open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fritz Maurer

Dr **Fritz Maurer** isch am 11. Oktobr 1901 z Diepflige uf d Wält cho und am 20. Jänner 1991 z Gälterchinde gschtorbe. Är isch reformiert, Gälterchinder und Diepfliker Eerebürger, Politiker und Unternämer gsi.

## Sys Läbe
Dr Fritz Maurer isch dr Soon vom Fritz Maurer und dr Maria Louise Mohler gsi. 1927 het är d Bertha Ritter vo Buus ghürotet. Är isch z Böckte in d Bezirksschuel und het Chaufmaa gleert.

## Dr Unternämer
Dr Fritz Maurer het d Drukerei „Farnsburg“ und d Zytig „Gälterchinder Aazeiger“ gründet. 1930 het d Sydebandwäberei, die „Oberi“ oder „Roti Fabrik“ z Gälterchinde zuedo. Är het die 1936 chönne chaufe und het dörte e Forellezucht betrybe. Är het sich über die schlächti Kualitet vo de Welopnö gergeret und beschlosse sälber Reife z produziere; so het är, wo us em Gebiet vo Maloja z Graubünde schtammt, d Einzelfirma „Pnö- und Gummiwärk Maloya“ gründet. Zerscht het är numme Welopnö, schpöter au Schuesoole, Pnö für Töff, Auti und sogar Reife für Flugzüg produziert.

## Politik und Vereinsläbe
Dr Fritz Maurer isch vo 1947 bis 1956 Landrot und vo 1963 bis 1967 Nationalrot gsi. Är het sich bsunders für d Vercherspolitik schtark gmacht. Är isch e aktive und guete Schütz und e yfrige Turner gsi. Als Wachmeischter isch är im Unteroffiziersverein Mitglyd gsi.

## D Pnöfabrik Maloya
D Pnöfabrik Maloya het dr Name Gälterchinde wytumme bekannt gmacht und dr Umgäbig vo Gälterchinde Arbetsplätz und Verdienscht brocht. 1986 het dr Firmegründer Fritz Maurer si 85schti, d Maloya yre 50schte Geburtstag und yre sibemillionschte Reife chönne fyre. Rund 400 Persone hei bi dr Maloya gschafft. Scho 1989 het aber d Belegschaft müese verchlynert wärde und 1993 het d Erfolgsgschicht Maloya es abrupts Ändi gno, d Produkzion isch ygschtellt und die letschte 200 Persone wo no dört gschafft hei si, bis uf 17, entlasse worde. Uf Ändi 2004 het d Maloya denn yri Tor ändgültig gschlosse.

## Literarischi Verwys
* Basellandschaftlichi Zytig vom 8. Oktobr 1981 und 24. Jänner 1991. U.B.
* Volksstimme vom Fritig, 29. Oktobr 2004 Syte 3

## Extärni Verwys
* 
* Dr Fritz Maurer im Personelexikon vom Kanton Basel Landschaft
* Volksstimme von Baselland / Artikel: „Einst Gelterkindens Flaggschiff“
Eduard Baader

Dr **Eduard Baader** isch e Gärbereibsitzer gsi, wo am 26. Dezämbr 1883 z Gälterchinde uf d Wält cho und am 22. Oktobr 1973 z Gälterchinde gschtorbe. Är isch reformiert und Bürger vo Gälterchinde gsi. 

## Sy Härkunft
Dr Eduard Baader isch dr Soon vom Eduard Baader, Gärbermeischter und dr Emma Freivogel gsi. In erschter E`e het är 1912 d Louisa Frieda Gerster vo Gälterchinde ghürotet, in zwöiter E`e 1920 d Jeanne Küderli vo Dübedorf und Couvet NE. Är isch dr Grossvater vom Caspar Baader.

## Sy Bruef
Dr Eduard Baader het bim Ätti Gärber gleert. Denn isch är zwöi Joor uf d Walz zur Wyterbildig nach Frankrych, Italie, Öschtrych und Dütschland gange.

## Unternämer
Dr Eduard Baader het churz vor em erschte Wältchrieg vom Vater dr Familiebetrib übernoo und het s induschtryelle Gärbverfaare, won är im Ussland kenne gleert het, in syner Firma ygfüert. Är het Läderartikel uf en Art härgschtellt, wie si in dr Schwyz bis jetz no nie gmacht worde si.

## Ämter
Dr Eduard Baader isch Verwaltigsrotspresidänt vo dr Eduard Baader AG gsi, färner Presidänt vo dr kantonale Leerlingskommission und im Bankrot vo dr Basellandschaftlige Kantonalbank, Mitglyd vo dr Basler Handels`chammer und Mitglyd im Vorschtand vom Verband vo de Schwyzerische Gärbereie. Zuedem het är no verschydeni Ämter in dr Gmein Gälterchinde gha.

## Literarischi Verwys
* Basellandschaftlichi Zytig vom 24.12.1963 und 26.11.1973

## Extärni Verwys
* Dr Eduard Baader im Personelexikon vom Kanton Basel Landschaft
Johann Jakob Aenishänslin

Dr **Johann Jakob Aenishänslin** isch e regionale Politiker us em Kanton Baselland. Är isch am 21. Hornig 1796 z Gälterchinde uf d Wält cho und am 3. Novämber 1866 z Gälterchinde gschtorbe. Är isch Gälterchinder Bürger und reformiert gsi. 

## Sy Härkunft
Dr Johann Jakob Aenishänslin isch dr Soon vom Friedrich Aenishänslin und dr Barbara Erb gsi. Syni Öltere hei buuret. Är het im Joor 1814 d Elisabeth Gerster ghürotet. Das isch d Tochter vom Basler Statthalter z Sissech gsi. 

## Sy Bruef
Är het bim Dorfpfarrer Unterricht gno und isch zwöi Joor ins Wälsche, in Nöyieburg go französisch leere.  Nohär het är e Handelsleer z Basel gmacht und als Chaufmaa abgschlosse. 

## Politik
Dr Johann Jakob Aenishänslin isch vo 1824 bis 1828  z Gälterchinde Gmeinipresidänt gsi. Bis zu dr Kantonstrennig isch är im Basler Grossrot gsesse. Är isch Richter am Appelazionsgricht gsi und im Militär Offizier. Vo 1833 bis 1844 und vo 1863 bis 1866 isch är im Basellandschaftliche Landrot gsesse. Är isch Erzieigsrot gsi 1835/36; denn Tagsatzigsgsandte 1837; Verfassigsrot 1838, 1850 und 1862; Regierigsrot 1844 bis 1850; Oberrichter 1834 und 1851 bis 1860 (drby meermols Presidänt) und schlussändlig au no Kriminalgrichtspresidänt 1838.  –E Gschtalt wo im noygründete Kanton Basel Landschaft integriert gsi isch. Är het diräktdemokratischs Gedankeguet vertrette.
Sy Übername isch, will är immer obenuff gschwummen isch, „Pantoffelzapfe“ gsi.

## Literarischi Verwys
* Basellandschaftliche Zeitung 6.11.1866
* Baselbieter 11.11.1866
* Schulz-Stutz Wilhelm: Ernste und heitere Notizen zur Geschichte von Baselland, Liestal (2. Aufl.) 1931, 13ff
* Historisch-biographisches Lexikon der Schweiz 1, 137

## Extärni Verwys
* Dr Johann Jakob Aenishänslin im Personelexikon vom Kanton Baselland
Albert Adolf Zehntner

Dr **Albert Adolf Zehntner** (* 8. Dezämber 1895 z Luzärn; † 12. Jänner 1975 z Gälterchinde) isch e Schwyzer Flachmoler, Reschtoratör und Kunschtmoler gsi. Är het s Bürgerrächt vo Reigoldschwil gha. Si Übername isch „Bärtli“ gsi. 

## Sy Härkunft
Dr Albert Adolf Zehntner isch dr Soon vom Moler Karl Albert Zehntner und dr Maria Josepha Veronika von Müllinen vo Brugg (Aargau) gsi. 1921 het är d Klara Socin von Arschdf ghürotet. Är isch z Gälterchinde in d Primar- und z Bökte in d Bezirksschuel gange. Druf het är e Molerleer im Gschäft vo sym Vater gmacht. 

