open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Steff la Cheffe

D **Steff la Cheffe** (* 4. April 1987 z Bärn; richtig Name *Stefanie Peter*) isch e Schwizer Rapperin und Beatboxerin us em Bärner Schdatteil Breitenrain-Lorraine.

## Biografi
Mit drizäni het d Steff la Cheffe ihri erschde eigene Text gschribe. Parallel derzue het si mit Beatboxing agfange. Drü Johr schböter, wo si sächzäni gsi isch, het si erschdi Ufdritte gha. I dere Zit isch si au in verschidne Schdet usserhalb vo der Schwiz ufdrätte. So et si unter anderem Ufdritte as Beatboxerin z Paris, z Prag und z Berlin gha.

2009 het d Steff la Cheffe dr Andreas Vollenweider as Beatboxerin uf sine Konzärt begleitet. Zäme mit em Daniel Küffer si Lieder vom Vollenweider in ere komplett überarbeitete Version vortreit worde. Im gliche Johr isch d Steff la Cheffe am *M4Music* as *Newcomer of the Year* uszeichnet worde. Sie het zudäm der erschti Platz i der Kategori *Urban* beleit. Zudäm het si dr Vizewältmeischdertitel in der *Female-Kategorie* a de Beatbox-Wältmeischderschafte z Berlin bercho.

Zäme mit em Zürcher Reggae-Sänger Dodo het si nächär a ihrem erschde Soloalbum gschaffed. As Folg vo dere Zämearbet isch d Steff la Cheffe drümol uf em Dodo sim Album *Reggae Against the Machine* verdräte. Der Steff la Cheffe ires Debütalbum *Bittersüessi Pille* isch am 9. Mai 2010 erschine und het i der Schwizer Hitparade Platz 7 erreicht.

2011 het sie dr Swiss Music Award für s „Best Talent National“ bercho. 2014 isch ihre der Ida-Somazzi-Preis verlihe worde.

## Diskografie
* 2010: *Bittersüessi Pille* 
* 2013: *Vögu zum Geburtstag*
* 2018: *Härz Schritt Macherin*

## Witeri Veröffentlechige
* 2012: *Zu allem bereit* feat. Dodo - Samplerbeitrag Bock uf Rap 2 (BMMP)

## Quelle


## Weblinks
* Offizielli Website
* Rezension ''Bittersüessi Pille''
* Bericht über d Steff La Cheffe
* Videointerview mit der Steff La Cheffe
* Dokumentarfilm über d Steff La Cheffe
* Uszeichnige für Musigverchäuf: CH
Hochschule Luzern

D **Hochschuel Luzärn** (**HSLU**) isch e öffentlech-rächtlechi Fachhochschuel i der Schwizer Schadt Lozärn. Si isch 1997 under em Name «Fachhochschuel Zentralschwiz» (FHZ) gründet worde und isch die gröschdi Bildigsinstitution vo der Zentralschwiz.

5'042 Schdudierendi hei im Jahr 2015 e Bachelor- und 1'002 Schdudierendi e Master-Schdudiegang sowi 4'440 Schdudierendi es Witerbildigsprogramm (Schdichtag: 15.10.2015) a der Hochschuel Lozärn bsuecht. 308 Projäkt si in Forschig und Entwicklung neu gschdartet.

## Weblink
* D Website vo der Hochschuel Luzern
* 

## Quelle
Orishas

D **Orishas** isch e internazional erfolgrichi kubanischi Hip-Hop-Band, wo zersch vo 1999 bis 2009 exischdiert het und 2016 ihres Comeback gfiirt het.

2004 hei si dr Latin Grammy as beschdi Hip-Hop-Band bercho. Si si zäme mit andere Musiker vom Fidel Castro empfange worde. Das isch s erschde Mol gsi, wo di kubanischi Regierig öffentlech Hip-Hop unterschdützt het.

Di meischde Songtext vo de Orishas beziehnd sech uf s Gschehene z Kuba, öppe uf d Problem und d Freude vo de Iwohner vo Kuba. D Band will vo der fridleche Ferieinsel ablänke und em Hörer d Wält hinter de wisse Sandschdränd zeige, und thematisiert unter anderem (Kinder-)Prostitution (*Reina de la calle*), Emanzipation (*Mujer*) und Rassismus (*Tumbando y dando*). D Behandlig vo politische Theme hei au zur Zensur vo ihrne Veröffentlechige gfüert. D Gruppe behandlet aber au Theme wie Liebi, Sehnsucht und Fründschaft. Es Zitat: „I singe ned um z singe, ich singe um ned z hüle.“ (*No canto por cantar, canto por no llorar.*)

## Diskografy
* A Lo Cubano (2000)
* Emigrante (2002)
* El Kilo (2005)
* Cosita Buena (2008)
* Gourmet (2018)

## Quelle


## Weblinks

* https://web.archive.org/web/20170316232010/http://cubanbeats.com/?lang=de (*Former members of Orishas*)
La Nefera

D **La Nefera** (* 17. Novämber 1988 i der Dominikanische Republik as *Jennifer Perez*) isch e Schwizer Rapperin.

Mit zäni isch d La Nefera id Schwiz cho, wo si im Baselland ufgwachse isch. 2006 het si afo eigeni Songs z schribe und het mit em Rapper Steyr d Crew „Wortschatz los Dados“ gründet. E grosse Erfolg vo der Gruppe isch s Konzärt im usverchaufte X-tra z Züri gsi, as Vorband vo der kubanische Hip Hop-Gruppe Orishas, im Johr 2008. Im 2009 het d Gruppe ihri gmeinsami EP „Nuestra Frecuenzia“ veröffentlecht.

2013 het si ihr Sozialarbet-Schdudium a der Hochschuel Lozärn abgschlosse. Im gliche Johr het si bi 1 City 1 Song teilgno. Im Februar 2015 het si mit de Vybezbilder s Album *Skillz on Fire* veröffentlecht. Im Juli 2016 isch ihri Single *Odio* (uf Dütsch „Hass“) releast worde, und im Oktober vom gliche Johr het si ires erschde Solo-Debütalbum *A Lo Hecho Pecho* (uf Dütsch öppe: „me mues derzue schdoh, was me gmacht het“) usegä. Drbi isch si vo der Popförderig und em Musiknetzwärch vo der Region Basel unterschtützt worde. Im Januar 2017 isch si nach der Steff la Cheffe di zweiti Frau gsi, wo am Rap-Event Bounce Cypher vom Radio SRF Virus deilgno het.

## Links
* 
* https://web.archive.org/web/20170312194449/http://huglife.ch/?page_id=410

## Quelle
Abruzzen

D **Abruzze** (italiänisch *Abruzzo*) sind e Region vo Italie.

## Geografischi Laag
D Abruzze ligged zwüsched de Bärge vom Apennin und em Adriatische Meer. De Gran Sasso d’Italia isch mit fast 3000 Meter de höchsti Punkt vo Italie südlich vo de Alpe. I de Abruzze git's drü Landschaftstype: Bärge, Hügelland und Küste. Rund e Drittel vo dere Region staht under Naturschutz. 

D Abruzze zelled geografisch zu Mittelitalie, sind historisch aber immer die nördlichsti Region vo Süditalie gsi. D Region wird im Norde vo de Marke, im Weste vom Latium, im Süde vom Molise und im Oste vo de Adria begränzt. D Hauptstadt vo de Region isch L’Aquila. Det het 2009 es starchs Ärdbebe groossi Schäde aagrichtet.

## Gschicht
Im Altertum het die italischi Bevölkerig vo de Abruzze zu de Samnite und Picener ghört, wo i jahrzähntelangem Ringe von de Römer underworfe worde sind. 

