open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ortschaft

En **Ortschaft** – oder au eifach en **Oort** – mäint als Begriff vo der Geografy e mönschlechi Sidlig, also en Platz, wo Mönsche woone, i der Landschaft.

## Geografischi Bedütig
Im algemäine wird das Wort vo de Geograafe pruucht, zum die Plätz, wo druff e Gruppe vo Hüüser stoot, z beschrybe, und zwar unabhängig dervo, wie gross d Sidlige sind; das betrifft also nid die einzelne Hüüser uf em Land so wie öppen e Müli, wo usserhalb vom ene Dorf am ene Bach stoot, oder wie d Sennhütte i de Bäärge. Im Prinzip ghöre alli Sidlige vo de Wyler und Dörfli bis hi zu de Stedt eifach zu de Ortschafte, aber bi de grössere Stedt bruucht me die Bezeichnig sälte. Wenn en Ortschaft wien es grössers Dorf oder e Stadt verschidene Sidligsgebiet mit eme eigene Charakter het, so cha me dene Ortsdäil sääge.

Im Normalfall het jedi Ortschaft en eigene Ortsname.

Es git au Oort, wo früener öpper gwoont het und wo spöter d Hüüser verschwunde sind; das sind i der Fachsprooch d *Wüeschtige,* wo als ehemolige Ortschafte gälte; dene ire Name isch a gwüssnen Oorte als Fluername erhalte blibe. Es Bischpiil do derfür isch Stürfis, es ehemoligs Walserdorf i de Bündner Bäärge oben a Mäiefäld und Seewis.

## Amtlechi Bedütige
Z Tüütschland het d Bezäichnig *Ortschaft* aber au en verwaltigsrächtlechi Bedüütig für täil Sidlige, und me könnt dört au organisatorischi Fachbegriff wie Ortsbezirk, Ortsvorsteher usw. Düütschi *Oortschafte* chönne au us es paar chlynere Dörfer zämegsetzt sy.

Au i de Schwyz gits en amtlechi Bedütig: D Bhöörde rede vo *Ortschaft,* wenn die Hüüser es geografisch abgränzts Sidligsgebiet händ mit eigenem Name und eigener Poschtleitzaal.

Z Öschtrych pruucht me der Begriff so wie aus s Wort *Frakzioon* ofiziell für einzelni Däil vo de politische Gmeinde. Öschtrych het (für 2017) 2100 Gmäinde und 17.229 Oortschafte, und me het im ganze Land öppe 55'000 Ortsnäme zelt.

D Länder händ es Sischteem vo Kennziffere für die einzelne Oortschafte.

## Fuessnoote
Sülchen

**Sülche** isch en Ort bin ere ehmolegi Sidlig, wo i nordöschtliche Richtig chli usserhalb vo Rotteburg liit, gad a de Strooss, wo öber Wurmlinge uf Tübinge füert.

## Beschriibig
Übrig blibe vo däre ehmolige Sidlig isch nu no de Fridhof, wo rundummi a Muur hät, und wie Uusgrabige zaiged händ, scho 1500 Johr lang en chrischtliche Beärdigungsort isch. Am nordweschtliche Rand stoht es Liichehuus vo jüngerem Datum. Gad südlich devoo isch es schmaals toorartigs Huus mit em Hauptzuegang zum Fridhof. D Chile stoht au im Nordweschte vom Fridhof.

## Gschicht
Vermuetlich isch de Ort vom 6. bis is 13. Johrhundert besidlet gsi. S erschtmol erwähnt wird de Ort Sülche als „Sulichi(n)“ i de Läbesgschicht vom Hailige Meinrad, wo vo Mönch us em Chloschter Sanggalle, noch em Vorbild von ere ältere Läbesgschicht, am Aafang vom 10. Johrhundert verfasst worden isch. Noch däre Legände söll de Meinrad us em Sülchgau cho sii. Im 11. Johrhundert isch Sülche zum ene Herrschaftszentrum vo de Adelsfamilie vo den Hessone worde und dodemit au s Zentrum vom Sülchgau, wo öpen em hütige Landchrais Tübinge entsproche hät. Mit a di 48 Hektare Flächi isch Sülche zitewiis viermol so gross gsi, wie Rotteburg bi sinnere Gründig um 1280. Ab de Gründig vo de Stadt Rotteburg hät Sülche as Wohnort immer meh a Bedütig verloore. Vo 1323 bis is 17. Johrhundert isch de alti Pfarrhof es chlises Frauechlöschterli gsi. D Gruft under de Chile dienet sit 1869 as Grablegi vo de Bischöf vom Bischtum Rotteburg-Stuttgart. Wäge Wasserschäde hät d Bischofsgruft vo 2011 bis 2017 saniert wäre möse.

## Weblink

* Sülchenkirche uf drs.de (d Website vo de Diözese Rotteburg-Stuttgart)

## Fuessnoote
Bayerische Akademie der Wissenschaften

Die **Bairischi Akademy vo de Wüsseschafte** isch en öfentlich-rächtlechi Instituzioon z Münche. Si isch die gröschti Landesakademy vo Düütschland.

## Gschicht

D Akademy isch ane 1759 vom Kurfürscht Maximilian III. Joseph ggründet worde. Si het zerscht *Churbaierische Akademie* gheisse und het für d Verträtter vo de verschidene Wüsseschafte zwöi Forschigsgruppe gha: die historischi Klass und die filosofisch Klass, wo au d Mathematik und d Füsik derzueghört händ. 1959 het d Zäntrale vo der Akademy Platz i der Münchner Residänz gfunde.