## S bruefliche Läbe
Dr Albert Adolf Zehntner het wärend syne Gsellejoore z Basel gschafft und isch in d Molklass vo dr Allgemeine Gwärbschuel gange. Won är uf Gälterchinde zrugg cho isch, het är es eiges Molergschäft ufdo. Das het är bis ins höche Alter erfolgrych betrybe. Bald het är au künschtlerischi Ufträg agno, s Entwärfe und Mole vo Schrifte und Dekorazione. Sy Gnauigkeit und Liebi zum Detail hei yn zum ene Heraldiker gmacht wo grosses Aasee`e gnosse het. Vill Gemeiniwappe und Gmeinischtämpel schtamme us syner Hand. Är het au, öppen e Mol, mit em Otto Plattner zäme, olti Wandbilder in Chillene reschtauriert. Dr Albert Adolf Zehntner het sich aber au als Kunschtmoler betätigt. Syni Bilder si in realistischem, lycht verklärendem Stil, Szenerye vom Oberbaselbiet sowie Stillläbe und Bluemebilder.

## Literatur
* G.L. in: Jurablätter 18, 1956, 31ff. – 
* Loetscher Gottlieb in: Heimatkunde Reigoldswil 1987, 252-254

## Weblink
* Dr Albert Adolf Zehntner im Personelexikon vom Kanton Basel Landschaft
* Renowazion vo dr Gälterchinder Chille. (Dr Albert Zehntner wird am Ändi erwäänt.) 
* Vom Zehntner renowierte Bibelschpruch.
Jakob Gerster

Dr **Jakob Gerster** isch e Tamburmajor vo Gälterchinde gsi. Är isch am 19. Jänner 1822 z Gälterchinde uf d Wält cho und am 14. Oktober 1865 z Gälterchinde tödlig verunfallt.

## Sy Härkunft
Är isch dr Soon vom Gälterchinder Bürger Jakob Gerster, me het em dr «Boni» gseit, und dr Salome Linder gsi. 1846 het är d Anna Maria Meier us Buus ghürotet.

## Sy Bruef
Är isch z Gälterchinde Buur und ab 1848 Bammert gsi. Dr Gerster isch e übermessig grosse Maa gsi (meer als zwe Meter), wäge däm hei si ym dr Übername „dr lang Boni“ gee

## Tamburmajor
Dr Jakob Gerster isch e bekannte und aagseene Maa gsi. Är isch Tamburmajor im Landschäftler Batallion 27 gsi. Über yn si vill Legände verzellt worde. In Uniform e schtattliche Maa mit Bärefällmütze, druff e rysige rot-wisse (baselbieter Farbe) Fäderebusch, silberigi Schultereschtück und wyssi Schtulpehändsche. Drzue e Schnauz und e Bakkebart, e maskuline Maa. D Gälterchinder hei schtolz gseit: „Dr schönschti Tamburmajor vo dr Schwyz“. Wenn är z Lieschtel dur s Schtadttörli gmarschiert sig, heig är dr Majorsschtock höch ufgschosse, übers Törli übere, sig schnäll unde dure und heig en äne wider ufgfange.

Dr Jakob Gerster isch nit alt worde. Mit numme 43i het är e Unfall gha, e Muni, wo wild worde isch, het yn verdrükt.

## Literarischi Verwys
* Strübin Eduard und Suter Paul: Müschterli us em Baselbiet, Liestal 1984 (QF 18, 2. Aufl.)

## Extärni Verwys
* Der Tambourmajor (Jakob Gerster, aafangs zwöite Drittel).
* Dr Jakob Gerster im Personelexikon vom Kanton Baselland.
Arnold Baader

Dr **Arnold Baader** isch am 16. Hornig 1842 z Gälterchinde uf d Wält cho und am 25. Hornig 1888 z Basel gschtorbe. Är isch reformiert und Dokter (Mediziner) gsi.

## Sy Härkunft
Dr Arnold Baader isch dr Soon vom Johann Jakob Baader gsi. No dr Primarschuel het är s Gymnasium z Basel bsuecht. 

## Sy Bruef
Är het z Basel, Würzburg, Prag, Münche und Bärn Medizin schtudiert. Im Joor 1870 isch är Adjutant vom eidgenössische Oberfäldarzt worde. Im Dütsch-Französische Chrieg het är in Fäldschpiteler gschafft. Bis 1878 isch är z Gälterchinde Landarzt gsi, denn het är z Chlybasel e Praxis ufdo. 

## Syni Ysätz
Will är so bekannt gsi isch, hätte si yn gärn für politischi Ämter gha, är het aber immer abgleent. Är isch e grosse Gönner und Förderer vom Erzieigs- und Armehilfswäse gsi, zerscht im obere Kantonsteil, denn in dr Schtadt. Är isch Bezirkspresidänt vom Basellandschaftliche Armeerzieigsverein und z Basel isch är Schuelinschpäkter gsi. Drnäbe het är in verschydene soziale Inschtituzione mit ghulfe und isch Vizepresidänt vo dr Schwyzerische Ärztekommission gsi. In de Joore 1873 bis 1886 isch är Redakter vom "Korreschpondänzblatt für Schwyzer Ärzt" und Zäntralpresidänt vo de Basler Turnverein gsi.

## Literarischi Verwys
*Korrespondenzbl. für Schweizer Ärzte, 1888, 161-167 
*E. Strübin, «Das Schüler- und Studentenleben eines Baselbieters vor 120 Jahren», in BHB 14, 1981, 93-131

## Weblinks
* Dr Arnold Baader im Personelexikon vom Kanton Baselland
*
Vietnam

**Vietnam** (vietnamesisch: *[[Etymologische Liste der Ländernamen|Việt Nam]]*, Bedütig: Viet im Süden amtlig *Sozialistischi Republik Vietnam*, vietnamesisch: *Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa*) isch ä Schdaat in Südostasie. Er gränzt an China, Laos, Kambodscha und s Südchinesische Meer.

Ho Chi Minh Stadt isch die grösst Stadt im Land.

## Bevölkerig

D Bevölkerigszahl vo Vietnam wird uf öbbe 85,5 Millione Mensche gschetzt. D Bevölkerig isch im Schnitt sehr jung: Landeswiit si öbbe 30 % vo de Mensche under 14 Johr alt, und nume öbbe 5 % si über 65. S Bevölkerigswachstum wird uf 1,3 % bis 1,4 % gschetzt. Tendenziell sinkt d Geburteroote, währed wäge de verbesserete medizinische Bedingige d Dodesroote au sinkt. D Läbenserwartig lit momentan bi 64 Johr für d Manne und 68 Johr für d Fraue.

D Mehrheit vo der Bevölkerig läbt in de dicht besiidlete Gebiet vo de Mündigsdelta vom Rote Fluss und vom Mekong, in wele d Landwirtschaft vorherrscht. Trotz dr agrarische Brägig läbe scho rund 25 % vo de Vietnamese in de urbane Regione vo de groosse Schdedt, und d Zuewanderig us de wirtschaftlig wenig entwicklete ländlige Gebiet nimmt schdändig zue.

Öbbe 88 % vo dr Bevölkerig si ethnischi Vietnamese (*Việt* oder *[[Kinh]]*). Drnäbe si 53 ethnischi Minderheitegruppe anerkennt. Die gröschte drvo si d „Uslandschinese“ (vietnam.: *Hoa*), ihri Zahl wird uf öbbe 1,2 Millione gschetzt. D Mehrzahl vonenä si Nachfahre vo Iiwanderer, wo 1644, noch em Zsämmebruch vo der Ming-Dynaschdii, ins Land cho si. Wiiteri Volksgruppe si d Thai, Khmer (vor allem im Süde, dr Region vom Mekong-Delta, wo über Johrhundert zu Kambodscha ghört het) und d „Bärgvölker“ (Montagnards), ä Sammelbezeichnig für d Bewohner vo de Bärgregione. D Montagnards gälte as die ursprünglige Bewohner vom kontinentale Südoschtasie. Si si im Lauf vo dr Gschicht z Vietnam, Thailand, Myanmar und Laos vo de zuegewanderete Mehrheitsvölker us de fruchtbarere Regione vo de Flussebene und Küschte in die unzuegänglige Bärgregione verdrängt worde. Die Völker si bis hüt vo dr wirtschaftlige Entwicklig vo dene Länder wiitgehend abgschnitte und läbe in relativer Armuet. Kultur und Schbrooche vo de Minderheite unterscheide sich meischtens sehr schtark vo dene vo de Vietnamese.

