open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Volken

**Volke** (amtlich *Volken*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Andelfinge im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Volke liit im Zürcher Wiiland zwüschet Hänggert und Flòòch. S Piet vo de Gmäind umfasst 64,8 % landwirtschaftlichi Flèchi, 29,4 % Wald, 3,4 % Sidligsflechi und 2,4 % Vercheersflechi.

## Gschicht
Volke isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1044 als *Volchinchoven*.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil liit bi 10,4 % (Stand 2011).

## Religion
60,6 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 12,1 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 8,9 %, CVP 2,4 %, EDU 2,8 %, EVP 7,6 %, FDP 14,6 %. GLP 3,7 %, GP 8,5 %, SP 3,3 %, SVP 48,3 %.

Gmäindspresidänt isch de Martin Keller (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,1 % gläge.

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Volke ghöört zue de Winterthurer Mundarte.

## Weblink

* www.volken.ch

## Fuessnote
Volketswil

**Volketschwiil**, elter **Voletschwiil** (amtlich *Volketswil*), isch e politischi Gmäind im Bezirk Uschter im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Volketschwiil liit am südöschtliche Rand vom Glatttaal. Zue de Gmäind ghööred d Ortstäil Volketschwiil, Hegnau und Zimike (*Zimikon*) und d Döörfer Chindshuuse (*Kindhausen*) und Guetetschwiil (*Gutenswil*). S Piet vo de Gmäind umfasst 37,5 % landwirtschaftlichi Flèchi, 24,1 % Wald, 27,3 % Sidligsflechi, 9,6 % Vercheersflechi und 0,2 % Gwässerflechi.

## Gschicht
Volketschwiil isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 904 als *Folcharteswilare*.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil liit bi 23,7 % (Stand 2011).

## Religion
32,5 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 28,7 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 8,6 %, CVP 6,0 %, EDU 1,5 %, EVP 1,4 %, FDP 7,0 %. GLP 10,6 %, GP 5,0 %, SP 14,1 %, SVP 43,9 %, Suschtigi 2,0 %.

Gmäindspresidänt isch de Bruno Walliser (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 4,3 % gläge.

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Volketschwiil ghöört zue de Oberländer Mundarte.

## Literatur
* Hans Martin Gubler: *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 66: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Zürich.* Band 3: *Die Bezirke Pfäffikon und Uster.* Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK, Bern 1978, ISBN 3-7643-0991-1, S. 522–541.
* Beat Frei: *Volketswil – Dörfliches Leben vor 1800* (Geschichtsbuch, Band 1)
* Beat Frei: *Volketswil – 19. und 20. Jahrhundert* (Geschichtsbuch, Band 2)
* *Gedenkschrift Dorfbrand Gutenswil,* Hrsg. Dorfverein Gutenswil

## Weblink

* www.volketswil.ch
* 

## Fuessnote
Wald ZH

**Wald** isch e politischi Gmäind im Bezirk Hiiwiil im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Wald liit im Zürcher Oberland im Joonetaal. Zue de Gmäind ghööred au na d Ussewachte Blattebach (*Blattenbach*), Güntischbèèrg (*Güntisberg*), Hittebèèrg (*Hittenberg*), Hüebli, Mettle (*Mettlen*), Laupe (*Laupen*) und Riet (*Ried*). S Piet vo de Gmäind umfasst 52,9 % landwirtschaftlichi Flèchi, 33,2 % Wald, 8,8 % Sidligsflechi, 4,1 % Vercheersflechi und 0,4 % Gwässerflechi. Naachbergmäinde sind Düürnte, Eschebach, Fischetaal, Goldige, Hiiwiil und Rütti.

## Gschicht
Wald isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1208 als *Wald*.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil liit bi 24,7 % (Stand 2011).

## Religion
35,1% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 31,0% sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,7 %, CVP 5,6 %, EDU 5,9 %, EVP 2,6 %, FDP 8,0 %, GLP 7,5 %, GP 12,7 %, SP 14,6 %, SVP 38,7 %, Suschtigi 0,7 %.

Gmäindspresidänt isch de Käthi Schmidt (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,8 % gläge.

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Wald ghört zue de Seemundarte.

## Persönlichkeiten
* Hans Coray (1906–1991), Künstler und Möbel-Designer
* Robert Grimm (1881–1958), Politiker und Publizischt
* Daniel Hildebrand, Musiker
* Nicolas Lindt, Schriftsteller
* Emil Zopfi, Schriftsteller
* Hannes Strebel, Architekt

## Bilder

Datei:BahnhofWald.JPG|Baanhoof Wald
Datei:WaldBhstrasse.JPG|Baanhoofstrass
Datei:WaldKirche.JPG|Reformierti Chile Wald
Datei:Herbstmarkt.jpg|Herbschtmärt
Datei:Wald kth kirche.jpg|Katholischi Chile Wald
Datei:Güntisberg (Wald) IMG 9483.JPG|Güntischbèèrg 
Datei:Hiltisberg (Laupen) IMG 9478.JPG|Hiltischbèèrg
Datei:Laupen IMG 9443.JPG|Laupe
Datei:Mettlen (Wald) IMG 9505.JPG|Mettle


## Weblink

* www.wald.zh.ch

## Fuessnote
Wallisellen

**Walisele** (amtlich *Wallisellen*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Büüli im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Walisele liit an de Glatt und ghöört zue de Agglomeration Züri. S Piet vo de Gmäind umfasst 21,4 % landwirtschaftlichi Flèchi, 20,9 % Wald, 36,1 % Sidligsflechi, 20,6 % Vercheersflechi und 0,5 % Gwässerflechi. Naachbergmäinde sind Züri im Südweschte,
Opfike und Chloote im Norde, Tietlike im Oschte und Dübedoorf im Süde.

## Gschicht
Walisele isch zum eschte Mal gnamset worde 874/887 als *Wolasselda*.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil liit bi 28,2 % (Stand 2011).

## Religion
30,9% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 30,7% sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 4,9 %, CVP 5,6 %, EDU 2,1 %, EVP 2,2 %, FDP 20,0 %. GLP 8,0 %, GP 6,8 %, SP 17,0 %, SVP 32,1 %, Suschtigi 1,2 %.

Gmäindspresidänt isch de Krismer Bernhard (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 5,0 % gläge.

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Walisele ghört zue de Unterländer Mundarte.

