open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jersey

**Jersey** isch en Insle südlich vo England und westlich vo Frankriich ond hät 90.000 Iiwohner. D'Hauptstadt isch St. Helier. Eri Nachberinsle sind Alderney ond Guernsey. Uf Jersey wird näbe Englisch höt no Französisch mit normannischem Dialekt gsproche. Es git Flugverbindige abem Flughaafe Jersey, wo Jersey met England ond anderne europäische Metropole verbindet. Zudem gits no en Fährverbindig nach Frankriich ond England.
Kosinussatz

De **Kosinussatz** stellt i de Trigonometrii vo dr Ebeni e Beziehig zwüsched de Siite vomene Drüeck und em Kosinus vo eim vo de Winkel her.
Für di drü Siite *a*, *b* und *c* vomene Drüeck sowie em Winkel gegenüber vo de unbekannte Siite gilted:
:a^2=b^2+c^2-2\,b\,c\,\cos\alpha
:b^2=a^2+c^2-2\,a\,c\,\cos\beta
:c^2=a^2+b^2-2\,a\,b\,\cos\gamma

## Folgerige
Us em Kosinussatz chammer unter anderem au de Satz vom Pythagoras forme, wenn de Winkel \gamma = 90^\circ isch, s Drüeck also rechtwinklig isch.
De Kosinus vo 90° isch jo denn Null, und do drus chamer folgere:  c^2 = a^2 + b^2 - 2 \cdot a \cdot b \cdot 0 \rightarrow c^2=a^2+b^2 

## Bispiil
Di folgende Zahle sind grobi Nöherige. Geh seg es Drüeck ABC, wo alli drü Siite vorgeh sind.

:a = 5\;\rm cm
:b = 4\;\rm cm
:c = 4{,} 5\;\rm cm

Gsuecht isch de Winkel \beta (Normali Bezeichnige).

: b^2 = a^2 + c^2 - 2 \cdot a \cdot c \cdot \cos \beta

: 2 \cdot a \cdot c \cdot \cos \beta = a^2 + c^2 - b^2

: \cos \beta \, = \, \frac{a^2 + c^2 - b^2}{2 \cdot a \cdot c}
= \frac{(5\,{\rm cm})^2 + (4\,{\rm cm})^2 - (4.5\,{\rm cm})^2}
{2 \cdot 5\,{\rm cm} \cdot 4.5\,{\rm cm}}
= 0{,}46

: \beta = \arccos \,0{,} 46 = \underline{62{,} 5^\circ}
L'Alsace-Le Pays

D Zitung **L'Alsace-Le Pays** ìsch a frànzeescha regionàla Tàgszitung. Ìm Elsàss gìt's dia Zitung unter'm Nàma "L'ALSACE", ìn dr Franche-Comté gìt's d gliicha Zitung unter'm Nàma "Le Pays". 's ìsch d zweita Zitung ìm Elsàss un d erschta ìm Owerelsàss.

D Zitung ìsch grìnda worra ànna 1944.

Ànna 1984 ìsch a Edition fer d Kìnder derzüe kumma: Le Journal des Enfants (*D Zitung vu da Kìnder*), mehr bekànnt unter d Àbkìrtzung "JDE". As kummt àlla Dunschtig üssa.

Verschìedena Heftla gìt's aui unter dr Wucha: „Version femina“ (a Blättla mehr fer d Fràuia), „TV hebdo“ (mìt da Television-Sandunga), „Emploi“ (Ààzeiga fer Àrwet süecha), „Immobilier“ (Ààzeiga fer Hiiser un Wohnunga), „Petites annonces“ (verschìedena Ààzeiga).

Jeda Gegend hàt ìhra eigena lokàla Edition. Zum Bispiel: Colmer, Milhüsa, Sundgàui, Drèiecklànd...

Ìm Elsàss wìrd d Zitung jeder Morga friaih heimglìefert, vu äbena 1000 Zitungtrajer. Dàs gìltet fer „L'ALSACE“ un fer ìhrer Konkurrant d „DNA“.

## Geogràphischa Verbreitung
Dr Hàuiptsìtz ìsch z Milhüsa. As gìt aui mehrera Agences: zehna ìm Owerelsàss (Milhüsa, Àltkìrch, Colmer, Gawiller, Saint-Louis, Sainte-Marie-aux-Mines, Thànn, Wìttelsha...), zwei ìm Unterelsàss (Schlettstàdt un Stroßburri) un zwei üsserhalb vum Elsàss (Befert un Montbéliard).

## Website
Zitter Juli 1996 gìt's a Website, wo n a Verfàssung vum Ìnhàlt vu dr Zitung zeigt. Wenn ma zàhlt, kàt ma aui gànza Àrtìkel sah, sogàr àrchiviarter Ìnhàlt (vu zitterm 1. Janner 2007).
Uf dam Website fìndet ma aui „News“ (Nèikheita wo noch frìscher sìn às d Zitung), a Forum un, zitter 2009, kurza Video. Dr Website ìsch ìnteràktiv: uf jedem Àrtìkel hàt ma d Meegligkeit, sina Meinung z'gaa, mìt'ma Benutzer-Login.

## Mehrsprochigkeit
As gìt a zweisprochiga Üssgàb uf Frànzeesch un Hochditsch.

Dr elsassischa Dialekt wìrd nìt vergassa: verschìedena Verfasser han scho Chronik uf Elsassisch gschrìewa: dr Verele, dr Freddy Willenbucher alias „Profasser Flaschaputzer“. Zitter 2008 gìt's jeder Sàmschtig a Chronik gschrìewa (uf Elsassisch, noh dr Orthal-Methoda) vum a Journàlischt vu dr Zitung „L'ALSACE“, un jeder Sunntig a Erklärung (uf Frànzeesch) ìwer'ma bsundera elsassischa Wortschàtz Thema, gschrìewa vu'ma Dialekt-Expert (meinschtens dr Edgar Zeidler oder dr Yves Bisch).
*Àm Sàmschtig 20. Septamber 2008 hàt dr Dominique Bannwarth a Chronik ìwer d àlemànnischa Wikipedia gschrìewa.*

## Externa Lìnks
http://www.lalsace.fr

## Referanz


## Gsprochena Wikipedia
Honda X8R

D **Honda X8RX** isch en Motoroller vom japanischä Hersteller Honda, wo nümmä in Produktion isch. Si i zwei verschiedene Versionä abotä wordä.
Bim X8R handlets sich um en sogenanntä Sportroller, wo sich ganz bsundrigg bi jugendliche Fahrer an ere grossä Beliebtheit erfreut het. D Versionä unterscheidät sich technisch nur i gringfüegigä Details, optisch aber relativ starch.

Honda het versucht en Roller als en Art chlinä Brüeder vo dä Supersportmotorräder zum positionirä, wa nie wirkli glunge isch. Sini gross Beliebtheit isch eher sinere grossä Zuverlässigkeit so wie dä praktischä Eigäschaftä sowie em gringä Benzinverbruch, relativ guetem Wetterschutz und viel Staurum sowie dä gfälligä Optik z verdanke. Eher untypisch für en Sportrollär sin s'komfortbetonti Fahrwerk sowie dä verglichswiis leischtigsstarkem Motor. Allerdings isch bi viel Fahrzüg im letzere Punkt durch jugendlichi Fahrer *narbesseret* wordä. Au hüt no isch dä X8R bi Rollertuner beliebt.

## X8R-S

Dä X8R-S (S stoht da eifach nur für *Sprot*) stellts Normalmodell vom X8R dar und isch drum hüfiger vertretä als s'X-Modell. Er isch i dä normalä Usführig mit em Sponsore-Ufchleber vo dä jewiligä Honda-GP-Rennmaschinenä vom aktuelle Jahr usglifärät wordä. Es het au einigi Sondermodell geh, weli optisch a d'Rennmaschinä vo einzelnä Honda Werkspilotä aglehnt wordä sind.

## X8R-X

Dä X8R-X stellt en Art Hybrid us Sportroller und Supermoto-Motorrad dar. Er isch als *Replica* vo dä Honda-Supermoto Rennmaschinä agluegt wordä und entsprechend beworbä wordä. Dä Rollär het e sehr aggressivi Optik, weli mit em schwarz-gelbä Design (au in anderä Farbä erhältlich) an ä Hornissä erinneret het.

