open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Binnenstaat

As **Binnestaat** wird jedes Land bezeichnet, wo kei diräkti Verbindig zum ene Meer het. Binneseä wie öbbe s Kaspische Meer wärde drbii nit berücksichtiget.

Wältwiit git s 43 Binnestaate (mit Kosovo und Südossetie si s 45), vo dene si zwei – Liechtestei und Usbekistan – usschliesslig vo andere Binnestaate umgee. Drei Staate – Lesotho, San Marino und d Vatikanstadt – si jewils vom ene einzige Nochberland umgee, si also Enklave, siibe Staate – Andorra, Bhutan, Liechtestei, Moldawie, d Mongolei, Nepal und Swasiland (usserdäm Südossetie) – lige jewiils zwüsche genau zwei Nochberstaate.

Vo dr Flechi us dr grössti Binnestaat isch Kasachstan, dr bevölkerigsriichsti Ethiopie. Kei Binnestaat lit uf ere Insle, so dass sich alle uf die kontinentale Landmassene verdeile.
Küstenstaat

E **Küstestaat** isch e Staat, wo vom eigene Territorium Zuegang zum Wältmeer het.

Die meiste Staate uf dr Wält si Küstestaate. De Staate, wo komplett vom Meer umgee si, saitt mä Inselstaate, Staate ohni diräkte Zuegang zum Meer nennt mä Binnestaate. Zu sälle zelt mä au Aserbaidschan, Kasachstan und Turkmenistan, wo am Kaspische Meer lige, wil das e Binnesee ohni diräkti Verbindig zum Wältmeer isch.

Dr eigeni Zuegang zum Wältmeer isch wichdig, wil e grosse Deil vom Wälthandel über d Ozean goht. Staate, wo kei sonige Zuegang hai, hai hüfig höcheri Chöste wäge Transitgebühre. In Chriegszite cha en eigene Zuegang zum Meer e wichdige strategische Vordeil si. Wil Staate en eigene Zuegang zum Meer gsuecht hai, het s mänggisch Chrieg gee drwäge.
Pitcairninseln

D **Pitcairninsle** (ängl.: *Pitcairn Islands*) si en isoliert glägeni Inselgruppe im südöstlige Pazifik. Politisch sin si es britische Überseegebiet. Nume die zweitgrössti Insle, Pitcairn, isch bewohnt.

## Geographii
Dr Archipel bestoht us vier Insle:

*inkluisiv d Lagune vo de Atoll

## Bevölkerig
D Iiwohner vo Pitcairn si überwiegend Nochfahre vo de Meuterer vo dr Bounty und ihre polynesische Fraue. D Insle Oeno, Henderson und Ducie si unbewohnt. 

Dr Hauptort vo de Pitcairninsle isch Adamstown und mit öbbe 40 Iiwohnern, dr zweitchliinsti Hauptort uf dr Wält. Dr Ort isch noch em letzte überläbende Bounty-Meuterer, em John Adams, benennt. No 1948 het Adamstown 220 Iiwohner gha. Sit Johrzähnte sinkt aber d Iiwohnerzahl die ganz Zit, wil jüngeri, guet usbildeti Inselbewohner hüfig uf Neuseeland, Australie und ins Vereinigte Königriich abwandere, wil s brueflig und gsellschaftlig wenig Perspektive git uf Pitcairn.

## Gschicht
D Hauptinsle Pitcairn isch am 2. Juli 1767 vom britische Seekadett Robert Pitcairn, em Sohn vom Marineoffizier John Pitcairn, für Europa entdeckt worde und isch sit 1838 e britischi Chronkolonii.

Uf e Befähl vom britische Konsul uf Tahiti, em R. T. Simons, isch 1902 e Kutter vo Pitcairn uf Oeno, Henderson, und Ducie gseglet, zum die Insle in s britische Königriich iizgliidere.

In de 1980er Johr het e amerikanische Multimillionär welle d Insle vom Vereinigte Königriich chaufe, zum se für touristischi Zwäck z nutze, so hätt u.&nbsp;a. e Flugplatz uf Henderson sötte baut wärde. 

## Weblingg

* Netzpublikation vo Pitcairn (ängl.)
* Charte vo de Insle Oeno, Ducie, Henderson (NOAA) (ängl.)
Tonga (Begriffsklärung)

**Tonga** stoht für:
* Tonga, e Staat im Pazifischen Ozean, wo us mehrere Insle bestoht
* Ethnie in Malawi, 
* d Sprooch vo däm Volk, 
* e Dorf z Tuvalu, 
* en Insle, wo zu Neuseeland ghört, 
* e Militäroperation im 2. Wältchrieg
Tonga

S **Königriich Tonga** (tongaisch: , änglisch: ) isch en Inselstaat im Südpazifik. Dr Archipel umfasst die 177 Tongainsle, wo män e früehner au Fründschaftsinsle (änglisch: The Friendly Islands) gsait het, und die beide Minerva-Riff. Nume 52 vo de Insle si bewohnt. Tonga isch dr einzigi Staat in Ozeanie, wo nie vo Europäer kolonialisiert worden isch. De Iiwohner vo Tonga sait mä Tongaer.

## Geographii
Tonga bestoht us 177 Insle und Atoll im Pazifik östlig vo Fidschi, südlig vo Samoa und nördlig vo Neuseeland. In ere Proklamation am 24. August 1887 het dr König George Tupou I. festgleit, ass Tonga zwüsche 15° und 23,5° südliger Breiti und 173° und 177° westliger Lengi (aber drotzdäm westlig vo dr Datumsgränze) lit.

Tonga lit mit sine vile Vulkaninsle im Gebiet vom Pazifische Füürring. Östlig vo Tonga lit dr Tongagrabe, wo bis 10.882&nbsp;m dief isch. Do daucht die Pazifischi Blatte westwärts mit 15 bis 24&nbsp;cm pro Johr under die Australischi Blatte und bildet e Subduktionszone. Die durchschnittligi Wasserdiefi bedräit dorum nume öbbe 500&nbsp;m, und wäge däm hai flachi Koralleninsle wie Tongatapu do chönne entstoh. Die westlige Vulkaninsle si gebirgiger und stöhn wiiter us em Meer uuse. Dr höchst Punkt vo Tonga lit mit über 1.000&nbsp;m uf dr chliine Insle Kao. D Hauptstadt und grössti Stadt im Land isch Nukuʻalofa.

; Insle

## Umwält
### Fauna
Uf Tonga git s Flughünd. Si fliege us, wenn d Dämmerig afoot, zum Frässe z sueche, aber im Gegesatz zur Flädermuus bruuche si kei Echoortig. Si ernähre sich usschliesslig vegan vo Nektar, Polle, Frücht und Blüete.

### Naturkatastrophe
Am 13. Februar 2010 isch Tonga vom ene Ärdbebe vo dr Stuefe 6,3 erschütteret worde. Nume zwei Dääg druf het dr Zyklon "René" dr Inselstaat mit Windgschwindigkeite vo bis zu 228 km/h heimgsuecht.