Walliselle isch i de Tüütschschwiiz bekannt dur de Abzellvers *«Aazele, Böle schele, d Chatz gaht uf Walliselle, chunnt si wider hei, hät si chrumi Bei, piff paff puff und du bisch ehr und redlich duss».*

## Weblink

* www.wallisellen.ch

## Fuessnote
George

**George** isch

* en englische Vorname, lueg bi George (Vorname)
** uf Dütsch isch da de *Georg* und uf Französisch de *Schorsch*
* en Familiename, lueg bi George (Familienname)

**George** isch de Name
* vomene Schwizer Sänger, wo Mundartrock macht, lueg bi George

und **Georgeband** heisst e Schwizer Rockband

**George** isch de Name vo folgende geografische Obijekt:
* George, e Gmeind und e Stadt z Südafrika
* George, e Stadt im US-Bundesstaat Iowa USA
* George, e Stadt im US-Bundesstaat Washington
* Rivière George, Fluss in Québec, Kanada
Uetikon am See

**Üetike am See** (amtlich *Uetikon am See*, bis 1977 *Uetikon*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Meile im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Üetike liit uf de rächte Siite vom obere Zürisee. Zue de Gmäind am obere rechten Zürichseeufer ghööred d Sidlige Chliidoorf *(Kleindorf),* Groossdoorf *(Grossdorf),* Langebaum *(Langenbaum),* Oberschtmatt *(Oberstmatt),* Grüt, Rundiräi *(Rundirain)* und Wäid *(Weid)*. S Piet vo de Gmäind umfasst 40,2 % landwirtschaftlichi Flèchi, 16 % Wald, 35,6 % Sidligsflèchi, 7,7 % Vercheersflèchi und 0,3 % Gwässerflèchi.

## Gschicht
Üetike isch zum eerschte Maal um 1150 ume als *Uotinchova* gnamset woorde.

## Bevölkerigsentwicklig
Quäle: Bundesamt für Statistik 2005

De Ussländeraatäil liit bi 17,1 % (Stand 2011).

## Religioon
40,6% vo den Iiwooner sind evangeelisch-reformiert, 27,4% sind röömisch-katolisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggèè: BDP 3,3 %, CVP 4,0 %, EDU 2,5 %, EVP 3,3 %, FDP 17,4 %. GLP 11,1 %, GP 8,9 %, SP 16,2 %, SVP 33,0 %, Suschtigi 0,2 %.

Gmäindspresidänt isch de Urs Mettler (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Aarbetsloosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,6 % gläge.

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Üetike ghöört zu de Seemundaarte.

## Literatur
* 
* Hermann Fietz: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Zürich.* Band II: *Die Bezirke Bülach, Dielsdorf, Hinwil, Horgen und Meilen* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 15). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1943.

## Weblink

* www.uetikon.org

## Fuessnote
Waltalingen

**Waltelinge** (amtlich *Waltalingen*) isch en Ortschaft i de Gmaand Stamme im Kanton Züri.

## Geografii
Waltelinge liit im Nordoschte vom Kanton Züri im Zürcher Wiiland. S Piet vo de früenerige Gmaand, wo uf der Südsyte vom Stammertaal isch, umfasst 62,8 Prozänt landwirtschaftlichi Flèchi, 28,8 Prozänt Wald, 3,4 Prozänt Sidligsflechi, 4,1 Prozänt Vercheersflechi und 0,5 Prozänt Gwässerflechi.

Zu der Gmaand Waltelinge händ au s Dorf Guntelinge und der Wyler Girsbèèrg mit em Schloss Girsbèèrg ghört. Uf em Hoger bi Waltelinge stòòt s Schloss Schwandegg.

Nach bim Dorf Waltelinge gòòt d Baanlinie vo Winterthur uf Staa verby, aber es hät dòò ekei Haltstell.

## Gschicht
Waltelinge isch zum eerschte Mòòl gnamset worde im Jòòr 831 als *Waltiningum*. Bis Ändi 2018 isch si en aagni politeschi Gmaand gsii. Uf de 1. Jänner 2019 hät si sich mit de früenere Gmaande Oberstamme und Understamme zu de Gmaand Stamme zametue.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Ussländeraatäil isch anne 2011 bi 8,2 Prozänt gläge.

## Religion
61,4 Prozänt vo de Iiwoner sind evangelisch-reformiert, 14,3 Prozänt sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsròòtswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 6,2 Prozänt, CVP 0,8 Prozänt, EDU 2,3 Prozänt, EVP 1,9 Prozänt, FDP 10,6 Prozänt, GLP 8,1 Prozänt, Grüeni 9,2 Prozänt, SP 6,6 Prozänt, SVP 53,4 Prozänt, Suschtigi 0,7 Prozänt.

## Wirtschaft
Z Waltelinge gits näbet de Landwirtschaft, wo de Wybou s wichtigscht isch, verschideni anderi Undernäme; vo de sächs Restaurant isch s Schloss Schwandegg, wo uf en middelalterlichi Burg zrugggòòt, s bikanntischt.

## Tieläkt
D Wiiländer Mundart vo Waltelinge ghöört zue de Oschtschwiizer Tieläkt.

## Bilder

KircheWaltalingen.JPG|d Chile
SchlossSchwandegg.JPG|s Schloss Schwandegg
2011-09-10-Vinlando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 210.JPG|Waltelinge und s Schloss Schwandegg


## Literatur
* 
* Hermann Fietz: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Zürich, Band I: Die Bezirke Affoltern und Andelfingen* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 7). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1938. .

## Weblink

* www.waltalingen.ch

## Fuessnote
Wangen-Brüttisellen

**Wange-Brüttisele** (amtlich *Wangen-Brüttisellen*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Uschter im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Wange-Brüttisele liit im Glatttaal im nördliche Täil vom Bezirk Uschter. S Piet vo de Gmäind umfasst 43,7 % landwirtschaftlichi Flèchi, 25,5 % Wald, 17,3 % Sidligsflechi, 12,9 % Vercheersflechi und 0,3 % Gwässerflechi.

## Gschicht
Wange isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1242 als *Wangen*, Brüttisele 1207 als *Britisseldon*.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil liit bi 25,4 % (Stand 2011).

## Religion
30 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 29,3 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 6,8 %, CVP 2,5 %, EDU 2,7 %, EVP 1,8 %, FDP 11,4 %. GLP 10,6 %, GP 4,7 %, SP 16,6 %, SVP 41,8 %, Suschtigi 1,2 %.

Gmäindspresidäntin isch d Marlis Dürst (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 4,4 % gläge.

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Wange-Brüttisele ghört zue de Oberländer Mundarte.

## Bilder

Datei:Wangen(ZH)-Vilagha puto 878.jpg|Dorfbrunne z Wange
Datei:Wangen(ZH)-Faktrabdomo en la centro 877.jpg|Rigelhuus im Dorfzentrum vo Wange


## Weblink

* www.wangen-bruettisellen.ch

## Fuessnote
Wasterkingen

**Waschterchinge** (amtlich *Wasterkingen*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Büüli im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Waschterchinge liit im nordweschtliche Änd vom Rafzerfeld a de Grenze zue Tüütschland. S Piet vo de Gmäind umfasst 49,2 % landwirtschaftlichi Flèchi, 43,1 % Wald, 5,3 % Sidligsflechi, 2 % Vercheersflechi und 0,3 % Gwässerflechi.

