open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
220-kV-Leitung Mettlen-Innertkirchen

Vu **[[Innertkirchen|Innertchirchä]]** im Bärner Oberland nach **Mettlä** bi Eibu im Kantuu Luzärn füehrt ä 220-Kilovolt-Hochspannigsläitig. Si ischt äs Gmäinschaftswärch vu dä Bärnische Chraftwärch und em Elektrizitätswärch vu dr Stadt Züri. Äinersiits hat si dr Zwäck, dä Strom, wu s EW Züri vu de Chraftwärch Oberhasli beziehd, zbefördärä. Anderersiits diänt si dr Stromversorgig im Uuftrag vu ä Bärnische Chraftwärch. Drum hät si sit äiniger Ziit ä Zwüschestaziuu bi Giswil. Ä zuäsätzlichi Liniä zwiigt sit em 1990 bi Hellbüehl nach Littau ab und isch bsunders bedüütend, will si der höchscht Schlüüderbetonmascht, ä Portalmascht enthaltet. Duezmaal händ sich Grundeigetümer gäg dr Buu gweert und sind bis vor Bundesgricht ggange, händ aber au deet kei Erfolg gchaa.
Vu Littau bis Mettlä ischt d Streggi i dä spaate Achzgerjaar für 380 Kilovolt uusgläit wordä und gseht zum Täil gliich uus wiä d Läitig vu Sils uf Fällande. Au dr übrig Abschnitt söll vergrössärät wärde, will er schu über sächzg Jaar alt ischt und di technische Aaforderige nümm erfüllt. Ä-n-Uusbuu ischt schu lang vorgseeh.
Di gsamti Läitigsstreggi füehrt einzig bi Giswil und im Kantuu Luzärn dur Flachland. Susch füehrt si dur Alpä und passiert Hasliberg und au mängen ander Frümdevercheersort. Ab em Unterwärch Mettlä wird dr Strom über Obfälde und Birmäschdorf uf Züri transportiert.

## Bilder

Bild:Mast 301 4.jpg|Dr Mascht 301 vum Siite-n-arm nach Littau us Schlüüderbeton
Bild:Mast 301 Tafel 1.jpg|D Orientierigstafälä am Maschtä 301
Bild:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 267.JPG|By Rotäburg ischt d Streggi schu für 380 Kilovolt uusgläit.


## Wäblingg

## Fuessnoote
Islamisierung

**Islamisierig** bedüted d Iifüerig vom Islam als e vorhärrschendi Religion in ere Region oder im e Land, wo vorhär mehrhaitlich nöd islamisch prägt gsi isch. Historisch nännt me vor allem di islamischi Expansion im Mittlere und Noche Oste wie au uf de iberische Halbinsle, wo vom 7. bis 10. Johrhundert stattgfunde hät. I spöötere Johrhundert häts eso Bewegige au z Afrika gee.

Islamisierig maint nöd s konvertiere von ere ainzelne Person zum Islam, sondern en kollektive Umwandligsprozäss vo ganze Bevölkerige, öpe eso wie me us hütiger Sicht di christlich Mission oder d Christianisierig gsiet. Als Zwangsislamisierig bezaichnet me di erzwungeni Konvertierig zum Islam, wo noch em klassische islamische Rächt, de Scharia, under bestimmte Bedingige mögli isch. Da gits zwor eher sälte, aber, wie d Gruppe *[[Boko Haram]]* z Nigeria zaiged, chunnts glich no hi und do vor.

E Warnig vor enere Islamisierig vo Europa chunnt regelmässig vo rechtspopulistische Chrais und werd mit nationalistische Motiv und de Angst vor ere Öberfremdig begründed. E paar Byspil dezue; i de Schwiz isch bin ere Volksabstimmig im Novämber 2009 es Minarettverbot aagno worde, z Dütschland gits sit em Herbst 2014 en Verain mit em Name Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes usw.
Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes

**Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes** (**PEGIDA**) isch e islamfyndlige dytschi Organisation gsii, wu vu Oktober 2014 bis Oktober 2024 z Dresden Demonschtratione gege ne aagebligi Islamisierig vu Dytschland un Europa organisiert ghaa het. 

## Gschicht
Ab em 19. Dezämber 2014 isch si unter em Chirzel PEGIDA as Verain yydrait gsii. Si hän vor allem en Änderig vu dr europäische Yywanderigs- un Asylbolitik gforderet. Au in andere dytsche Stedt sin syterhär sonigi Demonschtratione veraastaltet wore. Derwylscht si z Dresden mit bis zue 25.000 Dailnämmer (am 12. Jänner 2015) un z Leipzig mit bis zue 15.000 Dailnämmer (am 21. Jänner 2015) ne große Zuelauf gha hän, sin die Demonschtrationen in andere Stedt uf wenig Inträssi gstoße.

Bolitik- un Sozialwisseschaftler ordne d Dailnämmer zum Dail as rächtpopulistisch bis rächtsextrem yy, zum Dail as burgerli-konservativ. Dr Bundesbresidänt Joachim Gauck, d Bundeschanzleri Angela Merkel, großi Glaubesgmainschafte un anderi Organisatione warne vor dr Främdefyndligkait un em Rassismus, wu vu däne Demonschtratione uusgienge. Z Dresden un in andere Stedt het s au Gegedemonschtratione gee, di grescht am 10. Jänner 2015, wu z Dresden rund 35.000 Lyt dailgnuu hän.

Im Otkober 2024 isch d Organisation ufglest wore, bi dr letschte Demonschtration am 20. Oktober 2024 sin no rund 500 Lyt derby gsii.

## Literatur
* Jan Kluge: *Das Anti-Pegida-Buch. Ein Buch gegen Fremdenfeindlichkeit und Intoleranz.* Riva, 2015, ISBN 3864138108
* Christoph Dreier: *Zehntausende demonstrieren gegen Pegida.* In: Peter Schwarz (Hrsg.): *gleichheit. Zeitschrift für sozialistische Politik und Kultur 1/2015.* Mehring Verlag GmbH

## Weblink
* Focus Online: *[http://www.focus.de/politik/deutschland/woechentliche-demonstrationen-19-punkte-programm-was-will-pegida-wirklich_id_4359150.html Was will Pegida wirklich?]* (19. Dezember 2014)
* Spiegel online: *[http://www.spiegel.de/politik/deutschland/pegida-die-thesen-im-faktencheck-a-1008098.html Pegida-Faktencheck]* (12. Dezember 2014)
* Die Zeit: *[http://www.zeit.de/gesellschaft/zeitgeschehen/2014-12/pegida-dresden-thesen Die wichtigsten Thesen von Pegida]* (9. Dezember 2014)
* Präsentation zu Pegida und anderen Anti-Asyl-Protesten im Herbert-Wehner-Bildungswerk in Dresden (9. Dezember 2014)
* Panorama (ARD-Mediathek): *Kontaktversuch: „Lügenpresse“ trifft Pegida*, Teil I; Teil 2 (15. Dezember 2014)
* Diskussion "Soziologische Deutungen" in der Motorenhalle in Dresden (18. Dezember 2014)
* Versuch eines Dialogs von Pegida-Demonstranten und Gegnern in der Sächsischen Landeszentrale für Politische Bildung in Dresden (6. Januar 2015)

## Fueßnote
Luxemburg im Ersten Weltkrieg

**[[Luxemburg|Luxeburi]]** ésch ém **[[Erster Weltkrieg|Erscht Waltkriej]]** vum Ditsche Rich fr de gànze Zit vum Kriej bsetzt wore. Wie Belgie, wo nooch`m *Schlieffen-Plan* zem Durichmàrsch nooch Frànkrich gnutzt wore-n-ésch, ésch`s nooch de namligi Vrträj e neitràles Lànd gsin. De Bsetzung het de Dischtanz vum klein Ländel vun Ditschlànd un´s Gfiehl én dr Bevellikerung vun-e souverän Nation arich vrstärikt.

Dr Erscht Waltkriej exischtiert én de kollektive *Memoire* vun de Luxeburjr fàscht nit, un öi d'Luxeburjr Historiographie het sich bis jetz wénich mét'm Thema beschäftegt.

