Krzysztof Penderecki

Dr **Krzysztof Eugeniusz Penderecki** (* 23. Novämber 1933 z Dębica, Poole; † 29. Meerz 2020 z Krakau) isch e zytgnessische polnische Kumpenischt. Sy Wäärch gheert zue dr poschtserielle Musik, är het vor allem dur syni Klangkumpesizioone fir Ufsää gsoorgt. Är giltet as ain vu wichtigschte Kumpenischte vu dr polnische Avantgarde un isch au als e „spootmodäärne Klassiker“ gnännt woore. Dr Penderecki isch ain vu weenige zytgnessische Kumpenischt vu dr Avantgarde, wu dr Duurbruch zuen er braite Effetligkait glungen isch.

## Lääbe
Dr Penderecki isch z Dębica bi Rzeszów uf d Wält chuu. Sy Vater het en scho frie d Liebi zue dr Musik byybroocht, scho ase chlai het er Gyyge- un Klavierunterriicht iberchuu. Är het Kumpesizioon an dr Musikakademy Krakau bim Artur Malawski un em Stanisław Skołyszewski studiert un privat bim Franciszek Skołyszewski. Dernääbe het eran dr Universitet Krakau Filosofy, Chunscht- un Literatuurgschiicht studiert. Anne 1958 het er s Studium mit em Diplom abgschlosse.

Im nämlige Joor het er e Profässuur fir Kumpesizioon an der Musikakademy Krakau ibernuu. Vu 1972 bis 1987 isch er Räkter vun ere gsii. Zwische 1966 un 1968 isch er au Dozänt an dr Folgwang-Hochschuel z Essen gsii. Dr Penderecki isch Eerevorsitzer vum Kuratoorium vum Inschtitut fir kulturälli Infrastruktur Sachse z Görlitz gsii. Ab 1976 het er z Lusławice gläbt. Anne 1988 isch er zum eerschte Gaschdirigänt vum NDR-Sinfonyorcheschter Hamburg gweelt woore. 2001 isch er dr elft Kumpenischt bim jeerlige Kumpenischteporträt vum Rheingau Musik Festival gsii. Är het au guet Dytsch gschwätzt. Im Friejoor 2020 isch dr Penderecki z Krakau im Alter vu 86 Joor gstoorbe.

## Wäärch
### Oopere
* 1968–1969: *The Devils of Loudun* *(Die Teufel von London)* – Oopere in drei Äkt (Libretto vum Kumpenischt, no *The Devils of Loudun* vum Aldous Huxley, in dr Dramatisierig vum John Whiting (no dr dytsche Iberdraagig vum Erich Fried)
* 1976–1978: *Paradise Lost* *(Das verlorene Paradies)* – *Sacra Rappresentazione* in zwee Äkt (noch em glyychnamige Väärsepos vum John Milton)
* 1984–1986: *Die schwarze Maske* – Oopere in aim Akt (Täxt vum Harry Kupfer un em Krzysztof Penderecki, noch em Schauspiil vum Gerhart Hauptmann)
* 1990–1991: *Ubu Rex* – Opera buffa in zwee Äkt (Libretto vum Jerzy Jarocki un em Krzysztof Penderecki, noch em Schauspiil *Ubu Roi* vum Alfred Jarry)

### Inschtrumäntaalmusik
#### Wäärch fir Orcheschter
* 1959–1960: *Anaklasis* fir Stryycher (42 Stryychinschtrumänt) un Schlaagzyyggruppen; Uuruffierig dur dr Hans Rosbaud un s Sidweschtfunk-Orcheschter bi dr Eschinger Musikdääg
* 1961–1962: *Fluorescences* fir Orcheschter
* 1966: *De natura sonoris No. 1* fir Orcheschter
* 1971: *Prélude* fir Bleeser, Schlaagzyyg un Kontrabäss
* 1971: *De natura sonoris No. 2* fir Orcheschter
* 1972–1973: *1. Sinfonie* fir Orcheschter
* 1974: *Als Jakob erwachte us dem Schlaf, sah er, daß Gott dagewesen war. Er hat es aber nicht bemerkt* fir Orcheschter
* 1979: *Adagietto* us *Paradise Lost* fir Orcheschter
* 1979–1980: *2. Sinfonie* *(Christmas Symphony)* fir Orcheschter
* 1988–1995: *3. Sinfonie* fir Orcheschter
* 1989: *Adagio – 4. Sinfonie* fir grooß Orcheschter
* 1991–1992: *5. Sinfonie* fir Orcheschter
* 1994: Musik us *Ubu Rex* fir Orcheschter; yygriichtet dur dr Henning Brauel
* 1995: *Adagio* us der *3. Sinfonie* fir Orcheschter
* 1996–1997: *Serenade* fir Stryychorcheschter
* 2003: *Fanfarria real* fir Orcheschter

