open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Syrische Dynastie

As **sürischi Dünastii** (vilmol au falsch **Isaurischi Dünastii**) wird die byzantinischi Herrscherdünastii bezäichnet, wo vom Kaiser Leo(n) III. gründet worden isch und s Riich vo 717 bis 802 regiert het. Zu dr Dünastii häi näben em Leo III. d Kaiser Konstantin(os) V., Leo IV. und Konstantin VI. und d Kaiserin Irene ghöört.

Dr Naame vo dr Dünastii goot uf d Häimet vom Leo III. zrugg, wo us Germanikeia in Sürie gstammt het. Dr Theophanes git as Ursprungsland Isaurie aa (AM 6209), was falsch isch, aber wäge däm het sich dr Naame Isaurischi Dünastii iibürgeret. Dr Leo III. und dr Konstantin V. si milidäärisch seer erfolgriich gsi, wo si d Aagriff vo de Aarber und vo de Bulgare abgweert häi. Si häi au e baar innepolitischi Reforme duuregfüert, wie d Iifüerig vo dr Gsetzsammlig *Ekloge*. Wäge iirer ikonoklastische Posizioon im Bilderstrit, wo under em Leo III. aagfange het, wärde si in de erhaltene ikonodule byzantinische Kwelle seer negativ daargstellt. In dr nöijere Forschig wärde hingeege iiri beachtlige Erfolg understriche und e Hufe Ussaage in de bilderfründlige Kwelle kritischer aaglueget, wil die vilmol tendenziöös si und s Bild verzeere, zum dr Standpunkt vo dr siigriiche (bilderfründlige) Site z bedoone. As letschti vo dr Dünastii het d Irene regiert, die ersti Kaiserin vom Riich, bevor si 802 abgsetzt und dur e Nikephoros I. ersetzt worden isch.

## Liddratuur
* Leslie Brubaker, John F. Haldon: *Byzantium in the Iconoclast era. c. 680–850. A History.* Cambridge University Press, Cambridge u.&nbsp;a. 2011, ISBN 978-0-521-43093-7.
Irene von Athen

D **Irene vo Athen** (, * 752 z Athen; † 9. August 803 uf Lesbos) isch vo 797 bis 802 Kaiserin vom Byzantinische Riich gsi.

769 het si dr Leo IV. ghürootet, wo 775 Kaiser worde isch. E Joor druf het si e Soon uf d Wält brocht, dr spööteri Konstantin VI. 

Noch em Dood vom Leo 780 isch dr Konstantin Chindkaiser und d Irene Mitregäntin gsi bis er volljöörig worden isch.
Bevor er dr Droon het chönne bestiige, het er aber no bis zum ene Ufstand vo armenische Soldate in dr byzantinische Armee gege d Irene im Joor 790 müesse warte. D Irene het iire Kaiserinneditel bhalte, und dr Konstantin het zerst die ufständische Soldate müesse schloo, bevor si das akzeptiert häi. Denn het er en Ufstand vo si Brueder Nikephoros müesst underdrucke, wo mä in e Chloster gsteckt gha het, zum en draa z hindere, z leere wie mä regiert.
Im Joor 797 isch non e Rebellioon usbroche, dasmol sis Verbündeti vo dr Irene gsi und si het sä au understützt. Mä het dr Konstantin gfange gnoo und bländet und er isch spööter 797 an sine Wunde gstorbe. D Irene het vo denn aa as Basilissa alli Gwalt über s Riich ghaa. und isch die ersti Frau im byzantinische Riich worde, wo elläi gherrscht het.

As Kaiserin het si nit grad vil Erfolg ghaa, d Armee het sä nume halbhärzig understützt, und d Minister häi zämme ghändlet. D Irene het d Stüüre gsänkt, zum mee Popularidäät überchoo, das het ere aber nume finanzielle Schwierigkäite gmacht.

Dr Irene iiri Regierigszit isch zmitzt in d Zit vom Byzantinische Bilderstrit im 8. und 9. Joorhundertgfalle. Si het zur Bardei vo de Ikonodule (de Bildervereerer) ghöört und het 787 s Zwäite Konzil vo Nicäa iiberüeft, wo under anderem entschiide het, ass mä döfi Ikone eere, aber nit aabäte.

Wil si as Frau aber Kaiserin gsi isch, si nöiji Brobleem entstande: Under em römische Rächt het kä Frau s Oberkommando über d Armee chönne füere. Wil dr Kaiser die Posizioon vo sim Amt us ghaa het, het e Frau legal nid chönne Kaiser si. Es git Kwelle wo sääge, ass wäge däm dr Babst Leo III. dr römisch Kaiserdroon as vakant aagluegt het und und dr Karl dr Groossi im Joor 800 zum römische Kaiser kröönt het. Mit dere Ernöijerig vom weströmische Kaiserdum het s oströmische offiziell für die westligi Wält nüt me bedütet.

Noch em Theophanes het dr Karl noch dr Kaiserchröönig vorghaa, d Irene z hüroote, zum si Kaiserdum au im Oste z legitimisiere. Es isch aber nid drzue choo, u. a. wil d Irene 802 abgsetzt und dur e Finanzminister Nikephoros ersetzt worde isch. Das isch s Ändi vo dr sürische Dünastii gsi. Dr Michael I. het denn 812 im Karl si Kaiserditel anerkennt.

D Irene isch 803 im Exil uf Lesbos gstorbe.

## Liddratuur
* Leslie Brubaker, John F. Haldon: *Byzantium in the Iconoclast era. c. 680–850. A History.* Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2011, ISBN 978-0-521-43093-7.

## Weblingg

*
Ukrainische Sprache

**Ukrainisch** (Eigebezeichnig українська (мова) *ukrajinska (mowa)*, wiss. Transliteration *ukrajins’ka mova*, veraltet au *Chlirussisch* und mängisch – bsunders früener i der öschteriich-ungarische Monarchii – au *Ruthenisch* gnennt) isch e Schproch us de ostslawische Untergruppe vom slawische Zwig vo de indogermanische Schproche.

Nach em Russische und em Polnische isch Ukrainisch die slawisch Schproch mit de drittmeischte Sprecher. Bis ins 2012i isch es di einzig Amtsschproch in de Ukraine gsi. Derte sind 35 Millione Mönsche Muetterschproochler. Au Nöd-Ukrainer bruuchet zum Teil Ukrainisch als Zweitschproch.

Ukrainisch wird mit em kyrillische Alphabet gschriibe. Gliichwohl sind nöd alli Buechschtabe gliich oder nöd gliich bruucht wi im Russische.

## Gschicht

Ukrainisch ghört zämme mit em Russische und em Wiissrussische zu de ostslawische Schprochgruppe.

## Weblink

* Iitrag zur ukrainische Schproch in de ''Enzyklopädie des Europäischen Ostens'' (PDF; 425 kB)

## Fuessnote
Leo IV. (Byzanz)

Dr **Leo IV.** (* 749 oder 750; † 8. Septämber 780), wäge dr Häärkumft vo sinere Mueter het er dr Übernaame *dr Chasar* ( überchoo), isch vo 775 aa byzantinische Kaiser us dr sürische Dünastii gsi. 

Dr Leo isch dr Noochfolger vo sim Vater Konstantin V. gsi. 776 het er si jung Soon Konstantin (dr spööteri Konstantin VI.) zum Mitkaiser gmacht und en Ufstand underdruckt, wo sini fümf Stiefbrüeder wäge däm gmacht häi.