Nach em Undergang vom weströmische Riich isch de Teil vo de Küstelandschaft bis is Mittelalter ine byzantinisch blibe. S übrige Gebiet vo de Abruzze isch e Teil vom langobardische Herzogtum Spoleto worde. D Langobarde und Byzantiner sind dur Normanne vertribe worde, wo s Gebiet vo de hütige Abruzze im 12. Jahrhundert mit irem süditalienische Königriich Sizilie vereinigt hend. Under de Staufer, wo s Königriich ggerbt hend, isch s Herzogtum Spoleto zum Chilestaat cho. Nach de Teilig vom Königriich Sizilie am Ändi vom 13. Jahrhundert sind die underitalienische Abruzzen vo Neapel us verwaltet worde und hend denaah zum Königriich Neapel ghört, nach em Wiener Kongress ab 1816 zum Königriich beider Sizilie. Sit 1861 gehört s Gebiet zum nüügschaffne Königriich Italie. D Gränze vo de Region hend sich hüfig veränderet, zletscht 1963, wo d Provinz Campobasso us de damalige Region *Abruzzi e Molise* usgeglideret und so die eigeständigi Region Molise bildet worden isch.

## Weblink
Belchentunnel

S **Bölchedunäll** isch es dreifachs Strossedunäll im Jura, a dr Gränze vo de beide Kantöön Baaselland und Soledurn i dr Schwiiz.

## Geografy
S Dunäll goot noch bi dr Bölcheflue dur d Jurahauptchetti, wo a dere Stell wäge dr Erosioon zimli schmal isch. Vo oben uf däm Felse gseet me uf beide Syte d Autobaan grad bi de Bordaal undem am Bärg. 

Es isch ä Deil vo dr Jurastreki vo dr Autobaan A 2. S Dunäll isch 3180 Meter läng und het zwoo Rööre, je eini für d Richtig vo Basel uf Egerchinge und umgcheert. S Nordbortaal ligt im Süde vo dr Basellandschäftler Gmeind Eptige. Dört isch grad bim Dunäll en Yfaart und en Usfaart. S Südportaal isch im Rickebachdaal bi de Hüüser vo *Rychewil* uf em Gebiet vo dr Soledurner Gmeind Häägedorf. Dört gid s kei Usfaart ussert für Wärch- und Rettigsauto, und es het no chlyni Parkblätz.

Vo Eptige goot e chlyni Näbestrooss höch überem Dunäll über d Kreete vo dr Jurachetti. Si chunt über d *[[Challhöchi]]* uf dr Südsyte vom Bärg uf Yflete abe. Und gäge Weschde goot vo Eptige us d Strooss übere Chilchzimmersaddel uf Schöndaal und Langebrugg, wo a dr Stroos vom Pass übere ober Haueschtei isch.

## Bouprojäkt
Ane 1960 hend d Bouarbete für d Autobaan und die beide Dunäll agfange, am 16. Oktober 1964 hed me dr Durchschlag im Bärg gfyret, und im Dezämber ane 1970 isch s Bölchedunäll für e Autovercheer freiggä worde.

Wil dr Felse a däre Stell vom Jura nid nume us feschtem Gschtei, sondern au us weichem Material wie Gips und Leemschichte bestoot, hend sech d Innewänd vom Dunäll langsam veränderet. Vo 2001 bis zum Joor 2003 isch es drum gflickt worde.

Sid em 2015ni isch näbem alte Dunäll e Boustell in Betrib, zum no ne dritti Dunällrööre z mache, wo im Joor 2022 söll fertig sy. Mid dere chönd in Zuekumpft au wen men i eim Dunäll öpis muess schaffe immer zwoo Rööre für e Vercheer offe blybe. Und s dritte Dunäll wäär im ene Noodfall hilfrych, wil s zwüsche de drei Baane Kweerstolle git.

## e modärni Legände: „ die Wyssi Frau“
I dr Zyt öppe vom 1980i bis zum 1983i hed me sech im Baselbiet mängmol e Gschicht verzellt von ere gschpässige Begägnig im Dunäll. Die Sach isch au i de Medie vo dr Schwiiz prichted und als Saag vo dr Regioon ufgnoo worde. Es sig vilne Autofaarer im Dunäll a Geischt erschyne, e Frau ganz mit wysse Chleider. Si heige nid gwüsst, wie die wäred dr Faart i ires Auto cho sig. Und si heig mid ne öppis gredt, me wüss nümm gnau was, vilecht wie zum se uf ne Gfoor ufmerksam z mache, si sig aber gly druf abe scho wider verschwunde gsi. Und das selle dozmol vil Lüt erläbt ha. Vo dere *wysse Frau vom Bölche* hend ane 2012 dr Jan Mühlethaler und dr Philipp Künzli en Churzfilm i dr Mundart gmacht.

## Lueg au
* Lischte vo Dunäll i dr Schwiiz

## Weblink
* Website vom Bölchedunäll

## Fuessnoote
Euthal

**Euthal** (uusgsprochä: *Öitaal*) isch es chlyses Dörfli im Bezirk Einsidle. Es lyt am südlichä Ändi vum Sihlsee. 

## S Dorf
Da s Euthal im Bezirk Einsidle isch, isch es natürli au im Kanton Schwyz. S Euthal isch s eerst Moul 1331 as *Öital* erwähnt worde. Es isch es starch ländlich prägts Huufädorf mit vilnä Wyler und Höf. D Dorfchilä hebt sich markant us dä Landschaft usä. Die isch vu 1790 bis 1792 buut wordä. Dä Cloosterbuumäister Brüeder Jakob Natter hät si a dä «Schmärzhafte Muettergottes» gwyht. 1800 hät si für e churzi Zyt as Pfarrchile tienet. 

Südlich vum Dorf isch d Gränze zum Bezirk Schwyz. Glychzytig bildet diä d Mundartgränzä vum Einsidler zum Ybriger Dialäkt.

## Iiwohner

1888 häts 103 Hüüser mit 126 Huushält ggää.

## Literatur
* Linus Birchler: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Schwyz,* Band I: *Die Bezirke Einsiedeln, Höfe und March* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 1). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1927.
* Anja Buschow Oechslin, Werner Oechslin: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Schwyz.* Neue Ausgabe Band III.II.: *Einsiedeln II. Dorf und Viertel Einsiedeln* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 101). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 2003. ISBN 3-906131-75-0.
* 

## Weblink
* d Websyte vom Ywohnerverain

## Fuessnoote
Apulien

**Apulie** (italiänisch *Puglia*) isch e Region vo Italie.

## Geografischi Laag
Apulie isch e Region vo Süditalie und liit am Adriatische und Ionische Meer. D Salento-Halbinsle am Südzipfel vo Apulie bildet de «Absatz» vom «italiänische Stiefel». Apulie isch e eher flachi Gägend, nur d Gargano-Halbinsle isch zimlich bärgig. 

## Gschicht
Im Altertum het's z Apulie griechischi Städt wie Taras (hüt Tarent) gäh, und d Römer hend mit de Via Appia zwüsched Rom und Brindisi e Verbindig uf Griechenland gschaffe. Nach de Völkerwanderig het Apulie zum Byzantinische Riich  vom Kaiser Justinian I. ghört. Au nach de Langobardeniifäll us em Norde het Apulie bis im 10. Jahrhundert zu Byzanz ghört.

Zu dere Ziit sind die muslimische Sarazene z Süditalie iigfalle und hend det Staate gründet. Im 11. Jahrhundert sind d Normanne vo Sizilie här au uf Apulie cho. Under irer Herrschaft isch Apulie e Station uf em Wäg vo de Chrüzfahrer gsi.

Dur d Hürat mit de Konstanze, de Tochter vom normannische König Roger II., isch de Heinrich II. us em Gschlächt vo de Staufer i Bsitz vo dem Gebiet cho. Si Sohn, de Friedrich II., het d Burg Castel del Monte buue la, wo die berüehmtisti Staufer-Burg worden isch.

Nach de Staufer isch Apulie zum Königriich Sizilie und denaah zum Königriich Neapel under em Huus Anjou cho. Die neapolitinischi Chrone isch under spanischem Iifluss gsi, bis zur Gründig vom italiänische Staat 1861.