Wil Aghörigi vo de „Bärgvölker“ im Indochinachrieg uf dr Siite vo Frankriich und im Vietnamchrieg uf dere vo der USA kämpft hai, het s noch dr Wiidervereinigung vo Vietnam Repressione gege die Völker ge und si si in der Gsellschaft deils nit guet aagseh; aber au Minderheitevölker, wo uf dr kommunistische Siite kämpft hai, finde kuum positivi Beachtig.

## Quälle
Vereinigte Arabische Emirate

Die **Vereinigte Arabische Emirat** (arabisch الإمارات العربيّة المتّحدة), churz **VAE**, si ä Bundesschdaat, wo uf der Arabische Halbinsle lait, im Süde und Weschte an Saudi-Arabie, im Oschte an Oman und über d Hoheitsgwässer an Katar gränzt. Im Norde schmiegt sich s Land an Südboge vom Persische Golf, fascht bis zur üsserschte Landspitze an der Schdrooss vo Hormus. Dört het s au Zuegang zum Golf vo Oman. D Landgränze si nit exakt feschtgleit; au d Küschtelinie am Persische Golf cha nit genau beschtimmt wärde, wil si sich dur d Verlagerig vo Sand und Schlickmasse schtändig ändert. S Land beschtoht us de Emirate Abu Dhabi, Adschman, Dubai, Fudschaira, Ras al-Chaima, Schardscha und Umm al-Qaiwain. Es isch ä chli chliiner as Öschdriich.

## Weblink

* Regierig vo de VAE (uf Dütsch)
* Botschaft vo de VAE Z Dütschland
* Länderinformazione vom Uswärtige Amt vo Dütschland zu de Vereinigte Arabische Emirat
* Vereinigte Arabische Emirat im Spiegel-Online-Länderlexikon
Usbekistan

**Usbekistan** (usbek. *Oʻzbekiston*; amtlig *Republik Usbekistan*, usbek. *Oʻzbekiston Respublikasi*) isch ä Schdaat in Zentralasie. Nochberländer si Kasachstan, Kirgisistan, Tadschikistan, Afghanistan und Turkmenistan.

## Geographii
Usbekistan het ä Flechi vo 448.978&nbsp;km² und lit im mittlere Zentralasie. Usbekistan und Liechdeschdei si die einzige Binneschdaate uf dr Wält, wo ihrersiits nume vo Binneschtaate umgebe si. Mä muess also mindeschdens zwei Staatsgränzen überquere, für zum in ä Schtaat mit Zuegang zum Meer z cho.

## Politik
Präsidänt vo Usbekistan isch dr Shavkat Mirziyoyev. 2016 isch är mit 88.6% Prozänt Stimmä gwählt wordä.

## Quälle
Indonesien

Der Schdaat **Indonesie** (indones.: *Indonesia*) isch der gröschd Inselschtaat uf der Wält. Er isch am 17. August 1945 proklamiert und am 27. Dezember 1949 vo de Niederlande unabhängig worde. Di gröscht Stadt Jakarta het öbbe 18&nbsp;Mio.&nbsp;Iiwohner und lit uf dr Insle Java, wo meh as d Hälfti vo de Iiwohner vom Land läbe. Bi 2024 isch Jakarta au d Hauptstadt vo Indonesie gsi, im augschte 2024 het me di nöi Hauptstadt Nusantara uf dr Inlse Borne iigweit.

Dr Name Indonesie setzt sich us em lateinische Wort *India* für "Indie" und em griechische Wort *nesos* für "Insle" zsämme. S Woppe vo Indonesie zaigt de Götteradler Garuda.

Die gröschte Insle sin Sumatra, Java, Borneo (Kalimantan), Sulawesi (Celebes) und Neuguinea (nume dr Weschtteil ghört zu Indonesie).

Die gröschte Schtet sin Jakarta, Surabaya uf Java (2,7 Mio Iiw.), Medan uf Sumatra (2,1 Mio. Iiw.), Yogyakarta uf Java (3.2 Mio. Iiw.), Makassar uf Sulawesi (1,3 Mio. Iiw.), Semarang uf Java (1,3 Mio. Iiw.) und Bandung uf Java (3 Mio. Iiw.).

## D Bevölkerig

Indonesie het öbbe 264 Millione Iiwooner, wo zu fast 360 verschiidene Völker ghööre, die mäiste si vo malaiischer Härkumft. Die allgemäini Bezäichnig Indonesier isch erst gege s Ändi vo dr niiderländische Kolonialzit ufchoo. Äini vo de schwiirigste Ufgoobe vo dr Zentralregierig isch us deene Bevölkerigsgrubbe e Nazioon z mache drotz de starke regionale Autonomii- und Sezessionsbesträäbige.

### Die wichdigste Ethnie
Javaner (41,7 %), Sundanese (15,4 %), Malaie (3,4 %), Madurese (3,3 %), Batak (3,0 %), Minangkabau (2,7 %), Betawi (2,5 %), Bugis (2,5 %), Bantenese (2,1 %), Banjarese (1,7 %), Balinese (1,5 %), Sasak (1,3 %), Makassarese (1,0 %), Cirebon (0,9 %), Chinese (0,9 %), Gorontalo (0,8 %), Achinese (0,4 %) (wägen em Chrieg isch nume öbbe d Helfti vo dr Bevölkerig vom Bundesstaat Aceh erfasst wurde), Toraja (0,4 %).
### D Religione

Indonesie het käi Staatsreligion, aber jeede Bürger muess sich zu äinere vo fümf Wältreligioone bekenne: Islam, Christedum (katholisch und evangelisch), Buddhismus, Hinduismus oder Konfuzianismus. Animiste oder Lüt mit andere Glaube gäbe dorum äini vo de offizielle Religioone aa, ooni sä z braktiziere.

200 Millione vo de Indonesier si Moslems, die mäiste von ene Sunnite, und s Land isch dorum dr Staat mit dr grösste muslimische Bevölkerig uf dr Wält. 23 Millione gäbe as Religion s Christedum aa, zwäi Driddel von ene s evangelische. Es het immer wider Zämmestööss zwüsche Moslems und Christe gee und sit 1999 si bin ene mee as 10'000 Lüt um s Lääbe choo. In West-Neuguinea wird die animistisch-christligi Papua-Bevölkerig bis hüte verfolgt.

## Weblink

* 

## Fuessnoote
Irak

Der **Irak** (Araki, sumerisch für „Sunnenufgang“) (arabisch العراق&nbsp;/&nbsp;al-ʿIrāq) isch ä Schdaat in Vorderasie, wo zum gröschde Deil arabisch isch. Er gränzt an Kuwait, Saudi-Arabie, Jordanie, Syrie, d Türkei, Iran (Persie) und dr Persisch Golf und umfasst dr gröschd Deil vom „Zweistromland“ Mesopotamie  zwüschem Euphrat und em Tigris, wo die früheschte Hochkulture vo Vorderasie entstande si, und au Deil vo de benochberte Wüste- und Bärgregione. Er wird zu de Maschrek-Staaten zelt.

Dr hütig Irak isch 1920/21 us de drei osmanische Provinze Bagdad, Mossul und Basra entstande. Er befindet sich sit em Irak-Chrieg 2003 under militärischer Besatzig vo internationale Koalitionsdruppe wo vo de Vereinigte Schtaate gfüehrt wärde und muess zurziit as deilsouverän  bedrachtet wärde.
Sissach-Gelterkinden-Bahn

D **Sissech-Gälterchinde-Baan** (au: *Gälterchinderli* oder churz *SG*) isch e schmalschpurigi Trambaangsellschaft in der Schwyz gsi. Die Baan isch vo 1891 bis 1916 zwüsche de beide Baselbieter Gmeine Sissech und Gälterchinde vercheert.