S'X i dä Modellbezeichnig stoht symbolisch für *cross*(zu Dütsch Kreuz). Optisch unterscheidät dä X sich vom S durch sini Farbgebig und d'Schriftzüg. Er isch usserdem mit chlinärä Räder usgrüstet wordä, weg dem isch s'Endgetriebe vom X mit dä Normalusführig(S) nöd identisch.

## Technischi Datä

* Leergwicht: 98kg
* Zuelässigs Gsamtgwicht: 278kg
* Zulässigi Höchschtgschwindigkeit i dä Schwiiz 75km/h (undrosslät).
* Felgegrössi:
** X8R-S: Vornä: 13M/C x MT 3.00
** X8R-S: Hinä:  13M/C x MT 3.75
** X8R-X: Vornä und Hinä: 12 x MT 3.00
* Grössebezeichnig vo dä Reifä:
** X8R-S: Vornä: 120/70-13 M/C 53J
** X8R-S: Hinä:  140/60-13 M/C 57J
** X8R-X: Vornä und Hinä 120/80-12 55J
* Azahl Sitzplätz: 2
* Standartgrüsch: 81 dB (A) bi 3375 U/min
* Fahrgrüsch:     71 db (A)
* Hubraum: 49ccm
* Leischtig: 4PS/2.9kW bei 6750 U/min (bi dä 50km/h Usführig)
* Tankinhalt: 6Liter
* Verbruch: 3.3-4.0 Liter/100 Kilometer
* Verwendbari Tribstoffä: Mindestens 91 Oktan(Normalbenzin- Bleifrei)

Es chönnt au Super bleifrei 95 Oktan oder au Super Plus Bleifrei tankt werde, d'Uswürkig isch allerdings sehr gring, wenn überhaupt spürbar.
Für e suberi Verbrennig wird Super Bleifrei empfohlä.
Sonntag (Begriffsklärung)

**Sonntag** stoht fir:
* dr Wuchetag Sunntig
* Soontig, e Walsergmei z Vorarlberg

**Sonntag** isch dr Familienamme vu däne Persone:
* Andreas Sonntag (1953–2008), dytsche Landespolitiker (Thüringe) (CDU)
* Andreas II. Sonntag OSB († 1587), Abt vu dr Ryychsabtei Ochsenhausen 
* Christoph Sonntag (* 1962), dytsche Kabarettischt
* Christoph Sonntag (1654–1717), dytsche evangelische Theolog un Chilchelieddichter
* Clemens von Sonntag (* 1936), dytsche Strahlechemiker
* Cornelie Sonntag-Wolgast (* 1942), dytschi Politikeri (SPD)
* Emmy Sonntag-Uhl (1860–1913), eschtryychischi Sängeri (Mezzosopran)
* Erich Sonntag (1881–1952), dytsche Chirurg
* Gerd Sonntag (* 1954), dytsche Chinschtler
* Gerd Sonntag (* 1962), dytsche Schriftsteller
* Gottfried Sonntag (1846–1921), dytsche Komponischt
* Hans-Hubert Sonntag (* 1954), dytsche Schachspiler
* Heinz Rudolf Sonntag (* 1940), dytsche Soziolog
* Jan-Peter E.R. Sonntag (* 1965), dytsche Chinschtler
* Johann Sonntag, rumänische Handballspiler
* Johann Philipp Sonntag (1778–1846), badische Politiker un Papierfabrikant
* Johann Vincenz Sonntag (1811–1847), eschtryychische Historiker un Ethnograf
* Kuneš Sonntag (1878–1931), mährisch-tschechische Politiker un Fachpublizischt
* Leopold Sonntag (1830–1896), dytsche Jurischt un badische Beamter
* Philipp Sonntag (* 1938), dytsche Wisseschaftler un Autor
* Philipp Sonntag (* 1941), dytsche Schauspiler, Kabarettischt, Drehbuechautor un Regisseur
* Roselore Sonntag (* 1934), dytschi Turneri
* Emmy Sonntag-Uhl (1860–1913), eschtryychischi Sängeri (Mezzosopran)
* Ulrike Sonntag (* 1958), dytschi Sängeri (Sopran)
* Waldemar Sonntag (1844–1912), dytsche evangelische Theolog
* Walter Sonntag (1907–1948), dytsche Arzt im KZ (NSDAP)
* Werner Sonntag (* 1926), dytsche Journalischt un Langstreckelaifer

**Sonntag** isch dr Name vu däne Wuchezytige:
* Sonntag, katholischi Schwyzer Familiezytschrift
* Sonntag, Schwyzer Sunntigszytig
* „Sonntag“, e kulturpolitischi Wuchezytig in dr DDR, hite wytergfiert unter em Namme *„Freitag“* 

**Vgl. au:**
* Der Sonntag
* Sontag
Der Sonntag

**Der Sonntag** isch dr Namme vu verschidene Wuchezytige:

* Der Sonntag, Sunntigszytig vu dr Unternämmensgruppe Badischs Pressehuus (Badischi Zytig, Fryyburg)
* e katholischi Wuchezytig vu dr Erzdiözese Wien
* e Chilchezytig fir s Bischtum Limburg/Lahn
* e Wuchezytig fir di Evangelisch-Lutherisch Landeschilche vu Sachse
SS (Begriffsklärung)

**SS** oder **ss** stoht fir:

* in dr katholische Chilche:
** *Sante*, *Santi* oder *Sancti*, latynisch fir "Heiligi"
** *Sanctissimus*, *Sanctissima* oder *Sanctissimum*, latynisch fir "dr, d oder s Allerheiligscht"
** *Sacra Scriptura*, latynisch fir "Heiligi Schrift", lueg Bibel
** *Sancta Sedes*, latynisch fir "Heilige Stuehl", lueg au Papst
** *Sua Santità* (ital.), *Sa santité* (frz.), dytsch *Seine Heiligkeit*, e Titel vum Papst
** *Societas Salesiani* (veralt.), jetz Salesianer Don Boscos (SDB), e katholischi Ordensgmeinschaft

* in verschidene Wisseschafte:
** in dr Elektrotechnik: *Sammelschine*
** im Hoch- un Diefböu: *Schlammsammler*
** in dr Medizin: *Schwangerschaft*
** in dr Metallurgii: Edelstahl (änglisch *Stainless Steel*)
** in dr Nautik: Segelschiff (änglisch *Sail Ship*) oder Dampfschiff (änglisch *Steam Ship*)
** in dr Numismatik: *sehr schön*, e Erhaltigsgrad vu Minze oder Banknote
** im Rächtswäse: *Schriftsatz*
** in dr Software-Tächnik: *slip stream*
** in dr Spychertächnik: *single-sided*
** in dr Sprochwisseschaft: *Siswati*, e afrikanischi Sproch (no ISO 639-1)

* verschidene Ortschafte:
** Schwarzburg-Sondershausen, e Thüringer Firschtedum (bis 
** Provinz Sassari, e italienischi Provinz in dr Region Sardinie

* im Verchehr
** Strada Statale, e nummerierti Staatsstroß z Italie

* im Militer:
** Schutzstaffel,  paramilitärischi Organisation vu dr NSDAP
** Schutzstaffel/Schusta, e dytschi Fliegereinheit im Erschte Wältchrieg, speter Schlachtstaffel
** *Ship Submersible*, US-Navy-Bezeichnig fir konventionäll bedribeni U-Boot
** *Surface-to-Surface*, NATO-Codename fir verschideni sowjetischi Bode-Bode-Militerrakete

* im Sport:
** *Shortstop*, e Position bim Baseball
** *Strong Safety]', e Abwehrposition im American Football

* in dr Kultur:
** *Schwarzi Sunne*, e Symbol in Mythologii, Esoterik, Astrologii un Science-Fiction-Literatur
** *Sopransaxophon*, e Musikinschtrumänt

* verschideni Öutomodäll:
** *Standard Swallow*, e Automarke, speter Jaguar
** *Super Sport*, speziälli Sportversion vu verschidene Chevrolet-Modäll