I der Akademy schaffet e Gmeinschaft vo Forscher us Baiern und vo usserhalb zäme. Si het vier Sekzioone:
* Geischtes- und Kulturwüsseschaft
* Rächts-, Sozial- und Wirtschaftswüsseschaft
* Naturwüssenschaft, Mathematik, Technikwüsseschaft
* Naturwüsseschaft, Läbenswüssnschaft, Medizin

## Forschigsprojäkt und Institut
D Akademy het langfrischtigi Forschigsprojäkt vo der Grundlageforschig is Läbe grueffe:
* d Kommission für die bairischi Landesgschicht und Volchskund
* d Forschig zu der Gschicht vo der Theology
* die Middelalterliche Biblioteekskataloog vo Düütschland und vo der Schwiiz
* d Kommission für de Thesaurus Linguae Latinae
* s Middellatynische Wörterbuech
* s Bairische Wörterbuech
* s Fränkische Wörterbuech
* s Altokzitanische Wörterbuech
* s Repertorium vo de Gschichtskwelle vom düütsche Middelalter
* d Urkunde vom Kaiser Friedrich em Zwöite
* s *Corpus Vasorum Antiquorum*
* Verglychendi Archäology vo de römische Alpe- und Donauländer
* Archäology vo de antike Stedt
* die Düütsche Inschrifte vom Middelalters und der füeche Nöizyt
* die Düütschi Literatur vom Middelalter
* Nöieri düütschi Literatur
* Keilschriftforschig und Vorderasiatischi Archäology
* die Musighistorisch Kommission
* Uusgab vo de Schrifte vom Schelling
* d Max-Weber-Gsamtuusgab
* d Kommission für zäntral- und oschtasiatischi Studie
* s Corpus vo de barocke Tilimoolereie z Düütschland
* s Forum Ökology
* s Forum Technology 
* Geomorfology
* Geowüsseschaftlichi Hochdruckforschig
* Ärdmässig und Glaziology
* die Düütschi Geodätischi Kommission
* Neurowüsseschaft: Sensomotorik bim Mönsch und bi der Maschine
* s Leibniz-Rächezäntrum
* s Walther-Meißner-Institut für Töiftemperaturforschig
* s Bairische Forschigsinstitut für Digitali Transformazioon

## Literatur
* Ludwig Hammermayer: *Geschichte der Bayerischen Akademie der Wissenschaften 1759–1806.* 2 Bände. München 1983.

## Weblink

* Website vo der akademy

## Fuessnoote
Béatrice Hess

D **Béatrice Hess** (* 10. Novamber 1961 z Colmer) isch a frànzeescha Schwìmmera, wo ìn da Paralympics-Spììler zwìscha 1984 un 2004 vììl Medàlia gwunna hàt. D frànzeescha Zittung *L’Humanité* hàt sa wia eina wu da beschta Schwìmmer ìn dr Walt üszeichent.

## Jugend
D Béatrice stàmmt üs Ràppschwihr. Ìhra Vàter, dr Jérôme Pierre ìsch Schüehmàcher gsìì, ìhra Müeter, d Émilie Jacquot ìsch a Wawera gsìì. Wo sa uf d Walt kumma ìsch, hàt d Béatrice a Knochaentzìndung àn da Bei bikumma. Trotz ìhra Behìnderung ìsch d junga Béatrice ìn d Schüel gànga, z Ràbschwihr, bis zu 13 Johr àlt.

Noh dam ìsch sa operiart worra un ìsch viar Johr uf Berck (Pas-de-Calais) gànga, fer ìn'ma Pflagzentrum wohna. Da Ort ìsch dur Schweschtra regiart gsìì, mìt'ra stranga Disziplin fer d Kìnder wo därt glabt han. Ìn dara Zitt sìn ìhra Bei làhm worra, sa hàt gàr nìmm känna làuifa un ìsch ìn a Rollstüehl kumma. Zum Glìck hàt sa aui lehra schwìmma. Ìm Wàsser hàt sa a Frèiheitgfühl entdeckt, wo ìhra d Sorga vum Àlltàg hàt halfa z vertràga.

## Sportliga Kàrriar
Wo sa ìns Elsàss zruck kumma ìsch, hàt sa ìm Schwìmmclub vu Schlettstàdt trainiart, un speeter ìn dr frànzeescha nàtionàla Mànnschàft.

Ànna 1982 hàt sa àn da ìnternàtionàla Spììler fer Behìnderta vu Stoke Mandeville, ìn Anglànd, mìtgmàcht. Un ìn da Paralympics-Spììler vu 1984 hàt sa ìhra erschta Guldmedàlia gwunna.

Sa hàt bis ànna 2004 àn da Paralympics-Spììler teilgnumma.

## Medàlia ìn da Paralympics-Spììler

## Privàtlawa
Dur dr Sport hàt sa dr Aristide Hess lehra kenna, sa han mìtnànder ghirota un han zwei Kìnder bikumma: dr Guillaume (1990) un d Delphine (1993).

