Ühlingen-Birkendorf

**Üehlingè-Birchèdorf** (Dütsch: *Ühlingen-Birkendorf*) isch e Gmeind im badè-württèbärgischi Landchreis Waldshuèt.

## Geografy
### Geografischi Lag

Üehlinge lyt uff dè Abdachung vom Südschwarzwald uff èrè Höchi vo 640 m über NHN. Üehlinge lyt im Obberè Schlüèchtdal in èm Dalbeggi, dõdemit isch s Geläuf um Üehlinge ummè wènig abhäldig. Sèll ändert sich 2 km unterhalb vom Dorf schlagartig, well d Schlüècht ab dört in èrè ängè Schlucht volauft. Durch sèll Plateau un èm Wasserzuèlauf vo dè Schlüècht biètet Üelinge voglychwys guèti Bedingungè, um sich dört aazsidlè.
 
Birchèdorf isch am Südhang vom Schwarzwald uff 450 bis 950 Meter Höchi über NHN; es isch ugfähr 15 Kilometer vo de Chreisstadt Waldshuet-Düèngè ewäg. Birchèdorf lyt uff dè Höchi zwüschè Steina- un Schlüèchtdal, a dè Schlüècht öppè 3 Kilometer obberhalb vo Ühlingè. 

S Gmeindegebièt vo Üehlinge-Birchèdorf deggt vyr Däler vo de Schwarza ab, im Weschte über d Mettma und d Schlüècht bis zu de Steina im Oschte; dodemit isch es e typischi Flächegmeind. D Usdehnig isch 10 Kilometer in Nord-Süd-Richtig und 15 Kilometer in Wescht-Oscht-Richtig.

### Nochbergmeinde
D Gmeind gränzt im Norde an Bonndorf im Schwarzwald, im Oste an d Stadt Stüehlige und an Egginge, im Süde an Öschinge und Waldshuet-Düènge und im Weschtè an Wyle, Höcheschwand und Grafehuse.

### Gmeindegliiderig
D Gmeind setzt sich uss de acht Ortsdeil Berau, Birchèdorf, Brändè, Hürrlingè, Obbermettingè, Rièdè, Üehlingè un Undermettinge mit gsamt 43 Dörfer, Wyler, Zinke, Höf un Hüser. Dõmit isch d Gmeind Üülingè-Birchèdorf sit dè Gmeindereform vo 1975 è tûpischi Flächègmeind im Südschwarzwald. È netteri Umschrybig für sellèn Umschtand isch d Bezeichnig *Vier-Däler-Gmeinde*, wo sich druff bezièt, dass im Gmeindsgebièt d Däler vo dè Schlücht, dè Steina, dè Mettma un dè Schwarza liget.

D Gränze vo de Ortsdeil stimme mit sälle vo de früènèrè Gmeind mit de glyche Nämmè übberii; si werre offiziäll mit *Üehlige-Birkedorf, Ortsdeil ...* benännt. D Ortsdeil bilde glychzitig Wohnbezirk und Ortschafte noch de bade-württebärgischè Gmeindeordnig, des heißt si hän e eigene Ortschaftsroot und e Ortsvorsteher, wo Vorsitzende vo sällem Ortschaftsroot isch.

Im Ortsdeil Berau liige d Wiestige Bürgle und Heidedor. Z Birkedorf isch d Ortschaft Vogelsang mit Vogelsang uffgange; usserdëm litt d Wiestig Rombach z Birchèdorf. Im Ortsdeil Undermettige litt d Wieschtig Rudolfsbärg, wo zwar nit hät chönne lokalisiert werre, aber in sällem Ortsdeil vermüetet wörd. Im glyche Ortsdeil litt d Ortschaft Hofwys, wo villicht mit Endermettigè idäntisch isch.

## Gschicht
; Birchèdorf
D Gründig vo Birchèdorf hèt wohrschins i dè Zit vo dè alemannischè Landnahm im 4. Johrhundert stattgfunde; dodruff wyst d'Ändig *-inge* hy. Z Birchèdorf git s Gräber vo Alemannè.
Im Johr 1095 isch Birchèdorf èrschtmòls in Urkundè erwäänt worrè.
D Hèrren vo Birchèdorf hèn vomuètlich im 12. Johrhundert d Burg Birchèdorf baut. Im Johr 1530 isch Birchèdorf zämmè mit Grõfuusè im Dausch gegè Beggingè un Schlaatè vo dè Stadt Schaffuusè a d Landgrõfschaft Stüèlingè chò. Im Johr 1612 isch Birchèdorf zum Kloschter Sankt Bläsy übbergangè.

