Apsis (Astronomie)

As **Apsis** (griechisch „Wölbig“, Plural *Apside*) bezeichnet mer in dr Astronomi die beide Hauptscheitel uf dr elliptische Umlaufbahn vu eme Himmelskörper. **Apoapsis** isch debi dr Punkt mit dr gröschte Entfernig zum Hauptkörper un **Periapsis** säller mit dr gringschte. Wil d'Ellipse gnau zwei Hauptscheitel besitzt, wird dr Begriff meischtens in dr Mehzahl verwendet.

## Wortherkumft un abgleititi Begriffe
*Apsis* ischs griechisch Wort fer „Wölbig, Boge“ un leitet sich vum Begriff Apsis us dr Architektur ab, *apo-* un *peri-* sin d'Vorsilbe „fern“ un „nooch“.

Für d'Hauptkörper Sunne, Erde, Mo un Sterne hän d'Apsiden eigeni Nämme, wo us dr entsprechete griechische abgleitet sin:
* **-hel** zue *[[helios]]* „Sunne“
* **-gäum** zue *ge* oder *[[Gaia (Mythologie)|gaia]]* „Erde“
* **-selen** zue *[[selene]]* „(Erd-)Mo“
* **-astron** „Stern“
* **-galaktikum** zue *galaxis* „Milchstross“
* denebe findet sich au **-jovum** zue lat. *[[Iuppiter|iupiter]]*

**Perizentrum** und *Apozentrum* (lat. *centrum* „Axpunkt“) bezeichne debi speziell Punkte ime Mehkörper-System un beziege sich uf s' Baryzentrum, also uf dr gmeinsam Schwerpunkt.

Wird ime allgmein himmelsmechanische Zämmenhang vu dr Apside vu ere Bahn gschwätzt, ohni dass e bestimmte Zentralkörper gemeint isch, no känne si au as *Perizentrum* un *Apozentrum*, aber au as *Perifocus* un *Apofocus* (lat. *focus* „Brennpunkt“) bezeichnet werre.

Dr Abstand zwische System-Schwerpunkt un Apside isch d' **Apsisdistanz** (*Apsidedistanz*), oder *Apsisabstand*, also *Periheldistanz* (*Perihelabstand*, oft au kurz numme „Perihel“), *Apheldistanz* (*Aphelabstand*, „Aphel“), *Perizentrumsdistanz* u.&nbsp;s.&nbsp;w.

Z'beachte isch, dass „Periapsisdistanz“ („Periapsisabstand“) menkmol au as Bahnelement dr Winkel *Argument vu dr Periapsis* bezeichnet.

D'Verbindigslinie vu dr beide Apside isch d' **Apsidelinie**.

## Exzentrizität un Apsisdistanz
Dr Zämmenhang zwische dr (numerische) Exzentrizität un dr Apsisdistanze isch

## Apside un Apsidelinie

D'Grade durch die beide Apside wird *Apsidelinie* gnennt. Si entspricht in dr *[[Große Halbachse|Hauptax]]* vu dr Ellipse. Wäge Schwerkraftiflüsse vu andere Himmelskörper isch d'Apsidelinie nit fescht, sundern drillt sich langsam in d'Richtig vum umlaufede Himmelskörper. Säller Vorgang wird *Apsidedrillig* gnennt.

## Bahnellipse un Baryzentrum
Wenn mer Bahndate nächer betrachtet un die zwei Apsidedistanze middelt, fallt menkmol uf, dass sich sälli *middler Entfernig* vu dr grosse Halbax underschidet. Wenn dr Hauptkörper nit *wesetlich* grösser wie dr zweit isch, wird dodra dr Effekt vum Baryzentrum dütlich gmacht. Denn nit dr *Middelpunkt* vum Hauptkörper stoht im Brennpunkt vu dr Bahnellipse, sundern dr gmeinsam Schwerpunkt vu dr Himmelskörper.

Bim System Erde-Mo lit s'Baryzentrum (dr *[[Erde-Mond-Schwerpunkt|Erde-Mo-Schwerpunkt]]*) fascht 5000&nbsp;km usserhalb vum Geozentrum, also im im Mo zuegwendete Beriich vum Erdmantel. Dr Erdmiddelpunkt beschribt doher monatlich e Ellipse vu 10.000&nbsp;km Durchmesser.

Bi Doppelsterne (lueg unde) isch säller Effekt noch wesetlich grösser un ka oft sogar astrometrisch erfasst werre. So isch bispilswis scho um 1800 e periodischi Ortsveränderig vum hellschte Stern Sirius feschtgstellt worre, aber erscht 1862 isch si kleine Begleiter, e Wisse Zwerg optisch noochgwiise worre.