## Üszeichnunga
* officier de la Légion d'honneur (Ritter vu dr Ehralegion), àm 21 Janner 2008
* commandeur de la Légion d'honneur, àm 1. Janner 2015

## Referanza
Schwamendingen

**Schwamedinge** isch e Stadtdäil vo Züri im Glattdaal uf der Nordsyte vom Züribèèrg.

## Gschicht
Früener isch Schwamedinge en äigeni Gmäind gsi. Im Middelalter hät’s daa nu e ganz e chlyses Doorf gha, es git es Dokumänt im Archyv vom Faumöischter vo ane 915, wo säit, z Schwamedinge siged dazmal nu grad zää Hüüser gsi. 1428 isch s Piet vo Schwamedinge und Umgäbig en Zürcher Obervogtei woorde. Bis 1872 hät s Piet vo Öörlike au na zu Schwamedinge ghöört; erscht dänn isch Öörlike e separati Gmäind woorde.

Ane 1934 hät me d Gmäind Schwamedinge zu de Stadt Züri ygmäindet, und hüt isch daa de Stadtchräis zwölf. D Stadt hät us dem Gebiet drüü Kwardier pildet:
* Schwamedinge Middi
* Saatle
* Hiirzebach

1951 isch die katolisch Chilegmäind vo Schwamedinge gründet woorde; iri Chile hät s Patrozinium vom häilige Gallus. Ane 1975 isch vo Lüüt vo daa d Zouft Schwamedinge gründet woorde, wo amigs au am Sächsilüüte mitmacht. Hütt hät de Stadtdäil öppe driissgtuusig Ywooner.

Schwamedinge isch äine vo de sibe Schuelchräis vo Züri.

## Architektur und öfentlechi Aalage im Chräis zwölf
* de Keelhoof Schwamedingen us em 16. Jaarhundert
* d Chile Schwamedinge, au *Sankt Niklausechile*
* d Stefanschile Hirzebach
* d Chile Saatle
* d Chile Sankt Gallus
* s Schuelhuus Ahorn
* s Schuelhuus Auhof
* s Schuelhuus Auzälg
* s Schuelhuus Fridrichstraass
* s Schuelhuus Herzogemüli
* s Schuelhuus Hirzebach
* s Schuelhuus Löitschebach, wo mit der spektakulèère Turnhalle oben uf em Huus bekant worden isch
* s Schuelhuus Luchswise
* s Schuelhuus Mattehof
* s Schuelhuus Probschtei
* s Schuelhuus Saatle
* s Schuelhuus Stettbach
* der Baanhof Stettbach
* s Güsel- und Häizchraftwèèrch Hageholz
* s Häizchraftwèèrch Aubrugg (es isch im Autobaandrüüegg grad usserhalb vo de Kwartiergränze)

Für d Sportaalag *Heereschürli* hät d Stadt Züri vom Internazionalen Olümpische Komitee und vo de Internazionale Veräinigung für Sport- und Freizytyrichte en Medalie übercho.

## Vercheer
Dure Stadtchräis Schwamedinge laufe d Kantonsstraasse vo Züri uf Dübedorf, Efreetike und Chloote, d Ysebaan vo Züri uf Winterthur und is Oberland. 

S Nüüni- und s Sibnitrams vode VBZ faared zwüsched Milchbuck und em Schwamedingerplatz underirdisch dur de 2.5 km lange Tramtunnel Milchbuck-Schwamendingen. 

De Stadtchräis isch vom Autobaanzuebringer *A1L* mit de Uusfaarte *Schwamedingen* und *Aubrugg* ganz verschnitte. D Autobaan isch im Jaar 2023 im Raame vom Projekt *Einhausung Schwamendingen* überdacht worde.  Die groossen Autobaanchrüüzige *Züri-Oscht* und *Waliselle* sind grad näbed Schwamedinge.

## Literatur
* 
* 

## Weblink

* Website vom Kwartierveräin Schwamedinge

## Fuessnoote
Provinz Biella

D **Provinz Biella** isch e Provinz vo Itaalie i der Region Piemont.

D Hauptstadt vo der Provinz isch Biella. Im Ganze het d Provinz 82 Gmeinde.

Die Provinz isch erscht anne 1992 nöi ygrichtet worde. D Nochbergebiet sind s Aostatal, d Metropolitanstadt Turin und d Provinz Vercelli.

**Grossi Gmeinde**
* Biella
* Cossato
* Vigliano Biellese
* Candelo
* Trivero
* Mongrando
* Valle Mosso
* Occhieppo Inferiore
* Ponderano
* Sagliano Micca

## Weblink
* Website vo der Provinz Biella
Lods

**Lods** isch e Gmeind im französische Departemänt Doubs.

## Geografy
Lods lyt im Jura öppe 27 Kilometer südöschtlich vo der Stadt Besançon. S Dorf isch im Taal vom Fluss *Loue.* Es het öppe zwöihundertfüfzg Ywooner.

## Gschicht
Im Bann vo Lods het me Spuure vo der Besidlig sid em früene Middelalter gfunde.

Der Oort isch s erschte Mol im ene Dokumänt vo anne 1189 erwäänt. 1678 isch d Gmeind an Frankrych cho.

## Sache zum aaluege
Lods zellt zu de *Schöönschte Dörfer vo Frankryych.*
* d Chile us em 18. Joorhundert
* d Kapälle
* d Brugg über d Loue
* s Schloss *Château de Lods*
* schöni alti Puurehüüser
* die alti Müli
* alti Brüne

## Weblink
Biella

**Biella** isch e Stadt vo Itaalie. Es isch d Hauptstadt vo der Provinz Biella i der Region Piemont.

## Geografy
D Stadt lyt am Südfuess vo den Alpe; s Bärgmassyv im Norde vo der Stadt heiisst *Alpe vo Biella.* D Stadt Biella isch am Fluss *Torrente Cervo.* S alte Stadtzäntrum isch uf eme Hügel und heisst *Piazzoo.*  Me chunt vom Tal unde mit ere churze Säilbaan dörthii.