## Situation vor'm Kriejsànfang
Dur de Bitrett vun Luxeburi àn dr Ditschr Zollverein (1842) ésch`s zue e engi Verflechtung vum wirtschaftlich Lewe zwésche`m Grossherzogtum un de ditsch Noochbersterritorie kumme. 1872 ésch e Teil vun de Luxeburjr Isebàhn én ditsch Händ kumme. De Uffschwung vun dr Iseninduschtrie ésch dur ditscht Kàpital (z. B. d'Gelsenkirchener Bergwerk AG) wii öi dur ditsch Arbeitr (iwwer d'Hällft vun de Üsländr déi 1910 zu Lëtzebuerg gelieft hunn, han de ditsch Nationalität ghet) ermeeglicht wore.

## Einzelnoochwis
Udo Jürgens

Dr **Udo Jürgens** (* 30. Septämber 1934 z Klagefurt, Kärnte, Ööstriich; † 21. Dezämber 2014 z Münsterlinge, Thurgau, Schwiz), bürgerlih *Udo Jürgen Bockelmann*, isch en ööstriichische Komponist, Pianist und Sänger gsi. Usser dr ööstriichische Staatsbürgerschaft het er sit 2007 au die schwizerisch gha. Er het öbbe 100 Millione Doondrääger verchauft und isch äine vo de bedütendste Underhaltigsmusiker im dütsche Sproochruum gsi. Im Stil nooch sött men en zwüsche Schlager, Schanson und Popmuusig iiordne. Er het as erste Ööstriicher 1966 dr Grand Prix Eurovision de la Chanson (hüte *Eurovision Song Contest*) gwunne.

Dr Udo Jürgens het wääred sinere Karriere, wo mee as sächzig Joor duurt het, mee as 1000 Lieder komponiert,  über 50 Muusigalbum uusegee, au Miusikl und Filmmuusig gschriibe und e chli gschauspiileret.

## Diskografii
* Portrait in Musik 1. Folge (1965)
* Siebzehn Jahr, blondes Haar (1965)
* Francoise und Udo (1966)
* Merci, Chérie (1966 - Eurovison)
* Portrait in Musik 2. Folge (1967)
* Was ich Dir sagen will (1967)
* Udo (1968)
* Mein Lied für Dich (1968)
* Udo Live (1969)
* Udo '70 (1969)
* Udo '71 (1970)
* Zeig mir den Platz an der Sonne (1971)
* Helden, Helden (Musical) (1972)
* Ich bin wieder da (1972)
* Udo heute (1974)
* Meine Lieder (1975)
* Udo '75 (Ein neuer Morgen) (1975)
* Meine Lieder 2 (1976)
* Meine Lieder '77 (1977)
* Buenos Días Argentina (Football World-Championship) (1978)
* Udo '80 (1979)
* Udo 1957–60 (1980)
* Nur ein Lächeln (1980)
* Leave a little love (1981)
* Willkommen in meinem Leben (1981)
* Udo Live - Lust am Leben (1981)
* Silberstreifen (1982)
* Traumtänzer (1983)
* Hautnah (1984)
* Treibjagd (1985)
* Deinetwegen (1986)
* Das Livekonzert '87 (1987)
* Das blaue Album (1988)
* Ohne Maske (1989)
* Live ohne Maske (1990)
* Sempre Roma (Football World-Championship) (1990)
* Das Traumschiff (Soundtrack) (1990)
* Open Air Symphony (1992)
* Geradeaus (1992)
* Cafe Größenwahn (1993)
* 140 Tage Cafe Größenwahn Tour 94/95 (1994)
* Zärtlicher Chaot (1995)
* Gestern-Heute-Morgen (1996)
* Gestern-Heute-Morgen Live '97 (1997)
* Ich werde da sein (1999)
* Mit 66 Jahren (Was wichtig ist) (2000)
* Mit 66 Jahren Live 2001 (2001)
* Es lebe das Laster (2002)
* Es Lebe das Laster - Udo Live (2004)
* Es werde Licht (2003)
* Jetzt oder nie (2005)
* Der Solo-Abend (2005)
* Jetzt Oder Nie - Live 2006 (2006)
* Einfach ich (2008)
* Einfach ich - live 2009 (2009)
* Best Of (2009)
* Der ganz normale Wahnsinn (2011)
* Der Mann mit dem Fagott (soundtrack) (2011)
* Der ganz normale Wahnsinn - LIVE (2012)
* Best Of Live - Die Tourneehöhepunkte - Vol. 1 (2013)
* Mitten im Leben (2014)

## Litratuur
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblingg

* Offizielli Website
* „Das Glück ist ein flüchtiger Vogel“, Interview mit Giovanni di Lorenzo, ZEIT MAGAZIN NR. 36/2014
* Hörprobe: Merci, Chérie
* 
* 

## Fuessnoote
Rebstein

**Räbschta** (hochtütsch: *Rebstein*) isch a politischi Gmeind im Wahlkrais Rhintl im Kanton Sankt Galla am weschtliche Hang vom Rhintl.

## Geographii
D Nochbergmainde sind Marpa, Balga und Oberriet im Kanton Sanggalle, dezue chunnt Reute im Usseroodische.

## Wirtschaft
Ursprünglich isch z Räbschta – drum au de Ortname – hauptsächlich Wiibau betribe worde, bevor er im 19. Johrhundert vo de Stickerei verdrängt worde isch. Noch de Meloration vo de Rhiiebeni 1941 bis 1953 isch produktivi Flächi frei worde und d Landwirtschaft, wie au s Gwärb händ sich uf de Ebeni asidle chöne. Hüt wird uf insgesammt drüü Hektare Rebbau betribe.

D Bierbrauerei Sunnabräu us Räbschta isch die letscht Privatbrauerei im Sankt Galler Rhintl. D Züco, eini vo de füerende Bürodreistüel- und Sitzmöbelhärsteller, hät iren Hauptsitz z Räbschta.

## Verkehr
Räbschta isch über de Baahof Räbschta-Marpa mit de Isebahn verbunde und wird dur d RTB Rheintal Bus mit mehrere Bushaltestelle bedient. Über d Autobahnuusfahrt Kriessera uf de A13 erreicht mer innert 10 Minuta d Ortsmitti.

## Bevölkerig

Am 31. Dezember 2015 händ 4'431 Mänsche z Räbschta gläbt (2'252 männlich, 2'179 wiiblich). D Bevölkerig hät sech us 3'071 Schwizer Staatsaaghörige (dodevo sind 1'000 Ortsbürger, 2'541 sind Stimmberächtegti) und 1'360 ussländische Staatsaaghörige (30,69 %) zämmagsetzt. Noch da Religionszueghörigkait uftailt sind vo da Iiwohner 1'774 katholisch (40,04 %), 1'064 evangelisch-reformiert (24,01 %) und 1'593 anderi oder säbegi, wo a kä Konfession aagee händ (35,95 %).

### Religion
Vo da erschta Hälfti vom 9. Johrhundert aa bis i di zwooti Hälfti vom 15. Johrhundert hät d Räbschter Bevölkerig zu da Georgspfarrai Marpa ghört, dänn händs uf em Dorfplatz z Räbschta a oagni Kapäll bout, wo am Hailiga Sebastian gwait woran isch. Um 1713 wört i da sogenannte «Akkordata» d Benützig vo da Kapäll för baidi Konfessione garantiert. 1782 händ di Reformierte a grossi Chercha bout, wo no hüt stoht und bruucht wört. Wil d Kapälla baufällig woran isch, händ 1886 o di Katholischa a Chercha bout, wo aber 1956 dor a Füür kabut gangan isch. Di hütig katholisch Chercha stammt us em Johr 1960. Sit 1996 gits z Räbschta a Moschee vo da islamisch-albanischa Gmainschaft «Al-Shems» (arabisch: *Sunne*), wo Muslime au us da umligende Dörfer go bsuecha chömed.