## Litratur

* Kenneth Bain: *The New Friendly Islanders. The Tonga of King Taufaʻahau Tupou IV*. Hodder & Stoughton, London/Sydney/Auckland 1993
* I. C. Campbell: *Island Kingdom. Tonga Ancient and Modern*. Canterbury University Press, Christchurch 2001.
* Rory Ewins: *Changing their minds. Tradition and Politics in Contemporary Fiji and Tonga*. Macmillan Brown Centre, University of Canterbury, Christchurch 1998.
* Christine Ward Gailey: *Kinship to Kingship; Gender Hierarchy and State Formation in the Tongan Islands*. (= Texas Press Sourcebooks in Anthropology). University of Texas Press, Austin 1987.
* Paul van der Grijp: *Identity and Development. Tongan Culture, Agriculture, and the Perenniality of the Gift*. (= Verhandelingen van het Koninklijk Institut voor Tal- Land- en Volkenkunde; 213). KITLV Press, Leiden 2004.
* William Mariner: *An account of the natives of the Tonga Islands, in the South Pacific Ocean. With an original grammar and vocabulary of their language*. 2 Bände. Murry, London 1817. (Digitalisate von Band 1: 1. Auflage, 2. Auflage; Band 2: 1. Auflage, 2. Auflage)
* Anton Ernst Olofredi: *Das Südsee-Königreich Tonga: Versuch einer Darstellung aus völkerkundlicher Sicht.* Freiburg i. Br. 1975.

## Fuessnote


## Weblingg
Midwayinseln

D **Midwayinsle**, au bekannt as **Midway-Atoll**, (hawaiisch: *Pihemanu*, änglisch *Midway Islands* oder *Midway Atoll*, []) si en Atoll im nördlige Pazifik, wo zu de Ussegebiete vo de Vereinigte Staate ghört, si aber e *nit inkorporierts Territorium* und wärde für statistischi Zwäck den United States Minor Outlying Islands zuegordnet.

## Geographii
D Insle lige öbbe uf eme Drittel vom Wäg zwüsche Honolulu und Tokio und öbbe in dr Middi zwüsche Kalifornie und Japan, und vo do chunnt ihre Name. Si bestöhn us eme ringförmige Koralleriff mit eme Durchmässer vo öbbe 6&nbsp;km.  Si hai zwei Hauptinsle, *Sand Island* und *Eastern Island*, und mehreri chliini Inseli, wo Hundertduusigi vo Seevögel brüete. D Gsamtflechi vo de Insle bedräit 6,2&nbsp;km², die vom Atoll mit dr Lagune öbbe 40&nbsp;km².

S Atoll im Überblick:


Sand Islet, wo uf mängge Charte am Nordrand vom Atoll iizeichnet isch, schiint e Phantominsle z si oder isch versunke, wil mä uf detaillierte Satellitebilder an däm Blatz nume Wasser gseht.

S Atoll isch geographisch e Deil vo de Nordwestlige Hawaii-Insle, ghört aber nit zum US-Bundesstaat Hawaii. Es git Besträbige, si em Staat azgliidere.
Dr Ursprung vo de Midwayinsle isch - wie vo alle Insle in dr Inselchetti - vulkanisch.

D Midwayinsle si in dr Zitzone UTC −11 Stunden.

## Bevölkerig

Ursprünglig si d Insle nid besiidlet gsi, hüte hai si öbbe 40 Iiwohner, die meiste si wüsseschaftligs Personal, aber kei permanänti Bevölkerig. 1978 si s no bis zu 2300 gsi, die meiste Militär- und Zivilaagstellti vom Marinestützpunkt vo dr United States Navy.

## Litratur
* Edwin H. Bryan: *American Polynesia and the Hawaiian Chain*. 2nd revised and enlarged edition. Tongg publishing company, Honolulu HI 1942.

## Weblingg

* Midway Atoll: National Wildlife Refuge (änglisch)
* Länderinformation
* Informatione über Midway inkl. Videos (änglisch)

## Fuessnote
Inselgruppe

E **Inselgruppe** isch e Gruppe vo mehrere Insle.

## Definition
Mit em Begriff Inselgruppe wärde mehreri Insle zun ere Gruppe zsämmegfasst, wo relativ nooch binenander lige und relativ wiit ewäg vo andere Insle si. Inselgruppe chönne ihrersits us einzelne Insle und Inselgruppe bestoh, wie das öbbe bi dr südpazifische Inselrepublik Vanuatu dr Fall isch.

E Synonym für Inselgruppe isch im hütige Sproochgebruuch dr Fremdwortbegriff Archipel, au wenn das Wort, wo us em Griechische chunnt, eigentlig en „Inselmeer“, d. h. en Inselregion beschriibt, wo us Insle und Inselgruppe und s Meer zrings ume bestoht.

Inselgruppe wie öbbe d Azore oder Hawaii lige uf ere underseeische Erhebig und löön sich eso geographisch oder geologisch zsämmefasse. Mänggisch spiile aber für d Zsämmefassig vo mehrere Insle zun ere Inselgruppe vor allem politischi, historischi oder kulturelli Kriterie e Rolle. Das gältet au für d Underdeilig von ere Inselgruppe, wo geographisch zsämmeghört,  in Undergruppe (z. B. die West- und Ostfriesische Insle).

Au chönne, wie im Fall vo de Ionischen Insle alli Insle im ene Meer oder Näbemeer zun ere Inselgruppe zsämmegefasst si. 

Je noch dr Topografii vo de Insle redet mä von ere Inselchetti, eme Inselbooge oder au von ere Doppelinsle.

E bsundrigi Form bilde d Insle vom ene Atoll, si wärde meistens under em Begriff Atoll zsämmegfasst.

## E baar grossi Inselgruppen oder Archipel
### Im [[Atlantischer Ozean|Atlantische Ozean]]
*Färöer	
*Britischi Insle
*Azore 
*Kanarischi Insle
*Westindischi Insle
*Kapverdischi Insle
*Südligi Sandwichinsle

### Im [[Pazifischer Ozean|Pazifische Ozean]]
*Aleute
*Kurile
*Japan
*Philippinen
*Hawaii-Insle
*Mariane
*Karoline
*Indonesische Archipel
*Salomon-Insle
*Neuji Hebride
*Samoa-Insle
*Marquesas
*Gsellschaftsinsle
*Tuamotu-Archipel
*Neuseeland	

### Im [[Indischer Ozean|Indische Ozean]]
*Maledive
*Mergui-Archipel
*Andamane
*Nikobare
*Komore
*Seychelle
*Maskarene

### Im [[Arktischer Ozean|Arktische Ozean]]
*Franz-Joseph-Land
*Königin-Elisabeth-Insle	 
*Sewernaja Semlja
*Spitzbärge

### Im [[Südlicher Ozean|Südlige Ozean]]
*Balleny-Insle
*Südligi Orkneyinsle
*Südligi Shetlandinsle
Bernhardsweiler (Unterelsass)

**Batschwiller** (frz. *Bernardswiller*, dt. *Bernhardsweiler*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Batschwiller lijt àn dr Elsasser Winstroß àm Füeß vum Odiliebari uf re Heche zwìsche 183 un 311 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Ewernahn ìm Norde, Oschte un Sìde, Saint-Nabor ìm Weschte un Ottrott ìm Nordweschte.