I der Ebeni unden a *Piazzo* isch s nöie Biella mit de Verwaltigsgeböi vo der Stadt und vo der Provinz.

## Gschicht
Der Oort het i der antike Zyt *Bugella* gheisse.  Do druus isch im Iteliänische *Biella* woorde.

Im früene Middelalter händ dört Alemanne, Langobarde und Franke gwohnt. Sid em 14. Joorhundert isch Biella im Gebiet vo de Savoyer glääge, und 1859 het’s der Garibaldi für Italie eroberet. Denn het d Stadt z’eerscht zu der iteliänische Provinz Novara ghört, 1927 isch d Stadt a d Provinz Vercelli choo, und 1992 isch s Umland und d Stadt Biella zu der nöie Provinz Biella woorde.

## Kultur
Wyt ume berüempt isch der Wallfahrtsoort *Sacro Monte di Oropa,* wo im 17. Joorhundert bout worden isch und hüt zum UNESCO-Wälterb ghört.

D Altstadt *Piazzo* het alti Hüüser so wie öppe der *Palazzo Ferrero.*

Z Biella isch s Museum vom Bielleeser Undernääme Fila, wo en wältwyt bekanti Margge für Sportchleider isch.

## Lüüt vo Biella
* Silvia Avallone (* 1984), Dichterin
* Tavo Burat (1932–2009), Journalischt und Schriftsteller
* Giacomo Debenedetti (1901–1967), Literaturkritiker
* Federico Hindermann (1921–2012), Romanischt, Lyriker

## Weblink

* Website vo der Stadt

## Fuessnnoote
Kanton Lorient-2

Dr **Kanton Lanester** (franzesisch *Canton de Lorient-2*, bretonisch *Kanton An Oriant-2*) isch e Kanton im Arrondissement Lorient im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne. Hauptort vum Kanton isch Lorient.

## Gmaine
Zum Kanton ghere di sidlige Viertel vu dr Stadt Lorient un d Gmai Groixe:
Kanton Guidel

Dr **Kanton Grand-Champ** (franzesisch *Canton de Guidel*, bretonisch *Kanton Gwidel*) isch e Kanton im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Hauptort isch Guidel.

## Gmaine
Zum Kanton ghere elf Gmaine:
Kanton Moréac

Dr **Kanton Moréac** (franzesisch *Canton de Moréac*, bretonisch *Kanton Mourieg*) isch e Kanton im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Hauptort isch Moréac.

## Gmaine
Zum Kanton ghere 23 Gmaine:

## Veränderigen im Bstand vu dr Gmaine syt 2015
* 2016: Fusion *[[La Chapelle-Caro]]*, *[[Quily]] (Kanton Ploërmel)* un *[[Le Roc-Saint-André]]* → Val d’Oust
Kanton Séné

Dr **Kanton Séné** (franzesisch *Canton de Séné*, bretonisch *Kanton Sine*) isch e Kanton im Arrondissement Vannes im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Hauptort isch Séné.

## Gmaine
Zum Kanton ghere 16 Gmaine:

## Veränderigen im Bstand vu dr Gmaine syt 2015
* 2016: Fusion *[[Noyalo]]* und *[[Theix]]* → Theix-Noyalo
Kanton Vannes-3

Dr **Kanton Vannes-3** (franzesisch *Canton de Vannes-3*, bretonisch *Kanton Gwened-3*) isch e Kanton im Arrondissement Vannes im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Hauptort isch Vannes. Dr Kanton isch zum 22. Merz 2015 grindet wore.

## Gmaine
Zum Kanton ghere fimf Gmaine un e Dail vu dr Stadt Vannes:
MFO-Park

Der **MFO-Park** isch en öfentleche Park im Stadtdäil Öörlike vo Züri.

Der Naame vom nöie Gländ erinneret a die ehemoligi *[[Maschinenfabrik Oerlikon|Maschinefabrigg Öörlike]],* wo dört sid em nüünzääte Joorhundert, vo 1876 aa, und bis as Ändi vom zwänzigschte Joorhundert gstanden isch.

Der eerscht Deil vom Stadtpark isch 2002 ganz modärn gstaltet worde. Uf em freie Ruum stoot es grosses Grüscht us Metallelimänt, es isch hundert Meter läng, 35 Meter breit und 17 Meter hööch. Die Dimänsion zäigt öpe d Gröössi vom alte Fabrigggeböid, wo döört gsi isch. I der Ysekonstrukzioon dinne het’s Stägen und Balköön und es wachse Pflanze druff. Vo ganz obe het me en schööni Uussicht uf dä Deil vo der Stadt Züri.

Für dä Park het’s es bar Pryys ggää:
* der öiropäisch Gartepryys, 2010 
* d Uuszeichnig für gueti Bouwärch vo Züri, 2006
* der *Play & Leisure Award,* 2004 
* e Würdigung vom Düütsche Landschaftsarchitekturpryys, 2003
* der *public design*-Pryys, 2003

## Literatur
* Yvonne Aellen et al.: *Parkanlagen in Neu-Oerlikon: Oerliker Park, MFO-Park, Louis-Häfliger-Park, Wahlenpark, Gustav-Ammann-Park*. Grün Stadt Zürich (Hrsg.), Zürich 2004.  