## D Planig
D Haueschtei- und d Schofmettlinie si zwe Wariante gsi zur Verbindig vo Basel mit em Mittelland. Dr Entscheid isch zugunschte vo dr Haueschteilinie usgfalle; si isch 1858 eröffnet worde. Do drmit het Gälterchinde kei diräkte Aaschluss an s Netz vo dr Schwyzerische Cäntralbaan (SCB) übercho. Die Oberbaselbieter Gmein het e Baan welle, si het sich e wirtschaftliche Ufschwung erhofft. Dorum het sich z Gälterchinde es Komitee bildet, wo 30 Joor schpöter, im Joor 1888 d Konzession für e eiglöisigi Normalschpurlinie vo Sissech nach Gälterchinde übercho het. Mit em Bou hei si d SCB beuftreit. Die hei das aber nit welle mache, will si dr Unterhalt vo dere Schtreki als unrentabl ygschetzt hei.

## D Uusfüerig
1890 het sich s Gälterchinder Komitee mit der Bärner Boufirma *[[Emil Pümpin|Pümpin]] & Herzog, Gesellschaft für Specialbahnen* in Verbindig gsetzt. Die het grad ebe d Birsigtalbaan vo Basel nach Flüe fertig boue gha. Es isch e schmalschpurigi, elektrisch betrybeni Baan plant gsi, wo s Trassee, us Choschtegründ, zum gröschte Teil uf dr Kantonsschtross z ligge cho müessti. Nach dr Erteilig vo dr Konzession für die meterschpurigi Trambaanlinie hei si chönne mit Boue aafoo und d Schtrecki isch am 16. Mai 1891 eröffnet worde. D Sissech-Gälterchinde-Baan isch nach dr Schtrossebaan, wo si 1888 z Vevey eröffnet hei, die zwöiti elektrischi Baan vo dr Schwyz gsi. 

## D Elektrizitet
D Elektrizitet, wo brucht worden isch, hei si us eme Wasserchraftwärk bezoge, wo si extra drfür boue hei. Näben im Wasser vo dr Ergolz isch au das vom Homburgerbach brucht worde. Will si im Winterhalbjoor allewyl Wassermangel gha hei het im Joor 1893 e Dampfloki ane müese.

## S Ändi
Mit em Bou vo dr Haueschtei-Basislinie im Joor 1912, isch Gälterchinde an d Transitlinie aagschlosse worde. Jetz het sich dr Betryb vom «Gälterchinderli», wo sowiso chuum Diwidände brocht het, in Frog gschtellt. Ab Mai 1914 si numme no Wäge vo dr 3te Klass ygsetzt worde, im Summer 1915 isch dr elektrisch Betryb ganz ygschtellt worde. Will dr Chupferprys wägen em Chrieg höch gsi isch, hei si d Chupferdrööt gschnäll demontiert und verchauft. Am Jänner 1916 isch dr Betryb ganz ygschtellt und d Gsellschaft likuidiert worde.

Uf syner letschte Fahrt isch vorne an dr Loki es Plakat abrocht gsy mit dr luschtige Ufschrift:
"Heut’ rase ich zum letzen Mal - 
durchs wunderschöne Ergolztal. 
Ich habe meine Pflicht getan - 
und mache Platz der Bundesbahn. 
Adee, ihr lieben Aktionär! - 
’s gibt keine Dividenden mehr, 
ihr denkt gewiss mit stillem Weh - 
noch lange an die SGB".

## Extärne Verwys
* Sissech-Gälterchinde-Baan SG uf dr Website vo de *Ygestellti Baane vo de Schwiz*

## Fuessnoote
Clara Grosch

D **Clara Marianne Sophie Leopoldine Dora Grosch** (* 30. Mai 1863 z Karlsrue; † 9. Augschte 1932 z Locarno) isch e dütsch-schwyzerischi Porträtistin gsi.

## Yres Läbe
D Clara Grosch isch d Tochter vom Ferdinand Grosch und dr Cora Erdmann gsi. Si het d Schuele z Karlsrue und z Düsseldorf bsuecht. 1902 het si dr Kunschtmoler Jakob Wagner vo Gälterchinde ghürotet. Do si e bekannti Kunschtmolere gsi isch het si yri Bilder wyterhi mit yrem Meitli- oder Künschtlername Clara Grosch signiert. Dur d Hürot isch si Gälterchinder Bürgere worde.

## D Künschtlerin

D Clara Wagner-Grosch het sich im Damenatelier P. Borgmanns z Karlsruhe, bi R. Risse und W. Sohn z Düsseldorf, K. Gussow z Berlin, G. Courtois und Girardot z Paris zur Porträtischtin lo usbilde. Si het als Porträtischtin vill Ufträge bi dr hessische Hofgsellschaft usgfüert. Im Joor 1900 het si z Paris dr Baselbieter Landschaftsmoler Jakob Wagner kenne gleert und isch mit ym 1902 nach dr Hochzyt ins Tessin nach Locarno go woone. Si het vill Porträtufträg in dr Dütschschwyz, z Dütschland und z Schwede übercho. Yri Bilder si au nach England und Russland gange. Si het Usschtelligserfolg z Berlin und z Münche gfyrt.

## Literarischi Verwys
* Schweizerisches Künstler Lexikon 3, 415f

## Extärni Verwys
* D Clara Wagner-Grosch im Personelexikon vom Kanton Basel Landschaft
* D Clara Wagner-Grosch im Lexikon vom Schwyzerische Inschtitut für Kunschtwüsseschaft
Thailand

S **Königriich Thailand** (Thai: ราชอาณาจักรไทย, in dr Umgangsschbrooch: เมืองไทย) isch ä Schdaat in Südostasie. Es gränzt an Myanmar (anderi Name: Birma oder Burma), Laos, Kambodscha, Malaysia, s Andamanische Meer (Deil vom Indischen Ozean) und dr Golf vo Thailand (Deil vom Pazifik).

## Bevölkerig
### Bevölkerigszahl
75 % vo der Bevölkerig si Thai, 14 % Chinese. Die räschtlige Iiwohner si Aghörigi vo de Bergvölker, Khmer, Laote, Malaie, Moke, Inder, Vietnamese, Lolos und Wiissi (Farang).

* Bevölkerigswaggstum: 0,95 % (Schätzig 2003), Bevölkerig 2025: 73,26 Millione (Prognose 2003)
* D Chinderstärblikeit bedrait 20 Todesfäll pro 1000 Lebiggeburte (2006).
* D Lebenserwartig lit durchschnittlig bi 71,2 Johr, Fraue 73,5 Johr und Manne 69,1 Johr.

## Weblink

* D Website vo de Botschaft vo Thailand z Dütschland

## Fuessnote
Turkmenistan

**Turkmenistan** (turkmenisch *Türkmenistan*; mänggisch au as **Turkmenie** bezeichnet) isch ä Schdaat in Zentralasie am Kaspische Meer. Nochberländer si der Iran, Afghanistan, Usbekistan und Kasachstan.

## Bevölkerig
Dr Hauptdeil vo der Bevölkerig wird vo de Turkmene mit rund 85 % usgmacht; die gröschte Minderheite si d Russe (7 %), Usbeke (5 %), Kasache, Tatare, Ukrainer, Aserbaidschaner und Armenier.

### Lebensruum
Die höggschte Besiedligsdichte wiisen d Oase im Vorland vom Kopet-Dag, d Regione am Underlauf vom Tedschen und Murgab, s Dal vom Amudarja und d Gebiete, wo am Karakumkanal ligge, uf. 47 % vo de Bewohner läbe in Schdedt.

Die gröschte Schdeädt si (Stand 1. Januar 2005): Aşgabat (797.900 Iiwohner), Türkmenabat (234.828 Iiwohner), Daşoguz (199.514 Iiwohner) und Mary (114.690 Iiwohner).

### Religione
Öbbe 90 % vo der Bevölkerig si Muslim (Sunnite vo der hanafitische Rächtsschuel). 9 % ghöre zur Russisch-Orthodoxe Chille.