## Gschicht
Waschterchinge isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1102 als *Watachingin*.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil liit bi 7,7 % (Stand 2011).

## Religion
59 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 17 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 6,4 %, CVP 1,8 %, EDU 1,4 %, EVP 2,2 %, FDP 5,1 %. GLP 9,1 %, GP 9,1 %, SP 13,8 %, SVP 50,6 %, Suschtigi 0,4 %.

Gmäindspresidänt isch de Hans Frei (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,8 % gläge.

## Tieläkt
D Wiiländer Mundart vo Waschterchinge ghöört zue de Oschtschwiizer Tieläkt.

## Bilder

Datei:Wasterkingen vilagheniro 086.JPG|Dorfiigang
Datei:Wasterkingen preghejo 091.JPG|Blick uf d Chile
Datei:Wasterkingen restoracio Traube 092.JPG|Reschtaurant Truube
Datei:Wasterkingen faktrabdomo 093.JPG|Rigelhuus
Datei:Wasterkingen faktrabdomo 099.JPG|Rigelhuus
Datei:Wasterkingen preghejo 101.JPG|Chile


## Literatur
* David Meili: *Hexen in Wasterkingen: Magie und Lebensform in einem Dorf des frühen 18. Jahrhunderts*. Basel 1980

## Weblink

* www.wasterkingen.ch

## Fuessnote
Weiningen ZH

**Wiinige** (amtlich *Weiningen*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Dietike im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Wiinige liit uf de rächte Siite vo de Limmet. S Piet vo de Gmäind umfasst 31,9 % landwirtschaftlichi Flèchi, 38,3 % Wald, 18,5 % Sidligsflechi, 10,4 % Vercheersflechi und 0,2 % Gwässerflechi.

## Gschicht
Wiinige isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 870 als *Winigon*.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil liit bi 25,8 % (Stand 2011).

## Religion
31,7% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 30,5% sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 1,8 %, CVP 4,0 %, EDU 1,6 %, EVP 2,1 %, FDP 16,6 %. GLP 6,8 %, GP 7,9 %, SP 13,2 %, SVP 45,1 %, Suschtigi 0,9 %.

Gmäindspresidänt isch de Hanspeter Haug (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 4,2 % gläge.

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Wiinige ghört zue de Unterländer Mundarte.

## Weblink

* www.weiningen.ch

## Fuessnote
Rüti

**Rüti** (‚Roodig‘) isch de Name vo folgende Ort i de dütschsprochige Schwiz:

* Rüti GL, e ehemoligi Gmeind im Kanton Glarus
* Rüti ZH, e Gmeind im Kanton Züri
** Kloster Rüti, e ehemoligs Prämonstratenserchloster i de Gmeind Rüti ZH
* Rüti bei Büren, e Gmeind im Kanton Bern
* Rüti bei Lyssach, e Gmeind im Kanton Bern
* Rüti bei Riggisberg, e ehemoligi Gmeind im Kanton Bern
* Rüti, namensgebende Ort vo de früenere Gmeind St. Antönien Rüti im Kanton Graubünde
* Rüti, en Wiiler i de Gmeind Hägglingen im Kanton Aargau
* Rüti, en Wiiler im Tal «Schärlig» i de Gmeind Marbach im Kanton Luzern
* Rüti, en Wiiler i de Gmeind Waldkirch SG im Kanton Sangalle
* Rüti (auch Reuti), en Wiiler i de Gmeind Thundorf TG im Kanton Thurgau
* Rüti, en Wiiler bi Rotchrüz im Kanton Zug

**Lueg au:**
* Rütli, e Bergwise am westliche Ufer vom Urnersee, de Ort vom Rütlischwur
* Rüthi, e Gmeind im Kanton Sangalle
* Rütti
* Litzirüti
* Sunnenrüti, e Fraktion vo de Bündner Gmeind Langwiis im Schanfigg
* Stiftung Rütimattli, Behinderte-Iirichtig z Sachsle im Kanton Obwalde
* Rüte, en Bezirk im Kanton Appezäll Inneroode

* Reuthe (Rüte), a Gmuand im Vorarlbärg, Öschtriich
* Reute
Wil ZH

**Wiil** (amtlich *Wil*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Büüli im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Wiil liit im Norde vom Kanton Züri im Rafzerfeld a de Grenze zue Tüütschland. S Piet vo de Gmäind umfasst 53,2 % landwirtschaftlichi Flèchi, 30,2 % Wald, 11,6 % Sidligsflechi, 3,7 % Vercheersflechi und 0,6 % Gwässerflechi.

## Gschicht
Wiil isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1216 als *Wilaer*.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil liit bi 8,2 % (Stand 2011).

## Religion
57,9% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 14,8% sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 4,2 %, CVP 1,3 %, EDU 3,6 %, EVP 2,8 %, FDP 9,7 %. GLP 10,6 %, GP 7,2 %, SP 13,3 %, SVP 46,3 %, Suschtigi 1,0 %.

Gmäindspresidänt isch de Werner Müller (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,4 % gläge.

## Tieläkt
D Wiiländer Mundart vo Wiil ghöört zue de Oschtschwiizer Tieläkt.

## Bilder

Datei:Rafzerfeld 161.JPG|Chile
Datei:Wil ZH preghejo 172.JPG|Chile
Datei:Wil ZH restoracio Sternen 147.JPG|Reschtaurant Stèèrne
Datei:Wil ZH vilagha puto 156.JPG|Dorfbrunne
Datei:Wil ZH - Volg-supermerkato 153.JPG|Volglade


## Weblink

* www.wil-zh.ch

## Fuessnote
Wila

**Wiile** (amtlich *Wila*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Pfäffike im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Wiile liit im Tösstaal Tuurbetaal und Baume. Im Oschte grenzt d Gmäind a de Kanton Thurgau, im Weschte a d Gmäind Wildbèèrg. S Piet vo de Gmäind umfasst 37,1 % landwirtschaftlichi Flèchi, 49,7 % Wald, 6,9 % Sidligsflechi, 3,1 % Vercheersflechi und 1,5 % Gwässerflechi.

## Gschicht
Wiile isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1275 als *Wiler*.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil liit bi 10,5 % (Stand 2011).

## Religion
55,5% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 16,2% sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,3 %, CVP 1,5 %, EDU 3,6 %, EVP 3,8 %, FDP 3,5 %. GLP 6,1 %, GP 9,6 %, SP 17,1 %, SVP 50,8 %, Suschtigi 0,7 %.

Gmäindspresidäntin isch d Monika Kradolfer (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,6 % gläge.

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Wiile ghört zue de Oberländer Mundarte.

