open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Scott Chipperfield

Dr **Scott Chipperfield** (* 30. Dezämber 1975 in Wollongong) isch en ehemoolige auschtralisch-schwizerische Brofifuessballspiler uf dr Position vomene Mittelfäldspiler im lingge oder zentrale Mittelfäld. Bis 2012 het är für e FC Basel in dr höggschte Schwizer Spilklass, dr Axpo Super League gspiilt.

## Vereinskarriere
Dr Chipperfield het sini aktivi Karriere als Fuessballspiler bi de *Bellambi Rosellas* aagfange, nochhäre het är zu *Tarrawanna* und den zu *Ferhill* gwäggslet. Vo 1996 bis 2001 isch är im Kader vom Wollongong FC gstande, für welle är bis zu sim Angang 131 Spil bestritte het. Mit em Wollongong FC isch är in de Joor 2000 und 2001 Meischter vo dr National Soccer League worde und isch in de Saisons 1999/2000 und 2000/01 als Person mit dr *Johnny Warren Medal* uszeichnet worde. Als witeri Uszeichnig het är in dr Saison 1999/2000 d Joe *Marston Medal* griegt.

## FC Basel
Sit dr Saison 2001/02 spilt dr Chipperfield als Linksusse bim FC Basel, wo är als Stammspiler in dr Super League spilt und au zahrichi Spil in dr Champions League und im UEFA-Cup beschtritte het. Bis jetzt het är für d Schwizer über 200 Spil beschtritte und drbi über 40 Goals gschosse. Mit em Schwizer Traditionsclub het är in de Saisons 2001/02, 2003/04, 2004/05 und 2007/08 d Schwizer Meischterschaft gwunne. Denn het är mit sim Team in de Joor 2002, 2003, 2007 und 2008 dr Schwizer Cup, sowie in de Joor 2003, 2006 und 2008 dr Schwizer Uhrecup gwunne. Dr Chipperfield isch bim Basler Publikum wäge sinere kämpferische, schnälle und effiziänte Spilwiis üsserscht beliebt gsi. In dr Saison 2008/09 isch är trotz zahlriche Verletzige mit 12 Träffer clubintärne Torschützekönig worde. 2012 het er sich vom Brofischutte zruggzooge. Sithäär isch er bim FC Aesch aktiv.

## International
Vo 1998 bis 2010 isch dr Chipperfield im Kader vo dr auschtralische Fuessballnationalmannschaft 68 mol iigsetzt worde und het drbi 12 Goal gschosse. Im Joor 2000 het er mit Auschtralie dr OFC-Nations-Cup gwunne und 2006 an dr Fuessball-Wältmeischerschaft z Dütschland deilgnoh. Bi dr Fuessball-Wältmeisterschaft 2010 het er noch em Grubbespiil gege Serbie, wo Australie 2:1 gwunne het, si Rückdritt us dr Nationalmannschaft bekannt gee.

## Privat
Im April 2007 het dr Scott Chipperfield durch d Hüroot mit ere Schwizere zuesätzlich zur auschtralische au d Schwizer Staatsbürgerschaft griegt.

## Weblinks
* Profil bim australische Verband
* Spilerprofil bi OZfootball
*
Benjamin Huggel

Dr **Benjamin** ("Beni") **Huggel** (* 7. Juli 1977 z Dornach) isch en ehmolige Schwizer Fuessballspiler. Sini Position isch s defensive Mittelfäld gsi. Är isch Bürger vo Münchestei und isch au dört uffgwaggse.

## Vereinskarriere
Dr Huggel isch mit 21 erscht relativ spoot Profi-Fuessballer worde. Vorhär het är sini Usbildig als Landschaftsgärtner beändet. Är het sich bald e Stammblatz bim FC Basel eroberet und isch mit däm dreymol Schwizer Meischter worde und het in dr UEFA Champions League gspilt.

Vo 2005-2007 isch dr Huggel bim dütsche Erschtligischt Eintracht Frankfurt unter Vrtrag gstande. Nachdäm är am Aafang Stammspiler in dr junge Frankfurter Mannschaft gsi isch, het är si Stammblatz aber zerscht widr verlore. Nachdäm är sich an s Tempo vo dr Bundesliga gwöhnt gha het, ischs em glunge, si verlorene Stammblatz widr zruggzerobere, au begünschtigt durch d Verletzige vo mehrere Mitspiler. Am 5. Mai 2007 im Spil gege Alemannia Aachen isch ihm sis erschte Bundesliga-Goal im 51. Spil glunge.

Vo 2007 bis zue siim Rucktritt zum Änd vo dr Saison 2011/2012 het er wider für sii alte Verein FC Basel gspilt.

## Nationalmannschaft
Dr Huggel het sit em 20. Auguscht 2003 25 Partie für d Schwizer Fuessballnationalmannschaft beschtritte. Am 14. Novämber 2009 wo dr Alexander Frei usgwäggslet worden isch, isch dr Huggel zum erste Mol Käptn vo dr Nationalmannschaft worde. An dr «Nacht vom Schwizer Fuessball» im Joor 2010 isch er zum beste Schwizer Nationalspiiler vom Joor 2009 gwelt worde. Noch dr Fuessball-Wältmäisterschaft 2010 in Südafrika het dr Huggel si Ruggdritt us dr Nationalmannschaft bekannt gee.

**Sperri**

Nach skandalöse Vorfäll im entscheidende WM-Qualifikationsspil gege d Türkey isch dr Benjamin Huggel am 7. Februar 2006 vo dr FIFA für säggs Nationalmannschaft-Pflichspil gsperrt worde. Die Sperri isch aber spöter, wie für anderi Spiler au, uf vier Spil reduziert worde. Well sich d Schwiz an dr WM 2006 fürs Achtelfinal qualifiziert gha het, het är sini Sperrene scho denn abgsässe gha. Är isch somit an dr EM 2008 im eigene Widr spilberächtigt gsi und im Ufgebot gstande. Dö Iisatz wär bi säägs Spilsperrene gfördet gsi, well d Schwiz als Veraastalter keini Qualifikationsspil beschtritte het miesse. Am 26. März 2008 isch dr Huggel s erschte Mol sit em Skandal in emne Länderschpil widr für d Schwiz iigsetz worde: Är isch in dr 88. Minute im Länderspil gege Dütschland iigwäggslet worde.

## Erfolg
Schwizer Meischter: 2002, 2004, 2005, 2008, 2010, 2011, 2012

Schwizer Cupsiiger: 2002, 2003, 2008, 2010, 2012

## Weblink

* Website vom Benjamin Huggel
* 
* 

## Fuessnoote
Region Südlicher Oberrhein

D **Region Siidlige Ooberryy** (dt. *Region Südlicher Oberrhein*) isch aini vù zwelf Ruumornigs- ùn Blaanigsregione  Baade-Wiirdebäärg. Si ùmfasd dr Schdadkrais Fryybeg, dr Landchrais Bryysgau-Hoochschwaarzwaldf, dr Landkrais Ämedinge ùn dr Ortenaukrais.

## Regionalblaanig
As Dreeger vù dr Regionalblaanig in dr Region isch dr *Regionalverband Siidlige Ooberryy* (dt. *Regionalverband Südlicher Oberrhein*) zùm 1. Jäner 1973 as Kerperschaft vum effentlige Rächt yygriichded woore. Är isch aine vù zwelf Regionalverbänd z Baade-Wiirdebäärg, zwee vù dääne sin au iber d Landesgränze uuse zueschdändig. D Gschäfdsschdel vùm Regionalverband isch z Fryybeg.

## Yywoonerzaale
D Yywoonerzaale sin Ergebnis us dr Volkszellige (¹) oder amdligi Fùùrdschryybige vùm Statistische Landesamt Baade-Wiirdebäärg (nùme Haubdwoonsiz).