## Gschìcht
Batschwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1276 àls *Bernhardswiller*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Batschwiller ìsch . Batschwiller ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Batschwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kìrich Notre Dame de l'Assomption
* Frìdhofskàpall
* Mairie (1881)


Datei:Bernardswiller 083.JPG|Mairie
Datei:Bernardswiller 094.JPG|Kìrich Notre Dame de l'Assomption
Datei:Bernardswiller 099.JPG|Frìdhofskàpall
Datei:Bernardswiller 086.JPG|Kìrichstroß


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

*Batschwiller uf cc-paysdesainteodile.fr

## Referanza
Goxweiler

**Gogschwiller** (frz. *Goxwiller*, dt. *Goxweiler*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Gogschwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 884.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Gogschwiller ìsch . Gogschwiller ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Gogschwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:2010.05.30.104014 Iglesia Goxwiller FR.jpg|Kirich
Datei:2010.05.30.104209 Rue Principale Goxwiller FR.jpg|S àlt Bàckhüs ìn dr Rue Principale


## Litt
* Vun 1963 bìs züe ìhrem Dod ànne 2001 hàt d Molere Hélène de Beauvoir, d Schweschter vun dr Simone de Beauvoir, z Gogschwiller glabt.
* Jacques Albert Brion (8. Juni 1843 z Gogschwiller; †1910 z Stroßburi), Architekt

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://www.goxwiller.fr

## Referanza
Melanesien

**Melanesie** (griech. *schwarzi Insle*) nennt mä die pazifische Inselgruppe, wo vo dunkelhütige Mensche besiidlet si, wo weder polynesischi no mikronesischi Sprooche schwätze. Die Insle lige nordöstlig vo Australie.

* Flechi: 940.000 km²
* Iiwohner: öbbe 10 Mio

## Insle und Inselgruppe
Die folgende Insle, Inselgruppe, Staate und Regione zelt mä under anderem zu Melanesie (alphabetischi Sortierig):

## Weblingg
Mikronesien

**Mikronesie** (us em Griechische; dt. „Chliini Insle“) isch en Inselgebiet im westlige Pazifischen Ozean. 

## Geographii

Mikronesie isch e Sammelbegriff für en „Inselmeer“ vo über 2000 dropische Insle und Atoll, wo uf über 7 Millione km² im westlige Pazifischen Ozean verstreut si. Geographisch lige fast alli Insle nördlig vom Equator. Dr Abstand vo eim Ändi vo Mikronesie zum andere bedräit fast 4000 Kilometer. Politisch bestoht Mikronesie nit nume us eim Land, sondern us mehrere unabhängige Länder, wo einisch emol Deil vom Treuhandgebiet Pazifischi Insle gsi isch. 

Die nüün Inselgruppe vo Mikronesie si Guam (die einzigi südlige Marianen-Insle), d Republik Palau (*Belau*), die nördlige Mariane, d Marshallinsle und Kiribati; usserdäm die vier Inselgruppe Yap, Chuuk, Pohnpei und Kosrae, wo zsämme die Föderierte Staate vo Mikronesie bilde und wo zsämme mit Palau as Karoline bezeichnet wärde. Jedi vo dene Inselgruppe het ihri eigeständigi Kultur, Sprooch und Gschicht.

## Kultur
Nit nume vo dr geografische Distanz här si die mikronesische Insle wiit vonenander entfärnt, au kulturell git s groossi Underschiid. Die traditionelle Läbenswiise vo de Uriiwohner si sehr verschiiden, prägt vo dr unterschiedlige Gschicht, geographische Grössi und geologische Beschaffeheit vo ihre jewiilige Inselgruppe. 

## Gschicht

Mikronesie het e bewegti Gschicht: e Hufe vo de Insle si beliebti Häfen für d Walfänger im früehje 19. Johrhundert gsi. Kolonialmächt hai Teritorie übernoh und spöterim 2. Wältchrieg si si Schauplatz vo bittere Schlachte, Gfächt und Bombenaagriff worde. 

Bis zum Spanisch-Amerikanische Chrieg 1898 hai d Insle usser de Gilbert-Insle zu Spanie ghört. Guam isch vo de USA annektiert worde, d Karoline und d Mariane het Dütschland 1899 Spanie abkauft. Sit Oktober 1885 si d Marshall-Insle under dütschem Schutz gstellt gsi. D Gilbert-Insle si 1892 vo Grossbritannie kauft worde.

Noch em Erste Wältchrieg si die dütschen Insle an Völkerbund gfalle. 1920 si si japanischs Mandatsgebiet (Japanischs Südseemandat) worde und 1947 UN-Treuhandgebiet vo de USA (Treuhandgebiet Pazifischi Insle), wo dört ihri Nuklearwaffetest duregfüehrt hai. Mehreri Insle wie Eniwetok und Bikini si bis hüte no vo dene Waffetests kontaminiert.

## Natur

D Insle si e richdigs Naturmuseum hauptsächlig in de Lagune und under Wasser. Doch au an Land im Dschungel cha mä e Hufe historischi Züge entdecke. D Kombination vo Naturereigniss, verschiidene Kulture, Gebrüüch und vo Komflikt und ihre Hinterlasseschafte möche us Mikronesie wältbekannts und interessants Ziil für Daucher. 

## Territorie
Mikronesie setzt sich us dene Staate und abhängige Territorie zsämme:

## Litratur
* Ferdinand Karl, Hermann Mückler: *Oasen der Südsee. Die größten „Kleinststaaten“ der Welt. Ostmikronesien: Marshall-Inseln, Gilbert-Inseln, Nauru*; Gnas: Weishaupt, 2002; ISBN 3-7059-0121-4
* Hermann Mückler: *Traditionelle und moderne Mobilität auf Atollinseln: Zur räumlichen Orientierung, Navigation, Bootsbau und Migration in Mikronesien*; in: Mitteilungen der Anthropologischen Gesellschaft Wien, Band 133, Wien 2003, S. 125–137.
Krautergersheim

**Krüterrische** (frz. *Krautergersheim*, dt. *Krautergersheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Krüterrische ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 737.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Krüterrische ìsch . Krüterrische ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Krüterrische ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Sunschtigs
Krüterrische nännt sich salber *Hàuiptstàdt vum Sürkrüt* (*Capitale de la choucroute*), àlljohr wurd s *Sürkrütfascht* (*Fête de la choucroute*) gfirt. 