Im 20. Jahrhundert isch Apulie als Heimet vo de mafiöse Organisation Sacra Corona Unita bekannt worde.

## Weblink
Hozan Dedo

Der **Hozan Dedo** (uf Türkisch **Ozan Dedo**) isch e kurdische Musiker, wo in der Schwiz asässig isch.

Dr Dedo spiilt Saz und singt drzue Lieder us em Läbe. Sini Musikvideo dräit er in Kurdistan und in der Schwiz. Sini Song chame im Radio *Dengê Kurdistanê* lose, in der Türkei isch er e Person vom öffentleche Läbe.

## Lieder (Uswahl)
* *Edis bese deng min nekin* (2014)
* *Tuçu tene mam*
* *Disa eze te bir bikim – Yine'de seni unuturum*

## Nedsadressa
* 

## Fueßnote
Lasse Linder

Dr **Lasse Linder** (* 1994 z Sanggalle) isch e Schwiizer Filmemacher. 

## Läbe und Wärch
Dr Linder het bis 2012 d Kantonsschuel Heerbrugg bsuecht. Nochär het er churz Germanistik und Filmwüsseschaft studiert und as Filmeditor gschaffed.

Siini Churzfilm *Psilocybin* (2015) und *Kleinklima* (2016) sin bim 72–Sekunde–Online-Filmwettbewerb vom Zurich Film Festival *(ZFF 72)* zeigt worde. Im Johr 2016 hed er zäme mit em Omid Taslimi dr Dokumentarfilm *[[Be aware and share]]* gmacht, wo d Flüchtlingskrise z Europa ab 2015 zum Thema het.

Vo 2016 bis 2019 het er es Bachelorstudium „Video, Fokusfeld Regie“ a der Hochschuel Lozärn Design & Kunst absolviert. Zudäm het er für d Videoentertainers GmbH gschaffed und isch Leiter vom Beriich Film und Aktuar vo der Ostschwizer Kulturplattform „Kein Kollektiv“ gsi.

2017 het der Linder mit em Maximilian Hochstrasser der Dokumentarchurzfilm *Gifted Hearts* dräit. Der Film verzellt, wie Schwizer Spezialiste härzchranki Chinder in eme spärlich usgrüstete Spital z Asmara operiere.

2018 het er bim Schwiizer Spilfilm *[[Tranquillo]],* wo im Früejohr 2018 erschine isch, s Making-of gmacht. 

Im gliche Johr het er der 10–minütigi Churzfilm *Bashkimi United* dräit übere Coiffeur Bashkim, wo mit sine Kunde die grosse Läbesfroge ästhetisch erkundet. Im November 2018 het er für dä Film bi de „22. Kurzfilmtage“ z Winterthur in dr Sparte *Preis Schweizer Filmschulentag* e «Lobende Erwähnung» übercho. Mit däm 9:55 Minute lange Churzfilm isch er au bim Basler Gässli-Filmfestival aaträtte. Am 2. Dezember 2018, bim 8. Ostschwizer Churzfilmwettbewerb im ehmolige Kino Palace z Sanggalle, hät de Lasse Linder zäme mit em Dejan Barac us Widnau mit em Film *Bashkimi United* i de Kategorii «über 20 Jahre» de erschti Priis gwunne.

2019 het er der mehrfach uszeichneti Churzfilm *[[Nachts sind alle Katzen grau (2019)|Nachts sind alle Katzen grau]]* dräit. Der Film handlet vom Christian, e Maa, wo mit zwei Chatze zämeläbt. Eini vo de Chatze lot er im Usland vomene Kater befruchte, damit er sin unerfüllte Chinderwunsch cha erfülle. Der Film isch es Melodrama, wone unkonventionelli Beziehig zwüsche Mönsch und Tier darstellt.

## Weblink
* Literatur vu un iber Lasse Linder in dr bibliografische Datebank WorldCat
* 
* 
* 

## Quelle
Basilikata

D **Basilikata** (italiänisch *Basilicata*) isch e Region vo Italie.

## Geografischi Laag
D Basilikata liit z Süditalie und gränzt a Kampanie, Kalabrie und Apulie. I de Provinz Potenza het sie Aateil am tyrrhenische und i de Provinz Matera a de ionische Meeresküste. D Gägend dezwüsche isch hügelig bis bärgig.

## Gschicht
De Name «Basilicata» chunnt us de byzantinische Ziit, vo de damalige Bezeichnig Basileus für de Kaiser. Nach de normannische Eroberig vo Süditalie het en Verwaltigseinheit, wo die hütige Provinze Potenza und Matera umfasst so gheisse. En andere Name für die Region isch Lukanie, vom antike Volch vo de Lukanier. I de faschistische Ziit und bis 1947 het sie offiziell so gheisse. Tradtionell umfasst Lukanie aber au e Teil vo de Provinz Salerno z Kampanie.

## Weblink
Neverage

**Neverage** isch e Schwizer Popband, wos sit 2012 git. D Texte vo de Lieder wärde uf Änglisch gsunge.

## D Gschicht vo der Band

Neverage isch 2012 gründet worde und beschdoht hüt us em Leadsänger und Songwriter Philippe Baumann, em Gitarrist und Songwriter Lucas Briccos sowi us em Gitarrist Giuseppe Puglisi. 2014 het Neverage d Band Myron, mit dere si s gliche Zielpublikum teilt, auf dere ire „Butterfly-Tour“ dür d Schwiz begleitet. Im gliche Johr isch Neverage (näbe der Schwizer Rockband Brain Bucket) Vorgruppe vom Bryan Adams gsi. Dr mit em Chris Haffner produzierti Song *I Know You’re There* het s 2015 uf e Platz 26 vo der Schwizer Hitparade gschaffed. Ihri 2016 veröffentlechti EP *Face2Face* het Platz 33 vo der Schwizer Hitparade erreicht. Im gliche Johr isch d Band im Dokumentarfilm *[[Be aware and share]]* as Teilnämer vom Benefizkonzärt für s glichnamige Flüchtlingshilfswärch erschine.

## Diskografie

### Album ''Right Way'' (2014)

# Let's Sing This Song   
# Right Way
# No Matter
# Our Story
# Who I Am
# About You And Me
# I Feel Free
# Let Me Go

### Album ''Face2Face'' (2016)
# *I Know You’re There.* Song, 2015.
# *You Can.* Song, 2015.
# *Right Way.* Song, 2016.
# *Let Me Go.* Song, 2016.
# *I Know You're There (Akustik).*

## Quelle


## Weblinks

* Offizielli Website vo der Band ''Neverage''
G-Free

Dr **G-Free**, au **GFreenius**, isch e US-amerikanische Hip-Hop-Künstler bzw. Rapper us Cape Cod (Massachusetts); är isch massgäblech vom Big L, vom Big Pun und vom Biggie beiflusst worde. Noch es paar Johr „Underground“-Tätigkeit het er 2016 sis erschte Full-Length-Full-Album veröffentlecht mit em Titel *Dawildchild LP*, es Projäkt, wo vom DJ HiYella produziert worde isch. Dr G-Free het scho mit em Rockness von Heltah Skeltah, mit em Statik Selektah, mit em Big Shug, mit em Akrobatik, mit em Edo G, mit em Ruste Juxx und mit em Termanology zämmegschafft.

## Diskografi (Uswahl)

* *Tap out* featuring Akrobatik (2016 z Basel dräiht)
* *Mafamatikz* featuring Termanology & Ruste Juxx (2016)
* *Da Wildchild LP* featuring Termanology, Ruste Juxx, P, Djhiyella, Akrobatik, Big Shug, Edo G (2016)

## Quelle


## Weblinks

* Website vo G-Free / DJ HiYella
Akrobatik (Rapper)

Dr **Jared Bridgeman** (* 1. Merz 1975), besser bekannt as **Akrobatik**, isch e US-amerikanische Rapper us Dorchester, Boston. Är isch unter anderem Teil vo der Hip-Hop-Gruppe The Perceptionists mit em Mr. Lif und em DJ Fakts One, wo im Jahr 2005 dr *[[Black Dialogue]]* veröffentlecht hei. Är het zuedäm unter anderem mit em Edo G, mit em Guru, mit em Slaine, mit em M-Dot, mit 7L & Esoteric und mit em Termanology zämegschaffed.