## Ruumblaanig
In dr Region Siidlige Ooberryy gid s zwai Ooberzäntre (Ofebùùrg ùn Fryybeg). Dernääbe gid s zwelf Midelzändre:

* Aachere
* Chrozige / Schdaufe
* Brysach
* Ämedinge
* Fryybeg
* Haasle / Huusach / Wolfe
* Kääl
* Loor
* Mile
* Ofebùùrg
* Didisee-Nèischdad
* Waldkilch

## Verbandsvorsizendi

* 1973–1983: Gerhard Graf (Erschte Bùùrgermaischder vu dr Schdad Fryybeg)
* 1983–1998: Sven von Ungern-Sternberg (Erschte Bùùrgermaischder vu dr Schdad Fryybeg)
* 1998–2003: Günter Fehringer (Landrood vùm Ortenaukrais)
* syd 2003: Otto Neideck (Erschte Bùùrgermaischder vu dr Schdad Fryybeg)

## Verbandsdiräkter
* 1973–1982: Wolfgang Fuchs
* 1982–1996: Ludwig Wiederhold
* 1996–2002: Roland Hahn
* syd 2002: Dieter Karlin

## Weblink
* Regionalverband Siidlige Ooberryy
Valentin Stocker

Dr **Valentin Stocker** (* 12. April 1989 z Luzärn) isch e Schwizer Fuessballspiler.

Dr Stocker spilt als lingge Mittelfäldspiler bim FC Basel. Är isch im Januar 2006 vom SC Kriens zum FC Basel ko und het döt an sim 18. Geburtsdaag e Profivrtrag unterschribe. Am 16. März 2008 het är gege dr FC Sion sis erschte Meischterschaftsgoal erziilt. Am 10. Mai isch är denn dr "Matchwinner" im entscheidende Spiel um d Meischterschaft gege d Young Boys gsi.

Bi sim Debüt in dr Schwizer Nationalmannschaft gege Zypere am 20. Auguscht 2008 het är nach 8 Minute grad sis erschte Goal gschosse.

Am 16. Septämber 2008 het är im 1. Grubbespil gege Schachtar Donezk sis Debüt in dr Champions League gää.

Dr Stocker het am 2. Dezämber 2008 si Vertrag, wo im Summer 2010 usgloffe wär, vorzitig um drey witeri Joor verlengeret.

## Weblink
* 
* 
* 
* Valentin Stocker in dr Datebank vo transfermarkt.de
Ivan Ergić

Dr **Ivan Ergić** (* 21. Januar 1981 z Šibenik) isch e serbisch-auschtralische Fuessballspiler. Är het d Staatsbürgerschafte vo Auschtralie und Serbie und spilt im Momänt im zentrale Mittelfäld vom Schwizer Superligischt FC Basel.

Nachdäm är s Förderbrogramm vom Australian Institute of Sport durchloffe gha het, het är sini sportlichi Laufbahn bi Perth Glory aagfange. Im Joor 2000 het är zu Juventus Turin gwäggslet, vo wo är während dr Saison 00/01 für 1.6 Millione Frangge an FC Basel uslehnt worde isch.

Ab em Juni 2004 het dr Ergic längeri Zitt wäge Deprssione in in dr Pyschiatrische Universitätsklinik Basel miesse behandlet wärde. Sini witeri Karriere als Fuessballspiler isch zu däm Zittpunggt in Froog gstande. FC Basel het aber zu ihm ghalte und het s Arbetvrhältnis nid ufglöst. Sit 2005 stoht är widr ufem Fuessballblatz und isch uf d Saison 2006/07 vom Trainer zum Captain bestimmt worde. Nach dr Saison 2007/08 het är das Amt freywillig abgäh. Dr Ergic het im Champions-League-Spil gege dr FC Valencia s 2500. Goal in dr Gschicht vo dr Champions League gschosse. Är het bis jetzt 142 Partie für Basel beschtritte und 25 Goals gmacht.

Am 15. Mai 2006 isch är ins Ufgebot vo de ehemolige serbisch-montenegrinische Nationalmannschaft für d Fuessballwältmeischterschaft in Dütschland beruefe worde. Hüt isch är für die serbischi Fuessballnationalmannschaft spilberächtigt.

## Weblinks
* 
* Profil vom Ivan Ergić bi dr Nationalmannschaft (serbisch, englisch)
* Profil vom Ivan Ergić bi football.ch (dütsch, französisch, italienisch)
* Interview mit em Ivan Ergić in dr Jungle World
Franco Costanzo

Dr **Franco Costanzo** (* 5. Septämber 1980 in Rio Cuarto, Argentinie) isch e argentinische Fuessball-Goali.

## Vereinskarriere
Är het sini Profikarriere bi River Plate (Buenos Aires) im Joor 2000 agfange. Mä het em e steili Karriere vorusgseit, aber är isch durch divärsi Verletzige immer widr zrugggworfe worde. Trotzdäm het är witterhin als Talänt golte und het mit River Plate dreymol die argentinisch Meischterschaft gwunne. Im Summer 2005 het är zum baskische Club Deportivo Alavés gwäggslet, wo är in dr Saison 2005/06 31 Meisterschaftsspiil beschtritte het.

## FC Basel
Im Juli 2006 het ihn dr FC Basel für öppe drey Millione Schwizer Frangge us em laufende Vertraag usekauft. Nach e baar Patzer am Aafang und vile (Uswärts-) Niderlage in dr Hiirundi, het är e grossartigi Ruckrundi gspiilt und isch sogar zum FCB-Spiler vom Joor gwählt worde. In dr Saison 2007/08 het dr Costanzo mit em FC Basel sini erschti Schwizer Meischterschaft gwunne.

In dr Saison 2008/09 het dr FC Basel in dr Champions League gspiilt. Nach souveräne Sieg in dr Qualifikation sin d Basler in dr Grubbephase uf en FC Barcelona, Sportig Lissabon und Schachtar Donezk troffe. Sit dr gliiche Saison isch dr Franco Costanzo Captain vom FC Basel und drmit Noochfolger vom Ivan Ergic worde, wo das Amt freywillig abgäh het.

2011 isch si Kontrakt bim FC Basel abgloffe und nüm erneueret worde. Si Noochfolger im Goal isch dr Yann Sommer gsi.

Dr Franco Costanzo het im Juni 2011 bi Olympiakos Piräus underschriibe und isch dr Noochfolger vom Antonios Nikopolidis worde. Im Winter 2011/12 isch si Verdraag ufglööst worde. Sit 2013 isch er bim CD Universidad Católica in Chile.

## Nationalmannschaft
In sinere bishärige Karriere het dr Costanzo ei Länderspiil mit dr agentinische Nationalmannschaft beschtritte, bi zwei wittere isch är uf dr Bank gsässe.

## Erfolg
* U-20-Südamerikameister: 1999
* Argentinische Meischter: 2002 (Clausura), 2003 (Clausura), 2004 (Clausura)
* Schwizer Cup; 2007, 2008, 2010
* Schwizer Meischter: 2008, 2010, 2011

## Person und Familie
Dr Franco Costanzo isch argentinisch-italiänische Dobbelbürger und het drei Chinder.

## Weblink

* 

## Fuessnoote
Eren Derdiyok

Dr **Eren Derdiyok Saydam** (* 12. Juni 1988 z Basel) isch e Schwizer Fuessballspiler vo kurdischer Abstammig. Er isch e Nationalspiler und het 44 mol für d Schwiz gspiilt.

## Karriere
### Z Baasel
Vo glei uff und au in sinere Jugend het är bim Basler Fuessballclub BSC Old Boys gspilt, wo är drfür scho gege dr FC Basel gspilt het und drbi ei Gool erzilt het. Afangs 2007 isch är vom FC Basel übernoh worde, isch in dr Schwizer Super League 49 Mol zum Iisatz ko und het zäh Gool gschosse (Stand 24. Oggtober 2008).

Am 6. Februar 2008 isch dr Derdiyok zu sim erschte Iisatz für d Schwizer A-Nationalmannschaft im Spil gege Ängland im Wembley-Stadion ko. Bi sim Debüt het är in dr 57. Minute sis erschte Goal für d Nationalmannschaft zum zwüschezitliche 1:1-Usgliich gschosse.

Är isch mit em FC Basel 2007 Cupsiiger worde und het im 2008 sogar s Double (Schwizer Meischter und Cupsiiger) gholt. Im Cupfinal vom 6. April 2008 het är vo Aafang a gspilt und au prompt zum zwüschezitliche 1:0 in dr 31. Minute troffe.

Bi dr EM 2008 in Öschteriich und dr Schwiz isch är im Ufgebot vo dr Schwiz gschtande und isch zu Iisätz ko.

### In dr Bundesliga
2009/10 isch dr Derdiyok zu Bayer 04 Leverkusen in die dütschi Bundesliga und isch döt in dr Säsong 2010/11 Vizemäister worde. Uf d Säsong 2012/13 isch er zu TSG 1899 Hoffenheim mit eme Vierjoorverdraag.