Wie si Vater und si Groossvater Leo III. isch au dr Leo IV. im Kampf gege d Araber-er het ene 778 e schweeri Niiderlaag zuegfüegt- und gege d Bulgare erfolgriich gsi. Aber nid wie die bäide isch er in religiööse Frooge ikonodul (bilderfründlich) iigstellt gsi (lueg Bilderstrit). Allerdings bedoont die nöijeri Forschig, ass die bilderfründlige Kwelle d Regierigszit und d Religioonsbolitik vom Leo III. und vom Konstantin V. stark verzerrt beschriibe. Dr Leo IV. het uf jede Fall im Februar 780 wider e bilderfründlige Patriarch vo Konstantinopel iigsetzt. 

Wäärend sinere Regierig sig dr Leo stark under em Iifluss vo sinere Frau Irene gstande. In dr eltere Forschig het mä das as Grund für si moderaati Religioonsbolitik gsee, das luegt mä aber hüte skeptischer aa. Wo dr Leo im Septämber 780 unerwartet gstorbe isch, isch d Irene Regäntin für iire gmäinsame Soon und Noochfolger vom Leo Konstantin VI. 

## Liddratuur
* Leslie Brubaker, John F. Haldon: *Byzantium in the Iconoclast era. c. 680–850. A History.* Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2011, ISBN 978-0-521-43093-7, S. 248ff.
* 
* Paul Speck: *Kaiser Konstantin VI. Die Legitimation einer fremden und der Versuch einer Herrschaft*. München 1978, S. 53ff.

## Weblingg
* 

## Fuessnoote
Krum Khan

Dr **Krum** († 13. April 814 z Konstantinopel) isch vo 803 bis 814 Chan vom Erste Bulgarische Riich gsi. Er isch dr Noochfolger vom Khan Kardam gsi. 

Under em Khan Krum isch s Bulgareriich vo dr Gränze vom Riich vom Karl em Groosse im Weste bis fast an d Muure vo Konstantinopel im Oste gange. In siner Regierigszit häi d Franke vom Nordweste us und d Bulgare vom Südoste s Awarische Khanat zerstöört. Dr Khan Krum het 807 die bäide bulgarische Riich uf em Balkan, wo bis denn dur s Gebiet um d Via Militaris drennt gsi si, veräinigt.  Im Norde het er s Gebiet vom Riich bis zur Theiss erwiteret und im Oste bis zum Fluss Dnestr (in dr hütige Ukraine).  Bulgarie isch mit däm zu äim vo de drei mächdigste Staate in Öiropa worde.

## Liddratuur
* *Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit*. 1. Abteilung. Bd. 2, S. 630ff. 
* Warren Treadgold: *A History of the Byzantine State and Society*. Stanford University Press, Stanford 1997, ISBN 0-8047-2630-2.

## Weblingg
Tour de Suisse 2012

Die **76. [[Tour de Suisse]]** findet vom 9. bis zum 17. Juni 2012 statt und het nüün Etappe.

## Etappe
Dr Etappeblaan, wo am 19. Juni 2011 dr Öffentligkäit präsentiert worden isch, het nüün Etappe, die ersti von ene e zääminütige Prolog, und e Gsamtlengi vo 1398,6 km. Drei vo de Etappe (2., 8. und 9.) si Hoochgebirgsetappe, drei gönge dur s Flachland (3., 5. und 6.), die vierti isch bärgig und die sibti isch e Zitfaare.

### 1. Etappe: Lugano – Lugano (EZF)

### 2. Etappe: Verbania – Verbier

### 3. Etappe: Martigny – Aarberg

### 4. Etappe: Aarberg – Trimbach

### 5. Etappe: Trimbach – Gansige

### 6. Etappe: Wittnau AG – Bischofszell

### 7. Etappe: Gossau ZH – Gossau ZH

### 8. Etappe: Bischofszäll – Arosa

||
|**Gsamtklassemänt noch dr 8. Etappe**

|}
### 9. Etappe: Näfels - Sörebärg

## Gsamt- und Speziaalklassemänt
*Die Dabälle zäigt die Erste in de verschidnige Klassemänt am Andi vo de Etappe.*

## Weblingg
* Website vom Veraastalter

## Fuessnoote
Omurtag

Dr **Omurtag** isch vo 814 bis 831 Chan vo de Bulgare gsi.

## Lääbe

Im Omurtag si Vater isch dr Bulgarekhan Krum gsi. Wo dr Krum gstorbe isch, häi für e churzi Zit sini Brüeder d Noochfolg übernoo. Noch byzantinische Kwelle häi si *Dukumos* und *Ditzeugos* ghäisse. 

Woorschiinlig noch 814 isch s zu herte Repressalie gege die christlig-byzantinischi Bevölkerig cho, wo im bulgarische Herrschaftsgebiet gläbt het. Allerdings isch nid klaar, öb die christefindlige Maassnaame vom Omurtag oder vo sim diräkte Vorgänger Ditzeugos usgange si. In de byzantinische Kwelle het s uf jede Fall Bricht, wo verzelle, ass d Christe z Thrakie in dr Fastezit höige müesse entschäide, öb si s Fläischverbot wurde bräche oder umbrocht wärde. 14 Manne si eso Mertüürer worde. Anderi Kwelle brichte vo Massaker an Gfangene. 

In mängge Kwelle wird dr Omurtag diräkt für die christefindlige Maassnaame verantwortlig gmacht, aber spööter häi sich d Bezieige zu Byzanz denn doch entspannt. Dr Omurtag het mit em byzantinische Kaiser Leon V. Ändi 815 oder am Aafang vo 816 e Fridensverdraag für drissig Joor abgschlosse. Dr Omurtag het denn dr Kaiser Michael II. im Kampf gegen e Usurpator Thomas understützt.

Dr Omurtag het die bulgarischi Expansioon in Richdig Pannonie und Südweste umgläitet. 824 het er as erste Khan Kontakt zum Frankeriich ufgnoo. 825 het er slawischi Stämm im Donau-Theiss Gebiet zunderworfe und es isch villicht no zu sine Läbzite gsi, ass d Gränze zwüsche de Franke und de Bulgare im ene Verdraag festgläit worde si.

Dr Iifluss wo Byzanz in dere Zit ghaa het, cha mä an dr Archidektuur öbbe vo dr Hauptstadt Pliska gsee uns au griechischi Inschrifte si vo denn erhalten. Dr Ändpunkt vo dere Entwicklig isch d Christianisierig vo Bulgarie e halbs Joorhundert spööter gsi. Gegenüber em Aadel het dr Omurtag e Zentralisierigspolitik bedriibe, wo im groosse Ganze erfolgriich gsi isch. 

Dr Noochfolger vom Omurtag isch si jüngst Soon Malamir gsi, wo en unerbittligi anti-christligi Linie verdräte het.

## Liddratuur

* *Omurtag*. In: *[[Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit]]: Erste Abteilung (641–867)*. Nach Vorarbeiten von Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Ilse Rochow, Beate Zielke. Bd. 3, Berlin 2000, S. 484–486 (mit Literaturangaben).
* Veselin I. Beševliev: *Die protobulgarische Periode der bulgarischen Geschichte*. Amsterdam 1981.
* Mark Whittow: *The Making of Byzantium*. Berkeley 1996, S. 278ff.

## Weblingg
Amorische Dynastie

As **amorischi Dünastii** bezäichnet mä die byzantinischi Dünastii, wo vom Kaiser Michael II. gründet worde isch. Si het Byzanz vo 820 bis 867 regiert. Zur Dünastii häi näben em Michael II. d Kaiser Theophilos und Michael III. ghöört.