## Lüüt
* Barbara Egli (1918–2005), Schriftstelleri

## Weblink

* www.wila.ch

## Fuessnote
Wildberg ZH

**Wildbèèrg** (amtlich *Wildberg*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Pfäffike im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Wildbèèrg liit im Tösstaal im Zürcher Oberland. Zue de Gmäind ghööred au na d Ortschafte Schalche (*Schalchen*) und Eerike (*Ehrikon*). S Piet vo de Gmäind umfasst 51,3 % landwirtschaftlichi Flèchi, 36,4 % Wald, 4,6 % Sidligsflechi, 4 % Vercheersflechi und 0,4 % Gwässerflechi. Naachbergmäinde sind Baume, Pfäfike, Russike, Tuurbetaal, Wiile, Wislig und Zäll.

## Gschicht
Wildbèèrg isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 853 als *Willipergesmarcha*.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil liit bi 9,8 % (Stand 2011).

## Religion
64,4% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 13,5% sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 4,3 %, CVP 0,6 %, EDU 5,9 %, EVP 6,2 %, FDP 3,6 %. GLP 8,9 %, GP 7,0 %, SP 9,8 %, SVP 53,5 %, Suschtigi 0,2 %.

Gmäindspresidänt isch de Roland Bänninger (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,7 % gläge.

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Wildbèèrg ghört zue de Oberländer Mundarte.

## Weblink

* www.wildberg.ch

## Fuessnote
Weisslingen

**Wislig** (amtlich *Weisslingen*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Pfäffike im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Wislig liit uf ere Hööchi im Züri-Oberland, wo im Noorde i s Töösstaal, im Süüde i s Chämttaal abegoot. Zur Gmäind ghööred au no d Ussewachte Detteried (Dettenried), Ländike (Lendikon), Täilig (Theilingen), Neschwiil (Neschwil) und Schwändi. Vo de Gmäind sind 42,8 % landwirtschaftlichi Flèchi, 44,5 % Wald, 7,9 % Sidligsflechi, 3,5 % Vercheersflechi und 0,5 % Gwässerflechi.

## Gschicht
Wislig isch zum eerschte Mool 760/782 als *Wizinwanc* gnamset woorde.

## Bevölkerigsentwicklig
Quäle: Bundesamt für Statistik 2005

De Ussländeraatäil liit bi 9,5 % (Stand 2011).

## Religion
54,3% vo de Iiwoner sind evangelisch-reformiert, 18,7% sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsrootswaale 2011 hät s das Ergebnis ggèè: BDP 5,1 %, CVP 5,4 %, EDU 4,3 %, EVP 3,4 %, FDP 7,4 %. GLP 13,4 %, GP 10,7 %, SP 9,5 %, SVP 40,5 %, Suschtigi 0,1 %.

Gmäindspresidänt isch de Martin Rüegg (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Aarbetsloosigkäit isch im Joor 2010 bi 2,7 % gläge.

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Wislig ghöört zu den Oberländer Mundaarte.

## Weblink

* www.weisslingen.ch

## Fuessnote
Wettswil am Albis

**Wettschwiil am Albis** (amtlich *Wettswil am Albis*, bis 1976 *Wettswil*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Affoltere im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Wettschwiil am Albis liit südweschtlich vo Züri. S Piet vo de Gmäind umfasst 34 % landwirtschaftlichi Flèchi, 21 % Wald, 34,7 % Sidligsflechi, 6,1 % Vercheersflechi und 3,2 % Gwässerflechi. Naachbergmäinde sind Ääsch, Biirmischtoorf, Bauschtette und Schtalike.

## Gschicht
Wettschwiil am Albis isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1184 als *als Wettesweilare*.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil liit bi 12,9 % (Stand 2011).

## Religion
38,1 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 28,9 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 5,7 %, CVP 5,1 %, EDU 1,6 %, EVP 5,4 %, FDP 18,6 %. GLP 13,5 %, GP 7,1 %, SP 12,7 %, SVP 29,8 %, Suschtigi 0,5 %.

Gmäindspresidänt isch de Hanspeter Eichenberger (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,2 % gläge.

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Wettschwiil am Albis ghört zue de Ämtler Mundarte.

## Weblink

* www.wettswil.ch

## Fuessnote
Winkel ZH

**Winkel** (früener au *Winkel bi Büüli*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Büüli im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografii
Winkel liit im Züri-Underland am Tättebèèrg. Zue de Gmäind ghööred d Döörffer Winkel, Rüüti und Seeb; bis 1917 isch au na Eschemose debii gsii, wo jetz zu Büüli ghöört. Drum händ d Lüüt i de Gmäind de Spruch gsäit: *Rüüti, Winkel, Eschemose schiissed mitenand i d Hose.*

S Piet vo de Gmäind umfasst 44 % landwirtschaftlichi Flèchi, 27,5 % Wald, 10,6 % Sidligsflèchi, 10,9 % Vercheersflèchi und 0,5 % Gwässerflèchi.

## Gschicht

Winkel chunt zum eerschte Maal im Jaar 1044 in eren Urkunde voor, wo d Reed isch vo äim *de Winkele*. Gwont hät me deet aber scho früener: Weschtlich vo Seeb liit en röömische Guetshoof, wo mer i de 1960er-Jaar uusggrabe hät. Hüt isch dèè e beliebts Uusflugsziil.

## Iiwoner
### Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Ussländeraatäil liit bi 13,1 % (Stand 2011).

### Religion
41,5 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 24,9 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).

### Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Winkel ghöört zu de Underländer Mundarte.

## Politik
Gmäindspresidänt isch de Marcel Nötzli (SVP, Stand 2024). Oortsparteie gits vo der SVP, der FDP, der EVP und der SP.

## Wirtschaft
D Lüüt, wo z Winkel wonet, schaffed hauptsächli anderschwoo. Vil sind Piloote und schaffed bi de Swiss.

D Arbetsloosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,9 % gläge.

## Lüüt, wo wichtig sind für Winkel
* Johannes Meyer-Rusca (1851–1936), en Sideninduschtrielle und Kantons- und Gmäindspolitiker.

## Literatur
* Hermann Fietz: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Zürich.* Band II: *Die Bezirke Bülach, Dielsdorf, Hinwil, Horgen und Meilen* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 15). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1943. .
* 
* Hans Peter Treichler: *Winkel. Drei Dörfer – eine Geschichte.* Hrsg. von der Gemeinde Winkel. bm druck ag, Winkel 2013, ISBN 978-3-033-04298-8.
* 

## Weblink

* www.winkel.ch

## Fuessnote
Zell ZH

**Zäll** (amtlich *Zell*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Wintertuur im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Zäll liit im Tösstaal im Zürcher Oberland. Zue de Gmäind ghööred au na d Ortschafte Ricke (*Rikon*), Cholbrunn (*Kollbrunn*) und Rämismüli (*Rämismühle*) und d Wiiler Oberlangehard (*Oberlangenhard*), Unterlangehard (*Unterlangenhard*), Lettebèèrg (*Lettenberg*), Schore (*Schoren*) und Garte (*Garten*). S Piet vo de Gmäind umfasst 41,2 % landwirtschaftlichi Flèchi, 42,4 % Wald, 10,5 % Sidligsflechi, 3,5 % Vercheersflechi und 1,6 % Gwässerflechi.