Datei:Krautergersheim 003.JPG|Capitale de la choucroute
Datei:Krautergersheim 021.JPG|Kirich Saint-Epvre (1815)


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* www.krautergersheim.com
* cc-paysdesainteodile.fr

## Referanza
Fläche (Begriffsklärung)

**Flechi** stoht für:
* Dr Flecheninhalt, in dr Geometrii s Mass für d Grössi von ere Flechi
* Fläche (Topologie), in dr Topologii allgemein e zweidimensionali Mannigfaltikeit
* Größenordnung (Fläche), d Flechi vom ene Gebiet i de Geografii
* e Wärkzüg vom Steihauer
Flächeninhalt

Dr **Flecheninhalt** isch in dr Geometrii e Mass für d Grössi von ere Flechi. E **Flechi** isch e zweidimensionale, also flache Gegestand (Figur/Objekt ohni Ruuminhalt), wo ebe oder krümmt cha si. Si cha e dreidimensionale Körper begränze, aber nit fülle. Dr Flecheninhalt wird hüfig churz Flechi gnennt, was aber noch dr mathematische Terminologii falsch isch. Zum dr Flecheninhalt aazgee, wird e Reihje vo Flechemäss bruucht. S Formelzeiche, wo in dr Mathematik und dr Physik üeblig isch, A\, leitet sich vom latiinische *area* (= Grundflechi) ab.
## Flecheninhalt vo verschiidnige ebene geometrische Figure

D Bestimmig vo unregelmässige Flechene macht mä mit dr Planimetrii.

D Flechi under ere Kurve *y=f(x)* berächnet mä mit Hilf vo dr Integralrächnig.

## Berächnig vom Flecheninhalt im Ruum
* Us ebene Deilflechene zsämmegsetzti Fleche (z. B. Oberfleche vo Polyeder) cha mä us de Flechene oobe nooch zsämmesetze und denn wie in dr Ebeni behandle.
* Oberflechi vo dr Chugle mit em Radius r\,: A=4\pi r^2\,
* Für anderi krümmti Flechene, wo mä mit differenzierbare Funktione cha beschriibe, cha mä dr Flecheninhalt mit de Mittel vo dr Elementare Differentialgeometrii berächne.

## Weblingg
* Umrächnig: Runds Kabel, Droht und Leitig - Durchmässer in Kreis-Querschnitt und Querschnitt in Durchmässer
Fläche (Topologie)

As **Flechi** bezeichnet mä in de mathematische Deilgebiet vo dr Differentialgeometrii und dr Topologii e 2-dimensionali Mannigfaltigkeit. Bischbil im 3-dimensionale Ruum si d Oberflechene vo Vollkörper. 

## Definition

### Flechene in dr Topologii

In dr Topologii isch e Flechi e topologischi 2-dimensionali Mannigfaltikeit. Mä cha si eso definiere:
:E Flechi isch e Huusdorfruum, wo s zweite Abzelbarkeitsaxiom erfüllt und wo jede Punkt din en Umgäbig het, wo zur offnige Kreisschiibe D^{\circ2} oder zur abgschlossnige Halbebeni \lbrace (x_1,x_2) \in \mathbb R^2 \mid x_1 \geq 0 \rbrace homöomorph isch.
En alternativi Definition, wo uf die Fallunterscheidig verzichtet isch:
:E Flechi isch e Huusdorffruum, wo s zweite Abzählbarkeitsaxiom erfüllt und wo jede Punkt din en Umgäbig het, wo zur gschlossnige Kreisschiibe D^{2} homöomorph isch.

Die Pünkt, won e Umgäbig hai, wo zur offnige Kreisschiibe homöomorph si, bezeichnet mä as *inneri Pünkt* vo dr Flechi und die andere as *Randpünkt*. D Mängi vo de innere Pünkt bildet s *Innere* F^\circ vo dr Flechi, währed d Mängi vo de Randpünkt dr Rand \partial F vo dr Flechi bildet.

Wenn e Flechi keini Randpünkt het, so redet mä von ere *unberandete Flechi* oder *Flechi ohni Rand*. Sust sait mä dr Flechi *berandet* oder *Flechi mit Rand*.

Für Flechene ohni Rand verchürzt sich d Definition oobe nooch:
:E Flechi ohni Rand isch e Huusdorffruum, wo s zweite Abzelbarkeitsaxiom erfüllt und wo jede Punkt din en Umgäbig het, wo zur offene Kreisschiibe D^{\circ2} homöomorph isch.

### Flechene in dr Differentialgeometrii

In dr Differentialgeometrii isch e Flechi e zwei-dimensionali differenzierbari Mannigfaltikeit. Die Objekt erfülle d Definition, wo do gee wird, und hai drzue non e differenzierbari Struktur. Dene Flechene sait mä reguläri Flechene.

## Mathematischi Attribut für Flechene ohni Rand
E Flechi ohni Randpunkte isch
* *[[Geschlossene Mannigfaltigkeit|gschlosse]]*, wenn sie de Kriterie vom ene kompakte Ruum entspricht.
* *offe* wenn sie die Kriterie nid erfüllt.

## Bischbil

* Die bekannte Standardflechene in dr Ebeni, wie d Flechene vom Dreiegg, vo dr Kreisschiibe, vo dr Halbebeni, si mit oder ohni Rand im Sinn vo dr Definition oobe nooch je nochdäm,  öb mä d Randlinie drzuezelt oder nid.
* Oberflechene vo Vollkörper, wie Polyeder, Chugele, Zylinder, Cheigel, und geeigneti Deil von ene, wie nume dr Mantel vom ene Zylinder.
* S Möbiusband isch e Flechi, wo nid orientiert isch.
* Die Kleinschi Fläsche isch e gschlossnigi Flechi, aber kei Oberflechi vom ene Vollkörper und loot sich nid emol in dr dreidimensional Ruum iibette.

## Litratur
* Ralph Stöcker, Heiner Zieschang: *Algebraische Topologie.* Teubner, Stuttgart 1988, ISBN 3-519-02226-5
* William S. Massey: *Algebraic Topology: An Introduction.* 1. Auflage. Springer, Berlin 1967, ISBN 3-540-90271-6

## Weblingg
Kestenholz (Unterelsass)

**Keschteholz** (frz. *Châtenois*, dt. *Kestenholz*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Keschteholz ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 912.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Keschteholz ìsch . Keschteholz ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Keschteholz ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Châtenois 003.JPG|Mairie
Datei:Châtenois 040.JPG|Kirich Saint-Georges


Datei:Châtenois 006.JPG|Haxedurm
Datei:Châtenois A 027.JPG|Kàpall Sainte Croix (1709)


Datei:Chatenois-Keschtaholz.JPG


## Literàtür
* Hubert Brenner: *Châtenois, au pied du Hahnenberg*, Éditions Coprur, Strasbourg, 1998 ISBN 2-84208-027-0
* Charles-Louis Marchal: *Châtenois et son histoire*, Éditions Oberlin, Strasbourg, 1978, 207 S.
* Pierre Walter: *Un village, Châtenois, son histoire*, Ima Montis, Barr, 1993, 382 S. ISBN 2-910 283-08-9
* Joseph Ruff: *Geschichte von Châtenois*, Alsatia, Colmar, 1930, 412 S.
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* https://web.archive.org/web/20181229214050/http://mairie-chatenois.fr/

## Referanza
Kinzheim

**Kìnze** (frz. *Kintzheim*, dt. *Kinzheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Kìnze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 774 als *Quuningishaim* (881: *Chuniggesheim*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Kìnze ìsch . Kìnze ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Kìnze ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Kintzheim B 007.JPG|Burig Kìnze (13. Jh.)
Datei:Kintzheim 059.JPG|Rue du Général de Gaulle


## Sunschtigs
Àm Àffebari ìm Wàld vun Kìnze hàt s rund 280 Berberàffe.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://www.mairie-kintzheim.fr
* Griffvöjelwàrt Kìnze
* Àffebari Kìnze

## Referanza
Johann Rudolf Wettstein

Dr **Johann Rudolf Wettstei** (* 1594 z Basel; † 1666 z Basel) isch e Schwiizer Diplomat und Bürgermeister vo Basel gsi.