## Weblink

* Offizielli Houmpeitsch vo Räbschta
* 
* Ortsfamilienbuch Rebstein (PDF-Datei; 122 kB)

## Fuessnoota
Auffahrt

**Auffahrt** chan folgendes bedüte:
* i de Schwiz und im Liechtestai s cherchliche Fäscht Christi Himmelfahrt
* en Tail vo de Aaschlussstell bi de Autobahn oder Autostrooss (i de Schwiz ghaissts: *Iifahrt*)
* e Rampe
* e staili Fahrstrooss, e Auffahrt (Steige)

**Lueg au:**
* Auffarth, en dütsche Familiename
Ramadan

Dr **Ramadan** () isch dr Fastemonet vo de Muslim und dr nünt Monat im islamische Mondkaländer. Noch dr islamische Uffassig isch in däm Monet dr Koran aabegschiggt worde. Dr Monet vorhäe im islamische Kaländer isch dr Scha'ban, dä nochhäär dr Schawwal.

S Fest vom Fastebräche (arabisch: id al-fitr / türkisch: Ramazan bayramı) am Ändi vom Ramadan isch noch em Opferfest dr höggst islamisch Fiirdig.

Dr Ramadan foot aa, wenn Züüge die nöi Mondsichle (hilal) am Ändi vom letschte Daag vom Monet Scha’ban chönne gsee und er goot z Änd, wenn Züüge d Mondsichle am letschte Daag vom Monet Ramadan entdegge. Wääred em ganze Monet darf am Daag wenn s hell isch, weder gässe no drunke wärde. Au Rauche und Sex si verbote und überhaupt alles, wo mä as Sünd cha aaluege. Mit em Iibruch vo dr Nacht wird s Faste broche (fitr /iftar) und denn daf mä bis zur Morgedämmerig ässe und drinke. S letschte Mööli vo dr Nacht, s sogenannte sahūr (سحور / saḥūr ) findet im letschte Driddel vo dr Nacht statt. Vo däm muess mä denn dr ganz Daag lääbe. Das cha vor allem in de Joor seer schweer si, wo dr Ramadan im Summer chunnt. In vile islamische Länder goot in däm Moonet die wirtschaftligi Däätikäit zrugg und s Lääbe findet vor allem z Nacht bim Fiire statt.

## Litratuur
* Peri J. Bearman u.&nbsp;a. (Hrsg.): *The Encyclopaedia of Islam.* New Edition. Brill, Leiden 2004, ISBN 90-04-14114-6 (1 CD-ROM).
* Georg Jacob: *Der muslimische Fastenmonat Ramadan.* In: *Jahresbericht der Geographischen Gesellschaft zu Greifswald.* Bd. 6, Teil 1, 1893/1896, , S.&nbsp;1–33.
* Klaus Lech: *Geschichte des islamischen Kultus. Rechtshistorische und ḥadīṯ-kritische Untersuchungen zur Entwicklung und Systematik der ʿIbādāt.* Band 1: *Das ramaḍān-Fasten.* Teil 1. Otto Harrassowitz, Wiesbaden 1979, ISBN 3-447-01943-3.
* Bertold Spuler: *Con Amore, oder: Einige Bemerkungen zur islamischen Zeitrechnung.* In: *Der Islam.* Band 38, 1963, , S.&nbsp;154–160.
* Kees Wagtendonk: *Fasting in the Koran* (= *Dissertationes ad historiam religionum pertinentes.* Band 2, ). Brill, Leiden 1968 ().
* Arent Jan Wensinck, Johannes H. Kramers (Hrsg.): *Handwörterbuch des Islam.* 2. Auflage. Brill, Leiden 1976.
* Annemarie Schimmel: *Allah, Koran und Ramadan - Alltag und Tradition im Islam*. Patmos, Ostfildern 2012, ISBN 978-3-84360-167-2.

## Weblingg
* www.feste-der-religionen.de – Erläuterungen zum Fastenmonat Ramadan
* www.mondsichtung.de – Eine islamisch-astronomische Seite zur Mondsichtung
* „Ramadan, der Monat des Konsums“, Telepolis, 30. Oktober 2005
* Artikel über Freuden und Leiden im Ramadan. In: Wiener Zeitung, 14. August 2009
* Islamic-Western Calendar Converter (Based on the Arithmetical or Tabular Calendar)
* The Umm al-Qura Calendar of Saudi Arabia
* Muslime in Deutschland einigen sich 2008 erstmals auf einen einheitlichen Ramadankalender
Maximilian Schell

Dr **Maximilian Schell** (* 8. Dezämber 1930 z Wien; † 1. Februar 2014 z Innsbruck) isch e Schauspiiler, Reschissör und Broduzänt gsi. Er isch ööstriichische und Schwizer Staatsbürger gsi. 1962 het er dr Oscar überchoo as beste Hauptdarsteller für si Rolle in *[[Das Urteil von Nürnberg]]*. 

## Wärk
Dr Schell het 1952 am Theater Basel as Schauspiiler, Reschissöör und Dramaturg afo schaffe. 1955 het er si erst Film «Kinder, Mütter und ein General» dräit. 1957 isch er uf Hollywood und het näben em Marlon Brando in «Die jungen Löwen» gspiilt. Mit dr Rolle vom ene Verdäidiger vo Nazi-Verbrächer im Stanley Kramer sim Film «Das Urteil von Nürnberg» isch er en internazionale Star worde und het drfür 1962 dr Oscar as beste Hauptdarsteller überchoo. Er het no in vile andere Film gspiilt, under anderem in «Topkapi» (1964) mit em Peter Ustinov, in «Die Akte Odessa» (1974) oder in «Deep Impact» (1998). Er het uf dr ganze Wält as äine vo de bekanntiste und erfolgriichste Schauspiiler gulte, wo Dütsch gschwätzt häi. Er isch non e baar Mol as beste Daarsteller und Nääbedaarsteller für en Oscar nominiert worde und für e best usländisch Film und dr best Dokumentarfilm. 2002 häi är und si Schwöster Maria e Bambi für iir Lääbeswärk überchoo.

### Filmografii (Uswaal)
#### Darsteller

### Reschissöör
* 1970: Erste Liebe
* 1973: Der Fußgänger
* 1975: Der Richter und sein Henker
* 1975: Ansichten eines Clowns (nume e Coprodukzion)
* 1979: Geschichten aus dem Wiener Wald
* 1984: Marlene
* 2002: Meine Schwester Maria

### Schriftligi Wärk
* Maximilian Schell: *Der Rebell. Eine Erzählung.* C. Bertelsmann, Münche 1997, ISBN 978-3-570-12181-8.
* Maximilian Schell: *Ich fliege über dunkle Täler oder Etwas fehlt immer. Erinnerungen.* Hoffmann und Campe, Hamburg 2012, ISBN 978-3-455-50178-0.

## Litratuur
* Gero von Boehm: *Maximilian Schell. 15. Jänner 2001.* Interview in: *Begegnungen. Menschenbilder aus drei Jahrzehnten.* Collection Rolf Heyne, Münche 2012, ISBN 978-3-89910-443-1, S. 272–281.
* 

## Weblingg

* 
* 
* 
* Maximilian Schell im Regie Guide
* ''„Ich fliege über dunkle Täler“.'' Maximilian Schell im Gespräch mit Oliver Spiecker. In: *[[Frankfurter Rundschau]].* 28. November 2008, S. 25.
* Rudolf Ulrich: *Maximilian Schell – Schauspieler/Produzent/Regisseur/Autor.* In: *Österreich Journal.* Ausgabe 90 (30. November 2010, online), S. 103–106.
* Historische Interviews mit Maximilian Schell im Online-Archiv der Österreichischen Mediathek

## Fuessnoote
Kurie

**Kurie** (vo  „Root“, „[Grichts-]Hof“) bezaichnet:
* Römische Kurie, d Gsamthait vo de Laitigs- und Verwaltigsorgan vom Hailige Stuel im Vatikan
* Diözesankurie, di *bischöflichi Kurie*, de Verwaltigsapparat von ere Diözese, eme Bischtum
* Kurie (Römisches Reich), en Gschlächterverband im alte Rom
** Curia, es Versammligsgebäu vom römische Senat und ähnliche Gremie i de römische Städt
* Kurienwahlrecht, i de früene Neuzyt (im alte Dütsche Rych) e Verainigung vo mehrere Ständ, wo uf de Landtäg gmainsam abgstumme händ
* z Öschtrych en Tail von ere Vertretigskörperschaft, z. B.  di Studierendekurie an ere Universität
* Kurie (Gebäude), s Wohngebäu vom e Kanoniker, enere Stiftsdame, vom e Dom- oder Stiftsherr
* d Kurie vo de freie Vereinigunge im Europäische Kartellverband (EKV)

**Kurie** isch de Familiename vo:
* *Franz Newell Devereux Kurie* (* 1907 † 1972), en amerikanische Physiker
Islamisches Opferfest

S **Opferfest** () isch s höggste islamische Fest. Es wird zum Höhepunkt vom *[[Haddsch]]* gfiirt, dr Wallfaart uf Mekka. Es foot am Zääte vom islamische Monet **' aa und goot vier Dääg lang. Wägen em [[Islamische Zeitrechnung|islamische Mondkaländer]] cha s Opferfest in jedere Jooreszit stattfinde, es verschiebt sich im [[Sonnenkalender|Sunnekaländer]] ruggwärts, jedes Joor mäistens um elf Dääg.

