open met Sania Mirza

Mixed:
* 2006: Australian Open met Mahesh Bhupathi
* 2015: Australian met Leander Paes
* 2015: Wimbledon met Leander Paes
* 2015: US Open met Leander Paes
* 2016: French Open met Leander Paes
* 2017: Wimbledon met Jamie Murray
* 2017: US Open met Jamie Murray

## Weblink

*
* Facebook
*
*
* Martina Hingis – Étoile du tennis (französisch)
Eminem

De **Eminem** (* 17. Oktober 1972 z St. Joseph, Missouri als **Marshall Bruce Mathers III**), au **Slim Shady**) esch e US-amerikanische Rapper, Grammy- ond Oscarpristräger. 

De Marshall Bruce Mathers III esch ide Outostadt Detroit ufgwachse. Er esch zwösche Afroamerikaner ufgwachse ond dementsprechend ou so erzoge worde. So hed er scho gli de Omgang metem Rappe gha. Im Eminem sine Vater hed d Famili scho verloh, woner afig 3 Monet aut gseh esch. De Rap hed de Eminem vo sim Onku Ronnie bibrocht öbercho. Met 15i hed de Eminem sini spöteri Frou Ann Scott (gnennt Kim) könneglehrt. 1988 heder denn sini erschte Raptext gschrebe ond esch i chline Clubs uftrete. Siit 1995 nennt er sech offiziell Eminem.

D Resonanz of sini Demos im 96i send eher greng gseh. Sis erschte Aubum *Infinite* esch zwar veröffentlecht worde, esch aber gfloppt. 1997 hed er ageblech ofere Toilette sis zwöite Ich * Slim Shady* könne glernt und 1997 s Aubom *Slim Shady EP* veröffentlecht. De Dr. Dre esch so ofe Eminem ufmerksam worde. So hendsi zäme s Aubom *The Slim Shady LP* ufgno. Die erscht Sengle *My Name Is* esch ide Bilboard Charts sofort of Rang 2 igstege, s Aubom sogar of Platz 1!

De Eminem esch emmer bekannter worde ond hed bes höt witeri Aube veröffentlecht, wo no erfougricher worde send. 2002 heder denn sis Lebe metem Föum 8 Mile veröffentlecht, det spöut er zwar ned sech seuber, aber es send klari Parallele zo sim Lebe erkönnbar. För de Föumsong *Lose Yourself* heds före Eminem 2003 de Oscar aus beschte Föumsong gäh.

Met sinere Ex-Frou Kim (er hedsi zwöimou ghürate, ond sech bedi mou weder la scheide), hed de Eminem e Tochter namens Hailie.

Im Eminem sini gröschte Hits send bes etz *The Real Slim Shady* (2000), *Stan* (2000, feat. Dido), *Without Me* (2002), *Lose Yourself* (2002) ond *Just Lose It* (2004)
 
## Discographie
* Infinite, 1995
* The Slim Shady EP, 1997 
* The Slim Shady LP, 1999 (DE # 51, AT # 12, CH # 25)
* The Marshall Mathers LP, 2000 (DE # 3, AT # 1, CH # 2)
* The Eminem Show, 2002 (DE # 1, AT # 1, CH # 1)
* 8 Mile OST, 2002 
* Encore, 2004 (DE # 1, AT # 2, CH # 1)
* Curtain Call: The Hits, 2005 (DE # 7, AT # 10, CH # 5)
* Relapse, 2009 (DE # 2, AT # 2, CH # 2)
* Recovery, 2010 (DE # 2, AT # 1, CH # 1)
* The Marshall Mathers LP 2, 2013 (DE # 1, AT # 1, CH # 1)
* Revival, 2017 (DE # 2, AT # 2, CH # 1)
* Kamikaze, 2018 (DE # 2, AT # 1, CH # 1)
* Music to Be Murdered By, 2020 (DE # 2, AT # 1, CH # 1)
* The Death of Slim Shady (Coup de Grâce), 2024 (DE # 2, AT # 1, CH # 1)

