Mailand

**Mailand**, wo uf weschtlombardisch *Milàn,* im Oschtlombardische *Milà,* uf iteliänisch *Milano* und im südwalserische Töitschu *Meilanh* heisst, isch ä Stadt i de Poebni un die zweitgröschti Stadt vo Italie. Sie hätt rund 1,3 Millione Iiwohner un isch der Zäntraloort vo de Metropolitanstadt Mailand und vo de Region Lombardei.

## Bedütig
Mailand giltet as die „heimlich“ Hauptstadt vu Italie. D Agglomeration Mailand isch mit guet 5 Millione Iwohner no vor Rom de gröscht italienisch Balligsruum.  

Do chrüze sich d Verchehrswäg, wo vo Norde über d Alpe chöme und südwärts uf Rom laufe, und di oscht-weschtlige Verchehrswäg, wo die beide Küschte vo Norditalie mit de Stedt Genua und Venedig und d Näbezäntre vo dr Lombardei verbinde.

I dr Stadt isch sid der antike Zyt dr Sitz vom enä Erzbischof, es het ä staatlige, ä katholischi und ä Handelsuniversitet, ä Kunscht- und ä Musigakademie, äs Politechnikum, Fachschuele und wüsseschaftligi Inschdidut. S Theater vo Mailand, s *Teatro alla Scala*, isch eins vo de berüemtischte Schauspiilhüüser vo Europa. 

Mailand isch die gröschdi Induschtriistadt vo Italie. Es git Textil- und Schuefabrigge, Elektro-, Metall-, Auti- und Läbensmiddelinduschtrii und grossi Druckereie. Mailand isch es grosses Modezäntrum, und es isch eini vo de wichtige Handelsstedt z Europa, und es gitt dört ä jöhrligi Muschdermäss, uf em gröschte Mässgländ vo Europa. Z Mailand isch au d Börse vo Italie.

Bi Mailand sind drüü grossi internationali Flugplätz; der gröscht dervo isch *Mailand-Malpensa,* wo aber i der Nochberprovinz Varese lyt. Anne 2018 sind dört fascht 25 Millioone Lüüt gfloge.

## Gliderig
S Stadtbiet bstoot us nüün Bezirke:
* *Centro Storico*, dr hischtoorisch Stadtchärn
* *Stazione Centrale*, s Kwartier bim Hauptbaanhof
* *Città Studi, Lambrate, Porta Venezia*
* *Porta Vittoria, Forlanini
* *Vigentino, Chiaravalle, Gratosoglio
* *Barona, Lorenteggio
* *Baggio, De Angeli, San Siro*
* *Fiera, Gallaratese, Quarto Oggiaro*
* *Garibaldi, Niguarda*





== Gebäud ==
Es baar wichtegi Gebäud si dr gotisch [[Mailänder_Dom|Dom]] (1386 agfange), die romanischi Chile *Sant’ Ambrogio* us em 12. Joorhundert, wo dr Name vom früechrischtleche Bischof [[Ambrosius von Mailand|Ambrosius]] het, d Chile *Santa Maria delle Grazie*, wo em [[Leonardo da Vinci]] sis Gmäld «Oobigmool» drin isch und wo zum [[UNESCO-Welterbe|UNESCO-Wälterb]] ghört, s Chloschter Chiaravalle, d Basilika vom häilige Laurenz, d [[San Maurizio (Mailand)|Chile vom Sankt Mauritius]], dr Palascht vom Erzbischof, s Gmeindhuus *Palazzo della Ragione* oder *Broletto* us em 13. Joorhundert, dr Palazzo Marino us em 16. Joorhundert, s Castello Sforzesco, wo d Burg vo de Herzög vo Mailand gsi isch, s Nazionalmuseeum für Naturwüssechaft und Technigg, dr Hauptbaanhof und d Ychaufsgass *Galleria Vittorio Emanuele*.

== Gschicht ==
S ursprünglige Mailand isch d Hauptstadt vo de [[Kelten|keltische]] [[Insubrer]] gsi. Si isch ane 222 vor dr Ziitwändi vo de [[Römisches Reich|Römer]] eroberet worde, wo dr Stadt *Mediolanum* gseit hai. Ane 286 isch si d Houptstadt vom [[Römisches Reich|Röömische Riich]] worde.

Sid em sächste Johrhundert isch Mediolanum im Rych vo de [[Langobarden|Langobarde]] gsi.

Im Middelalter het d Stadt d Unabhängigkeit vo siine Erzbischöf erkämpft. Si het dr lombardisch Stedtebund agfüehrt, wo gege d [[Staufer]]-[[Kaiser]] grichtet gsi isch. 1162 isch d Stadt vom Kaiser [[Barbarossa]] zerstört worde, fümf Johr spöter isch si wider ufbaut gsi. 1277 het d Familie vo de Visconti Mailand beherrscht, 1395 hai d Visconti dr Herzogstitel übercho und ä grosse Deil vo dr [[Lombardei]] eroberet. 1450 sin si vo dr Familie vo de Sforza abglöst worde. Am Afang vom 16. Johrhundert isch s Herzogtum Mailand in französischi Hand cho, und ane 1535 isch es an [[Spanien|Spanie]] gfalle. Sit 1714 het s [[Österreich|Öschdriich]] ghört, vo 1797 bis 1814 isch s wider französisch gsi, noch em [[Wiener Kongress|Wiener Kongräss]] nomol öschdriichisch.

Sit 1859 ghört Mailand zue [[Italien|Italie]]. Währet em [[Zweiter Weltkrieg|Zweite Wältchrieg]] isch d Stadt vo 1943 bis 1945 d Hauptstadt vo de [[Italienischer Faschismus|radikalfaschistische]] [[Italienische Sozialrepublik|Iteliänische Sozialrepublik]] gsi.

== Literatur ==
* 
* *dtv-Lexikon,'' Deutscher Taschenbuchverlag 1970, Band 12, S. 29.

## Weblink

* Website vo dr Stadt Mailand

## Nowiis