open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frauenkappelen

**Frouechappele** (amtlech *Frauenkappelen*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Frouechappele ligt zwüsche Woouesee u Gäbubach. D Gmeindsflächi bsteit us 42,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 41,1 % Waud, 7 % Sidligsflächi u 9,8 % süschtigi Flächi. 

## Gschicht
Frouechappele isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1158 aus *Capela*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Loupe ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6,9 % gläge.

## Religion
76,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 11,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 22,7 %, CVP 2,0 %, EVP 1,2 %, FDP 8,3 %. GLP 5,4 %, GP 10,3 %, SP 14,0 %, SVP 30,0 %, Suschtigi 6,1 %.

Gmeindspresidänt vo Frouechappele isch dr Markus Kämpfer (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1280 Ywohner 94,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,5 % Französisch u 0,6 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Frouechappele ghört zum Hochalemannisch.

## Bilder

Datei:Wohleibrügg mit Wohlen01.JPG|Wolei-Brügg über dr Woouesee
Datei:2012-07-18-Regiono Arbergo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 003.JPG|Dorfiigang vo Frouechappele 
Datei:2012-07-18-Regiono Arbergo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 004.JPG|Traditionelle Chornspicher
Datei:2012-07-18-Regiono Arbergo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 018.JPG|Chiuche
Datei:2012-07-18-Regiono Arbergo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 019.JPG|Innenaasicht vor Chiuche


## Literatur
* Ulrich Bellwald: *Frauenkappelen. Kirche und Dorf.* (Schweizerische Kunstführer, Nr. 176). Hrsg. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1975, ISBN 978-3-85782-176-9.

## Weblink

* www.frauenkappelen.ch
* 

## Fuessnote
Freimettigen

**Frimettige** (amtlech *Freimettigen*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Frimettige ligt über em Tau vor Chise, am Weschtfuess vom Churzeberg. D Gmeindsflächi bsteit us 63,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 30,4 % Waud, 5,5 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Chonufinge, Niderhünige, Linge, Diessbech u Hütlige.

## Gschicht
Frimettige isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1282 aus *Vrimuotingen* (1389 *Frimeitingen*, 1411 *Frimentingen*, 1529 *Frimmuttingen*, 1580 *Frymettigen*). Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6,3 % gläge.

## Religion
87,7 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 6,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,4 %, CVP 0,2 %, EVP 13,3 %, FDP 5,0 %. GLP 2,6 %, GP 7,8 %, SP 10,5 %, SVP 30,9 %, Suschtigi 13,3 %.

Gmeindspresidänt vo Frimettige isch dr Arthur Vifian (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,8 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 390 Ywohner 94,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,3 % Französisch.

Dr Dialäkt vo Frimettige ghört zum Hochalemannisch.

## Weblink

* www.freimettigen.ch
* 

## Fuessnote
Frutigen

**Frutige** (amtlech *Frutigen*) isch e Ywohnermiind im Verwaltigschreis Frutige-Nidersimmetal im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Frutige ligt im Chander- un Ängschtligetal. 54,2 % vor Gmiindsflächi si landwirtschaftlech gnutzte Bode, 25,7 % Wald, 3,9 % Sidligsflächi u 16,2 % süschtigi Flächi.

## Gschicht
Frutige isch zum erschte Mal im Jahr 1234 aus *Frutingen* gnennt worde.

Bis zum 31. Dezämber 2009 isch Frutige dr Huuptort vom Amtsbezirk Frutige gsy.

## Ywohner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6,2 % gläge.

## Religion
83 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 6 % si römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergäbnis ggää: BDP 10,3 %, CVP 0,8 %, EVP 11,7 %, FDP 6,1 %. GLP 6,3 %, GP 3,1 %, SP 8,1 %, SVP 39,7 %, Suschtigi 13,9 %.

Gmiindspresidänt vo Frutige isch dr Ruedi Egger (Stang 2013).

## Lüt
* Maria Lauber, Mundart-Schriftstellere
* Christoph Trummer, Musiker und Mundartsänger

## Sprach u Dialäkt
Bir Volchszellig 2000 hii vo de 6661 Ywohner 96,1 % Tütsch aus Houptsprach aaggää, 0,5 % Französisch u 0,3 % Italiänisch.

Dr Dialäkt vo Frutige ghört zum Höchstalemannisch.

## Bilder

Datei:Frutigen-BE.jpg|Frutige
Datei:Frutigen-Sporthalle.jpg|Sporthalle Widi
Datei:Frutigen-Kirche-R.jpg|Reformierti Dorfchiuche
Datei:Frutigen-Kirche-K.jpg|Katholischi Chiuche
Datei:Frutigen-Tellenburg.jpg|Telleburg
Datei:Frutigen-Bruecken.jpg|Kander-Viadukt


## Literatur
* 
* *Ischt net mys Tal emitts. Maria Lauber (1891–1973). Lesebuch.* Hrsg. von der Kulturgutstiftung Frutigland, Zytglogge, Bern 2016.
* *Sammlung Schweizerischer Rechtsquellen.* II. Abteilung: *Die Rechtsquellen des Kantons Bern.* Zweiter Teil: *Rechte der Landschaft.* Band 2: Hermann Rennefahrt: *Das Statutarrecht der Landschaft Frutigen bis 1798.* Aarau 1937 (online).

## Weblink

* www.frutigen.ch

## Fuessnote
Imam-Ali-Moschee (Nadschaf)

D **Imam-Ali-Moschee** () isch e Moschee z Nadschaf im Irak. Si zelt zu de wichdigste Häiligdümer vo de Schiite, wil si glaube, ass dört dr Schwiigersoon und Gusää vom Brofeet Muhammad, dr Ali ibn Abi Talib,  begraabe isch, und dä isch iirem Glaube nooch dr äinzig legitimi Noochfolger vom Mohammed gsi.

## Gschicht
Mä vermuetet, ass d Moschee im Joor 977 zum erste Mol vom Buyid Adud ad-Daula baut worde isch. Si isch aabebrennt, und dr Herrscher vo de Seldschuke, dr Malik Schah I.,  het sä im Joor 1086 wider ufbaut. Spööter het mä d Moschee non e baar Mol umbaut und erwiteret.
Sokollu-Mehmet-Pascha-Moschee

D **Sokollu-Mehmet-Pascha-Moschee** (*Kadırga Sokollu/Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi*) isch e Moschee im Kadırga-Quartiär, wo zum Stadtdail Fatih vo Istanbul ghöört. Si isch e Wärk vom begnaadete osmanische Archidekt Sinan.