### Mit dr Nazionalmannschaft
2008 het dr Derdiyok zum erste Mol mit dr Schwizer A-Nayionalmannschaft gspiilt, wo am 6. Februar 1:2 gege Ängland im Wembley-Stadion verloore het, und het s Gool für d Schwiz Gool gmacht.  Bi dr Öiropamäisterschaft 2008 z Östriich und in dr Schwiz isch er dreimol iigsetzt worde.

Am 26. Mai 2012 het dr Derdiyok drei Gool bim überraschende 5:3-Siig gege die dütschi Nazionalmannschaft gmacht (das isch dr erst Siig vo dr Schwizer Nazionalmannschaft gege Dütschland sit 1956 gsi).

## Fuessnoote


## Weblink
* 
* 
* Eren Derdiyok in dr Datebank vo transfermarkt.de
* Eren Derdiyok in dr Datebank vom Schwizerische Fuessballverband
* Spilerprofil bi joggeli.ch
Christian Gross

Dr **Christian Jürgen Gross** (* 14. Auguscht 1954 z Züri) isch e Schwizer Fuessballtrainer und e ehemolige Fuessballspiler.

## Karriere als Spiler
Dr Gross, dr Sohn von emne Bolizischt, het sini Karriere bim Grasshopper-Club Züri aagfange, het dä Club aber 1975 vrloh. Nach drey Joor bi Lausanne-Sports und zweiz Saison im Dress vo Neuchâtel Xamax het dr Gross 1980 in die dütschi Fuessball-Bundesliga zum VfL Bochum gwäggslet. Während zwei Saison het dr Gross 29 Bundesliga-Spil beschtritte und drbi vier Goals gschosse. Är isch in d Schwiz zruggkehrt und het no je drey Joor füre FC St. Galle und dr FC Lugano gspilt. Dr Gross het ei Länderspil für d Schwiz absolviert.

## Karriere als Trainer
1988 isch dr Gross zum FC Wil, wo är als Spilertrainer in dr vierhöggschte Spilklass, dr 2. Liga, gwirggt het. In sinere Amtszit (1988-1993) sind d Wiler mit em Gross in eim Zug über die 1. Liga in d Nationalliga B (hüt: Challenge League) ufgschtige.

### Grasshopper Züri und Tottenham

1993 het dr Gross zum Grosshopper-Club Züri gwäggslet, wo är drmit zwei Meischtertitel (1995 und 1996) gholt het und d Qualifikation für d Champions League gschafft het. 1997 isch är Trainer von de Tottenham Hotspurs in London worde, isch aber wäge z wänig Erfolg entloh worde.

### FC Basel

Dr Gross isch vom 1. Juli 1999 a bis zum Ände vo dr Saison 2008/09 Trainer vom FC Basel gsi, wo är in drey Joor zum erschte Meischertitel sit 1980 gfiehrt het. Vorhär het dr FC Basel unter em Gross dr Iizug in Final vom UI-Cup gschafft. 2002 und 2008 het sich dr Gross mit em FC Basel für d Champions League könne qualifiziere, 2004, 2005 und 2008 het dr FCB dr zweit, dr dritt und dr viert Meischtertitel unter em Gross gwunne. 2002, 2003, 2007 und 2008 het är mit em FCB dr Schwizer Cup gwunne.

Am 27. Mai 2009 het dr FC Basel bekannt gäh, dass dr Vertrag mit em Christian Gross per Ändi Saison ufglöst wird.

### VFB Stuttgart
Afang Dezember isch er als neue Trainer bim VFB Stuttgart vorgstellt worde und isch sither ganz Erfolgriich gstartet unter anderem staht er mit em Club im Champions League Achtelfinal.
Nach em ene schlächte Saisonstart i d Bundesliga-Saison 2010/2011 isch der Chrischtian Gross am 13. Oktober 2010 bi Stuttgart entlah worde.

### BSC Young Boys
Am 8. mei 2011 isch uscho, dass der Christan Gross ab der Saison 2011/12 nöye Trainer bi YB wird. Am 29. April 2012 isch er wider entlaa worde.[7]

### al-Ahli
Am 18. Juni 2014 het dr Gross verkündet, dass er bi bim saudi-arabische Verein al-Ahli e Zweijahresvertrag unterschribe hei.

## Erfolg als Trainer
*Schwizer Meischter: 1995, 1996 (beidi mit em GC), 2002, 2004, 2005, 2008 (alli mit em FCB)
*Schwizer Cupsiiger: 2002, 2003, 2007, 2008 (alli mit em FCB)
*Champions-League-Qualifikation: 1995, 1996 (beid mit em GC), 2002, 2008 (beid mit em FCB)
*UI-Cup-Final: 2001 (mit em FCB)

## Weblinks

* HefleswetzKick - Trainerdate in dr Ziit bim VfB Stuegert
* Fussballdate - Spiler/Trainerdate Gsamtlaufbahn
Schwabe

**Schwoaba** sen a Velkle, wo vor ellem en Wirddabärg ond en Boirisch-Schwoabe läbed ond Schwäbisch schwätzad. Des Wörtle *Schwoab* kommd vonerem friara Volk von de Sueben ond des kommd wiadr vom lateinerem Wörtle *Suevia*, was em Deitscha *schwoifa* hoißd. Des kommd d'vo, woil mr moint, daß d'Schwoaba frihr emmr omanandr gwandrt sen, also Nomaade gwä sen.

Oft werdet ao elle Deitsche *Schwoaba* gnannd, vor ellem en dr Schwoiz (*Schwaabe*) ond em Elsass (*Schwoowe*). Ao isch des tschechische Wordd für'd Deitsche *švábi*.
Schwaben (Begriffsklärung)

**Schwaben** chan folgendes bedüte:
* Schwaben, s Schwobeland
** Oberschwaben, de Oschte vom Schwobeland
::d Ywohner vom Schwobeland, lüeg under Schwob
* Schwaben (Volk), e Volk z Bade-Württeberg
* Schwaben (Bayern), e Regierigsbezirk z Bayere, wo d Flächi derre vom Bezirk Schwobe entspricht
* *Schwaben*, en Ortsdail vo de Stadt Kelheim, Landchrais Kelheim, Bayern
* *Schwaben*, en Ortsdail vo de Gmaind Prackenbach, Landchrais Regen, Bayern
* *Schwaben*, en Ortsdail vo Waldeburg, Sachse
* *Schwaben*, es Motorschiff vo de „Wiisse Flotte“ uf em Bodesee
* *Schwaben*, es Zeppelin-Luftschiff (LZ 10)

und witers:
* Herzogtum Schwaben, es mittelalterligs Herzogdum im Oschtfränkische Riich
* *Markt Schwaben*, e Gmaind im Landchrais Ebersbärg, Regierigsbezirk Oberbayern, Bayern
* *Schwobechäfer*, en andere Name för di Dütschi Schabe

**Lueg au:**
* Schwoben, e Gmaind im Oberelsass, Frankriich
* Nordschwobe, en Ortsdail vo Badisch-Rhyfälde
Nürtingen

**Nirdeng** (schwäbisch *Nirdeng* ['ni:rdeŋ], hochdeutsch beeinflusst *Nirdenga* ['nirdeŋɐ], dt. *Nürtingen*) isch a Graoße Graesschdadd en Bada-Wirddebärg ond isch ogfär 20 km vo dor Haobdschdadd Schduagord wägg. Nirdeng isch d' driddgraeschda Schdadd em Graes Esslenga, nåch Esslenga selbor ond Fildorschdadd, ond hat ogfär 40'000 Aewohnor.

Nirdeng leid am Näggor ond am Fuas vo dor Schwäbischa Alb.

Zo Nirdeng ghaered außor Nirdeng sälbor no d´ aegmaendede Flägga Haard, Näggorhausa, Oborẽseng, Råedwanga, Reidrn ond Zizishausa. Bis uff Haard ond Reidrn send enzwischa älle mit Niirdeng zẽmagwaggsa. 

Nirdeng isch d´ Partnerschdadd vo Oullins (Frangreich) ond Rhondda Cynon Taff (Wales); außordem ischs faschd Partnerschdadd vo Soroksár (Ungarn) ond Zerbschd (Saggsa-Ãhald).