## Trivia
Em Akrobatik sis 2014 erschinene Album *Built to Last* isch as eis vo de 40 beschde Hip-Hop-Albe 2014 ernennt worde. 2014 und 2015 het er Gaschtvorläsige am University of Massachusetts Boston Honors College gä, woner dr Kurs „Hip Hop: History and Practice“ bi der Professorin für American Studies, der Rachel Rubin, gleitet het.

## Diskografie
;Studioalbe
**Balance* (2003)
**Black Dialogue* (mit The Perceptionists) (2005) 
**Absolute Value* (2008)
**Built to Last* (2014)

;Kompilazione
**Detonator Records Vol.1 Compilation* (mit C-Rayz Walz, Breez Evahflowin und Snacky Chan) (2002)
**The Lost Adats* (2003)
**Essential Akrobatik, Vol. 1* (2007)

;EPs 
**The EP* (2002)
**Antihero EP (with LX-Beats)* (2016)

;Singles 
*"Ruff Enuff" b/w "Woman" (1998)
*"Say Yes Say Word" (1999)
*"Internet MCs" (2000)
*"U Got It" (2001)
*”Hypocrite" b/w "Strictly for the DJ's" (2002)
*"Remind My Soul" (2003)
*"A to the K" b/w "Beast Mode" (2006)
*"Put Ya Stamp on It" (2008)
*"Alive" (2012)

;Gaschdufdritt 
*7L & Esoteric - "State of the Art" from *The Soul Purpose* (2001)
*Mr. Lif - "Post Mortem" from *I Phantom* (2002)
*Push Button Objects - "Fly" from *Ghetto Blaster* (2003)
*Raw Produce - "Rick Cerrone" from *The Feeling of Now* (2004)
*Mr. Lif - "Mo' Mega" from *Mo' Mega* (2006)
*Effect - "Crush the Competition" from *Fine Tuned Tantrum* (2008)
*Fabio Musta - "I Still Want More" from *Passport* (2009)
*Snowgoons - "The Real Talk" from *Black Snow 2* (2013)
*N.B.S. - "We on That" from *Budavets* (2014)

## Weblink

* 
* Akrobatik uf Allmusic

## Quelle
Ortenauer Narrenbund

Dr **Ortenauer Naarebund** (ONB) isch e Verband vu Faasnetszimft in dr Ortenau. Är isch am 10. Septämber 1981 z Appewiir grindet wore. Dr Naarebund isch in dr Form vun eme yydraite Verain organisiert. Är isch Mitglid im *Arbeitskreis Alemannische Heimat e. V. Freiburg*. Syter anne 2012 isch s „Narrepalais“ z Kääl Sitz vum Verband.

Dr ONB isch di jingscht vu dr drei in dr Ortenau aktive Naareverainigunge. D Mitglidszimft vum ONB stammen us em Ortenaukrais un dr Landkrais Raschti un Fraidestadt im Nordweschte vum Verbraitigsbiet vu dr schwebisch-alemannische Faasnet (in dr Ortenau sait mer zmaischt „Faasend“). S Biet isch au bregt vum rhynische Karneval.

## Regione
Dr Naarebund dailt sy Verbraitigsbiet in sibe Regionen yy:
*Bihlot/Murg
*Hornisgrinde
*Hanauerland
*Renchdal
*Hohberg/Lohr
*Offeburg
*Kinzigdal

## Mitglidszimft
Syt 1989 isch au dr Verain *Einhorn Saverne* vu Zàwere im Elsass Mitglid vum ONB. 2011 isch d niderländisch Faasnetsgsellschaft *De Kraonige Zwaone* (Stolzer Schwan) vu Huissen in dr ONB ufgnuu wore.

*Ainzelfigure* wären in dr Tabäll kursiv dargstellt. Gnännt sin nume Naarefigure vu dr schwebisch-alemannische Tradition. Vyl Zimft hän derzue au no Musikgruppe, Zumftreet, Fahnedreger un anderi Zumftfigure. Zue dr ender karnevalistisch bregte Veraine im ONB ghere au no anderi Gruppe un Ainzelfiguire wie Elferroot, Prinzebaar, Danzgarde un Theatergruppe.

## Literatur
*Brunhilde Brandt (Redaktion): *Närrische Ortenau*. Ortenauer Narrenbund, Offenburg 2002, ISBN 3-00-010590-5 (148 S.)

## Weblink
* Ortenauer Naarebund
* Ortenauer Naaredäg

## Fueßnote
Emilia-Romagna

D **Emilia-Romagna** isch e Region vo Italie.

## Geografischi Laag
D Emilia-Romagna liit im nördliche Mittelitalie und gränzt im Norde a Po, a Venetie und d Lombardei, im Oste a s Adriatische Meer. Im Süd het sie Aateil am Apennin und gränzt a d Toskana, d Marke und San Marino, im Weste a s Piemont und Ligurie. 

## Gschicht
Der Ostteil vo de Region, d Romagna, isch e historischi Landschaft, wo jahrhundertelang zum Chilestaat ghört het. Ire Name chunnt aber us de vorhärige Herrschaftszyt vo de Langobarde. Die hend ires „römisch“ (oder byzantinisch) Gebiet under em Name *Romania* vo irem eigete Gebiet, de Langobardia (Lombardei), abgränzt.

D Emilia, wo im Weschtteil vo de hüttige Region lyt, het sich lang i die historische Herzogtümer Parma und Modena glideret, wo lang zwüsched de Habsburger und de Bourbonen umkämpft gsi sind. De Name *Emilia* stammt vo de antike Römerstrass Via Aemilia, wo hie ire Name uf ne ganzi Region überträit het.

## Weblink
Marga Vogel

D **Marga Vogel** (* 15. Mai 1892 z Schopfe; † 5. Oktober 1968 uf dr Richenau) isch e dytschi Haimetdichteri gsii. Mer chännt si wäge ihre alemannische Gedicht, wu churz vor ihrem Dod in eme Biechli publiziert wore sin.

## Lääbe
D Vogel isch e Dochter vum Josel Vogel, eme Handwärcher vu Schännau, un dr Marie Vogel geb. Schwarz vu Marzell gsii un as ainzig Chind vun ene z Schopfe ufgwagse un uf Schuel gange.

No dr Schuel het si z Wiesbaden e Lehr as Chindergärtneri gmacht un isch derno uf Frankrych, an Gämfer See gange go Franzesisch leere. Bis zum Uusbruch vum Erschte Wältchrieg het si druf z Ängland as Erzieri in ere Familie gschafft. Im  Chrieg het si as Rot-Chryz-Schweschter in verschidene Frontlazarett gschafft. Noch em Chrieg het si z Griecheland wider as Erzieri in ere Familie gschafft. Vu 1928 bis 1952 isch si schließlig Oberi vum Chraisaltershaim z Rhywyler gsii. Im Zweete Wältchrieg isch s Haim zwaimol evakuiert wore. Iber die Zyt het si in dr Zytschrift Die Markgraftschaft unter em Titel *Kleine Odyssee am Oberrhein* brichtet. As Räntneri het si zerscht z Chrozige un schließli z Rhyfälde gläbt.