D Moschee isch vo öbbe 1567/68 bis 1571/72 entstande. Si het säggs Pfiiler und vier diagonaali Halbkupple. Si isch äins vo de schönste Bischbil von ere glungene Kombinazioon vo dr Baustruktur mit dr Dekorazioon mit Blättli und Moolereie. D Blättli und d Stäiglaasfänster ghööre zu de schönste us dr osmanische Zit. Öbbis Bsundrigs in dere Moschee si zwäi Splitter vom schwarze Meteorit in dr Kaaba z Mekka. 

Dr Sinan het dr Hüügel, wo dr Komplex druf stoot, in si Baublaan iibezooge, und het bim Iigang e Stääge baut, wo dr Höörsaal sich drüüber befindet. D Löösige, won er gfunde het, si komplex und schaffe e groossi rüümligi Homogenidäät, wo dr rächteggigi Grundriss drbii erhalte blibt und d Vertikalidäät bedoont wird, was in dr islamische Archidektuur nöi isch. 

## Galerii

File:Mehmet Pasha Mosque 17.jpg
File:Mehmet Pasha Mosque 19.jpg
File:Sokollu Mehmet Pasha Camii interior.jpg
File:Sokollu Mehmet Pasha Mosque Dome Painting -Sep 2010.jpg
Forst-Längenbühl

**Forscht-Länggebüeu** (amtlech *Forst-Längenbühl*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Forscht-Länggebüeu ligt im obere Gürbetau. D Gmeindsflächi bsteit us 69,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 20,8 % Waud, 7,1 % Sidligsflächi u 2,7 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Blumistei, Gurzele, Tierachere, Übeschi, Üetedorf u Wattewiu.

## Gschicht
Forscht-Länggebüeu isch am 1. Jänner 2007 entstange dur d Fusion vo dr Gmeinde Forscht u Länggebüeu. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört.

Forscht isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1312 aus *silva dicta Forst*, Länggebüeu im Jahr 1493 aus *Lengenbuel*.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,3 % gläge.

## Religion
84,4 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,1 %, CVP 0,9 %, EVP 6,3 %, FDP 4,3 %. GLP 3,1 %, GP 4,8 %, SP 7,2 %, SVP 46,0 %, Suschtigi 14,3 %.

Gmeindspresidänt vo Forscht-Länggebüeu isch dr Kurt Kindler (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 309 Ywohner 98 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,9 % Französisch u 0,2 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Forscht-Länggebüeu ghört zum Hochalemannisch.

## Weblink

* www.forst-laengenbuehl.ch
* 
* 

## Fuessnote
Erlenbach

**Erlenbach** isch de Name vo folgende Ort:

z Dütschland:
* Erlenbach am Main, e Stadt im Landkreis Miltenberg, Bayern
* Erlenbach bei Dahn, e Gmeind im Landkreis Südwestpfalz, Rheinland-Pfalz
* Erlenbach bei Kandel, e Gmeinde im Landkreis Germersheim, Rheinland-Pfalz
* Erlenbach bei Marktheidenfeld, e Gmeind im Landkreis Main-Spessart, Bayern
* Erlenbach (Landkreis Heilbronn), e Gmeind im Landkreis Heilbronn, Bade-Würtebärg

* Erlenbach (Blankenbach), en Ortsteil vo de Gmeind Blankenbach, Landkreis Aschaffenburg, Bayern
* Erlenbach (Elmstein), en Ortsteil vo de Gmeind Elmstein, Landkreis Bad Dürkheim, Rheinland-Pfalz
* Erlenbach (Erbach), en Stadtteil vo Erbach, Odenwaldkreis, Hesse
* Erlenbach (Fürth im Odenwald), en Ortsteil vo Fürth (Odenwald), Kreis Bergstraße, Hesse
* Erlenbach (Hetzerath) en Ortsteil vo de Gmeind Hetzerath (Eifel), Landkreis Bernkastel-Wittlich, Rheinland-Pfalz
* Erlenbach (Kaiserslautern), en Stadtteil vo Kaiserslautern, Rheinland-Pfalz
* Erlenbach (Karlstadt), en Ortsteil vo de Stadt Karlstadt, Landkreis Main-Spessart, Bayern
* Erlenbach (Ötisheim), en Ortsteil vo Ötisheim, Enzkreis, Bade-Würtebärg
* Erlenbach (Radevormwald), en Ortsteil vo Radevormwald, Oberbergische Kreis, Nordrhein-Westfale
* Erlenbach (Ravenstein), en Stadtteil vo Ravenstein, Neckar-Odenwald-Kreis, Bade-Würtebärg
* Frankfurt-Nieder-Erlenbach, en Stadtteil vo Frankfurt am Main, Hesse
* Ober-Erlenbach, en Stadtteil vo Bad Homburg vor der Höhe, Hochtaunuskreis, Hesse

* E ehemoligi Honschaft vo Eitorf im Rhein-Sieg-Kreis, Nordrhein-Westfalen

z Frankriich:
* Erlenbach (Unterelsass), e Gmein im Elsass

i de Schwiz:
* Erlenbach im Simmental, e Gmeind im Kanton Bärn
* Erlenbach ZH, e Gmaind im Kanton Züri

**Erlenbach** isch de Name vo folgende Gwässer:

z Dütschland:
* Erlenbach (Anlauter), Zuefluss vo de Anlauter bi Nennslingen z Bayern
* Erlenbach (Bever) (GKZ: 273624), en Nebefluss vo de Bever bi Radevormwald z Nordrhein-Westfalen
* Erlenbach (Beverbach) (GKZ: 2787326), en Nebefluss vom Beverbach z Nordrhein-Westfalen
* Erlenbach (Donau), en Zuefluss vo de Donau bi Erbach (Donau)
* Erlenbach (Enz), en Zuefluss vo de Enz im östliche Enzkreis
* Erlenbach (Geithebach) (GKZ: 278686), en Nebefluss vom Geithebach z Nordrhein-Westfalen
* Erlenbach (Günz), lingge Nebefluss vo de Günz östlich vo Waldstetten (Günz), Landkreis Günzburg, Bayern
* Erlenbach (Kinzig), Underlauf vom Harmersbach bi Zell im Ortenaukreis, Bade-Würtebärg
* Erlenbach (Kocher), lingge Zuefluss vom Kocher bim Dorf Möglingen (Stadt Öhringen im Hohenlohekreis), Bade-Würtebärg
* Erlenbach (Mindel), en Zuefluss vo de Mindel im bayrische Regierigsbezirk Schwaabe
* Erlenbach (Sulm), en Zuefluss vo de Sulm, wo bi de Gmeind Erlebach i d Sulm mündet
* Erlenbach (Werra), Zuefluss vo de Werra z Gerstungen (Thüringen)