## Weblink

* Website vom MFO-Park
Gottfried Weilenmann

__NOTOC__

Dr **Gottfried (Göpf) Weilenmann** (* 29. Merz 1920 z Amerschwiil; † 8. Novämber 2018 z Lugano) isch e Schwyzer Radsportler gsii.

Scho as Amateur isch dr Gottfried Weilenmann Schwyzer Maischter im Stroßeränne in syre Klass wore. 1945 isch er Profi wore. Anne 1949 het er si entschide, ass er bi dr Tour de Suisse mitfahrt, wu s ghaiße het, ass di beede Schwyzer Star Hugo Koblet un Ferdy Kübler nit an dr Start deete goo. Är het d Rundfahrt mit nyyn Sekunde Vorsprung gwunne, drotz ass er kai ainzigi Etappe gwunne het. 1952 het er bi dr Stroßewältmaischterschafte z Luxemburg di Silbermedallie gwunne un isch au nationale Maischter im Stroßeränne wore.

Sibe Mol isch dr Weilenmann bi dr Tour de France un em Giro d’Italia mitgfahre, syni bescht Blatzierig isch Rang zwelf bi dr Tour anne 1952 gsii. Bi dr Tour de Suisse isch er au sibe Mol an Start gange. Im Johr het er mit em Profisport ufghert.

Dr Gottfried Weilenmann isch e eltere Brueder zum Radrännfahrers Leo Weilenmann gsii. Är isch im Novämber 2018 im Alter vu 98 Jahren in eme Seniorehaim z Lugano gstorbe.

## Erfolg
;1942
*  Schwyzer Maischter im Stroßeränne (Amateur)
;1944
* Züri-Metzgete (Amateur)
;1952
*  Schwyzer Maischter im Stroßeränne 
*  Wältmaischterschaft im Stroßeränne 

## Grand Tour-Blatzierige

## Literatur
* *Tour de Suisse. 75 Jahre 1933–2008*. AS Verlag, Zürich 2008. ISBN 978-3-909111-53-4

## Weblink
* 
* 
* 

## Fueßnote
Liste der Gemeinden im Département Morbihan

D **Lischt vu dr Gmaine im Département Morbihan** zellt àlla 249 Gmeina ìm Département Morbihan uf.

## Veränderige syt 2015

Département Morbihan Gemeindeveränderungen 2016.png|Gmaine bis 2015
Département Morbihan Gemeindeveränderungen 2017.png|Gmaine bis 2016
Département Morbihan Gemeindeveränderungen 2019.png|Gmaine bis 2018
Département Morbihan Gemeindeveränderungen 2022.png|Gmaine bis 2021

2016: 
* Fusion *[[Moustoir-Remungol]]*, *[[Naizin]]* un *[[Remungol]]* → Évellys
* Fusion *[[Noyalo]]* un *[[Theix]]* → Theix-Noyalo
* Fusion *[[La Chapelle-Caro]]*, *[[Quily]]* un *[[Le Roc-Saint-André]]* → Val d’Oust

2017: 
* Fusion *[[Quelneuc]]* un *[[Carentoir]]* → Carentoir
* Fusion *[[La Chapelle-Gaceline]]*, *[[La Gacilly]]* un *[[Glénac]]* → La Gacilly

2019:
* Fusion *[[Lanouée]]* un *[[Les Forges (Morbihan)|Les Forges]]* → Forges de Lanouée
* Fusion *Ploërmel* un *[[Monterrein]]* → Ploërmel
* Fusion *[[Pluméliau]]* un *[[Bieuzy]]* → Pluméliau-Bieuzy

2022:
* Fusion *[[Croixanvec]]* un *[[Saint-Gérand (Morbihan)|Saint-Gérand]]* → Saint-Gérand-Croixanvec
Communauté de communes Arc Sud Bretagne

D **Communauté de communes Arc Sud Bretagne** (bretonisch *Kumuniezh kumunioù Gwareg Su Breizh*) isch e franzesische Kommunalverband im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch am 1.&nbsp;Januar 2011 grindet wore us dr Fusion vu dr Kommunalverbänd *Communauté de communes du Pays de Muzillac* un *Communauté de communes du Pays de La Roche-Bernard*. Dr Verwaltigssitz isch z Muzillac.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Fueßnote
Auray Quiberon Terre Atlantique

**Auray Quiberon Terre Atlantique** (bretonisch *An Alre Kiberen Douar Atlantel*) isch e franzesische Kommunalverband im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch am 1.&nbsp;Januar 2014 grindet wore us dr Fusion vu dr Kommunalverbänd *Auray communauté*, *Communauté de communes de la Côte des Mégalithes*, *Communauté de communes de la Ria d’Étel* un *Communauté de communes des Trois Rivières* un e baar Gmaine. Dr Verwaltigssitz isch z Auray.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Fueßnote
Communauté de communes de Belle-Île-en-Mer

D **Communauté de communes de Belle-Île-en-Mer** (bretonisch *Kumuniezh kumunioù ar Gerveur*) isch e franzesische Kommunalverband im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch am 16.&nbsp;Merz 2000 grindet wore un umfasst di vier Gmaine uf dr Insle Belle-Île-en-Mer. Dr Verwaltigssitz isch z Le Palais.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Weblink
* Offiziälli Websyte vu dr Communauté de communes de Belle-Île-en-Mer