Mit em **', em Fest vom Fastebräche am Ändi vom Fastemonet Ramadan, ghört s zu de bedütendste Festligkäite im islamische Jooreskräis.

## Bedütig
S Opferfest wird zum Gedänke an dr Brofeet Ibrahim (Abraham) gfiirt, wo noch dr muslimische Überliiferig die göttligi Broob bestande het und baraat gsi isch, Allah si Soon Ismael  z opfere. Wo Allah (Gott) si Gottvertraue gsee het, het er en aaghalte. Dr Ibrahim und dr Ismail häi druf voll Dankbarkäit im Kräis vo Fründ und Bedürftige e Schoofsbock gopferet. D Gschicht wird im Koran in dr Sure 37,99–113 verzelt. In dr Bible isch s d Gschicht vom Opfer vom Isaak (Genesis, 22, 1–19).

## Litratuur
* 

## Weblingg

## Fuessnoote
Dreizack-Brunnen

Dr **Dreizaggbrunne**, **Vierzaggbrunne** oder **Spiddelsprung-Brunne** isch en öffentlige Brunne am Stroossenegge Münsterbärg-Freiji Strooss in dr Altstadt vo Baasel. Dr Brunne isch e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch. 

Jeedes Joor am Nöijoorsdaag organisiert d Zumft zum Goldige Stärn bim Brunne en «Aadringgede», wo d Baasler mit Hypokras, wo anstatt vo Wasser us äinere vo de Rööre fliesst, uf s nöije Joor aastoosse.

## Beschriibig
Dr Brunnedroog us Jurakalchstäi isch kwadratisch mit abgrundetete Egge, und e runde Brunnestogg stoot in sinere Middi. S Wasser fliesst us de Müüler vo vier Basiliske us Bronse. Oobe uf dr Süüle het s drei Delfin, won e Dreizagg heebe.

## Gschicht
Scho im 13. Joorhundert het s öbbe dört an dr Freie Strooss e Brunne ghaa, wo denn Spittelsprung-Brunne ghäisse het. Dr Spittelsprung, wo hüte Münsterbärg häisst, het si Naame vom Groosse Spiddaal überchoo, wo bis ins 19. Joorhundert dört gstande isch.

Dr hütig Brunne, wo Drei- oder Vierzaggbrunne häisst, wil oobe druf e Fümfzagg isch, isch 1837 vom Melchior Berri baut worde.  1935 isch er e baar Meter dr Hang uf in Richdig Münsterbärg versetzt worde, wil er de Fuessgänger im Wääg gstande isch.

## Kwelle
* Dreizack-Brunnen uf brunnenfuehrer.ch
* Dreizackbrunnen uf basel.org
* 	Aadringgete 2012 E.E. Zunft zum Goldenen Stern uf altbasel.ch
Kreis Calanca

Da **Krais Calanca** hät zämma mit da Krais Misox und Roveredo da Bezirk Moesa vom Kanton Graubünda i da Schwiz bildet. Da Sitz vom Kraisamt isch z Arvigo (Gmaind Calanca) gsii, wo öpa im vordara Drittel vom Calancatal liggt. Da Krais isch wäg da Bündner Gebietsreform uf Endi 2015 ufglöst worda.

## Gmainda
Da Krais hät sich us folganda Gmaind zämmagsetzt (Stand 31. Dezember 2015):




## Weblink

*
Ebolavirus

S **Ebolavirus** isch e Gattig us dr Familie vu dr Filoviridae. Die Viregattig umfasst fimf Arte vu ghillte Ainzel(−)-Strang-RNA-Vire. D Ebolavire verursache s Ebolafieber. Näb rem Mänsch infiziere sie au anderi Primate (Gorilla, Schimpanse) un lese bi sällene ne hämorrhagisch Fieber uus. Ebolavire sin Uusleser vu dr Epidemy, wu im Friejohr 2014 z Weschtafrika uusbrochen isch un wu bis Ändi Dezämber 2014 scho rund 7.900 Mänschelääbe gforderet het.

## Literatur
* Hans-Dieter Klenk (Hrsg.): *Marburg and Ebola Viruses.* In: *Current Topics in Microbiology and Immunology.* Nr. 235, Springer, 1999, ISBN 3-540-64729-5.
* Jens H. Kuhn & Charles H. Calisher (Hrsg.): *Filoviridae: The Marburgviruses and Ebolaviruses.* (= *Archives of Virology. Supplementa*). 1. Auflage. Springer, Wien 2005, ISBN 3-211-20671-X.
* Jens Holger Kuhn, Charles H. Calisher (Hrsg.): *Filoviruses, A Compendium of 40 Years of Epidemiological, Clinical, and Laboratory Studies.* (= *Archives of Virology.* Supplement 20), Springer, Berlin/ Heidelberg u. a. 2008, ISBN 978-3-211-20670-6.
* Centers for Disease Control and Prevention - Special Pathogens Branch Division of High-Consequence Pathogens and Pathology: *Ebola Hemorrhagic Fever Information Packet.* vum 9. April 2010 (Volltext as PDF-Datei), abgruefen am 19. Oktober 2011.
* David Quammen: *Ebola: The Natural and Human History of a Deadly Virus.* W. W. Norton & Company, New York 2014. ISBN 978-0-393-35155-2 (Paperback); ISBN 978-0-393-35156-9 (eBook)

## Weblink

* Ebolavirus-Infektionen Robert-Koch-Institut, rki.de
* Swiss Institute of Bioinformatics (SIB): *[http://viralzone.expasy.org/all_by_species/207.html Ebolavirus].* Uf: *viralzone.expasy.org'
* Database of the International Committee on Taxonomy of Viruses: [https://www.webcitation.org/6DR1ZI9BX?url=http://ictvonline.org/virusTaxonomy.asp?version=2009 *Virus Taxonomy*]. 2009 Release.
* WHO: *Global Alert and Response (GAR) - Ebola*; [https://web.archive.org/web/20140209065307/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs103/en/index.html Factsheet – Ebola haemorrhagic fever] uf: *who.int*
* Centers for Disease Control and Prevention (CDC): *Outbreak of Ebola in Guinea and Liberia.* Outbreak Updates.
* Centers for Disease Control and Prevention: *Chronology of Ebola Hemorrhagic Fever Outbreaks.*.
* WHO: *Global Alert and Response (GAR) - Ebola virus disease (EVD).*
* [http://www.nzz.ch/nachrichten/hintergrund/wissenschaft/flughunde__das_reservoir_von_ebola-viren_1.4138737.html Hermann Feldmeier: *Flughunde – das Reservoir von Ebola-Viren*], Neue Zürcher Zeitung, 9. Dezember 2009.
* [http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/137410/1/WHO_EVD_Guidance_PPE_14.1_eng.pdf?ua=1 *Personal Protective Equipment in the Context of Filovirus Disease Outbreak Response.''] Information vu dr WHO zum individuälle Schutz vor Ebolavire, Stand: Oktober 2014.
Schloss