#### Wäärch fir Stryychorcheschter
* 1959: *Emanationen* fir zwai Stryychorcheschter
* 1960–1961: *Threnos* *(Threnodie)* – *Den Opfern von Hiroshima*, fir 52 Saiteninschtrumänt
* 1961: *Polymorphia* fir 48 Stryychinschtrumänt
* 1962: *Kanon* fir Stryychorcheschter
* 1963: *Drei Stücke im alten Stil* no Musik zum Film „Die Handschrift von Saragossa“ fir Stryychorcheschter
* 1973: *Intermezzo* fir 24 Stryycher
* 1992: *Sinfonietta per archi*
* 1996–1997: *Serenade* fir Stryychorcheschter: *Passacaglia* (1996), *Larghetto* (1997)
* 1994: *Agnus Dei* us em *Polnische Requiem* (1980/1984), Fassig fir Stryychorcheschter, duregschafft von Boris Pergamenschikow
* 1998: *De profundis* us *Seven Gates of Jerusalem*, Fassig fir Stryychorcheschter

#### Wäärch fir Bloosorcheschter
* 1967 *Pittsburgh Ouverture* for sinfoonisch Bloosorcheschter
* 1994 *Entrata* fir 4 Heerner, 3 Trumpeete, 3 Posuune, Tuuba un Pauke
* 1995 *Burleske Suite us „Ubu Rex“* fir grooß Bloosorcheschter, yygriichtet vum Henning Brauel
* 1998 *Luzerner Fanfare* fir 8 Trumpeete un Schlaagzyyg

#### Wäärch fir Jazzensemble
* 1971: *Actions* fir Jazzensemble.

#### Wäärch fir Soloinschtrumänt un Orcheschter
* 1961: *Fonogrammi* fir Fleete un Chammerorcheschter
* 1964: *Capriccio* fir Oboe un 11 Stryycher
* 1964: *Sonata* fir Violoncello un Orcheschter
* 1966–1967: *Concerto* fir Violoncello un Orcheschter (revidiert 1971/1972)
* 1967: *Capriccio* fir Violine un Orcheschter
* 1971: *Partita* fir konzertierend Cembalo, eläktrischi Gitarre, Bass-Gitarre, Harpfe, Kontrabass un Orcheschter (revidiert 1991)
* 1976–1977: *Concerto* fir Violine un Orcheschter (revidiert 1988)
* 1982: *Concerto* No. 2 fir Violoncello un Orcheschter
* 1983: *Concerto* fir Viola (Violoncello/Klarinette) un Orcheschter
* 1992: *Concerto* fir Fleete (Klarinette) un Chammerorcheschter
* 1992–1995: *Metamorphosen* Kunzärt fir Violine un Orcheschter Nr. 2
* 1994: *Sinfonietta No. 2* fir Klarinette un Stryycher
* 2000: *Musik fir Blockfleete, Marimbaphon un Stryycher*
* 2000–2001: *Concerto grosso* fir drei Violoncelli un Orcheschter
* 2001–2002: *Kunzärt „Auferstehung“* fir Klavier un Orcheschter (rev. 2007)
* 2002–2003: *Adagio* fir Cello un Orcheschter
* 2004: *Concerto grosso* Nr. 2 fir fimf Klarinette un Orcheschter
* 2007: *Largo* fir Violoncello un Orcheschter
* 2007: *Adagietto* us dr Oopere *Paradise Lost*, 2. Fassig fir Änglischhoorn un Stryycher
* 2007–2008: *Konzert „Winterreise“* fir Hoorn un Orcheschter
* 2012: *Konzert* fir Violine, Viola un Orcheschter
* 2015: *Konzert* fir Trumpeete un Orcheschter