z Frankriich:
* Erlenbach (Giessen), lingge Zuefluss vom Giessen im Elsass

**Erlenbach** isch de Familiename vo folgende Persone:
* Michael Erlenbach (1902–1962), dütsche Chemiker

**Lueg au:**
* Erlbach
* Erlenbach (Begriffsklärung)
Schlacht von Tschaldiran

D **Schlacht bi Tschaldiran** (au **Çaldıran**, Çaldiran, Tschāldirān, , DMG Čāldirān) het am 23. August 1514 in dr Nööchi vo Tschaldiran in Ostanatolie zwüschen em Osmanische Riich under em Sultan Selim I. und de Safawide vom Persische Riich under em Schah Ismail I. stattgfunde. Iire Usgang isch en entschäidende Siig für d Osmane gsi. D Osmane häi drvo brofitiert, ass si Kanoone iigsetzt häi, wääred d Kizilbasch-Soldate vo de Safawide sonigi Waffe as uneerehaft abgleent häi.

## D Folge

Noch dr Schlacht isch dr Sultan Selim I.  bis zur Hauptstadt vo de Safawide Täbris vorgstoosse und het sä erooberet. D Safawide häi iiri Hauptstadt uf Qazvin verläit. 1598 isch denn Isfahan Hauptstadt worde, wo zentraal gläägen isch. Dr Selim I. het Tabris müesse ufgee und dr Fäldzuug abbräche, wil dr Winter cho isch und dä seer hert isch in de Gebirg vo dr hütige iranische Browinz West-Aserbaidschan.

S Osmanische Riich het aber d Heerschaft über Ostanatolie mit wichdige Stedt wie Diyarbakır und Van bhalte. D Gränze wo noch dere Schlacht entstande isch, het sich sidhäär fast nüm gänderet und für hundert Joor si d Safawide käi Bedroig me gsi für d Osmane.

Wo d Osmane gwunne häi, häi sich die kurdische Föidalheere und lokale Fürste uf iiri Site gschlage, sich vo de Safawide abgwändet und de Osmane iiri Loyalidäät versproche. Vo Ostanatolie us häi d Osmane d Kontrolle über en Abschnitt vo dr Siidestrooss gwunne und spööter au Egüpte vo dört us erooberet.

E Hufe vo deene, wo dr Schah Ismail I. understützt häi, si denn us Anatolie gflüchdet. Die turkmenische Stämm, wo no übrig bliibe si, si vo denn aa in dr Defensive gsi und mit iine s Alewitedum. Dr Sultan Selim I. het s orthodoxe Sunnitedum verbräitet und gältet hüte no under de Alewite as umbeliebt. D Safawide si orthodoxi Schiite worde. Wil d Hauptstadt uf Isfahan verläit worden isch, isch s „persische Elemänt“ innerhalb vom Riich gegenüber dr turkmenische Milidääraristrokratii (Kizilbasch) erheeblig versterkt worde. D Vorstellig, ass dr Schah Ismail I. dr *[[Mahdi]]* sig, isch mit dr Niiderlaag vo Tschaldiran verschwunde, und wil dr Ismail dä Status under de Kizilbasch verloore het, si Riwalidääte zwüsche de Stämm usbrochen, won er 1524 gstorbe isch.
## Fuessnoote


## Weblingg
*
Downton Abbey

**Downton Abbey** isch e britischi Kostümdramaserii, wo für e Sänder ITV broduziert worden isch. D Idee und e groosse Däil vo de Dräibüecher stamme vom Julian Fellowes. 2011 isch d Serii ins Guiness-Buech vo de Rekord choo as „d Färnseeserii, wo vo de Kritiker säll Joor am beste bewärtet worden isch“. Die ersti Staffle isch z Groossbritannie im Herbst 2010 gsändet worde und vom 20. Juli 2011 aa z Dütschland uf em Pay-TV-Sänder Sky Cinema. Am 18. Septämber 2011 het die zwäiti Staffle uf ITV 1 aagfange. Die dritti Staffle wird sit em Septämber 2012 z Groossbritannie gsändet. Die dütschsproochigi Free-TV-Premiere vo dr erste Staffle isch am 6. Juli 2012 im Schwizer SRF 1 gloffe.
Z Dütschland isch die ersti Staffle vo dr Serie an de Wienachtsdääg 2012 uf ZDF und ZDFneo zum erste Mol im Free-TV zäigt worde.

## Fuessnoote


## Weblingg
* 
* Offizielli Website vo ITV
Gadmen

**Gadme** (amtlech *Gadmen*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz gsi. Am 1. Jänner 2014 het Gadme mit Innertchiuche fusioniert.

## Geografi
Gadme ligt im Gadmetau östlig vo Innertchiuche im Bärner Oberland a de Strass, wo vom Haslitau über e Suste uf Wasse i Kanton Uri füert. D Gmeindsflächi het vor de Fusion us 9,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 15,2 % Waud, 0,5 % Sidligsflächi u 75 % süschtigi Flächi bestange. D Nachbergmeinde si Ängelbärg im Kanton Obwaude, Wasse u Ggeschenu im Kanton Uri, Obergoms im Kanton Wallis u Gööttanne u Innertchiuche im Kanton Bärn gsi.

## Gschicht
Gadme isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1382 aus *im Gadmen*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Oberhasli ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3 % gläge.

## Religion
83,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 12,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 29,4 %, CVP 0,5 %, EVP 1,0 %, FDP 7,4 %. GLP 3,5 %, GP 6,3 %, SP 13,2 %, SVP 35,7 %, Suschtigi 3,0 %.

Gmeindspresidäntin vo Gadme isch d Barbara Kehrli gsi (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,4 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 272 Ywohner 98,5 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,4 % Französisch.

Dr Dialäkt vo Gadme ghört zum Höchstalemannisch.

## Literatur
* Daniel Wolf, Jost von Allmen: *[[Ernst E. Anderegg]]. Ausgewählte Bauten in der Region Interlaken-Oberhasli.* (Schweizerische Kunstführer, Nr.&nbsp;887/888, Serie 89).&nbsp;Hrsg.&nbsp;Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK.&nbsp;Bern 2011, ISBN 978-3-85782-887-4.