## Weblink

* Offizielli Syte
Sosigenes

**Sosigenes** (altgriechisch: Σωσιγένης) bezeichnet

* Sosigenes us Alexandria, e ägyptisch-hellenistische Glehrte ussem 1. vorchristliche Johrhundert
* Sosigenes dr Peripatetiker, e hellenistische Glehrte ussem 2. noochchristliche Johrhundert.
* e Sosigenes (Mondkrater), e Krater uffem Erdmo, wo zue Ehre vu dr beide so daift worre isch.
Sosigenes aus Alexandria

Dr **Sosigenes us [[Alexandria]]** () isch e hellenistisch-ägyptische Astronom gsi, wo bi dr Kalenderreform underem Gaius Iulius Caesar (Julianischer Kalender), näbe andere wie wohrschinlich au Acoreus, als Beroter dätig gsi isch. Er het au im Caesar si Schrift "De Astris", us dere numme no Fragmenter iber Witterigszeiche bekannt sin, beiflusst het. Plinius dr Älder yberlieferet in sinere "Naturgschichte" d'Erchenntnis vum Sosigenes un Kidenas, dass dr Merkur niemols meh wie 22 Grad vu dr Sunne entfernt sto dät. (Buech II, 39) Sosigenes us Alexandria ghört also im 1. vorchristliche Johrhundert a, gnauers isch nit iber ihn bekannt.

*Hiwiis:* Dr Sosigenes us Alexandria isch nit z'verwexle mit em gliichnammige Sosigenes dr Peripatetiker, wo sich ebefalls mit astronomische Themen beschäftigt het.

Wohl beide z'Ehre isch dr Krater Sosigenes uffem Erdmo benennt worre.
Wellensittich

**Wällesittich** si än Art vo chliine Papageie und wärde vil in Chäfig as Huusdier ghalte. Es si soziali Vögel und söte nit einzeln ghalte wärde. 

## Allgmeins
Dr **Wellesittich** (*Melopsittacus undulatus*) het si Namme vum welleförmige Muster vum Gfiider un isch e Vogelart, wo zue dr Ornig vu dr Papegeie (*Psittaciformes*) un zue dr Familie vu dr Eigetliche Papegeie (*Psittacidae*) ghört. Si taxonomischi Stellig innerhalb vu dr Familie isch umstritte.

## Verbreitig
Dr *Wellesittich* chummt ursprünglich us Australie. In Florida isch er emol in grosser Zahl verwilderet, doch isch dr Bestand inzwische drastisch zruckgange. In Mitteleuropa findet mer menkmol Gfangeschaftsflüchtling, wo aber chum dr Winter iberläbe.

## Natürliche Läbensruum
In sinere Urheimet, dr australische Grassteppe, ziege d Sittiche wie Nomade vu Wasserstell zue Wasserstell im Räge hinderher. Si läbe in Schwärme un ernähre sich am Bode. In dr Middagshitz un z Naacht ziege si sich uf hochi Baumkrone zruck.

Wellesittich bruete in usghöhlte, alde Baim. Während s Wibli s Gleeg vu öppe vier Eier iber ieblicherwiis 18 Däg bis zum Schlupfe bebruetet, wird's vum Männli versorgt. Jungi Wellesittiche sin Nesthocker un werre mit öppe vier bis fümf Wuche flügge.

## Zuchtvogel
Der Zuchtwällesittich isch um einiges schwärer u schwärfälliger als der wildi Wällesittich. Zudäm gits i der Zucht ungloublech vili Farbe. Ufgrund vom zuesätzleche Gwicht u de nid natürleche Farbe hätte die Zuchtvögel kei Überläbeschance i der Natur. Si wäre schlicht z langsam u vil zu uffällig, we si müesse flüchte. Es git zwar e paar sonderfärbige i der Natur die sy aber sälte. I der Zucht sy di blaue u grüene Sittiche am hüffigschte. Es git aber ou gälbi, schneewyssi, wyssgschäggeti u graui. I der Farbzucht gilt der Ouschtralischschägg als üsserscht sälte. Bi däm Vogel handlet sech's um ne grüene Wällesittich wo d Wälle am Chopf underbroche sy und ou süsch gschägget us gseht. Bi blaue Vögel chunnt das hüffiger vor, aber bi grüene isch das nid so hüffig.