## Fueßnote
Communauté de communes de Blavet Bellevue Océan

D **Communauté de communes de Belle-Île-en-Mer** (bretonisch *Kumuniezh kumunioù Blavezh Gwelmeur hag ar Mor Bras*) isch e franzesische Kommunalverband im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch am 1. Jänner 2002 grindet wore. Dr Verwaltigssitz isch z Merlevenez.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Weblink
* Offiziälli Websyte vu dr Communauté de communes de Blavet Bellevue Océan

## Fueßnote
Ploërmel Communauté

**Centre Morbihan Communauté** (bretonisch *Ploermael Kumuniezh*) isch e franzesische Kommunalverband im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr hitig Gmaiverband isch zum 1. Jänner 2017 grindet wore us dr Fusion mit dr Kommunalverbänd Josselin Communauté, Communauté de communes du Porhoët un Communauté de communes de Mauron en Brocéliande. Dr Verwaltigssitz isch z Ploërmel.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die 30 Gmaine:

### Veränderunga sitt 2017
2019:
* Füsion *[[Lanouée]]* un *[[Les Forges (Morbihan)|Les Forges]]* → Forges de Lanouée
* Füsion *[[Ploërmel]]* un *[[Monterrein]]* → Ploërmel

## Referanza
Pontivy Communauté

D **Pontivy Communauté** (bretonisch *Pondi Kumuniezh*) isch e franzesische Kommunalverband in dr Département Morbihan un Côtes-d’Armor in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch am 16. November 2000 grindet wore as *Communauté de communes du Pays de Pontivy* un zum 1. Jänner uf dr hitig Name umgnännt wore. Dr Verwaltigssitz isch z Pontivy.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Fueßnote
Questembert Communauté

D **Questembert Communauté** (bretonisch *Kistreberzh Kumuniezh*) isch e franzesische Kommunalverband im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch am 30. Dezämber 1997 us sechs Gmaine as *Communauté de communes du Pays de Questembert* grindet wore. Im Lauf vu dr Johr sin no mee Gmaine derzue chuu. 2015 het dr Verband dr hitig Name iberchuu. Dr Verwaltigssitz isch z Questembert.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Fueßnote
Roi Morvan Communauté

D **Roi Morvan Communauté** (bretonisch *Roue Morvan Kumuniezh*) isch e franzesische Kommunalverband im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch am 29. Dezämber 1998 grindet wore as *Communauté de communes du Pays du Roi Morvan*, 2012 isch si uf dr hitig Name umgnännt wore. Dr Verwaltigssitz isch z Gourin.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Fueßnote
Golfe du Morbihan – Vannes Agglomération

**Golfe du Morbihan – Vannes Agglomération** (bretonisch *Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù*) isch e franzesische Kommunalverband im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch zum 1. Jänner 2017 grindet wore us dr Fusion vu dr Kommunalverbänd Communauté de communes de la Presqu’île de Rhuys, Communauté de communes du Loc’h un Vannes agglo. Dr Verwaltigssitz isch z Vannes.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Fueßnote
Lorient Agglomération

D **Lorient Agglomération** (bretonisch *An Oriant tolpad-kêrioù*) isch e franzesische Kommunalverband im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch zum 1. Jänner 2014 grindet wore us dr Fusion vu dr Kommunalverbänd *Communauté de communes de la région de Plouay* un *Communauté Cap l’Orient*. Dr Verwaltigssitz isch z Lorient.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Fueßnote
De l’Oust à Brocéliande Communauté

**De l’Oust à Brocéliande Communauté** (bretonisch *Eus an Oud da Vreselien Kumuniezh*) isch e franzesische Kommunalverband im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch zum 1. Jänner 2017 grindet wore us dr Fusion vu dr Kommunalverbänd Guer Communauté, Pays de la Gacilly un Val d’Oust et de Lanvaux. Dr Verwaltigssitz isch z Malestroit.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Fueßnote
Centre Morbihan Communauté

D **Centre Morbihan Communauté** (bretonisch *Kreiz ar Mor-Bihan Kumuniezh*) isch e franzesische Kommunalverband im Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch zum 1. Jänner 2017 grindet wore us dr Fusion vu dr Kommunalverbänd Baud Communauté, Locminé Communauté un Saint Jean Communauté. Dr Verwaltigssitz isch z Locminé.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die 18 Gmaine:

### Veränderunga sitt 2017
2019: Füsion *[[Pluméliau]]* un *[[Bieuzy]]* → Pluméliau-Bieuzy

## Qualla
Communauté d’agglomération de la Presqu’île de Guérande Atlantique

D **Communauté d’agglomération de la Presqu’île de Guérande Atlantique** (churz *Cap Atlantique*; bretonisch *Kumuniezh tolpad-kêrioù Kab-Atlantel*) isch e franzesische Kommunalverband in dr Département Loire-Atlantique in dr Region Pays de la Loire un Morbihan in dr Region Bretagne.
Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch am 30. Dezämber 2002 grindet wore. Dr Verwaltigssitz isch z La Baule-Escoublac.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Fueßnote
Redon Agglomération

D **Redon Agglomération** (bretonisch *Kumuniezh kumunioù Bro Redon*) isch e franzesische Kommunalverband in dr Département Ille-et-Vilaine un Morbihan in dr Region Bretagne und im Département Loire-Atlantique in dr Region Pays de la Loire. Dr Gmaiverband isch am 29. April 1996 grindet wore as  *Communauté de communes du Pays de Redon*, zum 1. Jänner 2018 isch dr Verband uf dr hitig Name umgnännt wore. Dr Verwaltigssitz isch z Redon.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Fueßnote
Alexis Dufrenoy

Der **Alexis Dufrenoy** (* ane 1973) isch en elsässische Informatiker und der Iniziant vo der alemannische Wikipedia. Er wohnt sid 2004 z Paris.