## Läbe
Dr Wettstei isch am 27. Oktober 1594 z Basel uf d Wält cho. Er isch dr Sohn vom ene Wiibuur gsi, wo us Russikon im Zürcher Oberland zuegwanderet isch und im Spital as Chällermeister gschafft het und spöter zum Spitalmeister ufgstiigen isch. Vo 1600 bis 1608 isch dr Wettstei uf d *Schuel uf Burg* gange, s hütige Gymnasium am Münsterplatz. Denn het er z Yverdon und z Gämf e Kanzleilehr gmacht und 1611 d Anna Maria Falkner ghürotet, woe fümf Johr elter gsi isch as är. 1616 isch er für e Zit in venezianischi Dienst iidrätte. Won er uf Basel zruggchoo isch, het er in dr Stadt Karriere gmacht und isch 1620 in dr Chlii Root gwehlt worde. In de Johr druf het er no meh öffentligi Ämter bsetzt. 1635 isch er zum Oberstzumftmeister und 1645 zum Bürgermeister vo dr Stadt Basel gwehlt worde. 

Bi de Verhandlige zum Westfälische Friide  Münster und Osnabrück isch dr Wettstei 1646/47 as Gsandte vo dr Eidgenosseschaft drbii gsi, ohni ass er iiglade gsi wer und am Aafang au ohni d Legitimation vo dr Eidgenosseschaft. D Verhandlige si lang und schwiirig gsi, aber dank em sim Gschick het er s im Johr 1648 fertigbrocht d Eidgenosseschaft vom Heilige Römische Riich Dütscher Nation z lööse. Im Buurechrieg vo 1653 isch er massgäblig drfür verantwortlig gsi, ass siibe Aafüehrer vo de Baselbieter Buure öffentlig hiigrichdet worde si, äine drvo, dr Uli Schad, isch ghänkt worde, was as groossi Schand gulte het. 

Dr Wettstei isch am 12. April 1666  in siiner Heimetstadt gstorbe. Er gältet as eine vo de fähigste Politiker vo siner Zit, aber au as e wichdige Exponänt vo de absolutistische Tendänze innerhalb vo dr Eidgenosseschaft, wo zum Ancien Regime gfüehrt hai.

## Ehrendi Namensgäbige

1879 isch z Basel e neuji Brugg über e Rhii baut worde, wo 1881 d Name *[[Wettsteinbrücke|Wettsteibrugg]]* überchoo het. Uf dr Chleibasler Site vo dere Brugg befindet sich hüte dr Wettsteiblatz, d Wettsteistrooss und d Wettsteiallee. Im historische *Wettsteihuus* z Rieche, won er sälber emol din gwohnt het, isch sit 1972 s Spiilzüüg-, s Dorf- und s Räbbaumuseum iigrichdet. An dr Fassade befindet sich e Gedänkdaafele us Bronze mit eme Reliefportret vom Wettstei.

## Forschigslitratur
* Julia Gauss/Alfred Stoecklin: *Bürgermeister Wettstein. Der Mann, das Werk, die Zeit,* Basel 1953.
* Historisches Museum Basel (Hg.): *Wettstein – Die Schweiz und Europa 1648,* Begleitpublikation zur gleichnamigen Ausstellung, Basel 1998.
* Stefan Hess: *Der Weinberg des Herrn Burgermeister. Johann Rudolf Wettstein als Weinproduzent,* in: Basler Zeitschrift für Geschichte und Altertumskunde 98 (1998), S. 35–47.

## Belletristik
* Mary Lavater-Sloman: *Der Schweizerkönig: Historischer Roman aus der Zeit des westfälischen Friedens.* Rascher, Zürich 1935.

## Weblingg
Massimo Ceccaroni

Dr **Massimo Ceccaroni** (* 15. August 1968 z Basel) isch en ehemolige Schwiizer Profi-Schutter; er het vo 1987 bis 2002 währed siiner ganze professionelle Karriere bim FC Basel gspiilt. 

## Läbe und Bruef
Dr Ceccaroni isch am 15. August 1968 z Basel uf d Wält cho und am Helvetiablatz im Iseli-Quartier ufgwachse. 1977 her er aagfange, bi de Juniore vom FC Basel z schutte und het in allne Junioreabdeilige mitgmacht, bis er 1987 in die ersti Mannschaft ufgnoo worden isch. Sini grösste Erfolg si 1994 dr Widerufstiig mit em FC Basel in d Nationalliga A  und 2002 dr ersti Meistertitel vom Verein sit 22 Johr gsi.

Dr Ceccaroni gältet in siner Heimetstadt Basel as Kultfigur. Einersiits, wil er 25 Johr lang bi sim Stammverein bliiben isch, andrersits, weil er währed siiner ganze Profikarriere in dr oberste Liga nie e Gool gmacht het; au denn nid, won er 2000 in eme Meisterschaftsspiil gege d Grasshoppers Züri e Penalty verschosse und bim Nochschuss druff d Underlatte statt s leere Gool droffe het.

Wo 2002 dr FC Basel si Verdrag nid verlengeret het, het er e Zitli lang bim Amateurverein SC Dornach gspiilt, bis er als Spiilertrainer zum BSC Old Boys Basel gangen isch. Hüte isch er Läiter vom Noochwuggs bim FC Basel.

Si Brueder, dr Stefano Ceccaroni isch au e Fuessballtrainer.

Dr Ceccaroni isch Mitbsitzer vo der *ABT Bodenbeläge AG* und schafft dört sit über zäh Johr.

## Fuessnote
Fouchy

**Fosche** (Patois, frz. *Fouchy*, els. *Grüeb*, dt. *Grube im Weilertal*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Fosche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1105 àls *Grôba*, 1182: *Fossa*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Fouchy ìsch . Fosche ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr romànisch Dialekt vun Fosche ghert zem Welche un domìt zem Lorrain.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003


Datei:Fouchy 071.JPG|Mairie
Datei:Fouchy 043.JPG|Kirich Saint Jean-Baptiste


## Weblink

## Referanza
Neukirch (Unterelsass)

**Neikìrich** (frz. *Neuve-Église*, dt. *Neukirch*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Neikìrich ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1336 àls *Neukirche* (1359: *Nuwenkirch*, 1371: *Nüwenkirch*, 1419: *Nuwenkirche*, 1469: *Nuwekirch``).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche [[Reichsland Elsaß-Lothringen|Richslànd Elsàss-Lothringe]] ghert.

== Verwàltung ==
 vun Neikìrich ìsch . Neikìrich ghert zem Kommünàlverbànd .

