open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abraham (Begriffsklärung)

Der Begriff **Abraham** steit für:

* e Person us der Bibel, für die Person lueg unger em Artikel Abraham, zur glyche Person im Koran lueg unger em Artikel Abraham im Islam.
* e männleche Vor- u Familiename, lueg under Abraham (Name)
* e Film, lueg under D Bibel – Abraham
* Abraham – E Versuech, e Film vom Max-Planck-Institut z Münche vo 1970 über ds Milgram-Experimänt
* e Abraham Schinke, e Läbesmittelhärsteller
* d Abraham-Glychig, ufgstellt vom Michael Abraham
* d Abraham-Lorentz-Glychig
* e Abraham River (Beringmeer), Fluss im Bundesstaat Alaska
* e Little Abraham River, Fluss im Bundesstaat Alaska

**Abraham** oder **Mount Abraham** isch der Name vo folgende Bärge:

* Abraham (Calenbärge Land) im Calanbärge Land z Nidersachse
* Mount Abraham (Maine) im US-Bundesstaat Maine
* Mount Abraham (Vermont) im US-Bundesstaat Vermont

**Abraham** oder **Abrahám** isch der Name vo folgende Ortschafte:

* Abrahám, e Ort i der Slowakei
* Abraham (Neuburg am Inn), Ortsteil vo der Gmeind Neuburg am Inn, Landchreis Passau, z Bayern
* Abraham (Obersüessbach), Ortsteil vo der Gmeind Obersüessbach, im Landchreis Landshuet, z Bayern
* Saint-Abraham, Gmeind i der Bretagne, Département Morbihan, z Frankrych
* Abraham (Utah), Milland County
* Abraham (West Virtschinia), Raleigh County
* Abraham Acres, Hillsborough County, z Florida
Jessica Rosenthal

D **Jessica Rosenthal** (* 28. Oktober 1992 z Hameln) isch e dytschi Bolitikeri (SPD) un syt em 8.&nbsp;Jänner 2021 Bundesvorsitzeri vu dr Jusos.

## Lääbe
### Uusbildig un Beruef
D Rosenthal isch z Bad Münder ufgwagse un het anne 2011 am Otto-Hahn-Gymnasium z Springe s Abitur gmacht. Derno het si ne Freiwillig Bolitisch Johr bi CARE Dyschland-Luxemburg e.V. gmacht

Vu 2012 bis 2018 het d Rosenthal z Bonn d Fächer Dytsch, Gschicht un Bildigswisseschafte uf Lehramt studiert. Vu Novämber 2018 bis April 2020 het si ire Lehramtsreferendariat an dr Bonner Maria-Kahle-Gsamtschuel absolviert. Syterhär schafft si as Verdrättigslehreri fir Dytsch un Gschicht in ere Bonner Realschuel.

### Bolitik
Anne 2013 isch d Rosenthal in d SPD yydrätte. 2014 isch si bi dr Bonner Jusos Gschäftsfiereri wore, ai Johr speter däre iri Vorsitzeri. Des Amt het si bis anne 2018 ghaa. Vu 2018 bis zum 3. Oktober 2020 isch si Vorsitzeri vum Juso-Landesverband Nordrhy-Weschtfale gsii. Syt Merz 2020 isch si Vorsitzeri vu dr SPD Bonn.

Am 8. Jänner 2021 isch d Rosenthal Noofolgeri vum Kevin Kühnert as Juso-Bundesvorsitzeri wore, iri Kandidatur het si am 6.&nbsp;Augschte 2020 verchindet ghaa. D Vorsitzwahl isch wäg dr COVID-19-Pandemy as Briefwahl duregfiert wore. D Rosenthal isch di ainzig Kandidati gsii un het rund 78 Brozänt vu dr giltige Stimme iberchuu.

## Weblink
* Jessica Rosenthal, nrwspd.de

## Fueßnote
Silvretta

D **Silvretta** isch e Gebirgsgruppe i de zentrale Ostalpe, wo zwüsched Östrych mit de Bundesländer Tirol und Vorarlbearg und de Schwiiz mit em Kanton Graubünda liit. Uf em Gipfel vo de Drüländerspitze stoossed Tirol, Vorarlberg und Graubünden zäme. I de Silvretta ligged vili Bärggipfel mit ere Höchi vo über 3000 Meter (Drütusiger). Vor allem uf de Nordsyte z Östrych und i de Schwiiz im Norde vom Flüelapass gits es paar grösseri und chlineri Gletscher. Drum heisst das Gebiet au „di Blau Silvretta“.

D Silvretta isch zweiteilt: der grösseri Teil und de höchsti Gipfel, de Piz Linard, befindet sich i de Schwiiz. Es paar Teil uf dere Syte gälted als unerschlosse. De östrychische Teil vo de Silvretta wyst degäge di grösseri Vergletscherig und fast alli bewirtschaftete Alpenvereinshütten uf. Us dem Gründ isch der Teil bi Bärgstyger und Touriste bekannter.

## Literatur
* Otto von Pfister: *[https://archive.org/details/bub_gb_n7pDAAAAYAAJ/page/n11/mode/2up Die Silvretta Gruppe]*. In: Deutscher und Österreichischer Alpenverein: *Die Erschliessung der Ostalpen* (Band II, 1894), S. 4–36
* Günter Flaig: *Silvretta, Alpenvereinsführer alpin*. Bergverlag Rudolf Rother, München 2005, ISBN 978-3-7633-1097-5.

## Weblink
Moses L. Broocks

Dr **Moses Lycurgus Broocks** (* 1. Novamber 1864 bi San Augustine, Texas; † 27. Mai 1908 z’ San Augustine) ìsch a àmerikànischer Jurischt un Politiker gsìì. Vu 1905 bis 1907 hàt’r dr Bundesschtààt Texas vertratta ìm Represantàntahüss vu da Verainigta Schtààta.

## si Lawa un sina Kàrriar
Dr Moses Lycurgus Broocks ìsch àm 1. Novamber 1864 uf d’ Walt kumma, bi dr texanischa Schtàdt San Augustine. Ar ìsch ìn d’ äffentliga Schüala vu siner Haimet gànga. Ar hàt schpeeter Racht gschtudiart àn dr University of Texas z' Austin. Ànna 1891 hàt ma ìhn àls Rachtsànwàlt züagloo. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ San Augustine gschàfft. Glichzittlig hàt ar sina politischa Làuifbàhn ààgfànga, àls Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtäi. Vum 1. Oktober 1893 bis àm 1. Àuigscht 1895 ìsch’r Mìtglìed gsìì vum Represantàntahüss vum Texas, ìn dr 23. Legislàtürperioda. Dernoh ìsch’r uf Beaumont gwàndelt. Ànna 1896 ìsch’r Schtààtsànwàlt worra vum ärschta Gerìchtsbeziark vu sim Bundestààt.

Àn dr Kongresswàhl vu 1904 hàt ma dr Broocks gwählt àls Repräsantànt vum 2. Wàhlbeziark vum Texas. Ìm Kongress ìsch'r àb em 4. März 1905 gsassa, àls Nohfolger vum Samuel B. Cooper. Ànna 1906 hàt’r sìch gsundhaitshàlwer nìt fìr a näija Àmtszitt ufgschtällt.

Noh-n-em And vu sinera Àmtszitt ìm Kongress hàt dr Broocks nochamol àls Ànwàlt z’ San Augustine gschàfft, bis’r àm 27. Mai 1908 gschtorwa ìsch. Ar ìsch uf em Old Broocks Cemetery beardigt worra, àm Oschta vu San Augustine.

## Literàtür
* 

## Externa Links
*
*
*Moses Lycurgus Broocks ìn dr Texas Legislative Library (änglisch)
Titus Giger

Dr **Titus Giger** (* 4. Februar 1932 z Murg SG; † 5. Jänner 2021) isch e Schwyzer Bolitiker (FDP) gsii.

## Lääbe
Dr Giger het an dr Böuschuel z Onderäntfälde Tächniker TS glehrt un het noch em Dod vu sym Vater 1970 zäme mit sym Brueder d Böufirma vum Vater z Murg SG ibernuu.