; Üehlinge
Üehlinge wörd èrschtmòls im Johr 816 erwäänt, in Urkundè vom Kloschter St. Gallè wörd s Dorf *Hulingen* benamst.
Nõch è baar Wechsel vo dè Ühlinger Diènschthèrrè hèt s Kloschter St. Bläsy unter m Abt Christoph im Johr 1480 s Dorf Üehlinge erworbè, mit dèby d Lüt, dè Frucht-, Wyy-, dè Heu- un Lämmerzeentè sowiè dè St.-Martins-Groß- un Grund- un Zehnthèrr vom Dorf Üehlinge.
Meereri Brandkatastrophen i dè Johr 1890, 1911 un vo allem 1930 hèn defür gsorgt, dass èn Huufè aalti Schwarzwaldhüser inzwǜschè voschwundè sin.

Z Üehlinge-Birkedorf sin Sydligsspure uss de Römerzit z finde; oberhalb vom Breitwysehof isch sälli Römersydlig, wo in derre Region am diefste in de Schwarzwald ydrunge isch. 

E nänneswerti Besydlig häts aber erscht im 10. Johrhundert gee, wo d Chlöster baut worre sin. Bsunders s Chloster z St. Bläsi hät d'Bsitzige in de Gmeind beyflusst. Um 948 isch Üehlige-Birkedorf zum erschte Mol erwähnt worre.

## Ygmeindung
D Gmeind Üehlinge-Birkedorf isch durch d Verwaltigsreform vo Bade-Württeberg im Johr 1975 entstande. Folgendi, devor selbschtändigè, Gmeindè sin uff Üehlinge ygmeindet worrè: 
;Ywohnerzaalè vo dè Ortsdeil

 
Well Birchèdorf un Üehlinge bi dè Ygmeindung sowoll bi dè Aazahl Ywooner wiè dè Gmarkungsflächi fascht glych groß gsi sin, hèt mò dè Nammè vo dè Flächègmeind 1975 uff *Üehlige-Birchèdorf* gänderèt. D Ygmeindung vo dè beidè gröschtè Dörfer uff èm Brändmer Bärg, Bèrau un Brändè, isch ebbèfalls am 1. Januar 1975 wǜrksam worrè. Sell spôti Ygmeindung isch au èrscht zschtand chò, nõchdèm d Blään, è Gmeind *Brändemer Bärg* z bildè, bis zum 1.1.1975 nit umsetzbar gsi sin. Alli anderè Ortsdeil sin vor dè Gmeindsreform nõch Üehlingè ygmeindet worrè. Dè zitliche Ablauf vo dèrrè Gmeindsbildung isch wiè folgt abgloffè:
* 1. Juli 1971: Hürrlingè
* 1. Juli 1972: Obbermettingè
* 1. Dezember 1972: Rièdè
* 1. Januar 1974: Untermettingè
* 1. Januar 1975: Bèrau, Birchèdorf un Brändè

## Bolitik
D Gmeind isch de Sitz vom Gmeindeverwaltigsverband Obers Schlüchttal, wo usser Üehlige-Birkedorf au Grafehuse dezüeghört.

### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

### Wappe vo de ehemolige Gmeinde

Datei:DEU Ühlingen-Birkendorf COA.svg|Üülingè
Datei:Wappen Birkendorf.png|Birchèdorf
Datei:Wappen Berau.png|Berau
Datei:Wappen Brenden.png|Brändè
Datei:Wappen Huerrlingen.png|Hürrlingè
Datei:Wappen Obermettingen.png|Obbermettingè
Datei:Wappen Riedern am Wald.png|Rièdè 
Datei:Wappen Untermettingen.png|Undermettinge


### Partnerschaftè
D Gmeind underhaltet partnerschaftligi Beziehige zu
* Machecoul (Bretagne, )
* Asashi-son ()

## Lüt
* Klaus Meier (* 1939), Dialäktdichter

## Weblink

* uehlingen-birkendorf.de – Offiziälle Uffdritt vo de Gmeind im Netz

## Quälle


* E Deil vom Artikel basiert uff re freie Übersetzig vom Artikel Ühlingè-Birchèdorf uss de dütschsprochige Wikipedia.