open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dußlingen

**Dußleng** (neuschwäbisch *Dußlenga*, dt. *Dußlingen*) isch a Gmaende em Landkreis Dibeng en Bada-Wirttaberg.

## Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 56 % Landwirtschaftsfleche, 21,4 % Wald, 21,5 % Sidlongsfleche ond 1,1 % sonschticher Fleche.

## Gmaendeglidorong
Zo Dußleng ghaert dor Flägga Dußleng ond dor Weilor Pulvormiil (*dt. Pulvermühle*).

## Aus dor Gschiichd
Dußleng isch zom aersde Mål anna 888 als *Tuzzilinga* erweend wårda.

## Verwaldong
Dußleng hådd sich mit de Nåchborgmaendena Gomreng ond Naera zom Gmaendevorwaldongsvorband Stoelach-Wiesaz (*Steinlach-Wiesaz*) mit Sitz z´ Gomreng zsẽmagschlossa. Dor Vorband isch ao dor Drägor vom graosa Schualzendrom, dees en dor Midde zwischa denne drei Gemandena leid.

Birgermåesdor isch dor Thomas Hölsch.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäggd
Dor Dialäggd vo Dußleng isch Middlschwäbisch, manche saged ao Näggorschwäbisch dorzua.

## Weblink

* http://www.dusslingen.de

## Fuaßnod
Gomaringen

**Gõmreng** ([go:mreŋ̩] ao *Gõmrenga*, dt. *Gomaringen*) isch a Gmaende em Landkreis Dibeng en Bade-Wirdaberg.

## Geografi
D Gmarkong vo 17,3 qkm sezzd sich zsẽma aus 50,1 % Landwirdschaftsfleche, 28,5 % Wald, 20 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschtichor Fleche.   

## Gmaendegliderong
Zo Gõmreng ghaered d Ortsdõel Gõmreng, Hendorweilor *(Hinterweiler)* ond seid dor Gmaendereform 1973 ao Schdogga *(Stockach)*.

## Geografi
Gõmreng leid landschafdlich schee em Vorland vo dor Schwäbischa Alb, en-ra Haeche vo 350 bis 570 m iborm Meeressbiagl. D Landschafd om Gõmreng rom wird brägd vo Obsdwiisa und Wäldor. Endwässored wird Gmarkong durch d Wiesaz, on lenggor Näabafluss vo dor Sdoelach, dui må nåch Dibeng em Näggor zu fliasd.  

## Aus dor Gschiichd
 D Endong "ingen", schwäbisch "eng" em Flägganãma weisd uff d Besiidlong durch Alemanna nã. Gõmreng wird z aersde Mål 1191 ågfird en dor Chronik vom Berthold vo Zwiifalda. Nåch-m Aussdärba em gleicha Jår vo de Gråfa vo dor Achalm haerd-mor bis ens 15. Jårhondord vom-a Gõmrengor Fläggaådl. 

Nåch 1450 isch dor Fläggga ans Spittal vo Reidleng komma. En dor Reidlengor Zeid isch ao d Reformazio aegfird wårda. D Vegd vo Reidleng hend em Gōmrengor Schlessle residird, dees må vårhär em Fläggaådl ghaerd hådd. 1648 isch nå dor Flägga an Wirddabärg vorkaofd wårda. 
Gõmreng hådd lang zom Oboramd Reidleng ghaerd, ond isch aersd en dor Vorawldoungsreform ǎnna 1973 zom Graes Dibeng komma.  

## Wirdschafd on Vorkehr
En Gõmreng send viile Handwärgsbedriib, Indusdrifirmena ond Densdlaesdor ãsässich.   
Wia dor ganze Graes Dibeng ghaerd ao Gōmreng zom Vorkehrvorbund Näggor-Alb-Donao (Naldo). Midd Buslinia isch dor Flägga midd Dibeng (10km), Messeng (6km) ond Reidleng (12km) vorbonda. dor näggsdgläagene Bãhof isch en Naera. D ehemalicha Bãlinie von Reidleng nåch Gōmreng isch 1985 sdillglegd wårda. Em Gesbräch isch, dass-se em Rāma vom-ma Gesamdkonzept vor-ra Regionalsdaddbã firs Obozendrum Dibeng-Reidleng wiidor nui uffgmachd wärda soll. 

## Verwaldong
Gõmreng hådd sich mit de Gmaendena Dußleng ond Naera zom Gmaendevorwaldongsvorband *Stoelach-Wiesaz* mit Sitz z Gõmreng zsẽmagschlossa.

Birgermåesdor isch dor Steffen Heß.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäggd
Dor Dialäggd vo Gõmreng isch Middlschwäbisch; manche saged ao Näggorschwäbisch dorzua.

## Weblink

* http://www.gomaringen.de

## Fueßnote
Hirrlingen

**Hirlenga** (dt. *Hirrlingen*) ischt a Gmoe em Landkreis Dibenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 53,4 % Landwirtschaftsfleche, 32,9 % Wald, 13,3 % Sidlongsfleche ond 0,4 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Hirlenga gheret koene weiter Ortsdoel.

## Gschicht
Hirlenga ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1091.

## Verwaltong
Hirlenga hot mit dr Stadt Raudeburg ond dr Gmoede Neischdedda ond Schdarzach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes ischt dr Christoph Wild.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Hirlenga ghert zom Schwäbisch.

## Fueßnote


## Weblink

* https://web.archive.org/web/20110719040953/http://www.hirrlingen.de/
Kirchentellinsfurt

**Kircha** (dt. *Kirchentellinsfurt*) isch a Gmaende em Landkreis Dibenga en Bada-Wirddabärg. D Gmaende hådd  Aewohner (Stand: ).

## Geografi
D Gmarkong sezzd sich zsẽma aus 52,6 % Landwirtschaftsfleche, 18,5 % Wald, 22,3 % Sidlongsfleche ond 6,6 % sonschticher Fleche. Weid ibor d Grenza vo Kircha naus isch dor "Baggersee Kirchentellinsfurt" bekannd. An scheene Wochaenda kommed bis zo daused Leid zomm Bada dånā, viile aus Richdong Sduagord, weil dor Baggersee diräggd an dor B 27 Sduagord - Diibeng leid. Durch sae Domene Oesidl hådd Kircha ao on Ãdåel am Naturpark Scheebuach. 