Zwar isch d Religionsfreiheit in dr Verfassig feschtgeschriibe, aber lang si nume die beide erwähnte Religione offiziell anerkennt worde. Im Früehlig 2004 si wägme internationale Druck die Beschtimmige für d Zuelassig vo religiöse Minderheite gelockeret worde. D Religionsfreiheit entschbricht aber immer nonig de Schdandard, wo in weschtlige Länder üeblig si. 

Anerkennt si die Gmeinschafte: Babtischde, Adventischde, Bahai, Hare Krishna, Greater Christchurch, Church of Christ, Light of the East, Full Gospel Christian und New Apostolic Church (= Neuapostolische Kirche).

#### Die jüdischi Minderheit
Die jüdische Religion isch in Turkmenistan nit anerkennt. Es git keini Synagoge. Vili turkmenischi Jude si noch Dütschland und Israel usgewanderet. Öbbe 1000 Jude läbe no in Turkmenistan. Die meischte vonene hai sich währed em Zweite Wältchrieg do niiderglo. Si si Flüchtling us der Ukraine gsi. Än anderi Gruppe si die altiigsässene Bucharische Jude.

## Weblink

* Offizielli Site vo de turkmenische Regierig (turkmenisch, russisch, englisch)

## Fuessnote
Tadschikistan

**Tadschikistan** (tadschik. Тоҷикистон/*Todschikiston* (kyrillisch) oder  (persisch); amtlig *Republik Tadschikistan*, tadschik. Ҷумҳурии Тоҷикистон/*Dschumhurii Todschikiston* (kyrillisch) oder  (persisch)) isch ä zentralasiatische Schdaat. D Hauptschdadt vo Tadschikistan isch Duschanbe.

## Geographii

Tadschikistan isch ä Hochgebirgsland, wo an Afghanistan, Usbekistan, Kirgisistan und d Volksrepublik China gränzt. Mehr as 70 % vo der Flechi si Hochgebirg. Fascht 50 % vom Schtaatsgebiet liege uf erä Höchi vo 3.000&nbsp;m über NN oder no höcher. Dr Oschte vom Land wird vom Pamir-Gebirg und em gröschte Deil vom Pamir-Hochland brägt. Dört befindet sich au dr höggscht Bärg vom Land, dr 7.495&nbsp;m hochi Pik Ismoil Somoni (früehner *Pik Kommunismus*). Im Norde vom Land erschtreckt sich d Gebirgschetti vom Alai. Nume im üsserschte Norde het Tadschikistan mit em Ferghanatal Diefland Gebiet, wo vom gröschte Fluss vom Land, em Syrdarja, chan bewässeret wärde und wo für intensivi Landwirtschaft bruucht wird. Dr gröscht Deil vom Land cha wäge der Höchi und em Relief nur extensiv mit Vehzucht gnützt wärde. Dr gröschti See isch dr Kara-Kul (380 km²) im Oschte vom Land; wiiteri grossi Seä si der Saressee (~ 80 km²) und der Zorkulsee 38,9 km². Dr gröschd Schtausee isch der Kairakkum-Schdausee (520 km²) am Syrdarja.

## Weblink

* D OSZE z Tadschikistan (engl.)
* Grundgsetz vo de Republik Tadschikistan
* Tadschikistan im CIA World Factbook (engl.)
Ottava rima

D **ottava rima**, uf Dütsch **Schdanze**, isch an italiänischi Värsform. Ä Schdrophe isch zsämmegsetzt vo acht Ziile, jedi mit elf Silbe. S Rhiimschema isch 'abababcc'. 

## Italie
D *ottava rima* schdammt uusem schboote 13. und früeche 14. Johrhundert und isch vo de italiänische Dichder in dr Toscana entwicklet worde für religiösi Gedicht, dramatischi Wärk und Troubadourlieder. Dr Giovanni Boccaccio het *ottava rima* in siine romantische Epe *Il filiostro* (öbbe 1338) und *Teseida* (1340-41) bruucht und se zur Schdandardform für die italiänische epische Gedicht gmacht. Berüehmti Bischbil si em Ludovico Ariosto si *Orlando furioso* (öbbe 1507–32) und em Torquato Tasso si *Gerusalemme liberata* (1581) wo d Värsform erneueret hai.

## Weschd- und Middeleuropa
Im 16. Johrhundert isch si z Schbanie und z Bordugal ufdaucht. Z Ängland isch um 1600 d Ziilelängi vom Edward Fairfax uf zäh Silbe verchürzt worde, won er dr Torquato Tasso übersetzt het. Im 17. und 18. Johrhundert isch d *ottava rima* dört für Heldeepe bruucht worde. Es het si gröschdi Wirksamkeit im Wärk vom Byron übercho. si *Beppo* (1818) und *Don Juan* (1819–24) hai ärnschdhafdi, komödiantischi und ironischi Elemänt kombiniert. Dr Shelley het *The Witch of Atlas* (1824) in *ottava rima* gschriibe. Im Dütsche isch si as Oktave odr Schdanze vom Wieland, Goethe, Schiller, Schlegel und andere bruucht worde.

## Quelle
*Dr Ardikel "ottava rima" in *Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite*.  Chicago: Encyclopædia Britannica, 2008. 
*, Band 17, S.249
Südkorea

D **Republik Korea (대한민국/大韓民國)**, wo in Oschdasie lit und im allgemeine **Südkorea** gnennt wird, isch ä Schdaat uf em südlige Deil vo dr koreanische Halbinsle. S einzige Nochberland isch Nordkorea im Norden (243&nbsp;km Grenzlänge), dr 'sozialistischi' Deil vo Korea. Die beide koreanische Schdaate hai sich 1948 am Afang vom Chalte Chrieg gründet, und d Deilig isch mit em Koreachrieg permanent worde. Im Oschte gränzt Südkorea an s Japanische Meer (in Korea as Oschtmeer bezeichnet), im Süde lit d Koreaschdrooss und im Weschte s Gääle Meer.

## Name

Dr offiziell Nam isch uf Dütsch *Republik Korea*, in dr Umgangsschbrooch wird aber meischtens vo *Südkorea* gredet. Uf Koreanisch heisst s Land offiziell *Daehan Minguk* (대한민국; 大韓民國; dt.: *Grossi Han-Republik*). Allgemein wird es in Südkorea aber mit siiner Churzform *Hanguk* (한국, 韓國, *Han-Nation*) oder *Namhan* (남한, 南韓, *Süd-Han*) in Abgränzig zu *Bukhan* (북한, 北韓, *Nord-Han*) gnennt. In Nordkorea wird s Land *Nam-Chosŏn* (남조선, 南朝鮮, *Süd-Joseon*) in Abgränzig zu *Puk-Chosŏn* (북조선, 北朝鮮, *Nord-Joseon*) gnennt.

## Fuessnoote
Jakob Wirz

Dr **Jakob Wirz** (* 12. Meie 1856 z Gälterchinde; † 23. Meie 1904 z Moskau) isch e Schwyzer Fabrikant gsi. Är isch reformiert und Bürger vo Gälterchinde gsi.

## Sys Läbe
Dr Jakob Wirz isch dr Soon vom Leerer Johann Wirz und vo dr Salome Gerster gsi. Är het z Gälterchinde d Primarschuel und z Böckte d Bezirksschuel bsuecht und 1886 d Louise Esther Nidecker vo Basel ghürotet. Yre Soon isch dr berüemti Etnolog Paul Wirz gsi. 

## Sy Bruef
Dr Jakob Wirz het Bandwäber gleert. Drno het är sich in Kürs bim Verein vo de junge Chauflüt z Basel chaufmännisch lo usbilde. Är het sich in dr Sydenbandwäberei wyterbildet. Wärend dr Wirtschaftskrise, im Joor 1878, isch är nach Moskau usgwanderet und het dört im Betryb, wo im Heinrich Handschin ghört het, e Schtell als Wäbermeischter aagno. Är isch brueflig ufgschtyge und het s 1882 bis zum Gschäftsfüerer brocht. 