## Gmaenderåt
Ergebnis vo de Kommunalwahla 2014 ond 2009:

## Leid
* Andreas Deuschle (* 1978 z´ Nirding), deidschor Politigor

## Literatur
* Jakob Kocher: *Geschichte der Stadt Nürtingen.* Band 1/2, Stuttgart 1924. Band 3, Stuttgart 1928.
* Hans Schwenkel: *Heimatbuch des Kreises Nürtingen.* Band 2. Würzburg 1953, S. 775–923.
* Günter Schmitt: *Nürtinger Chronik in Daten und Bildern*. Verlag Senner-Druck Nürtingen 1993, ISBN 3-922849-14-8.
* Reinhard Tietzen im Auftrag der Stadt Nürtingen (Hrsg.): Nürtingen 1918-1950. Weimarer Republik. Nationalsozialismus. Nachkriegszeit. Mit Beiträgen von Petra Garski-Hoffmann, André Kayser, Steffen Seischab und Reinhard Tietzen. Nürtingen/Frickenhausen 2011, ISBN 978-3-928812-58-0.
* Manuel Werner: *Juden in Nürtingen in der Zeit des Nationalsozialismus*. Nürtingen/Frickenhausen 1998, ISBN 3-928812-18-1.
* *Der Landkreis Esslingen* – Hrsg. vom Landesarchiv Baden-Württemberg i. V. mit dem Landkreis Esslingen, Jan Thorbecke Verlag, Ostfildern 2009, ISBN 978-3-7995-0842-1, Band 2, Seite 273.

## Weblink

* nuertingen.de

## Fuasnood
Region Hochrhein-Bodensee

D **Region Hoochryy-Boodesee** (dt. *Region Hochrhein-Bodensee*) isch aini vù zwelf Ruumornigs- ùn Blaanigsregione  Baade-Wiirdebäärg. Si ùmfasd dr Landchrais Konschtanz, dr Landkrais Lörrach ùn dr Landchrais Waldshuet.

## Regionalblaanig
As Dreeger vù dr Regionalblaanig in dr Region isch dr *Regionalverband Hoochryy-Boodese* (dt. *Regionalverband Hochrhein-Bodensee*) zùm 1. Jäner 1973 as Kerperschaft vum effentlige Rächt yygriichded woore. Är isch aine vù zwelf Regionalverbänd z Baade-Wiirdebäärg, zwee vù dääne sin au iber d Landesgränze uuse zueschdändig. D Verbandsversamlig vum Regionalvrband hed sich zem èèrschde Mool am 22. Novämber 1973 konstituiert. D Gschäfdsschdel vùm Regionalverband isch z Waldshuet-Düenge.

## Yywoonerzaale
D Yywoonerzaale sin Ergebnis us dr Volkszellige (¹) oder amdligi Fùùrdschryybige vùm Statistische Landesamt Baade-Wiirdebäärg (nùme Haubdwoonsiz).

## Ruumblaanig
In dr Region Siidlige Ooberryy gid s zwai Ooberzäntre (Konschtanz ùn s Doppelzäntrum Lörrach/Wyyl). Dernääbe gid s nyyn Midelzändre:
* Bad Säckige
* Konschtanz
* Lörrach / Wyyl
* Radolfzell
* Rhyfelde
* Schopfe
* Singen
* Stocke
* Waldshuet-Düenge

D Gränz zwische dr Mittelzäntre Lörrach / Wyyl un Mille in dr Region Siidlige Ooberryy isch nid feschd glaid woore im Beraich vù dr Gmaine Bad Bellige und Schlienge.

## Verbandsvorsitzendi

* 1973 - 1980: Werner Dierks
* syder em 1980: Bernhard Wütz (Landrat a. D. vùm Landchrais Waldshuet)

## Verbandsdirekter
* 1973 - 1989: Theo Zengerling
* 1989 - 2003: Franz Schwendemann
* syder em 2003: Karl Heinz Hoffmann-Bohner

## Weblink
* Regionalverband Hochryy-Boodesee
Marihuana

**Marihuana** (ao *Cannabis*, *Haschisch* oder *Gras* gnannd) isch a Drooge wo mr kriagt, wemmer dia Bliida ond Bläddr vom woiblicha Hanf troggnet. Dr Wirkstoff isch des Tetrahydrocannabinol, gwisst als THC.

Marihuana wird en de moischde Fäll en erem Joint odr en dr Bong graochd.

En Deitschland ond Öschdrraech isch s Obaua, Herstella, Handla etc. vom Gsetz soid dr Opiumkonferenz 1925 en Genf vrbooda. S gildet en Deitschland heitzdaag als woiche Droge, dia härdde von de Strofa, wo mr kriagt, wemmr mit handle duad etc., isch trotzdem in de moischda Bundesländr s gloiche wia wemmr des mit Kokain, Heroin odr andre hardde Droga machd.

## Weblink
Pfarrkirche St. Sebastian Wettingen

**St. Sebastian** isch e römisch-katholischi Chile z Wettige i de Schwiiz. D Chile stoot im alte Dorfteil un isch im 1895i bauet worde.

## De Vorgängerbau
Di erscht Erwähni vo ere Dorfchile z Wettige isch us em Johr 1259. De gnaui Standort vo dere Chile isch ned bekannt. Erscht sit em 1504i weiss me, wo d Chile gsi isch, nördlich vom alte Schulhus bim Fridhof. Sell Chile isch im 1894 abbroche worde. Vom Bau vo dere Chile un vo de Usstattig weiss me hüt numme no wenig. Si het uf jede Fall en ältere Vorgängerbau gha, isch öpper 30 Meter lang, fascht 10 Meter breit u 6 ½ Meter höch gsi. In de Chile hei öpper 300 chönne sitze. De Turm vo dere Chile het en Grundriss vo füfehalb uf füfehalb Meter gha un isch 25 und e halbe Meter höch gsi. I dem Turm het’s drei Glocke gha. Eini vo dene Glocke isch vermuetlich us de vorherige Chile gsi. Di beide andere si in de Johr 1522 un 1589 gosse worde. Di Chile het me im 1765i für 2200 Gulde renoviirt, en Empore iibauet un d Bestulig erneueret. Im 1852i het me di Chile gschätzt un isch, zämme mim Chileturm, uf en Wärt vo 5400 Franke cho. Me cha a dere Zahl gseh, wi schlecht di Chile zwäg isch gsi; un im 1894i het me si abgrisse.

## Di hütig Chile
### D Baufase
Um de Bau vo de Chile het’s vil Strit gäh. En Steibrecher wird doderzu met de Wort zitiirt: *"Man hat eine Kirche bauen wollen, jetzt macht man daraus ein Zankhaus."* En Stritpunkt isch d Frog gsi, ob d Sakrischtei un de Hochaltar zur Chile ghöred, oder ned. De Schtaat het nämlich numme de Chilebau subventioniirt. Erscht wo me es eifachers Projekt vorgläit het, het de Regiirigsrat zugschtimmt. Strit het’s au um d Qualität vo de Stei gäh. De Architekt isch nämlich mit em Material ned immer zfride gsi.

Iigweiht worde isch di noi St. Sebaschtian-Chile am 29. Oktober 1895.

### S Chilegebäud
De hütig Bau isch ane 1895 nordweschtlich vo de bisherige Chile bauet worde. De Chor, wo a di dreischiffig Süülebasilika duet aaschliise, isch als Polygonchor gschtaltet. Bauet worde isch di Chile vom Badener Architekte Karl Moser.

### D Isis-Tafle

In de Römerzit het’s i de Region Bade-Wettige en Tämpel vo dr Göttin Isis gäh. Wo der genau gsi isch, weiss me ned. De Aegidius Tschudi, wo zwüsche 1533 u 1535 zum erschte mol Landvogt z Bade gsi isch, het vom Fund vo ere Steitafle brichtet, wo uf d Stiftig vo eme Isis-Tempel hiwist. Di Steitafle mit de Isis-Inschrift isch scho i de Turmfassade ve de alte Wettiger Chile iigmuuret gsi u isch hüt im Vorrum vo de St. Sebaschtian-Chile z finde.