**Schloss** chan folgendes bedüte:
* Schloss (Architektur), es repräsentativs Gebäude vom Adel (vgl. au Burg)
* Schloss (Technik), e mechanischi Vorrichtig, zum öpis abzschlüüsse
* Schloss (Waffe), en Mechanismus, wo d Ladig von ere Füürwaffe zündet
* di zahnartige Vorsprüng uf baide Site vo de Schale bin ere Muschle

* *Koppelschloss*, en uugsicherete Gürtelverschluss, im Gegesatz zun ere Gürtelschnalle
* *Kettenschloss*, es bsundrigs Chettegliid, mit dem e Chetti zäme gmacht wird

* Das Schloss, es Romanfragment vom Franz Kafka

**Schloss** bzw. **Schloß** isch de Familiename vo folgende Persone:
* Adolphe Schloss († 1910), en französische Kunstsammler
* Arleen Schloss (* 1943), e US-amerikanische Performancekünstleri, Video-Pionieri und Kuratori
* Eva Schloss (1929–2026), d Stiifschwöschter vo de Anne Frank
* Fritz Schloß (1895–1954), en dütsche Politiker (SPD)
* Hanns Schloß (1903–1986), en dütsche Ingenieur und Politiker (FDP/DVP)
* Karl Schloß (1876–1944), en dütsche Unternehmer und Schriftsteller
* Mardochai Schloß, Marx Nathan (1672–1747/48), Hoffaktor z Stuttgart und Vorsteher vo de israelitische Gmeind, Bichtvater vom Joseph Süß Oppenheimer
* Marie Schloß (1872–1952), e dütschi Schriftstelleri und Politikeri (FVP, DDP)
* Oskar Schloß (1881–1945), en dütsche Verleger vo buddhistische Schrifte
* Sybille Schloß (1910–2007), e dütschi Schauspileri
* Walter Schloss (1916–2012), en US-amerikanische Investor

**Lueg au:**
* Altes Schloss
* Halbes Schloss
* Hinterm Schloss
* Hohes Schloss
* Kleines Schloss
* Neues Schloss
* Unterm Schloss
* Schlösschen
* Schloße
* Schlößl
* Schlößle
* Wasserschloss
Kreis Alvaschein

Da **Krais Alvaschain** hät bis Endi 2015 zämma mit da Krais Belfort, Bergün und Surses da Bezirk Albula vom Kanton Graubünda i da Schwiz bildat. Da Sitz vom Kraisamt isch z Tüfakaschta gsii. Dur d Bündner Gebiatsreform sind d Krais ufghoba worda.

## Gmaind
Da Krais hät sich us da folganda drei Gmainda zämmagsetzt:



### Ändariga im Gmaindsbestand
Uf da 1. Jänner 2015 isch d Gmaind Albula/Alvra gründet worda. Si isch us da ehemoliga Gmainda Alvaschain, Mon, Stierva und Tüfakaschta us am Krais Alvaschain und us Alvaneu, Brienz/Brinzauls und Surava us am Krais Belfort entstanda.

## Bevölkerig und Sproocha
Endi Dezember 2013 hät da Krais Alvaschain 4076 Iiwohner kha, Endi 2009 sinds 3320 gsii. Iiwohnermässig isch da Krais dur d Gmaind Vaz/Obervaz mit dära ihrna Frakziona Lenzerhaid und Valbella dominiart worda.

Lut da Volkszellig vo 2000 sind 76,7 % vo da Bevölkerig dütschsproochig und 15,5 % romanischsproochig. Mit Uusnahm vo Mutta händ alli Gmainda rätoromanischi Wurzla. Da Romanischaatail isch i da Gmainda sehr unterschidlich. Stierva und Mon sind mit 66,4 % bzw. 52,3 % no überwiegand romanischsproochig gsii. I da anderna Gmainda überwiegt underdessa d Dütschsproochigkait.

## Geografii
Da Krais Alvaschain erstreckt sich über s vordara Albulatal. Dia baida Dörfer Tüfakaschta und Alvaschain liggad im Talkessel. Mon, Stierva und Mutta sind uf da Terrassa am linka Talhang mit Nord-Ost-Laag. Vaz/Obervaz ligt uf am rächta Talhang und dia baida Frakziona Lenzerhaid und Valbella erstreckend sich über es Hochplateau nördlich vo Vaz/Obervaz.

## Wirtschaft und Tourismus
Da Krais Alvaschein isch hauptsächlich vom Tourismus prägt. Da bekanntischt Tourismusort isch d Lenzerhaid. Mit rund 220'000 Logiernächt pro Johr ghört dia Feriadestinazion zu da gröschta vo Graubünda.

Vo da rund 2'152 Beschäftigta sind 70,2 % im Dienstlaistigssektor tätig. 20,4 % schaffend im produzierenda Gwärb und nu 9,4 % i da Land- und Forschtwitschaft (Stand Dezember 2005).

## Weblink

* Websita vo da Gmaind Albula/Alvra
* Websita vo Mutta
* Websita vo da Gmaind Vaz/Obervaz
* Offizielli Websita vo da Feriaregion Lenzerhaid
Belfort (Begriffsklärung)

**Belfort** chan folgendes bedüte:
* Belfort, e Stadt i de Region Franche-Comté, Frankrych
* Arrondissement Belfort, es geografischi Ainhait i de Region Franche-Comté, Frankrych
* Kreis Belfort, e geografischi Ainhait im Bezirk Albula, Kanton Graubünde, Schwiz
* Burgruine Belfort, e Burgruine z Brienz/Brinzauls im Kanton Graubünde, Schwiz
* en Ortstail vo de Stadt *Klötze* im Altmarkchrais Salzwedel z Sachse-Aahalt, Dütschland

**Orte** i de Vereinigte Staate:
* *Belfort (Kalifornien)*, im Mono County, Kalifornie
* *Belfort (Louisiana)*, im East Baton Rouge Parish, Louisiana
* *Belfort (New York)*, im Lewis County, New York
* *Belfort (Ohio)*, im Stark County, Ohio

**Persone:**
* *Jordan Belfort* (* 1962), en US-amerikanische Autor und Motivationstrainer und ehemolige Börsespekulant
* *Martin Peltier de Belfort* († 1769), en Ingenieur, herzogliche Landbaumeischter im Fürstetum Braunschweig-Wolfenbüttel, im Norde vom hütige Dütschland
* Vitor Belfort (* 1977), en brasilianische MMA-Kämpfer

**Sunschtigs:**
* *Belfort Creek*, es Flüüssgwässer im Tillamook County, Oregon, USA

**Lueg au:**
* Bauwärkstypus Belfort → Belfried
* Belford
Muhterem Aras

D **Muhterem Aras** (* 2. Jänner 1966 z Elmaagaca bi Bingöl, Tirkei) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Si giltet as di erscht Abgeordnet mit Migrationshintergrund, wu diräkt in e dytsche Landdag gwehlt woren isch un di erscht Muslima im Landdag vu Bade-Wirttebärg. Syt em 11. Mai 2016 isch si Landdagsbresidänti.
 
## Uusbildig un Beruef
D Aras isch in dr Tirkei in eme anatolische Dorf as Dochter vu alevitische Kurden uf d Wält chuu un isch anne 1978 mit ihre Eltere un Gschwister uf Filderstadt chuu. Si het z Nirdenge di Mittler Ryfi un derno 1989 am berueflige Gymnasium Friedrich-von-Cotta-Schule z Stuegert s Abitur gmacht. No dr Schuel het si an dr Universität Hohenheim Wirtschaftswisseschafte studiert. Anne 1999 het si z Stuegert e Styyrberotigsbiro grindet. Si isch Mitglid vum Ufsichtsrot vu dr staatlige Toto-Lotto GmbH un vum Byrot Sid vu dr SV vu SparkassenVersicherungen.

## Bolitik
Ihri bolitisch Laufbahn het anne 1992 mit em Yydritt bi dr Grienen aagfange. E erscht Mandat het si no dr Kommunalwahl 1999 im Gmaindsrot vu Stuegert ibernuu. Dert isch si vu 2007 bis 2011 Fraktionsvorsitzeri vu ihre Bartei gsii. Syt Juli 2014 ich si Vorsitzeri vum Kraisverband vu dr Griene z Stuegert.

Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2011 het si s Diräktmandat im Wahlkrais Stuegert I mit 42,5 % vu dr Stimme gwunne. Si isch Mitglid un dr Uusschiss fir Finanzen un Wirtschaft un fir Kultur, Juged un Sport. Derzue isch si au finanzbolitischi Sprächeri in dr Griene-Fraktion.

Bi dr Landdagswahl 2016 het si wider im Wahlkrais Stuegert I kandidiert un het s Mandat mit 42,4 Brozänt gwunne, wie scho 2011 wider mit em landeswyt beschte Ergebnis fir ihri Bartei un au s bescht Ergebnis vu allne bade-wirttebärgische Landdagskandidate*ne. Am 11. Mai 2016 isch d Aras mit 96 Stimme zue dr neie bade-wirttebärgische Landdagsbresidänti gwehlt wore. Si isch dodermit dytschlandwyt s erscht Mitglid vu dr Grienen un z Bade-Wirttebärg di erscht Frau in däm Amt.

Bi dr Landdagswahl 2021 het d Aras ire Mandat mit 44,8 Brozänt vu dr Stimme verdaidigt un wider s bescht Ergebnis vu allne bade-wirttebärgische Landdagskandidate*ne iberchuu. Am 11. Mai 2021 isch si im Amt as Landdagsbresidänti widergwehlt wore.

## Ehreamt
D Aras isch Mitglid vu dr *Heinrich-Böll-Stiftung Baden-Württemberg e.&nbsp;V.*, vum *Bund für Umwelt und Naturschutz Deutschland (BUND)*, vum *Tollhaus e.&nbsp;V.*, vu dr *Freunde und Förderer des Altenzentrums Zamenhof und Haus Hasenberg e.&nbsp;V.*, vum *Förderverein der Nesin-Stiftung (FöNes) e.&nbsp;V.* un vum *MTV Stuttgart 1843 e.&nbsp;V.*

## Familie
D Muhterem Aras isch syt 1986 ghyrote mit em Sami Aras un het mit em e Suhn un e Dochter.

## Weblink

* Internetbresänz vu dr Muhterem Aras
* 
* 
* Vom anatolischen Mädchen zur schwäbischen Politikerin, Deutsche Islamkonferenz
* Michael Schwarz: Die Expertin fürs liebe Geld , Mannheimer Morgen, 4. Merz 2014 

## Fueßnote
Mrs. Doubtfire

**Mrs. Doubtfire – Das stachelige Kindermädchen** isch en US-amerikanische Film us em Johr 1993, wu dr Robin Williams, d Sally Field un dr Pierce Brosnan d Hauptrolle din spile. D Reschy het dr Chris Columbus gfiert. Dr Film isch e große kommerziälle Erfolg gsi un isch anne 1994 as „Beschti Filmkumedi“ mit em Golden Globe Award uuszaichnet wore. Vorlag fir dr Film isch dr glychnamige Roman vu dr Anne Fine gsi.

## Kritik

## Weblingg
* 
*
Markus Spillmann

Dr **Markus Spillmann** (* 5. Oktober 1967 z Basel) isch e Schwyzer Schurnalischt. Är isch vu 2006 bis 2014 Schefredaktor vu dr Zürizytig gsii. 

## Lääbe
Dr Spillmann het an dn Universitete Basel un Züri Gschicht, Bolitischi Wissenschafte un Volkswirtschaftslehr studiert. In dr Zyt vum Studium het er as Wärchstudänt bin ere Schwyzer Großbank im Beraich vu dr bolitischen un ekonomische Länderrisikoanalys gschafft.

Noch ere Zyt as Assischtänt an dr Universitet Züri isch dr Spillmann anne 1995 Inlandredaktor bim Badener Tagblatt wore. Im nämlige Johr isch er as Uuslandredaktor zue dr NZZ gwächslet. Ab em Friejohr 2002 het er bi dr nei lancierte NZZ am Sonntag s Ressort International glaitet un un isch Stellverdrätter vum Schefredaktor gsii. Ab April 2006 isch er Schefredaktor vu dr *Neue Zürcher Zeitung* un Laiter Publizischtik NZZ gsii. Im Dezämber 2014 isch sy Ruggdritt uf Ändi Johr bekannt gee wore.

Dr Spillmann isch ghyrote, Vater vu drei Chinder un läbt z Züri.

## Literatur
* 

## Weblink
* Markus Spillmann uf dr Websyte vu dr NZZ
* Markus Spillmann uf uf dr Websyte vu dr NZZ Mediengruppe
* Etienne Jornod: ''NZZ-Chefredaktor tritt ab. Ein profilierter Journalist geht.'' Neue Zürcher Zeitung, 9. Dezämber 2014.

## Fueßnote
Beate Böhlen

D **Beate Böhlen**, au *Bea Böhlen*, (* 29. Novämber 1966 z Bade) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene). Vu 2011 bis 2019 isch si Abgordneti im Landdag vu Bade-Wirttebärg gsii. Syt Novämber 2019 isch si Burgerbeufdraiti vum Land Bade-Wirttebärg.

## Uusbildig un Beruef
D Beate Böhlen het an dr Elly-Heuss-Knapp-Schuel z Bihl en Uusbildig zur Erzieheri gmacht un derno ne baar Johr z Baden in ihrem Beruef gschafft. Derno het si an dr Katholische Hochschuel Fryburg Sozialarbet studiert.

## Bolitik
D Beate Böhlen isch anne 1995 Mitglid vu dr Griene wore. Vu 1999 bis 2004 isch si Vorsitzeri vum Ortsverband Baden un vu 2001 bis 2003 Vorsitzeri vum Kraisverband Raschti/Bade gsii. Vu 2004 bis 2019 het si ne Mandat im Gmairot vu Bade ghaa un isch dert vu 2007 bis 2019 au Fraktionsvorsitzeri gsii. Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2011 isch si mit em Zwaitmandat im Landdagswahlkrais Baden in dr Landdag gwehlt wore. Vu Novämber 2011 bis Oktober 2019 isch si dert Vorsitzeri vum Petitionsuusschuss gsii. Am 9.&nbsp;Oktober 2019 isch si vum Landdag as Noofolgeri vum Volker Schindler zur Burgerbeufdraite vum Land Bade-Wirttebärg.gwehlt wore. Des Amt het si zum 1.&nbsp;Novämber 2019 aadrätte. Si het im däm Zug ire Landdagsmandat nidergalti, fir sii isch dr Hans-Peter Behrens in Landdag noogruggt.

## Familie
D Beate Böhlen isch ghyrote un het zwai Chinder.

## Weblink
* 
*
Patch Adams (Film)

**Patch Adams** isch e Spiilfilm vom Tom Shadyac us em Joor 1998.
Patch Adams isch e US-amerikanischi Tragikumedi vum Reschisser Tom Shadyac vu anne 1998. D Hauptroll spilt dr Robin Williams.
Dr Film handlet vum Lääbe vum Doktor Patch Adams un basiert uf sym Buech *Good Health Is a Laughing Matter*.

Dr Film isch anne 1999 as *Beschti Kumedi* fir den Golden Globe un dr Young Artist Award nominiert wore. Fir d Filmmusik isch dr Marc Shaiman im nämlige Johr fir dr Oscar nominiert wore un het 2000 dr ASCAP Film and Television Music Award gwunne. Dr Robin Williams isch anne 1999 fir dr Golden Globe, dr American Comedy Award un dr Golden Satellite Award nominiert wore. 

## Weblink
* 
*
Haus zum Kempfen

S **Huus zem Kempfe** stoot an dr Freije Strooss 69 in dr Altstadt vo Baasel. Es isch äins vo de Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt, wo regionali Bedütig häi.