## Sunne: Perihel un Aphel
S' *Perihel* isch dr sunnenächscht, s' *Aphel* (sprich etymologisch korrekt „Ap-hel“ menkmol, wil mer s *ph* fälschlich fer e griechischs *phi* haltet,  „Afel“)  dr sunnefernscht Punkt vu ere Planetebahn. D'Erde het ihr Perihel-Durchgang um dr 3. Jänner (2.–4. Jän.) bi 147,099&nbsp;Mio.&nbsp;km un ihr Aphel-Durchgang um dr 5. Juli (3.–6. Juli) bi 152,096&nbsp;Mio.&nbsp;km.

Entfernig vu dr Planete un Zwergplanete vu dr Sunne in Astronomische Einheite un Kilometer:

*Planete sin wiss, Zwergplanete sin grau hinterlegt.*

## Erde: Perigäum un Apogäum
*[[Erdnähe|Perigäum]]* un *[[Erdnähe|Apogäum]]* sin dr erdnächscht bzw. dr erdfernscht Punkt.

Bim Mo underschide sich dur die merklich elliptisch Form vu dr Mobahn (Exzentrizität 0,055) die beide Entfernige um über 13 Prozent. Si betrage 356.410 un 406.740&nbsp;km un die gross Halbax 384.405&nbsp;km (zue dr Differenz lueg obe, Baryzentrum).

### Künstlichi Erdsatellite
Bi künstliche Erdsatellite heisse d'Apside gliich wie bim *natürliche* Erdmo. Git mer si as *[[Höhe|Höchi]]* über dr Erdoberflächi a, fallt ihr Underschid natürlich meh uf wie bi geozentrische Distanze. Wird z.&nbsp;B. e 300&nbsp;km hochi Kreisbahn uf e Exzentrizität vu numme 0,001 gänderet, ändere sich die zwei Höchene uf ca. 235 un 365&nbsp;km. Russischi Synchronsatellite känne sogar Werte vu 500 bis ca. 80.000&nbsp;km ufwiise, un e sog. Übergangsbahn zum Mond noch extremeri.

Um zuemindischt fer einigi Johre stabili Satellitebahne z'erhalde, muss s'Perigäum wäge dr Bremswirkig vu dr hoche Atmosphäri mindischtens 200&nbsp;km hoch lige.

## Mond-Satellit: Periselen un Aposelen
*Periselen* un *Aposelen* bezeichne dr mondnächscht bzw. der mondfernscht Punkt in dr Bahn vu eme Körper, wo um dr Erdmo kreist (englisch isch *Perilune* bzw. *Apolune*, vum latinische *luna* abgleitet, üblicher).
Zum Bispil het dr dritt Lunar Orbiter (1967) zuenächscht e Periselen vu 210&nbsp;km Höchi un e Aposelen vu 1790&nbsp;km gha. Nooch vier Däg isch d'Bahn uf 45 un 1850&nbsp;km umgwandelet worre, um meh hochuflösedi Photos schiesse z'känne.

## Mönd um anderi Planete
Konsequenterwiis wär an *Peri-* bzw. *Apo-* dr griechisch Namme vum Planet azhänge, wo aber oft nit geläufig isch. Doher umschribt mer's meischtens, numme bim Jupiter sait mer *Perijovum* un *Apojovum* (englisch *Peri-, Apojove*, vum latinische Genitiv *Iovis*).

## Doppelsternsysteme: Periastron un Apastron (Peri- un Apozentrum)
*Periastron* un *Apastron*: Säller Punkt uf dr Umlaufbahn vu eme Doppelstern-Partner, wo säller am nächschte bzw. am wittschste vu sinem Begleiter entfernt isch.

*Perizentrum* un *Apozentrum*: Säller Punkt uf dr Umlaufbahn vum Partner in eme Doppelsternsystem, wo säller am nächste bzw. am wittschte vum Schwerpunkt (Baryzentrum) vum System entfernt isch.

### Exoplanete
D'Definition fer Exoplanete bi ihrem Umlauf um ihr *[[Zentralstern]]* erfolgt analog.

## Galaxie: Perigalaktikum un Apogalaktikum
*Perigalaktikum* un *Apogalaktikum*: Dr Punkt uf dr Umlaufbahn vu eme Stern ums Zentrum vum Milchstrossesystem, wo er am nächschte bzw. am witschte vu sällem ewegg isch.