#### Chammermusik
* 1953: *1. Sonate* fir Violine un Klavier
* 1956: *3 miniature* fir Klarinette un Klavier
* 1959: *Miniature* fir Violine un Klavie
* 1960: *Quartetto per archi* No. 1 fir 2 Violine, Viola, Violoncello
* 1968: *Capriccio per Siegfried Palm* fir Violoncello solo
* 1968: *Quartetto per archi No. 2* fir 2 Violine, Viola, Violoncello
* 1980: *Capriccio* fir Tuba solo
* 1984: *Cadenza* fir Violine solo
* 1985–1986: *Per Slava* fir Violoncello solo
* 1987: *Prélude* fir Klarinette in B
* 1988: *Der unterbrochene Gedanke* fir 2 Violine, Viola, Violoncello
* 1990–1991: *Stryychtrio* fir Violine, Viola un Violoncello
* 1993: *Quartett* fir Klarinette, Violine, Viola un Violoncello
* 1994: *Divertimento* fir Violoncello
* 2000: *2. Sonate* fir Violine un Klavier
* 2000: *Sextett* fir Klarinette, Hoorn, Violine, Viola, Violoncello un Klavier
* 2004: *Tempo di valse* fir Violoncello solo
* 2007: *Serenade* fir drei Violoncelli
* 2008: *Capriccio* fir Violine solo
* 2008: *Stryychquartett Nr. 3*
* 2011: *Duo concertante* fir Violine un Kontrabass

#### Wäärch fir Klavier
* 1963: *Mensura sortis* fir 2 Klavier
* 2019: *Aria, Ciaccona & Vivace* fir Solo-Klavier

#### Toonbandkumpesizioone
* 1961: *Psalmus* fir Toonband
* 1962: *Kanon* fir 52 Stryycher un Toonband
* 1963: *Brygada Śmierci* („Todesbrigade“) fir Toonband (fir e Raadioheerspiil iber s KZ Auschwitz)
* 1972: *Ekechejria* – Musik fir di Olympische Spiil 1972 fir Toonband

### Vokaalmusik
#### Chor a cappella
* 1962: *Stabat Mater* fir 3 gmischt Cheer (SATB) a cappella (speeter uuveränderet in d *Lukas-Passion* ibernuu)
* 1965: *Miserere* us dr *Lukas-Passion* fir Buebechoor ad lib. un drei gmischti Cheer (ATB) a cappella
* 1965: *In Pulverem Mortis* us dr *Lukas-Passion* fir drei gmischti Cheer (SATB) a cappella
* 1972: *Ecloga VIII (Vergili „Bucolica“)* fir 6 Mannestimme (AATBBB) a cappella
* 1981: *Agnus Dei* us em *Polnische Requiem* fir gmischte Choor (SSAATTBB) a cappella
* 1986: *Ize cheruvimi* (*Song of Cherubim*/ *Cherubinische Lobgsang*) – altchilcheslawisch mit änglischer Umschrift fir gmischte Choor (SSAATTBB) a cappella
* 1987: *Veni creator (Hrabanus Maurus)* fir gmischte Choor (SSAATTBB) a cappella
* 1992: *Benedicamus Domino (Organum un Psalm 117)* fir fimfstimmige Mannechoor (TTTBB) a cappella (lat.)
* 1993: *Benedictus* fir gmischte Choor (SATB) a cappella
* 1996: De profundis (Psalm 129, 1–3) us *Seven Gates of Jerusalem* (1996) fir drei gmischti Cheer (SATB) a cappella
* 2002: *Benedictus* fir Frauechoor a cappella

#### Gsang un Inschtrumäntalensemble oder Orcheschter
* 1959: *Strophen* fir Sopraan, Schwätzstimm un zee Inschtrument iber Orginaaltäxt vu Menander, Sophokles, Jesaja, Jeremia un Omar Chayyām (Warschauer Spootjoor 1959)
* 2017 6. Sinfonie *Chinesische Lieder* n o Gediicht vu Li-Tai-Po, Thang-Schi-Yie-Tsai un Tschan-Jo-Su in dr Noodiichtig vum Hans Bethge fir Bariton un Orcheschter

#### Choor un Orcheschter
* 1958: *Aus den Psalmen Davids* fir gmischte Choor (SATB) un Instrumente – Psalm XXVIII, Psalm XXX, Psalm XLIII un Psalm CXLIII
* 1959–1961: *Dimensionen der Zeit un Stille* fir 40-stimmige gmischte Choor, Schlaagzyyggruppen un Stryychinschtrumänt
* 1964: *Cantata in honorem Almae Matris Universitatis Iagellonicae sescentos abhinc annos fundatae* fir zwei gmischti Cheer un Orcheschter
* 1970–1973: *Canticum Canticorum Salomonis* fir 16-stimmige gmischte Choor, Chammerorcheschter un e Dänzerbaar (ad lib.)
* 1997: *Slawa swjatamu dlinnju knazju moskowskamu* *Hymne an dr hailig Daniel* fir gmischte Choor (SATB) un Orcheschter
* 1997: *Hymne an den heiligen Adalbert* fir gmischte Choor (SATB) un Orcheschter