## Gschicht
Zäll isch zum eschte Mal gnamset worde 741/45 als *Cella*.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil liit bi 19,6 % (Stand 2011).

## Religion
41,7% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 21,2% sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 4,3 %, CVP 2,2 %, EDU 5,0 %, EVP 13,7 %, FDP 6,1 %. GLP 7,2 %, GP 9,0 %, SP 16,8 %, SVP 34,6 %, Suschtigi 1,1 %.

Gmäindspresidänt isch de Martin Lüdin (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 4,4 % gläge.

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Zäll ghört zue de Oberländer Mundarte.

## Weblink

* www.zell.ch

## Fuessnote
Zollikon

**Zolike** (amtlich *Zollikon*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Meile im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Zolike liit uf de rächte Siite vom Zürisee, a de «Goldküschte». S Piet vo de Gmäind umfasst 20,4 % landwirtschaftlichi Flèchi, 37,9 % Wald, 34,7 % Sidligsflechi und 7 % Vercheersflechi. Naachbergmäinde sind Züri im Norde, Muur im Oschte, Zumike im Südoschte und Chüsnacht im Süde. 

## Gschicht
Zolike isch zum eerschte Maal im Jaar 946 als *Collinchovin* (Dativ Plural) gnamset woorde.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil liit bi 20,5 % (Stand 2011).

## Religion
37,2% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 25,7% sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,0 %, CVP 4,0 %, EDU 1,1 %, EVP 2,5 %, FDP 31,5 %. GLP 11,9 %, GP 7,1 %, SP 11,6 %, SVP 26,9 %, Suschtigi 0,4 %.

Gmäindspresidänt isch sit 2018 de Sascha Ullmann (GLP) (Stand 2019).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,7 % gläge.

## Lüüt
* Artur Beul (1915–2010), Komponischt
* Ulrich Bremi (1929–2021), Undernämer und Politiker
* Ulrich Knellwolf (* 1942), Krimiautor und Pfarer
* Heinrich Bruppacher (1845–1906), Filoloog
* Herbert Meier (1928–2018), Schriftsteller und Übersetzer
* Adolf Muschg (* 1934), Schriftsteller und Literaturwüsseschafter
* Elsa Muschg (1899–1976), Leereri und Chinderbuchautorin
* Rudolf Trüb (1922–2010), Spraachwüsseschafter

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Zolike ghört zue de Seemundarte.

## Weblink

* www.zollikon.ch

## Fuessnote
Zumikon

**Zumike** (amtlich *Zumikon*) isch e politischi Gmäind im Bezirk Meile im Kanton Züri, Schwiiz.

## Geografi
Zumike liit uf de weschtliche Siite vom Pfannestììl, rund 200 Meter über em Zürisee. S Piet vo de Gmäind umfasst 28,6 % landwirtschaftlichi Flèchi, 27,2 % Wald, 35,6 % Sidligsflechi und 8,2 % Vercheersflechi. Naachbergmäinde sind Chüsnacht, Zolike und Muur.

## Gschicht
Zumike isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 946 als *Zumminga*.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraatäil liit bi 22,2 % (Stand 2011).

## Religion
38,1% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 24,2% sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 2,4 %, CVP 4,9 %, EDU 1,1 %, EVP 1,1 %, FDP 35,3 %. GLP 8,9 %, GP 7,2 %, SP 8,2 %, SVP 30,8 %, Suschtigi 0,2 %.

Gmäindspresidänt isch de Hermann Zangger (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,0 % gläge.

## Vercheer
Zumike isch mit de Forchbahn an öffentliche Vercheer aabunde.

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Zumike ghört zue de Seemundarte.

## Weblink

* www.zumikon.ch

## Fuessnote
Heuwaage-Viadukt

S **Höiwoogwiadukt** isch äins vo de drei groosse Stadtwiadukt z Basel. Es befindet sich im Groossbasel und überkwert dr Birsig, wo i dem Gebiet underirdisch fliesst, und die früenere Aalaagen und Grääbe vom Stäinedoor und vo dr Stäineschanze. S Viadukt drennt d Kwardier Am Ring und Vorstedt.

Dr Naame chunnt vo dr Höiwoog, wo mä 1901 vom Barfüesserblatz do aane verläit het. Vorhäär isch dört vo ane 1866, wo s Stäinedoor abbroche worden isch, bis 1885 dr Söimäärt gsii. 1959 isch s Wooghuus abgrisse worde.

Scho 1889 het mä e Wiadukt blaant. Es isch aber e Zitli gange, bis mä het afo baue. 1966 het mä denn aagfange und d Arbed isch 1970 fertig worde. Zerst het s Höiwoogwiadukt us dr stadtplanerische Sicht vil Loob überchoo, denn het mä aber afo merke, ass mä bim Baue e chli fest spaarsaam gsi isch, und dass s ganze Wiadukt scho bim ene middelstarke Ärdbeebe chönnt iistürze. Vo 2009 bis 2010 het mä s denn renowiert.

## Litratuur
* Wullschleger, Max: *Der Heuwaage-Viadukt - eine gute städtebauliche Lösung*, in: *[[Basler Stadtbuch]] 1965*, Basel 1964, S. 227-230.

## Weblingg
* Fotene vom Staatsarchiv Basel-Stadt
Birsigviadukt

S **Birsigwiadukt** isch äins vo de drei groosse Stadtwiadukt z Basel. Offiziell häisst d Brugg zwaar «Wiaduktstrooss», mäistens säit men ere aber Birsigwiadukt. Under em Wiadukt fliesst dr Birsig in Richdig Innerstadt, won er in Rhii mündet. D Brugg verbindet d Kwardier Bachlätte und Gundeli im Süüde mit em Ring-Kwardier im Norde.

S Birsigwiadukt isch 1886 baut worde und denn si Iisebaanzüüg drüüber gfaare. Vo 1902 bis 1903 het mä s bräiter gmacht. Am Wiadukt isch vo 1932 bis 1934 s Hoochhuus vom Hallebaad Rialto aabaut worde, wo im Septämber 2002 dr Basler Häimetschutz voorgschlaage het, ass mä s sött in s Dänkmolverzäichnis due.

En uffelligs Merkmol vom Birsigwiadukt isch e groossi Zäichnig uf em Boode in dr Form vo Stärnestraale; das isch e Dänkmol für e Gümnasiastin, wo dört döödlig verunglückt isch.