* Suschtigs
** *Staatsspoorwegen*, friejeri Bezeichnig dr Nederlandse Spoorwegen, dr Niderländische Yysebahngsellschaft
** *Société Stolberg*, s Warezeiche vum Hittezink vu dr Zinkhitte Münsterbusch
** *Screen Shot*, sälteni Abchirzig (Bildschirmfoto)
** *Sega Saturn*, e Videospilkonsole, v. a. im asiatische Sprochruum
** *Sonderschuel*, veralteti Bezeichnig fir *Schuele mit eme sonderpädagogische Ferderschwärpunkt*
** *Summersemeschter*
** *Strytschlichter*

*'Lueg au:'''

* ß (Esszett)
Thorn (Begriffsklärung)

**Thorn** stoht fir die Ortschafte:

* di friejer preußisch Stadt Toruń z Pole, doderzue
** *Erschter Fride vu Thorn*, 1411
** *Zweter Fride vu Thorn*, 1466
** *Thorner Bluetgricht*, Hiirichtig vu mehrere Burger vu dr Stadt Thorn dur di polnisch Regierig 1724
** *Thorner Kathrinchen*, s Art Läbchueche
** *Thorner Gymnasium* (Schola Thoruniensis), syt 1568
** *Bischtum Thorn*, (lat.: Dioecesis Thoruniensis, poln.: Diecezja Toruńska), remisch-katholischs Bischtum z Pole
** *Landkreis Thorn*, preußisch-dytscher Landkreis zwische 1818 und 1945
** *Woiwodschaft Thorn*, 1975 - 1998
** *Universität Thorn*, *Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu*

* Thorn, ehmoligi Stadt in dr niderländische Provinz Limburg, jetz Stadtdeil vu Maasbracht

* Schloss Thorn, Burgaalag in dr Ortsgmei Palzem im Landkreis Trier-Saarburg

**Thorn** isch dr Familiename vu däne Persone::
* Arvid Thörn, schwedische Fueßballnationalspiler
* Frankie Thorn (* 1964), US-amerikanischi Schauspileri
* Gaston Thorn (1928-2007), luxemburgische Politiker
** *Kommission Thorn*, EG-Kommission unter em Presidänt Gaston Thorn
* Jan Thorn Prikker (1868–1932), niderländische Chinschetler
* Jan Thorn-Prikker (* 1949), dytsche Chunschtschriftsteller
* Karsten Thorn (* 1963), dytsche Rächtswisseschaftler
* Penelope Thorn, änglischi Sängeri (Sopran)
* Rod Thorn (* 1941), US-amerikanische Basketballspiler un -manager
* Tracey Thorn (* 1962), britischi Musikeri
* Victor Thorn (1844-1930), luxemburgische Politiker

**Thorn** stoht uußerdäm fir
* d Rune Thurisaz
** Þ, dr Buechstab im altänglischen un isländischen Alfabet, wu drus abgleitet isch
* ei Romanheftserie vum Bastei-Verlag
* HMS Thorn (N11), U-Boot vu dr britische Royal Navy im Zwete Wältchrieg
* Thorn.Eleven, Rockband vu Heidelberg
* Thorn-Tescht, medizinische Tescht
* Thorn Electrical Industries, e britisch Unternämme
* Thorn Lighting Group, Unternämme fir Inne- un Ussebelyychtig
* A Thorn for Every Heart, Rock-Band vu Chino Hills z Kalifornien (USA )
France 3

**France 3** ìsch a frànzeescher äffentliger un regionàler Television-Sander, wo àm 31.Dezamber 1972, ìn dr ehmàliga ORTF, grìnda worra ìsch.
Zitterm Àfàng ìsch sina Bsunderheit a regionàla Speziàliziarung.

## Gschìcht
Àm Àfàng hàt ma da Sander "La troisième chaîne" gnennt uf Frànzeesch (dr drìttrer Sander), wial er noh da "Première chaîne" un "Deuxième chaîne" erschuuna ìsch. Ìm März 1973 hàt's Sandunga ìn Fàrwa z'lüega gaa. Ìn sallera Zit han àlla àndra frànzeescha Sander numma wiss un schwarza Bìlder gsanda, dr drìtter Sander ìsch àlso dr erscht wo Fàrwa ghàà hàt, noh hàt ma'na "La troisième chaîne en couleurs" (dr drìtter Sander uf Fàrwa) gnennt. Àm Àfàng sìn numma a pààr Stunda ìm Tàg Sandunga gsìì.

Àm 7. Oktower 1974 ìsch d'ORTF verschwunda, d verschìedena Sander sìn vum Stààt unàbhangig worra.

Àm 6. Janner 1975 ìsch "France Régions 3" àm Plàtz vum drìtter Sander kumma. D Àbkìrzung "FR3" ìsch vìel benutzt worra.

Ìm Janner 1983 hàt's s erschta Mol Werbung uf FR3 gaa.

Àb'm 5. Septamber 1983 han zwälf regionàla Sander, jeder Tàg drèi Stund làng vorem Owa, ìhra eigane regionàla Sandunga gmàcht.

Àm 7. Septamber 1992 ìsch dr Grupp "France Télévisions" grìnda worra, wo àlla äffentliga Sander vereinigt. France Régions 3 ìsch àn dam Momant wìeder umtaift worra uf "France 3", àss ungfahr àlla Sander vu "France Télévisions" Nama han wo sìch gliicha. 

## France 3 Alsace
Scho àm Àfàng vum drìtta Sander hàt's Sandunga üssem Elsàss gaa, durch d "Télévision de Strasbourg".
Dr Sìtz vu "France 3 Alsace" ìsch ìmmer noch z'Stroßburri.

### Sandunga uf Frànzeesch
Zitter 1987 gìt's d Nohchrìchta Sandung vum Owa : "19/20".

Zitter 2001 gìt's lokàla Sandunga vum Unterelsàss : "Strasbourg deux rives" un vum Owerelsàss : "Haute-Alsace".

Zitter 2003 gìt's dr Website **alsace.france3.fr**.

### Sandunga uf Elsasssisch
Zitter 1989 gìt's a kurza Sandung uf Elsasisch : "Rund um", wo ma vum Mantig bis àm Fritig kàt lüega.

Ànna 1996 hàt France 3 Alsace dr Animàtion Film "Tintin" uf Elsassisch ìwersetzt.
Ànna 2000 hàt France 3 Alsace dr Animàtion Film "les Shadoks" uf Elsassisch ìwersetzt.

Zwìscha 1995 un 2008 hàt àm Sàmschtig z Mittàg d Simone Morgenthaler mìttem Koch Hübert Maetz a Sandung uf Elsassisch ìwer s Kocha gmàcht : "Sür un Siess". Dr Bschluss vu dr Sandung, trotz sim Erfolg, ìsch fer vìel Züeschàuier a Entàuischung gsìì.

Àm Sunntig z Morga ìsch d Sandung GsunTheim, mìttem Christian Hahn. Jedes Mol ìsch a beriahmta Person iglàda, fer ìwer a gwìsses Thema z'reda.

## Empfàng vu France 3
Da Sander bikummt ma durch d ànàlogischa un d digitàla Television, durch dr Kàwel, dr Satellit un d ADSL-TV.

Dr Website **www.france3.fr** zeigt d meischta Sandunga durch Podcast. D regionàla Sandunga sìn aui do verfiagbàr. D Nohchrìchta Sandunga fìndet ma àlla uf'ra speziàla Sita : **jt.fance3.fr**.