### D Glocke
Im Chileturm si füf Glocke. Si sin uf die füf Tön gstimt:
* DES
* E
* GES
* A
* H

## Lueg au
* Pfarrchile Sankt Anton, Wettige

## Literatur
* usegee vo de *Ortsbürgergemeinde Wettingen*: Geschichte der Gemeinde Wettingen, Baden 1978.

## Weblink

* Website vo dr Pfarrei St. Sebastian

## Einzelnochwiis
Region Mittlerer Oberrhein

D **Region Midlere Ooberryy** (dt. *Region Mittlerer Oberrhein*) isch aini vù zwelf Ruumornigs- ùn Blaanigsregione  Baade-Wiirdebäärg. Si ùmfasd d Schdadchrais Baade-Baade ùn Chaarlsruei ùn dr Landchrais Chaarlsruei ùn dr Landchrais Raschdi.

## Regionalblaanig
As Dreeger vù dr Regionalblaanig in dr Region isch dr *Regionalverband Midlere Ooberryy* (dt. *Regionalverband Mittlerer Oberrhein*) zùm 1. Jäner 1973 as Kerperschaft vum effentlige Rächt yygriichded woore. Är isch aine vù zwelf Regionalverbänd z Baade-Wiirdebäärg, zwee vù dääne sin au iber d Landesgränze uuse zueschdändig. D Gschäfdsschdel vùm Regionalverband isch z Chaarlsruei.

## Yywoonerzaale
D Yywoonerzaale sin Ergebnis us dr Volkszellige (¹) oder amdligi Fùùrdschryybige vùm Statistische Landesamt Baade-Wiirdebäärg (nùme Haubdwoonsiz).

## Ruumblaanig
In dr Region Midlere Ooberryy gid mid Chaarlsruei ai Ooberzäntrum. Dernääbe gid s aachd Midelzändre:
* Baade-Baade
* Brette
* Bruchsal
* Biel
* Ettlinge
* Gaggenau / Gernschbach
* Chaarlsruei
* Raschdi

D Schdad Baade-Baade isch as Mittelzäntrum mid ooberzäntraale Dailfunktione uusgwiise.

## Verbandsvorsitzende

* 29. November 1973 - 9. Februar 2000: Bernhard Ditteney (Landrood vùm Landchrais Chaarlsruei)
* syder em 9. Februar 2000: Josef Offele (Ooberbùùrgermaischder vù dr Schdad Ettlinge a. D.)

## Verbandsdiräkter
* 1974 - 30. September 2001: Dietrich Schmidt
* syder em 1. Oktober 2001: Gerd Hager

## Weblink
* Regionalverband Midlere Ooberryy
Region Nordschwarzwald

D **Region Noordschwaarzwald** (dt. *Region Nordschwarzwald*) isch aini vù zwelf Ruumornigs- ùn Blaanigsregione  Baade-Wiirdebäärg. Si ùmfasd dr Schdadchrais Pforze, dr Landchrais Calp, dr Enzchrais ùn dr Landchrais Fraideschdad.

## Regionalblaanig
As Dreeger vù dr Regionalblaanig in dr Region isch dr *Regionalverband Noordschwaarzwald* (dt. *Regionalverband Nordschwarzwald*) zùm 1. Jäner 1973 as Kerperschaft vum effentlige Rächt yygriichded woore. Är isch aine vù zwelf Regionalverbänd z Baade-Wiirdebäärg, zwee vù dääne sin au iber d Landesgränze uuse zueschdändig. D Gschäfdsschdel vùm Regionalverband isch z Pforze.

## Yywoonerzaale
D Yywoonerzaale sin Ergebnis us dr Volkszellige (¹) oder amdligi Fùùrdschryybige vùm Statistische Landesamt Baade-Wiirdebäärg (nùme Haubdwoonsiz).

## Ruumblaanig
In dr Region Midlere Ooberryy gid mid Pforze ai Ooberzäntrum. Dernääbe gid s siibe Midelzändre:
* Bad Wildbad
* Calp
* Fraideschad
* Horb
* Mihlacker
* Nagold
* Pforze

## Verbandsvorsitzendi

* 1973–1988: Willi Weigelt (Ooberbùùrgermaischder vù dr Schdad Pforze)
* 1988–1999: Herbert Zerr (Landrood vùm Landchrais Calp)
* seit 1999: Heinz Hornberger (Bùùrgermaischder vù dr Gmai Waldachtal; ab 1995 Chranggedsverdräder vùm Landrood Dr. Zerr)

## Verbandsdiräkter
* 1973–1998: Winfried Scheuermann, Parlamäntsrood a.&nbsp;D., MdL
* 1998–2008: Jens Kück
* syder 2008: Dirk Büscher

## Weblink
* Regionalverband Nordschwarzwald
* IHK Nordschwarzwald
* E virtuelle Määrtplatz vu dr Region mit Informatione, Frejzyttipps, Veraastaltige
* Stadtwiki fir dr nerdlig Deil vu dr Region (ohni Freidestadt)
Krenkingen

**Kränkige** (uff Dütsch *Krenkingen*) isch e ehemoligi Gmeind im Landchreis Waldshüet, Bade-Württeberg, und sit 1974 e Stadtdeil vo Waldshüet-Düenge.

## Geografy
D'Ortschaft litt am westlige Hang vom Steinadal (Südschwarzwald), wo vo Norde noch Süde verlauft. Zu de Gmarkig ghöre de Bergrucke bis zu de Schlücht im Weste. De Ort sälber litt uff 531 Meter über em Meerspiegel.

Zu Kränkige ghöre zwei chleini Wyler, nämlig s Berghus uff em Bergrucke und s Hagnau in de Nöchi vo de Schlücht.

## Bolitik
Kränkige isch e Ortschaft wie vom Bade-Württebergische Kommunalrächt bstimmt worre isch. Als sonigi hät si e begränzti Selbschtverwaltig, wo uss em Ortschaftsroot und sällem sinem Leiter, im Ortsvorsteher, bstoht. De Ortsvorsteher isch sit 2004 de Frank Kaiser; sini Vorgänger sin de Andreas Kaiser (bis 1974 de Bürgermeister; 1974-1982) und de Dieter Schwenninger (1982-2004) gsi. 

## Verchehr
D'Chreisstroß 6556, wo vo de Landstroß 158 im Schlüchtdal chunnt, verlauft durch Kränkige und fiehrt noch zwei Kilometer zu de L 159 im Steinadal.

## Quelle
Region Bodensee-Oberschwaben

D **Region Boodesee-Ooberschwoobe** (dt. *Region Bodensee-Oberschwaben*) isch aini vù zwelf Ruumornigs- ùn Blaanigsregione  Baade-Wiirdebäärg. Si ùmfasd dr Boodeseechrais, dr Landchrais Raveschburg ùn dr Landchrais Simeringe.

## Regionalblaanig
As Dreeger vù dr Regionalblaanig in dr Region isch dr *Regionalverband Boodesee-Ooberschwoobe* (dt. *Regionalverband Bodensee-Oberschwaben*) zùm 1. Jäner 1973 as Kerperschaft vum effentlige Rächt yygriichded woore. Är isch aine vù zwelf Regionalverbänd z Baade-Wiirdebäärg, zwee vù dääne sin au iber d Landesgränze uuse zueschdändig. D Gschäfdsschdel vùm Regionalverband isch z Raveschburg.

## Yywoonerzaale
D Yywoonerzaale sin Ergebnis us dr Volkszellige (¹) oder amdligi Fùùrdschryybige vùm Statistische Landesamt Baade-Wiirdebäärg (nùme Haubdwoonsiz).

## Ruumblaanig
In dr Region Boodesee-Ooberschwoobe gid s mid Fridrichshafe / Raveschburg / Weigarte ai Ooberzäntrum. Dernääbe gid s nyyn Midelzändre:
* Bad Saulgau
* Bad Waldsee
* Fridrichshafe
* Leitkirch
* Pfulledorf
* Ravensburg / Weigarte
* Simeringe
* Iberlinge
* Wange

## Verbandsvorsitzendi

* 1973-1994: Karl Wäschle, Ooberbùùrgermaischder a.&nbsp;D. vù Raveschburg
* syd 1994: Viktor Grasselli, Bùùrgermaischder a.&nbsp;D.

## Verbandsdiräkter vùm Regionalverband

* 1974-1988: Hermann Vogler
* 1988-1998: Georg Zimmer
* 1998-2008: Stefan Köhler
* syd 2008: Wilfried Franke

## Weblink
* Regionalverband Bodensee-Oberschwaben
Region Neckar-Alb

D **Region Necker-Alb** (dt. *Region Neckar-Alb*) isch aini vù zwelf Ruumornigs- ùn Blaanigsregione  Baade-Wiirdebäärg. Si ùmfasd dr Landkrois Reidlenga, dr Landkrois Diibenga ùn dr Zollerealbkrois.