== Bevelkerungsentwìcklung ==


== Dialekt ==
Dr [[Elsässisch|elsassisch]] Dialekt vun Neikìrich ghert zem [[Oberrheinalemannisch|Owerrhinàlemànnisch]].

== Literàtür ==
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.'' Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
HD-Soldat Läppli

Dr **HD-Soldat Läppli** (HD stoht für Hilfsdienst) isch e Figur vom Schwiizer Schauspiiler Alfred Rasser. Es git au e Film mit däm Ditel us em Johr 1959.

## Entstehig
Dr Rasser het sich d Figur vom guetmüetige, aber gränzelos dollpatschige Soldat Theophil Läppli 1945 usdänggt. Dr Name *Läppli* isch wohrschiinlig vom schwiizerütsche *Lappi* abgleitet, was öbbe Duuble bedütet.

Es git e Hufe Szene wo belege, ass im Rasser si Läppli vom Jaroslav Hašek sim brave Soldat *[[Der brave Soldat Schwejk|Schwejk]]* inspiriert gsi isch. D Grundbedingige si aber ganz andersch: Dr bravi Soldat Schwejk wird vo dr östriichisch-ungarische Obrigkeit, wo ihn won e Tschech und einfache Mensch isch, nume as Kanonefueter betrachtet, zwunge im e mörderische Chrieg z diene; dr Hilfsdienstsoldat Läppli drgege nimmt nume d Uswüchs vom Milidärdienst ufs Chorn, und für ihn stoht d Schwiiz as neutrali Staat, won er für en Dienst leistet, überhaupt nid zur Diskussion. Dr Schwejk handlet as schiinbar Schwachsinnige, wo schlau d Milidärbürokratii usnützt und sich vo Amt us Idiotii loot lo beschiinige; er wird eso zum ene unabhängige Antiheld, wo sich jeder Ideologisierig entzieht.

## Beschriibig
Typisch für e Läppli isch si hochi, nasali Stimm und dr markanti baseldütschi Dialäkt, wo vom ene Sproochfehler no versterkt wird. D Gschichte spiile meistens während em Zweite Wältchrieg, wo d Schwiiz nume näbebii betroffe het. As Hilfsdienst-Soldat dräit dr Läppli aber kei Waffe (im Film *HD-Soldat Läppli* dräit er allerdings e Karabiner), isch wiit ewäg vo jedere Front und wird nume für eifachi Ufgoobe igsetzt (wie zum Bischbil s Butze vom Kasärneblatz).

Dr Läppli meint alles immer guet. Sogar für die milidärische Vorgsetzte, wo im Zügs umeschreie und ihn für jede vo sine vile Fähler bestroofe, het er immer Verständnis und Mitgfüehl – was die natürlig no meh verruckt macht. Drzue chunnt, ass kei Befähl so exakt cha si, ass en dr Läppli nid falsch chönnt verstoh.

## Verfilmige
Dr riisigi Erfolg uf de Schwiizer Theaterbühne het zu drei Verfilmige gfüehrt.
* Läppli am Zoll (1954)
* HD-Soldat Läppli (1959)
* Demokrat Läppli (1961)

## Roland Rasser
Noch em Dod vom Alfred Rasser isch d Figur vo sim Sohn Roland Rasser uf dr Theaterbühni witergfüehrt worde.

## Weblingg
* 
* 
*
Bernolsheim

**Banze** (frz. *Bernolsheim*, dt. *Bernolsheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Banze lijt zeh Kilometer sìdweschtlich vun Hàwenàu un 20 Kilometer nerdlich vun Stroßburi. D Nochbergmeine sìn Wàhle ìm Norde, Rottelse ìm Oschte, Bröömt ìm Sìdoschte un Krütwiller ìm Sìde.

## Gschìcht
Banze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 921 àls *Berneshaim*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Banze ìsch . Banze ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Banze ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kìrich *Saint-Pancrace, Saint-Sébastien* (1762) 
* Kàpall (1876 geböit, 1913 reschtauriert)

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* http://www.bernolsheim.fr
* Privàte Websitte ìwer Banze
* Banze uf patrimoine-de-france.org

## Referanza
Wanzenau (Unterelsass)

**D Wànzenöi** (frz. *La Wantzenau*, dt. *Wanzenau*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
S'Dorf hett 5900 Inwohner un leijt 12 km nôrdlich vun Strosburri. D'Landschaft isch e typischi Riedlandschaft un erlaubt viel schöni Spazierwaej zu Fues, mit Ross un mit Vélo an de Ill un am Rhin entlang. De Gemindeban vun de Wantzenöi isch nooch Strosburri de gröscht in de Eurométropole. Er bsteht vun 2539 ha hauptsächlich vun Wald un Landwirtschaft..

S'Dorf leijt uf de Zugstreck zwische Strosburri un Lauterburri (de Bahnhoft steht nord-westlich vun de Gemein). Es leijt au uf de Velostroos EV 15 wie vun Andermatt in de Schwitz uf 1320km entlang vum Rhin bis an sini Mündung in Rotterdam in Holland geht.

S'Wasserkraftwerick un de neij Umboej vum Rhin wie's benötigt hett hann verlangt Giesse vum Rhinwald trocked ze leije. Im Rahme vum Programm LIFE, sin de Herregrundgiesse un de Brischkopfgiesse widder bewässert worre.

## Gschìcht
D Wànzenöi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1211.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun dr Wànzenöi ìsch . D Wànzenöi ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun dr Wànzenöi ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* www.commune-la-wantzenau.fr

## Referanza
IMMAGINE&POESIA

**IMMAGINE&POESIA** isch en internationali gegewärtigi Kunstbewegig, wo Bilder und s gschriibnige Wort verbindet. 

## Ursprung
D Bewegig isch im *Alfa Teatro* z Turin, Italie, im Johr 2007 gründet worde von ere chliine Gruppe vo Dichder und Künstler, drunder d Aeronwy Thomas, im Dylan Thomas si Dochder, d Lidia Chiarelli, dr Gianpiero Actis und anderi, wo glaube, ass wenn mä s gschriibene Wort und s Bild mitenand verbindet, e neus Wärk schafft, wo grösser isch as die beide Deil jede für sich.

Dr amerikanisch Dichder Lawrence Ferlinghetti (1919–2021) und dr italiänisch Künstler Ugo Nespolo si Mitgliider vo IMMAGINE&POESIA sim Ehrekommitee. D Beverly Matherne, e Dichder und ä Profässer an dr Northern Michigan University, isch au e Mitgliid vo dr Bewegig. Die offizielle Kunstkritiker vo dr Bewegig si d Mary Gorgy und dr Enzo Papa.

## S Manifest
S Manifest isch uf 28 Sprooche übersetzt worde. Es bestoht us zäh Pünggt, dr vierti redet vo *Augeblick vo gegesiitiger Befruchdig* für Künstler und Dichder: ä Mooler chan e Dichder inspiriere oder e Dichdig cha zu dr Schöpfig vom ene Kunstwärk füehre, und s Resultat isch e neuji, vollständigeri Form vo Kunst.

## Ustellige
Sid 2007 het d Bewegig Gedichtläsige organisiert und Ustellige, wo Bild und Wort äng verbunde si. Die wichdigste Ereignis si z Italie, z Grossbritannie und in de USA gsi.