#### Solostimme, Choor un Inschtrumäntalensemble oder Orcheschter
* 1965–1966: *Passio et mors Domini nostri Iesu Christi secundum Lucam* *(Lukas-Passion)* fir Sopran, Bariton, Bass, Schwätzstimm, Buebechoor, drei gmischti Cheer (SATB) un Orcheschter
* 1967: *Dies Irae* – *Oratorium zum Gedächtnis der Opfer von Auschwitz* fir Sopran, Tenor, Bass, gmischte Choor (SATB) un Orcheschter: I Lamentatio, II Apocalypsis un III Apotheosis (Oratorium)
* 1970: *Kosmogonia* fir Soli (Sopran, Tenor, Bass), gmischte Choor un Orcheschter
* 1969–1970: *Utrenja I* *(Grableegig Christi)* fir Soli (Sopran, Alt, Tenor, Bass, Basso profondo), 2 gmischti Cheer un Orcheschter
* 1970–1971: *Utrenja II* *(Ufersteehig)* fir Soli (Sopran, Alt, Tenor, Bass, Basso profondo), Knabenchor, 2 gmischti Cheer un Orcheschter
* 1973–1974: *Magnificat* fir Basssolo, Vokalensemble (7 Mannestimme), 2 gmischti Cheer (je 24st.), Buebestimme un Orcheschter: I magnificat, II fuga, III et misericordia eius..., IV fecit potentiam, V passacaglia, IV sicut locutus est, VII gloria.
* 1979: *Vorspiel, Visionen und Finale* us *„Paradise Lost“* fir 6 Solischte, grooße gmischte Choor un Orcheschter
* 1979–1980: *Te Deum* fir 4 Solischte (Sopran-, Mezzosopran-, Tenor-, Bass-Solo), 2 gmischti Cheer un Orcheschter
* 1980: *Lacrimosa* us em *Polnischen Requiem* fir Sopran solo, gmischte Choor un Orcheschter
* 1980–1984: *Polnisches Requiem* fir vier Solischte (SATB), gmischte Choor un Orcheschter (revidiert 1993)
* 1988: *Zwei Szenen un Finale* us dr Oopere *Die schwarze Maske* fir Sopran, Mezzosopran, gmischte Choor un Orcheschter
* 1995: *Agnus Dei* fir vier Soli, gmischte Choor un Orcheschter us *Requiem der Versöhnung* zum Maane an d Opfer vum Zweete Wältchrieg
* 1994 (?): *Sanctus* us em *Polnischen Requiem* fir Alt- un Tenorsolo, gmischte Choor un Orcheschter
* 1996: 7. Sinfonie *Seven Gates of Jerusalem* fir 5 Soli (SSATB), Schwätzstimm, 3 gmischti Cheer un Orcheschter: I Magnus Dominus et laudabilis nimis, II Si oblitus fuero tui, Jerusalem, III De profundis, IV Si oblitus fuero tui, Jerusalem, V Lauda, Jerusalem, Dominum (Psalm 147), VI Vision vum Prophet Ezechiel 37,1–10, VII Haec dicit Dominus: Ecce ego do coram vobis viam vitae, et viam mortis
* 1997–1998: *Credo* fir 5 Soli (Sopran, Mezzosopran, Alt, Tenor, Bass) Chinderchoor, gmischte Choor un Orcheschter
* 2002–2003: *Phaedra* fir Schwätzstimm, Solostimme, Choor un Orcheschter
* 2004–2005: 8. Sinfonie *Lieder der Vergänglichkeit* fir 3 Solischte (Sopran, Mezzosopran, Bariton), Choor un Orcheschter no Gediicht vu Johann Wolfgang von Goethe, Achim von Arnim, Joseph von Eichendorff, Karl Kraus, Rainer Maria Rilke un Hermann Hesse

## Literatur
* Wolfram Schwinger: *Penderecki. Begegnungen, Lebensdaten, Werkkommentare.* Deutsche Verlags-Anstalt, Stuttgart 1979, ISBN 3-421-01832-4.

## Weblink

* Krzysztof Penderecki bi Schott Music