## Uusbildig und Pruef
Der Alexis Dufrenoy chunt us em Elsass. Er het vo 1979 bis 1993 d Schuele z Riedselz und z Waisseburich psuecht, derno d Informatikschuel z Illkirch-Graffestaade und vo 2001 bis 2006 s *Conservatoire national des Arts et Metiers* z Stroossburg.

Sid 1998 schaffed er i der Informatikforschig und im Uuftrag vo Firmene und Instituzioone z Frankrych, z Düütschland und i der Schwiiz als Informatiker, Informatikentwickler und Projäktleiter. Zu sine Chunde zelle d GFI Informatique, d France Telecom, d FM Logistic z Polsbueri, Coneco, Logica, Open service, Wexlog, Phonevalley, Kizoa, Chronpost und anderi.

## für d Wikipedia
Ane 2003 het der Dufrenoy d Wikimedia Foundation, wo i däm Joor grad früsch gründet gsi isch, gfroget, öb me nid au chönt es Deilprojäkt mit ere Wikipedia uf Elsässisch mache. Do drüber het me i der Gmeinschaft vo de Wikipedianer dozmol chreftig dischpediert, wo denn aber der Gründer vo der Wikipedia, der Jimmy Wales, nid dergäge gsi isch, het das regionale Projäkt *als.wikipedia* chönnen afoo. Der Dufrenoy sälber het denn wägen andere Uufgabe chuum me Zyt gha zum do dra wyterzschaffe, dank es bar anderen Autoore isch denn druus grad s elektronische Lexikon für alli alemannische Mundarte worde.

Öpe ane 2004 het der Alexis Dufrenoy agfange mit em Projäkt vom französische Wikibooks. Und er het sech au süsch für d Wikipedia und iri Deilprojäkt engaschiert. Bi der französische Wikipedia het er als Administrator ghulfe.

## Weblink
* Website vom Alexis Dufrenoy

## Fuessnoote
Domain

**Domain** (das isch änglisch) bedüütet:

* Domäne (Internet), es Gebiet im *Domain Name System* (DNS) vom Internet
* e Beryych vo der Systems Network Architecture
* e Technik zum lokali Netzwärch z organisiere, lueg: Domain Controller
* The Domain (Sydney), e Park z Sydney
Dotcom

S Wort **Dotcom** bruucht me für Undernäme vo der modärne Wirtschaft, wo d Gschäft au über s Internet abwickle. Middlerwyl sind das i de entwicklete Volkswirtschafte fascht alli grössere Firmene.

Der Name chunt vo de Internetadrässe, wo me an eigentlech Firmename no der Deil *.com* aghänkt het – und wil der Punkt im Änglische “dot” heisst, seit me das zäme als “dot-com” oder eifach “dotcom”. S *.com* isch eini vo de Top-Level-Domain vom Internetsischteem.

Wo s Internet no nöi gsi isch, isch es bi de Wirtschaftslüüt e Mode worde, de früsche Firmene, wo do dermit z tue gha händ, *dotcom*-Wirtschaft z säge. Das Wort isch spöter über d Meedie i die algemeini Umgangssprooch überegange.

Wo me i der Zyt vo 1999 bis 2000 gseh het, ass der riisig Erfolg vo der Internetwirtschaft nümme guet goot und vil Technology-Undernääme verlumpet sind, het me gseit, das sig s Ändi vo der *Dotcom-Blootere,* wo jetz ebe «platzt» sig.

## Lueg au
* New Economy
Bezirk Oberelsaß

Dr **Bezirk Oberelsaß** (franzeesisch *District de Haute-Alsace*) isch vu 1871 bis 1918 ain vu dr drei Bezirk vum Rychsland Elsass-Lothringe im Dytsche Rych gsii. Bezirksstadt isch Colmer gsii. S Biet vum Bezirk isch glych wie s hitig Département Haut-Rhin. Dr Bezirk het 1910 3.508&nbsp;km² un 517.865 Yywohner ghaa.(1885: 462.549 Yywohner)

## Gschiicht
Vum 10. Mai 1871 (Friiede vu Frankfurt) bis zum 28. Juni 1919 (Friidesverdrag vu Versailles) isch dr Bezirk e Dail vum Dytsche Rych gsii.

## Bezirksbresidänte
Am Spitz vum Bezirks isch e Bezirksbresidänt gstande:

: 1871–1875: Robert von der Heydt (1837–1877)
: 1875–1879: Adolf Ernst von Ernsthausen (1827–1894)
: 1880–1888: Ludwig Ferdinand Timme (1830–1888)
: 1888–1898: Gustav von Jordan
: 1898–1906: Alexander zu Hohenlohe-Schillingsfürst (1862–1924)
: 1906–1918: Albert August Wilhelm von Puttkamer (1861–1931)

## Bezirksdag
As Volksverdrättig het s dr Bezirksdag Oberelsaß gee. In däm isch ai Mitgliid us jedem Chrais vum Bezirk ghockt, insgsamt also 6 Lyt. Gwehlt wore sin die Mitgliider indiräkt dur di Wahlberächtigte vum Bezirk. D Bezirksdäg hän d Mitgliider vum Landesuusschuss gwehlt.