## Weblink

* www.gadmen.ch
* 

## Fuessnote
Gals

**Gaus** (amtlech *Gals*, frz. *Chules*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Gaus ligt zwüsch em Zihlkanal un em Bielersee. D Gmeindsflächi bsteit us 53,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 34,1 % Waud, 7,2 % Sidligsflächi u 4,9 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Gampele, Tschugg u Erlech, La Tène, Cornaux, Cressier u Le Landeron.

## Gschicht
Gaus isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1185 aus *Galles*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Erlech ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 8,5 % gläge.

## Religion
66 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 15,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 21,3 %, CVP 2,5 %, EVP 4,5 %, FDP 5,4 %. GLP 6,4 %, GP 6,7 %, SP 17,2 %, SVP 32,0 %, Suschtigi 4,0 %.

Gmeindspresidänt vo Gaus isch dr Hans Peter Schwab (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,7 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 689 Ywohner 79 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 15,5 % Französisch u 0,3 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Gaus ghört zum Hochalemannisch.

## Literatur
* Luc Mojon: *Die ehemalige Benediktinerabtei St. Johannsen bei Erlach.* In: *Archäologie der Schweiz.* 3, 1980, , S. 126–131, online.
* Andres Moser: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Bern.* Landband 2: *Der Amtsbezirk Erlach, der Amtsbezirk Nidau.* Teil 1. Wiese, Basel 1990, ISBN 3-909164-63-3.

## Weblink

* www.gals.ch
* 

## Fuessnote
Gampelen

**Gampele** (amtlech *Gampelen*, frz. *Champion*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Gampele isch es Strassedorf am Fuess vom Jolimont. D Gmeindsflächi bsteit us 60,5&nbsp;% langwirtschaftlecher Flächi, 25,7&nbsp;% Waud, 8,1&nbsp;% Sidligsflächi u 5,7&nbsp;% süschtigi Flächi. 

## Gschicht
Gampele isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1179 aus *Champion*, 1228 *Champlun*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Erlech ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 14,4&nbsp;% gläge.

## Religion
72,5&nbsp;% vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 12,7&nbsp;% si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 19,7&nbsp;%, CVP 1,5&nbsp;%, EVP 4,8&nbsp;%, FDP 4,5&nbsp;%. GLP 2,3&nbsp;%, GP 5,4&nbsp;%, SP 14,1&nbsp;%, SVP 38,3&nbsp;%, Suschtigi 9,4&nbsp;%.

Gmeindspresidänt vo Gampele isch dr Peter Dietrich (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,4&nbsp;% gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 812 Ywohner 84,9&nbsp;% Dütsch aus Houptsprach aaggää, 11,5&nbsp;% Französisch u 0,6&nbsp;% Italienisch.

Dr Dialäkt vo Gampele ghört zum Hochalemannisch.

## Literatur
* Andres Moser: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Bern.* Landband 2: *Der Amtsbezirk Erlach, der Amtsbezirk Nidau.* Teil 1. Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Wiese, Basel 1998, (Kunstdenkmäler der Schweiz Band 90). ISBN 3-909164-63-3. S.&nbsp;197–221.

## Weblink

* www.gampelen.ch
* 

## Fuessnote
Topkapi

**Topkapi** (vo türkisch *Topkapı* „Kanoonedoor“) bezäichnet:

*e Viertel im Istambuler Stadtkwardier Fatih (Istanbul)
*dr Topkapi-Balast z Istambul 
*ein Stadtdoor in dr Theodosianische Muure
*e Roman vom britische Schriftstellers Eric Ambler
*e Film vom Jules Dassin, wo uf em Roman Topkapi vom Eric Ambler basiert
Gelterfingen

**Gäuterfinge** (amtlech *Gelterfingen*) isch es Dorf i de politische Gmeind Chiuterf im Verwautigschreis Bärn-Mittuland vom Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Gäuterfinge ligt im Gürbetau am Südweschthang vom Bäupärg. D Gmeindsflächi hed us 72 % langwirtschaftlecher Flächi, 22,5 % Waud, 5,2 % Sidligsflächi u 0,3 % süschtigi Flächi bstange. D Nachbergmeinde si bis Endi 2017 Bäup, Gerzesee, Mülidorf, Chiuchetuurne, Rümlige, Choufderf u Toffe gsi.

## Gschicht
Gäuterfinge isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1345 aus *Geltolfingen*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Seftige ghört.

Uf en 1. Jänner 2018 hed Gäuterfinge mit de ehmalige Gmeinde Mülidoorf u Noofle zur nöie Gmeind Chiuterf fusioniert.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,7 % gläge.

## Religion
87,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,4 % si römisch-katholisch gsi (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,2 %, CVP 0,5 %, EVP 0,8 %, FDP 1,6 %. GLP 1,1 %, GP 1,5 %, SP 15,8 %, SVP 54,9 %, Suschtigi 6,6 %.

Gmeindspresidänt vo Gäuterfinge isch bis Endi 2017 dr Daniel Hublard gsi.

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,2 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 250 Ywohner 98,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,4 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Gäuterfinge ghört zum Hochalemannisch.

## Weblink

* 
* chli öpis über Gäuterfinge unger *Geschichte* uf kirchdorf-be.ch

## Fuessnote
Gerzensee BE

**Gerzesee** (amtlech *Gerzensee*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Gerzesee ligt am glychnamige See, am südöschtlige Bäupärg. D Gmeindsflächi bsteit us 68,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 20,3 % Waud, 7,9 % Sidligsflächi u 3,6 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Münsige, Wichtrech, Chiuterf, Mülidorf, Gäuterfinge u Bäup.

## Gschicht
Gerzesee isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1228 aus *Gercentse* (1254 *Gerzinse*, 1259 *Kerzense*, 1265 *Gerzense*, 1299 *Gertzensewe*).

Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Seftige ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,2 % gläge.

## Religion
80,4 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 8,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,3 %, CVP 1,5 %, EVP 1,8 %, FDP 6,8 %. GLP 6,4 %, GP 9,3 %, SP 11,9 %, SVP 38,5 %, Suschtigi 8,5 %.

Gmeindspresidänt vo Gerzesee isch dr Stefan Lehmann (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,1 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 911 Ywohner 97 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 1,5 % Französisch.

Dr Dialäkt vo Gerzesee ghört zum Hochalemannisch.