Datei:Aeronwy thomas.jpg|D Aeronwy Thomas z Turin,Italie, 2006
Datei:Lawrence Ferlinghetti.jpg|Dr amerikanisch Dichder Lawrence Ferlinghetti
Datei:Logo-immaginepoesia.gif|Logo

## Web Site
https://immaginepoesia.jimdo.com/

## Fuessnote
Kolbsheim

**Kolbse** (frz. *Kolbsheim*, dt. *Kolbsheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geografi
Kolbse ìsch a Dorf vom Elsass in de Nähe von Strossburi. Nett witt von Kolbse sinn Hangebiede, Wickersche un Ernelse. Dr Bann het e Grese von 333 Hektar, devon 26 Hektar Wald. Kolbse lijt am Rand im Sudoschte vom Kochersbari im lœss, wo gued isch fer Landwirtschaft. S Dorf lijt iwer d'Brisch, wo umgranzt isch von guedem Land un Wald. S gibt e steiler Hang, wo man von 152 m Hee of 211 m geht. De Grund kommt von de Erd, wo von de Brisch hergeschlept worde isch. Bis 1900 esch a grosser Deil vo der Abhäng bei Rewe bedekt gewann. Zwische de geologische Schichte hett man Wasser gefunde, wo fer's Vee und fer d Mensche gedient hett, dank Brunne, wo noch mehreri noch im Dorf sinn.

## Gschìcht
Kolbse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 736.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Kolbse ìsch . Kolbse ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Kolbse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Léger (1768)
* Château de Kolbsheim (18. Jh.)
* Synagog (17. Jh.)


Kolbsheim StLéger 53.JPG|Kìrich un Dor zum Schlosshof
Kolbsheim Château 12.JPG|Schloss Kolbse 
Kolbsheim rDivisionLeclerc 36a.JPG|Fachwarkhüüs
Kolbsheim AncSynagogue.JPG|Synagog


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://www.mairie-kolbsheim.fr
* Ìwer Kolbse

## Referanza
Dreyeckland

„**Dreyeckland**“ isch e Wertel, e Nàmme, e *altrnàtiv* Bzeichnung fr d´ Gejend, de Region uem`s *Dreiländereck* Ditschlànd-Frànkrich-Schwiz,  de Stell, wo sich de Granze vun de drei Noochbersländr, de drei Nàtionalstaate treffe. Àn sellr Stell kumme nàdirli öi de drei (Granz-, „Eck“-)Regione zsàmme: `s Elsàss, (Süd-)Bade un d´Nordwestschwiz. Vil Lit üss dene Gebiit finde, ass se meh vrbéndt, als trennt. - Was de Inwohner vun dere Region zeàllrerscht gmeinsam hàn, isch ass si alemannischi Mundarte schwätze - über d Gränze ewäg. Au wenn`s Wertel ém Kern vum Ländel, àm *Eck* ehndr „Dreyeggland“ gschriwwe wérd. Àwwr niemr weiss wirkli, wi wit diss Ländel geht, wii gross`s ésch!

Ä wichtige Impuls fir´d Idee vum Dreyeckland isch üsem Elsiss kumme. S „Dreyeckland-Lied“ vum François Brumpt üsem Johr 1976 isch eins vun de wichdigschde Lieder üsem Wyhl-Proteschd gsi.

"Mir keije mol d Gränze über de Hüfe und danze drum erum"   François Brumpt 1976

S´Lied verzellt die Gschichd vun de Mensche und vun de Herre am Rhin. Innere Zit, wu ma an alle Grenze noch kontrolliert worre isch, isch des Lied fir de Traum vum Dreyeckland und vum e Europa ohni Grenze gschdande.

Zum Gfüehl vo de alemannischsproochige Bevölkerigsdeil in dene drei Gebiet, ass si öbbis gmeinsam hai, het au e gmeinsami Umwält- und Anti-Atomchraft-Bewegig biidrait. S freie Radio Dreyeggland isch zerst as Piratesänder us dr Anti-Atomchraft-Bewegig entstande und isch jetzt scho sit meh as 25 Johr im Bedriib. Es isch s eltiste nit-kommerzielle private Radio z Dütschland.

Sit vile Johr bestoht in de Landesdeil e Hoffnig uf e regionalpolitischs Zsämmewachse im Europa vo de Regione, so dass mä e gmeinsami Wirtschafts-, und Struktur- und Umwältpolitik cha mache. 

## Lueg au
* Trinazionale Öirodistriggt Baasel

## Weblingg
* Regionali Umwältgschicht im Dreyeggland bi *mitwelt.org*
* Regionalkultur im Dreyeggland (Bade, Elsass, Nordschwiiz) bi *mitwelt.org*
* www.dreyeckland.com - Wenn ebbr gràd emol fuffzichtöisich $ lockr het...
* Das Dreyeckland-Lied von François Brumpt
Universität Zürich

D **Universität Züri**, churz **UZH**, isch d Universität vom Kantoo Züri und di gröscht Uni vo de Schwiiz. Si litt i de Stadt Züri.

Di maiste Gebäude vertailet sich uf s Univiertel und uf de Campus Irchel mitem Irchelpark. Agschlosse a de Universität Züri sind au Musee und Bibliotheke. D Uni Zöri zällt momentan rund 26'000 Studente und rund 7'600 Mitarbaiter.

## Gschicht
Gründet wore isch d Uni ane 1833, und hät im erste Joor 161 Studente und 55 Dozente ghaa. Si isch d Noochfolgeri gsy vo de Höchere Schuele für Theology (die häts sit 1525 ggä), für Jurisprudänz und für Medizin.

## Organisazioon
D Uni Züri hät sibe Fakultäte:
* di Theoloogischi Fakultät
* di Rächtswüsseschaftlichi Fakultät
* di Wirtschaftswüsseschaftlichi Fakultät
* di Medizinischi Fakultät, mit em Unispital Züri
* d Vetsuisse-Fakultät
* di Philosophischi Fakultät
* di Mathematisch-naturwüsseschaftlichi Fakultät

Di vil Gebäude vo de Uni vertailet sich uf s Univiertel im Stadtzäntrum und uf de Campus Irchel mitem Irchelpark.

Agschlosse a d Universität Züri sind au Museeè und Biblioteeke, zum Bischpiil:
* d Zäntralbiblioteek
* s Fonogrammarchiiv, bim Inschtitut für Vergliichendi Spraachwüsseschaft
* s Museum für Antropologii
* s Völcherchundmuseum
* di archeologisch Sammlig
* dr Botanisch Garte
* s Zoologische Museum

D Uni Züri hät mee als 26'000 Studente und über 8'000 Aagstellti.

## Literatur
* 

## Weblink

* www.uzh.ch offizielli Website

## Fuessnoote
Schweizer Fernsehen

S **Schwiizer Färnseh** isch s nationale Färnseh vo dr dütsche und dr rätoromanische Schwiiz. Es bildet, zsämme mit em Schwiizer Radio, sit em 1. Januar 2011 s Undernähme «Schweizer Radio und Fernsehen (SRF)», wo widerum sälber e Undernähmenseiheit vo dr SRG SSR (Schwiizerische Radio- und Färnsehgsellschaft) isch.