Immer wider bringe Lüt Wällesittich s Schwätze bii, aber richtig schwätze lere si nie - si schwätze nämmlig numme nooch. Abber s ka mängisch passiere, dass e Wällesittich öbbis sait, wo me n em gar nie biibrocht het und denn schtuunt me. D Wüsseschaft vum Wällesittich (die sogenannte Melopsittacologie) lehrt aber, dass das *immer und usschliesslich* Wörter und Setz sinn, wo dr Vogel emol ghöört haigi.

Es wird in dr Wüsseschaft au diskutiert, öbs nid öbbe schäädlich sigi für e Wällesittich, wenn er Menschesprooch lehri. Bis jetz gits aber kaini aidütige Resultaat.

## Bilder

Image:Budgie.two.750pix.jpg|Wellesittiche z'England, 1986
Image:Budgerigar Norway -01.jpg|Wellesittich im Chäfig, 2004
Image:Melopsittacus undulatus Revivim 2.jpg|Wellesittiche z Israel (1)
Image:Melopsittacus undulatus Revivim 3.jpg|Wellesittiche z Israel (2)
Image:Melopsittacus undulatus Revivim 4.jpg|Wellesittiche z Israel (3)
24 (Fernsehserie)

**24** (Twenty-Four) isch e erfolgriichi US-amerikanischi Fernsehserie. Es git scho sächs Schtaffle mit em Actionheld Jack Bauer, gschpilt vom Kiefer Sutherland. Ihm sini Uufgab isch s Rette vo der Wält und s'Bschütze vo wichtige Persone und Ortschafte. Das ganze schpilt sich hauptsächlich z Losänschäles ab.

De Jack het näbed sim Prueff e Familie (gha). Sini Frau isch i de erschte Schtaffle vo sinere ehemalige Arbetskollegin Nina Myers verschosse worde. Er hät sich aber i de dritte Schtaffle chöne räche und hät d'Nina verschosse. Sini Tochter isch d'Kim Bauer, gschpilt vo de Elisha Cuthbert, wo ab und zue au i de feufte Schtaffle uuftaucht. Suscht hätt de Jack sini kompetänt Häckerkollegin Chloe hüüffig ume, wo ihm zur Syte schtaat.
Bürgermeister

En **Bürgermeischter** isch s Oberhaupt von ere Stadt oder Gmeind. Er wird je nach Land diräkt vo de Bürger oder vom Stadt-/Gmeindrat gwählt. 

I vilne Regione und Gmeinde isch in früherer Zyt für d Funktion vom Bürgermeischter der Begriff Schultes, oder Schultheiss verwendet worde. In menke Gegende vum Alemannische sait mer zun em au *Burgermeischter* oder *Vogt*, z Frankriich *maire* und z Italie *sindaco*.

In frühere Jahrhunderte het s Stedt gee, wo gliichzytig meh as ei Bürgermeischter gha händ. Si händ denn eine as dr *wortfüehrend Bürgermeischter* bestimmt. Als Bürgermeischter, wo vilfach au no s Richteramt bechleidet händ, sind jahrhundertelang usschliesslich Volljurischte gwählt worde.