Anne 1965 isch er in Gmairot vu Quarte gwehlt wore. Vu 1968 bis 1984 isch er im Große Rot vum Kanton St. Galle ghockt un het där im Amtsjohr 1982/83 bresidiert. Zum 28. Novämber 1983 isch er in Nationalrot gwehlt wore un isch dert unter anderem in dr Verchehrs-, dr Energy- un dr Wirtschaftskummission, un in dr Kummission fir effetligi Böu gsii. Zum 3. Dezämber 1995 isch er us dr große Chammer uusgschide.

Dr Giger het verschideni Verwaltigsrotsmandat bi Verchehrs- un Chraftwärchunternäme ghaa. Vu 1965 bis 1997 isch er Bresidänt vu dr Ortsburgergmai Murg gsii.

## Weblink
* 
*
Null

D Zahl **Null** isch d Aazahl vo de Elemänt inere lääre Aasammlig vo Objekt, mathematisch gsproche d Kardinalität vo de lääre Mängi. Wil Kardinalzahle (Aazahl vo de Elemänt vonere Mängi) mit spezielle Ordinalzahle identifiziert wärded, und d Null grad di chlinsti Kardinalzahl isch, wird d Null – im Gägesatz zum gängige Sprachgebruuch – au als *ersti* Ordinalzahl gwählt. Als ändlichi Kardinal- und Ordinalzahl wird si je nach Definition au zu de natürliche Zahle zellt. D Null isch s neutrale Elemänt bezüglich de Addition (Differenz vo zwei glyche Zahle) i vile Körper, wie öppe de rationale Zahle, reelle Zahle und komplexe Zahle, und e gängigi Bezeichnig für es neutrals Elemänt i vile algebraische Strukture, sogar wenn anderi Elemänt nid mit gängige Zahle identifiziert wärded. Als ganzi Zahl isch d Null Nachfolgeri vo de Minus-Eis und Vorgängeri vo Eis. Uf ere Zahlegrade trännt de Nullpunkt di positive von de negative Zahle. D Null isch die einzigi reelli Zahl, wo weder positiv no negativ isch. D Zahl Null isch e gradi Zahl.

## Weblink
Dora Baltea

D **Dora Baltea**, frz. **Doire Baltée**, isch e Fluss im Aostatal i den italiänische Westalpe. D Lys isch e Näbefluss vo de Dora Baltea. 

## Flusslauf
D Dora Baltea entstaht bim Ortsteil Entrèves oberhalb vo Courmayeur us de Vereinigung vo de beide Schmälzwasserbäch *Doire de Ferret* (us em Val Ferret) und *Doire de Vény* (us em Val Vény). D Doire de Ferret entspringt bim Glacier de Pré de Bar, d Doire de Vény im Sumpfgebiet vo Combal und em Miage-Gletscher. Beidi Gletscher ligged uf de italiänische Südostsyte vom Mont Blanc-Massiv.

Uf irem Wäg flüüsst d Dora Baltea ostwärts dur s ganzi Aostatal, büügt hinder Saint-Vincent nach Südoste ab, durbricht d Talängi vo Montjovet und erreicht nach em Ustritt us em Alpetal bi de Stadt Ivrea d Region Piemont. Bi Ivrea wird ires Wasser für d Spysig vom Kanal Naviglio di Ivrea entnuu. Vo det flüüsst si dur d Region Canavese und mündet nach eme Lauf vo 160&nbsp;km bi Crescentino vo linggs i de Po.

## Gschicht
D Dora Baltea zellt zu de Alpeflüss, wo bi schwäre Rägefäll i irem Yzugsgebiet starchi Hochwasser füered und am Underlauf grossi Überschwämmige verursache chönd. I de jüngere Zyt isch das öppe bim Alpehochwasser im Oktober 2000 de Fall gsi.

De Fluss wird i Wasserchraftwärch zur Härstellig vo elektrischer Energii gnutzt.

## Sport
Uf de Dora Baltea chamer s River-Rafting und de Kajak-Sport betribe.

## Weblink
John B. Long

Dr **John Benjamin Long** (* 8. Septamber 1843 z' Douglass, Texas; † 27. Àwril 1924 z' Rusk, Texas) ìsch a àmerikànischer Pflànzer, Politiker un Zittungsverlager gsìì. Ar hàt vu 1891 bis 1893 dr Bundesstààt Texas ìm US-Repräsantàntahüs vertratta, un schpeeter vu 1913 bis 1914 s’ Cherokee County ìm Repräsantàntahüs vu Texas. 

## si Lawa un sina Kàrriar
Dr John Benjamin Long ìsch àm 8. Septamber 1843 z' Douglass, ìm texanischa Nacogdoches County, uf d' Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum William T. un vu dr Elizabeth Long geborena Payne. Ànna 1846 hàt’r mìt sina Ältra uf Rusk ìm Cherokee County gwàndelt. Sìe sìn aina vu da dräi ärschta Fàmìlia gsìì, wo z' Rusk iwàndelt han. Doo ìsch dr John Long ìn d' Priwàtschüala gànga. Wahrem Sezessionskriag hàt’r ìm 3rd Texas Cavalry Regiment vum Heer vu da Konfederiarta Schtààta bdiant un ìsch zwaimol schwar verlätzt worra. Noh-n-em Kriag hàt’r Racht gschtudiart un ìsch àls Rachtsànwàlt züagloo worra, àwer ar hàt nia àls Jurischt gschàfft. Schtàttdässa ìsch’r Pflànzer worra. Dr’züa ìsch’r Mìtglìed worra vu dr Demokràtischa Pàrtäi. 

Àn da Kongresswàhla vu 1890 ìsch dr John Long ìm 2. Wàhlbezirk vum Texas àls Mìtglìed vum àmerikànischa Represantàntahüss gwählt worra. Ìm Represantàntahüss ìsch’r àb em 4. März 1891 ìm William Harrison Martin si Nohfolger gsìì. Ànna 1892 ìsch’r àwer fìr d' Kongresswàhl nìtt nominiart worra; ar hàt àlso noh sinera ainziga Àmtszitt dr Kongress àm 3. März 1893 müassa fàraloh. 

Ànna 1874 ìsch dr Long Mìtglìed worra vu da Patrons of Husbandry (d' „Grange“), un ìsch ànna 1891 àls Laiter vum Grange vu Texas gwählt worra. Üsserdam ìsch’r ànna 1883 Biigordneter gsìì bim dr National Cotton Planters Association z' Vicksburg ìm Mississippi. Vu 1886 bis 1905 ìsch’r Verlager gsìì vu dr Zittung *Standard Herald* z' Rusk. Ànna 1895 ìsch’r Laiter gsìì vum „Agricultural and Mechanical College of Texas“ (hitt d’ Texas A&M University). Vu 1913 bis 1914 hàt ar s' Cherokee County vertratta ìm Represantàntahüss vu Texas. Ar hàt d' Prohibition befìrwortet.

Dr Long ìsch àui a Fräimürer gsìì, so wia a Mìtglìed vum Independant Order of Fellows, un àui àb 1867 a Älscht vu dr Cumberland Presbyterian Church. Mìt sinera Fràui Emma Wiggins hàt ar sewana Kìnder ghàà.

Dr John Long ìsch àm 27. Àwril 1924 z' Rusk gschtorwa un ìsch àui doo beardigt worra.

## Literàtür
* 
* 
* 
* 

## Externa Links

* Dr John Benjamin Long ìn dr Legislative Reference Library (änglisch)
Steffi Graf

D **Stefanie Maria „Steffi“ Graf** (* 14. Juni 1969 z Manne) isch e ehemaligi dütschi Tennisspileri und ehemaligi Nr. 1 vo der Wältranglischte. Si het 22 Grand-Slam-Turnier im Einzel gwunne und isch rekordlangi 377 Wuche s Nr. 1 gsi. Im Jahr 1988 het si alli vier Grand-Slam-Turnier und Olympiagold gwunne. Dem seit mer au Golden Slam, was suscht no kei andere Spileri und keim andere Spiler im Tennis glungen isch. Bi Olympische Spiil het d Steffi Graf gsamthaft drü Medaille gwunne.