## Regionalblaanig
As Dreeger vù dr Regionalblaanig in dr Region isch dr *Regionalverband Necker-Alb* (dt. *Regionalverband Neckar-Alb*) zùm 1. Jäner 1973 as Kerperschaft vum effentlige Rächt yygriichded woore. Är isch aine vù zwelf Regionalverbänd z Baade-Wiirdebäärg, zwee vù dääne sin au iber d Landesgränze uuse zueschdändig. D Gschäfdsschdel vùm Regionalverband isch syder em 1. Novämber z Messenga, dervor isch si fimf Joor lang z Diibenga gsii.

## Yywoonerzaale
D Yywoonerzaale sin Ergebnis us dr Volkszellige (¹) oder amdligi Fùùrdschryybige vùm Statistische Landesamt Baade-Wiirdebäärg (nùme Haubdwoonsiz).

## Ruumblaanig
In dr Region Necker-Alb gid s mid Diibenga/Reidlenga ai Ooberzäntre. Dernääbe gid s aachd Midelzändre:

* Albstadt
* Balenga
* Hechenga
* Metzenga
* Mensenga
* Reidlenga
* Rauteburg
* Diibengba

## Verbandsvorsitzende

* 1973 – 1984: Erich Barthold
* 1984 – 1994: Hans Hoss (bis 1974 Ooberbùùrgermaischdervù dr Schdad Ebenga
* 1994 – 2000: Norbert Roth (bis 1996 Ooberbùùrgermaischdervù dr Schdad Hechenga)
* syd 2000: Edmund Merkel (bis 2007 Ooberbùùrgermaischdervù dr Schdad Balenga)

## Verbandsdiräkter
* 1974 – 1982: Hans Auer
* 1982 – 1984: Jörg König
* 1984 – 2008: Dieter Gust
* syd 2008: Angela Bernhardt

## Weblink
* www.regionalverband-neckar-alb.de
* Region Necker-Alb
Region Ostwürttemberg

D **Region Oschdwiirdebäärg** (dt. *Region Ostwürttemberg*) isch aini vù zwelf Ruumornigs- ùn Blaanigsregione  Baade-Wiirdebäärg. Si ùmfasd dr Landkrois Hoedna ùn dr Oschtalbkrois.

## Regionalblaanig
As Dreeger vù dr Regionalblaanig in dr Region isch dr *Regionalverband Oschdwiirdebäärg* (dt. *Regionalverband Ostwürttemberg*) zùm 1. Jäner 1973 as Kerperschaft vum effentlige Rächt yygriichded woore. Är isch aine vù zwelf Regionalverbänd z Baade-Wiirdebäärg, zwee vù dääne sin au iber d Landesgränze uuse zueschdändig. D Gschäfdsschdel vùm Regionalverband isch z Gmẽẽd.

## Yywoonerzaale
D Yywoonerzaale sin Ergebnis us dr Volkszellige (¹) oder amdligi Fùùrdschryybige vùm Statistische Landesamt Baade-Wiirdebäärg (nùme Haubdwoonsiz).

## Ruumblaanig
In dr Region Oschdwiirdebäärg gid s kai aige Ooberzäntrum. S gid die vier Midelzändre:
* Ellwãn
* Gmẽẽd
* Hoedna
* Oole

## Verbandsvorsitzendi

* 1974–1990: Friedrich Schenk (Bùùrgermaischder vù dr Schdad Haebach, i. R.)
* 1990–2000: Erich Göttlicher (Bùùrgermaischder vù dr Schdad Bopfeng, a. D.)
* 2000–2004: Roland Würz (Landrood vùm Landkrois Hoedna, a. D.)
* syd 2004: Hermann Mader (Landrood vùm Landkrois Hoedna)

## Verbandsdiräkter
* 1974–1981: Jürgen C. Tesdorpf
* 1982–1999: Bernhard Eppmann
* syd 1999: Thomas Eble

## Weblink
* Regionalverband Oschdwiirdebäärg
Region Donau-Iller

D **Region Donau-Iller** isch e Ruumornigs- ùn Blaanigsregion z Baade-Wiirdebäärg ùn z Bayern, wù iber di Landesgränze ibergryfd. Si ùmfasd dr Schdadchrais Ulm, dr Alb-Doane-Krois ùn dr Landkrois Bibra z Baade-Wiirdebäärg ùn di chraisfrèi Schdad Memmenge, dr Landkrois Genzburg, dr Landkrois Nei-Ulm ùn dr Landkrois Unterallgai z Bayern.

## Basisdate

## Regionalblaanig
As Dreeger vù dr Regionalblaanig in dr Region Donau-Iller isch zùm 1. Jäner 1973 dr *Regionalverband Donau-Iller* as Kerperschaft vum effentlige Rächt yygriichded woore dùr e Schdaadsverdraag ùf dr Grùndlaag vù Ländergsezer zwische dr Bùndesländer Baade-Wiirdebäärg ùn Bayern. Är isch dr èèrschd soonig Regionalverband gsii, wù iber Ländergränze uuse gangen isch. Är isch aine vù zwelf Regionalverbänd z Baade-Wiirdebäärg bzw. 18 regionale Blaanigsverbänd z Bayern. D Landreed vù dr Midgliidschrais ùn d Ooberbùùrgermaischder vù Ulm ùn Memmenge sin automatisch Midgliider vù dr Verbandsversamlig. Dr Siz vùm Regionalverband Donau-Iller ùn d Gschäfdsschdel sin z Ulm.

## Ruumblaanig (Baade-Wiirdebäärg)
Im baade-wiirdebäärgische Dail vù dr Region bilded Ulm zäme mid Nei-Ulm e Ooberzäntrum. Dernääbe gid s segs Midelzändre:
* Biberach
* Blaobeire / Loichinge
* Enge
* Laupheim
* Riedlinge
* Ulm

## Ruumblaanig (Bayern)
Im bayerische Dail vù dr Region gid s näben em Doppelzäntrum Ulm/Nei-Ulm as zwaid Oberzentrum Memmenge. Dernääbe gid s segs Midelzändre:
* Nei-Ulm
* Ginzburg / Leipheim
* Illertisse
* Krumba
* Mindelheim
* Bad Werishofe

## Verbandsvorsitzendi vùm Regionalverband Donau-Iller
* 1973 - 1976: Georg Simnacher, Landrood vùm Landkrois Ginzburg
* 1976 - 1979: Wilfried Henger, Ooberbùùrgermaischder vù dr Schdad Enge/Donau
* 1979 - 1982: Franz-Josef Schick, Landrood vùm Landkrois Neu Ulm
* 1982 - 1985: Wilfried Steuer, Landrood vùm Landkrois Biberach
* 1985 - 1988: Hermann Haisch, Landrood vùm Landkrois Unterallgai
* 1988 - 1991: Ernst Ludwig, Ooberbùùrgermaischder vù dr Schdad Ulm
* 1991 - 1994: Ivo Holzinger, Ooberbùùrgermaischder vù dr Schdad Memmenge
* 1994 - 1997: Wolfgang Schürle, Landrood vùm Alb-Donau-Krois
* 1997 - 2000: Hubert Hafner, Landrood vùm Landkrois Ginzburg
* 2000 - 2003: Peter Schneider, Landrood vùm Landkrois Biberach
* 2003 - 2006: Erich Josef Geßner, Landrood vùm Landkrois Nei-Ulm
* 2006 - 2009: Ivo Gönner, Ooberbùùrgermaischder vù dr Schdad Ulm
* seit 2009:   Hans-Joachim Weirather, Landrat vom Landkreis Unterallgai

## Verbandsdiräkter vùm Regionalverband Donau-Iller
* 1973 - 1978: Ernst Ludwig
* 1978 - 1997: Klaus Remmele
* 1998 - 2002: Joachim Strauß
* 2002 - 2008: Julian Osswald
* 2008 - lfd.: Markus Riethe

## Weblink
* Internetufftritt vum Regionalverband Donau-Iller
Raumordnungsregion

**Ruumornigsregione** sin e Inschrumänt vù dr Ruumornig in dr Bundesrepublik Dydschland. S gid 96 Ruumornigsregione, d Abgränzig good in dr Reegle no dr Gränze vù dr ainzelne Bùndesländer. Uusnaame doodervù bilde d Ruumornigsregion 13 (Bremerhave), wù nebe der Stadt Bremerhave au di nidersächsische Landchrais Cuxhave ùn Wesermarsch ùmfasd, d Region Donau-Iller (Baade-Wiirdebäärg ùn Bayern) ùn d Metropolregion Ryy-Necker (Baade-Wiirdebäärg, Ryyland-Pfalz ùn Hesse).