Dr Naame vo dr Dünastii chunnt vo dr Häimet vom Michael II., d Stadt Amorion in Früügie in Chläiasie. Mänggisch säit men ere au die früügischi Dünastii. Dr Michael II. het sich zerst im ene bluetige Bürgerchrieg gegen e Thomas müesse duuresetze. S Riich isch in dr Zit vo de amorische Kaiser im Oste vom Kalifat aagriffe worde; arabischi Drubben häi 838 sogar Amorion erooberet und zerstöört. An dr bulgarische Gränze hingeege isch s witgehend rueig gsi. Innepolitisch si dr Michael II. und dr Theophilos wäärend dr zwäite Faase vom Bilderstrit uf dr Site vo de Bildergegner gstande. Dr Bilderstrit isch denn in dr Regierigszit vom Michael III. beändet worde.

## Liddratuur
* Leslie Brubaker, John F. Haldon: *Byzantium in the Iconoclast era. c. 680–850. A History.* Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2011, ISBN 978-0-521-43093-7.
* Ralph-Johannes Lilie: *Byzanz – Das zweite Rom.* Siedler, Berlin 2003, ISBN 3-88680-693-6.
* Warren Treadgold: *The Byzantine Revival, 780–842*. Stanford University Press, Stanford 1988.
Bludenz

**Bludaz** (amtlich *Bludenz*) isch a Stadt im österiichischa Bundesland Vorarlberg. D Stadt isch d Bezirkshauptstadt vum Bezirk Bludaz und hot ca. 13.800 Iiwohner.

## Geografie
Bludaz liit uf 570 Meter Höh und terassaförmig am Fueß vom Muttersberg, zwüschat dr Ill und am Galgatobel. D Stadt liit im Schnittpunkt vu Walgau, Brandnertal, Muntafu, Klostertal und am Großa Walsertal. Vu dr Gmaandsfläch sin im Johr 1996 23,9 % Landwirtschaftsfläch, 50,3 % Wald, 5,9 % Alpa, 6,5 % Sidlungsfläche und 13,4 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmaanda vu Bludaz sin Nüziders, Raggal, Innerbraz, Bartholomäberg, St. Anton im Montafon, Lorüns, Stallehr und Bürs.

## Gschicht
Bludaz isch zum erschte Mol gnennt worra im Johr 830 als *Pludono* (842 *Pludeno*).

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Bludaz isch dr Josef Katzenmayer.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Bludaz khört zum Bodeseealemannisch.

## Lüt
* Gion Gieri Barbisch (1641-1687), Drucker
* Andrea Tagwerker (* 1970), Rännschlittleri

## Literatur
* Benedikt Bilgeri: *Der Arlberg und die Anfänge der Stadt Bludenz*, in: *Schriften des Vereins für Geschichte des Bodensees und seiner Umgebung*, 90. Jg. 1972, S. 1–17 (Digitalisat)
* Johann Moser: *Bludenzer Personen- und Häuserbeschrieb 1784 bis 1789. Edition und Auswertung.* Geschichtsverein Region Bludenz, ISBN 978-3-901833-34-2.

## Weblink

* Wäbsita vor Gmeind

## Fuaßnota
Kroatische Sprache

Die **kroatischi Sprooch** (kroatisch: **', bzw. **') ghöört zum südslawische Zwiig vo dr indogermanische Sproochfamilie.

S Kroatische wird vo öbbe 7&nbsp;Millioone&nbsp;Mensche as Muetersprooch gschwätzt (Stand: 1995). Vo deene lääbe 4&nbsp;Millioone z Kroatie, wo s d Amtssprooch isch. 

Kroatisch und Bosnisch und Serbisch stöön sich seer nooch und si geegesitig verständlig.


Datei:Bascanska ploca.jpg|Kroatisch 1000-1100 
Datei:Vatican Croatian Prayer Book.jpg|Kroatisch 1380-1400


## Dialekt

* *Chakavichen (Čakavsko narječje)*
* *Shtokavichen (Štokavsko narječje)*
* *Kaikavichen (Kajkavsko narječje)*

## Weblingg
Michael III. (Byzanz)

Dr **Michael III.** (, gnennt *Methystes* Μεθυστής oder *Methysos* Μέθυσος ‚Süfer‘; * 19. Januar 839 z Konstantinopel; † 23. oder 24. Septämber 867 z Konstantinopel) isch e Soon vom Theophilos und Änkel vom Michael II gsi. Er isch 842 noch em Dood vo sim Vater byzantinische Kaiser worde, won er nume drei Joor alt gsi isch.

Solang er minderjöörig gsi isch, het si Mueter Theodora s Riich as Regäntin regiert. Si het d Gränze gege d Araber chönne verdäidige, au wenn iiri Generääl meereri Niiderlaage häi müesse iistecke. Si het e ikonoduli (bilderfründligi) Religionsbolitik bedriibe und scho in iirem erste Joor d Bildervereerig wider erlaubt. Si het au die bilderfindlige Paulikianer verfolgt und massakriert. Um d Erzieig vo iirem Soon Michael het si sich nid fest kümmeret und dä isch under en Iifluss vo sim Unggle Bardas groote, und wäge däm het er 856 si Mueter in e Chloster gsteckt. 857 het dr Michael d Macht sälber ergriffe. Er isch dr letscht Kaiser vo dr amorische Dünastii gsi.

Dr Bardas het dr Photios zum Patriarch vo Konstantinopel ernennt und Reforme voraabrocht, wäärend dr Michael sälber bi de Fäldzüüg mitgmacht het. Im Komflikt mit de Araber am Öifrat (856-863) het dr Kaiser 860 e Niiderlaag müesse iistecke, dr groossartig Siig vo sim Unggle bi Petronas in Chäiasie über en Emir vo Melitene 863 het die Schlappe wider guetgmacht. 861 si dr Michael und dr Bardas in Bulgarie iigfalle und dr Köönig Boris I. het sich zum Christedum bekeert. Dr Michael III. isch si Götti worde und dr Boris I. het dr Daufnaame Michael aagnoo.

Vom Meer us häi kretischi Piraate d Küste vom Riich aagriffe und verwüestet. Uf Sizilie si d Eroobrige vo de Araber witergange. 860 häi d Kiewer Rus dr Bosporus in Gfoor brocht, iire Raubzuug het aber chönne abgweert wärde.

867 isch dr Michael vo sim Günstling Basileios ermordet worde.

Dr Komflikt mit dr Katholische Chille under em Babst Nikolaus I. isch under em Michael III. verscherft worde, wo dr Kyrill und dr Method vo Saloniki  aagfange häi, bi de Slaawe z missioniere.

## Liddratuur
* Leslie Brubaker, John F. Haldon: *Byzantium in the Iconoclast era. c. 680–850. A History.* Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2011, ISBN 978-0-521-43093-7.

## Weblingg
Leo V. (Byzanz)

Dr **Leo V.** (lateinisch; , * um 775; † 25. Dezämber 820, Biinaame **dr Armenier**, isch dr byzantinisch Kaiser vo 813 bis 820 gsi.

Dr Leo(n) isch General under de Kaiser Nikephoros I. und Michael I. gsi. 812 het er sich uf em Fäldzuug gege d Araber uszäichnet und isch 813 bim Chrieg gege d Bulgare drbii gsi. Er het dr Kaiser Michael in dr Schlacht vo Adrianopel im Stich gloo und het zämme mit de Generääl Michael Psellos und Thomas Revolte gegen en gmacht und iin gstürzt. As Kaiser het dr Leo d Bulgare e baar mol gschlaage, wo si Konstantinopel in de 814 bis 817 belaageret häi. Er het denn mit iirem Khan Omurtag, wo vo 814 bis 831 regiert het,  816 e drissigjoorige Friidensverdraag abgschlosse.