## Unternämer
Wo sich dr Heinrich Handschin us Russland zruggzoge het, het är ym si Firma zum ene höchschtprofitable Grossunternäme gmacht. Ab 1885 isch är Teilhaber vo dr Firma worde. Jetz het d Firma Handschin & Wirz gheisse und isch, wo dr erscht Wältchrieg aagfange het, die gröschti Bandwäberei vo Russland gsi. Är isch bis zu sym Läbensändi z Moskau blybe. Sys Grab isch uf em Chillhof Gälterchinde. 

Syner Heimatgmein Gälterchinde het är es Waisehuus und Chilleglogge gschtiftet.

## Literatur
* Winter P.: *Jakob Wirz-Nidecker, Hektographie* 1962.
* Schuppli R.: *In oriente lux?*, 1993, 47-51.  
* Haener Ruth: *Heinrich Handschin und seine Stiftung*, 1994, 26-38

## Weblink
* Dr Jakob Wirz im Persone Lexikon vom Kanton Basel Landschaft (D Geburts- und Schtärbedate in dem Lexikon und uf em Grabschtei schtimme nit uf e Tag übery!
Boccaccio

**Boccaccio** cha si:

* ä Biographii vom Hermann Hesse, lueg Boccaccio (Hesse)
* än Opere vom Franz von Suppé, lueg Boccaccio (Oper)
* än italiänische Episodefilm vom Johr 1962, lueg Boccaccio 70
* ä dütsche musikalische Film vo 1936, lueg Boccaccio
* ä Musical, wo 1975 uf em Broadway ufgfüehrt worden isch, lueg Boccaccio (Musical)
* ä Fähri, wo am 3. Februar 2006 im Rote Meer gsunke isch, lueg M/V al-Salam Boccaccio 98
* ä Krater uf em Blanet Merkur  (Koordinate: -80,5°, 30°), lueg Boccaccio (Merkur)

**Boccaccio** isch dr Name vo dene Persone:
* Boccaccio der Älteri (ca.1467–1524), än italiänische Moler us dr früehe Renaissance
* Giovanni Boccaccio (1313–1375), än italiänische Schriftsteller vom Humanismus
Sri Lanka

**Sri Lanka**, bis 1972 *Ceylon* (amtlig: *Demokratischi Sozialischtischi Republik Sri Lanka*) isch än Inselstaat im Indischen Ozean 31km vor der Südschpitze vom Indische Subkontinent. D Insle wird au *Perle vom Indische Ozean* gnennt und het ca. 20 Millione Iiwohner.

Wäge ihre Lag isch d Insle ä schtrategische Punggt für d Seefahrt zwüsche Wescht- und Südostasie. Si isch eins vo de Zentre vom antike Buddhismus. Hüte isch s Land ä multireligiösi und multiethnischi Nation, in welere näbem Buddhismus vor allem der Hinduismus, s Christentum und der Islam bedütendi Religione si. Dr Buddhismus wird aber vom Schdaat bevorzugt behandelt; so gseht die srilankischi Verfassig vor, ass dr Schdaat für ä Schutz und d Pfläg vom Buddhismus verantwortlig isch.

D Singhalese möche dr gröschd Deil vo dr Bevölkerig us. D Tamile, wo vor allem im Norde und Oschde vom Land und in der Hauptstadt Colombo läbe, stelle die gröschdi Minderheit. Anderi ethnischi Minderheite si d Moore, Malaie und Burgher.

## Literatur
* Heinz Bechert: *Buddhismus, Staat und Gesellschaft in den Ländern des Theravada-Buddhismus. Band I: Grundlagen. Ceylon.* Hamburg 1966, Nachdruck 1988.
* Michael B. Carrithers: *„Sie werden die Herren der Insel sein“: Buddhismus in Sri Lanka*. In: Heinz Bechert, Richard Gombrich (Hrsg.): *Der Buddhismus. Geschichte und Gegenwart*. München: C.H. Beck ³2008. S. 140–168.
* Manfred Domrös: *Sri Lanka. Die Tropeninsel Ceylon.* Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft 1976 (Wissenschaftliche Länderkunden 12).
* Wilhelm Geiger: *Culture of Ceylon in Mediaeval Times*, 2., unveränderte Auflage, Wiesbaden 1986.
* R. Thapar: *The Penguin History of Early India from the Origins to AD 1300*. London 2002
* Partha S. Ghosh *Colonial Origins of Sinhala-Tamil Ethnic Conflict in Sri Lanka* In: Ramakant and B.C. Upreti *Nationbuilding in South Asia*, Vol.1, S. 309-326, New Delhi 1991.
* Richard Gombrich: *Der Theravada-Buddhismus: Vom alten Indien bis zum modernen Sri Lanka*. Stuttgart, Berlin, Köln: Kohlhammer 1996.
* Jakob Rösel: *Der Bürgerkrieg auf Sri Lanka*, Baden-Baden 1997.
* Jakob Rösel: *Die Gestalt und Entstehung des singhalesischen Nationalismus*, Berlin 1996.

## Weblink

* Offizielli Websyte
* 

## Fuessnote
Philippinen

D **Philippine** sind es Land vo Südoschtasie.

Es isch e grossi Inslegruppe odr en Archipel im weschtlige Pazifische Ozean.

## Geografy
Dr Archipel, wo vom füüfte bis zum 21. Grad nördligi Breiti und vom 117. bis zum 126. Grad öschdligi Länge goot, bildet dr fümftgröscht Inselschtaat vo der Welt noch Indonesie, Madagaskar, Papua-Neuguinea und Japan.

S Südchinesische Meer drennt d Inselgruppe vo Vietnam im Weschte, d Celebessee vo Indonesie im Süde und d Luzonstross vo Taiwan im Norde.

D Philippine bestöhn us 7.641 Insle. Vo dene sind aber nume öbbe 880 bewohnt. Nume elf Insle hai ä Flechi vo meh as 2.500&nbsp;Kwadratkilometer; die gröschte sind Luzon, Mindanao, Samar, Negros, Mindoro, Panay und Palawan; nume tuusig philipinischi Insle sind grösser as ei Kwadratkilometer.

Uf es paar Insle vo de Philippine het s Vulkään.

Grossi Stedt vo de Philippine heisse: Manila, Cebu City, Davao City, Island Garden Dity of Samal, Quezon City, Tarlac City, Angeles City, Cabanatuan City, San Carlos City, Dipolog City, Cagayan de Oro und Iligan City.

## Bilder

Lahar Mount Pinatubo.JPG|dr Vulkan Pinatubo
Pyroclastic flows at Mayon Volcano.jpg|dr Vulkan Mayon
Philippines-Pfahlbauten.jpg|Pfahlbaute im Meer


## Quälle
Osttimor

Die **Demokratischi Republik Timor-Leste**, im Dütschen ou as **Osttimor** bezeichnet, isch ä Inselstaat in Südostasie wo uf dr Insu Timor ligt. Es isch der erscht Schdaat, wo im 21. Johrhundert unabhängig worden isch u d'Houptstadt isch Dili.

## Geographi
Ds einzigä Nachbarland vo Oschttimor isch Indonesiä, spezifisch dr weschtläch Teil vor Insle Timor wo zur indonesischä Provinz Nusa Tenggara Timur ghört. Zu Oschttimor ghört o d'Enklave Oe-Cusse Ambeno u d'Inslä Atauro nördlech vo Timor. Südlech vo Oschtimor liegt d'Timorsee u drunger Oustraliä.

## Gschicht
450 Jahr isch Timor ä Kolonie vo dä Portugiesä gsi während ds hütigä Indonesiä ä Kolonie vo dä Holländer isch gsi. 9 Täg nachdäm Oschttimor 1975 unabhängig wordä isch, isch Oschttimor vo Indonesiä bsetzt wordä u ds bis 2002. Wäge derä Okkupation si über 200'000 Lüt gstorbä. 2002 isch Oschttimor aus erschtes Land im 21. Jahrhundert unabhängig wordä.
Nepal

**Nepal** (nepali: नेपाल, Nepāl) isch ä Schdaat in Südasie. Es gränzt im Nordoschde an d Volksrepublik China und im Südweschde an Indie.