## Literatur
* Rudolf von Graffenried: *Längmoos 1798-1998*, Bern 1998.
* C. M. Reber: *Gerzensee. Ein Stück alter und neuer Berner Geschichte*. Wyss, Bern 1919.
* Jürg Stuker: *Das alte Schloss Gerzensee*. Privatdruck. Stämpfli, Bern 1958.
* Jürg Stuker: *750 Jahre Gerzensee 1228–1978*. Stämpfli, Bern 1978.
* Rudolf Tschannen: *Gerzensee. Chronik bis Ende 1999*. Gemeindeverwaltung Gerzensee 2000.
* Franz Vollenweider: *Gerzensee*. Haupt (Berner Heimatbücher 111). Bern 1972, ISBN 3-258-02076-0

## Weblink

* www.gerzensee.ch
* 

## Fuessnote
Golaten

**Golate** (amtlech *Golaten*) isch es Dorf ir Gmeind Chaunach im Verwautigs-Chreis Seeland vom Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Golate ligt uf ere Terrasse über em Stausee Niderried un em Zämmefluss vor Saane un Aare. D Gmeindsflächi het bis Endi 2018 us 52,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 23,7 % Waud, 6,8 % Sidligsflächi u 16,9 % süschtigi Flächi bstange. D Nachburgmeinde si Radufinge, Mülibäärg, Wiileroutige, Cherzers u Chaunech gsii.

## Gschicht
Golate isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 983/993 aus *Gulada*, 1277 *Golatun*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Loupe ghört, ab 2010 zum Verwautigs-Chreis Bärn-Mittuland. Uf en 1. Jänner 2019 isch di politisch Gmeind Golate ufghobe u zu Chaunech iigmeindet worde. Golate het drmit i Verwautigs-Chreis Seeland gwächslet. 

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6,3 % gläge.

## Religion
86,7 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,9 %, CVP 1,1 %, EVP 3,5 %, FDP 6,6 %. GLP 5,7 %, GP 6,8 %, SP 4,4 %, SVP 43,5 %, Suschtigi 10,5 %.

Gmeindspresidänt vo Golate isch dr Hansjörg Tüscher gsii (Stang 2018).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,1 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 331 Ywohner 94,3 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,3 % Französisch.

Dr Dialäkt vo Golate ghört zum Hochalemannisch.

## Biuder

2012-07-18-Regiono Arbergo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 237.JPG|Restaurant «Hirsche»
2012-07-18-Regiono Arbergo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 235.JPG|Buurehüüser
2012-07-18-Regiono Arbergo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 232.JPG|Ortszentrum


## Weblink

* www.golaten.ch
* 

## Fuessnote
Gondiswil

**Gummiswiu** (amtlech *Gondiswil*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Gummiswiu. D Gmeindsflächi bsteit us 68,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 24,9 % Waud, 6 % Sidligsflächi u 0,5 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Huttu, Ousu, Madiswiu, Reisiswiu, Mäuchnou, Grossdietwil, Fischbach, Zell u Ufhuuse.

## Gschicht
Gummiswiu isch zum erschte Mal gnennt worde um d Mitti vom 9. Jh. aus *Cundolteswilare*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Aarwange ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2 % gläge.

## Religion
88,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,9 %, CVP 1,2 %, EVP 4,5 %, FDP 5,7 %. GLP 3,4 %, GP 2,3 %, SP 8,3 %, SVP 48,3 %, Suschtigi 8,4 %.

Gmeindspresidänt vo Gummiswiu isch dr Andreas Nyfeler (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,4 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 734 Ywohner 97,4 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,1 % Französisch.

Dr Dialäkt vo Gummiswiu ghört zum Hochalemannisch.

## Biuder

Datei:2012-03-01-Supra Argovio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 020.JPG|Dorfiigang
Datei:2012-03-01-Supra Argovio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 043.JPG|Chornspicher
Datei:2012-03-01-Supra Argovio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 045.JPG|Hauptstrass
Datei:2012-03-01-Supra Argovio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 014.JPG|Wirtschaft «zum Bahnhof»
Datei:2012-03-01-Supra Argovio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 046.JPG|Gaschthof «Rössli»


## Literatur
* Max Jufer (Red.): *Der Amtsbezirk Aarwangen und seine Gemeinden*. Herausgegeben vom Amtsbezirk Aarwangen und die 25 Einwohnergemeinden. Merkur, Langenthal 1991, ISBN 3-9070-1210-0.

## Weblink

* www.gondiswil.ch
* 

## Fuessnote
Graben BE

**Grabe** (amtlech *Graben*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Grabe ligt ar Mündig vor Önz i d Aare. D Gmeindsflächi bsteit us 55,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 35,3 % Waud, 6 % Sidligsflächi u 3,5 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Arwange, Tuunstette, Herzogebuchsi, Heimehuse, Berke u Baau.

## Gschicht
Grabe isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1430 aus *im graben*, dr Wiiler Stadönz im Jahr 1220 aus *Stadonce* 

Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Wange ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4,8 % gläge.

## Religion
83,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 8,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,1 %, CVP 1,0 %, EVP 1,0 %, FDP 7,7 %. GLP 5,1 %, GP 5,2 %, SP 8,0 %, SVP 49,2 %, Suschtigi 6,7 %.

Gmeindspresidänt vo Grabe isch dr Marcel Stalder (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 309 Ywohner 98,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 1 % Französisch.

Dr Dialäkt vo Grabe ghört zum Hochalemannisch.

## Weblink

* 

## Fuessnote
Grandval BE

**Grandval** (Franc-comtois [grɛ̃ˈvɑː], dt. verautet *Granfelden*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärner Jura im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Grandval isch es Dorf im glychnamige Tau. D Gmeindsflächi bsteit us 44,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 51,9 % Waud, 3,7 % Sidligsflächi u 0,4 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Eschert, Belprahon, Roches u Crémines im Kanton Bärn, Rebeuvelier im Kanton Jura u Gänsbrunne im Kanton Solothurn.

## Gschicht
Grandval isch zum erschte Mal gnennt worde um 900 aus *Grandemvallem*;. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Moutier ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,7 % gläge.

## Religion
60,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 26,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 8,0 %, CVP 6,5 %, EVP 3,1 %, FDP 2,6 %, GLP 1,2 %, GP 9,0 %, SP 14,9 %, SVP 29,9 %, Suschtigi 24,8 %.

Gmeindspresidänt vo Grandval isch dr Roger Minder (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,2 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 368 Ywohner 12 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 85,6 % Französisch u 0,8 % Italienisch.

Dr alt Patois (Franc-comtois) vo Grandval isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jh. uusgstorbe. 