## Beschriibig
S Huus zem Kempfe an dr Freije Strooss isch schmaal, het fümf Stögg und isch 1904 vom Lienert Friedrich (1852-1918) im Juugedstiil baut worde. Vom Bardeer bis zum erste Stogg het s uf dr ganze Bräiti vom Huus ee groosses runds Boogefänster. Dr ooberi Däil drvo, wo im erste Stogg Liecht git, isch owaal Im zwäite Stogg het s e Räije vo drei groosse Fänster wie au im dritte Stogg. Die drei Fänster im vierte Stogg under em gschwungnige Giibel si e chli weniger hooch.

Bis 1889, wo die Freiji Strooss verbräiteret worde isch, sich näben em Huus zem Kempfe an dr Nummere 71 s Zumfthuus vo dr E. Zumft zum Goldige Stärn gstande.

E zwäits Huus zem Kempfe stoot an dr Spaalevorstadt 30.

## Kwelle
* Haus Zum Kempfen, abgrüeft am 6. Januar 2014
* Das Haus Zum Kempfen, abgrüeft am 6. Januar 2014

## Weblingg
* Haus Zum Kempfen, abgrüeft am 6. Januar 2014
Leonhard Friedrich

Dr **Lienert Friedrich** (* 17. Februar 1852 z Baasel, † 7. August 1918 z Baasel) isch e Baasler Archidekt in dr *[[Belle Époque]]* gsi.

## Lääbe
Dr Friedrich isch 1852 as Soon vom Baumäister Lienert Friedrich-Hug z Baasel uf d Wält khoo. 1870 bis 1873 het er am köönigliche Polytechnikum z Stuttgart studiert. 1874 het er e zwäijöörigs Braktikum bi 
J.  Mylius und F. Bluntschli z Frankfurt gmacht und isch Baufüerer am freiherrlige Schloss vo de von Stumm im hessische Holzhuuse worde. 1877/78 het er e Studieräis uf Italie gmacht und het denn e Zitli im Büro vom H. Dubois z Bariis gschafft. Zrugg z Baasel het er 1881 e Baugschäft an dr Dalbeaalaag 36 ufdoo. 1895 het er mit em Mooler Emil Beurmann (1862-1951) e Räis uf Egüpte gmacht und zwäi Joor spööter mit em Beurmann und em Münchner Brofässer Friedrich von Thiersch (1852-1921) uf Spanie und Tanger.

1918 isch dr Lienert Friedrich z Baasel gstorbe.

Dr Lienert Friedrich isch dr Brueder vom Rudolf Friedrich, wo au Archidekt gsi isch.

## Bauwärk

* 1879 e Willa an dr Dalbeaalaag 36, wo sithär abgrisse worde isch
* 1884 e Willa am Neusatzwäg 3 (jetz BethesdaSpital)
* 1893/94 d Zumft zu Husgnosse an dr Freije Strooss
* 1896 Willene an dr Angestäinerstrooss 21 und 23
* 1897 e Willa an dr Kapällestrooss 29, wo mä abbroche het
* 1899/1900 e Willa an dr Middlere Strooss 5, wo s nüme git
* 1903/04 Ängelgass 103-109
* 1904 s Gschäftshuus «Zum Kempfe» an dr Freie Strooss 69

## Kwelle
* Biographische Angaben über die Architekten, abgrüeft am 6. Januar 2015
* *Schweizerische Bauzeitung* Smith, Elder and Company, 1918, S. 75 (digital)

## Litratuur
* *Leonhard Friedrich, Architekt*, Basler Heimatschutz, 1992
Charb

**Charb**, eigetlich **Stéphane Charbonnier** (* 21. Ougschte 1967 z Conflans-Sainte-Honorine; † 7. Jänner 2015 z Paris) isch en französische Karikaturischt und Journalischt gsi. Bekannt isch er bsunders für sini Arbeite für s französisch Satiiremagazin Charlie Hebdo gsi. 

De Charb isch im 2013 uf de Al-Kaida-Lischte vo de am meischt gsuechte Lüt gschtande, wil er Mohammed-Karikature für d Zitschrift Charlie Hebedo zeichnet gha het.

Er isch bim Überfall und em aaschliessende Massaker, verüebd durch zwei maskiirti Manner, in de Redaktionsrüüm vo *Charlie Hebdo* zämme mit em Cabu, em Tignous, em Wolinski, em Honoré, em Bernard Maris, dr Elsa Cayat und 5 witere Mönsche, drunder zwe Polizischte, ums Läbe cho.

## Publikatione (Uswaal)
* *Je suis très tolérant*, MC Productions / Charb , 1996
* *Maurice et Patapon*, tomes I (2005)  II (2006), III (2007), IV (2009) 
* *Attention ça tache*, Casterman, 2004 (avec une présentation élogieuse de Philippe Geluck)
* *Charb n'aime pas les gens: chroniques politiques, 1996-2002*, Agone, 2002
* *Mozart qu'on assassine*, Albin Michel, 2006, avec Catherine Meurisse, Riss, Luz, Tignous und Jul
* *J'aime pas les fumeurs*, Hoëbeke, 2007
* *J'aime pas la retraite*, 2008 (mit em Patrick Pelloux)
* *Eternuer dans le chou-fleur et autres métaphores sexuelles à travers le monde*, textes d'Antonio Fischetti, éditions Les Échappés, 2009
* *Marx, mode d'emploi*, éditions La Découverte, 2009 (Avec Daniel Bensaïd)
* *Le Cahier de vacances de Charlie Hebdo*, éditions Les Échappés, 2009, mit Catherine Meurisse, Riss und Luz
* *Les Fatwas de Charb*, éditions Les Échappés, 2009
* *C'est pas là qu'on fait caca! Maurice et Patapon pour enfants*, éditions Les Échappés, 2010
* *Les dictons du jour, agenda 2011*, éditions Les Échappés, 2010
* *La salle des profs*, éditions 12 bis, 2012

## Weblink

* 

## Einzelnochwiis
Schöneckbrunnen

Dr **Schöneggbrunne** isch en öffentlige Brunne an dr Dalbe-Vorstadt 49 am Egge zum Müülibärg in dr Stadt Baasel. Er stoot sit 1915 under Dänggmolschutz und isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.

## Beschriibig
Dr Brunne het e kwadratische Droog us Kalchstäi, wo an de Egge abgrundet isch. Dr Droog isch fümf uf fümf Meter grooss und isch bis 1935 dr grösst in dr Stadt gsi. Die viereggigi Süüle vom Brunnestogg isch in drei Däil iidäilt. Dr underi und ooberi Däil si nume mit Rächtegg gschmüggt, dr middleri mit Loorbeerbletter. Zooberst uf dr Süüle stoot en Urne, wo Florstoff drahängt. 

Hinder em Brunne befindet sich s Huus zum Schönegg, wo dr Melchior Berri vo 1840 bis 1844 baut het.

## Gschicht
Er isch sit dr zwäite Helfti vom 18. Joorhundert in Betriib. 1938 het mä s Original mit ere Kopii ersetzt.

## Kwelle
* Schöneck-Brunnen uf brunnenfuehrer.ch
Charlie Hebdo

**Charlie Hebdo** [] isch e franzesischi Satirezytschrift. Si erschynt syter anne 1992 z Paris all Wuche mit ere Druckuflag vu rund 140.000 Exemplar. Ain vu dr Grinder isch dr François Cavanna gsii. Charlie Hebdo giltet as bolitisch links un antiklerikal.

Dr Name „Charlie“ chunnt vu dr Comicfigur *Charlie Brown* vu dr „Peanuts“ un verwyst uf d Urspring vu dr Zytschrift im Comicmagazin-Umfäld, „Hebdo“ isch di Franzesisch gängig Abchirzig fir «hebdomadaire» (Wuchezytschrift, Wucheblatt).

## Gschicht
*Charlie Hebdo* isch anne 1969 us em verbotene Anarchomagazin *Hara-Kiri* firigange, wu ab 1960 all Monet erschine un zytwylig verbote gsii isch. Bis 1981 sin vu dr Wuchezytschrift insgsamt 580 Uusgaben erschine, derno isch s Magazin yygstellt wore. Anne 1992 isch d Redaktion vu *Charlie Hebdo* widerbeläbt wore.