## Gmaendegliderong
Zo Kircha ghaerd dor Flägga Kircha ond d härzoglicha Domene Oesidl.

## Gschiichd
Kircha isch endsdanda aus-em Flägga Kircha ond-em Weilor Dälesfurt. Dor Nãma "Dälesfurt" sezzd sich zsẽma aus-em Diminutiv "Däle" (dådormidd ischs Ächazdal gmoend, a Näabadal zomm viil graesora Näggordal bei Kircha). Kircha isch zom aerschte Mål gnennt wårda anna 1007 als *Kirihheim*. Kircha hådd schao emmor zo Wirrdabärg ghaerd. Dådurch isch-s en dor Refomazio evangelisch wārda. 

## Verwaldong
Kircha ghaerd zo koem Vorwaldongsvorband. 

Dr Schuldes isch dor Bernd Haug.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Vorkeer
En Kircha fangd d B 297 nåch Niirdeng ã. Kircha hådd a åegena Ãschlusssdell zor audobãmäsich ausbauda B 27 Diibeng - Sduagord. Dui B 27 sdeigd bei Kircha emm-a graosa Boga aus-em Näggordal nuff uff d Haeche bei Walddorfhäslach ond weidor zor Fildor. Kircha hådd on āegena Bāhof an dor Eisabāsdregge Dibeng - Sduagord.

## Dialekt
Dor Dialekt vo Kircha ghert zom Zendralschwäbischa.

## Fueßnote


## Weblink

* https://web.archive.org/web/20100815045611/http://www.kirchentellinsfurt.de/
Neustetten

**Neischdedda** (dt. *Neustetten*) ischt a Gmoe em Landkreis Dibenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 66,2 % Landwirtschaftsfleche, 18,3 % Wald, 14,7 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Neischdedda gheret d Ortsdoel Nällēgsa (*Nellingsheim*), Remmēgsa (*Remmingsheim*) ond Wolfahausa (*Wolfenhausen*).

## Gschicht
Neischdedda ischt entstande am am 1. Dezember 1971 durch dr Zammeschluss vo dr Gmoede Nällēgsa, Remmēgsa ond Wolfahausa.

## Verwaltong
Neischdedda hot mit dr Stadt Raudeburg ond dr Gmoede Hirlenga ond Schdarzach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes ischt dr Gunter Schmid.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Neischdedda ghert zom Schwäbisch.

## Fueßnote


## Weblink

* https://web.archive.org/web/20110719065431/http://www.neustetten.de/
Starzach

**Schdarzach** (dt. *Starzach*) ischt a Gmoe em Landkreis Dibenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot  Eiwohner (Stand: ).

## Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 53,6 % Landwirtschaftsfleche, 33 % Wald, 11,5 % Sidlongsfleche ond 1,8 % sonschticher Fleche.

## Gmoedsgliderong
Zue Schdarzach gheret d Ortsdoel Beeschdenga (*Börstingen*), Biarlenga (*Bierlingen*), Fälldorf (*Felldorf*), Sulzao (*Sulzau*) ond Wachadorf (*Wachendorf*).

## Gschicht
Schdarzach ischt entstande am 1. Jenner 1972 durch dr Zammeschluss vo dr Gmoede Biarlenga, Fälldorf ond Wachadorf.

## Verwaltong
Schdarzach hot mit dr Stadt Raudeburg ond dr Gmoede Hirlenga ond Neischdedda a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Schuldes ischt dr Thomas Noé.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialekt
Dr Dialekt vo Schdarzach ghert zom Schwäbisch.

## Fueßnote


## Weblink

* http://www.starzach.de
Kusterdingen

**Kuschdordeng** (nachfolgend *Kusdordeng* gschriba, dt. *Kusterdingen*) isch a Gmaende em Landgråes Dibeng en Bada-Wirttaberg.

## Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 60,7 % Landwirtschaftsfleche, 18,3 % Wald, 20,5 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschticher Fleche.

## Gmaendegliderong
Zo Kusderdeng ghaered näabem Haobdord Kusdordeng dia vir weidore Ortsdåel Eemahausa (*Immenhausen*), Jeddaburg (*Jettenburg*), Maereng (*Mähringen*) ond Wååga (*Wankheim*). 
Älle dia vir Flägga send vår dor Gmaendereform anna 1974 sälbsdendiche Flägga gwäa. Freiwillich isch blos Jeddaburg zo Kusdordeng ganga. De andore drei Flägga hend bis nuff zom *Verwaltungsgerichtshof * dorgega glagd, hend abor vorlaora. S´ isch abor scho lang widor Frida aeghaerd. 

## Aus dor Gschiichd
Dor Haobdflägga Kusderdeng isch s´aersde Mål gnennd worda (nåch genwiki.de) anna 1142.
Em Ordsdåel Wååga hådd´s bis gega 1890 a åegena Sinagog gäa. Bis heid no vorzeled de alde Wåågamor, wia guad sich ire Vorfara mid de ordsãsässiche Juda vorsdanda hend. Dor ehemaliche jidische Fridhof isch bis heid emma guada Zuasdand. 

## Geografi
Kusdordeng leid vollsdendich uff dor Häddem (schwäbisch Singular (!), dt. Plural *Härten*). Mor hådd vo dord nåch Sida on wondorscheena Ausbligg uff d´ Schwäbischa Alb. Vo dor haechsda Sdell, blos a bissle sidlich vo dor B28, kã mor bei guadem Wäddor sogar weid em Wäsda d´ Hornisgrend säa.

## Verwaldong
Kusdordeng ghaerd zo koem Vorwaldongsvorband.

Birgormåesdor isch dor Jürgen Soltau.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäggd
Dor Dialäggd vo Kusderdeng isch Middlschwäbisch; manche saged ao Näggorschwäbisch dorzua.

## Weblinks

* https://web.archive.org/web/20110614212431/http://www.kusterdingen.de/
* http://wiki-de.genealogy.net/Kusterdingen

## Fuaßnod
Nehren (Württemberg)

**Naera** (dt. *Nehren*) isch a Gmaende em Landgråes Dibeng en Bada-Wirttaberg. Naera isch a Aenhaedsgmaende ohne weidore Ordsdåel. Se leid a baar Kilomedor nerdlich vo dor Schwäbischa Alb, am Fuas vom Firschdbärg. Em Ordskern vo Naera hådds no vile scheene Fachwärgheisor, midd Hendorheef ond Schuira. Vor ällem em Frialeng isch d´ Landschafd om Neara rom mit ire vile Kirschabeem a oenzichs Bliadamer. 

## Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 50,5 % Landwirtschaftsfleche, 24,7 % Wald, 23,5 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.