D Ruumornigsregione wääre us dr NUTS-3-Regione bilded (Chrais, chraisfrèii Schded, derzue Hamburg ùn Berlin). Uuser dr Schdadschdaade sin d Ruumornigsregione groosryymigi, funktional abgränzdi Ruumainhaide fir Ruumornigsberiichderschdadig vùm Bùnd. Doderbyy wird e ekonomisch Zäntrum ùn syy Ùmland bschriibe, wichdig sin z. B. Pändlerverfläächdige. D Ruumornigsregione sin in dr Reeegle au d Blaanigsregione vù dr Länder. Uusnaame doodervù sin:
* Z Niidesachse wird d Regionalblaanig dùr d Chrais ùn di chraisfrèie Schded dùrgfierd
* Z Nordryy-Weschdfaale ùn z Hesse dùr d Regierigsbezirk
* Z Schleswig-Holstein dùr s Land
* Im Saarland gid s kai Regionalblaanig.

Anderi Byybschbel vù funktionälle Abgränzige sin dydschi Aarbedsmäärdregione oder europäischi Funktional Urban Areas (ESPON – European Spatial Planning Observation Network).
Region Heilbronn-Franken

D **Region Haalbrunn-Frangge** (dt. *Region Heilbronn-Franken*, bis zem 20. Mai 2003 *Region Franken* oder *Region Heilbronn*) isch aini vù zwelf Ruumornigs- ùn Blaanigsregione vù Baade-Wiirdebäärg. Si ùmfasd dr Schdadchrais Haalbrunn, dr Landchrais Haalbrunn, dr Hohelohechrais, dr Main-Tauber-Chrais ùn dr Landchrais Schwäbisch Hall.

## Regionalblaanig
As Dreeger vù dr Regionalblaanig in dr Region Frangge isch dr *Regionalverband Frangge* (dt. *Regionalverband Franken*) zùm 1. Jäner 1973 as Kerperschaft vum effentlige Rächt yygriichded woore. Är isch aine vù zwelf Regionalverbänd z Baade-Wiirdebäärg, zwee vù dääne sin au iber d Landesgränze uuse zueschdändig. D Verbandsversamlig vum Regionalverband hed sich zem èèrschde Mool am 14. Novämber 1973 konstituiert. D Gschäfdsschdel vùm Regionalverband isch z Haalbrunn. Dùr d Novellierig vùm Landesblaanigsgsez isch dr Regionalverband zem 20. Mai 2003 in *Regionalverband Haalbrunn-Frangge* ùmgnänd woore.

## Yywoonerzaale
D Yywoonerzaale sin Ergebnis us dr Volkszellige (¹) oder amdligi Fùùrdschryybige vùm Statistische Landesamt Baade-Wiirdebäärg (nùme Haubdwoonsiz).

## Ruumblaanig
In dr Region Haalbrunn-Frangge gid s mid dr Schdad Haalbrunn ai Ooberzäntrum. Dernääbe gid s nyyn Midelzändre:
* Bad Mergentheim
* Crailsheim
* Haalbrunn
* Künzelsau
* Neckarsulm
* Öhringe
* Schwäbisch Hall
* Tauberbischofsheim
* Wertheim

## Verbandsvorsitzendi vùm Regionalverband

* 1973–1977: Bruno Rühl
* 1977–1980: Rüdiger Peukert
* 1981–1990: Erich Pretz
* 1990–1994: Reiner Casse
* 1994–2000: Günter Mayer
* syd 2000: Helmut Himmelsbach

## Verbandsdiräkter vùm Regionalverband
* 1974–1975: Elmar Zepf
* 1975–1984: Reiner Casse
* 1984–2008: Ekkehard Hein
* syd 2008: Klaus Mandel

## Weblink
*  Regionalverband
* Wirtschaftsferderig
* Grinderzäntre
Schmitzingen

**Schmitzige** (Hochdütsch *Schmitzingen*) isch e Stadtdeil vo Waldshüet-Düenge, Bade-Württeberg.

## Geografy

Schmitzige litt im Sältebach am Übergang vom Schwarzwald zum Hochrhy. D'Ortschaft ghört zämme mit de Ort Gaiß und Waldkirch zum Ort Gaiß-Waldchirch, wo vo de obere Hälfti vom Sältebachdal bis uff d'Bergrucke im Oste und s Lyderbachdal im Weste längt. D'Entfernig zu Waldshüet isch 3,5 Kilometer; Schmitzige litt öbbe in de Mitti vom Sältebachdal, wo vo Norde noch Süde erlauft. Es isch e Stroßedorf und hät e Längi vo 1,2 Kilometer, wyst dodeby aber e Höcheunderschyd vo 100 Meter uff. Zu de Ortschaft ghöre sunscht keini Ortsdeil oder Wyler.

## Gschicht
Schmitzige isch am 1. Januar 1971 uff Waldshüet ygmeindet worre. Spöter, am 1. Januar 1976, isch's an d'Chreisstadt Waldshüet-Düenge agschlosse worre.

## Bolitik
Als Gmeind noch em Bade-Württebergische Kommunalrächt hät Schmitzige e begränzti Selbschtverwaltig. Zu säller ghöre sechs Ortschaftsröt und de Ortsvorsteher (im Momänt de Siegmar Mutter).

## Verchehr
E Gmeindstroß fiehrt durch s Sältebachdal zum Stadtdeil Waldshüet. In di anderi Richtig goht si uff Waldchirch und mündet als Chreisstroß 6562 in d'Bundesstroß 500.

## Externi Site
* Schmitzige uff de Netzsite vo Waldshüet-Düenge
*schmitzingen.com

## Quelle
Huang Xianfan

Dr **Huang Xianfan** ( uff d'Wält cho am 13. November 1899 z Fusui; gstorbe am 18. Jänner 1982 z Guilin) isch en chinesische Historiker (Gschichtsschriiber) gsii.

## Biografii
Dr Huang Xianfan isch am 13. November 1899 z Qujiu bi Fusui in Guangxi uf d Wält cho und het mit 22 Johre agfange, an dr Schuel z'underrichte. Vo 1926 bis 1935 het er an dr Universität Peking, China, s'Studium vu dr Gschicht ufgnumme. S Schtudium het er im 1935i mit em Magister Artium abgschlosse. Vo 1935 bis 1937 het er an dr Universität Tokio, Japan, s'Studium vu dr Gschicht ufgnumme. 1938 isch er Leiter vo dr Nanning High School z Guangxi worde un ab 1940 Professor z Guangxi.

## Wärk
* Chinesischi Gschicht（I-III, 1932-1934）
* Gschicht vom Schuel (I-II, 1933）
* Gschicht vo dr Zhuang（1957）

## Quälle/Amerkige


## Ekschterne Syte

* Professor des Zhuang: Huang Xianfan (uf Chinesisch)
Obersäckingen

**Obersäckinge** isch e ehemoligi Gmeind im Landchreis Waldshüet und sit 1935 e Ortsdeil vo de Stadt Bad Säckinge. Es hät ca. 2000 Ywohner.

De Ortsdeil gränzt im Oste diräkt an de Ortskärn a und litt uff 290 Meter über em Meerspiegel.

Obersäckinge isch dütlig älter wie de benochbert Ortskärn vo Säckinge. Sini Lag in de Rhyebeni hät scho in de Stei- und Bronzezit Mänsche Sydligsruum botte und spöter hän sich d'Alemanne dört nyderglo.

De Bau vo-n-re Chirch z Obersäckinge durch de Chonschtanzer Bischof Ulrich II. im Johr 1135 isch schriftlig nochgwyse. D'Grichtbarkeit hän d'Grafe vo Habsburg usgiebt, bis sich im 14. Johrhundert s Hus von Schönau-Wehr als Herrscher hät chönne behaupte. 1628 isch d'Ortschaft an s Hus Schönau-Oeschge gfalle, wo in de Stadt asässig gsi isch. Sälli Züeghörigkeit, wo bis zum Ussterbe vom Hus Schönau-Oeschge im 19. Johrhundert durt hät, wird im Wappe durch zwei Ring under re Danne vermittelt.