*Charlie Hebdo* het anne 2006 zue dr wenige Zytschrifte ghert, wu d Mohammed-Karikature us dr dänische *Jyllands-Posten* noodruckt ghaa het. E Klag gege s Magazin vum Dachverband vu franzesische Muslim *Conseil français du culte musulman* (CFCM) dergege het s zueständig Pariser Gricht anne 2007 abgwise. S Blatt het in dr Johr syterhär immer wider au Karikature zum Thema Islam un Islamismus publiziert.

Anne 2010 het d Zytschrift e Brozäss gege di ultrakonservativ katholisch Organisation *l'Alliance Générale contre le Racisme et pour le respect de l'Identité Française et chrétienne (Agrif)* gwunne, wu gege si gchlagt het, wel in ere Uusgab zum Bsuech vum Papscht z Frankrych anne 2008 s Jesuwort „Leen d Chinder zue mer chuu“ in e pädophile Kontext gruckt woren isch.

Am 2. Novämber 2011 het s uf d Redaktionsryym vum Magazin e Brandaaschlag gee. Des het zuen ere landeswyte Solidaritetswälle gfiert. D Deeter sin nie gfasst wore, mer vermuetet si aber im islamistischen Umfäld.

Am 7. Jänner 2015 het s e Mordaaschlag uf d Redaktion gee, wu zwelf Mänsche derby ermordert wore sin, dodrunter dr Rusgeber un Zaichner Stéphane Charbonnier („Charb“), d Zaichner Jean Cabut („Cabu“), Bernard Velhac („Tignous“) un Georges Wolinski, dr Mitinhaber vum Blatt, Bernard Maris, d Kolumnischti Elsa Cayat un zwee Bolizischte. Mindescht 20 wyteri Persone sin zum Dail schwär verletzt wore. Di beede Deeter, wu em islamistischen Umfäld zuegrächnet wäre, sin am 9. Jänner 2015 vu dr Bolizei gstellt wore un bi me Schusswächsel verschosse wore. Noch em Aaschlag isch s in ganz Frankrych un derzue in vyl Städt uf dr ganze Wält zue Solidaritetskundgebige chuu. Z Paris hän am 7. Jänner rund 35.000 Mänsche demonschtriert, am 9. Jänner sin rund 700.000 Mänsche z Frankrych zue Kundgebige zämmechuu. Am 11. Jänner sin in ganz Frankrych iber 3,3 Millionen Mänsche bi Dröuermärsch derby gsii, dodervu rund 2 Millione z Paris.

## Literatur
* Jane Weston: *Charlie Hebdo and Joyful Resistance*. In John Parkin, John Phillips (Hrsg.): *Laughter and Power*. Peter Lang, Bern 2006, ISBN 978-3-03910-504-5, S. 209–242 (Exzerpt (Google))

## Weblink

* Websyte vu ''Charlie Hebdo''

## Fueßnote
Cabu

De **Cabu**, eigetlich **Jean Cabut** (* 13. Jänner 1938 z Paris; † 7. Jänner 2015 au z Paris), isch en französische Cartoonist und Karikaturischt gsi. Er isch bim Überfall und em aaschliessende Massaker, verüebd durch zwei maskiirti Manner, in de Redaktionsrüüm vo *[[Charlie Hebdo]]* zämme mit em Charb, em Tignous, em Wolinski, em Honoré, em Bernard Maris, dr Elsa Cayat und 5 witere Mönsche, drunder zwe Polizischte, ums Läbe cho.

De Cabu het an de *École Estienne* z Paris studiirt. Sini erschte Zeichnige sind im 1954 von ere Lokalzitig veröffentlicht worde. Während em Algerie-Chrieg isch er zu de Armee iizoge worde, wo er für d Armeezitschrift *Bled* und in dere Ziit au fürs *[[Paris-Match]]* zeichnet het. D Armeeziit het ihn zu eme strikte Anti-Militarischt gmacht.

Wo er im 1960i d Armee het verlah, het er s Hara-Kiri-Magazin mitgründt und in de 1970er und 1980er Johr isch er sehr beliebt gsi, wo er für s Chinderfärnsehprogramm vo Récré A2 gschaffed het. Er het aber witerhin au politischi Karikature gmacht, bsunders für *Charlie Hebdo* und *Le Canard enchaîné*.

Im Februar 2006 het er e Kontroverse usglöst, wäge dr Covergstaltig vo Charlie Hebdo, wo sich uf de dänisch Karikaturestriit bezoge het.

Bim Terroraaschlag uf d Redaktion vo de Satiirezitschrift *Charlie Hebdo* isch er am 7. Jänuar 2015 gstorbe.

## Weblink

* 

## Fuessnote
Tignous

Dr **Tignous**, aigetli **Bernard Verlhac** (* 21. Augschte 1957 z Paris; † 7. Jänner 2015 ebedert) isch e franzesische Cartoonischt gsii. 

Dr Verlhac isch zämme mit em Charb, em Cabu, em Wolinski, em Honoré, em Bernard Maris, dr Elsa Cayat un fimf wytere Mänsche, dodrunder zwee Bolizischte, bi me Aaschlag uf d Redaktionsbiro vu dr Satirzytschrift *[[Charlie Hebdo]]* ermordet wore, wun er bi me Redaktionsdräffe gsii isch. Näbe syre Arbet fir *Charlie Hebdo* het er au gschafft fir d Magazin *Marianne* un *Fluide Glacial*.

## Wärch
* *On s’énerve pour un rien*, 1991
* *Tas de riches*, 1999
* *Le Sport dans le sang*, 2006
* *C'est la faute à la société*, 2008
* *Le Procès [[Yvan Colonna|Colonna]]*, 2008
* *Pandas dans la brumes*, 2010
* *Le Fric c’est capital*, 2010
* *5 ans sous Sarkozy*, 2011

## Fueßnote


## Weblink
Georges Wolinski

Dr **Georges Wolinski** (* 28. Juni 1934 z Tunis; † 7. Jänner 2015 z Paris) isch e franzesische Comiczaichner gsii. 

## Lääbe
Dr Wolinski isch dr Suhn vun eme polnische Jud un ere italienische Katholiki gsii. Anne 1946 isch er mit syne Eltere uf Frankrých chuu. No dr Schuel het er zerscht z Paris Architektur studiert, het s Studium aber abbroche. Derfir het er anne 1960 aagfange Comicstrip fir d Satrizytschrift *Hara-Kiri* z zaichne. Ab 1968 het er au fir s Satiremagazin *L’Enragé* gschafft un ab 1970 fir *Actuel*. Ab 1971 isch er Schefredakteur vum Magazin *Charlie Mensuel* gsii, derzue het er ab 1977 regelmäßig Cartoon fir d Dageszytig *L’Humanité* zaichnet. Au in dr Zytschrifte *France Soir* un *[[Charlie Hebdo]]*, em Noofolger vu *Hara-Kiri*, het er Cartoon publiziert.

Sy bekanntescht Wärch isch d Serie *Paulette*, wun er ab 1971 as Autor zämme mit em Zaichner Georges Pichard entwicklet het. 

Dr Wolinski isch am 7. Jänner 2015 bim Terroraaschlag uf d Redaktion vu *[[Charlie Hebdo]]* z Paris ermordet wore. Bim glyche Aaschlag sin au dr Charb, dr Cabu, dr Tignous, dr Honoré, dr Bernard Maris, d Elsa Cayat un fimf wyteri Mänsche, dodrunder zwee Bolizischte, um s Läbe chuu.

## Wärch (Uuswahl)
* *Paulette*, Zaichnige vum Georges Pichard
** *Paulette* Tome 1, 1971	
** *Paulette* Tome 2, 1972	
** *Le mariage de Paulette*, Le Square, 1974	
** *Paulette en Amazonie*, Le Square, 1975	
** *Ras-le-bol-ville*, Le Square, 1975	
** *Le cirque des femmes*, Le Square, 1977
** *Les Pensées*, Le Square, 1981
** *Paulette*, Dargaud, 1984

## Uuszaichnige
* Grand Prix de la Ville d’Angoulême uf em Festival International de la Bande Dessinée d’Angoulême (2005)

## Weblink

* lambiek.net (englisch)

## Fueßnote