## Aus dor Gschiichd
Naera wird zom aersda Mål erweend anna 1086. S´ heidige Naera isch endsdanda ogfär om 1500. Dåmåls hend sich dia båede Flägga Hauchlenga ond Naera, di må ganz nåch beienandor gläaga send, zsẽmagschlossa. En dor Reformazio isch Naere evangelisch wårda. 

## Vorwaldong
Naera hådd sich midd de båede Nåchborgmaendena Dussleng (*Dußlingen*) ond Gomreng (*Gomaringen*) zom Gmaendevorwaldongsvorband Sdoelach-Wiesaz (*Steinlach-Wiesaz*) midd Sizz z´ Gomreng zsẽmagschlossa.

Birgermåesdor isch dor Egon Betz.

### Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 

1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke

## Dialäggd
Dor Dialäggd vo Naera isch Middlschwäbisch; manche saged ao Näggorschwäbisch dorzua. 
Guad 10 Kilomedor weidor sidlich, uff dor andera Seid vo dor Gråesgrenz, fangd dor leengore Iborgang zom Sidwesdschwäbischa ã. 

## Fueßnote


## Weblink

* https://web.archive.org/web/20110717134807/http://www.nehren.de/
Doubs (Fluss)

De **Doubs** (IPA: ) isch e Fluss im Jura. Er isch 453 Kilometer lang, wobii er för 43,8 km Grenzfluss zwöschet Frankriich und de Schwiiz isch und 30,3 km wyt uf Schwiizerbode und 379 km uf französischem Bode flüsst.

## Dr Name
De Name Doubs chunt vom latynische *Dubis*, und das isch vom Gallische här und bidüütet «di Schwarzi».

Vom Flussname het s französische Departemänt Doubs syn Name übercho.

## Flusslauf
De Doubs entspringt bim französische Dorf Mouthe (Dép. Doubs) und flüüsst richtig Nordoste ab. Vo Les Brenets bis Clairbief bildet er d Grenze zwöschet de Schwiiz und Frankriich. Er flüüsst den dor de Clos du Doubs im Kantoo Jura und verloot d Schwiiz bi La Motte. Di französischi Stadt Besançon isch vo de Gallier as e Oppidum in ere Schlauffe vom Doubs baut wore. Bi Verdun-sur-le-Doubs flüüsst er i d Saône ine, wo e Nebefluss vom Rotte isch.

## Natur
Im schwiizer Tail vom Doubs lebet no e chliini Population vom Apron, wo au *Roi du Doubs* («Doubskönig») gnennt werd und wo zo de starch gföördete Fischarte vo Europa ghört. Witteri Fischarte im Doubs sind d Seuffe, d Doubsforelle, de Hecht oder de Egli.

## Weblink

*
Po (Begriffsklärung)

**Po** bizaichnet:
i de Geografii:
* Po, e grosse Fluss z Norditalie

sus:
* Po, e tütsches Wort för s Füdli

Abchörzige:
* Po för s chemische Eliment Polonium
* PO för di chemischi Verbindig Propylenoxid
Castroville (Texas)

**Castroville** ìsch a Stàdt vum Medina County, ìm Texas.

Sa ìsch bekànnt unter'm Nàmma "The Little Alsace of Texas". Ìhra Bevälkerung stàmmt meischtens üss elsassischa un bàdischa Iwànderer; sa han z'Castroville làng s Elsassischa àls Müetersproch bhàlta.

D Stàdt hàt a Gsàmtflächa vu 6,6&nbsp;km², dervu ìsch 0,4&nbsp;km² Wàsserflächa.

## Gschìcht
Castroville ìsch àm 1. Septamber 1844, vum Henri Castro, grìnda worra. Ar ìsch dr Generàlconsul vu dr Texas Republik gsìì. Ar ìsch ìn s Elsàss kumma ku Litt hola, wo iverstànda gsìì sìn fer uf Àmerikà ge wàndla. Àls Hìlf han dia Litt a Stìck Boda bikumma: 259 ha pro Fàmìlia, ìn dr Gegend àm Fluss Medina entlàng, 30&nbsp;km ìm Oschta vu San Antonio.

Ìn da eerschta Johra ìsch s Lawa zìmlig schwar gsìì. Ìn dara Gegend sìn noch Ìndiàner gsìì, d Elsasser han sìch àn unerwàrtena Schwìerigkeita müeßa ààpàssa (wia zum Beispiel d Noochberschàft mìt dam unbekànnta Volk). Àwer noh-n-a pààr Johr sìn dia schlachta Zitta umma gsìì un d nèia Siedlung hàt sìch güet entwìckelt. Hiiser un Büürahäff sìn bàuia worra, a kleina elsassischa Stàdt ìsch do drüss worra.
D Stàdt ìsch dr Sìtz vu dr Countyverwàltung gsìì, bis sa dur Hondo ersetzt worra ìsch.
D kulturella Identität ìsch àwer elsassisch blìewa, d Litt han ìhra Tràdition un Lawesàrt bhàlta.

Ìn da Johra 1970 sìn Litt vu Castroville un vum Elsàss wìdder zammakumma. Sa han Reisa orgànisiart fer sìch traffa un lehra z'kenna.

Castroville ìsch Pàrtnerstàdt mìt Ansa, ìm Owerelsàss. 
S Verein AMCT (**A**lsace **M**edina **C**ounty **T**exas), z'Ansa, bekìmmert sìch um da Beziahunga zwìscha Castroville un s Elsàss.

## Züestànd vu dr elsassischa Sproch z'Castroville

Vor em eerschta Waltkriag ìsch s Elsassischa d Hàuiptsproch z'Castroville gsìì.

Ìn da eerschta un zweita Waltkriag, wo d Ditscha ìn Àmerikà schlacht ààgsah gsìì sìn, hàn d Iwohner vu Castroville nìmm so tràuia Elsasserditsch reda. Sa han sìch àns Anglischa gwehnt, d ursprungliga Müetersproch ìsch ìn da Kìnder weniger glehrt worra, un a so hàt s Elsassischa fànga-n-à làngsàm üsstaarwa.
Derzüe sìn noch àndra Iwàndler uf Castroville kumma ku wohna, wo kè elsassischa oder bàdischa Àbstàmmung ghàà han. Dia han sowìeso Anglisch gredt.

Dàto bliiwa wenig Litt, meischtens ältra, wo s Elsassischa noch gànz güet beherrscha. S Luschtiga ìsch àss anglischa Wärter ohna ufz'fàlla ìns Elsassischa derzüe kumma sìn. Zum Beispiel:

D Gràmmàtik ìsch àwer àlemànnisch blìewa.

