Bagnes

**Bangis** (fp. [ˈbaɲə]; uf  offiziell *Bagnes*) isch e Munizipalgmeind im Kanton Wallis i dr Schwiiz und ligt im Bezirk Entremont und a dr Gränze zu Itaalie.

Die Gmeind hed mid 282 Kwadratkilometer di gröschdi Flechi vo allne Gmeinde im Wallis und ghört au zu de gröschde Gmeinde vo dr ganze Schwiiz.

## Geografii
Der Gmeindbann lit im *Bangistaal* (französisch: *Val de Bagnes*) und entspricht fasch däm ganze länge Taal. Nume der churz underschd Abschnidd vom Taal under em Ängnis vo *Charançon* ghört nid zu der Gmeind Bangis, sondern zu de Nochbergmeinde Vollèges und Sankt Branschier (französisch: *Sembrancher*).

Der Fluss dur s Taal isch d *Dranse vo Bangis*, wo bi Sankt Branchier zäme mid dr *Dranse vom Entremont* di grosse Dranse bildet, und die flüsst bi Martinach i d Roone.

S Taal isch uf em Gmeindgebiet öppe 35 Kilometer läng. Der südlech Deil lit ganz zwüsche höche Schneebärge vom Hauptchamm vo de Alpe, und s git dört keini Ortschafte. Dr erscht Abschnidd foot bim Bärg *Pigne d'Arolla* aa und verlouft gäge Südweschde dr Landesgränze noo. Dört lit der mee als sibe Kilometer längi Otemmagletscher. Dr höscht Bärgschpitz uf dr Gränze isch d *La Singla*.

Ganz im Süde vom Gmeindbann füere über zwee Bärgpäss chliini Fuesswäg uf Itaalie is Valpelliin, dr *Col de Crête sèche* un d *Fenêtre de Durand*.

Bi *Chanrion* cheert s Taal ume höch Bärg *Pointe d'Otemma* ume noch Nordweschde und glii drufabe gäge Norde. Uf dr weschdliche Syte schtoot dört s Bärgmassiiv vom Grand Combin, wo eine vo de höchschde Bärggipfel vo de Alpe und dr einzig Vierduusiger vo Bangis isch. I de Sitetääler vo dr Dranse si linggs und rächts no mee Gletscher; die gröschte heisse *Glacier du Mont Durand*, *Glacier du Brenay*, *Glacier de Corbassière* un *Glacier du Giétro*.

Dr nöchscht Talabschnitt hed dr Naame *Charmotane*. I däm schmale, töif iigschnittene Taal lit dr Stausee vo Mauvoisin, wo eine vo de gröschde Stausee vo dr Schwiiz isch. D Staumuur isch vo 1951. Uf dr Höchi obedra breite sech uf beidne Site Alpweide us. D Hüser vo Mauvoisin si uf mee als 1800 Meter übr dr Meereshöchi und no oben a dr Baumgränze. E chlinere See im Bangistaal isch dr See uf dr Alp Louvie, wo dr Fuesswäg übere Louvie-Pass uf Nendaz übere goot.

Im Weschte schtoot zwüschem Bangistaal und em Nochbertaal *Entremont* d Bärgchetti mid de Drüduusiger *Combin de Corbassière*, *Petit Combin* und *Mont Rogneux*. Uf der andere Site, gäge de Bezirk Ering, goot d Gmeindgränze über d Bärgchetti vom *Mont blanc de Cheilon* und dr *Rosablanche* un denn witer übere *[[Mont Fort]]* un dr *Mont Gelé*. Um e Taalchessel vo Verbier ume ziet sech d Kreete vo *Savoleyres*.

I dr undere Taalhelfti heds über de grössere Dörfer a de Bärghäng grossi Wälder mid vilne Liechtige und chliine Alpsidlige.

## Bärgbilder vo Bangis

GrandCombin02.jpg|dr Corbassière-Gletscher und Grand Combin
Lac_de_Louvie.jpg|dr Louvie-See
Mauvoisin.jpg|s Alpgebiet bim Mauvoisinsee und d&nbsp;Schneebärge vo Bangis
Lac de mauvoisin, dranse - ch.jpg|d Dranse un dr&nbsp;Stausee vo Mauvoisin


## Ortschafte
Es Dorf wo *Bagnes* wurd heisse gits nid. Im länge Taal verteilt ligge Ortschafte, Wiiler und Bärgdörfli. Als Hauptort vo dr Gmeind gilt s Dorf *Le Châble*, di erschdi grösseri Sidlig, wenn me vo Vollèges s Taal uf chunnt. Bis dört hi goot au d Isebaan.

Oberhalb vo Le Châble lit *Cotterg*, und witer im Taal z duruuf si *Villette*, *Corberaye*, *Montagnier*, *Le Sapey*, *Prarreyer*, *Versegères*, *Champsec*, *Les Morgnes*, *Lourtier*, *Plamproz* und *Fionnay*. No witer hinden im Taal chöme di chliine Dörfli *Brecholey* und *Bonatchiesse*. Höch oben am Bärghang ligge *Verbier*, *Médières*, *Bruson* un *Sarreyer*.