## Referanz
Siegl

**Siegl** isch dr Familienamme vu däne Persone:

*Dietrich Siegl (* 1954), eschtryychische Schauspiler 
*Horst Siegl (* 1969), tschechische Fueßballspiler
*Patrik Siegl (* 1976), tschechische Fueßballspiler
*Raimund Siegl (1906–1945), sudetedytsche Bolitiker (NSDAP)
*Sigrun Siegl (* 1959), dytschi Lyychtathleti

**Lueg au:**
* Siegel (Begriffsklärung)
* Sigel (Begriffsklärung)
* Sigl
Sigel (Begriffsklärung)

**Sigel** stoht fir:
* Sigel, e Wortabchirzig dur Buechstabe oder Buechstabe-Ziffere-Kombinatione
* Sigel (Unternämme), e dytsche Härsteller fir Biroprodukt

**Sigel** isch dr Familienamme vu däne Persone:
* Franz Sigel (1824–1902), dytsche Bolitiker, General un Zytigsverleger
* Newton Thomas Sigel (* 1961), US-amerikanische Kameramann

**Ortschafte** in dr USA:
* Sigel (Illinois)
* Sigel (Wisconsin)

**Lueg au:**
* Siegel (Begriffsklärung)
* Siegl
* Sigl
Sigl

**Sigl** isch dr Familienamme vu däne Persone:

* Georg Sigl (1811–1887), eschtryychische Maschine- un Lokomotivfabrikant
* Hans Sigl (* 1969), eschtryychische Schauspiler
* Ignaz Sigl (* 1902), eschtryychische Fueßballspiler
* Melanie Sigl (* 1974), dytschi Schauspileri
* Robert Sigl (* 1962), dytsche Filmproduzänt
* Robert Sigl (* 1943), eschtryychische Bolitiker (SPÖ)
* Rudolf Sigl (1928–1998), dytsche Geodät
* Viktor Sigl (* 1954), eschtryychische Bolitiker (ÖVP)
* Wolfgang Sigl (* 1972), eschtryychische Ruederer

**Sigl** isch bis 2006 au dr Namme vun ere Privatbrauerei gsi z Obertrum bi Salzburg, Eschtryych

**Lueg au:**
* Siegel (Begriffsklärung)
* Siegl
* Sigel (Begriffsklärung)
Siegel (Begriffsklärung)

**Siegel** stoht fir:

* e Urkundestämpfel, lueg Siegel
* e Markierig an Produkt (Gietesigel un Priefsigel)
* e rituälli (Sälbscht-)Verstimmelig vu dr Skopze, ere religiese Gruppierig z Russland un z Rumänie vum 18. bis in s 20. Johrhundert

**Siegel** isch dr Familienamme vu däne Persone:
* Barry Siegel (* 1949), amerikanische Journalischt
* Bugsy Siegel (1902–1947), amerikanische Verbrächer
* Carl August Benjamin Siegel, (1757–1832), dytsche Bäumeischter un Architekturprofässer
* Carl Ludwig Siegel (1896–1981), dytsche Mathematiker
* Curt Siegel (Bildhauer) (1881–1950), dytsche Holz- un Steibildhauer
* Curt Siegel (1911–2004), dytsche Architekt un Ingenieur
* Daniel Rakete Siegel (* 1980), dytsche Regisseur
* David Siegel, amerikanische Webdesigner
* David Siegel (Regisseur), amerikanische Regisseur un Drehbuechautor
* David J. Siegel, amerikanische Filmeditor
* Don Siegel (1912–1991), amerikanische Regisseur
* Elisabeth Siegel (1901–2002), dytschi Pädagogi
* Franz Siegel (1876–1927), eschtryychische Politiker (SDAP) un Stadtrot z Wien
* Georg Siegel (* 1962), dytsche Schach- un Backgammonspiler
* Gerhard Siegel, dytsche Opernsänger
* Giulia Siegel (* 1974), dytschi Schauspileri un Moderatori, d Dochter vum Ralph Siegel
* Gustav Siegel (1880–1968), eschtryychische Mebeldesigner
* Harro Siegel (1900–1985), dytsche Puppespiler
* Heinrich Siegel (1612–1669), dytsche Unternämmer, Bärg- un Hammerherr uf Großpöhla, Rittersgrün un Unterblauenthal
* Heinrich Siegel (1830–1899), dytsche Rächtshistoriker 
* James Siegel (* 1954), US-amerikanische Manager
* Jeremias Siegel (1594–1646), frienejzytlige dytsche Unternämmer un Hammerherr z Schönheide un Wolfsgrün
* Jerry Siegel (1914–1996), amerikanische Autor
* Johann Gottlieb Siegel (1699–1755), dytsche Rächtswisseschaftler
* Karl-August Siegel (1916–1990), dytsche Bischof
* Michael Siegel (1882–1983), dytsche Rächtsaawalt
* Otto Siegel (1909–1987), dytsche Agrikulturchemiker
* Ralph Siegel (* 1945), dytsche Komponischt
* Ralph Maria Siegel (1911–1972), dytsche Komponischt un Texter
* Robert Siegel (* 1939), amerikanische Autor
* Rudolf Siegel (1878–1948), dytsche Dirigänt un Komponischt
* Wilhelm Siegel (1890–1977), dytsche Pädagog un Bolitiker (SPD)
* Wolfgang Siegel (1583–1644), kursächsische Bärgamtsverwalter 

**Lueg au:**
* Siegl
* Sigel (Begriffsklärung)
* Sigl
Didier Burkhalter

De **Didier Burkhalter** (* 17. April 1960 z Auvernier) isch en Schwiizer Politiker (FDP), wo vo 2009 bis 2017 im Bundesrot und vom 1. Jänner bis zum 31. Dezember 2014 Bundespräsident gsi isch. 

## Läbe
De Didier Burkhalter het an de Universität vo Noieburg Wirtschaftswüsseschafte studiirt und het sis Studium mim Lezenziat abgschlosse. Er isch ghürote und het drü Chind.

## Politik
Sit em 1985 isch de Didier Burkhalter Mitgliid vo de FDP. Für sini Partei isch er im 1991 in de Gmeindrot vo Noieburg gwählt worde. Vorher isch er Mitglied vo de Legislative vo Hauterive NE gsi, spöter Grossrot vom Kanton Noieburg, ab em 2003 Schwizer Nationalrot und 2007 bis 2009 isch er Schtänderot gsi. Am 16. September 2009 isch er vo de Vereinigte Bundesversammlig zum Bundesrot gwählt worde. Am 1. November het er dann sis Amt als Nachfolger vom Pascal Couchepin aaträte und au sis Departement, s Eidgenössischi Departement vom Innere (EDI), übernoh. Uf de 1. Jänner 2012 hät er ins EDA gwächslet. Im 2013 isch er de Bundes-Vicepräsidänt gsi.

Am 5. Dezember 2013 isch de Burkhalter mit 183 vo 231 mögliche und 202 gültige Stimme zum Bundespräsident für s Johr 2014 gwählt worde.

Am 14. Juni 2017 het er überraschend sin Rücktritt uss em Bundesrot uf Endi Oktober bekannt gee. As Nochfolger isch de Ignazio Cassis gwählt worde. Ihm hät de Burkhalter s Amt per 1. November öbergee.

## Weblink

* Offizielli Website vom Bundesrot
* 

## Fuessnote
Mike Patton

Dr **Michael Allan „Mike“ Patton** (* 27. Jännr 1968 z Eureka, Kaliforniä) isch e US-amerikanische Sängr, Songschriber, Multiinstromäntespieler und Stimmkünschdlr. Är isch syt 1988 Sänger vo d Band Faith No More. D Band het si 1998 drännt un 2009 widerveraint.

Dervor het er bi dr Band *Mr. Bungle*, ere Band us sim Heimetort, wo 1985 gründet worden isch, gsunge. Anderi Patton-Bands sin d 1999 gründet Rock-All-Star-Formation *Fantômas* mit em Schlagzüger Dave Lombardo (Slayer), Trevor Dunn am Bass (Mr. Bungle) und King Buzzo (The Melvins) und di 2000 gründet Band Tomahawk gsi. Sis Label isch Irecac, wo er mitgründet het.