Bi da jìngera Litt ìsch's sehr verschìeda: teil känna noch reda, teil känna numma noch Wärter, teil känna fàscht nit meh.

Ànna 1981 han dr Ralph un d Annette Tschirhart a Elsassisch-Anglisch Wärterbüech gschrìewa.

## Referanz


## Externa Links
* (en) Offizieller Websitt
* (fr) Le Texas en 1845 : Castro-ville colonie (french)
* (en) Handbook of Texas Online: Castroville, Texas
* (en) Castroville, Texas, The Little Alsace of Texas

## Gsprochena Wikipedia
Tiernamen Liechtenstein

Die Liste zällt **Näme vo Tiier** uuf, wo im Liachtastää bruucht werdet. Abchörzige bidüütet:

## Literatur
* Hans Stricker et al.: *Lichtensteiner Namenbuch. die Orts- und Flurnamen des Fürstentums Liechtenstein*, Band 5 *Lexikon*; Vadoz 1999. ISBN 3-906393-25-9
* P.A. Schaedler: *Einiges über die Mundart der Talgemeinden Liechtensteins*; 1915
* Vorarlberger Sprachatlas (VALTS)

## Lueg au
*Alemannischi Tiernäme
*Liachtastääner Pflanzenäme
Doubs (Begriffsklärung)

**Doubs** isch de Name vo däne geografische Objekt:
* Doubs (Fluss), en schwizerisch-französische Fluss im Jura
* Département Doubs, es Département i de Freigrofschaft, Region Bourgogne-Franche-Comté z Frankriich
* Doubs (Doubs), e politeschi Gmaind im Département Doubs, Frankriich
Po

De **Po** isch de grööscht Fluss vo Italie. Er het sini Quelle i de französisch-italienische Alpe und flüüsst dor d Poebni und mündet südlich vo Venedig i d Adria.

## Flusslauf
De Po entspringt i de italienische Gmaind Crissolo uf de Hochebni Pian del Re am Fuess vom Monviso i de Kottische Alpe. Er flüsst i östliche Richtig und wachst schnell zomene groosse Strom aa. Sini maiste Nebeflüss chömet us de Alpe, e paari au usem Apennin. Di grööschte nördliche Zueflüss sind d Dora Baltea usem Augstertal, d Sesia usem Valsesia, de Tessin usem Kanton Tessin, d Adda usem Veltlin und de Oglio usem Val Camonica. Di wichtigste süüdliche Zueflüss sind de Tanaro us de Ligurische Alpe, de Taro und de Panaro, baid usem Apennin.

De Po flüüst dor di italienische Provinze Piemont, Lombardai, Emiglia-Romagna und Venezie. Er mündet südlich vo de Lagunestadt Venedig i d Adria und bildet debi e groosses Delta.

Nu wenig groossi Städt liget direkt am Po, nämli Turin, Piacenza, Cremona und Ferrara.

## Fisch
Im Po und sinene Nebeflüss und Nebebäch lebet uusergwöönli vill endemischi Fischarte, wo nöd i anderne Flussystem vorchömed. Dezue ghöret s Po-Nüünaug (*Lampetra zanandreai *), de Adria-Stör (*Acipenser nacarii*), d Hundsbarbe (*Barbus caninus*), d Süüdbarbe (*Barbus plebejus*), d Savetta (*Chondrostoma soetta*), de Triotto (*Rutilus aula*), de Pigo (*Rutilus pigus*), de Cavdano (*Squalius squalus*), de Vairone (*Telestes muticellus*), s Italienischi Grundeli (*Cobitis bilineata *), d Marmorataforele (*Salmo marmoratus*) und de Ghiozzo (*Padogobius bonelli*).

## Weblink
Anza

D **Visp** (walserdt. *Vìschpù*; ital: *Anza*) isch e chliine Nebefluss vo de Riiss im Eschetal i de italienische Provinz Piemont. Si entspringt am Monte Rosa und werd nu vo chliine Bergbächli gspise. D Visp flüüst i östliche Richtig dör s Vispertal (ital. *Val Anzasca*). Di grööschte Gmainde sind d Walsergmaind Magganaa am Oberlauf, denn Vanzone und Bänel (ital. *Banniu*).
Diveria

De **Chrummbach** (ital. *Diveria*) isch e Nebefluss vo de Riiss (ital. *Toce*) im Eschetaal.

## Flusslauf
De Bach het sini Quele bim Simplonpass i de Walliser Gmeind Simplu. Bim Wiiler Gabi ninnt er d Laggina uuf. Er flüüsst denn i dr Gmeind Zwischbèrgù dör d Gondoschlucht und verloot noch em Dörfli Ruden, wo s *Grossu Wasser* us em Zwischbèrgùtaal abe chunnt, s Wallis. Im Piemont flüüsst er a de Dörfer Iselle und Varzo verbii und mündet bi Crevoladossola i d Riiss.

## Weblink

## Fuessnoote
Toce

D **Riiss** ( *Toce*, lombardisch *Tuss*, piemontesisch und dütsch *Tosa*) isch de 76 km langi Hoptfluss vom Eschetal i de italienische Provinz Piemont.

## Name
Dr alemannisch Name *Riiss* chunt vo de Walser, wo sid em Middelalter im obere Deil vom Taal i de Dörfer vo dr Gmeind Pumatt und z Saley, z Ager, z Urnafasch und z Opsu gwoont händ.  

## Geografii
D Riiss entstoot underhalb vom Griesspass us de beide Quellbech *Rio del Gries* und *Rio del Sabbione*. De jungi Bergbach flüsst zerscht dur s Morascotaal, won er s Wasser vom Ronibach ufnimmt, wo vom San Giacomopass heerchunt, und stürzt bi Frütt (ital. *La Frua*) is Tal vo Pumatt (ital. *Val Formazza*) abe.

Di wichtigste Nebeflüss sind de Deverobach, wo vom Albrunpass abeflüsst, de Chrummbach (ital. *Diveria*), wo us der Schwiiz, vom Simplon her chunt, d Visp (ital. *Anza*) usem Vispertal, d Strünnu (ital. *Strona*) usem Strönertal, de Isornobach us em Isornotaal und de Melezzobach us em Vigezztaal. Di wichtigste Ortschafte sind Tüem (ital. *Domodossola*) und Ornavasso. D Riis mündet bi Fondotoce, zwüsche Baveno und Verbania, in Langesee.