Dr Leo het die ikonoklastischi (bilderfindligi) Politik vo de sürische Kaiser wider ufgnoo, wo milidäärisch seer erfolgriich gsi si. Ändi 814 isch er gege d Bildervereerer vorgange, wo under em Michael I. immer mee Iifluss am Hoof und im Klerus gwunne häi (lueg Dr byzantinisch Bilderstrit). Es het im Leo ghulfe, ass gröösseri Däil vo dr Bevölkerig vo Konstantinopel au bilderfindlig gsi si. Dr Patriarch Nikephoros isch 815 abgsetzt worde und meereri Gäistligi häi d Bolitik vom Kaiser abgleent und si in d Verbannig gange. D Fronte häi sich verhertet. Uf dr äinte Site d Riichschille, wo d Bolitik vom Kaiser akzeptiert het, uf dr andere e starki Opposizioon.

Im Leo si Fründ Michael Psellos het an ere Verschwöörig gegen en mitgmacht, aber si isch zu nüt choo und iiri Aafüerer si gfangegnoo worde. Aber denn isch dr Leo am Wienachtsoobe 820 in dr Balastkapälle ermordet worde, und dr Michael het dr Droon bestiige. Im Leo sini vier Söön si nid umbrocht worde, aber mä het sä kastriert, so dass si nüm as Droonaawärter in Froog cho si. Dr jüngst isch an de Folge gstorbe.

Über d Regierigszit vom Leo brichte vor allem dr Theophanes Continuatus, dr Ioseph Genesios und dr Johannes Skylitzes, aber au meereri klerikali Kwelle. Wil er en Ikonoklast gsi isch, häi en die Ikonodule, wo si im Bilderstrit gwunne häi, schlächt gmacht. In dr nöijere Forschig bedoont mä d Erfolg vom Kaiser, öbbe in dr Ussebolitik oder sini gsetzgääberische Maassnaame in dr Innebolitik.
## Liddratuur
* Leslie Brubaker, John F. Haldon: *Byzantium in the Iconoclast era. c. 680–850. A History.* Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2011, ISBN 978-0-521-43093-7, S. 366ff.
* *[[Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit]]* (PmbZ). 1. Abteilung. Bd. 2. Berlin 2000, S. 671ff. (Quellen und Literatur).
*  Dmitry Afinogenov: *The Conspiracy of Michael Traulos and the Assassination of Leo V: History and Fiction*. In: *Dumbarton Oaks Papers* 55 (2001), S. 329–338.
* Warren Treadgold: *The Byzantine Revival, 780-842*. Stanford 1988, S. 196ff.

## Weblingg
Kreta

**Kreta**  isch die gröösti griechischi Insle. Si het e Flechi vo 8261 Kwadratkilometer und d Küste isch 1066 Kilometer lang. Es isch die fümftgrösti Insle im Middelmeer.

De Name isch , *Kriti* f.Sg.;  *Krētā;* s Ethnonym isch scho im mükenische Griechisch beläit im Wort *ke-re-si-jo we-ke* = *Krēsio-wergēs* (transkribiert us dr Linear B); türkisch *Girit,* früener au italiänisch *Candia* (vo arabisch *Chandaq* «Graabe».

Die griechischi Regioon Kreta isch 8331 Kwadratkilometer grooss und drzue ghööre usser Kreta sälber e baar vo de Insle um Kreta ume. D Insle Gavdos, wo vor dr kretischen Südküste lit, isch dr südligsti Punkt in Öiropa.

D Insle het 2001 e chli mee as 600'000 Iiwohner ghaa. S Verwaltigs- und Wirtschaftszentrum vo Kreta isch Iraklio. D Stadt het öbbe 140'000 Iiwooner und isch am grösste uf Kreta.

## Weblingg

* S minoische Kreta
* Dr geologisch Ufbau vo Kreta (PDF-Datei 297,46 KB)
* FloraCretica, mit eme Blüetekaländer
* Über d Flora: Kreta sini grüene Gschichte
* Dr kretisch Dialäkt mit Bischbil
* Film über e Widerstand uf Kreta 1941–1945
* Informazioone & wichdigi Delifonnummere
* Fääri-Verbindige uf Kreta
* Räisefüerer Kreta
Peter Sagan

Dr **Peter Sagan** (* 26. Januar 1990 z Žilina) isch e slowakische Velorennfaarer. Er isch dr jüngeri Brueder vom Juraj Sagan.

## Karriere
Sini erste groosse Erfolg uf em Velo het dr Peter Sagan 2007 as Junioor im Cyclocross und uf em Mountainbike ghaa, abe im gliiche Joor het er au uf dr Strooss allerhand gläistet. 2008 isch er Wält- und Öiropamäister im Cross Country worde.
2010 het er für s Pro-Tour Team Liquigas afo faare. Vo denn a het er immer wider Etappe bi Tuure im Sprint gwunne. Au bim Prologfaare isch er seer guet gsi: e zwaite Blatz bi dr Tour de Romandie 2010 und 2012 Erste bi dr Tour de Suisse.

## Erfolg
### Strooss
;2007
*  Slowakische Mäister - Stroosserenne (Juniore)

;2008
* äi Etappe Course de la Paix (Juniore)
* äi Etappe Trofeo Karlsberg
* Gsamtklassemänt Kroz Istru/ Tour d´Istrie

;2009
* Grand Prix Kooperativa
* zwäi Etappe Dookola Mazowsza

;2010
* zwäi Etappe und Punktklassemänt Paris–Nizza
* äi Etappe Tour de Romandie
* zwäi Etappe und Sprintklassemänt und best Noochwuggsfahrer Kalifornie-Rundfahrt

;2011
* drei Etappe, Punggt- und Gsamtklassemänt Giro di Sardegna
* äi Etappe Kalifornie-Rundfahrt
* zwäi Etappe und Punggtklassemänt Tour de Suisse
*  Slowakische Mäister - Stroosserenne
* Gsamtklassemänt und zwäi Etappe Pole-Rundfahrt
* drei Etappe Vuelta a España
* Gran Premio Industria & Commercio di Prato

;2012
* äi Etappe Tour of Oman
* äi Etappe Tirreno-Adriatico
* äi Etappe Driedaagse van De Panne-Koksijde
* fünf Etappe Kalifornie-Rundfahrt
* vier Etappe in dr Tour de Suisse
* drei Etappe in dr Tour de France 2012

;2013
* zwäi Etappe Tour of Oman
* Gran Premio Città di Camaiore
* zwäi Etappe Tirreno–Adriatico
* Gent-Wevelgem
* äi Etappe Driedaagse van De Panne-Koksijde
* Brabantse Pijl
* zwäi Etappe und  Punktklassemänt Kalifornien-Rundfahrt
* zwäi Etappe und  Punktklassemänt Tour de Suisse
*  Slowakische Mäister im Strosserenne
* äi Etappe Tour de France

; 2015
* 

; 2018
* Erste bim Paris–Roubaix

### Cyclocross
;2007
*  Slowakische Mäister (Juniore)
* 3. Blatz  Öiropamäisterschafte (Juniore)
;2008
*  Vizewältmäister (Juniore)

### Mountainbike
;2007
* 3. Blatz  Öiropamäisterschafte - Cross Country (Juniore)
;2008
*  Öiropamäister - Cross Country (Juniore)
*  Wältmäister - Cross Country (Juniore)
;2009
* 4. Blatz Wältmäisterschafte - Cross Country (U 23)

## Mannschafte
* 2009 Dukla Trenčín Merida
* 2010 
* 2011 
* 2012 
* 2013-2014 
* 2015 

## Weblingg
*
Mitkaiser

Mit **Mitkaiser** bezäichnet mä dr Droonfolger vom Kaiser  im Römische und im Byzantinische Riich, wo dä no zu sine Läbzite uuseglääse und uf e Droon erhoobe het.