## Diskografii
### Faith No More
*1989 - *The Real Thing*
*1990 - *Live at the Brixton Academy*
*1992 - *[[Angel Dust (Album)|Angel Dust]]*
*1993 - *Songs To Make Love To* 
*1995 - *King for a Day... Fool for a Lifetime*
*1997 - *Album of the Year*
*1998 - *Du riechst so gut '98* - EP 
*1998 - *Who Cares a Lot?* (compilation) 
*2003 - *This Is It: The Best of Faith No More* (compilation) 
*2005 - *Epic and Other Hits* (compilation) 
*2005 - *The Platinum Collection* (compilation) 
*2008 - *The Works* (compilation)
*2009 - *The Very Best Definitive Ultimate Greatest Hits Collection* (compilation)
*2015: *Sol Invictus*

### Mr. Bungle
*1986 - *The Raging Wrath of the Easter Bunny* (Demo)
*1987 - *Bowel of Chiley* (Demo) 
*1988 - *Goddammit I Love America* (Demo) 
*1989 - *OU818* (Demo)
*1991 - *Mr. Bungle*
*1995 - *Disco Volante*
*1999 - *California*

### Fantômas
*1999 - *Fantômas*
*2001 - *The Director's Cut*
*2002 - *Millennium Monsterwork 2000* (vo The Fantômas Melvins Big Band) 
*2004 - *Delìrium Còrdia*
*2005 - *Suspended Animation*
*2005 - *Animali In Calore Surriscaldati Con Ipertermia Genitale/Cat in Red* (Split 5" Vinyl / 3" CD mit Melt-Banana)

### Tomahawk
*2001 - *Tomahawk*
*2003 - *Mit Gas*
*2007 - *Anonymous*
*2013: *Oddfellows*

### Peeping Tom
*2006 - *Mojo Exclusive EP* (features the non-album track *Preschool*)
*2006 - *Peeping Tom*

### Dead Cross
* 2017: *Dead Cross*
* 2018: *Dead Cross EP*

### The Moonchild Trio
* 2006: *Moonchild (Songs without Words)*
* 2006: *Astronome*
* 2007: *Six Litanies for Heliogabalus*
* 2008: *The Crucible*
* 2010: *Ipsissimus*
* 2012: *Templars: In Sacred Blood*
* 2014: *The Last Judgement*

### Soloalbe
*1996: *Adult Themes for Voice*
*1997: *Pranzo Oltranzista*
*2005: *General Patton vs. The X-Ecutioners* (mit The X-Ecutioners)
*2008: *A Perfect Place* (Film-Soundtrack komponiert vom Patton)
*2009: *[[Crank 2: High Voltage]] OST* (Filmmusik vom Patton komponiert)
*2010: *Mondo Cane*
*2011: *The Solitude of Prime Numbers* (Filmmusik zue *Die Einsamkeit der Primzahlen*)
*2013: *The Place Beyond the Pines* (Film-Soundtrack)

## Weblink

* Fansite (ängl.)
* 
* 
* pattonfanatic.com: Discography – Albums, Collaborations, & Videos
Zofingen

**Zofige** (offiziell *Zofingen*, franz. *Zofingue*) isch e e Stadt und e Gmeind im Bezirk Zofige vom Schwiizer Kanton Aargau. D Stadt liit ganz im Südweschte vom Aargau im Wiggertal, a de Gränze zum Kanton Lozärn.

## Geographii
D Altstadt vo Zofige ligt am Rand vom Wiggertal, wo do bis zu zwei Kilometer breit isch. D Wigger bildet di weschtlichi Gränze vom Gmeindsbann. D Sidligsflechi vo Zofige hangt ganz mid dere vo de Nochbergmeinde Strängubach und Oftrige zäme.

De Gmeindsbann het e Flächi vo 1107 Hektare, do dervo sind 480 Hektare mit Wald bewachse und 316 Hektare überbaut. De högschti Punkt ligt mit 661 Meter ü. M. uf em Rottannhubel, de tüfschti isch mit 421 Meter a de Wigger.

D Nochbergmeinde vo Zofige sind Brittnou, Strängubach, Oftrige, Safewiu, Örke und Bottewiu im Kanton Aargau und Wikon im Kanton Lozärn.

## Gschicht
Bi Zofige chame konservierti Mosaik vom ene römische Landhuus gsee.

Zofige isch im Middelalter als Stadt vo de Frohburger entstande. S Stift vo Zofige hed bis zur Reformazioon i dr Region e wichtege Rolle gschpilt. S Chloschter Santurbe het z Zofige es Huus gha.

D Zofiger sind ane 1386 mit de Habsburger, wo denn d Landesherre gsi sind, i Chrieg zoge und vil sind i der Schlacht z Sämpech ums Läbe choo.

Ane 1819 isch i dr Stadt di schwiizerischi Studänteverbindig Zofingia gründet worde.

Sid em 19. Joorhundert hed Zofige grossi Induschtriibetrib:
* d Ringier
* d Müller Martini
* d Siegfried

Ane 2002 isch d Gmeind Mühletaal mit dr Stadt Zofige vereiniget worde.

## Literatur
* August Bickel: *Zofingen von der Urzeit bis ins Mittelalter.* Sauerländer, Aarau 1992. ISBN 3-906419-09-6
* Christian Hesse: *St. Mauritius in Zofingen.* Aarau 1993. ISBN 3-7941-3602-0
* Edith Hunziker, Bruno Meier, Annemarie Roth, Dominik Sauerländer: *Zofingen vom Mittelalter bis 1798 – Eine selbstbewusste Landstadt unter Habsburg und Bern.* Baden 2004. ISBN 3-906419-83-5
* Christian Lüthi, Manuela Ros, Annemarie Roth, Andreas Steigmeier: *Zofingen im 19. und 20. Jahrhundert – Eine Kleinstadt sucht ihre Rolle.* Baden 1999. ISBN 3-906419-02-9

## Weblink

* Offizielli Website vo de Stadt Zofige

## Fuessnote
Lenzburg

**Länzbrg** (offiziell: *Lenzburg,* oder umgangssprochlech *Leibere*) isch e Stadt und e Ywohnergmeind zmitts im Kanton Aargau. Glychzytig isch di Stadt de Hauptort vom Bezirk Länzbrg.

## Geografy
Länzbrg ligt in ere wyte Ebeni mit zwei Molassehügel, wo öppe hundert Meter höch sind, und am Aabach. De eint Hügel, de Schlossbärg, het e Höchi vo , isch fascht chreisrund und het en Durchmesser vo öppe 250 Meter. De ander, de Goffersbärg grad näbedra, het e Höchi vo , d Form von ere Ellipse und es Hochplateau vo öppe 500 uf 50 Meter.

Uf em Platoo vom Schlossbärg stoot, wi de Name scho sait, s Schloss Länzbrg. Zwüschen em Schloss und em Aabach isch di mittelalterlichi Altstadt.

De Gmeindbann het e Flechi vo 1133 Hektare, do dervo sind 566 Hektare vo Wald bewachse und 305 Hektare sind überbaut. De högscht Punkt vom Gmeindsbiet isch uf 560 Meter uf em «Bärg» bim Esterlidurm, em ene Ussichtsdurm, de tüfschti bi 390 Meter am Aabach.

D Nochbergmeinde vo Länzbrg sind Robischwil, Niderlänz, Mörike-Wildegg, Otmisinge, Händschike, Ammerswil, Egliswil, Seon und Staufe. Mit de Sidlige vo Staufe und Niderlänz isch Länzbrg zämegwachse.

## Bilder

Lenzburg 4654.jpg|d Altstadt vo Länzbrg
20110621 Heliflug 45.JPG|d Ruine vom römische Theater, wo me i dr Nöchi vo Länzbrg bim Bou vo der Autobaan A 1 gfunde hät
2003-Lenzburg-Schloss.jpg|s Schloss Länzbrg
20110621_Heliflug_62.JPG|s grosse Chefi z Länzbrg


## Gschicht
Im Biet von Länzbrg isch i dr Römerzyt e Sidlig gsi, wo me dervo e Hüüserzyle und d Ruine vom Theater gfunde het.

Uf em Schlossbärg hend im Middelalter d Grafe vo Länzbrg iri Burg gha, wo ane 1077 s erschte Mol gnännt wird. Vo de Länzbrger stamme d Grafe vo Bade ab, wo uf der Burg Stei bi Bade gwoont hend. Ane 1173 het dr Kaiser Fridrich d Burg, won er us em Erb vo de Länzbrger gha het, de Kyburger ggä, wo derno öpe 1230 undedra d Stadt gründet hend. Sid 1264 sind d Stadt und d Burg habsburgisch gsi, sid 1415 bärnisch, und sid 1798 ghört Länzbrg zum Kanton Aargau.