D Vogel het si scho as jungi Frau fir di Alemannische Gedicht vum Johann Peter Hebel inträssiert. Wu im Mai 1910 z Mille ne Hebel-Dänkmol yygweit woren iosch, het si dert Grieß us em Oberland mit eme aigene Gedicht uf Alemannisch brocht. Si het uf Hochdytsch un uf Alemannisch gschribe, Gedicht un au Prosa. Anne 1956 isch unter em Titel *Herz auf Bewährung* e stark autobiografisch bregti Verzellig us dr Zyt vor em Erschte Wältchrieg uf Hochdytsch uusechuu. Si isch um die Zyt au as Dialäktdichteri in dr Region bekannt wore, anne 1959 isch si au mol bi aire vu dr „Oberrheinische Dichterlesungen“ gsii, wu dr Hubert Baum organisiert ghaa het. Zue irem 70. Geburtsdag het dr Sidweschtfunk anne 1962 e Sändig iber sii mnit ere as Gascht gmacht. Dr Hubert Baum het ire Gedicht *Alte, guete Rot* in sy Anthology *[[Freude am alemannischen Gedicht]]* (1968) ufgnuu un e Interpretazion derzu gschribe. Aigetli hätte iri alemannische Gedicht in dr Silberdistel-Reihe im Verlag Moritz Schauenburg sotte uusechuu, aber s isch us irgedeme Grund nie doderzue chuu, wäge däm het si s Biechli *Alemannische Gedichte* anne 1968 im Schopfemer Verlag Georg Uehlin vereffetligt.

Am 5. Oktober 1968 het d Vogel d Auge fir immer zuegmacht. Si isch im Grab bi imre Unkel Rudolf Vogel, em ehmolige Oberburgermaischter vu Rhyfälde, vergrabe wore.

## Wäärch
* *Herz auf Bewährung. Erzählung.* 1956
* *Kleine Odyssee am Oberrhein.* In: *Die Markgrafschaft.* Nr 6/7, Jg. 1961
* *Alemannische Gedichte.* Vorwort von Pfarrer Mennicke. Georg Uehlin, Schopfheim 1967

## Literatur
* Rüdiger Hoffmann: *Marga Vogel. Zum 100. Geburtstag der Dichterin.* In: *Das Markgräflerland: Beiträge zu seiner Geschichte und Kultur.* 55.1993, Heft 1.1993: 147−153 (Digitalisat)

## Weblink
* Marga Vogel uf LEO-BW
* d Marga Vogel uf em Wiesentäler Alemannenweg
* Täxtprobe bi dr Muettersproch-Gsellschaft
Liebersbronn

**Liebersbronn** isch a Stadtdoel vo Essleng. S ligt am Schurwald em Nordoschta vo dr Stadt zwischa Wiflengshausa em Norda ond Hegneschberg ond Kemmichsweiler im Sida.

Zom erschta Mol gnennt worda isch Liebersbronn em Johr 1284 als *Luibersbrunne*. Em Johr 1803 isch Liebersbronn zamme mit Wiflengshausa ond Kennaburg zua Essleng eigmoended worda.

Zom Aagucke gibt s d Villa Zenneck vo 1871, d Alt Schual vo 1848, d Ruahbank vo 1846, s Gaschthous zua dr drei Lenda vo 1899 ond s Alt Jägerhous vo 1750.

Em Flegga geits a haufa Vereine, oiner isch dr Förderverein Wir vom Berg e.V. der sich om Feschtle ond andre kulturelle Sacha kümmert.

## Weblink
Friaul-Julisch Venetien

**Friaul-Julisch Venezie** (italiänisch *Friuli Venezia Giulia*, furlanisch *Friûl Vignesie Julie*, slowenisch *Furlanija Julijska krajina*) isch e autonomi Region vo Italie.

## Geografischi Laag
Friaul-Julisch Venezie liit im üsserste Nordoste vo Italie und gränzt im Weste a Venezie, im Norde a Östriich und im Oste a Slowenie. Im Süde liit d Adria. D Küste isch e Landschaftsteil vo dere Region, so wie au d Usläufer vo de Poäbeni im Friaul, de Ostalpe und em Karstgebiet i de Nöchi vo Triest. 

## Gschicht
S Friaul, hüt d Provinze Udine und Pordenone, isch 1866 als Teil vom vorhär östriichische Venezie is Königriich Italie iiglideret worde. 

Julisch Venezie, hüt d Provinze Görz und Triest, isch s ehemalige östriichische Küsteland, wo mit em Vertrag vo Saint-Germain 1919/20 zu Italie cho. Nach em Zweite Wältchrieg isch es zue wiitere Gränzverschiebige zwüsche Italie und Jugoslawie cho. Bis 1954 isch Triest, d Hauptstadt vo de Region, under de Alliierte als freis Territorium verwaltet worde, sithär isch es definitiv e Teil vo Italie. 

## Bevölkerig

Näbe Italiänisch git's im Friaul-Julisch Venezie drü anerchännti Minderheitesprache: Furlanisch, Dütsch und Slowenisch. Furlanisch isch e rätoromanischi Sprach, kei italiänische Dialäkt. Dütsch isch die chlinsti Sprachgruppe, gredt i de Täler a de Gränze zu Osttirol und Kärnte. Slowenisch isch d Sprach vo de bestgschützte Minderheit a de Gränze zu Slowenie, vom Kanaltal bis Triest.

## Weblink
Kriegsberg

Dr **Kriegsberg** isch a Weiberg midda en Schduagrd, glei beim Hauptbahhof.

Se händ en 1259 zom erschde mol erweehnt. Er isch no anderthalb Hektar groß ond steil. 

1938 händ d Freihärra Moser von Filseck den Weiberg a d IHK verkauft, die baut zsemma mit dr LBS haubtsächlich Trollengr drauf a.

Am obera End (ma ka abr ed nauf laufa) isch dr chinesisch Garta uf 353 m.

## Weblingg
* ''In der IHK-Weinberghütte sollen Weichen für S 21 gestellt worden sein'' d politisch Bedeitong vo dem Buckl e dr Südwestpresse, Artikel vom 12. Dezember 2014
Ligurien

**Ligurie** (italiänisch *Liguria*) isch e Region vo Italie.

## Geografischi Laag
Ligurie erstreckt sich nur am im ene schmale Küstestreife entlang am Ligurische Meer. Im Weste liit Frankriich, ganz im Oste d Toskana. Im Norde wird Ligurie dur d Seealpe und de Apennin begränzt. Det gränzt Ligurie a d Regione Piemont, Lombardei und Emilia-Romagna. 

## Gschicht
De Name Ligurie chunt vo de vorrömische Ligurer. Im 3. Jahrhundert v. Chr. isch Ligurie under römischi Herrschaft cho. Währed de Kaiserziit isch Ligurie e Region vom römische Italie gsi, scho damals mit de Hafestadt Genau als Mittelpunkt. Im Mittelalter het de liguirischi Küstestreife zur Republik Genua ghört, ere Seemacht im Mittelmeer und im Schwarze Meer.

Wo d Republik under em Iifluss vom Napoleon undergange isch, isch 1797 die Ligurischi Republik gründet worde. 1805 isch sie wieder ufglöst worde, und s Territorium isch Frankriich aaglideret worde. Nach em Wiener Kongräss isch Ligurie wichtig gsi für s Königriich Sardinie-Piemont, wo 1861 im Königriich Italie ufgangen isch. Im 19. Jahrhundert isch d Bevölkerig vo Genua aber immer no republikanisch orientiert gsi. Im Revolutionsjahr 1848 isch es drum zu republikanische Urueh cho.

S hüttig Ligurie isch, wie die andere Regione «mit Normalstatut», 1970 as italiänischi Region ggründet worde.

## Weblink
Badenfahrt

D **Badefahrt** isch e meedägig Volksfescht z Baden in dr Schwyz.