## Weblingg
* Fotene vom Staatsarchiv Basel-Stadt
Dorenbachviadukt

S **Doorebachwiadukt** isch e Brugg in dr Stadt Basel und äins vo de drei groosse Wiadukt, wo in dr Stadt über e Birsig gönge. Grad vor em Wiadukt mündet dr Doorebach in Birsig, wo denn sälber noch öbbe zwäi Kilometer in Rhii mündet. S Doorebachwiadukt verbindet d Kwardier Bachlätte und Gundeldinge grad bim Basler Zolli und bi dr Kantonsgränze zum basellandschaftlige Binnige.

D Blään für d Brugg het dr Robert Gsell-Heldt gmacht und si isch vo 1932 bis 1934 baut worde. D Eröffnig het am 4. August 1934 statt gfunde.  1985 isch s Doorebachwiadukt saniert worde, und wäge däm het s ganze Joor käni Drämli uf Binnige ge.

## Weblingg
*  S Bild churz noch dr Eröffnig: S Wiadukt cha mä im Hindergrund linggs gsee.

## Fuessnoote
Tour de l’Europe (Mülhausen)

Dr **Europaturm** (uf Frànzeesch: „Tour de l'Europe“) ìsch s moderna Symbol vu Milhuüsa, ìm Elsàss.Mìt 100 Meter, ìsch's s heechschta Hoochhüss vum Elsàss.

Ar ìsch vum Architekt François Spoerry bàuia worra, nawem „Place de l'Europe“. D Bsunderheit vu dam Turm ìsch sina drèieckiga-Bàsis Form, àlso mìt drèi Sitta, drèi wia d drèi Lander wo ìn dara Gegend zammakämma: ei Spìtz vum Drèieck zeigt gega s Frànkrìch (Rìchtung Beefert), a ànderer gega d Schwitz (Rìchtung Bàsel), a ànderer gega Ditschlànd (Rìchtung Àlt-Brisàch).

Dr letscht Stock ìsch a rund Restaurant, mìt'ra wunderbàra Üssìcht ìwer d Gegend: 's heißt „Restaurant panoramique de la Tour de l'Europe“. S gànza Restaurant draiht làngsàm, so känna d Litt wo dìnna sìtza s gànza Panorama sah, ìn 75 Minütta. Àm Ààfàng han d Besüecher noch uf d Terràssa känna geh; mìttla ìn da 1980. Johra ìsch's leider züegmàcht worra, denn 's ìsch a Glagaheit gsìì fer d Litt wo sìch s Lawa han wälla namma.

## Tecknicka Dàta
Dr Turm ìsch üs Stàhl un Béttung gmàcht.

D Stäck vum Turm:
* 1 Untergeschoss (unter dr Stroßflächa)
* 2 Erdgeschoss (a unterer ìm „Boulevard de l'Europe“ un a ìwerer wo ehmàlig a scheener Igàng uf dr „Place de l'Europe“ ghàà hàt - dàto numma noch a Staga)
* 1 speziàler Stock mìt Kaller
* 28 bewohnta Stäck (Stock 1 bis 28)
* 1 Stock fer dr Züetrìtt zu dr Terràssa (Stock 29)
* 1 Stock fer d Verwàltung vum Restaurant (Stock 30)
* 1 Stock fer s Restaurant (Stock 31- Heecha: 97 m)

Gànz owa sìn Àntenna (àm Heechschta: 112 m).

Dr Turm hàt 6 Lift: 2 fer d untra Helfta, 2 fer d ìwra Helfta, einer wo ìn dr gànza Heecha vum Turm fàhrt, un einer vum 29. bis zum 31. Stock fer ìns Restaurant geh.

180 Wohnunga sìn ìm Turm.

## Gschìcht
Dr Turm ìsch zwìscha Àwrìl 1969 un And 1972 bàuia worra. Dr Maire Émile Muller hàt'na ìm Mai 1973 igwèiht.

Ursprunglig hat dr Turm 130 Meter hooch sotta sìì, so war'r dr greescht vu dr Europäische Gmeinschàft gsìì. Dàs war àwer züe tiir kumma, àlso ìsch ma bi 100 Meter blìewa, wo d Sìcherheitsnorma doch nìt so strang sìn.

Dr Turm un sina Umgawung - d „Place de l'Europe“ dernawa, zwei Kunschtstìcker wo uf zwei Sittawand gnìtzelt worra sìn, dr Boulevard de l'Europe, a Kommerziàlzentrum wo „Centre Europe“ gheißa hàt - sìn mìt em Junga-Tor-Viartel („Porte Jeune“ uf Frànzeesch) s Symbol vum Stàdtzentrum z'Milhüüsa worra.

Fìmfadrissig Johr speeter - ànna 2007/2008 - ìsch dr Plàtz dur a Kommerziàlzentrum ersetzt worra. Wahrend dam Bàui ìsch a erschter Brànd nawem Turm vorkumma, waga-n-era Gàsflascha wo explodiart hàt.

Zitterhar hàt d Umgawung vum Turm gànz gschàngschiart. Zum Beispiel, dr Milhüüser Tràm hàltet jetz vorna àm Turm, do wo friahjer Auto gfàhra sìn; àlles ìsch um dr Turm renowiart worra, üsser'm Turm salbscht, bis jetz.

Àm Morga vum 16. Janner 2010 hàt's a zweiter Brànd gaa, ìm 7. Stock vum Turm, zum Glìck numma mìt Màteriàlschàda. D Sìcherheitsmàßnamma sìn sehr strang ìm Turm, s Gebäi ìsch standig vun'ra Wachtermànnschàft ghiata.

## Externa Lìnks

## Referanz
Amtshaus Meienberg

S **Amtshuus Meiebärg** isch de Verwaltigssitz vom Amt Meiebärg im ehemolige Schtädtli Meiebärg gsi, wo hüt zu de Gmeind Seis ghört. S Huus isch im Johr 1359 bauet worde und stoht hüt unter Denkmalschutz.

D Bemolig vo de Schtänderfassade uf de Vordersiite vom Huus schtammt us em Johr 1765. S Original wird hüt im Schwiizerische Landesmuseum ufbewahrt, am Huus isch e Kopii aabrocht. Uf de Rücksiite vom Huus isch kein Verputz, so cha ma d Muurtechnik gseh, in der s Huus bauet isch.

Näb em Huusiigang isch hüt noch de Schandpfahl z gseh, es Zeiche für Nidergricht, wo bis ins 1798i, solang wis s Amt Meiebärg gäh het, hiir usgüebt worde-n-isch.