Bis 1993 het s Programm *TV DRS* oder usgschriibe *Television der deutschen und rätoromanischen Schweiz* gheisse, denn bis 2005 *SF DRS* (*Schweizer Fernsehen der deutschen und rätoromanischen Schweiz*). Bis Mitti Dezember 2012 isch dänn *SF* di offizielli Abchürzig für Schwiizer Färnseh gsi. Sit em 16. Dezember 2012 isch es jetzt **SRF**. D Bevölkerig sait hüfig eifach de «Schwiizer» (Sänder) oder no «SF».

## Struktur
Offiziell isch s Schwiizer Färnseh e privaträchtligs Undernähme (d SRG isch e privaträchtlige Verein), het aber dur e Spezialkonzession vom Bundesroot dr Charakter von ere öffentlig-rächtligen Aastalt.

### Sändekanäl
S Undernähme bedriibt momentan drei Färnsehprogrammkanäl: SRF 1 (2003: 33.8 % Märtaadeil), SRF zwei (8 %) und SRF info. Zum Vergliich: RTL isch mit 7 % Märtaadeil uf em dritte Blatz.

### Örtlichkaite
D Studio vom Schwiizer Färnseh befinde sich sit de 1970er-Johr im Gebiet am Leutschebach im Norde vo Züri. Dr Begriff «Leutschebach» wird vo de Dütschschwiizer hüfig metonymisch für s Undernähme bruucht. S Schwizer Färnseh betribt au im Mediezänter vom Bundeshuus z Bern es temporärs Studio.

Gwüssni Sändige wärded vom *Technische Produkzionszänter (tpc)* för s Färnseh i chlinnere und grössere Studios uf em Gländ produziert und uufzaichnet. S tpc hät au Fahrzüg underwägs för Reportasche vo Sportverastaltige oder för Sändige, wo diräkt us eme underschidlige Ort uusgrstahled wärded (z. B. SRF bi de Lüüt).

Z oberst uf em Hauptgeböi isch näbed de Funkaalage es Studio verusse uf em Dach, wo am Obig chorz vor em Achti för d Sändig *Meteo* bruucht werd.

## Weblingg
* Website vom Schwiizer Radio und Färnsehe
* Videoportal bom Schwiizer Färnsehe
* Podcasts vom Schwiizer Färnsehe
* TV-Programm vom Schwiizer Färnsehe und vo andere dütschsproochige Sänder
* Website vo dr Radio e Televisiun Rumantscha (rätoromanisch)

## Fuessnote
SF

D Abchürzig **SF** stoht für:

* dr IATA-Code vo Air Charter, ere ehemolige französische Fluggsellschaft 
* Sachfahndig
* Sachsen Fernsehen, e regionale TV Sänder mit Sitz z Chemnitz
* San Francisco
* Schadefreiheitsrabatt, en Iideilig in dr Auti-Versicherig
* Schlüsselfertigs Baue (SF-Bau)
* Scholz & Friends, e dütschi Wärbigsagentur
* Schwiizer Färnseh, dr quasi öffentlig-rächtliger Färnsehsänder vo dr dütschsproochige Schwiiz
* Schweizer Familie, e Familiezitschrift in dr dütschsproochige Schwiiz
* Science-Fiction
* Scuderia Ferrari, e Formle-1-Autirennstall us Italie
* Sälbstfinanzierig, e Begriff us dr Finanzverwaltig
* Seminarfacharbet
* SF, s ehemolige Auti-Kennzeiche vo Sonthofe, jetzt OA für Oberallgäu
* SF-Chem, d Süürifabrik Schwiizerhall, e ehemoligs Schwiizer Chemiiundernähme
* SF, e Filmreihe vom Regisseur Hiroyuki Nakano
* Sicherheitsfaktor, d Beziehig vo dr maximal ertragbare Belastig zur Sollbelastig vom ene Bauwärk,  Baudeil oder Material
* Sinn Féin, en irischi Bartei
* Skin Factor, änglische Usdruck für Huttyp
* Small Forward, e Position im Basketball
* *Smoke Fetishism*, die änglischi Bezeichnig für Rauchfetischismus
* Socialistisk Folkeparti, die dänischi Sozialistischi Volksbartei
* Soeurs de la Sainte Famille de Villefranche, e katholische Frauenorde
* SourceForge, en Internetplattform zur Entwicklig vo freier Software
* Special Forces, e Spezialeiheit vo dr US Army
* Stabsfäldweibel, e Soldat im zweithöchste Fäldweibeldienstgrad bi dr Bundeswehr
* Star Fox, e Videospiel vo Nintendo
* Street Fighter
* Suomi-Finnland, s Auti-Kennzeiche vo Finnland
* Svensk Filmindustri, e schwedische Filmproduzänt und Verleiher.
* U-Bahnhof Fürth Stadthalle vo dr Nürnbärger U-Bahn
* En Ufklärigsflugzüüg vo dr US-Marine, d Grumman SF
* S Computer-Rollespiil Shakes und Fidget
D Abchürzig **sf** stoht für:

* *sforzando*, in dr Musig e gläufigi italiänischi Dynamikbezeichnig, wo „plötzligi Bedonig“ bedütet
Telefon

E **Delifon**, (hochdütsch **Telefon**, früehner Telephon) (vo altgriechisch τῆλε *tēle* ‚färn‘ und φωνή *phōnē* ‚Lut, Don, Stimm, Sprooch‘; isch e Kommunikationsmittel zur Übermiddlig vo Döön und speziell vo Sprooch mittels elektrische Signal.

Umgangssproochlig wird mit em Begriff „Delifon“ näben em Ändgrät vom Delifonnetz
hüfig au s ganze Delifonsystem eso bezeichnet. In dr Schwiiz isch mit „Delifon“ hüfig au s Delifongspröch, s Delifonat, gmeint.

S Delifonsystem het drei Hauptkomponänte:
* d Apparatur zur Umsetzig vo Schall in elektrischi Signal und zrugg und Komponänte zur Stüürig vo dr Verbindig, dr eigetlig Delifonapparat,
* d Delifonvermiddligsaalag (Ortsvermiddligsstell),
* dr Überdragigskanal – ursprünglig e Doppeladere wo mit Gliichstrom gspiist gsi isch, hüte au Zitschlitz oder Funkkanäl.

## Weblingg

* Museumsstiftung Post und Telekommunikation - Berlin, Frankfurt, Hamburg und Nürnberg
* Museum für Kommunikation - Bärn
* Umfangriichi brivati Sammlig
* Virtuelles Museum für Telekommunikation (erforderet Adobe Flash; änglisch)
* Funktionswiis vom analoge Delifon (mit Schaltbild und Erklärige für jede Zuestand)
* Sammlersite mit vile Bilder vo alte Delifonapparät (mit Schaltbilder und Reparaturaaleitig für W48 und ähnlige Delifon)
* Gschicht vo dr Delikommunikation vo 1833 bis 1999 mit Bilder

## Fuessnoote