## Schwiz
I der Schwiz gits d Bezeichnig Bürgermeischter eso nümme. Bis zur Helvetische Revolution isch s in e baar Zunftstädt wie Basel, Züri, Sanggalle, Schaffuuse, Stei am Rhii und Chur dr höchst Poste gsi, währed anderi Stedt wie Bärn, Burgdorf, Friburg oder Luzern dr Titel Schultheiss bevorzugt hai. Under dr Helvetische Verfassig isch s Amt vom Bürgermeister ufghobe und 1803 mit dr Mediation vilerorts wider iigfüehrt worde. Vo dr Middi vom 19. Jahrhundert aa isch dr Titel ändgültig verschwunde. Hützutag isch die analogi Bezeichnig je nach Ort Stadtpräsident, Stadtammä, Ammä, Gmeindammä oder Gmeindspräsidänt. I nöd dütsche Spoochregione Syndic, Maire oder Sindaco.

## Dütschland
I de meischte grössere, vor allem i chreisfreye Städt gits in Dütschland en Oberbürgermeischter oder e Oberbürgermeischterin und eine oder mehreri Biigordneti, wo dänn au emal d Amtsbezeichnig *Bürgermeischter* träged.

Öfters isch "Der Bürgermeischter" au d Bezeichnig für d Bhörde (Gemeindsverwaltig), wo am Bürgermeischter understaaht.

## Öschterriich
Der Bürgermeischter wird je nach Bundesland gröschteteils **diräkt** gwählt, i einige Bundesländer (Niederösterreich, Steiermark und Wien) vo de Mitgliider vom Gmeindrat. In Wien wird der Bürgermeischter, wo au no dr Landeshauptmann vom Bundesland Wien isch, nöd diräkt gwählt, sondern vom Gmeindrat (wo gliichzytig au dr Landtag isch).

Wenn der Bürgermeischter nöd diräkt gwählt wird, dänn schtellt meischtens aber nöd unbedingt d Mehrheitspartei de Bürgermeischter. Das isch aber vo de jewiilige Mehrheitsverhältnis abhängig.

Der Bürgermeischter isch s Organ, wo d Gmeindratsbeschlüss usfüert. Usserdem füehrt er Bundes- und Landeswiisige us. Die Gmeindsbedienschtete sind ihm underschtellt. Er vertritt d Gmeind au nach usse. In Bauaaglegeheite isch er die ersti Inschtanz. In Statutarstädt füehrt er ebeso d Agende vom Bezirkshauptmaa us.

I jedere Gmeind gits als Vertretig eine, zwei oder drüü **Vizebürgermeischter**, je nach Wahlergebnis und der Gmeindgrössi.

## Weblingg
* Gedanken zur Entwicklung des Bürgermeisterberufs in Baden-Württemberg Artikel vom Paul Witt uf Verwaltungmodern.de
Kattowitz

**Kattowitz** (polnesch: *Katowice*) isch ä wichtigi Schdad z Schlesie, im süüdleche Pole und d Hauptschdad vu dr Schlesesche Woiwodschaft.
S Oberschlesischi Induschtriegebiät um Kattowitz tuet riichhaltigi Chohle- und Erzlagerschtättä
umfassä. D Schtadt sälber isch eini vo dä wichtigschtä und florierendschtä Wirtschaftsschtandort vu Pole. Diä wirtschaftlichi Bedütig vo dä Bärgwärch und dä Schwärinduschtrii nimmt immer meh zgunschtä vu dä Elektroinduschtrii und dä Informationstechnik ab.

## Geografii
Kattowitz isch 70 Kilometer noordwestlech vo Krakau und hätt etwa 285.000 Iwohner aber dr gsamte Balligsruum i Oberschlesie hätt ä Bvölkrig vo 3 Millione.

D Schdad wird i 5 Schdadteile gledert, wu sich widerum i 22 Schdadviertl teile.