## Literatur
* Pfarramt Sins und Gerechtigkeitsverein Meienberg (Hrsg.): *Meienberg im Freiamt und seine Eligius-Kapelle*

## Weblink
Endingen

**Endingen** isch de Name vo dene Ort:

* Endingen AG, e Gmeind im Kanton Aargau, Schwiz
* Ändinge am Kaiserstuehl, e Stadt im Landkreis Emmedinge, Bade-Würteberg
* Endingen (Balingen), en Stadtteil vo de Stadt Balenge im Zollernalbkreis, Bade-Würteberg
* Endingen (Jakobsdorf), en Ortsteil vo de Gmeind Jakobsdorf im Landkreis Vorpommern-Rügen, Mecklenburg-Vorpommern
Rigi (Begriffsklärung)

De Begriff **Rigi** hät mehreri Bedütige:

* Es Bergmassiv i de Innerschwiiz, lueg bi Rigi
* En Berg in der Schweiz, wo im Volksmund au *Rigi vo de Ostschwiz* haisst, lueg bi Hoher Kasten
* En Berg in Oberbayern, wo im Volksmund au *Bayerische Rigi* heißt, lueg bi Hoher Peißenberg
* En Berg im Allgäu, wo im Volksmund au *Schwäbische Rigi* heißt, lueg bi Auerberg (Allgäu)
* Es Schiff uf em Vierwaldstättersee, lueg bi Rigi (1955)
* E Figur us de nauruische Mythologii, lueg bi Areop-Enap
* De Füerer vonnere iranische Rebellegruppe, er nennt sich *Abdolmalek Rigi*

**Riggi** isch de Familiename vo folgende Persone:
* Chris Riggi (* 1985), US-amerikanische Schauspiler
Dan Gertler

De **Dan Gertler** (* Dezember 1973) isch en israelische Gschäftsmaa und Gründer und Präsident vo de Dan Gertler International (DGI), ere Gruppe vo Firme. Bsunders aktiv isch er im Beriich vo Diamante und Kupfermine in de Demokratische Republik Kongo.

## Läbe und Gschäft
De Dan Gertler isch es Grosschind vom Moshe Schnitzer, wo di israelischi Diamantebörse gründt het und ihre erschte Präsident gsi isch. Vo sim Grossvater und sim Vater het er viil über de Handel mit Diamante glehrt und im Aaschluss an sini drüjährigi Dienschtziit bi de Israelische Armee het er sini eigedi Diamanthandelsfirmaa aafange ufbaue. Im 1996 het er dann sini Firmegruppe DGI gründt. Im 1999 het di israelisch Ziitig *[[Yedioth Aharonoth]]* brichtet, de Dan Gertler heti im 1997 Diamante z Liberia und z Sierra Leone im Ustuusch vo militärischem Training und Waffeliferige kauft. Au über sis Engagement in de Demokratische Republik Kongo git's immer wider Hiwiis und Vorwürf in de Medie. So soll de Gertler im 2000 für numme 20'000'000 US-Dollar s Monopol für de Export vo de kongolesische Diamante übercho ha, obwohl di Lizemnz öppe 600 Miilione US-Dollar wert sigi. De Grund für di guete Wirtschaftbezihige soll di gueti Beziehig vom Dan Gertler zum Laurent-Désiré Kabila gsi si. Au mit em Sohn und Nochfolger vom Kabila, em Joseph Kabila, het er schints guete Bezihige. Wil de Gertler und sini Firmene sälber kaum Erfahrig in de Usbütig vo Mine hei, fungiirt er meischt als Zwüschehändler und eini vo de Firmene, wo hüüfig als Gschäftspartner vom Dan Gertler gnennt wird, isch in im schwiizerische Kanton Zug aasässigi Firma Glencore. D NZZ het Glencore und Gertler im 2009 au als «strategische Partner» bezeichnet.

## Einzelnochwis
Aire-la-Ville

**Aire-la-Ville** (frankoprovenzalisch []) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.

## Geografi
Aire-la-Ville isch e Huffedorf in dr Champagne, am linke Stade vum Rottu. Dr Bann umfasst 42&nbsp;% landwirtschaftligi Flechine, 23&nbsp;% Wald, 15&nbsp;% Sidligsflechine, 6&nbsp;% Vercheersflechine un 14&nbsp;% Gwässerflechine. Nochbergmaine sin Russin im Weschte, Satigny im Norde, Bernex im Oschte un Cartigny im Side.

## Gschicht
Aire-la-Ville isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1429 s *Aeria Villa* (1666 *Haire-la-Ville*).

## Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 19,2&nbsp;% gläge.

## Religion
19,6&nbsp;% vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 48,5&nbsp;% remisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 18,0&nbsp;%, CVP 16,8&nbsp;%, GLP 4,6&nbsp;%, GP 11,9&nbsp;%, MCR 11,1&nbsp;%, SP 12,6&nbsp;%, SVP 21,8&nbsp;%, Sunschtigi 3,2&nbsp;%.

Gmaindspresidänt isch dr Barthélémy Roch (Stand 2012).

## Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 736 Yywohner 625 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 25 Dytsch, 11 Italienisch un 75 anderi Sproche. 

Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.

## Böuwärch
* Chilche Saint-Louis (1726)

## Weblink

* http://www.aire-la-ville.ch
* 

## Fueßnote
Anières

**Anières** (frankoprovenzalisch []) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.

## Geografi
Anières lyt am linke Stade vum Gämfersee. Zue dr Gmai ghere d Wyler Bassy un Chevrens. Dr Bann umfasst 64&nbsp;% landwirtschaftligi Flechine, 5&nbsp;% Wald, 25&nbsp;% Sidligsflechine un 6&nbsp;% Vercheersflechine. Nochbergmaine sin Hermance im Nordoschte un Corsier im Side. Im Oschte gränzt d Gmai an Frankrych.

## Gschicht
Anières isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1179 as *[Guillelmus] dasneres*.

## Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 35,8&nbsp;% gläge.

## Religion
27,0&nbsp;% vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 34,1&nbsp;% remisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 35,4&nbsp;%, CVP 12,8&nbsp;%, GLP 5,2&nbsp;%, GP 8,8&nbsp;%, MCR 5,4&nbsp;%, SP 10,9&nbsp;%, SVP 17,9&nbsp;%, Sunschtigi 3,6&nbsp;%.

Gmaindspresidänt isch dr Patrick Ascheri (Stand 2012).

## Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 2.031 Yywohner 1.578 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 94 Dytsch, 22 Italienisch un 337 anderi Sproche. 

Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.

## Böuwärch
* Bfaarchilche Notre-Dame
* Reformierti Kapäll (1890)

## Weblink

* https://web.archive.org/web/20190616093145/https://anieres.ch/
* 

## Fueßnote
Avully

**Avully** (frankoprovenzalisch []) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.

## Geografi
Avully liit in dr Champagne. Zue dr Gmai ghere Avully-Village, Epeisses, Eaumorte un Gennecy. Dr Bann umfasst 64&nbsp;% landwirtschaftligi Flechine, 15&nbsp;% Wald, 11&nbsp;% Sidligsflechine, 4&nbsp;% Vercheersflechine un 6&nbsp;% Gwässerflechine.