## Bevölkerig
Nepal isch ethnisch und kulturell ä Minoritätemosaik. Bin erä Volkszelig im Johr 2001 si über 100 verschiidnigi ethnischi Gruppe und Kaschte und meh as 70 unterschiedligi Schbrooche und Dialekt zehlt worde. Die komplexi Gsellschaft isch au no sehr dynamisch. Kaschtegränze si durchlässig. Zueghörikeite zu Ethnie und Kaschte überschniide sich oder hänge vo der Perspektive vom Bedrachder ab.


Datei:Nepali-Couple.JPG|Nepalesischs Ehepaar
Datei:Nepal-Tanzgruppe.JPG|Nepalesischi Volkstanzgruppe
Datei:Kathmandu-46.JPG|Alti Frau in Nepal


## Kultur un Geografy

Kathmandu-Basantapur Chowk-02-2007-gje.jpg|Kathmandu
Pashupatinath-Votivstupas-42-Lingam und Yoni-2013-gje.jpg|Pashupatinath
Bhaktapur-Yaksheshvara-132-erotische Schnitzerei-gje.jpg|Bhaktapur
Changu Narayan-Dorf-26-Pfeifenraucher-2013-gje.jpg|Changu Narayan
Patan-Cyasilim Devar-08-2007-gje.jpg|Patan
Machhermo to Gokyo-16-Alm-2007-gje.jpg|Himalaya
Cho La Tsho-04-2007-gje.jpg|Himalaya
Mustang-Ghami to Lo Gekar-53-Gebetsfahnen-2015-gje.jpg|Mustang
Mustang-Tsarang-Lo Manthang-40-Ziegenherde-2015-gje.jpg|Mustang


## Literatur
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblink

* Informatione vom dütsche Uuswärtigen Amt
Oman

S **Sultanat Oman**, (arabisch سلطنة عمان / *salṭanat ʿumān*) lit am Südoschtegge vo der Arabische Halbinsle. Es gränzt im Nordweschte an die Vereinigte Arabische Emirat, im Weschte an Saudi-Arabie und im Südweschte an Jemen. Zum Staatsgebiet ghört au d Halbinsle Ruus al-Jibal am Kap Musandam, wo nördlig vom Territorium vo de Vereinigte Arabische Emirat an der Schdrooss vo Hormuz lit, d Exklave Madha, wo vo de Vereinigte Arabische Emirat umschlosse isch und d Gruppe vo de Kuria-Muria-Insle und d Insle Masirah vor der Oschtküschte vom Land. D Küschte wird begränzt vom Arabische Meer im Süde und Oschte und vom Golf vo Oman im Nordoschte. D Schdaatsgränze im Landesinnere si nit exakt feschtgleit. S Land isch ä chli chliiner as Dütschland.
## Bevölkerig

Oman isch eins vo de Länder vo der Ärde, wo am dünnschte besiidlet si. Öbb 5% vo der Bevölkerig läbe no as Nomade. Zwüsche 1994 und 2004 isch d Bevölkerig um 1,8% gwaggse. Zum schdiigende Bevölkerigswaggstum in de letschten Johr hai vor allem die usländische Arbetnähmer bidrait:

* 550.000 (1950)
* 1.060.000 (1980)
* 2.340.000 (2003)

34,9% vo der Omaner si 2004 jünger als 15&nbsp; gsi, die durchschnittligi Läbeserwartig isch im gliiche Johr 75&nbsp;Johr gsi. Der Adeil vo der schdedtische Bevölkerig isch 2004 uf 78% agwaggse. 2003 hai 1.781.558&nbsp;Omaner und 559.257&nbsp;Usländer im Land gläbt. In de Hafeschdedt läbe zahlriichi Inder, Pakistaner, Bangladeschi und Filipinos; vili vo de Usländer im Nordoschde schdamme us Oschtafrika.
Mongolei

D **Mongolei** (mongolisch Монгол Улс/*Mongol Uls*; /*mongɣol ulus*, wörtlich *Mongolische Staat*) lit zwüsche Zentral- und Oschdasie und isch ä dünn besiidlete Binneschdaat. Si gränzt im Norde an Russland mit 3.485&nbsp;km Gränzlängi und im Süde an d Volksrepublik China mit 4.677&nbsp;km Gränzlängi.

In eltere Atlante findet sich no der Name „Üsseri Mongolei“ (im Unterschiid zur Innere Mongolei, wo as Autonoms Gebiet zur Volksrepublik China ghört). Bis zur Verfassigsänderig im Juli 1992 het d Mongolei dr Name **Mongolischi Volksrepublik** gha.

## Bevölkerig

Die groossi Mehrheit vo der Bevölkerig vo der Mongolei (ca. 85 %) ghört zum Volk vo de Mongole. D Untergruppe vo däm Volk wärde im Wäsentlige dur ihre Dialekt underschiide. Vor allem im Weschde vom Land (Bajan-Ölgii-Aimag und Chowd-Aimag) läbe Minderheite us verschiidene Turkvölker, wie Kasache und Tuwiner (Urianchai). Zuegwandereti Russe und Chinese läbe vorwiegend in de Schdedt oder as Fachchreft im Bärgbau. Der Adeil vo de Russe isch noch der Demokratisierig allerdings schdark zruggange.

## Fuessnote
Malediven

D **Maledive** (amtlig: *Republik Maledive*, (divehi: ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ, *Rajjeyge Jumhuriyya*) si än Inselstaat im Südweschte vom Südschbitz vo Indie im Indische Ozean und bschdöhn us mehrere Atoll und 1.190 Insle, drvo si 220 vo Iiheimische bewohnt und 87 anderi wärde für tourischdischi Zwäck gnützt. D Maledive bschdöhn us 99% Wasser und 1% Land.

## Bevölkerig und Schbrooch
Die 298.842 Iiwohner (Zelig März 2006) vo de Maledive si sunnitischi Muslime. Bedingig für die maledivischi Schdaatsbürgerschaft isch s muslimische Glaubesbekenntnis. Dr Islam isch also Schdaatsreligion. Die maledivischi Schbrooch, Dhivehi, isch em Singhalesische, einer vo de Amtsschbrooche vo Sri Lanka ähnlig.
Emanuel Benjamin Gerster

Dr **Emanuel Benjamin Gerster** isch e Gälterchinder Eerebürger, Leerer, Aawalt und Politiker gsi. Är isch am 31. Meie 1882 z Gälterchinde uf d Wält cho und am 26. Juni 1968 z Gälterchinde gschtorbe. Är isch reformiert gsi.

## Sys Läbe
Dr Emanuel Gerster isch dr Soon vom Ludwig Samuel Gerster, Chaufmaa und dr Salome Bieder gsi. Im Joor 1914 het är d Rosa Elisabeth Gerster vo Gälterchinde ghürotet. Är isch in d Primarschuel z Gälterchinde, d Bezirksschuel z Böckte und drno ins Gymnasium z Basel gange.

## Bruef und Politik
Dr Emanuel Gerster het z Basel, z Leipzig und z Bärn Jura schtudiert. Bi dr Chambre internationale d'avocat z Paris het är sich als Aawalt wyterbildet und isch au no in d Übersetzerschuel gange. 1910 bis 1956 isch är Bezirksgrichtspresidänt z Sissech und 1911 bis 1958 z Gälterchinde gsi. Ab 1912 isch är Mitglyd vom Gmeinrot Gälterchinde gsi und 1935 bis 1956 Gmeinipresidänt, drno Bürgergmeinipresidänt. 1918 bis 1941 isch är Presidänt vom Baselbieter Kriminalgricht und 1941- bis 1952 Presidänt vo dr Überwysigsbehörde gsi. Är isch Mitglyd und Vizepresidänt vo dr eidgenössische Schätzigskommission vo dr IV gsi. Vill Joor het är als Rächtskundeleerer an dr Schuel vom Chaufmännische Verein z Lieschtel gschafft. 1957 hei yn d Gälterchinder zum Eerebürger gmacht.