## Wasserchraft
A dr Riiss het di iteliänischi Stromgsellschaft *Enel* es baar Wasserchraftwärch bout.

## Weblink

## Fuessnoote
Strona

D **Schtrünnu** (ital. *Strona*) isch e chliine Nebefluss vo de Riiss (ital. *Toce*) im Eschetal i de italienische Provinz Piemont. Si entspringt am Monte Capezzone und flüüsst dör s Strönertal (ital. *Valstrona*) und mündet bi Gravellona Toce i d Riiss. Am Oberlauf vo de Schtrünnu lit s eemooligs Walserdörfli Ggampel (ital. *Campello Monti*), emene Ableger vo de Walsergmaind Remallju.
Tiernamen Entlebuch

Die Liste zöut d Näme vo Tier uf, wo im Äntlibuech im Kanton Luzärn bruucht wärdä. Derzue ghörä Dörfer Wärtistei, Romoos, Dopplischwand, Äntlibuech, Schüpfe, Äschlismatt, Marbach und Flüeli, Söräbärg.

## Literatur
*Josef Röösli-Balmer: *Wimmer so redt: Entlebucher Mundart*; Schüpfe 2001.
*Hans Heinrich Bosshard: *Mundartnamen von Bäumen und Sträuchern*; Züri, 1978
*SDS, bsunders Band VI.

## Lueg au
*Alemannischi Tieräme
*Pflanzenäme vom Äntlibuech
Tiernamen Appenzell

Die Liste zällt **Nämme vo Tier** uuf, wo im '''Appezellerland''' bruucht weeret. D Näme sind zämegsuecht woore us verschidnige Büecher, wobii d Schriibwiis tailwiis a d Dieth-Schriibwiiss apasst wooren isch.

## Tiernämme
Abchörzige:
* AI: Appizöll Inneroode
* AR: Appezell Osseroode
** H: Henderland (Herisou, Hondwil, Uernäsch)
** M: Mittelland (Gääs, Troge, Tüüfe)
** V: Voorderland (Hääde, Reechtobel, Walzehuuse)

### Wirbellosi

### Fisch

### Amphibie & Reptilie

### Fögel

### Süüger

## Quelle
* Hans Heinrich Bosshard: *Mundartnamen von Bäumen und Sträuchern in der deutschsprachigen Schweiz und im Fürstentum Lichtenstein.* Zöri 1978.
* Joe Manser: *Innerhoder Dialekt.* Appezöll 2008. ISBN 3-9520024-9-6.
* Stefan Sonderegger, Thomas Gadmer: *Appenzeller Sprachbuch.* Herisou 1999. ISBN 3-85882-310-4.
* Jakob Vetsch: *Die Laute der Appenzeller Mundarten.* Huber & Co., Frouefeld (1910).
* Sprachatlas der deutschen Schweiz, Band VI (u.&nbsp;a.)

## Lueg au
* Alemanischi Tiernäme
* Appezeller Pflanzenäme
Andelnans

**Andelnans** (ditsch *Andelnach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Andelnans ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1302.

S Gebiet um Andelnans hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.

## Verwàltung
 vun Andelnans ìsch . Andelnans ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Andelnans ghert zem Franc-Comtois.

## Weblink

* https://web.archive.org/web/20110208161343/http://andelnans.com/

## Referanza
Mark Cavendish

Dr **Mark Cavendish** (* 21. Mai 1985 z Douglas, Isle of Man) isch e ehmolige britische Velorennfahrer. Er ghört näben em Alessandro Petacchi, em Tyler Farrar und em André Greipel zu de beste Sprinter uf dr Wält, insgsamt 165 gilt er als dr erfolgrichst männlich Sprinter. Er het uf dr Bahn aagfange und 2005 zämme mit em Rob Hayles d UCI-Bahn-Wältmäisterschafte im Zwäier-Mannschaftsfahre (Madison) gwunne. Im gliiche Johr het er aagfange bi Stroosserenne mitzmache und het s britische Circuit Road Race Championship z Otley gwunne.  Er het sich vor allem mit Etappesiig in dr Tour de France uszeichnet, het aber au bi de andere groosse Toure vil Erfolg gha. Im Herbst 2011 isch er z Kopehage Wältmäister im Stroosserenne worde vor em Matthew Goss und em André Greipel. Insgsamt isch er vier Mol Radsportwältmäister worde, dreimäl im Madison uf dr Bahn, äimol im Stroosserenne. Är het 55 Etappe bi de drei Grand Tours gwunne, elläi 35 Etappe bi dr Tour-de-France. 2009 het er mit Mailand–Sanremo e Monumänt vom Velosport gwunne.

## Weblingg

* 
* Offizielli Website (änglisch)
* Porträt auf rad-net.de
Waynes Buchs ZH

D **Waynes** sind en lokale Verein us em Züri Underland, wo im Dezember 2008 gründet worde isch.

Wos immer debi sind isch am Dorffest z Buchs mit de Waynes Bar. D Bar isch em Name treu im gmüetliche Westernlook ghalte. Bi de Deko wird immer sehr vil selber Hand agleit.

De Verein isch stetig am wachse und isch bemüet, öbis z mache zums Lebe i Buchs z berichere.

## Weblink
* D Website vo Waynes
Aboncourt (Moselle)

**Aboncourt** (Patois *Aubonco*, lothrìngisch *Welsch-Eendrëf* oder *Ewendoorf*, ditsch *Endorf*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Aboncourt lijt ìm Dàl vum Canner, rund 18 Kilometer sìdweschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 192 un 315 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghert àui no s Derfel Neudelange (lothr. *Nodléng*, dt. *Nödlingen*).

## Gschìcht
Aboncourt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1147 àls *Epindorf* (1176 *Ebbendorph*, 1196 *Ependorf*, 1212 *Ebuncurt*, 1277 *Aboncort*), Neudelange ànne 1137 àls *Nondelingas* (1384 *Nothalingen*, 1594 *Nodlingen*).

Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Aboncourt ìsch . Aboncourt ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Aboncourt ghert zem Lorrain.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Luc (1772)

## Weblink

## Referanza
Achen

**Ache** (lothrìngisch; frànzeesch un ditsch *Achen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Ache lijt àn dr Mìndung vum Singlinger Bàch ìn d Ache, àm Rànd vum Bitscher Lànd uf re Heche zwìsche 225 un 336 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Gros-Réderching ìm Nordoschte, Wœlfling-lès-Sarreguemines ìm Nordweschte, Kalhausen ìm Weschte, Etting ìm Sìde un Bining ìm Oschte.