Ane 1864 isch d Stroofastalt vo Länzbrg bout worde, 1874 het di Aargauischi Südbaan de Baanhof uftoo, 1895 isch d Seedaalbaan bout worde, und sid 1970 isch d Autobaan A 1 vo Züri uf Bärn mid em ene grosse Viadukt und dr Uusfaart bi Länzbrg für de Vercheer offe.

## Kultur
En alte Länzbrger Bruuch isch s Chlaus-Chlöpfe.

Sit em Juni 1985 gits unde am Schlossbärg s Museum Burghalde.

Vo Länzbrg chunt d Schriftstellerin Michelle Steinbeck.

## Literatur
* 
* Fritz Stuber, Jürg Lang et al., *Stadtbilduntersuchung Altstadt Lenzburg*, Urbanistics, Zürich 1976, ISBN 3-85957-001-3, 168 S., 234 Abb.
* Michael Stettler, Emil Maurer: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau - Bezirke Lenzburg und Brugg*. Verlag Birkhäuser, Basel 1953.

## Weblink

* d Website vo dr Stadt Länzbrg

## Fuessnoote
Kloster Allerheiligen (Schwarzwald)

S **Chloschter Allerheilige** isch es ehemaligs Prämonschtratenser-Chloschter im Schwarzwald. Es ligt im Lierbach-Tal uf de Gemarkig von de Gmeind Oppenau. Öppe um 1195 isch s Chloschter vo de Uta vo Schaueburg gschtiftet worde. Im Johr 1803 isch s Chloschter säkularisiirt, also ufglöst worde.

## S Territorium
Zum Chloschterterritorium het s Gebiet rund ums Chloschter sälber ghört. D Gränze sind ugfäär d Häng vom Schliffkopf, vom Brunbärg, vom Sohlberg, vom Eselskopf und vom Melkereikopf gsi. Derzu sind numme no füf Höf im Renchtal reschpektiv in Siitetäler cho, es Waldschtück, d Fischfangrächt und s Patronat über d Chile vo Nussbach. Vermuetlich hei füf Chorherre vom Ertrag vo dene Ländereie müesse chönne läbe.

## Einzelnoochwiis


## Literatur
* Josef Börsig: *Geschichte des Oppenauer Tales*. Usegäh vo de Schtadt Oppenau, G. Braun, Karlsrue o. J. (öppe 1951).
* Horst Hoferer: *Allerheiligen. Kloster – Ruine – Wasserfälle.* Franz Huber, Offenburg 1995, ISBN 3-931741-00-1.
* Städte und Gemeinden des Renchtals (Hrsg.): *800 Jahre Allerheiligen*. Reiff, Offeburg 1996, ISBN 3-922663-37-0.
* Joseph Zentner: *Das Renchthal und seine Bäder*. Friedrich Wagner, Friburg im Briisgau 1827 (Nachdruck Grimmelshausen Verlag, Oberkirch 1988).

## Weblink

* www.schloesser-magazin.de (Schtaatsaazeiger für Bade-Württemberg) über s Chloschter Allerheilige
*Allerheilige uf de Tourismus-Site vo de Schtadt Oppenau
*
Mettauertal

D Gmeind **Mettauertal** isch e Gmeind im Kanton Aargau in de Schwiiz, wo am 1. Jänner 2010 entschtande-n-isch. Nach de Ablehnig von ere Fusion durc d Gmeind Gausige hei bi de Gmeindsversammlig vom 20. März 2008 und au bi de Urnenabstimmig vom 1. Juni 2008 d Gmeinde Ätzge, Hottel, Mätteb, Oberhofe und Wil für e Fusion gschtumme. De Sitz vo de Gmeindsverwaltig wird nach ere Übergangsziit z Mätteb (Mettau) si. D Gmeind Hottwil, wo vorher zum Bezirk Brugg ghört het, wächslet durch d Fusion in de Bezirk Laufeburg.

## Geografii

Mettau, Kirche St. Remigius 2.jpg|d Chile vo Mettau

D Gmeind wird im Norde vom Rhii begränzt und umfasst s Mettauertal mit Usnahm vo Gausige. S Tal wird vom Ätzgerbach entwässeret, wo vo Hottel bis zum Rhii flüsst. Vo Oberhofe her flüsst de Mettauerbach bis uf Mätteb, wo-n-er in Ätzgerbach mündet.

De höchscht Punkt vo de Gmeind isch uf em Laubberg uf 649 Meter ü.&nbsp;M., de tüfscht am Rhii uf 300 Meter.

Em Rhii ufwärts isch d Nochbergmeind Schwatterle, Rhiiabwärts d Stadt Laufeburg.

## Weblink

* Offizielli Website vo de Gemeind Mettauertal
* 
* 
* 
* 

## Fuessnote
Bettingen BS

**Bettige** (amtlig uf Standardhochdütsch: **Bettingen**) isch e politischi Gmeind rächts vom Rhii und näbe Rieche die einzigi Landgmeind vom Kanton Basel-Stadt in dr Schwiiz.

D Nochbergmeinde vo Bettige si s baselstedtische Rieche und Gränzach-Wyhle und Inzlige  z Bade-Württebärg.

## Gmeind

D Gmeind bestoht us zwei grundverschiidene Siedlige: Zum einte us em eigentlige *Dorf Bettige*, enere alemannische Hofsiidlig, was an der typische Namensendig ‘-ige’ dütlig wird. S Dorf lit in ere Mulde zwüsche de Höchene drum ume. Andrersits git s die beachtligi Hüüsergrubbe uf dr Chrischonahöchi rund um die ehemoligi Wallfahrtschille. Die Siidlig goht uf d Gründig vo dr Pilgermission im Johr 1840 dur e Christian Friedrich Spittler zrugg.

## Politik
D Exekutive vo Betteige isch dr Gmeindiroot, wo fümf Mitgliider het. Er dagt im allgemeine einisch in dr Wuche im Sitzigszimmer im Gmeindihuus. D Sitzige si nit öffentlig, d Beschlüss wärde aber veröffentligt.

D Mitgliider vom Gmeindiroot, wo für d Amtsperiode 2007 bis 2011 gwehlt worde si, si dr Presidänt Willi Bertschmann-Unholz, dr Verantwortlig für e Ressort Finanze / Rächt, dr Thomas U. Müller, für e Ressort Bau dr Patrick Götsch, für die Öffentlige Dienst dr Marco Fini und für Bildig, Kultur und Sozials dr Olivier Battaglia.

D Legislative isch d Gmeindiversammlig, wo im allgemeine zwei Mol im Johr stattfindet. Z Bettige chönne usländischi Iiwohner as Gest zur Gmeindiversammlig cho.

Usserdäm git s divärsi Kommissione, wo für e Gmeindiroot Projekt usarbeite.

## Sehenswürdikeite
Scho 1356 isch zum erste Mol e Gotteshuus uf der St. Chrischona erwähnt worde, wo an dr Stell baut worde siig, wo noch dr Legände dr Liichnam vo dr *[[Chrischona (Christina)|Heilige Chrischona]]* begrabe isch. 1925 isch d Siidlig dur s Diakonisse-Mueterhuus und e Pflägiheim erwiiteret worde; südlig drvo befindet sich d Chrischona-Klinik, wo vo dr Bürgergmeind Basel zwüsche 1963 und 1965 baut worden isch.

Dr markantist Punggt vo Bettige isch dr Färnsehdurm vo dr Swisscom wo uf dr St. Chrischona stoht und wo 1984 in Betriib gnoh worden isch. Er isch mit 250 m s höchste frei stehende Bauwärk in dr Schwiiz und stoht uf em höggste Punggt im Kanton Basel-Stadt.

## Verchehr
D Buslinie 32 vo dr BVB verbindet Bettige und St. Chrischona mit em Nochverchehrslinienetz vom Tarifverbund Nordwestschwiiz.

## Bevölkerig
### Bevölkerigsentwigglig

D Bevölkerigsdichti bedrait 31.8 Pers./ha. Ändi 2008 si fast e Viertel vo de Iiwohner (24,3 %) Usländer gsi.