Si wird in dr Regle nume all zee Johr organisiert, isch aber mit bis zue aire Million Bsuecher ais vu dr greschte Fescht vu dr Schwyz un s mit Abstand grescht im Kanton Aargau. D elft Uusgab vu dr Badefahrt het in dr zee Däg vum Frytag, 17. Augschte bis zum Sunntig, 26. Augschte 2007 stattgfunde un isch unter em Motto «Welt statt Baden» gstande. Ab un zue git s fimf Johr vor bzw. noch ere Badefahrt e Stadtfescht, wu im Volksmund «chlini Badefahrt» gnännt wird. Zem Byschpel het s anne 2012 vum 17. bis zum 26. Augschte ne Stadtfescht unter em Motto «Geschichte schichten» gee, wu au an d Schlyssig vum Schloss Stein 300 Johr vorhär gmahnt het. Di negscht Badefahrt findet vum 18. bis zum 27. Augschte 2017 statt.

## S Fescht
S Fescht findet in dr ganze Altstadt statt, au um dr Bahnhof ume. Wichtig sin di rund 110 „Feschtbäize“: Reschtaurant, Bar un anderi Attraktione, wu zum große Dail vu Verain us dr Region organisiert un bedribe wäre. Doderby wäre us aifache Bierzält fantsyvolli Kreatione. Fir "Welt statt Baden" 2007 sin unter anderem e Moulin Rouge, e French Quarter, e griechische Tämpel, e Bambustämpel, e Sing Sing un e Chloschterwirtschaft ufgstellt wore.

Derzue git s e Hufe kulturälli Veraastaltige, wie z. B. Theateruffierige oder Openair-Kunzärt mit Band un Musiker. Hegschtpinkt vum Fescht sin d Umzig, wu an dr beede Feschtsunntig durgfiert wäre, wu si alli Verain bresäntiere, wu bi dr Badefahrt derby sin, un s groß Fyyrwärch iber dr Ruine Stäi.

## Chronology
;Großi Badefahrte

;Chlini Badefahrte

## Lueg au
* d Lischte vo de läbige Tradizioone vo dr Schwiiz

## Literatur
* David Hess [der Jüngere], Alex Spichale (Illustrator): *Badenfahrt*. Das Buch dazu. Baden-Verlag, Baden AG [o.&nbsp;J.].
* Roman Huber: *Darum fährt man nach Baden.* In: Welt statt Baden (Festzeitschrift der Badenfahrt 2007).

## Weblink

* Websyte vu dr Badefahrt

## Fueßnote
Roland Hofmaier

Dr **Roland „Hofi“ Hofmaier** (* 20. Jänner 1946 z Wäär; † 14. Septämber 1985 z Steine-Endeburg) isch e dytsche Liedermacher gsii.

## Lääbe
Dr Hofmaier het Speditionschaufmann glehrt un derno as Wärbetäxter bim Schöpfflin gschafft. Im Septämber 1985 isch er im Alter vu 39 Johr an Chräbs gstorbe. Är isch ghyrote gsii un het mit syre Frau Elly ne Suhn, Frank, ghaa.

Mer chännt vun em au hit no Lieder wie „Im Wiesetal“, „S’Morgedrama“, „Nie meh Fleischchäs“, „S’alt Kanapee“, „Mänkmol mein i“ oder „…einewäg“? Är het iber sy Haimet, s Markgreflerland gsunge, aber au Lieder gege d Atomchaft un iber Gäldgier. Sy erschti Ufnahm, s Wisedal-Lied, het er anne 1976 bi me Bsuech vum Sidweschtfunk-Studio gmacht. Är het insgsamt rund 40 Lieder gschribe, guet d Helfti dervu isch sin uf syne boode Langspiilblatte „mänkmol mein i“ un „einewäg“ druf. Iber syni Täxt het dr Alexander Huber anne 2003 gschribe:

Är sälber het emol gsait, är wett „[e] bizzeli Freud unter d’Lüt bringe und au eweng zum Nochdenke arege — d Welt verbessere chan i doch nit. Wenn s au schön war, si tat sich eweng bessere.“

Ab 1978 isch er Mitglid im Vorstand vu dr Muettersproch-Gsellschaft gsii.

## Diskografy
* *mänkmol mein i. Langspielplatte mit Mundartliedern zur Gitarre gesungen.* Verlag Elroton, Steinen 1980
* *Lied / Rigs vo gestern un morn. Liederbuch.* Moritz Schauenburg Verlag, Lahr 1981
* *...einewäg. Langspielplatte mit Mundartliedern zur Gitarre.* Verlag Elroton, Steinen 1982

## Literatur
* *[https://web.archive.org/web/20160322201928/http://www.badische-heimat.de/heft/reprint/1983_2_mundart.pdf Hofmaier, Roland]*. In: Badische Heimat. Rombach, Freiburg i. Br. ISSN 0930-7001. - Bd. 63 (1983), 2, S. 341
* *Autoren aus dem Dreiländereck.* In: Alemannisch dunkt üs guet I/II 2000, S. 36–37
* Uli Führe: *Zum 20. Todestag von Roland Hofmaier.* In: Alemannisch dunk üs guet III/IV 2005, S. 39-41

## Weblink
* Hofmaier, Roland uf Leo-BW
* Alexander Huber: Bänkelsänger der Alemannen, Der Sonntag, 19. Jänner 2003
* dr Roland Hofmaier uf em Wiesentäler Alemannenweg

## Fueßnote
Marken

D **Marke** (italiänisch *Marche*) sind e Region vo Italie.

## Geografischi Laag
D Marke ligget z Mittelitalie zwüsched em Apennin und de Adria. Im Weste gits e Küstestreife mit der Städt Ancona, Pesaro und Fano. Hinder de Küste erstreckt sich s Hügelland mit de alte Städt Urbino und Ascoli Piceno. Im Apennin gränzet d Marke a d Region Umbrie, im Norde a d Emilia-Romagna und San Marino, im Süde a s Latium und d Abruzze.

## Gschicht
Im Altertum hend d Picener i de Marke gläbt. Sie sind 268 v. Chr. mit de Eroberig vo de Hauptstadt Asculum vo de Römer underworfe worde. De Name Marke isch entstande, wo die Gägend i de Karolingerziit a de südliche Riichsgränze glägen isch. Es het d Marca Fermana, d Marca Camaritana und d Marca Anconitana gäh. Ab em 12. Jahrhundert isch s ganze Territorium vo de Marke e Teil vom päpstliche Chilestaat z Mittelitalie gsi.

1860 sind d Marke zum Königriich Italie cho. Erst i de Lateranverträg 1929 het de Heilig Stuhl uf das Gebiet verzichtet. De Mariewallfahrtsort Loreto gilt hüt nach Rom als zweitwichtigste Wallfahrtsort vo Italie. D Loretowallfahrte mit de Verehrig vom Heilige Huus gönd uf d Ziit nach de Chrüzzüg im Mittelalter zrugg.

## Weblink
Molise

**Molise** isch e Region vo Italie.

## Geografischi Laag
Molise isch die chlinsti italiänischi Region, sowohl nach Flechi und Iiwohnerzahl. D Region mit de beide Provinze Campobasso und Isernia liit zwüsched em Apennin und de Adria. Sie ghört zu Süditalie. 

## Gschicht
D Region Molise teilt d Gschicht vo irne Nachberregione, de Abruzze im Norde und Apulie im Süde. D Sprachminderheit vo de Moliseslawe, wo kroatischi Wurzle hend, git's aber nur in es paar Ortschafte vom Molise. S Moliseslawisch het ungfähr 1700 Sprächer.

Molise isch erst sit 1963 en eigeständigi Region. Vorhär het sie zu de Abruzze ghört. 

## Weblink
Trentino-Südtirol

**Trentino-Südtirol** (italiänisch *Trentino-Alto Adige*, ladinisch *Trentin-Südtirol*) isch en autonomi Region vo Italie, zämegsetzt us de autonome Provinze Trentino und Südtirol. De gröscht Teil vo de regionale Kompetänze isch sit de 1970er Jahr a die beide Provinze oder Länder übergange.