S Prinzipat isch *de facto* e Monarchii gsi, *de iure* aber e Republik bliibe. S Amt vom Kaiser isch nie erblig worde und au im Spootmiddelalter het dr Noochfolger no zu Läbzite vo sim Vorgänger müesse däm si Mitkaiser wärde, für dass d Droonfolg wenigstens äinigermasse gsicheret gsi isch. Die Braxis isch im Byzantinische Riich witergfüert worde.

Öbbe sit de Flavier isch im Droonfolger dr Ditel Caesar gee worde, mänggisch zämme mit em Eereditel *Princeps Iuventutis*, Brinz vo dr Jugend. Dr Ditel isch vor em Naame choo. Wo dr Kaiser Nerva dr Marcus Ulpius Traianus zum Mitkaiser gmacht het, het er vo denn aa *Caesar Nerva Traianus* ghäisse bis er as *Imperator Caesar Nerva Traianus Augustus* sälber Kaiser worden isch.
Makedonische Dynastie

Die **makedonischi Dünastii** isch d Familie vo de byzantinische Kaiser vom Basileios I. Makedon (867–886) bis zu dr Theodora III. († 1056). Dr Naame vo dr Dünastii isch e geographischi und nit en ethnischi Bezäichnig gsi.

Dr Stammvater Basileios I. het zun ere armenisch-griechische Familie ghöört, wo sich im byzantinische Thema Makedonie niidergloo het. As Chind het er e Zitlang z Bulgarie gläbt mit sinere Familie, wo sit 813 Gefangeni vom bulgarische Khan Krum gsi si.  Dr Basileios het chönne flüchte, isch Stallchnächt bim ene Verwandte vom Bardas, em Unggle vom Kaiser Michael III. worde, und isch denn as Verdraute vom Kaiser zur Macht ufgstiige. 867 het er dr Michael ermordet und isch sälber Kaiser worde.

D Familie isch im Joor 1056 mit dr Kaiserin Theodora III. usgstorbe. Si het churz vor iirem Dood dr Michael VI., wo nid zur Familie ghöört het, zum Noochfolger bestimmt. Dä isch aber scho e Joor spööter vom Adel under em Isaak Komnenos verdrängt worde.

Kulturell het s Riich under de makedonische Kaiser e nöiji kulturelli Blüetefaase erläbt, die sogenannti makedonischi Rönessans.

## Byzantinischi Kaiser us dr makedonische Dünastii

* Basileios I. Makedon (867–886)
* Leo VI. (886–912)
* Alexander (912–913)
* Konstantin VII. Porphyrogennetos (913–959)
* Romanos I. Lakapenos (920–944)
* Romanos II. (959–963)
* Nikephoros II. Phokas (963–969)
* Johannes I. Tzimiskes (969–976)
* Basileios II. Bulgaroktonos (976–1025)
* Konstantin VIII. (1025–1028)
* Romanos III. Argyros (1028–1034)
* Michael IV. (1034–1041)
* Michael V. (1041–1042)
* Zoë und Theodora III. (1042)
* Konstantin IX. Monomachos (1042–1055)
** Georg Maniakes (1042–1043), *Geegekaiser*
* Theodora III. (1055–1056), *2. Regierigszit*
* Michael VI. (1056–1057)

## Familieverheltnis

# Basileios I. Makedon (813–886)
## Konstantin (865–878)
## Leo VI. dr Wiisi (866–912)
### Eudokia († 892)
### Anna ∞ Ludwig dr Blind
### Basileios († 900)
### Konstantin VII. Porphyrogennetos (905–959) ∞ 919 Helene († 961), Dochder vom Romanos I. Lakapenos
#### Romanos II. (940–963) ∞ 1) 942 Berta, Dochder vom König Hugo vo Italie, ∞ 2) 957 Anastasia, Theophano gnennt
##### Basileios II. Bulgaroktonos (957–1025)
##### Konstantin VIII. (961–1028)
###### Eudokia, Nonne
###### Zoë (980–1050) ∞ 1) 1028 Romanos III. Argyros (um 968–1034), ∞ 2) 1034 Michael IV. († 1041), ∞ 3) 1042 Konstantin IX. Monomachos († 1055)
###### Theodora III. († 1056)
##### Anna (963–1011) ∞ 989 Wladimir I. Groossfürst vo Kiew († 1015)
#### Agathe
#### Maria (Irene) ∞ 927 Peter Zar vo de Bulgare († 970)
#### Theodora ∞ 971 Johannes I. Tzimiskes († 976)
## Alexander († 913)
## Stephanos I. (870–893), Patriarch vo Konstantinopel 886
Konstantin VII.

Dr **Konstantin VII.**, gnennt **Konstantin Porphyrogennetos** oder **Porphyrogenitus** (griechisch ‚ dä wo im Purpur uf d Wält choo isch‘, wil er as Soon vom Kaiser im Purpurzimmer vom kaiserlige Balast z Konstantinopel uf d Wält choo isch; * 905 z Konstantinopel; † 9. Novämber 959 z Konstantinopel), isch dr Soon vom byzantinische Kaiser Leo VI. und dam siner vierter Frau Zoë Karvounopsina gsi, Nöwöö vom Mitregänt vo si Vater, Alexander. Vo 913 bis 959 isch er dr byzantinischi Kaiser gsi. Dr Konstantin isch vor allem wäge sine Wärk *[[De Administrando Imperio]]* und *De Ceremoniis* bekannt worde, wo im Zämmehang mit dr sogenannte makedonische Rönessans entstande si.

## Wärk
* *[[De administrando imperio]]*
* *De thematibus*
* *De cerimoniis aulae Byzantinae*
* *Narratio de imagine Edessena*
* *Oratio de translatione Chrysostomi*
* *Oratio ad milites*

## Usgoobe
* Luci Berkowitz, Karl A. Squitier: *Thesaurus Linguae Graecae: Canon of Greek Authors and Works*. New York 1990, ISBN 0-19-506037-7.
* Leopold Breyer (Hrsg.): *Vom Bauernhof auf den Kaiserthron: Das Leben des Kaisers Basileios I., des Begründers der makedon. Dynastie. Beschrieben von seinem Enkel, dem Kaiser Konstantinos VII. Porphyrogennetos*. Übersetzt, iigläitet und erklärt vom Leopold Breyer. Graz, Wien, Köln 1981, ISBN 3-222-10292-9.
* Ernst Doblhofer: *Aus den Excerpta de legationibus des Konstantinos Porphyrogennetos ausgewählte Abschnitte des Priskos und Menander Protektor: Byzantinische Diplomaten und östliche Barbaren*. Übersetzt, iigläitet und erklärt vom Ernst Doblhofer. Byzantinische Geschichtsschreiber Bd. 4. Graz, Wien, Köln 1955.
* John F. Haldon: *Constantine Porphyrogenitus three treatises on imperial military expeditions*. Wien 1990, ISBN 3-7001-1778-7.
* Albert Vogt: *Le Livre des Cérémonies.* Texte établi et trad. par Albert Vogt. Les Belles Lettres, Paris 1967 (Collection Byzantine).