## Sidligsbilder vo Bangis

Bruson.jpg|Bruson
Verbier-Village alte Kirche.jpeg| d Chille im alte Dorf Verbier
Verbier-Station.jpeg|d Tuurischteschtadd Verbier
Verbier_vu_de_la_Pierre_Avoi.jpg|Verbier
Picswiss_VS-68-16.jpg|Bärgschtation vo dr Säilbaan uf em Mont&nbsp;Fort


## Tuurismus
Wägem Wintersport isch *Verbier* di bekanntischti Ortschaft i dr Gmeind. Bis noch Le Châble faare d Züg vo dr Isebaangsellschaft TMR. Vo dört hed s sid em 1949i e Schtrooss zum faare und sid em 1975i e Säilbaan uf Verbier ufe.

Vom alte chiine Dorf Verbier us sin i dr zwöite Helfti vom 20. Joorhundert für d Tuurischte obedra uf de ehemolige Alpweide vil hundert Woonhüser, Hüser mid Zwöitwonige, Hotel und no aller Gattig anderi Gebäu entschtande, 1973 au e Chille, wil das grosse nöje Feriedorf sid 1962 en eigeni Pfarrgmeind isch. Verbier hed mee als 30'000 Bett für Psuecher und isch es Paradebischpiil für d Probleem, wo me im Alperuum hed mid de vilne Zwöitwoonige. S grosse Schiigebiet, wo 1947 dr erschd Schiilift übercho hed und jetz vo *Savoleyres* bis uf e *Mont Fort* goot, ghört zu der Schiiarena 4 Vallées. Übr di gwaltigi Entwiklig vo de Sidlige z Verbier gits kritische Untersuechige.

I de Bärge vo dr grosse Gmeind Bangis findt me drü Bärghütte vom Schwiizerische Alpeklub: d *Cabane du Mont Fort*, d *Cabane de Chanrion* un s Biwak *Aiguillette à la Singla*. Dr Bürgergmeind vom Taal ghört d Bärghütte *Cabane Marcel Brunet* oberhalb vo Lourtier, und Privatlüüt betröje d *Cabane François-Xavier Bagnoud/Panossière* am Corbassièregletscher un d Louvie-Hütte.

## Chraftwärch
Im Bangistaal und i de Nochbertääler, sogar vo Zermatt äne, wird s Wasser us vilne Bech vo Stauseee und Wasserfassige dur nes Sischteem vo Stolle im Bärg zu de Chraftwärch i dr Gäged gfüert. Im Bangistaal schtöö zwöi Wärch bi *Fionnay* und *Champsec*.

Us em See vo Mauvoisin flüsst s Wasser dure Bärg zerschd is s Elektrizidätswärch bi Fionnay un vo dört nochär bis uf Riddes is Maschinehuus bi Ecône abe. D Chraftwärchgsellschaft *Forces Motrices de Mauvoisin S.A.* ghört der Axpo, de Bärnische Chraftwärch, dr Innerschwiizer CKW, dr Electricité de France und dr Gmeind Bangis.

Z Fionnay stoot au no es zwöits Chraftwärch, wo s Wasser vo de Grande Dixence usnützt. A däm Wärch sin d Weschtschwiizer Chraftwärch, d Axpo, d Bärner Chraftwärch un d Stadt Basel bedeiligt.

## Gschicht
Bagnes ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1150 als *Banie*

## Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 29 Prozänt glägu.

## Religion
79 Prozänt vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 7 Prozänt evangelisch-reformierti.

## Politik
Dr Ggmeindspresident va Bagnes ischt dr Eloi Rossier (Stant Oktober 2017).

## Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 6536 Iwonru 87 Prozänz Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, zwöi Prozänt Titsch, zwöi Prozänt Talienisch und nüün Prozänt anneri Spraache.

Dr tradizionäll Tialäkt va Bagnes gcheert zum Frankoprovenzalisch.

Anne 2019 isch s grosse Patois-Wörterbuech *[[Dichyonire du patué dë Banye|Dictionnaire du patois de Bagnes. Lexique d'un parler francoprovençal alpin]]* usecho.

## Lüüt
* Maurice Gabbud, Schurnalischt und Mundartforscher
* Maurice Casanova, Dialäktoloog

## Literatur
* 
* 
* 
* *Dictionnaire du patois de Bagnes. Lexique d'un parler francoprovençal alpin. 15000 mots et locutions, 40000 exemples et syntagmes, étymologies, renvois analogiques, cahiers thématiques, notices encyclopédiques, éléments grammaticaux, index, illustrations.* Editions des Patoisants de Bagnes, 2019.

## Weblink

* d Website vo dr Gmeind Bangis

## Fuessnoote