## Yywohnerzahl

ImageSize = width:660 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:400000
ScaleMajor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1783 from:0 till:294
  bar:1845 from:0 till:1326
  bar:1870 from:0 till:6780
  bar:1897 from:0 till:25000
  bar:1910 from:0 till:43173
  bar:1924 from:0 till:112822
  bar:1939 from:0 till:134000
  bar:1945 from:0 till:107735
  bar:1950 from:0 till:175496
  bar:1955 from:0 till:199907
  bar:1960 from:0 till:269926
  bar:1970 from:0 till:305000
  bar:1980 from:0 till:355117
  bar:1987 color:cobar2 from:0 till:368621
  bar:1990 from:0 till:366798
  bar:2000 from:0 till:330625
  bar:2010 from:0 till:311421
  bar:2011 from:0 till:309304
  bar:2014 from:0 till:301834
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1783 at: 294 text: 294 shift:(-8,5)
  bar:1845 at: 1326 text: 1.326 shift:(-11,5)
  bar:1870 at: 6780 text: 6.780 shift:(-11,5)
  bar:1897 at: 25000 text: 25.000 shift:(-14,5)
  bar:1910 at: 43173 text: 43.173 shift:(-14,5)
  bar:1924 at: 112822 text: 112.822 shift:(-19,5)
  bar:1939 at: 134000 text: 134.000 shift:(-19,5)
  bar:1945 at: 107735 text: 107.735 shift:(-19,5)
  bar:1950 at: 175496 text: 175.496 shift:(-19,5)
  bar:1955 at: 199907 text: 199.907 shift:(-19,5)
  bar:1960 at: 269926 text: 269.926 shift:(-19,5)
  bar:1970 at: 305000 text: 305.000 shift:(-19,5)
  bar:1980 at: 355117 text: 355.117 shift:(-19,5)
  bar:1987 at: 368621 text: 368.621 shift:(-17,10)
  bar:1990 at: 366798 text: 366.798 shift:(-17,1)
  bar:2000 at: 330625 text: 330.625 shift:(-17,5)
  bar:2010 at: 311421 text: 311.421 shift:(-17,5)
  bar:2011 at: 309304 text: 309.304 shift:(-17,17)
  bar:2014 at: 301834 text: 301.834 shift:(-17,5)


## Verchehr
Kattowitz isch ä wichtige Iisebahn- und Schdrasechnotepunkt vo Süüdpole. Z Kattowitz fahre Schdrasebahne und Busse.

## Weblink

## Fuessnote
Günther Oettinger

De **Günther Hermann Oettinger** (*&nbsp;15. Oktober 1953 z Schduagert ischt e deitscher Bolitiker vo dr CDU. Er ischt seit 2017 Anfang 2017. Devor isch vo 2014 bis 2016 EU-Kommissar fir Haushalt ond Personal ond vo 2010 bis 2014 EU-Kommissar fir Energii gwea. Vo 2005 bis 2010 ischt er Minischterpräsident vo Bade-Wirtteberg gwea.

## Lebe
Noch am Abi hot er Jura ond Wirtschaft gschdudiert, dernoch isch er Schteierberater, Wirtschaftspriafer ond Anwald gwea. Wo er no gschdudiert hot, isch er en der Landsmannschaft Ulmia gwä.

Verheired isch e au, seit 1994 mit der Inken, an Soh' hand se au. Sit 'em 9. Dezember 2007 isch er vo ihr trännt.

## Sei Bardeiläaba
Der Oettinger isch scho frih in d'CDU eitrete. 1977 hot er z' Ditzinga an Ortsverband von der Jonge Onion grendet un hot do richtig a'gfanga mit der Boladig.

Em April 2005 isch der Oettinger Minischderpräsident werra wella nochdem sei Vorgenger, der Deiffel-Erwin, ruggdrete isch.

En ra Mitgliederbefragung am 2. Dezember 2004 isch er zom CDU-Schpitzenkandidata von fir'd Landtagswahl 2006 gwählt worra. Sei Konkurrentin, d' bada-wirttembergische Kultusminischdere Annette Schavan, hot in ere parteiinterne Abschdimmong verlora.

Am 29. April 2005, acht Däg noch seiner Wahl zum Minischterpräsidenta, isch der Oettinger au Landesvorsitzender von der CDU Bada-Wirttaberg worra.