Nochbergmaine sin Dardagny im Norde, Russin im Nordoschte, Cartigny im Oschte, Chancy im Sidweschte, Avusy im Side un Laconnex im Sidoschte. Im Weschte gränzt d Gmai an Frankrych.

## Gschicht
Avully isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1220 as *Avulie*.

## Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 18,8&nbsp;% gläge.

## Religion
25,7&nbsp;% vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 31,7&nbsp;% remisch-katholisch.


Datei:Avully temple.jpg|Reformierti Chilche


## Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 15,8&nbsp;%, CVP 5,6&nbsp;%, GLP 1,8&nbsp;%, GP 14,1&nbsp;%, MCR 10,7&nbsp;%, SP 21,9&nbsp;%, SVP 18,0&nbsp;%, Sunschtigi 12,1&nbsp;%.

Gmaindspresidänt isch dr René Riem (Stand 2012).

## Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1.736 Yywohner 1.543 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 44 Dytsch, 26 Italienisch un 123 anderi Sproche.

Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.

## Weblink

* http://www.avully.ch
* 

## Fueßnote
Avusy

**Avusy** (frankoprovenzalisch []) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.

## Geografi
Avusy lyt im Sidweschte vum Kanton an dr Gränze zue Frankrych. Zue dr Gmai ghere Avusy-Village, Athenaz, Sézegnin un dr Wyler Champlong. Dr Bann umfasst 69&nbsp;% landwirtschaftligi Flechine, 9&nbsp;% Wald, 18&nbsp;% Sidligsflechine, 3&nbsp;% Vercheersflechine un 1&nbsp;% Gwässerflechine.

Nochbergmaine sin Avully im Norde, Chancy im Weschte, Laconnex im Oschte un Soral im Sidoschte. Im Side gränzt d Gmai an Frankrych.

## Gschicht
Avusy isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1260 as *Avussie*.

## Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 13,8&nbsp;% gläge.

## Religion
23,1&nbsp;% vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 45,7&nbsp;% remisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 20,6&nbsp;%, CVP 19,1&nbsp;%, GLP 3,7&nbsp;%, GP 13,5&nbsp;%, MCR 8,7&nbsp;%, SP 13,6&nbsp;%, SVP 14,5&nbsp;%, Sunschtigi 6,3&nbsp;%.

Gmaindspresidänt isch dr René Jemmely (Stand 2012).

## Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1.177 Yywohner 1.019 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 55 Dytsch, 11 Italienisch un 92 anderi Sproche.

Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.

## Weblink

* http://www.avusy.ch
* 

## Fueßnote
Dorenbach

Dr **Doorebach** isch e chliine Nääbefluss vom Birsig. Si Kwelle isch im ene Lössgebiet im Allschwiler Wald zwüsche Oberwil, Biel/Bänke und Allschwil, e baar Kilometer südwestlig vo Basel. Er bildet zum e groose Däil d Kantonsgränze zwüsche Basel-Stadt und Basel-Landschaft. Er mündet in dr Nööchi vo dr Kantonsgränze in Birsig, wo denn dur Stadtbasler Gebiet foot afo fliesse, kweer dur e Zolli. Mä säit, dr Naame chiem vom Doornegstrüpp am Flussufer nooch.

Ursprünglig isch dr Doorebach nordwärts dur Allschwil gflosse, wo dr Allschwilerbach in en iinegflosse isch, und isch denn diräkt in Rhii gmündet. 1873 het mä Ärde ufgschüttet und d Schützematte iigrichdet und dr Fluss isch underhalb vo Binnige in Birsig umgläitet worde. Si Iizugsgebiet isch hüte öbbe 7.5 Kwadratkilometer grooss.

Grad dört wo dr Doorebach in Birsig mündet, befindet sich s Doorebachwiadukt.
Bardonnex

**Bardonnex** (frankoprovenzalisch []) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.

## Geografi
Bardonnex im Side vum Kanton an dr Gränze zue Frankrych. Zue dr Gmai ghere d Derfer un Wyler Bardonnex, Charrot, Croix-de-Rozon, Compesières, Landecy, La Mure un Cugny. Dr Bann umfasst 73&nbsp;% landwirtschaftligi Flechine, 3&nbsp;% Wald, 16&nbsp;% Sidligsflechine un 7&nbsp;% Vercheersflechine.

Nochbergmaine sin Perly-Certoux im Nordweschte, Plan-les-Ouates im Norde un Troinex im Oschte. Im Side un Weschte gränzt d Gmai an Frankrych.

## Gschicht
Bardonnex isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1153 as *Bardonacum*. Di hitig Gmai isch anne 1851 entstande dur d Dailig vu dr ehmolige Gmai Compesières in Badronnex un Plan-les-Ouates.

## Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 24,3&nbsp;% gläge.

## Religion
17,8&nbsp;% vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 44,7&nbsp;% remisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 19,2&nbsp;%, CVP 24,4&nbsp;%, GLP 2,8&nbsp;%, GP 11,8&nbsp;%, MCR 8,9&nbsp;%, SP 11,2&nbsp;%, SVP 12,1&nbsp;%, Sunschtigi 9,6&nbsp;%.

Gmaindspresidänt isch dr Alain Walder (Stand 2012).

## Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 2.094 Yywohner 1.788 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 53 Dytsch, 44 Italienisch un 209 anderi Sproche.

Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.

## Weblink

* http://www.bardonnex.ch
* 

## Fueßnote
Bellevue GE

**Bellevue** isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.

## Geografi
Bellevue lyt am rächte Stade vum Gämfersee. Zue dr Gmai ghere d Wyler Vengeron, Les Tuileries, Valavran un Colovrex. Dr Bann umfasst 40&nbsp;% landwirtschaftligi Flechine, 16&nbsp;% Wald, 26&nbsp;% Sidligsflechine un 17&nbsp;% Vercheersflechine.

Nochbergmaine sin Collex-Bossy im Nordweschte, Versoix im Norde, Genthod im Nordoschte, Le Grand-Saconnex im Sidweschte un Pregny-Chambésy im Side. Im Side gränzt d Gmai an dr Gämfersee un im Weschte an Frankrych.

## Gschicht
Colovrex isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1257 as *Colovray*. Bis 1855 het d Gmai zue Collex-Bossy ghert.

## Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 39,0&nbsp;% gläge.

## Religion
20,4&nbsp;% vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 30,6&nbsp;% remisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 25,3&nbsp;%, CVP 12,3&nbsp;%, GLP 3,4&nbsp;%, GP 14,7&nbsp;%, MCR 7,1&nbsp;%, SP 15,2&nbsp;%, SVP 16,6&nbsp;%, Sunschtigi 5,4&nbsp;%.

Gmaindspresidänt isch dr Marcel Beauverd (Stand 2012).

## Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1.801 Yywohner 1.210 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 93 Dytsch, 42 Italienisch un 456 anderi Sproche. 

Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.

## Weblink

* http://www.mairie-bellevue.ch
* 

## Fueßnote