## Privat
D Steffi Graf het en zwei Jahr jüngere Brüeder. Iri Eltere Peter und Heidi Graf hend sich 1998 scheide la. De Peter Graf isch ire Jugendtrainer und Manager gsi. Er isch 1995 wäge Schtüürhinderziehig verurteilt worde und isch 2013 gschtorbe. 

Am 22. Oktober 2001 het d Steffi Graf de ehemaligi US-amerikanische Tennisspiler Andre Agassi ghürate. Sie läbed zäme z Las Vegas und hend en Sohn (* 2001) und e Tochter (* 2003). 

## Weblink

* Steffi Graf – Offizielli Websyte
*
*
*
Jakobskirche (Adelsheim)

D’ **Jàkobskìrich** ìsch d’ àlta Pfàrrkìrich vun Adelsheim ìm Necker-Odewàld-Krais ìm Norda vu Bàde-Wìrtebärg. Dàs schpätgotischa Gebäi wìrd hettzutàgs àls Fridhofskìrich bnutzt. D’ Jàkobskìrich ìsch a gschìtzter Kültürdankmol un ìsch vu dr Dankmolstìftung Bàde-Wìrtebärg àls „Dankmol vum Monet Jüni 2012“ ernannt worra.

## Gschìcht
D’ Jàkobskìrich ìsch ànna 1489 vum kürmainzischa Àmtmànn Martin vun Adelsheim uffrìchta worra. Sa ärsätzt a erschter romànischa Gebäi un ìsch d’ Gràbschtätta vu da Herra vun Adelsheim gsìì. Noh dr Ifiahrung vu dr Reformàtion ìsch sa àb 1556 d’ lüterischa Pfàrrkìrch vu dr Stàdt gsìì. Sa hàt jedoch dia Funktion verlora, nohdam àss a andra Kìrich gbàuit worra ìsch. Sa ìsch vu 1813 bis 1821 vu da Reformiarta  un vu 1862 bis 1881 vu da Kàtholika bnutzt worra. Ànna 1884 ìsch d’ Kìrich unter dr Laitung vum Hermann Behaghel räschtoriart worra. Sitterhar ìsch ’s Gebäi vu dr Stàdt àls Fridhofkìrich bnutzt. Sa ghert immer noch züa dr evangelischa Gmainschàft. 

## Beschrìewung
D’ Jàkobskìrich lijt nerdlich vu dr hischtorischa Àltstàdt vun Adelsheim àm Ufer vu dr Seckach. ’S hàt a Schìff mìt'ma dräjsittiga Kohr àm Oschtand. Ìwer-em Waschtgawel stànd a àchtäckiga Dàchritter mìt sim Spìtzdàch. Àn dr Nordsitta gìtt’s a Sàkrìschtäij, àn dr Südsitta lijt d’ Gràbkàpalla vun da Herra vun Adelsheim, wo vum Schìff dur zwei Spìtzboganàrkàda getrännt ìsch. D’ Fàssàda vu dr Kàpalla ìsch mìt’ra Eelbarggrupa ziart, wo wohrschinsig vum Hans Eseler ànna 1495 harschtällt worra ìsch.

’S grossa holziga Krüzifix stàmmt vum 15. Johrhundert, gràd so wia ’s Sàkramantshüs. D’ holziga Kànzel ìsch vun 1650. D’ Gmälda ìn dr Kàpalla sìn vum Johr 1606; d’ sachtzig Greewer stàmma zwìscha-n-em 14. un em 18. Johrhundert. D’ maischta Gràbschrìfta han d’ Herra vu Adelsheim gmàcht, drunter d’ Grìnder vun da baida Hàuiptlinia dr Poppo vu Adelsheim († 1369) un dr Beringer vun Adelsheim († 1357), un àui dr Martin vun Adelsheim († 1497), wu d’ Kìrich grìnda hàt. Zwei Grufter sìn vum Hans Eseler harschtällt worra, a àndra vum Peter Dell em Ältra.

D’ Jàkobskìrich ìsch a Schtàtion vum Jàkobswag vu Rotheburg ob dr Tauber uf Speyer.

## Literàtür
* Volker Himmelein: *Adliges Selbstverständnis im Wandel der Zeit – Die Jakobskirche zu Adelsheim und Ihre Grabsteine.* In: Der Wartturm Nr. 1/1990, S. 11–17 (ditsch).
* Johannes Wilhelm: *Neckar-Odenwald-Kreis.* In: Dagmar Zimdars u.&nbsp;a. (Beàrw.), Georg Dehio (Grìnder): *Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler: Baden-Württemberg I. Die Regierungsbezirke Stuttgart und Karlsruhe*. München 1993, ISBN 3-422-03024-7 (ditsch).
* Àbteilung Làndesbeschrìewung vum Generàllàndesàrchiv vu Kàrlsrüah (Beàrw.), Landesarchivdirektion Baden-Württemberg in Verbindung mit dem Neckar-Odenwald-Kreis (Üssg.): *Der Neckar-Odenwald-Kreis*. Sigmaringen 1992, ISBN 3-7995-6047-5 (ditsch).
* 

## Externa Links

* D’ Jàkobskìrich uf dr Websitta vu dr Gmai Adelsheim (ditsch)
* D’ Jàkobskìrich vun Adelsheim uf *LEO-BW* (ditsch)
Franz Blankart

Dr **Franz André Blankart** (* 27. Novämber 1936 z Baasel; † 17. Jänner 2021) isch e Schwyzer Diplomat gsii.

## Lääbe
Dr Franz Blankart isch z Baasel uf d Schuel gange. Derno het er Filosofy (bim Karl Jaspers), Dytsch, Chunschtgschicht, Nationalekonomy un Rächt an dr Universitet Baasel, dr Sorbonne z Paris, dr University of Exeter un dr Universitet Bärn studiert. Är isch Mitglid vu dr Zofingia un in dr Johr 1964 bis 1965 däre ire Centralpräsident gsii. Anne 1964 isch er an dr Universität Baasel mit dr Arbet *Zweiheit, Bezug und Vermittlung* zum Dr. phil. promoviert wore.

Anne 1965 isch dr Blankart in diplomatische Dienscht vu dr Schwyz yydrätte. Zerscht isch er Botschaftsattaché z Den Haag gsii, no Privatsekretär vu dr Bundesreet Willy Spühler un Pierre Graber. Derno het dr Blankart di europa- un wirtschaftsbolitische Inträsse vu dr Schwyz verdrätte. Är het unter anderem fir d Schwyzer Mission bi dr EG z Brüssel gschafft, isch Mitarbaiter vum Staatssekretär Paul Jolles bi dr Verhandlige iber s Freihandelsabchuu gsii un het s Versicherigsabchuu zwische dr Schwyz un dr EG uusghandlet. Dr Blankart isch Verhandligslaiter fir d Uruguay-Rundi vum GATT gsii, un Schefunterhändler vu dr Schwyz bi dr EWR-Verhandlige. Vu 1986 bis zue sym Ruggdritt anne 1998 het er as Staatssekretär s Bundesamt fir Ussewirtschaft (hite Staatssekretariat fir Wirtschaft) im Aidgnessische Volkswirtschaftsdepartement glaitet.

In dr Johr 1974 bis 2002 isch dr Blankart Dozänt am Gämfer Hochschuelinschtitut fir internationali Studie gsii. Vu 1999 bis 2005 isch er Mitglid vum Universitetsrot Baasel gsii.

Dr Franz Blankart isch Mitglid vu dr FDP un Oberscht vu dr Schwyzer Armee gsii. Är isch in zwooter Ee gharote gsii un het zwai Chinder ghaa. Dr Blankart isch dr Brueder vum Volkswirtschafter Charles B. Blankart gsii un Kusäng vu dr Diplomati Heidi Tagliavini. Är isch Verwaltigsrotsbresidänt vu dr familienaigene *Blankart & Cie Aktiengesellschaft* gsii.

Dr Blankart isch im Jänner 2021 im Alter vu 84 Johr gstorbe.