## Bilder

Datei:Grandval lernejo 189.JPG|Alts Schueuhuus
Datei:Grandval preghejo 181.JPG|Chiuche Saint-Martin
Datei:Grandval preghejo 183.JPG|Innenaasicht vor Chiuche


## Weblink

* www.grandval.ch
* 

## Fuessnote
Entfesselung des Zweiten Weltkrieges

Die unmittelbari **Entfesselig vom [[Zweiter Weltkrieg|Zweite Wältchrieg]]**, d Entwicklig vom letschte Monat vor em Pole-Feldzug, zeigt, dass der Hitler taktisch en ziemliche Zickzack-Kurs gfahre isch, wo siin britische Gägepart Neville Chamberlain letschtlich durchschaut het.

* Anfangs Auguscht 1939 het der Hitler, wo siini Chriegsplän insgesamt bereits damals wiitgehend feschtglegt gha het, erschtmals siini engeri Umgebig informiert, dass er en Chriegs-Grund, das heisst quasi en 'Entschuldigung' bruucht, für gäge Pole chönne loszschloo. D Idee: Me inszeniert en fingierte Überfall von Pole her uuf dütsches Territorium.

* Am 22. Auguscht het der Hitler d Absicht, Chrieg z füehre, in ere Red vor hochrangige Militärs bekräftigt. Subalterni Persone unter Füehrig vom Reinhard Heydrich händ en Plan für ne Überfall von in Wahrheit em ene dütsche SS-Schturmtrupp in polnische Uniforme uuf de an der dütsch-polnische Grenze glägenig Radiosender Gleiwitz uusgarbeitet.

* Am 25. Auguscht 1939 het der Hitler em britisch Premierminischter Chamberlain en "*letschte Vorschlag*" bezüglich der Lösig vom Pole-Problem unterbreitet (der Chamberlain het einigi Monate vorher Pole es Garantie-Verschpräche abgäh ghaa für der Fall vom ene dütsche Angriff). Der Chamberlain het das denn zrückgwiise.

* Am 31. Auguscht, churz vor 20.00 Uhr, het dä Schiinangriff uuf Gleiwitz stattgfunde. Die Dütsche händ sogar einigi Toti, sog. "Konserve" (Schtrafgfangni, wo sii vorher umbracht händ), am Tatort häre glegt.

* Am 1. Septämber, 0.50 Uhr, het der britisch Usseminischter Halifax, wo vom Gleiwitz-Ereignis noch keini Kenntnis ghaa het, per Telegramm Pole (wo vorher bereits es gwüsses Iilenke signalisiert ghaa het) drängt, einigi von de dütsche Forderige anznäh.

* Am Morge vom 1. Septämber het der Hitler vor em Riichstag gseit: "Polen hat heute Nacht auf unserem Territorium geschossen. Seit 5.45 Uhr wird jetzt zurückgeschossen". D h. der Pole-Fäldzug het angfange ghaa.

* Am Obe vom 1. Septämber het der Chamberlain vor em britische Unterhuus klipp und klar der Schuldigi von dere "Chriegs-Kataschtrophe" (Zitat) identifiziert. Nit d Pole, sondern "ein einziger Mann" siigi verantwortlich. Er isch also nit uf em Hitler siini Finte, wo bereits die erschte Tote vom Chrieg gforderet het, iinegfalle. Offesichtlich uufgrund vom Hitler siinere obige Uussag "letschte Vorschlag".

## Literatur
* A. Spieß et al.: *Unternehmen Tannenberg*, 1989
* R.A.C. Parker: *Fischer Weltgeschichte/Europa 1918 bis 1945*
SRG

**SRG** isch en Abchörzig för:
* *Schweizerische Radio- und Fernsehgesellschaft*, d Churzform för d SRG SSR
* *StadtRadio Göttingen*, en Bürgersänder z Nidersachse
* Schwarz-Rot-Gold, d Farbe vo de dütsche Flagge
* Schieberegister
* s IATA-Chürzel vom Flughafe Semarang z Indonesie
SRG SSR

Di **Schwizerischi Radio- und Färnsehgsellschaft** (, , ), Marke-Uuftritt als *SRG SSR*, isch en Verein mit Sitz z Bärn und Trägeri vom gröschte Unterneme för elektronischi Medie i de Schwiz.

Eres Aagebot isch vorwiegend uf d Schwiz bezoge. D SRG SSR schaffet undere Spezialkonzession vom Bund, wo ere die umfangriiche Uufgobe im Dienst vo de allgemeine Öffentlichkeit *(Service public)* übertrait.

## Weblink
* www.srgssr.ch d Website vo de SRG SSR

## Fuessnoote
Grindelwald

**Grindelwald** (amtlech *Grindelwald*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Grindelwald ligt im Tau vor Schwarze Lütschine im Bärner Oberland zwüsche Eiger, Wätterhore, Fiescherwand u Fuulhore. D Gmeindsflächi bsteit us 30,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 16 % Waud, 1,6 % Sidligsflächi u 51,7 % süschtigi Flächi. 

## Gschicht
Grindelwald isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1146 aus *Grindelwalt*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Inderlache ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 18 % gläge.

## Religion
71,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 17 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationalraatswahle 2015 het s das Ergebnis ggää: BDP 8,5 %, CVP 0,7 %, EDU 2,5 %.EVP 0,8 %, FDP 13,5 %. GLP 2,2 %, GP 9,3& %, SP 6,1 %, SVP 54,5 %, Anderi 1,8 %.

Sit 2015 isch zu erschte Mal sit fasch 50 Jahr mit der Chrischtine Häsler, GP vo Burglouene öpper us der Gmeind Grindelwald o wider z Bärn im Nationalrat verträtte.

Der Gmeindrat vo Grindelwald besteit us sibe Mitglider, dervo ghöre, sit de letschte Wahle im Wintermonet 2015, vier Manne der FDP u drei Manne der SVP aa.

Gmeindspresidänt vo Grindelwald isch dr Chrischtian Anderegg (SVP) (Stand: 2016)

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 4069 Ywohner 86,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,7 % Französisch u 1,5 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Grindelwald ghört zum Höchstalemannisch.