## Geografischi Laag
D Region Trentino-Südtirol gränzt im Norde a Östriich, im Nordweste a Schwiizer Kanton Graubünde und a die italiänische Regione Lombardei und Venezie im Weste bzw. Süde und Oste. D Landschaft isch starch dur d Alpe prägt, bsunders vo de Dolomite. Mit 3905 Meter isch de Ortler de höchsti Bärg vo de Region. De Hauptfluss isch d Etsch, wo dur beidi Länder fliesst. Au de nördlichi Teil vom Gardasee, em gröschte italiänische See, ghört zu Trentino-Südtirol.

## Gschicht
Bis zum Erste Wältchrieg het d Region zur Gfürstete Grafschaft Tirol ghört, eme Chronland vo Östriich-Ungarn. De Grossteil vom Trentino het bis 1804 das faktisch Tirol abhängige Fürstbistum Trient bildet, nachhär isch s als Wälschtirol ganz zu Tirol cho.

Im Fridesvertrag vo Saint-Germain isch Tirol am Brennerpass zwüsched Östriich im Norde und Italie im Süde teilt worde. S südliche Tirol isch denn als Venezia Tridentina bezeichnet worde. Me het die dütsch- und ladinischsprachige Minderheite im Faschismus italianisiere welle. 1939 hend sich die Aaghörige vo dene Minderheite in ere Option für Italie oder Nazi-Dütschland entscheide müesse.

Nach em Zweite Wältchrieg isch de nüügschaffne Region Trentino-Tiroler Etschland en Autonomie gwährt worde. I dere Region sind die Italiänischsprachige i de Mehrzahl gsi, alli Entscheidige sind z Trient troffe worde. D Südtiroler hend sich degäge gwehrt, au mit ere Serie vo Bombenattentat.

Nach lange Verhandlige, under de Beteiligung vo Östriich als Schutzmacht, isch es zweits Autonomiestatut verabschidet worde, wo d Region (nüü under em Name Trentino-Südtirol) entmachtet und d Autonomie a d Länder Südtirol und Trentino wiiterggää hed. S Parlamänt vo de Region taget als Vereinigung vo de beide Länder.

## Weblink
Fisibach

**Fisibach** isch e Gmeind im Bezirk Zurzi vom Schwiizer Kanton Aargau.

## Geografii
Fisibach ligt am Hochrhy und a dr Landesgränze zwüsche dr Schwiiz und Dütschland und a dr Kantonsgränze zwüschem Aargau und em Kanton Züri. Dr Gmeindbann isch also ganz im Nordoste vom Aargäu, und er goot um s chlyne Stadtgebiet vo Chaiserschtuel ume, wo uf dr Südsyte vo dr Rhybrugg ligt.

S Dorf Fisibach sälber isch öppe en Kilometer vom Rhy wäg. Äs ligt am Bach, wo dr glych Name hed und us de Jura-Hügel südlech vom Dorf abe in Rhy flüsst. Im Weste goot s Gmeindgebiet bis zum Rietbuck.

D Nochbrgmeinde vo Fisibach sind Hohentenge nördlech vom Rhy, im Landchreis Waldshüet vo Bade-Württeberg, und südlech vom Rhy Chaiserschtuel, Siglischdorf, Wyslikofe und Rümike im Aargäu und Weich und Bachs im Züribiet.

## Gschicht
Bi Fisibach hed me am Rhyufer d Räschte vo-m-ene Wachdurm gfunde, wo d Römer im vierte Joorhundert zäme mid vilne andere sötige Dürm a dr Rhygränze ufgrichtet hend.

S Dorf chunt s erste Mol mid dr Schrybwys *Fusibach* in ere Urkunde us em Joor 1050 vor. Spöter hed s Nider-Visibach gheisse, zum s z unterscheide vo Obervisibach, wo hüt zu Bachs ghört.

Im Middelalter isch uf ere Insle im Rhy d Burg Schwarzwasserstelz bout worde. De Here, wo uf dere Burg gwoont hend, hed die nideri Heerschaft übr Fisibach ghört. Der Landesherr isch i däm Gebiet dr Bischof vo Konschdanz gsi. Wo d Eidgnosse ane 1415 dr Aargau eroberet hend, isch Fisibach is Amt Chaiserschtuel cho, wo en Deil vo dr Grofschaft Bade gsi isch. 1798 isch do drus dr Kanton Bade gmacht worde, und sid 1803 ghörd s ganze Zurzibiet zum Kanton Aargau.

Am 1. Augschde 1876 hed die Schwiizerischi Nordostbaan d Linie vo dr Ysebaan em Rhy no, d Ysebaanstreki vo Winti uf Choblez i Betrib gno. Vo Fisibach us sind s zwei Kilometer wyt bis zum nöchschde Baanhof, däm vo Weich und Chaiserschtuel.

Uf dr Rhyinsle, gad bi de Mündig vom Fisibach in Rhy ine, isch di ehemolige Burg Schwarzwasserstelz ane 1875 abbroche worde. Dört druf hed d Schwiizer Armee im Zwöite Wältchrieg, zum d Gränze z schüze, en Bunker härebout, wo s hüt no git.

## Literatur
* H. Bucher, C. Oertli-Cajacob: *Fisibach – ein Dorf und seine Geschichte.* Fisibach, 1995.

## Weblink

* Website vo dr Gmeind Fisibach
* 

## Fuessnoote
Rhonegletscher

Dr **Rottugletscher** (uf Standarddütsch **Rhonegletscher**) isch e grosse Gletscher im oberschte Deil vom Taal vom Rottu im Nordoschte vom Kanton Wallis. Das Gebiet, wo zu dr Gmaind Obergoms ghört, ligt a dr Gränze vo de Zentralalpe und de Bärner Alpe i dr Schwiiz.

Dr Gletscher foot im Firngebiet vom Winterbärg mid em Dammastock a, wo uf dr Gränze vom Wallis zum Kanton Uri ligt. Die grossi Schneeflechi isch uf öppe  Vo dört flüsst dr Rottugletscher im ene höche Taal gäge Süde abe, wo zwüsche de Bärgchettine mid em Tieralplistock und de Gärschtehörner im Weschte, a dr Gränze zum Kanton Bärn, und em Gaaleschtock im Oschte isch.

Bis im 19. Joorhundert, i dr chüele Zyt, wo Chlyne Yschzyt heisst, isch dr Gletscher no wyt bis is Taal abe cho, bis dört hi, wo d Hüüser vo Gletsch stönd und sech d Bärgstrosse über d Grimsel und dr Furkabass träffe. Denn isch z Gletsch s grosse Grandhotel *Gletsch* bout worde, wo bi Turischte grad wäg em Blick uf e spektakuläär Gletscherabbruch beliebt gsi isch.

Sider isch dr Rottugletscher wyt zrugg gschmulze und er isch nume no acht Kilometer läng. Vo Gletsch us gseet me ne nümm. D Gletscherzunge isch jetz hinder dr Felsrippe bim Hotel Belvedere a dr Furkastrooss, uf . Hinder däre Felsbank isch en Schmelzwassersee entstande, wo immer grösser wird, wil s Ysch so schnäll wyter schmilzt. Vom Belvedere us gid s en private Wäg, wo me Ytritsgäld verlangt, zun ere Grotte im Gletscher. Früener isch die grad bim Hotäl gsi. Se jedes Joor nöi us em Ysch z haue und dr Wäg vo dr Passstross an Gletscher abe z boue wird als wie schwiriger wäge dr Wermi, wo d Gletscher i de Alpe loot lo zrugg goo.