### Religion
D Religionszueghörigkeit het sech in de letzte 30 Johr erheblig veränderet. 

**Religionszueghörigkeit vo dr Bevölkerig Ändi 2008 und in Chlammere 1980**

## Literatur
* Sibylle Meyrat, Arlette Schnyder: *Bettingen. Geschichte eines Dorfes,* Reinhardt, Basel 2011 ISBN 978-3-7245-1759-7.
* Lukrezia Seiler, Jean-Claude Wacker: *Fast täglich kamen Flüchtlinge. Riehen und Bettingen – zwei Grenzdörfer 1933 bis 1948.* Verlag z’Rieche, Riehen 1996; 4., erweiterte Auflage (= *Beiträge zur Basler Geschichte*), Merian, Basel 2013, ISBN 978-3-85616-580-2.

## Weblingg

* Offizielli Website vo der Gmeind Bettige
* 
* 

## Nowiis
Scheide

**Scheide** stoht für:

*  e Behälter wo über d Klinge vo Blankwaffe zoge wird
* d Vagina, e wiibligs Gschlächtsorgan
* d Wasserscheide, dr Gränzverlauf vo de Iizugsgebiet für s abfliessend Niiderschlagswasser vo Flusssystem
*  der Blattgrund bi Greser und vile Doldeblüetler
* d Volva, d Hüllräst vo verschiidnige Bilz
* dr Familiename vom Rudolf Scheide (* 1908), e dütsche SS-Füehrer
Basel-Gotthelf

S **Gotthälf** isch e Stadtdeil vo dr Schwiizer Stadt Basel. Es lit am westlige Stadtrand und gränzt im Norde an s Iseli Quardier (Allschwilerstrooss, Ahornstrooss), im Weste an d Baselbieter Gmeind Allschwil (Im lange Loh) und im Süde an s Bachlette Quardier (Wanderstrooss, Weiherwäg); östlig lit s Am Ring Quardier (Spalering).

S Gotthälf-Quardier, s Gotthälfschuelhuus und d Gotthälfstrooss si noch em Jeremias Gotthelf benennt.

Deil vom Gotthälf und vom Bachlette Quardier möche dr inoffiziell Stadtdeil Neubad us.
## Bevölkerig
D Bevölkerig im Quardier isch sit 1980 vo 7875 Iiwohner uf 6692 im Johr 2008 gfalle und isch stark überalteret. Ändi 2008 si 56% vo de Lüt wiiblig, 44% männlig gsi. Öbbe zwei Drittel vo de Iiwohner si erwachseni Schwiizer Bürger gsi, e Zähntel Chinder mit Schwiizerpass. Fast e Viertel vo der Bevölkerig si Usländer gsi, drunder het s nume sehr wenig Chinder und Jugendligi gha.
## Religion
D Sekularisierig isch in de letzte Johrzähnt stark fortgschritte. Fast d Helfti vo dr Bevölkerig isch Ändi 2008 konfessionslos gsi, 45% im Vergliich zu 25% im Johr 1980. Dr Aadeil vo de Protestante isch in dere Ziit vo 39% uf 21% gfalle, vo de Katholike vo 29% uf 18%. Au die jüdisch Gmeind isch um e Drittel uf 2% gschmulze. Gwachse si die ost-christligi Bevölkerig (uf 1.5%) und die islamischi (uf 3.5%).
## Gebäud und Sehenswürdigkeite
* S Schwiizer Filmmuseum
* S Merian-Iseli Spital

## Nowiis

## Weblingg

* Statistischs Amt vom Kanton Basel-Stadt - Quardierportrait Gotthälf
Neubad (Basel)

S **Neubad** isch e Stadtdeil vo dr Schwiizer Stadt Basel. Es handlet sech um en inoffizielli, aber allgemein bruchti Quardierbezeichnig und het keini offizielle Gränze. Deil drvo si im offizielle Bachlätte und dr Räscht im Gotthälf Quardier. Es lit um e Neuwiilerblatz zwüsche dr Französische Bahn, dr Wanderstrooss und de Gränze zu de Baselbieter Gmeinde Allschwil und Binnige. Dr Stadtdeil isch brägt vom ene hoche Adeil vo Eifamiliereijehüüser und het scho in de 1920er Johr e Näbezäntrumscharakter gha.
## Dr Name
Dr Name stammt vom historische Hotel Neubad, wo eigetlig scho uf em Land z Binnige stoht. Scho im 17. Johrhundert het s e wichtigi lokali Bedütig as Bad und as stadtnoochs Usflugsziil gha, au wenn s Bad kei Heilwasser bote het.
Basel-Klybeck

S **Glyybi**, amtlig hochdütsch *Klybeck*, isch e Quardier in dr Schwiizer Stadt Basel. Es lit im rächtsrhiinische Kleibasel, wo d Wiise in Rhii mündet. Im Norde gränzt s an Kleihünige (Wiise), im Süde an s Matthys Quardier (Dreirosestrooss, Horburgstrooss) und im Oste an s Rosedaal (Riechering).
## Wirtschaft
S Glyybi isch scho immer en Industriiquardier gsi. D Zahl vo de Arbetsblätz isch grösser as die iiheimisch Bevölkerig. Die meiste drvo si in dr chemische Industrii und im Dransbort- und Vercherswäse.

## D Bevölkerig
### Zsämmesetzig
Hützudag läbe im Glyybi vili Usländer (öbbe d Helfti vo de Iiwohner) und Studänte. Die grösst Usländergrubbe, öbbe 10% vo dr Gsamtbevölkerig, chunnt us em Balkan, ei Brozänt meh as us Italie. Es het au vili Türke, Dütschi, Bortugiise und Spanier.

Fast e Fümftel vo de Iiwohner si minderjöhrig, öbben e Achdel pensioniert.
### Konfessione
Zwei Fümftel vo de Iiwohner si konfessionslos, ei Fümftel islamisch. Die Reformierte möche hüt no e Zähntel us (1980: e Drittel), d Katholike 14% (1980: 29%).
## Härkumft vom Name
S Gliibi het si Name vo dr Klybeggstrooss übercho, wo dört verlauft. Ursprünglig isch das dr Name vom ''Landguet Klybegg'' gsi, em ehemolige Sitz vom Landvogt vo Kleihünige, wo sich usserhalb vo de Stadtmuure befunde het. Dört isch es Weiherschloss, s Wortändi *-egg* dütet uf e Schlossname, gstande, wo wohrschiinlig vom ene Guetsherr baut worden isch, wo "Klüb", "Chlubo" oder "Chludbert" gheisse het.

## Gebäud und Sehnswürdikeite
* Insleschuelhuus
* Horburgpark
* Nordtangente

## Lueg au

* Schloss Klybeck

## Weblingg

* Statistischs Amt vom Kanton Basel-Stadt - Quartierportrait Klybeck

## Fuessnote
Simulation

D **Simulation** oder **Simulierig** isch e Verfahre zur Analyse vo System, wo für die theoretischi oder formelmässigi Behandlig z kompliziert si. Das si vor allem System mit *dynamisch*em Verhalte. Bi dr Simulation wärde Experimänt an eme Modäll duregefüehrt, für zum s reale System besser z verstoh. Im Zsämmehang mit Simulation redet me vom System, wo simuliert wird, und vom Simulator as *[[Implementierung|Implementierig]]* oder *Realisierig* vom Simulationsmodäll, won e Abstraktion vom System, wo simuliert wird, isch (Struktur, Funktion, Verhalte). Dr Ablauf vom Simulator mit konkrete Wärt (Parametrierig) wird as Simulationsexperimänt bezeichnet. Däm siini Ergäbniss chönne denn interpretiert und uf s System, wo simuliert worden isch, überdrait wärde.

Dorum muess me as Ersts e Modäll entwiggle, däm Prozäss sait me Modellierig. Isch e Modäll geignet, um Ussage z mache über d Problemstellig wo z lösen isch, müesse nume d Parameter vom Modäll iigstellt und notfalls abgänderet wärde hisichtlig ere existierende Situation oder ere gwünschte Ziilsituation. S Modäll, respektive d Simulationsresultat chönne denn für Rückschlüss uf s Problem und si Lösig bruucht wärde. Drnoch cha me&nbsp;– wenn stochastischi Prozäss simuliert worde si&nbsp;– statistischi Uswärtige mache.