## Ehrige
* Bryys vu dr Landmann-Stiftig, Baasel, fir e Ibersetzig vu s Ciceros *Paradoxa stoicorum* (1954)
* Dr. Friedrich von Napolski-Bryys (1988)
* Distinguished Associate of the Atlantic Economic Society (1990)
* Feschtschrift „Diplomatische Negoziation“ zum 60. Geburtsdag, uusegee vum Mario Corti (1996)
* Europäische Wirtschaftsbryys (1997)
* Jubiläumsmedaille vu dr Karls-Universitet Prag (1998)
* Ehremitglid vum Swiss Business Club, Dubai
* Bryys vu dr Induschtry-Holding fir bsunderi Laischtige uf em Biet vu dr Ussewirtschaft (1999)
* Ehremitglid vu dr Handelschammere Senegal–Schwyz (1999)
* Kommandeurschryz vum Verdienschtorde vu dr Republik Pole (2005)
* Großchryz vum Verdienschtorde „Pro Merito Melitensi“ vum Souveräne Malteserorde] (2017)

## Weblink
* 

## Fueßnote
Neuenstadt

**Neuenstadt** ghäissed mee weder äis Oort:

* zum Eerschte isch es de Name von ere Stadt im Württebäärgische, lueg Neuenstadt am Kocher
* zum Zwäite isch es de tüütsch Name vo La Neuveville im Bäärnbiet
* zum Dritte isch es de früenerig tüütsch Name vo Villeneuve im Wadtland
Kobe Bryant

De **Kobe Bean Bryant** [] (* 23. August 1978 z Philadelphia, Pennsylvania; † 26. Jänner 2020 z Calabasas, Kalifornie) isch en US-amerikanische Basketballspiler gsi.

Syni Eltere hend em de Name nach em Kobe-Steak us Kōbe, Japan, ggää, will si das uf ere Restaurant-Spiischarte gläse hend. Über syni Eltere isch er z Pennsylvania zum Basketball cho. I de Chindheit het er mit de Familie es paar Jahr z Italie gläbt, wo sy Vatter gspilt het. D High School het er denn wider zrugg i den USA bsuecht. Mit 17i isch er zum NBA-Draft zueglah worde.

De Bryant het i synere ganze Profikarriere (1996 bis 2016) für d Los Angeles Lakers i de NBA gspilt und het mit ihne füüf Meisterschafte gwunne. Vo 1999 bis 2013 isch er ununderbroche is All-NBA Team, d Uswahl vo de beste Spiler vo de Saison, gwählt worde. 2008 het er d Uszeichnig als wertvollste Spiler (MVP) vo de Regular Season übercho. Mit insgsamt 33.643 Pünkt staht er i de Liste vo de erfolgrychste NBA-Scorer uf Platz 4. Syni 18 All-Star-Nominierige sind di zweitmeiste in de Gschicht vo de NBA. 2006 isch ihm imene Spil gäge d Toronto Raptors 81 Pünkt, de zweithöchsti Wärt, wo je vomene Spiler erziilt worden isch. Bi de Olympischen Summerspiil 2008 z Peking und 2012 z London het de Bryant mit de US-amerikanische Nationalmannschaft amig d Goldmedaille gwunne. De Kobe Bryant wird hüt als eine vo de beste Basketballspiler vo allne Zyte aaglueget.

Für de Animationschurzfilm *[[Dear Basketball]]* het er s Dräibuech gschribe und het 2018 en Oscar i de Kategorie „Beste Animationschurzfilm“ und en Emmy i de Kategorie „Ussergwöhnlichs post-produzierts Grafikdesign“ gwunne.

De Bryant isch syt 2001 verhüratet gsi und het mit synere Frau drü Meitli gha. Am 26. Januar 2020 isch de Bryant bimene Helikopterunfall z Calabasas bi Los Angeles ums Läbe cho. Im April 2020 isch er postum i d Naismith Memorial Basketball Hall of Fame ufgnuu worde. Bim Unfall isch syni 13-jährigi, zweitältisti Tochter Gianna mit em Kobe Bryant im Heli gsi und äbefalls tödlich verunglückt. Si hend zäme welle anes Spil vo de Basketballmannschaft vo de Gianna welle flüge.

## Literatur
* Elizabeth Kaye: *Ain’t No Tomorrow. Kobe, Shaq, and the Making of a Lakers Dynasty.* Chicago 2002. ISBN 0-07-138736-6 (änglisch)
* Joe Layden: *Kobe. The Story of the NBA’s Rising Young Star Kobe Bryant.* New York 1998. ISBN 0-06-101377-3 (änglisch)
* Roland Lazenby: *Mad Game. The NBA Education of Kobe Bryant.* Chicago 2002. ISBN 0-8092-9605-5 (änglisch)
* Jeffrey S. Shapiro und Jennifer Stevens: *Kobe Bryant. The Game of his life.* New York 2004. ISBN 0-9748684-1-8 (änglisch)
* Roland Lazenby (übersetzt von R. Steiner und A. Flint-Steiner): *Kobe Bryant. Der Beste der NBA.* Wien, 2020. ISBN 978-3-903183-40-7 (dt.)

## Weblink

* 
* Kobe Bryant überholt Michael Jordan

## Einzelnachwys
SD Compostela

**SD Compostela** isch ä schpanische Fuessballclub. Si Heimetstadion heisst *San Lázaro*, liit im e nördliche Stadtteil vo Santiago de Compostela und het 16.666 Zueschauerplätz. Der Club isch 1962 gründät worde.

## Gschicht
Prägt worde isch d Gschicht vom 1962 gründete SD Copastela vo mene sehr zügigen Ufstig u em ne äbe so schnälle Fall. De gröschti Teil vo de früche Jahre het der Club im regional Fuessball verbracht. Erscht 1991 isch der Ufstyg i d Segunda Division glunge. Bereits drü Jahr später hei si sech dür ne Pleyoff-Siig i der Relegation gäge d Rayo Vallecano d Berächtigung für d Premera Division gholt. Zwüsche 1994 u 1998 isch der SD Compostela i der höchste Spilklass blybe u het dür ne attraktivi Spilwys glänzt. Di beschti Saison het der Club i der Saison 1995/96 gha, wo si under em Trainer Fernando Vàzquez d Hirundi uf em zwöite Rang abgschlosse hei u am Ändi vo der Saison uf em Platz zäh glandet sy. 1998 isch der Club du nach der Playoff-Niderlag i der Relegation gäge de FC Villarreal i d Segunda Division abgstige. Ab jitz het sech der Verein, wo dür e Presidänt José Maria Caneda, verschuldet u zwar will me versuecht het so schnäll wi müglech wider Ufzstige. Der Verein isch 2003 u 2004 wäge Zaligsunfähigkeit zwansrelegiert worde. Innerhalb vo nume 6 Jahr isch der Club komplet abgstürtz u zwar isch er vo der erschte Spilklass i di füfti Spanischi liga abgrütscht. I der Saison 2007/08 isch der Club wider i d Trecera Division ufgstige, wo me i der Gruppe 1 der erschti Platz beleit het. I de Playoff-Spiil gäge Atlètico Monzón isch me Siigrych blibe u het nach nur eier Saison i der vierte Liga der Ufsig i d Segunda Division B gschaft. Syt der Saison 2010/11 spilt der Verein under em Name "S.D. Campus Stellae" i der Preferente Autonómica der füfte spanische Liga. Am Ändi vo der Saison 2011/12 isch der Verein als galicische Meischter i di vierti Liga ufgstige. 2013 het me du di nächsti Hürde gno u me isch i d Segunda B ufgstiege. Syt em Abstig i der Saison 2015/16 spilt der SD Compostela i der Tercera Division.

## Bekannti ehemaligi Spiler

*  Vladimir Gudelj
*  William Amaral de Andrade
*  Adriano Teixeira
*  Ljuboslaw Penew
*  Bent Christensen Arensøe
*  Stephane Pignol
*  Kostas Salapasidis
*  Said Chiba
*  Juan Viedma
*  Peter Hoekstra
*  Christopher Ohen
*  Daniel Baston
*  Dmitri Radtschenko
*   Maikel
*   Gonzalo García García
*  Changui
*  Pinillos

## Bekannti ehemaligi Trainer

*  Andoni Goikoetxea
*  Fernando Vázquez
Monroe (Wisconsin)

**Monroe** isch e Stadt (mit em Status „City“) und Verwaltigssitz vom Green&nbsp;County im US-amerikanische Bundesstaat Wisconsin. Im Jahr 2010 het Monroe 10'827 Ywohner gha.