William Pars Rhonegletscher 1770.jpg|dr Rottugletscher, 1770
Rhonegletscher1870.jpg|dr Gletscher ane 1870
Gletch_und_Rhonegletscher_um_1900.jpeg|bi Gletsch vor 110 Joor
1974 Gletsch.JPG|ane 1974
Rhoneglacier.JPG|ane 2005


Rhonegletscher.jpg|näb em Gletscher ane 2007
Rhone Gletschersee.jpg|dr nöi Gletschersee, es Bild vo 2012
Rhone glacier innen1.jpg|im Gletscher, 2007
Blue ice from Furka glacier, Switzerland.jpg|s blaue Ysch, 2010
Rhonegletscher Innen Juli 2012.jpg|im Gletscher drin, 2012


## i dr Yschzyt
I de grosse Yschzyte, s letscht Mol vor 25'000 Joor, hed s i de Alpe so vil Schnee ggä, dass dr Rottugletscher s Taal ab bis is Gebiet vom Gämfersee und drüber use im Weschte bis uf Lyon z Frankriich, und uf dr andere Syte, vom Waddland us, über s Schwiizer Middelland bis i d Gäged vo Wange im Oberaargau cho isch. Dört isch er mid em Aaregletscher zämegschdosse. Me findt no hüt im Wallis, i dr Weschschwiiz und im Middelland grossi Steine, d Findling, wo dr Gletscher vor vilne tuusig Joor us em Wallis mitbrocht het.

## Weblink

* 
* Rottegletscher uf glaciers-online.net
* Rottegletscher uf schweizerseiten.ch
* Rottegletscher uf de Website vo de *Dampfbahn Furka Bärgstrecki*
* dr Verglych früener und hüt uf gletschervergleiche.ch
Venetien

**Venezie** (italiänisch: *Veneto*) isch e Regioon vo Italie.

## Geografischi Laag
D Region liit z Norditalie und gränzt im Oste a Friaul-Julisch Venezie, im Nordweste a Trentino-Südtirol, im Weste a d Lombardei und im Süde a d Emilia-Romagna. De Nordzipfel vo Venezie gränzt a Östriich. 

D Dolomite i de Alpe sind die nördlichsti Landschaft vo Venezie. Denn chömed d Voralpe, e Hügellandschaft, d Poäbeni, d Gägend am Ostufer vom Gardasee und bsunders au die 150 Kilometer langi Adriaküste. Sie isch für d Lagune rund um Venedig berüehmt.

## Gschicht
Venezie het währed Jahrhunderte als Festlandbsitz zur Republik Venedig ghört. De historisch Fahne mit em Markusleu erinneret hüt no a die Ziit.

1797 isch de gröscht Teil vom Gebiet nach em Friede vo Campo Formio zu Östriich cho. 1805 het Östriich z Austerlitz gäge de Napoleon verloore. So isch Venezie em Königriich Italie zuegschlage worde. Im Wiener Kongräss 1815 isch es under em Königriich Lombardo-Venezie wider zu Östriich cho.

1866 isch Venezie im Gfolg vo der östriichische Niderlag gäge Preusse im Tüütsche Chrieg em Königriich Italie aaglideret worde. Nach em Erste Wältchrieg sind en Teil vo de ladinischsprachige Gmeinde i de Dolomite, under anderem Cortina d’Ampezzo, vo Östriich zu Italie gwächslet und ghööred hüt zu Venezie, nöd öppe zu Trentino-Südtirol, wie s histoorisch müesst sii.

1963 isch bi Longarone e grossi Katastrophe passiert, wo e Bärgsturz de Vajont-Stausee zum Überlaufe brunge het und e Fluet füüf Dörfer zerstört het. Um die 2000 Mänsche sind debii gstorbe.

2012 het de Regionalrat sich für s Sälbstbestimmigsrächt für Venezie usgsproche. Au i de Bevölkerig sind Autonomie- und Sezessionsbesträbige wiit verbreitet.

## Weblink
Autonome Region Sizilien

**Sizilie** (italiänisch und sizilianisch *Sicilia*) isch en autonomi Region vo Italie.

## Geografischi Laag
D Region Sizilie umfasst d Insle Sizilie und die vorglagerete Insle und Inselgruppene. Das sind die Ägadische, Liparische und Pelagische Insle und d Einzelinsle Ustica, Pantelleria und Lampedusa. Im Norde ghöret die Mittelmeer-Insle zum Tyrrhenische, im Süde ehnder zum Libysche Meer. Östlich vo Sizilie liit s Ionische Meer. 

## Gschicht
Sizilie het als autonomi Region es Sonderstatut, wo sit 1948 bestaht. Bis 2001 isch de Presidänt vo de Regionalregierig *(Presidente della Giunta Regionale)* dur d Regionalversammlig gwählt worde. 2001 isch d Diräktwahl dur d Bevölkerig iigfüehrt worde und sini Amtsbezeichnig i „Presidänt vo de Region“ *(Presidente della Regione)* gänderet worde.

## Weblink
Alte Rheinbrücke Rheinfelden

Die **Alti Rhybrugg vo Rhyfälde** isch es Bauwärch, wo zwüsche dr Stadt Rhyfälde im Kanton Aargau i dr Schwiiz uf dr lingge Syte vom Fluss und dr Stadt Baadisch Rhyfälde uf dr rächte Syte übere Rhy goot. Si überkweert au d Landesgränze zwüsche dr Schwiiz und Dütschland. Die Brugg git s sid em Joor 1912, und si heisst *Alti Brugg*, wil ane 2006 zwöiehalb Kilometer flussabwärts die nöji Rhybrugg vo dr dütsche Bundesautobaan A 861 i Betrib gnoo worde n isch.

D Brugg füert nid in ere grade Linie übere Fluss, dr Hochrhy, sondern macht uf dr Rhyinsle – em *Inseli*, wie me z Rhyfälde seit –, wo noch bim Schwiizer Ufer isch, en starche Boge. D Insle isch grad als natüürleche Bruggepfiiler prucht worde, und das isch au scho bi de früenere Brugge so gsi. Wie über ne Burggrabe isch die erschti Brugg vo dr Stadt bis uf d Insle im Rhy gange, wo d Grofe vo Rhyfälde im Middelalter iry Burg baut hei: der Stei vo Rhyfälde. Di erschti Brugg ganz übere Rhy bi dr middelalterliche Stadt Rhyfälde isch under de Zähringer im 12. Joorhundert entstande. Si isch denn die einzigi Brugg gsi übere Rhy zwüsche Konschdanz und Stroossburg.

D Brugg isch ane 1445 im Alte Zürichrieg kabutt gange, und au d Burg uf der Insle het me druf abe abbroche. Die neui Rhybrugg isch im Drissgjöörige Chrieg beschädiget worde, wo d Schwede ane 1634 d Stadt Rhyfälde eroberet hei; und im Holländische Chrieg isch d Brugg ane 1678 vo de franzöösische Druppe nomol abebrönnt worde.

Uf em Felschopf noch bim rächte Rhyufer het der Böckerdurm de Zuegang zu der Brugg dekt, und ufem Land vordra isch im 18. Johrhundert zu yrem Schutz no en Baschtioon gsi.

1807 hed dr Boumeister Blasius Balteschwiler vom aargauische Laufeburg die letschi grossi Holzbrugg z Rhyfälde gmacht; vo dere isch am 12.&nbsp;Juni 1897 dr Schwiizer Deil abebrönnt. Druf abe hed me zerscht en eifachi Notbrugg us Yse bis zum Inseli gschlage; und vo 1911 bis 1912 hei der Ingeniöör Robert Maillart und s Architekturbüro Joss & Klauser us Bärn d Betonbrugg baut. Es isch e Boogebrugg, und si isch 147 Meter läng und 10,5 Meter breit.

Wo fascht hundert Joor spööter di neui Autobaanbrugg für e Vercheer frei gsi isch, hei ane 2008 d Stedt s Faare über d Brugg mid private Motorfaarzüg verbote.

## Literatur
* *Rheinfelden und seine Brücke in Wort und Bild*, In: *Rheinfelder Neujahrsblätter.*, 1987, S. 44.
* *Die Rheinfelder Brücken: Texte und Bilder*. Es Heft zu dr Uusstellig „Pfeiler, Bögen, Übergänge, die Rheinfelder Brücken im Wandel der Zeit“ im Huus Salmegg z Baadisch Rhyfälde 1990.

## Weblink

* zu dr Gschichd vo dr Brugg
* en Lischde vo de Brugge übere Hochrhy

## Fuessnoote