Im 19. Johrhundert hät d'Industry an Bedütig gwunne; vo sällemols 64 Hushalt sin numme no 11 landwirtschaftlig gsi. D'Ywohnerzahl vo de Stadt isch schnäll agstyge. Im glyche Johrhundert, nämlig 1863, isch noch me afänglige Konflikt mit de Bezirksbürokrate vo Bade di alti Chirch uss em 12. Johrhundert bis uff de Chor vo 1490 abgrisse worre. Di jetzigi Chirch isch s Werk vom Heinrich Hübsch und gältet als eini vo de beste Chirche am Hochrhy uss em 19. Johrhundert.

Wyl Obersäckinge immer meh mit em benochberte Säckinge zämmegwachse isch und di beide Ort au vyli wirtschaftligi Beziehige mitenand gha hän, hät mer's 1935 uff Säckinge ygmeindet. Es isch dodemit de ältst Ortsdeil vo Säckinge.

## Quelle
* www.bad-saeckingen-tourismus.de
Lützel

**Lützel** isch de Näme vo:
* Chloschter Lítzel, eme ehemalige Chloschter im Sundgau, Elsass, Frankriich
* Lítzel (Oberelsass), ere Gmeid im Sundgau
* *Lützel*, de dütsch Name vo Lucelle JU, eme Wiler vo de politische Gmeind Pleigne, Kanton Jura, Schwiz
* Lítzel (Fluss), eme schwiizerisch-französische Gränzfluss, Kanton Jura / Elsass

**Lueg au:**
* Chlailützel, en Iiwohnergmaind im Kanton Soledurn
Samische Sprachen

Di **samische** oder **lappische Sproche** ghöre zum finno-ugrische Zwyg vo de uralische Sproche. Si werre vom samische Volk im Norde vo Skandinavie, z Russland und uff de Halbinsle Kola gschwätzt. Es handelt sich nit um e eiheitligi Sproch; d'Sprochfamilie glideret sich in nün bis zäh Einzelsproche uff.

## Ydeilig

Di samische Sproche lönn sich in drei Hauptgruppe ydeile (in Chlammere isch jewyls agee, wo si gschwätzt werre):
* Südsamischi Sproche
** Südsamisch (mittlers Norwege und Süde vo Schwede
** Umesamisch (mittlers Norwege und mittlers Schwede)
* Nordsamischi Sproche
** Pitesamisch (mittlers Norwege und nördligs Schwede)
** Lulesamisch (mittlers Norwege und nördligs Schwede)
** Nordsamisch (nördligs Norwege, nördligs Schwede und nördligs Finnland)
* Ostsamischi Sproche
** Inarisamisch (Finnland)
** Skoltsamisch (hütt z Finnland, friehner z Russland)
** Kildinsamisch (Russland)
** Tersamisch (Russland)
** Akkalasamisch, †2003 (Russland)

In de ältere Literatur findet mer au d'Ydeilig noch Land, es sin also friehner norwegischs, schwedischs, finnischs und russischs Samisch/Lappisch underschyde worre.

## Erforschig
De ungarisch Sprochwüsseschaftler Ignác Halász (1855-1901) hät sich mit de Pitesamische Sproche befasst. Er isch dreimol (1884, 1886 und 1891) bi-n-ne gsi und hät fümf Biecher drüber gschribe:
* Svéd-lapp nyelvtan és olvasmányok (Grammatik und Lektüre vo de schwedisch-samische Sproche)
* Svéd-lapp nyelv I-IV. (Schwedisch-samischi Sproch I-IV.)

Noch em Halász hät sich johrzähntelang niemer meh mit de samische Sproche ussenandgsetzt. Numme de György Lakó (1908-1996) hät e 1986 noch re Studiereis im Johr 1935 e Chrestomathy über s Lulesamisch gschribe. Sy Hauptinterässegebiet sin di samische Sproche aber nit gsi.

## Sprächerzahl
Genaueri Schätzige vo de Sprächerzahl sin wäge de Assimilierig vo de Same in de letschte Johrzähnt nit möglig; si litt zwüsche 30.000 und 70.000. S Nordsamische wird vo denne Einzelsproche am meiste gschwätzt, sini Sprächerzahl litt zwüsche 15.000 und 30.000. Uff Nordsamisch git's au Zitige, Zitschrifte und Biecher. Ähnlig entwickelt sich s Lulesamisch und mittlerwyli au s Südsamisch. Inari- und Skoltasamisch werre numme sälte gschribe.

Es git mehreri Radio- und Fernsehbrogramm uff Samisch wie zum Bispiil s finnisch Fernseh YLE und diversi Radiosänder z Schwede und Norwege.

## Externi Site

* D'Saami bi de Gsällschaft für bedrohti Völker
* www.samediggi.no – S norwegisch Sami-Parlamänt
* www.sametinget.se – S schwedisch Sami-Parlamänt
* virtual.finland.fi – Finnischi Site über d'Sami (Änglisch)
* www.samiradio.org – Gmeinschaftsbrogramm vo NRK und em schwedische Rundfunk
* Sametinget – Informatione über s samisch Volk
Bözen

**Böze** (amtlich *Bözen*) isch es Dorf und früehner en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau gsi. S Dorf isch öpper nün Kilometer weschtlich vo Brugg im obere Fricktal, wo s sträng gno aber ned derzu ghört. Am 1. Jänner 2022 hend d bishärige Gmeinde Bööze, Efige, Elfige (vom Bezirk Brugg) und Hornusse (vom Bezirk Laufeburg) zu de Gmeind Bööztal fusioniert, wo zum Bezirk Laufeburg ghört.

## Geographii
Böze isch uf de Weschtsiite vom Bözbärg a de Sissle zwüsche de Hügel vom Tafeljura. Im Norde isch de Schemel (), im Nordoschte de Hessebärg () un im Südweschte de Mülibärg (473 m). Es Sitetal führt uf Elfige. Am Südhang vom Schemel u vom Hessebärg hets mehreri Räbbärg.
De Gmeindsbann het e Flächi vo 396 Hektare, dodervo si 92 Hektare Wald u 43 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch de Gipfel vom Schemel, di tüfschti isch uf 397 Meter.

Nachbargmeinde sin Elfige im Norde, Effige im Oschte, Zeihe im Süde u Hornusse im Weschte.

Datei:Boezen01.jpg|Blick uf Böze
Datei:Bözen Kirche 02.jpg|Chile

## Gschicht
S erschti Mol taucht s *Boze* in ere Urkund us em Johr 1284 uf. De Näme duet me vom keltische Wort *botia* ableite, wo Schtall odr Huus bedütet. Verschideni Fund zeiget, dass d Gegend scho i de Jungsteiziit bsidelt gsi isch. Zu de Zit vo de Römer hets uf em hütige Gmeindsbann en Gutshof gha. Zwüsche 1923 u 1928 het me de Grundriss archäologisch erforscht.

Im Mittelalter isch s Dorf en Teil vom Dinghof Elfige gsi u het zum Chloschter Murbach im Elsass ghört. De Dinghof het verschidnigi Rächt i de nöchere Umgebig gha un isch im 1291i a d Habsburger verkauft worde. D Agnes von Ungarn het dann im 1322i de Bsitz em Chloschter Königsfälde gschenkt.

Im Johr 1460 hei d Bärner d Herrschaft Schänkebärg, wo au Böze derzu ghört het, übercho. So hei si sich de Pass über de Bözbärg chönne sichere, wo a de Gränze zu Vorderöschtriich gläge-n-isch. Böze isch Hauptort vom Grichtsbezirk vom Amt Schänkebärg worde. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde.

Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Böze ghört sither zum Kanton Aargau.

## Bsundrigs
I de 1667i iigweihte Chile, wo a de Schtell vo de ehemalige Mariekapelle bauet worde-n-isch, isch sit em Juni 2009 de Rüedi-Kelch usgschtellt, wo i de Ziit um 1640 vom damalige Pfarrer i de Chilegmeind bruucht worde-n-isch.

## Persönlichkeite
* Marie Heim-Vögtlin (1845–1916), ersti Ärztin vo de Schwiiz

## Weblink

* Offizielle Website der Gemeinde Bözen
* 

## Einzelnochwis