D Stadt und s County sind im ganze Land für iri Chääsprodukt bekannt. So träit d Stadt de Spitzname *Schwiizer Chäs-Hauptstadt vo den USA*. I de 40er Jahr vom 19. Jahrhundert sind di erste Schwiizer i das Gebiet cho und hend Schwiizer Chääs produziert. Syt 1914 finded i jedem grade Jahr d *Cheese Days* statt.

## Geografie
Monroe liit in ere üppige Hügellandschaft ganz im Süde vo Wisconsin, nume 11,6&nbsp;km nördlich vo de Gränze zu Illinois. De am Mississippi glägni Schnittpunkt vo de drü Bundesstaate Wisconsin, Iowa und Illinois liit 90,6&nbsp;km westlich.

Di geografische Koordinate vo Monroe sind 42°35′56″ nördlicher Breiti und 89°38′28″ westlicher Längi. S Stadtgebiet erstreckt sich über e Flächi vo 12,51&nbsp;km².

## Weblink

* Offizielle Website
* Handelskammer von Monroe
* city-data.com - Monroe, Wisconsin

## Einzelnachwys
William Harrison Martin

Dr **William Harrison Martin** (23. Mai 1823 bi Efaula, Alabama; † 3. Hornung 1898 bi Hillsboro, Texas) ìsch a àmerikànischer Politiker gsìì. Ar ìsch vu 1853 bis 1857 Mìtglìed gsìì vum Senàt vum Texas, un hàt vu 1887 bis 1891 dr Bundesschtààt Texas ìm US-Repräsentàntahüs vertratta.

## si Lawa un sina Kàrriar
Dr William Harrison Martin ìsch àm 23. Mai 1823 bi Efaula, ìm Südoschta vum Bundesstààt Alabama, uf d’ Walt kumma. Ar ìsch ìn sim Haimetstàdt ìn d’ äffentliga Schüala gànga. Ar hàt schpeeter Racht àm Troy State College gstudiart. Ar ìsch dernoh àls Rachtsànwàlt züagloo worra un hàt ààgfànga, àls Ànwàlt z’ schàffa. Ànna 1850 hàt ar ìns Texas gwàndelt, wo-n-'r witter àls Ànwàlt gschàfft hàt. Glichzittlig hàt ar sina politischa Kàrriar ààgfànga, àls Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtäi. Vu 1853 bis 1857 ìsch’r Mìtglìed gsìì vum Senàt vum Texas fìr d’ Kàntona Freestone, Limestone, Henderson un Navarro. Àm Ààfàng vum Sezessionskriag hàt’r a Kompànie fìr s’ Heer vu da Konfederierta Schtààta ufgschtällt. Schpeeter hàt’r ìm Heer bdiant àls Soldat unter dr Laitung vum Robert E. Lee, un ìsch ìm Àwril 1864 àls Major gfäärdert worra. Ar hàt bis 1895 àn àlla Schlàchta vum Lee mìtgmàcht. Ar ìsch àui doo gsìì, àls dr Lee ìm Appomattox Court House kàpitüliart hàt. 

Noh-n-em Kriag hàt dr Martin àls Ànwàlt z’ Athens gschàfft. Ànna 1872 ìsch’r Beziarksschtààtsànwàlt worra fìr d’ Kàntona Kaufman, Henderson, Smith un Anderson. Noh-n-em Rucktrìtt vum Àbgeordneta John Henninger Reagan, wo àls Senator gwählt worra gsìì ìsch, ìsch dr Martin àn dr Nàchwàhl àls si Nohfolger ìm US-Repräsantàntahüs gwählt worra. Ar hàt àlso àb em 4. Novamber 1887 d’ zwaita Wàhlbeziark vum Texas vertratta. Ar ìsch nochamol gwählt worra un ìsch bis àm 3. März 1891 ìm Kongress blìewa. Noh-n-em And vu sinera Àmtszitt hàt dr Martin nochamol z’ Athens àls Ànwàlt gschàfft. 

Dr William H. Martin ìsch àm 3. Hornung 1898 uf sim Bsìtz bi Hillsboro ìm Texas gschtorwa. Ar ìsch àui z’ Hillsboro beardigt worra.

## Literàtür
* 

## Externa Links

* Dr William Harrison Martin ìn dr Legislative Reference Library of Texas (änglisch)
Liste der Präsidenten der Vereinigten Staaten

Uf dere **Lischte vu de Presidänte vo den USA** sind alli Staatscheffe us de Gschicht vo den USA ufgfüehrt. Näbst de Presidänte syt Inchraftträtte vo de US-amerikanische Verfassig vo 1789 sind au die entsprächende Vizepresidänte verzeichnet.

## Lischte
### Vom Unabhängigkeitschrieg bis zum [[Sezessionskrieg|Sezessionschrieg]] (1789–1861)

### Vom Sezessionschrieg bis zum [[Zweiter Weltkrieg|Zwäite Wältchrieg]] (1861–1945)

### D'Zyt nach em Zwäite Wältchrieg (syt 1945)

## Farblegände

## Literatur
* Peter Schäfer: *Die Präsidenten der USA in Lebensbildern*, Komet, 2. Auflage, Köln 2005 ISBN 3-89836-450-X
* Klaus-Jürgen Matz: *Wer regierte wann? Regententabellen zur Weltgeschichte. Von den Anfängen bis zur Gegenwart*, dtv, 5. Auflage, München 2001 ISBN 3-423-32523-2

## Weblink

* Frank Freidel/ Hugh S. Sidey: The Presidents of the United States
* Robert S. Summers: POTUS: Presidents of the United States
* http://www.amerikanische-praesidenten.de
Hans Gerny

Dr **Hans Gerny** (* 26. Juni 1937 z Oute; † 19. Jänner 2021 z Bärn) isch vu 1986 bis 2001 chrischtkadolische Bischof vu dr Schwyz gsii.

## Lääbe
Dr Hans Gerny isch noch em Theologiestudium an dr Chrischtkadolisch-theologische Fakultet vu dr Universitet Bärn Vikar z Möhlin an dr St.-Leodegar-Chilche un derno Bfaarer z Wegenstetten-Hellikon-Zuzgen (1962–1971), z Baden-Brugg (1962–1965) un z Basel an dr Predigerchilche (1971–1986) gsii. Am 9. Juni 1986 isch er z Biel zum Bischof gwehlt wore un het am 26. Oktober 1986 in dr Stadtchilche St. Martin z Oute dur dr Erzbischof vu Utrecht Antonius Jan Glazemaker d Bischofswei empfange. Anne 2001 het er en Ehredokter vu dr Chrischtli-Theologische Akademy vu Warschau iberchuu. Dr Gerny isch bis zue sym Dod Mitglid im Zäntraluusschuss vum Ekumenische Rot vu dr Chilche gsii.

In syre Amtszyt isch d Frauenordination in dr Chrischtkadolische Chilche vu dr Schwyz gsii. Sy Aalige isch gsii, die Frog in dr Chilche vu dr Utrechter Union z dischpetiere zum e Chilchespaltig z verhindere.

## Schrifte
* *Predigt auf dem Marktplatz! Hirtenbriefe 1987–2001.* Christkatholischer Schriftenverlag, Basel 2001, ISBN 3-9522331-0-2.

## Weblink
* Unser ehemaliger Pfarrer, Bischof em. Hans Gerny, ist verstorben, Websyte vu dr Chrischtkadolische Chilchgmai Baasel-Stadt, 21. Jänner 2021
* Bischof emeritus Dr. theol. h.c. Hans Gerny verstorben, kath.ch, 21. Jänner 2021
Gavriel Pinson

Dr **Gavriel Pinson** (* 1956) isch e Schwyzer Bolitiker un Bresidänt vu dr Bartei vu dr Arbet (PdA). 