## Biuder

Datei:Mh grindelwald im winter.jpeg|Grindelwald mit Wätterhore im Winter 
Datei:Eiger met Grindelwald, Zwitserland.jpg|Grindelwaldtal mit Eiger
Datei:Grindelwald 3811.jpg|Talchessel vom Untere Grindelwaldgletscher
Datei:Grindelwald 1900.jpg|Um 1900 mit Wegneralpbahn u Wätterhore


## Literatur
* Fritz Balmer: *850 Jahre Grindelwald. Bilder und Notizen zum Jubiläumsjahr*, Grindelwald 1997. 
* 
* Toni P. Labhart: *Die Marmore von Grindelwald und Rosenlaui*, Grindelwald 2005.
* Toni P. Labhart, Manuel Kehrli: *Kamine aus bernischen Marmoren*, Stiftung Schloss Jegenstorf 2003.
* Michael Matile: *Kirche und Pfarrhaus von Grindelwald BE*, Schweizerische Kunstführer, Serie 48, Nr. 475, Bern 1990.
* Christian Rubi: *Die alten Zeiten bis um 1850. Rechtliche, wirtschaftliche, politische, kirchliche und kulturelle Zustände*, Grindelwald 1985.
* Marianne Tiefenbach: *Bergschaften in Grindelwald. Alppflege zwischen Tradition und Moderne*, Grindelwald 2006.

## Weblink

* www.grindelwald.ch

## Fuessnote
Grafenried BE

**Graferied** (amtlech *Grafenried*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz gsi. Uf de 1. Jänner 2014 het si mit de Gmeinde Büüre, Etzukofe, Froubrunne, Limpech, Möuchi, Schaluune u Zauggeried zur Gmeind Froubrunne fusioniert.

## Geografi
Graferied ligt uf em öschtleche Rapperswiler Plateau. D Gmeindsflächi bsteit us 54,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 35,2 % Waud u 10,1 % Sidligsflächi. 

## Gschicht
Graferied isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1258 aus *Gravenriet*, 1262 *Riede*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,8 % gläge.

## Religion
81,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 9,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 25,0 %, CVP 2,0 %, EVP 7,8 %, FDP 6,0 %. GLP 6,8 %, GP 8,4 %, SP 15,4 %, SVP 20,2 %, Suschtigi 8,4 %.

Gmeindspresidänt vo Graferied isch dr Ivo Bravin (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,0 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 899 Ywohner 95,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,7 % Französisch u 0,3 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Graferied ghört zum Hochalemannisch.

## Literatur
* Fritz König, Pauls Zryd; *Entstehung des Grundeigentums in der Gemeinde Grafenried des bernischen Amtsbezirks Fraubrunnen und seine Veränderung in den letzten 400 Jahren* Sonderdruck aus der „Schweizerischen Zeitschrift für Vermessungswesen und Kulturtechnik“ des Schweizerischen Geometervereins Jahrgang 1939 Heft Nr. 6

## Weblink

* www.grafenried.ch
* 

## Fuessnote
Grossaffoltern

**Grossaffoutere** (amtlech *Grossaffoltern*) isch e Ywohnergmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Grossaffoutere ligt am Weschtrand vom Rapperswiler Plateau im Bärner Seeland. Vor Gmeindsflächi si 61,6 % landwirtschaftlech gnutzte Bode, 26 % Waud, 11,8 % Sidligsflächi u 0,7 % süschtigi Flächi. De tiefst Punkt vor Gmeind ligt im Quartier Leen u isch 461 m, di högst Erhebig isch d Stärneriedhöchi mit  D Nachburgmeinde si Seederf, Liiss, Diessbe, Wängi, Rapperswiu u Schüpfe.

## Gschicht
Grossaffoutere isch im Jahr 1216 aus *Affoltron* zum erschte Maau gnennt worde. 

1940 si polnischi Soudatä im Dorf interniärt wordä.

Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Aarberg ghört, jetzä isch si Teil vom Verbwaltigschreis Seeland.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateeu isch 2010 bi 4,6 % gläge.

## Religion
80,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 8,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bei der Gemeinderatswahl 2022 wurde Adrian Bühler (FDP) in stiller Wahl mit 717 Stimmen erneut zum Gemeindepräsidenten gewählt.

**Lokal**

In Grossaffouterä gits ä Ortssektion vor SVP, vor SP (Grossaffoltern-Rapperswil), vor Miiti (ehem. BDP Sektion) u vor FDP. Bi dä Gmeindsratwahlä 2022 isch dr Adrian Bühler (FDP) i stiller Wau mit 717 Stimmä ernöut zum Gmeindspräsidänt gwäut wordä. Gmeindrätsitz hei d'SVP, d'SP u d'FDP jewiils zwöi Gmeindrätsitz becho u d'Mitti einä.

#### National
Ds Ergäbnis in Grossaffouterä bidä Schwiizer Nationalratswahlä 2019 u 2023 isch gsi:

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,8 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2800 Ywohner 96,4 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,8 % Französisch u 0,4 % Italienisch.

Dr bärndütsch Dialäkt vo Grossaffoutere ghört zum Hochalemannischä.

## Persönlächkeitä

* Gustav Hans Graber (1893–1982), in Vorimholz geborener Psychologe und Psychoanalytiker
* Ruedi Baumann (* 1947), Nationalrat (Grüne, ehemalig SVP) u d'
* Stephanie Baumann (* 1951), Nationalrätin (SP) si ds erschtä Nationalrats-Ehepaar vor Schweiz gsi
* Simon Baumann (* 1979), Fiumämachär u Sohn vom Ruedi und vor Stephanie Baumann. Het mitem Dokumentarfium "Zum Beispiel Suberg" dr Dorfteil Subärg bekannt gmacht.
* Kilian Baumann (* 1980), Nationalrat (Grüne), Biobuur u Suhn vom Ruedi u vor Stephanie Baumann.

## Literatur
* 
* Jürg Eberle: *Geschichtliches zur Gemeinde Grossaffoltern*. 1996.
* Ernst Marti: *Aus der Geschichte der Kirche Grossaffoltern 1513–1988*. 1988.

## Weblink

* www.grossaffoltern.ch

## Fuessnote
Grosshöchstetten

**Grosshöchschtette** (ou **Höchschtette**, amtlech *Grosshöchstetten*, bis 1896 *Höchstetten*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Grosshöchschtette ligt am Übergang vom Aare- i s Ämmitau. D Gmeindsflächi bsteit us 58,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 18 % Waud u 23,3 % Sidligsflächi.

## Gschicht
Grosshöchschtette isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1146 aus *Honsteten*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 8,6 % gläge.

## Religion
76,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 12,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 19,8 %, CVP 1,5 %, EVP 9,9 %, FDP 11,2 %. GLP 4,0 %, GP 7,9 %, SP 14,2 %, SVP 23,0 %, Suschtigi 8,5 %.