## Literarischi Verwys
* Basellandschaftliche Zeitung 31.5.1967, 28.6.1968
* Basler Nachrichten 29./30.6.1968

## Extärni Verwys
* Dr Emanuel Gerster im Personelexikon vom Kanton Basel Landschaft
Kuwait

S Emirat **Kuwait** (arabisch الكويت  *al-Kuwayt*, dütsch au: *Kuweit*) lit in Vorderasie. Es gränzt im Norde und Weschde an Irak (240 km gmeinsame Gränzverlauf), im Süde an Saudi-Arabie (222 km) und im Oschde an Persische Golf (499 km).

## Bevölkerig

D Bevölkerigsschdruktur vo Kuwait isch vom sehr hoche Adeil vo usländische Arbetschreft und vo ihre Agehörige brägt (rund 60 % vo alle Iiwohner). Der Adeil vo de Manne isch mit 57 % dütlig höcher as dä vo de Fraue; 24,5 % vo der Bevölkerig isch 2004 under 15 Johr alt gsi. Kuwait isch eins vo de Länder mit em höggschde Verschdedterigsgrad (2004: 96 %); d Lebeserwartig isch 2004 bei 77 Johr gläge. S Bevölkerigswaggstum isch zwüsche 1994 und 2004 im Durchschnitt 4,1 % gsi. D Amtsschbrooch isch Arabisch, d Umgangsschbrooch vo de Kuweiter unterenander isch Irakisch-Arabisch. Persisch wird in Kuwait as Zweitschbrooch bruucht. D Handelsschbrooch isch Änglisch.

Vo de rund zweiehalb Millione Iiwohner si nume öbbe 40 % Kuwaiter (drvo 150.000 bis 180.000 Beduine). Die übrige Iiwohner si us em Iran, Indie, Pakistan, und viele andere – hauptsächlich arabische und südoschdasiatische – Länder zuegwanderet und hai die kuwaitischi Schdaatsbürgerschaft nit. D Zuewanderer si de Iiheimische gegenüber gsellschaftlig benochdeiligt. D Bevölkerig isch überwiegend muslimisch, drvo si 65 % Sunnite und 35 % Schiite. Der Islam isch Schdaatsreligion. Der römisch-katholische Chille ghöre 6 % vo der Bevölkerig a. Die räschtlige 9 % umfasse vor allem anderi chrischdligi Konfessione, Hindus und Parse.
Laos

**Laos** (laotisch: *Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao*, dütsch: *Demokratischi Volksrepublik Laos*) isch s einzige Binneland z Südoschtasie.

## Geografy
S Land gränzt an China, Vietnam, Kambodscha, Thailand und Myanmar.

Es het ä Flechi vo 236.800 Kwadratkilometer.

D Hauptstadt und au di gröschti Stadt isch Vientiane. Die andere grosse Stedt sii Savannakhet, Pakse, Luang Prabang und Phonsavan.

Laos het es tropischs Klima; dr Monsun bringt vil Rääge.

## Bevölkerig
D Bevölkerig vo meh weder säggs Millione Lüüt verdeilt sich sehr ungliich über s Territorium. Die gröschti Bevölkerigsdichti het’s i der Ebeni am Mekong, drunder bsundrigs d Region um d Hauptstadt.

Die bärgige Gebiet im Oschte und Norde si sehr dünn besiidlet.

Weniger als ä Drittel vo der Bevölkerig läbt in Stedt. S gröschte urbane Balligszentrum, Vientiane, het ä Bevölkerig vo öpe 600.000 Lüüt. 

## Sprooche
Z Laos findet me vier grosse Sproochegruppe:
* Tai-Kadai
* Mon-Khmer
* Tibeto-Birmanische Sprooche
* Hmong-Yao-Sprooche

D Amtssprooch vom Land isch s Laotisch.

Es git au vil Frömdsprooche im Land, öpe Thai und Vietnamesisch, Französisch und Änglisch.

## Quälle
Johann Jakob Gerster

Dr **Johann Jakob (Hans Jakob) Gerster** isch e Dokter und Mediziner vo Gälterchinde gsi. Är isch am 26. Aprelle 1886 z Gälterchinde uf d Wält cho und am 7. Jänner 1954 z Gälterchinde gschtorbe. Är isch reformiert gsi.

## Sys Läbe
Dr Hans Jakob Gerster isch dr Soon vom Johann Jakob Gerster, Mechaniker, und dr Sophie Recher gsi.  Är isch in d Primarschuel z Gälterchinde und in d Bezirksschuel z Böckte gange. 1917 het är in erschter E`e d Ida Olga Hofer vo Zofige ghürote, 1925 in zwöiter E'e d Louise Elise Koch vo Basel und in dritter E'e 1936 d Elisabeth Eggenberger vo Grabs (St. Galle).

## Sy Bruef
Dr Hans Jakob Gerster isch ins Gümnasium z Basel; drno het är z Basel, z Kiel und z München Medizin gschtudiert. 1911 het är si Abschluss als Dokter Mediziner gmacht. Im erschte Balkanchrieg 1912 1913 isch är in Lazarett als Arzt tätig gsi. Vo 1915 bis 1920 het är als Dokter im Ämmetal gschafft. Vo 1920 bis 1954 het är e eigeni Landpraxis z Gälterchinde gfüert. Är het sich für schirurgischi Fäll schpezialisiert. Sit 1933 isch är in brieflichem Gedankenustusch mit em östrychische Günekolog H. Knaus über Problem vo dr Befruchtig und Vererbig gsi. Dr Knaus het yn 1938 ufgforderet är söll doch sys Wüsse veröffentlige, wo är über die natürligi Geburteregelig heigi. Dr Hans Jakob Gerster het drno es Buech * „Kinderzahl nach Wunsch und Willen“ * gschrybe, wo in acht Schproche erschyne isch. Är isch als Wüsseschaftler mit Publikazione, Korreschpondänze und Vorträg in Naturforscher- und Ärztekreise tätig gsi.

## Sys Wärk
* Johann Jakob Gerster: „Kinderzahl nach Wunsch und Willen“, Zürich 1940

## Literarischi Verwys
* Biographisches Lexikon verstorbener Schweizer 4, 315

## Extärni Verwys
* Dr Johann Jakob Gerster im Personelexikon vom Kanton Basel Landschaft
Jemen

Dr **Jemen** (arabisch اليمن &nbsp;/ *al-Yaman*) isch ä Schdaat im Noche Oschte, gnauer im Südweschte vo der Arabische Halbinsle. Er isch öbbe anderthalbmol so gross wie Dütschland und gränzt im Norde an Saudi-Arabie, im Oschde an Oman, im Süde an dr Golf vo Aden und s Arabische Meer, im Weschde an s Rote Meer. Dschibuti und Eritrea ligge nume ä baar Kilometer äwäg uf dr andere Site vom Rote Meer. D Küschtelengi bedräit 2400 km; d Landgränze si 1746 km lang. Zum Jemen ghöre au d Insle Sokotra, wo 3600 km² grooss isch, und zahlriichi chliineri Insle im Bab al-Mandab, im Rote Meer und im Arabische Meer.
Jordanien

S Haschemitische Königriich **Jordanie** (arabisch الأُرْدُن &nbsp;/ al-Urdun) isch ä Schdaat in Vorderasie. Es gränzt an Israel, die Palästinensische Autonomiigebiet, Syrie, dr Irak, Saudi-Arabie und an s Rote Meer (Golf vo Aqaba), wo s ä Seegränze zu Ägypte het. Jordanie zelt zu de sog. Maschrek-Schdaate.
## Bevölkerig

D Jordanier si zu 87 % Araber und 7 % Aramäer, denn git s 2 % Tscherkesse, 2 % Kurde und 2 % Armenier. Drzue git s no Gaschdarbeiter us Südoschtasie. D Amtsschbrooch isch Arabisch. Mä schwätzt au verschiideni Beduinedialekt und Schbrooche vo Minderheite (Armenisch, Kurdisch, Aramäisch u.&nbsp;a.).

Rund 60 % vo der Bevölkerig schdammt vo de öbbe 800.000  Paleschtinenser ab, wo 1948 noch em Agriffschrieg vo de benochberte arabische Schdaate noch dr Schdaatsgründig vo Israel gflüchdet oder verdriibe worde si, oder wo noch em Säggsdagchrieg us em Weschdjordanland, wo vo Israel bsetzt worden isch, noch Jordanie gflüchdet si.