## Liddratuur
* Arnold J. Toynbee: *Constantine Porphyrogenitus and his world*. Oxford 1973, ISBN 0-19-215253-X.

## Weblingg

* Wärk vom Konstantin im griechischen Original as PDF
Romanos I.

Dr **Romanos I. Lakapenos**, au *Lekapenos*, , (* um 870 z Lekapa in Kappadokie; † 15. Juni 948 uf Proti (hüte Kınalıada) het dr Droon vom Byzantinische Riich mit em Konstantin VII. däilt, in Wirklichkäit het er vo 920 bis 944 die ganzi Macht usgüebt. Er isch en Admiral vo dr byzantinische Flotte uf dr Donau gsi. Won er vo dr Niiderlaag vo dr byzantinische Armee bi Achelous (917) dur e bulgarisch Zar Simeon I. ghöört het, isch er uf Konstantinopel gseeglet.

Dr Romanos isch e Buuresoon gsi, und isch, wo 919 si Dochder Helena dr Konstantin VII. ghürootet het, zerst zum *Basileopator* (*Vater vom Kaiser*) ernennt und churzi Zit spööter zum Mitregänt vo sim Schwiigersoon kröönt worde. Zum si Posizioon abzsichere, und willicht au zum die makedonischi Dünastii dur si äigeni Familie ersetze, het er 921 si eltist Soon Christophoros, und denn 924 sini jüngere Söön Stephan und Konstantin zu Mitkaiser erhoobe, au wenn si wenigstens am Aafang noch em legitime Kaiser Konstantin VII. choo weere.

Im Innere het dr Romanos brobiert, d Konzentrazioon vo Grundbesitz z kontrolliere. Ussebolitisch het er 927 Friide mit de Bulgare gschlosse und 941 en Aagriff vo de Waräger uf Konstantinopel abgweert. Dank em Friide im Weste het er sini Drubbe im Oste chönne konzentriere, wo dr General Johannes Kurkuas d Emirat vo Malatya/Melitene und Kalikala/Theodosiopolis erooberet het und e Hufe vo de Brinze z Armenie zu byzantinische Wasalle gmacht het. E bsundrige Driumf isch s gsi, won er 944 s sogenannte "Mandylion" vo Edessa zrugggwunne het.

Si Regierig isch churz noch däm Erfolg ume gsi, wo sini Söön Stephan und Konstantin iin uf d Insle Proti brocht und zwunge häi, Mönch z wärde. Das häi si gmacht, wil dr Romanos d Absicht ghaa het, dr Konstantin VII. zum äinzige Droonfolger z ernenne. E baar Möönet druf häi au sii iiri Macht verloore und dr Konstantin VII. isch elläi Kaiser gsi.

## Literatur
* *Romanos I. Lakapenos.* In: *Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit Online*, Nr. 26833. [mit umfangreichen Quellen- und Literaturangaben]
* Steven Runciman: *The Emperor Romanus Lecapenus and His Reign.* Cambridge University Press, Cambridge 1929 (ND 1963).

## Weblingg
Nikephoros II.

Dr **Nikephoros II. Phokas** (, vo  ‚Siigesdrääger‘ und *phōkē*  ‚Robbe‘; * 912 z Kappadokie; † 11. Dezämber 969 z Konstantinopel) isch dr byzantinisch Kaiser vo 963 bis 969 gsi. Er isch us ere kappadokische Familie choo, won e baar berüemti byzantinischi Generääl drzue ghöört häi.

Dr Nikephoros het e baar Abhandlige über Militärtaktike gschriibe, wo erhalte si. Es het din wärtvolli Informatione über d Chriegsfüerig in sällere Zit.

## Liddratuur
Die bäide wichdigste Kwelle über si Regierigszit si d *Historie* vom Leon Diakonos und s Gschichtswärk vom Johannes Skylitzes. Wäärend dr Nikephoros vom Leon positiv beschriibe wird, isch das bim Skylitzes distanzierter. 

* *Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit*. 1. Abteilung, Nr. 5252. (mit Quellen und Literatur)
* 

## Weblingg
Akriten

D **Akrite** (griech. *Akritai*) si d Iiwooner vom byzantinisch-muslimische Gränzgebiet im 9. bis ins 13. Joorhundert gsi, wo, zämme mit de Themearmeä, e wichdige Bestanddäil vo dr byzantinische Gränzverdäidigung gsi si. 

Vilmol luegt mä die spootantike *[[limitanei]]* as iiri Vorlöifer aa, aber das isch nume zum Däil richdig, au wenn d Akrite mänggisch in Garnisone Dienst gläistet häi oder an Fäldzüüg mitgmacht häi. D Akrite si für iiri milidäärische Dienst vo de Stüüre, wo zum Däil seer hooch gsi si, befreit gsi und häi Land überchoo. Es het Zite gee, wo si e halb-autonomi Stellig gegenüber dr Riichsregierig in Konstantinopel ghaa häi, und s isch ene glunge das usznütze. 

Im 11. Joorhundert het dr Niidergang vo de Akrite aagfange, wo jetz au bestüürt worde si. Mä cha iiri Existänz no bis in d Palaiologezit noochwiise. D Uflöösig vo de Akrite, wo au e Folg vo dr akute Finanznoot vom byzantinische Staat in dere Zit gsi isch, het fatali Konsekwänze für die byzantinischi Gränzverdäidigung im westlige Chläiasie gha und het d Erooberig vo dere wichdige Regioon dur d Seldschuke erliichderet.

E wichdigi Kwelle isch under anderem s Epos *[[Digenis Akritas]]*, wo s Lääbe im Gränzgebiet mit de ständige Kämpf und dr Eerekodex vo de Akrite beschribt, aber au dä vo iire muslimische Gegner.

## Liddratuur

* Ralph-Johannes Lilie: *Akriten*. In: Lexikon des Mittelalters, Bd. 1, Sp. 254.
Johannes Tzimiskes

Dr **Johannes I. Tzimiskes** (; * woorschinlig 924 z Konstantinopel; † 10. Januar 976 z Konstantinopel) isch vo 969 bis 976 dr byzantinisch Kaiser gsi. Er isch gstorbe won er vom ene Fäldzuug gege d Araber häimchoo isch, woorschinlig am Typhus. Si Biinaame „Tzimiskes“ chunnt vom armenische Wort „tschemschkik“, was „roote Stiifel“ bedütet.

## Lääbe
Dr Johannes isch an d Macht cho, won er am 11. Dezämber 969 dr Kaiser Nikephoros umbrocht het, wenn au offiziell d Chroone de minderjöörige Söön vom Romanos II. ghöört het.  Im Früelig vo 971 het er en erfolgiiche Chrieg gege d Bulgare aagfange.  974/75 het er im Oste gege d Araber Chrieg gfüert und Damaskus, Emesa und Baalbek erooberet, denn Däil vo Palestina, aber nid Jerusalem. Dr Johannes isch gstorbe, won er vo Sürie uf Konstantinopel zruggcho isch.

Im Innere het er sich gege d Groossgrundbsitzer müesse duuresetze, in dr Ussebolitik het er sini Verbindige mit em Häilige Römische Riich usbaut und 972 si Niesse Theophanu zum Otto I. gschickt, wo si denn dr spööter Otto II. ghürootet het. 