Gmeindspresidänt vo Grosshöchschtette isch dr Walter W. Hofer (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,5 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 3196 Ywohner 92,3 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,4 % Französisch u 1,9 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Grosshöchschtette ghört zum Hochalemannisch.

## Biuder

Grosshoechstetten-Faktrabdomo 025.jpg|Riguhuus
Grosshoechstetten-Kampargastejo Loewen 018.jpg|Gaschthuus «Löie»


## Lüt
* Luca Aerni (* 1993), Skirännfaarer

## Weblink

* www.grosshoechstetten.ch
* 

## Fuessnote
Gsteigwiler

**Gsteigwiler** ischd e Ywonergmeind im Verwaltigskreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Gsteigwiler lyt am rächte Stade vor Lütschine am Weschthang vor Schynige Platte. Vor Gmeindsflächi sy 23,8 % landwirtschaftlichi Flächi, 65 % Wald, 3,1 % Sidligsflächi u 8,1 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeindi sy Maate bi Inderlache, Bönige, Gündlischwand u Wilderswiil.

## Gschicht
Gsteigwiler ischd zum erschte Mal gnennt worden im Jahr 1333 als *Wiler*. Bis zum 31. Dezembr 2009 het d Gmeind zum Bezirk Inderlache ghört.

## Ywohner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil ischd 2010 bi 8,2 % gläge.

## Religion
79,9 % vo de Ywohner sy evangelisch-reformiert, 8,4 % sy römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 18,6 %, CVP 0,9 %, EVP 1,5 %, FDP 6,5 %. GLP 1,9 %, GP 9,5 %, SP 13,2 %, SVP 33,4 %, Suschtigi 14,5 %.

Gmeindspresidänt vo Gsteigwiler ischd dr Urs Stucki (Stand 2017).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,9 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Volkszellig 2000 hii vo de 477 Ywohner 96,9 % Dütsch als Houptsprach aaggää, 0,6 % Französisch u 0,2 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Gsteigwiler ghört zum Höchstalemannisch.

## Bilder

Datei:Gsteigwiler-Kirche.jpg|Chilche
Datei:Gsteig-Fresko.jpg|Fresko (Chilchemuure)
Datei:Gsteig-Wach.jpg|Grab vor Tochter vom Felix Mendelsson-Bartholdy
Datei:Gsteig-Schumann.jpg|Grab vo zwo Töchtere vom Robert Schumann


## Literatur
* 
* 
* Heinz Häsler: *Gsteigwiler: Bilder einer kleinen Gemeinde*. Gsteigwiler, 1995, ISBN 3-85884-052-1

## Weblink

* www.gsteigwiler.ch

## Fuessnote
Guggisberg

**Guggischbärg** (amtlech *Guggisberg*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Guggischbärg ligt im Voralpepiet, zwüsche Schwarzwasser u Seise. D Gmeindsflächi bsteit us 52,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 39,1 % Waud, 3,1 % Sidligsflächi u 5 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Schwarzeburg, Rüschegg, Oberwiil, Plaffeie u Auterschwüu.

## Gschicht
Guggischbärg isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1076 aus *Mons Guchani*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Schwarzeburg ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,6 % gläge.

## Religion
82,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,4 %, CVP 0,6 %, EVP 3,9 %, FDP 1,9 %. GLP 2,8 %, GP 5,4 %, SP 8,3 %, SVP 53,3 %, Suschtigi 9,4 %.

Gmeindspresidänt vo Guggischbärg isch dr Jakob Schmied (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1660 Ywohner 98,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,3 % Französisch u 0,1 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Guggischbärg ghört zum Höchstalemannisch.

## Biuder

Guggisberg-Kirche.jpg|Chiuche
2005-Guggisberg-Vreneli-Kopf.jpg|Vreneli-Brunnefigur
Guggisberg-Guggishoernli.jpg|Uussichtspunkt Guggishörnli


## Literatur
* Gemeinde Guggisberg (Hrsg.): *Jubiläumsschrift 850 Jahre Guggisberg*. 1998

## Weblink

* www.gemeinde-guggisberg.ch
* 

## Fuessnote
Gündlischwand

**Gündlischwand** (amtlech *Gündlischwand*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Gündlischwand ligt am Zämmefluss vor Schwarzer u Wisser Lütschine. D Gmeindsflächi bsteit us 33,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 37,9 % Waud, 1,6 % Sidligsflächi u 27,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Iseltwaald, Litschitaal, Luuterbrunne, Gsteigwiler u Bönige.

## Gschicht
Gündlischwand isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1331 aus *Gundlisswant*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Inderlache ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,6 % gläge.

## Religion
83,7 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 9,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 25,8 %, CVP 0,4 %, EVP 0,9 %, FDP 9,0 %. GLP 3,1 %, GP 9,2 %, SP 3,9 %, SVP 39,1 %, Suschtigi 8,6 %.

Gmeindspresidänt vo Gündlischwand isch dr Peter Brawand (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,0 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 263 Ywohner 96,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,8 % Französisch.

Dr Dialäkt vo Gündlischwand ghört zum Höchstalemannisch.

## Weblink

* www.guendlischwand.ch 
* 

## Fuessnote
Gurbrü

**Gurbrü** (frz. verautet *Corbruil*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Gurbrü ligt im Schwizer Mittuland am Rand vom Grosse Moos. D Gmeindsflächi bsteit us 74,3 % langwirtschaftlecher Flächi, 10,4 % Waud u 15,3 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Wiileroutige, Ferebaum, Ried bi Cherzers u Cherzers.

## Gschicht
Gurbrü isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1214 aus *Gurbru*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Loupe ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 11,2 % gläge.

## Religion
81,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 7,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,7 %, CVP 1,0 %, EVP 5,3 %, FDP 6,1 %. GLP 3,1 %, GP 5,6 %, SP 8,1 %, SVP 52,6 %, Suschtigi 4,5 %.

Gmeindspresidänt vo Gurbrü isch dr Thomas Herren (Stang 2021).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,7 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 238 Ywohner 97,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 2,1 % Französisch. 

Dr Dialäkt vo Gurbrü ghört zum Hochalemannisch.


2012-07-18-Regiono Arbergo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 266.JPG|Gmeindhuus
2012-07-18-Regiono Arbergo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 270.JPG|Dorfzäntrum
2012-07-18-Regiono Arbergo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 274.JPG|Schuelhuus
2012-07-18-Regiono Arbergo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 276.JPG|Buurehuus


## Weblink

* www.gurbrue.ch
* 

## Fuessnote