D Methode vo dr Simulation wird für vili Problemstelligen bruucht. Bekannti Fälder für en Iisatz vo Simulatione si z. B. Problem vo Strömige (zum Bispil FHP-Modell) oder vo Verchehr (bispilswiis VISSIM), und Wätterprognose (lueg ECMWF).
Electronic Numerical Integrator and Computer

Dr **Electronic Numerical Integrator and Computer** (abkürzt **ENIAC**) isch dr erst rein elektronischi, digitali Universalrechner (Computer) gsi. Im Uftrag vo dr US-Armee isch er vo 1942 aa vom J. Presper Eckert und vom John W. Mauchly an dr University of Pennsylvania entwigglet und am 14. Februar 1946 dr Öffentlichkeit vorgstellt worde. Die amerikanischi Armee het mit em ballistischi Tabälle usgrächnet. Er isch am 2. Oktober 1955 abgstellt worde.

Ähnlig wie bim Atanasoff-Berry-Computer (1938–1942) und bim britische Colossus (1943), eme kryptographische Spezialrächner, het me bim ENIAC Röhre iigsetzt zum Zahle daarstelle und elektrischi Puls zum d Daate z üerdrääge. Das het e dütlig höcheri Rächeleistig zur Folg gha, as si dr Z3 (1941) het chönne erreiche, wo vom Konrad Zuse 1941 konzipiert worden isch. Dr Z3 het zwar e modärneri Architektur gha, isch aber no uf elektromechanische Relais basiert gsi. Wie dr ASCC (baut zwüsche 1939 und 1944 und spöter as „Mark I“ bekannt) het dr ENIAC s Dezimalsystem brucht, zum Zahle daarstelle.

## Weblink
Digitalcomputer

**Digitalcomputer** (ängl. *digit*, Ziffer, aus lat. *digitum*, Finger) si Computer, wo ihri Berächnige uf der Basis vo diskrete Zahlerepräsentatione (meistens in ere binäre Form) durefüehre. Alli hützudag gebrüüchlige Personal Computer si Digitalcomputer.

Hüte funktioniere die meiste Digitalcomputer uf ere elektronische Basis. Aber au anderi Grundlage si möglig, zum Bispil mechanischi, pneumatischi und optischi.

Dr Begriff wird hüfig zur Abgränzig vo Analogrechner bruucht, wo Zahle analog (nit-diskret) repräsentiere. E Rächewärt wird drbii as elektrischi Spannig oder Strom repräsentiert und d Verrächnig wird dur geigneti Schaltige vorgno. Dorum si Analogcomputer im allgemeine nit programmierbar.

## Lueg au
* Eigeschafte vo de erste fümf Digitalrächner
Buchhaltung

D **Buechhaltig** hät d Ufgab, d Finanze vom ne Unternähme richtig z erfasse und z bueche.

Öb me d Buechhaltig unterteile muess, chunnt ganz druf a, wie gross s Unternähme isch. 

## Teilberiich
* D Finanzbuechhaltig tuet Abläuf bueche, wo zuer Uuswiisig vo de Gwünn- und Verlusträchnig wichtig sind. 
** D Debitorebuechhaltig (Underberiich) tuet sich mit Forderige vo Chunde beschäftige.
** D Kreditorebuechhaltig (dito) tuet Zahlige a Liferante in Gang setze.
** D Aalagebuechhaltig (dito) verwaltet Gälder vom Aalagevermöge.
** D Lohnbuechhaltig (dito) chümmert sich um d Löhn und d Ghälter. 
* D Chosterächnig tuet d Chöschte de einzelne Unternähmesteil oder de Projäkt zueordne. 
* D Lager- oder Mängebuechhaltig isch für d Verbuechig vo Gschäftsfäll i de Materialwirtschaft zueständig.
Monzón

**Monzón** (IPA: ) isch die zweitgröschti Stadt vo de Provinz Huesca. Si ghört zu de Region Aragón z Schpanie. Mer bezeichnet d Ywohner vo de Stadt als *Montisonenses*.

## D Lag
Z Monzón het's zwei Flüss, wo durch d Schtadt flüsset, de *Sosa* und de wichtigeri *Cinca*. Au de *Aragón-Katalonie-Kanal*, wo für d Bewässerig vo de Fälder wichtig isch, flüsst an Monzón verbi.
D Schtadt ligt uf ere Höchi vo 273 Meter ü. M. in de Vorpyrenäe.

## Weblink

* Offizielli Website (Schpanisch)
Turingmaschine

D **Turingmaschine** isch e Modäll, wo dr britisch Mathematiker Alan Turing 1936 entwigglet het, für zum e Klass vo berächebare Funktione zu bilde. S ghört zu de grundlegende Konzept vo dr Informatik.

Dr Turing het s Modäll im Rahme vom Hilbertprogramm zur Lösig vom so genannte Entscheidigsproblem, wo dr David Hilbert im Johr 1920 formuliert het, in dr Schrift *"On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem"* vorgstellt. Si Absicht isch gsi mit dr Turingmaschine e Modäll z mache vom mathematisch schaffende Mensch.

S Bsundrige an ere Turingmaschine isch, ass si mit nume drei Operatione (Läse, Schriibe und Schriib-Läs-Chopf bewege) alli Broblem cha löse, wo au vom ene Computer chönne glöst wärde. Sämtligi mathematischi Grundfunktione wie Addition und Multiplikation löön sech mit dene drei Operatione simuliere. Die drei eifache Operatione länge für zum komplexi Operatione vo de gängige Computerprogramm z simuliere. Ere Funktion, wo eso mit ere Turingmaschine cha berächnet wärde, sait me e turingberächebari Funktion.

D Church-Turing-These stellt d Behauptig uf, ass e Turingmaschine mathematischi Funktione cha löse wo vo Mensche berächebar si. Dodrus darf me aber nit schliesse, ass e Turingmaschine alli mathematische Funktione chönnt löse. So cha me öbbe anhand vom Stopproblem zeige, ass es mathematischi Funktione git, wo vo Turingmaschine (und dorum noch dr Church-Turing-These au vom Mensch) nit chönne berächnet wärde.
Analogcomputer

**Analogcomputer** oder **Analogrächner** si Computer, wo Berechnige uf dr Grundlag vo mechanische oder elektrische Vorgäng bzw. Abbildige mache, wo gliichartig wirke zu de Problem wo s z löse git. Bi Analogcomputer wird d Eigenschaft usgnützt, ass es in eme bestimmte Gültigkeitsberiich en eidütigi Abbildig zwüschen em Verhalte vom Original und vom Modäll git. Me cha also mit em Modäll s Verhalte vom Original simuliere.

Analogcomputer si früehner hüfiger zur Simulation vo Regelvorgäng igsetzt worde, si hüt aber fast vollständig vo Digitalcomputer verdrängt worde. In ere Übergangszeit het s au Hybridcomputer ge, won e analoge mit eme digitale Computer kombiniert hai.

## Vergliich mit Digitalcomputer
Analogcomputer repräsentiere ihri Date meistens nit as diskreti Wärt wie d Digitalcomputer, sondern as kontinuierligi – ebe analogi – Grösse, zum Bispil in Form vo geometrische Lengä, Winkel, Wasserständ (Wasserintegrator), elektrische Spannunge oder Ström, es git aber au quasi digitali Analogcomputer, sogenannti DDAs (Digital Differential Analyzers), won e Nochbildig, wo zun ere Problemstellig analog isch, mit Hilf vo digitale Grundelemänt (Summierer, Integrierer und Multiplizierer) möglig mache. 

Dr gross Vordeil vo Analogcomputer gegenüber Digitalcomputer isch ihri Ächtziitfähigkeit und ihri prinzipbedingt hochi Usführigsparallelität. Das füehrt zun ere dütlig grössere Rächeleistig gegenüber algorithmisch programmierte Maschine. Die Leistig wird aber mit ere geringere Rächegnauigkeit, wo im beste Fall bi öbbe 0,01 Prozänt lit, ufgwooge.