## Kwelle
Die wichdigsti Kwelle über si Regierigszit si d *Historie* vom Leon Diakonos. 

* *Leonis Diaconi Caloënsis historiae libri decem*. Hrsg. von Charles Benoît Hase (Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae 3). Bonn 1828.
** die beste Übersetzung (mit sehr guter Einleitung und Kommentierung) ist: *The History of Leo the Deacon: Byzantine military expansion in the tenth century*. Introd., transl., and annotations by Alice-Mary Talbot and Denis F. Sullivan. Dumbarton Oaks Research Library and Collection, Washington/DC 2005.
* Hans Thurn (Hrsg.): *Ioannis Scylitzae Synopsis historiarum*. Berlin 1973.
**es ist keine deutsche Übersetzung der betreffenden Passagen bei Skylitzes verfügbar, dafür aber eine neuere englische: *John Skylitzes: A Synopsis of Byzantine History, 811-1057.* Translated by John Wortley. With Introductions by Jean-Claude Cheynet and Bernard Flusin and Notes by Jean-Claude Cheynet. Cambridge 2010.

## Liddratuur
* 
* Ralph-Johannes Lilie: *Byzanz – Das zweite Rom*. Berlin 2003. 
* Warren Treadgold: *A History of the Byzantine State and Society*. Stanford 1997
* Mark Whittow: *The Making of Byzantium, 600–1025*. Berkeley 1996.

## Weblingg
Romanos II.

Dr **Romanos II.** (, * 938; † 15. Merz 963) isch dr Soon vom Kaiser Konstantin VII. und dr Helene Lakapene und dr byzantinisch Kaiser vo 959 bis 963  gsi.

## Lääbe
Dr Romanos isch 959 im Alter vo 21 sr Noochfolger vo sim Vater Konstantin VII. as byzantinische Kaiser worde. Er isch scho 944 mit dr Bertha, dr Dochder vom Köönig vo Italie Hugo vo Arles verhürootet worde, und sit 945 isch er Mitkaiser gsi. Noch em Dood vo dr Bertha, wo sich z Byzanz Eudokia gnennt het, het dr Romanos 956 d Anastaso, wo us seer äifachen Verheltniss gstammt het, ghürootet. As Kaiserin isch iire Naame Theophanu gsi. 

Es het früener emol d These gee, ass die byzantinischi Brinzässin Theophanu, wo dr Otto II. ghürootet het, d Dochder vom Romanos gsi sig. Das glaubt mä hüte nüm. 

Dr Romanos sig e gnusssüchtige Herrscher gsi, wo sich kuum um d Regierig kümmeret häig, aber bi dr Uswaal vo sine Berooter e glückligi Hand gha het, vor allem mit em Joseph Bringas, wo faktisch d Staatsgschäft gläitet het. S bedütendste Eräignisin sinere Regierigszit isch gsi, wo dr erfolgriichi General Nikephoros Phokas, wo spööter im Romanos si Noochfolger as Kaiser worden isch, Kreta 960/61 zruggerooberet het. Dr Nikephoros het au erfolgriichi Fäldzüüg z Syrie gfüert.

Dr Romanos isch 963 gstorbe. D Umständ vo sim Dood si unklaar, es isch nit sicher, ass er vergifdet worden isch wie d Lüt behauptet häi. 

D Theophanu isch Regäntin für iiri zwäi Buebe worde und zum deene iiri Droonaasprüch z schütze, het si dr General Nikephoros Phokas ghürootet und en andere General, dr Johannes Tzimiskes as Liebhaaber gnoo. Si het zerst dr Nikephoros uf e Droon erhoobe und denn dr Johannes, wo dä dr Nikephoros umbrocht het. Wo dr Johannes Tzimiskes im Chrieg umchoo isch, isch iire elteri Bueb, dr Basileios, Kaiser worde.

Die wichdigsti Kwelle über em Romanos sini Regierigsziit si d *Historie* vom Leon Diakonos. Au d Kaisergschicht vom Johannes Skylitzes het Bedütig.

## Liddratuur

* Ralph-Johannes Lilie: *Byzanz – Das zweite Rom*. Berlin 2003. 
* Mark Whittow: *The Making of Byzantium, 600–1025*. Berkeley 1996.
Hegemonie

Under **Hegemonii** (vo altgriechisch  *hēgemonía* ‚Armeefüerig, Hegemonii, Oberbefääl‘; vo  *hēgemṓn* ‚Füerer, Aafüerer‘) verstoot mä d Vorherrschaft oder d Überläägehäit von ere Instituzioon, vom ene Staat, von ere Organisazioon oder vom ene äänlige Aktöör in politischer, milidäärischer, wirtschaftliger, religiööser und/oder kultureller Hiisicht. Gegenüber eme Hegemon (em Machthaaber in dr Hegemonii) häi anderi Aktöör nume iigschränkti Möögligkäite, iiri äigene Vorstellige und Inträsse braktisch duurezsetze. Au wenn die theoretischi/juristischi Möögligkäit dodrfür existiert, cha si nid umgsetzt wärde wägen em Iifluss und dr Übermacht vom Hegemon.

## Liddratuur

* Barbara Bauer u.&nbsp;a. (Hg.): *Atlas der Globalisierung*, TAZ, Berlin 2003 (Le Monde diplomatique), ISBN 3-9806917-6-4
* Mario Candeias: *Neoliberalismus-Hochtechnologie-Hegemonie*, Grundrisse einer transnationalen kapitalistischen Produktions- und Lebensweise. Eine Kritik, In: *Argument, Sonderband N.F.* AS 299, Argument, Hamburg 2004, ISBN 3-88619-299-7 (Zugleich Dissertation an der Freien Universität Berlin 2003).
* Ludwig Dehio: *Gleichgewicht oder Hegemonie. Betrachtungen über ein Grundproblem der neueren Staatengeschichte*, Krefeld/Zürich 1948 (Neudr. 1996)
* Antonio Gramsci; Wolfgang Fritz Haug, Klaus Bochmann (Hrsg.): *Gefängnishefte* Band 1., 1. Heft (Originaltitel: *Quaderni del carcere*), Argument, Hamburg 1991 ff, ISBN 3-88619-421-3 (insgesamt 32 Notizhefte mit theoretischen Aufzeichnungen, geschrieben 1929-1936).
* Wolfgang Fritz Haug (Hrsg.): *Hegemonie bis Imperialismus* In: *Historisch-kritisches Wörterbuch des Marxismus* (HKWM) Band 6.1. Argument, Hamburg 2004, ISBN 978-3-88619-436-0 S. 2-30.
* Robert Keohane: *After Hegemony*, Princeton University Press, Princeton/NJ 1984
* Ernesto Laclau, Chantal Mouffe: *Hegemonie und radikale Demokratie*. Zur Dekonstruktion des Marxismus (Originaltitel: *Hegemony and socialist strategy* übersetzt von Michael Hintz und Gerd Vorwallner). In: *Passagen Philosophie*. Passagen, Wien 2000 (Erstauflage 1985), ISBN 3-85165-453-6. 
* Dieter Nohlen (Hg.): *Lexikon der Politik*, Band 1: *Politische Theorien*, München 1995, S. 174–180
* Benjamin Opratko: *Hegemonie. Politische Theorie nach Antonio Gramsci*, Münster 2012
* Stefan Robel: *Hegemonie in den internationalen Beziehungen. Lehren aus dem Scheitern der „Theorie der hegemonialen Stabilität“*, Dresdner Arbeitspapiere Internationale Beziehungen, DAP-2, Dresden 2001
* Heinrich Triepel: *Die Hegemonie. Ein Buch von führenden Staaten* [mit einem Vorwort von Gerhard Leibholz aus dem Jahre 1961]. 2. Neudruck der 2. Ausgabe Stuttgart 1943, Scientia, Aalen 1974, ISBN 3-511-00096-3 (Lizenz des Verlags Kohlhammer, Stuttgart 1938).