## Gschìcht
Ache ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1199 àls *Aqua*, 1246: *Acchene*, 1553: *Achen*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Ache ìsch . Ache ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Ache ghert zem Rhinfrankisch.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Pierre (1728)

## Weblink

* Achen uf bitscherland.fr

## Referanza
Adaincourt

**Adaincourt** (Patois *Audinco*, ditsch 1915–18 un 1940–44 *Adinghofen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Adaincourt lijt àm Rànd vum Nieddàl rund 23 Kilometer sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 221 un 273 m ìwer em Meeresspiejel.

## Gschìcht
Adaincourt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1316 àls *Daincort* (1317 *Adencurth*, 1421 *Adeincourt*). S Dorf ìsch 1552 züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Adaincourt ìsch . Adaincourt ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Adaincourt ghert zem Lorrain.

## Böiwark
* Kàpall Notre-Dame-de-Pitié (1823)

## Weblink

## Referanza
Edelingen

**Aidlingen** (lothrìngisch; frànzeesch *Adelange*, ditsch *Edelingen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Aidlingen lijt rund 13 Kilometer sìdweschtlich vun Saint-Avold uf re Heche zwìsche 251 un 317 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Vahl-lès-Faulquemont ìm Nordoschte, Boustroff ìm Sìdoschte, Eincheville ìm Sìde un Faulquemont ìm Weschte un Norde. 

## Gschìcht
Aidlingen isch 1766 züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Aidlingen ìsch . Aidlingen ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Aidlingen ghert zem Rhinfrankisch.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Roch (1804)
* Kàpall Saint-Hubert (1866)

## Weblink

## Referanza
Aboncourt-sur-Seille

**Aboncourt-sur-Seille** (ditsch 1915-18 un 1940-44 *Abenhofen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Aboncourt-sur-Seille lijt ìm Saulnois, 20 Kilometer nordeschtlich vun Nancy un 30 Kilometer sìdlich vun Metz àn dr Seille, me Nawefluss vun dr Mosel, uf re Heche zwìsche 195 un 290 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Manhoué, Jallaucourt, Grémecey, Bioncourt, Bey-sur-Seille un Lanfroicourt.

## Gschìcht
Aboncourt-sur-Seille ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 822 àls *Aboni curtis* (1106 *Abbonis curtis*, 1370 *Aboncort*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Aboncourt-sur-Seille ìsch . Aboncourt-sur-Seille ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Aboncourt-sur-Seille ghert zem Lorrain.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Pierre (18. Jh.)

## Weblink

## Referanza
Abreschviller

**Abreschviller** (Patois *Abrechoui*, lothr. *Elwechwiller*, ditsch *Alberschweiler*, 1941–44 *Albersweiler*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Abreschviller lijt àm Rànd vun dr Vogese àn dr Rote Sààr uf re Heche zwìsche 273 un 968 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghere d Ortsdeil La Valette, Charlot, Les Deux Rivières, Grossmann un Grand Soldat (dt. *Soldatenthal*).

## Gschìcht
Abreschviller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 715 àls *Ermenbertovillare*, 1015: *Elberswylel*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Abreschviller ìsch . Abreschviller ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Abreschviller ghert zem Lorrain.

## Müseumbàhn
Uf dr Bàhnstrecke Abreschviller - Grand Soldat fahrt zitter ànne 1968 d Müseumsbàhn *Chemin de fer touristique d’Abreschviller* (Wàldisebàhn Abreschviller).


Datei:Abreschviller Train forestier1.JPG|Lokomotive, Diesel Coferna, 1953
Datei:Abreschviller Train forestier6.JPG|Lokomotive, n°476, 1906


## Böiwark
* Kàtholische Kìrich (1783)
* Proteschtàntische Kìrich (1900)

## Weblink

* https://web.archive.org/web/20190616091324/http://www.abreschviller.fr/
*Wàldisebàhn Abreschviller

## Referanza
Ajoncourt

**Ajoncourt** (Patois *Aujoncot*, ditsch 1915-18 un 1940-44 *Analdshofen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Ajoncourt lijt àn dr Seille ìm Saulnois àn dr Granz zem Département Meurthe-et-Moselle, rund 25 Kilometer sìdlich vun Metz un 20 Kilometer nordeschtlich vun Nancy uf re Heche zwìsche 187 un 227 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine vun Ajoncourt sìn Chenicourt ìm Norde, Aulnois-sur-Seille ìm Nordoschte, Fossieux ìm Oschte un Arraye-et-Han ìm Sìden un Weschte.

## Gschìcht
Ajoncourt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 777 àls *Agnaldi curtis* (1411 *Ajoncourt-sur-Saille*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Ajoncourt ìsch . Ajoncourt ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Ajoncourt ghert zem Lorrain.

## Weblink

## Referanza
Alstingen

**Alschtinge** (lothrìngisch; frànzeesch *Alsting*, ditsch *Alstingen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Alschtinge lijt àn dr frànzesch-ditsche Granz sìdlich vun Saarbrücken uf re Heche zwìsche 197 un 362 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghere no d Ortsdeiler Hesslinge *(Esselange/Esselingen)* un Zinzinge *(Zinzingen)*.

## Gschìcht
Alschtinge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1200 àls *Alstingen* (1797: *Altzing*). Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme.

Hesslinge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1429 àls *Eccelange* (1430: *Esselingen*, 1544: *Hessling*, 1594: *Hesslingen*), Zinzinge ànne 1594 àls *Zintsingen* (1618: *Zinzingen*, 18. Jh.: *Zintzing*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Alschtinge ìsch . Alschtinge ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Alschtinge ghert zem Rhinfrankisch.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Pierre, neogotisch (1881)


Datei:Eglise Alsting 57.JPG|Kìrich Saint-Pierre

## Weblink

## Referanza
Altrip (Lothringen)

**Altrippe** (lothrìngisch; frànzeesch *Altrippe*, ditsch *Altrip*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Altrippe lijt rund zeh Kilometer sìdeschtlich vun Saint-Avold uf re Heche zwìsche 239 un 325 m ìwer em Meeresspiejel. 

## Gschìcht
Altrippe ìsch zem erschte Mol gnmannt wore ànne 1248 àls *Altruppe* (1312 Altruppen, 1314: Altroppen), 1358 Altrippen).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Altrippe ìsch . Altrippe ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Altrippe ghert zem Rhinfrankisch.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Pierre (1847)

## Weblink

## Referanza
Algringen

**Oolgrengen** (lothrìngisch; frànzeesch *Algrange*, ditsch *Algringen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Oolgrengen lijt ìn me Sittedàl vun dr Fensch, rund zeh Kilometer weschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 221 un 405 m ìwer em Meeresspiejel. Züe Oolgrengen ghert àui no dr Willer Batzenthal.