Dr Pinson schafft as Hailpedagog un Familietherapeut. Är het si scho in dr 1970er Johr as Kommunischt engaschiert. In d PdA isch er anne 1994 yydrätte un dodmol au Kantonalsekretär vum Parti Ouvrier Populaire (POP), dr Waadtländer Sektion vu dr PdA wore. Am 26. Jänner 2012 isch er uf em kantonale Kongräss z Nyon zum Bresidänt vum POP Waadt gwehlt wore. Anne 2013 isch er as Noofolger vum Norberto Crivelli zum Bresidänt vu dr PdA Schwyz gwehlt wore.

## Weblink
* Interview mit em Gavriel Pinson uf pda.ch (22. Juli 2014)
* Ja, links der SP hat es Platz ! uf pda.ch (3. Oktober 2013)

## Fueßnote
Liste der Personenbahnhöfe in Baden-Württemberg

D **Lischtè vo dè Personèbaanhööf z Baddè-Württèbärg** wyst alli Baanhööf un Haltepüngt z Baddè-Württèbärg, wo aktuèll vum Schinnèpersonèfèrnvokeer (SPFV) odder Schinnèpersonènaavokeer (SPNV) bediènt wörrèd. S wörred ußerdèm d Baanhofskategory (wenn dè Baanhof dè DB Station&Service ghört), d Aazaal vo dè Baanschteiggleis, diè zuèghörigi Gmeind, diè aaligèndè Strèggè un d Art vo dè Bedrybsschtell aagää.

## Legändè
D Lischtè isch wiè folgt unterdeilt:

* *Bf-Nr*: Dõ wörd bi Baanhööf vo dè Dütschè Baan diè intèrni Baanhofsnummèrè aagää. Bi Baanhööf vo anderè Gsellschaftè wörd dè jewylige Bedryber aagää.
* *Station*: Dõ wörd dè aktuèlle Nammè vum Baanhof odder Haltepungt gmääß èm Bedrybsschtellèvozeichnis aagää.
* *Kat.*: D Spaltè zeigt bi Stationè vo dè DB diè gegèwärtigi Baanhofskategory aa.
* *FV*: Station vum Fèrnvokeer (Intercity-Exprèss, EuroCity, Intercity)
* *RV*: Station vum Regionalvokeer (Interregio-Exprèss, Regional-Exprèss, Regionalbaan, Brivatbaanè)
* *S*: Station von èm S-Baan-Sischteem
* *Gl.*: Dõ wörd d Aazaal vo dè Baanschteiggleis vum Baanhof aazeigt.
* *Gmeind*: Dõ wörd d Gmeind uffgfüürt, wo dè Baanhof stòt.
* *Art*: Dõ wörd d Art vo dè Bedrybsschtell widdergää, also dè Baanhof (*Bf*), Baanhofsdeil (*Bft*) odder Haltepungt (*Hp*).
* *Streggi*: Strèggi, wo im Personèvokeer bedribbè wörd un dè Baanhof draa lyt.

## Stationè
### A

### B

### C

### D

### E

### F

### G

### H

### I

### J

### K

### L

### M

### N

### O

### P

### R

### S

### T

### U

### V

### W

### Z

## Weblinggs
Schweizerische Landesausstellung 1939

D **Landesusstellig von 1939** (au **Landi 39**) isch di viert gsi und het z Züri stattgfunde. D Eröffnig isch am 6. Mai gsi und si isch bis und mit 29. Oktober gange.

Ursprünglich het d Landi im 1933 selle stattfinde. Si isch dann erscht uf 1936 und dann no einisch uf 1938 verschobe worde und het dann 1939 stattgfunde. S Organisationskomitee (OK) isch im Februar 1936 bild worde, so dass d Vorbereitige numme 2 1/2 Johr duured hend. D Gsamtleitig vo de Landi het de Armin Meili gha.
S Fäschtgländ sind verschidnigi Matte und Plätz im untere Seebecki vom Zürisee gsi. A de Eröffnigsfiir am 9. Mai 1939 hend 49'000 Lüt teilgnoh und d Eröffnigsred het de damalig Bundespräsident, de Philipp Etter ghalte.
Während de Landi hets nebe alle mögliche Attraktione au Konzert geh, Theaterufführige und au s Eidgnössisch Trachtefäscht isch in de Landi integriert gsi. Zudem hets en eigedi «Landi-Schwinget» geh und am 23. August es Seenachtsfäscht mit grossem Füürwerch.

## Literatur
* Gottlieb Duttweiler (Hrsg.): *Eines Volkes Sein und Schaffen. Die Schweizerische Landesausstellung 1939 Zürich in 300 Bildern.* Zürich 1939.
* Robert Naef: *Landi*, Verlag Ringier,  Zürich 1979, ISBN 978-3858591043
* R. Keller (Redaktionelle Bearbeitung): *Schweizerische Landesausstellung 1939 Zürich. Offizieller Führer mit Ausstellungsverzeichnis und Orientierungsplan.*
* Julius Wagner (Hrsg.): *Festliche Landi*, Verkehrsverlag, Zürich 1939.
* Julius Wagner (Hrsg.): *Das goldene Buch der LA 1939*. Verkehrsverlag, Zürich 1939.
* *Die Schweiz im Spiegel der Landesausstellung 1939*, (zwei Bände), Atlantis Verlag, Zürich 1940.
* Zwei Extraausgaben des Tages-Anzeigers zur Landesausstellung vom 6. Mai 1939.
* *Plakatwettbewerb für die Landesausstellung 1939.* In: *Das Werk: Architektur und Kunst = L'oeuvre: architecture et art,* Bd. 25, 1938, S. 29–32 (Digitalisat).
* Hans Schmid: *Vom Bau der Landesausstellung Zürich 1939.* In: *Das Werk: Architektur und Kunst = L'oeuvre: architecture et art,* Bd. 26, 1939, S. 1–12 (Digitalisat).

## Weblink

* Dossier «Landi 39» bi NZZ Online
* Alt-Züri: Informatione und Bilder zu de Landesusstellig 1939
* Landi 39 uf Stadt-Zürich.ch
* 
* Kurzfilm der NZZ zur Landi bi YouTube
* Usführlichi Beschribig vo de Höhestrass
* Sämtlichi Wandbildwerk vo de «Landi 39» uf mural.ch
Chablais

Als **Chablais** (vom latinische *caput lacus* «Haupt vom [Gämfer]see») wird s Gebiet südlich und östlich vom Gämfersee bezeichnet.

## Geografii
De grösseri westlichi Teil vom Chablais – s Seeufer um d Städt Thonon-les-Bains und Évian-les-Bains und s Yzugsgebiet vom Fluss Dranse – ghört zum französische Département Haute-Savoie. De schwiizerischi Aateil, wo vo de Rhone durflosse wird, setzt sich us em Walliser Bezirk Monthey und em Waadtländer Bezirk Aigle zäme.

Geografisch ghört s Chablais zu de Savoyer, Friburger und Bärner Alpe. Mit 3257&nbsp;m bildet d *Haute Cime* vo de Dents du Midi im Walliser Teil vo de Savoyer Alpe di höchsti Erhäbig.

De französischi Teil vom Chablais wird syt 2012 vo de UNESCO under em Marggename Geopark Chablais als UNESCO Global Geopark uszeichnet.

## Wiigebiet
S Chablais as Wiigebiet erstreckt sich uf de rächte Site vo de Rhone, vom Gämfersee bis uf Bex und ghört zum Kanton Waadt. Bekannti Ortschafte vo de Wiiregion Chablais AOC sind: Villeneuve, Yvorne, Ollon, Bex und Aigle mit em Wiibaumuseum im Schloss.

## Weblink

* 
* 
* Région Chablais s Webportal vom schwiizerische Chablais

## Einzelnachwys
Immensee

**Immisee** isch en Ortschaft, wo zum Bezirk Chüsnacht im Schwiizer Kanton Schwyz ghört. Under em Titel «Immensee» gits au e Nowälle vom dütsche Schriftsteller Theodor Storm, wo aber nüüt mit dem Ort z tue het.