## Weblingg
* Lexikon der Globalisierung - Was ist eigentlich Hegemonie? (taz.de)
* Hegemonie im internationalen politischen System
* Hegemonie und Internationale Demokratie 
* Kommentierti Liddratuurliste für d Hegemoniitheorii vom Antonio Gramsci

## Fuessnoote
Basileios II.

Dr **Basileios II.** *dr Bulgaredööder* (, /*Wasilij Bulgaroubiez*; * 958 z Didymoticho; † 15. Dezämber 1025 z Konstantinopel) isch vo 976 bis 1025 Kaiser vom byzantinische Riich gsi. Er het zur Makedonische Dünastii ghöört. Si Regierigszit gältet allgemäin as e Glanzpunkt in dr byzantinische Gschicht.

## Lääbe
Bis zum Dood vom Johannes Tzimiskes 976 isch dr Basileios ywar Mitkaiser gsi, aber Macht het er käini gha. Wo dr Johannes gstorbe isch, het dr Bardas Skleros e Rebellioon aazettlet, wo aber rasch niidergschlaage worde isch. Dr Basileios het d Regierig aber erst chönne übernee, won er 985 si Groossunggle Basileios Parakoimomenos entmachdet het. 

Es het denn en Ufstand vo de Groossgrundbsitzer gee (987–998), dr Wladimir I. vo Kiew het sich 989 lo daufe und im Basileios si Schwöster Anna ghürootet.

Im Chrieg mit de Bulgare het Byzanz zerst Niiderlage müesse iistecke, aber schliesslig het dr Basileios d Armee vom Zar Samuel vo Bulgarie 1014 in dr Schlacht vo Kleidion im Strymondaal (Struma) bi Petritsch besigt. Dr Basileios het druf dr Biinaame *Bulgaroktónos* (Bulgaredööder, -schlächter) übercho. D Kämpf si no witer gange bis 1018 die bulgarisch Hauptstadt Ohrid gfalle isch. Bulgarie isch e Browinz vom byzantinische Riich worde.

Denn het dr Basileios im Oste gege d Araber kämpft und het Armenie annektiert.

## Kwelle
* Johannes Skylitzes, hrsg. von Johannes Koder: *Byzanz wieder ein Weltreich. Das Zeitalter der Makedonische Dynastie. Teil 1: Ende des Bilderstreits und Makedonische Renaissance*. Übersetzt, eingeleitet und erklärt von Hans Thrun, Verlag Stryria, Graz 1983, ISBN 3-222-10293-7

## Liddratuur
* Catherine Holmes: *Basil II and the Governance of Empire, 976–1025*. Oxford University Press, Oxford 2005, ISBN 0-19-927968-3.
* Ralph-Johannes Lilie: *Byzanz. Das zweite Rom*. Siedler, Berlin 2003, S. 246–256, ISBN 3-88680-693-6 (kritische, auf dem neuesten Forschungsstand fußende Darstellung).
* John Julius Norwich: *Byzanz: Auf dem Höhepunkt der Macht 800–1071*, Econ, Düsseldorf 1994, ISBN 3-430-17162-8 (populärwissenschaftliche Darstellung).
* Paul Stephenson: *The Legend of Basil the Bulgar-Slayer*. Cambridge University Press, Cambridge 2003, ISBN 0-521-81530-4.
* Paul Meinrad Strässle: *Krieg und Kriegführung in Byzanz. Die Kriege Kaiser Basileios' II. gegen die Bulgaren (976-1019)*. Böhlau, Köln 2006, ISBN 978-3-412-17405-7.

## Weblingg

*
Kiewer Rus

D **Kiewer Rus** bzw. **Kiewer Russland** (, , ) isch e middelalterligs Groossriich in Ostöiropa gsi, wo sis Zentrum z Kiew gha het und vom Ändi vom 9. Joorhundert bis ins 12. Joorhundert existiert het. Es wird as Vorlöiferstaat vo de hütige Staate Russland, Ukraine und Wissrussland aagluegt. Dr Begriff sälber isch erst in dr Nöizit vom russische Historiker Nikolai Karamsin as zitligi Abgränzig gegenüber de spöötere Wladimirer Rus und de Moskauer Rus brägt worde. D Zitgenosse häi im Land „Rus“ oder „russischs Land“ (*русская земля*) gsäit. Wie vili multiethnischi middelalterligi Groossriich cha mä dä  Herrschaftsverband nit mit de hütige Kategorie vom ene Nazionalstaat definiere.

## Weblinks
* 

## Liddratuur
* Simon Franklin, Jonathan Shepard: *The Emergence of Rus. 750–1200*. 1. edition, 2. imprint. Longman, London u.&nbsp;a. 1998, ISBN 0-582-49091-X (*Longman history of Russia*), (Engl.).
* Ernst Kunik: *Die Berufung der schwedischen Rodsen durch die Finnen und Slawen. Eine Vorarbeit zur Entstehungsgeschichte des russischen Staates*. W. Graeff's Erben, St. Petersburg u.&nbsp;a. 1844.
* Janet Martin: *Medieval Russia. 980–1584*. Cambridge University Press, Cambridge u.&nbsp;a. 1995 ISBN 0-521-36832-4 (*Cambridge medieval textbooks*), (Engl.).
* David Nicolle, Angus McBride: *Armies of medieval Russia. 750–1250*. Osprey, Oxford 2001, ISBN 1-85532-848-8 (*Osprey military men-at-arms series* 333) (Engl.).
* Gottfried Schramm: *Altrusslands Anfang. Historische Schlüsse aus Namen, Wörtern und Texten zum 9. und 10. Jahrhundert*. Rombach, Freiburg 2002 ISBN 3-7930-9268-2 (*Rombach Wissenschaft – Reihe Historiae* 12).
* Eva Verma: *Heiratspolitik in der Kiewer Rus*. In: Eva Verma: *„...wo du auch herkommst“. Binationale Paare durch die Jahrtausende*. dipa, Frankfurt am Main 1993 ISBN 3-7638-0196-0 (S. 35–40: Historische Karte).

## Fuessnoote
Zwischenwasser

**Zwischawasser** (amtlich *Zwischenwasser*) ischt a Gmuand im Bezirk Fealkirch (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Zwischawasser lit uf 525 Meter Höhe und heat dr Nama ufgrund dr Lag zwüschad drm Bach Frutz und dr Frödisch. Dr höchste Berg isch dr Hohe Fröscha mit 2004 Meter Höhe über Adria. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 19,4 % Landwirtschaftsfläch, 69,9 % Wald, 5,9 % Alpa, 1,8 % Sidlungsfläche und 3,0 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Zwischewasser siand Viktorsberg, Laterns, Rankweil, Sulz, Röthis und Dornbirn.

S bsundrige a dr Gmoand Zwischawasser isch, dass as an Ort mit dem Name gar net git, sondern dia Gmoand us verschiederna Dörfer zämma gsetzt isch. Dia Dörfer sind Muntlix, mit am Sitz vo dr Gmand und o dr neua Mittelschual, Batschuns, Dafins, Furx, Buchabrunna und Weng. 

Zwüschawasser isch o a sogenannte e5 Gmoand, des hoast, es isch klimamäßig an dr Spitze vo dr europäischa Gmeinda. O heat ma in Zwüschawasser dia erschte Solarschula z Österrich baut.

## Gschicht
Zwischewasser ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1127.

## Politik
Dr Bürgermoaschter vo Zwischewasser ischt dr Kilian Tschabrun.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Zwischewasser khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.zwischenwasser.at
* 

## Fuaßnota