## Gschìcht
Oolgrengen ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 875 àls *Alkerengis* (1139 *Alkeringis*, 1205/06 *Algerenge*, 1323 *Alcrange*, 1347 *Algringen*), Batzenthal 1147 àls *Bacendal* (1622 *Batzendall*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Oolgrengen ìsch . Oolgrengen ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Oolgrengen ghert zem Moselfrankisch.

## Böiwark
* Kàtholische Kìrich Saint-Jean-Baptiste, neogotisch (1892)
* Proteschtàntische Kìrich (1891)
* Neoapostolische Kìrich
* Kàpall Saint-Antoine-de-Padoue


Datei:Temple Algrange.jpg|Proteschtàntische Kìrich
Datei:Eglise néo Algrange.jpg|Neoapostolische Kìrich
Datei:Chapelle saint antoine Algrange.jpg|Kàpall Saint-Antoine-de-Padoue


## Litt
* Philippe Hinschberger (* 1959), Füeßbàllspìler und -trainer
* Nikolaus Kyll (1904-1973), Theolog, Volkstumsforscher und Kìrichehistoriker
* Fritz Sperling (1911-1958), Bolitiker (KPD)
* Adolf Wagner (1890-1944), Bolitiker (NSDAP)
* Josef Wagner (1899-1945), Bolitiker (NSDAP)

## Weblink

* http://www.ville-algrange.fr

## Referanza
Amanvillers

**Amanvillers** (ditsch *Amanweiler*, 1940–44 *Almansweiler*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Amanvillers lijt zwelf Kilometer nordweschtlich vun Metz àn dr Granz zem Département Meurthe-et-Moselle uf re Heche zwìsche 245 un 362 m ìwer em Meeresspiejel. 

## Gschìcht
Amanvillers ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1177 àls *Almanviller*. Um 1300 ìsch s Derfel gschlìsse un derno ufgan worre. Àb 1448 isch s wìder ufgeböie worre.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Amanvillers ìsch . Amanvillers ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Amanvillers ghert zem Lorrain.

## Böiwark
* Kìrich Saint Clément, neogotisch (1895)

## Weblink

* http://mairie.amanvillers.free.fr

## Referanza
Amelécourt

**Amelécourt** (ditsch 1915-1918 un 1940-44 *Almerichshofen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Amelécourt lijt direkt nerdlich vun Château-Salins un rund 48 Kilometer sìdeschtlich vun Metz ìm Saulnois uf re Heche zwìsche 202 un 365 m ìwer em Meeresspiejel. 

## Gschìcht
Amelécourt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 777 àls *Almerega curtis* (822 *Almerici curtis*, 1106 *Almeri curtis*, 1180 *Americurt*, 1347 *Amelcurt*, 1550 *Ameillecourt*). D Gmein hàt friajer zem Herzogtum Lothringe ghert und isch ànne 1766 züe Frànkrich kumme.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Amelécourt ìsch . Amelécourt ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Amelécourt ghert zem Lorrain.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Martin (18. Jh.)

## Weblink

## Referanza
Amnéville

**Amnéville** (Patois *Aumnevelle*, lothrìngisch *Stolem, Stoolheem*, ditsch 1902–1919 un 1940–1944 *Stahlheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Amnéville lijt ìm Dàl vun dr Orne, rund 15 Kilometer sìdlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 157 un 366 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghert àui no dr Ortsdeil Malancourt La Montagne (dt. *Malandshofen*), zeh Kilometer weschtlich vun dr Stàdt.

## Gschìcht
Amnéville ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1075 àls *Amerellivilla* (1236 *Amerevilla*, 1264 *Amelerville*, 1341 *Amenievilla*, 1361 *Amennevilla*).

Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Ànne 1973 ìsch d Gmein Malancourt La Montagne züe Amnéville ingmeindet worre.

## Verwàltung
 vun Amnéville ìsch . Amnéville ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Amnéville ghert zem Lorrain.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Joseph (1929)
* Kàpall (1905)
* Proteschtàntische Kìrich
* Neoapostolische Kìrich


Datei:Amnéville - Église Saint-Jacques - 1.jpg|Kìrich Saint-Joseph
Datei:Amnéville - Église néo-apostolique - 2.jpg|Neoapostolische Kìrich


## Weblink

* http://www.amneville.com/

## Referanza
Ancy-sur-Moselle

**Ancy-sur-Moselle** (ditsch 1871-1883 *Ancen an der Mosel*, 1883-1915 *Ancy an der Mosel*, 1915–18 un 1940–44 *Anzig*) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

## Geogràfi
Ancy-sur-Moselle lijt àm lìnke Stàde vun dr Mosel zwìsche Metz un Pont-à-Mousson uf re Heche zwìsche 167 un 364 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.
 
## Gschìcht
Ancy-sur-Moselle ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 876 àls *Anceiacum* (1140 *Anceyum*, 1178 *Ancei*, 1404 *Ancey*, 1443 *Ansy-sus-Muzelle*). 

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Àm 1. Janner 2016 ìsch sa füsioniert worda mìt dr Gmein Dornot züe Ancy-Dornot.

## Verwàltung
Dr letscht Maire vun Ancy-sur-Moselle ìsch dr Gilles Soulier gsin.

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Ancy-sur-Moselle ghert zem Lorrain.

## Böiwark
* Kìrich Notre-Dame-de-l'Assomption (15./16. Jh.)
* Château du Breuil (17. Jh.)
* Château du Saulcy (18. Jh.)


Datei:Eglise Ancy Moselle.jpg|Kìrich Mariä Hìmmelfàhrt (12. un 15. Jh.)
Datei:Fortifications Ancy Moselle.jpg|Burigdurm 


## Weblink

* Privàte Sitte ìwer Ancy-sur-Moselle

## Referanza
Arsweiler

**Aasler** (lothrìngisch; frànzeesch *Angevillers*, ditsch *Arsweiler*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Aasler lijt rund zeh Kilometer nordweschtlich vun Thionville un àcht Kilometer sìdlich vun dr frànzesch-luxeburjische Granz uf re Heche zwìsche 315 un 418 m ìwer em Meeresspiejel. 

## Gschìcht
Aasler ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 926 àls *Ansheresvilla*.

S Dorf ìsch ànne 1659 züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Aasler ìsch . Aasler ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Aasler ghert zem Moselfrankisch.