## EU-Kommissar

Ändi 2009 het dr Rot vu dr Europäische Union dr Oettinger uf Vorschlag vu dr Bundeskanzleri Angela Merkel as dytschs Mitglid vu dr Europäischen Kommission nominiert. Au wänn dr Oettinger dervor europabolitisch chuum aktiv gsi isch un syy Nominierig bi dr Kommission un im Europäische Barlemänt zerscht kritisiert woren isch, het em dr Kommissionsbresidänt José Manuel Durão Barroso s wichtig Ressort vum Energiikummissar zuegwise. Am 9. Februar 2010 isch d Kommission Barroso II dur s Europäisch Barlemänt ändgiltig bstetigt wore. Di offiziäll Amtsibernahm isch am 10. Februar 2010 gsi. 

Ab 2014 isch dr Oettinger EU-Kommisar fir Digitali Wirtschaft un Gsellschaft gwea un seit 2017 isch er EU-Kommissar fir Haushalt ond Personal.

## Weblink

* Biographie bei der Landesregierung vo Bade-Wirtteberg

## Fueßnote
Dithmarschen

De **Kreis Dithmarschen** liit im Weschte vo Schleswig-Holstein. Des Gebiet vo däm Kreis bildet e künschtlichi Insle, begrenzt durch d Nordsee, d Elbe, d Eider un de Nord-Oschtsee-Kanal. Des Gebiet isch witgehend identisch mit dem vo de hischtorische Region Dithmarsche, selli isch im Mittelalter e unabhängigi Buurerepublik gsi.

Vo dr Nordsee usgehend, bschtoht Dithmarschen us Marschland, im Landinnere us Geest-Gebiete. Wichtigi Ort sin Heide (Holstein), Meldorf mit sinere Pfarrkirch, wo Dom gnannt wird, Brunsbüttel, Burg, Marne, Wesselburen un dr bekannti Ferieort Büsum.

D Verwaltig umfasst sit de Verwaltigsreform vo 1970 de Kreis Dithmarschen, siinerzit het me Norderdithmarschen un Süderdithmarschen zämmeglegt. Sither isch Heide Kreisstadt.

In de Vergangeheit hän si z' Dithmarsche vor allem vo dr Landwirtschaft glebt, un hän Chöhl abaut, in de letschte hundert Johr sin denn Ärdölförderig, Främdeverkehr un Windmiele derzue cho. Am Elbihafe z' Brunsbüttel isch e wichtiges Induschtriegebiet.

Boßeln isch in dene Marschgebiete üsserscht beliebt, in viele chleine Dörfer isch de Boßelverein de einzigi Schportverein. Selli Landschaft isch aber au zum Velofahre, Inline-Skate, Jogge, Nordic Walke un so witer günschtig; im Summer cha me do die Iiheimische un au die vo uuswärts seh. Am Meer gits verschiedeni chleineri Segel- un Schportboothäfe, allerdings het's vergliche mit de Oschtsee do chuum Segler, wil des Revier vil schwieriger zum segle isch. An e paar Blätz cha me au surfe. 

Dithmarschen Wiki
Chardonnay

Dr** Chardonnay** isch e bekannti Wysswy-Truube mit eme hoche Qualitätspotenzial. Synonym sin Pinot Chardonnay, Beaunois, Morillon, Weißer Clevner und Feinburgunder.

E DNA-Analyse us em Johr 1998 het ergäh, dass dr Chardonnay s' Ergäbnis von ere natürlige Krüzig vo Pinot und Gouais Blanc isch. Wil die genetischen Unterschied zwüsche Pinot Blanc, Pinot Gris und Pinot Noir sehr glei sin, ligt e gnaui Spezifizierig vom Pinot-Typ nonig vor.

Dr Chardonnay isch in de letschte Johr uff dr ganze Wält und au im allemannische Ruum zuenähmend aapflanzt worde und erfreut sich ere grosse Beliebtheit. Es goht e paarne Lyt au scho ne bitzeli z'wyt und die rede denn vom **ABC** was fir *anything but Chardonnay* stoht (alles nur kein Chardonnay)!