## Geografy
 
S Dorf Immisee liit ybettet zwüsched de Rigi-Nordflangge und de Halbinsle Chieme anere Bucht vom Zugersee uf ere Höchi vo 

## Bevölkerig
* Religion: rund 64 % römisch-katholisch, 10 % reformiert
* Usländeraateil: 4,92 % (2012)

## Gschicht
Immisee isch zum erste Mal im Jahr 1048 als *Imisee* erwähnt worde, 1260 denn als *lacus Ymmois*. De Name stammt vom Ritter *Immo vo Buonas*, wo hie am Zugersee s Fischeryyrächt bsässe het. Berüehmt worden isch au di Hohli Gass, wo s Dorf mit Chüsnacht verbindet. I de Hohle Gass söll luut Saag im Jahr 1307 d Ermordig vom Landvogt Hermann Gessler dur de Wilhälm Täll stattgfunde ha. 1638 isch a dere Stell es Heilig Hüsli buut worde, hüt bekannt als Tällskapälle.

1729 isch d Kaplany Immisee gründet worde. Bim Franzosenyfall 1798 hend z Immisee Kämpfe gäge d Franzose stattgfunde und 20 Iiwohner sind deby gfalle. 1847 hets au no Scharmützel im Sonderbundschrieg gä.

Vo de Verchehrsentwicklig isch de Durchfahrtsort Immisee bsunders betroffe gsi. 1852 isch s erste Dampfschiff uf em Zugersee verchehrt. 30 Jahr spöter, 1882, isch die Gottertverbindig zu de Aargauische Südbahn i de Station Immisee verwirklicht worde. Bis 1937 isch de Autoverchehr no dur di Hohli Gass grollt, sythär isch die Sehenswürdigkeit im Bsitz vo de Schwiizer Schueljuged dur ne Umfahrigsstrass entlastet.

Berüehmt isch au s Missionshuus Bethlehem und s Gymnasium vo Immisee. 1896 het de savoyische Priester Pierre Barral s Missionshaus Bethlehem gründet. Ab de 1920er Jahr het d Missionsgsellschaft vo det uus katholischi Missionar uf Afrika, Asie und Latiinamerika entsändet.

## Weblink

* Porträt vo Immisee
*
Liste der Mitglieder des Grossen Rates des Kantons Aargau in der Wahlperiode 2021–2024

I de **Lischte vo de Mitglider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2021–2024** sind alli Grossröt ufgführd, wo bi de Wahle am 18. Oktober 2020 i de Grossi Rot vom Kanton Aargau gwählt worde sind. Rücktritt und d Nachfolgende sind ineme witere Abschnitt verzeichned.

## Bi de Gsamterneuerigswahl gwählti Mitglider vom Grosse Rot
*Aamerkig: Am 18. Januar 2021 het d CVP Aargau de Name gwächsled und heisst jetzt «Die Mitte Aargau». Glichzitig isch d Fusion mit de BDP vollzoge worde. Wil d Grossröt vo de noie Partei no als Mitglider vo de CVP gwählt worde sind und bi de konstituierende Sitzig vom Grosse Rot no CVPler si gsi, sind si i dere Lischte no de CVP zuegordned.* 

## Während de Legislaturperiode 2021–2024 usgschideni und nochegrückti Mitglieder

## Lueg au
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2025–2028
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2017–2020
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2013–2016
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2009–2013

## Weblink
* https://www.ag.ch/app/wahlen/grw2020/output/portraits_alle.html Ergebnisse Grossratswahlen 2020, Kandidatinnen und Kandidaten 2020 auf der Website des Kantons Aargau

## Einzelnochwis
Uluru

De **Uluru** (Pitjantjatjara: *Uluṟu*) [] isch en Inselbärg i de zentralaustralische Wüesti, wo sich ungfähr 350&nbsp;m über sys Umland erhebt. Früehner isch er au under sym änglische Kolonialname *Ayers Rock* bekannt gsi.

Ufgrund vo synere spirituelle Bedüütig für d Traumzyt-Erzählig isch er für lokale Aborigines, d Anangu, als Heilige Bärg. Wil er als eis vo de bekannteste Wahrzeiche vo Australie jedes Jahr hunderttusigi Bsuecher aazieht, gits en Interässekonflikt zwüsched de Anangu und Touriste. D Aborigines hend deby es Verbot vo Bärgbestygige duregsetzt. Es gilted syt em 26. Oktober 2019.

De indigeni Name *Uluru* isch bis i d 1990er Jahr usschliesslich vo de Aborigines bruucht worde. Bis zu dem Zytpunkt isch bi de europäischstämmige Australier und usserhalb vo Australie d Bezeichnig *Ayers Rock* üeblich gsi.

## Weblink

* Websyte vom Uluṟu-Kata Tjuṯa National Park

## Einzelnachwys
Regina Jonas

D **Regina Jonas**, eigetlich *Regine Jonas* (gebore am 3. August 1902 z Berlin; gstorbe am 12. Dezämber 1944 im KZ Auschwitz-Birkenau) isch e dütschi Rabbineri und di ersti Frau wältwyt gsi, wo zur Rabbineri ordiniert worden isch und i dem religiösen Amt tätig gsi isch. Si het i de 1930er bis 1940er Jahr i merere Berliner Synagoge prediget und isch au nach irere Deportation is Ghetto Theresienstadt det i Gfangeschaft tätig gsi.

Ire brueflichi Wärdegang het d Regina Jonas ine Position brunge, wo bis anhii usschliesslich Manne vorbehalte gsi isch. Das het im dütsche Judetum vo de 1930er Jahr für intensivi intärni und öffentlichi Usenandersetzungi gfüehrt, wo aber nume spärlichi Spure hinderlaa hend. Bis 1991 isch d Rabbineri Jonas fast vergässe gsi.

Vo de Regina Jonas sälber existiered nume wenigi Text. Ire Nachlass isch Aafang vo de 1990er Jahr ime ostdütsche Archiv vo de i den USA läbende evangelische Theologin Katharina von Kellenbach entdeckt und vo de jüdische Theologin Elisa Klapheck als Edition und Biografii zuegänglich gmacht worde. 2017 isch denn no i de Israelische Nationalbibliothek e Brief us em Dezämber 1938 vo de Regina Jonas a Martin Buber gfunde worde. I dem Brief schrybt sie über ire Wunsch z uszwandere und fragt ihn nach Möglichkeite, als Rabbineri z Palästina z wirke.

## Weblink

* Evelyn Adunka: ''Die weltweit erste Rabbinerin. Regina Jonas''. Buchrezension, Hagalil.com
* Aryeh Dayan: ''A forgotten myth''. HaAretz,  25. Mai 2004 (englisch)
* 
* Rachel Monika Herweg: ''Regina Jonas (1902–1944)'', Hagalil.com
* Elisa Klapheck: Auszug aus der englischen Übersetzung: ''Regina Jonas. Die weltweit erste Rabbinerin'' (PDF; 629 kB)
* Mirjam Lübke: Fräulein Regina Jonas: Kann die Frau das rabbinische Amt bekleiden? Buchbesprechung
* Pamela Nadell: *Jonas, Regina*. In: Encyclopaedia Judaica. Michael Berenbaum und Fred Skolnik (Hg.) Band 11, 2. Auflage, Macmillan Reference USA, Detroit 2007, S. 394 – Gale Virtual Reference Library (englisch)
* Sybil Sheridan: ''History of Women in the Rabbinate: A Case of Communal Amnesia''. Lecture on BET DEBORA – European Conference of Women Rabbis, Cantors, Scholars and all Spiritually Interested Jewish Women and Men, 13. Mai 1999 (englisch)
* Iris Weiss: ''Regina Jonas: Zwischen Tradition und Aufbruch''. Hagalil.com

## Einzelnachwys
Luftschiff

Es **Luftschiff** isch e länkbars Luftfahrzüüg, dem sy Uftriib uf aerostatische Chräft berueht und wo en eigni Aatriibseinheit het. D Hauptiisatzgebiet vo hütige Luftschiff sind touristischi Rundfahrte, Luftwärbig, Überwachigs- und mängisch au Forschigsufgabe.