## Zem Ànlüeje
Ìn dr Neche vum Ort lijt s *Camp d'Angevillers*, e Kàserneànlàà, wie ìn dr 1930er Johr ìm Ràmme vun dr Maginot-Linie geböit worre ìsch. 

## Böiwark
* Àlte Kìrich (18. Jh.)
* Näie Kìrich Saint-Michel (1946)


Datei:Ancienne eglise Angevillers.jpg|Àlte Kìrich
Datei:Nouvelle eglise Angevillers.jpg|Näie Kìrich


## Weblink

* Le camp militaire d'Angevillers

## Referanza
Altweiler (Lothringen)

**Oltwiller** (lothrìngisch; frànzeesch *Altviller*, ditsch *Altweiler*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Oltwiller lijt vier Kilometer sìdeschtlich vun Saint-Avold uf re Heche zwìsche 246 un 310 m ìwer em Meeresspiejel. 

## Gschìcht
Oltwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1221 àls *Altwiller*.

Ìm Johr 1552 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Oltwiller ìsch . Oltwiller ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Oltwiller ghert zem Rhinfrankisch.

## Böiwark
* Kìrich (1725)


Datei:Notre-Dame d'Altviller.jpg|Màrie-Stàtue


## Weblink

* http://www.mairie-altviller.fr/

## Referanza
Alzingen (Lothringen)

**Oljhéngen** (lothrìngisch; frànzeesch *Alzing*, ditsch *Alzingen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
D Nochbergmeine vun Oljhéngen sin Bouzonville, Château-Rouge, Brettnach und Rémelfang.

## Gschìcht
Oljhéngen ìsch zem erschte Mol gnannt wore ànne 1286 àls *Alezenges de leiz Bazonville* (1594 *Anselnigen*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Oljhéngen ìsch . Oljhéngen ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Oljhéngen ghert zem Moselfrankisch.

## Böiwark
* Kàpall Saint-Joseph (1934)
* Glockedurm


Datei:Eglise Alzing 2.JPG|Kàpall Saint-Joseph


## Weblink

## Referanza
Antilly (Moselle)

**Antilly** (Patois *Anc’hi*, ditsch 1915–18 *Antullen*, 1940–44 *Antingen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Antilly lijt rund zeh Kilometer nordeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 170 un 224 m ìwer em Meeresspiejel. 

## Gschìcht
Antilly ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1297 àls *Antiley* (1424: *Antillon*, 1435: *Antilley*, 1474: *Antillei*, 1493: *Antelley*, 1641: *Antely*, 1756: *Anthilly*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Antilly ìsch . Antilly ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Antilly ghert zem Lorrain.

## Böiwark
* Schloss (18. Jh.)
* Kìrich Saint-Barthélémy, neogotisch (1863)

## Weblink

* https://web.archive.org/web/20130903052402/http://ccmaizieres.com/-Antilly-.html

## Referanza
Anzelingen

**Aselingen** oder **Aasléngen** (lothrìngisch; frànzeesch *Anzeling*, ditsch *Anzelingen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Aselingen lijt àn dr Nied, rund sechs Kilometer sìdweschtlich vun Bouzonville uf re Heche zwìsche 197 un 258 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghert àui no dr Willer *Eedléngen* oder *Eedléng* (frz. *Edling*, dt. *Oedlingen*)

## Gschìcht
Ancerville ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1248 àls *Anzedange* (1272 *Anzedinges*, 1594 *Anseldingen*, 1604 *Anselingen*), Edling 1184 àls *Edelingen*, 1617 *OEdlingen*, 1779 *Edeling*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Aselingen ìsch . Aselingen ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Aselingen ghert zem Moselfrankisch.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Hubert (1813)
* Kàpall Édling (18. Jh.)

## Weblink

## Referanza
Apach

**Opéch** (lothrìngisch; frànzeesch *Apach*, ditsch *Apach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Opéch lijt àn dr Mosel ìm Dräilandereck Frànkrich-Ditschlànd-Luxeburi uf re Heche zwìsche 145 un 365 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Perl (Ditschlànd) ìm Norde, d frànzesche Gmeine Merschweiller ìm Oschte, Kirsch-lès-Sierck ìm Sìdoschte, Rustroff ìm Sìde un Sierck-les-Bains ìm Sìdweschte, un Schengen (Luxeburi) ìm Nordweschte.

Züe dr Gmein ghert àui dr Ortsdeil Belmach.

## Gschìcht
Opéch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1196 àls *Aspach*.

Ìm Johr 1661 ìsch s Dorf züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Opéch ìsch . Opéch ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Opéch ghert zem Moselfrankisch.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Donat (1832)
* Kàpall Notre-Dame-des-Sept-Douleurs z Haute-Apach (1718)
* Kàpall Saint-Antoine z Belmach (18. Jh.)

## Weblink

## Referanza
Argancy

**Argancy** (Patois *Ercanci*, ditsch 1915-1918: *Argannen*, 1940–1944: *Argesingen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Argancy lijt zeh Kilometer nerdlich vun Metz àn dr Mosel uf re Heche zwìsche 158 un 210 m ìwer em Meeresspiejel. 

## Gschìcht
Argancy ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 857 àls *Argesingas* (1210: *Archanciacum*).

Ìm Johr 1552 ìsch s Dorf züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Argancy ìsch . Argancy ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Argancy ghert zem Lorrain.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Laurent (1748)
* Neogotische Kàpall (1898)

## Weblink

* http://www.argancy.fr/

## Referanza
Ars-sur-Moselle

**Ars-sur-Moselle** (ditsch *Ars an der Mosel*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Ars-sur-Moselle lijt àm lìnke Stàde vun dr Mosel, uf re Heche zwìsche 165 un 344 m ìwer em Meeresspiejel. D Weschthelft vum Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.

## Gschìcht
Ars-sur-Moselle ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 881 àls *Arx*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Ars-sur-Moselle ìsch . Ars-sur-Moselle ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Ars-sur-Moselle ghert zem Lorrain.

## Böiwark
* Àlte Schüel (1865)
* Kìrich Saint-Martin, neoromànisch (1816/1860)
* Kàpall Saint-Roch (1867)
* Proteschtàntische Kìrich 


Datei:Ancienne ecole Ars Moselle.jpg|Àlte Schüel 
Datei:Eglise Ars Moselle.jpg|Kìrich Saint-Martin
Datei:Temple Ars Moselle.jpg|Proteschtàntische Kìrich 
Datei:Chapelle Ars Moselle.jpg|Kàpall Saint-Roch


## Weblink

## Referanza