D Ära vo de Luftschifffahrt het im 19. Jahrhundert aagfange und het i der erste Hälfti vom 20. Jahrhundert ire Höhepunkt erreicht. Luftschiff sind d Pionier vo de zivile Luftfahrt. Si sind d Verchehrsmittel vo de erste Luftfahrtgsellschafte und au di erste Luftfahrzüüg gsi, wo Passagier im Liniedienst ohni Zwüschestopp übere Atlantik beförderet hend. Grossi Luftschiff hend im Erste Wältchrieg aagfange, militärischi Iisätz z übernää. Me het Luftschiff im Chrieg für de Persone- und Güetertransport iigsetzt. Zuedäm sind si damals Langstreckeufklärer und di einzige Luftfahrzüüg gsi, wo e grösseri Bombelast hend chönne träge. Spöter hend si Konvoi vor findliche U-Boot gschützt und de Luftruum überwacht.

Di grosse Luftschifftype vo dere Zyt sind aber lang nume ime prototypische, unsichere Zuestand gsi. So isch es immer wider zue Unglück cho. D Luftschifftechnology isch erst wirklich gryyft, wo d Luftschiff am Aafang vom Zweite Wältchrieg im militärische Bereich und im Persone- und Güeterverkehr zum grosse Teil dur di nüüi Flugzüügtechnik verdrängt worde sind. 

## Weblink

* Pilot und Luftschiff
* Luftschiff Index (englisch)
* Luftschiffharry.de – Arbeitskreis Marine- und Heeres-Luftschiff sowie Seeflieger-Geschichte
* Die Luftschiffe der Bauart Zeppelin
* Luftschiffseiten.de
* Die jüngste Geschichte des Luftschiffbaus – ein Artikel von Dr.-Ing. P. Schuster aus den 1920er-Jahren
* Loftycruiser GmbH & Co. KG – deutsche Studie eines Kreuzfahrtluftschiffprojektes
* earlyaviator.com – Sammlung von Abbildungen früher Luftschiffe
* Die Geschichte der Luftschiffe – ein kurzer Abriss vom ersten unbemannten Heißluftballon bis zum modernen Luftschiff.
Arabischer Wolf

Der **Arabisch Wolf** isch d Form vom Wolf, wo uf der Arabische Halbinsle verbreitet isch. Me het lang gmeint das der Arabisch Wolf e eigeti Underart isch, uf Latinisch *Canis lupus arabs*. Aktuell wird d Population wider em Eurasisch Wolf (*C. I. lupus*) zuegortnet.

## Merkmal
Der Arabisch Wolf isch mit nur 18 – 20 Kilo di liechtischti Form vom Wolf u isch ou di chlynschti Form. Är het es churzes, dünns u meischtens bruuns Fäll u grossi Ohre.
## Vorcho u Läbeswys
Der Arabisch Wolf isch im Wüeschtegebiet uf der Arabische Halbinsle (ds Saudi-Arabie, ds Jeme u ds Oman) sowi i de nordweschtlech agränzende Wüeschtegebiet ds Syrie, ds Jordanie u ds Israel heimisch.

Är gilt als starch bedroht. Us de meischte Gebiet vo sym ehemalige Verbreitigsgebiet isch är hüt ufgrund vo der heftige Nachstellig verschwunde.

Was d Ernährig betrifft, isch der Arabisch Wolf nid wählerisch. Syni Choscht setzt sech vor allem uf Küder, Aas u Fäldfrücht zäme, glägendlech rysst är ou mal Gazälle, Hase, Steiböck oder Huustier.

E Analyse vo der Zämesetzig vo 777 Kotprobene i der südleche Negev-Wüeschti het ergä, dass 51,4% vo de Probe pflanzlechi Narig, 37,2% mönschleche Küder u 62,5% Haar vo Chuekadaver (Shalmon 1986) enthalte hei. Nume 6,3% vo de Kotbrobe hei Heimischi Söigetier wi Gazälle u Hase drinne gha. Zudäm ghöre chlyni Nagetier zum Büütespecktum vom Wolf.

## Literatur

* S. Biquand u. a.: *Fishes as a diet of wolf (Canis lupus arabis) in Saudi Arabia* (änglisch: ,Fische als Narung des Wolfes (…) in Saudi-Arabien’). In: *Mammalia,* 58. Jg., Nr. 3, 1994, ISSN 1864-1547. S. 492–494. 

## Weblink

## Quelle
Maurice Zermatten

De **Maurice Zermatten** (* 22. Oktober 1910 z Saint-Martin, Wallis; † 11. Februar 2001 z Sitte) isch en Schwiizer Schriftsteller gsi.

Er häd vor alem über s Wallis gschribe. I sine Gschichte isch es um Mänsche gange won im traditionelle Wallis gläbt händ, wo di mäischte Puure gsi sind. Hüfig ischs dänn um Gränzsituatione gange, seigs us moralischer Sicht oder us de Sicht vo der Religion. Sin erste Roman *Le coeur inutile* isch 1936 usecho; spöter häd er *La Colère de Dieu* (1940), *Christine* (1944) und *La Porte blanche* (1973) gschribe.

Er häd literaturkritischi Wärch über Schwizer Autore gschribe, under anderem über de Charles Ferdinand Ramuz, de Gonzague de Reynold und de Léon Savary. De Zermatten häd au d Chinderbüecher vo de Selina Chönz und em Alois Carigiet uf französisch übersetzt.

## Priis
* Einzelwerkspriis vo de Schwizerische Schillerstiftig (1938 und 1946)
* Priis vo der Welti-Stiftig für s Drama (1951) für *Isabelle de Chevron*
* Gottfried-Keller-Priis (1959)

## Weblink
* 
* 
* Literatur vom Maurice Zermatten im Katalog vo der Schwizerische Nationalbibliothek
Iller

D **Iller** isch en rächte Näbefluss vo de Donau. Ire latinische Name isch *Hilaria* oder au *Hilara*. D Bezeichnig chunnt vo de Kelte und stammt vom Wort *ilara* für ‚eilig‘; spöter isch de latinischi Begriff *hilaris*, wo mit ‚heiter, fründlich‘ übersetzt wärde cha, zur Dütig anezoge worde. I de latinische *Vita vom [[Magnus von Füssen|Heilige Magnus]]* wird de Name so düüted, dass si fründlich gnännt wird, grad wil si als wilde Bärgfluss das nid isch.
Zur bessere Läsbarkeit wird de Flussname mängisch i Atlante und uf Straßeschilder **Jller** gschribe.

De 147 Kilometer langi Fluss entstaht us de Bäch Breitach, Stillach und Trettach am Illerursprung bi Oberschdorf im Landchrais Oberallgai. Er mündet bi Ulm i d Donau. Gmässe a sym Iizugsgebiet vo 2152&nbsp;km² isch dr Abfluss vom Gebirgsfluss groß. Syni Wasserfüehrig vo 70,9&nbsp;m³/s übertrifft die vo de Donau dütlich, wo am Zämefluss nur 53&nbsp;m³/s anefüehrt und demit hydrologisch als Näbefluss vo dr Iller gälte chönnti; mit dere Wasserfüehrig liit d Iller i de Liste vo de bayerische Flüss uf em sibte Platz und z Bade-Württebärg uf Platz füüf. 

Vom spate 3.&nbsp;Jahrhundert bis öppe 488 n. Chr. isch si Bestandteil vom römische Verteidigungssystem Donau-Iller-Rhy-Limes gsi. Scho i de Römerzyt het me d Iller ab Kempte, damals Cambodunum, mit Flöße befahre. De Großteil vo irem Lauf bis churz vor Ulm het s Gwässer bis 1821 di chilerächtlich bedütsami Gränze zwüsche de Bistümer Konschdanz und Augschburg bildet.

## Literatur
* Franz X. Bogner: *Allgäu und Iller aus der Luft.* Theiss-Verlag, Stuttgart 2009, ISBN 978-3-8062-2236-4.
* Otto Kettemann, Ursula Winkler (Hrsg.): *Die Iller. Geschichten am Wasser von Noth und Kraft.* 2. erweiterte Auflage, 2000, ISBN 3-931915-05-0.
* Peter Nowotny: *Die Iller und ihr Tal. Liebenswerter Lebensraum zwischen Alpen und Donau.* Verlag Eberl, Immenstadt 1999, ISBN 3-920269-08-X.

## Weblink

* Iller-Radweg
* Illerursprung

## Einzelnachweis