## Verwaltigsgliiderig
Dr Bezirk isch in sechs Chrais gliideret gsii. S ehmoolig Arrondissement Belfort mit syre franzeesischsproochige Bevelkerig isch as Territoire de Belfort bi Frankrych blibe.
* Chrais Àltkìrech
* Chrais Colmer
* Chrais Gawiller
* Chrais Mìlhüüse
* Chrais Ràppschwihr
* Chrais Dànn

## Weblink
* Bezirk Oberelsaß uf territorial.de

## Fueßnote
Parnas

**Parnas** stoot für:
* Parnas (Judentum), (Pl. *Parnasim*; au *Barnoss*), historisch: de Vorstandsvorsitzendi von ere jüdische Gmaind

Persone mit em Name **Parnas**:
* *David Parnas* (* 1941), en US-amerikanischer Pionier vo de Softwaretechnik
* *Itzchak Parnas* (1935–2012), en israelische Pharmakolog und Neurobiolog
* *Jakub Karol Parnas* (1884–1949), en polnische Biochemiker
* *Józef Parnas* (1909–1998), en polnische Tierarzt
* *Leslie Parnas* (* 1931), en amerikanische Cellist

Organisatione mit em Name **Parnas**:
* Partei der Volksfreiheit – di russisch Partei vo de Volksfreiheit, ehmols RPR-Parnas

**Lueg au:**
* Parnass

**Fuessnote**
Bezirk Unterelsaß

Dr **Bezirk Unterelsaß** (franzesisch *District de Basse-Alsace*) isch vu 1871 bis 1918 ain vu dr drei Bezirk vum Rychsland Elsass-Lothringe im Dytsche Rych gsii. Bezirksstadt isch Stroßburi gsii. S Biet vum Bezirk isch glych wie s hitig Département Bas-Rhin. Dr Bezirk het 1910 4.786&nbsp;km² un 700.939 Yywohner ghaa.

## Bezirksbresidänte
Am Spitz vum Bezirk isch e Bezirksbresidänt gstande:
* 1870–1871: Friedrich von Luxburg (1829–1905)
* 1871–1875: Adolf Ernst von Ernsthausen (1827–1894)
* 1875–1880: Carl Ledderhose
* 1880–1886: Otto Back (1834–1917)
* 1886–1889: Joseph Philipp von Stichaner (1838–1889)
* 1889–1898: Julius von Freyberg-Eisenberg (1832–1912)
* 1898–1907: Alexander Halm (1840–1913)
* 1907–1918: Otto Pöhlmann (1848–1927)

## Verwaltigsgliiderig
Dr Bezirk isch in acht Chrais gliideret gsii.

;Stadtchrais
* Stadtchrais Stroßburi

;Landchrais
* Erschtain
* Hàwenau
* Molse
* Schlettstàdt
* Stroßburi
* Waisseburich
* Zàwere

## Weblink
* Bezirk Unterelsaß uf territorial.de

## Fueßnote
Bezirk Lothringen

Dr **Bezirk Lothringe** (franzesisch *Département de la Lorraine*) isch vu 1871 bis 1918 ain vu dr drei Bezirk vum Rychsland Elsass-Lothringe im Dytsche Rych gsii. Bezirksstadt isch Metz gsii. S Biet vum Bezirk isch glych wie s hitig Département Moselle. Dr Bezirk het 1910 6.228&nbsp;km² un 655.211 Yywohner ghaa.

## Gschicht
Vum 10. Mai 1871 (Friiede vu Frankfurt) bis zum 28. Juni 1919 (Friidesverdrag vu Versailles) isch dr Bezirk e Dail vum Dytsche Rych gsii.

## Bezirksbresidänte

Am Spitz vum Bezirks isch e Bezirksbresidänt *(Bezirkspräsident, Président du département)* gstande:
* 1871, März–September: Leonce von Könneritz, as Brefäkt 
* 1871–1872: Guido Henckel von Donnersmarck
* 1872–1873: Botho zu Eulenburg
* 1873–1874: Adolf von Arnim-Boitzenburg
* 1875–1876: Robert Viktor von Puttkamer
* 1877–1880: Friedrich von Reitzenstein
* 1881–1882: Adalbert von Flottwell
* 1883–1900: Hans von Hammerstein-Loxten
* 1901–1912: Friedrich von Zeppelin-Aschhausen
* 1913–1918: Karl von Gemmingen-Hornberg

## Verwaltigsgliiderig
Dr Bezirk isch in zeh Chrais gliideret gsii. 
* Metz (Stadtchrais)
* Bolchen
* Château-Salins
* Diddenuewen
* Diddenuewen-Oscht
* Diddenuewen-Wescht
* Fuerboch
* Metz-Lànd
* Saarbuerj
* Saargemìnn

## Bezirksdag
As Volksverdrättig het s dr Bezirksdag Lothringe (frz. *Conseil Général de la Lorraine*) gee. In däm isch ai Mitgliid us jedem Chrais vum Bezirk ghockt, insgsamt also 10 Lyt. Gwehlt wore sin die Mitgliider dur d Gmaine. D Bezirksdäg hän d Mitgliider vum Landesuusschuss gwehlt.

### Bresidänte vum Bezirksdag vu Lothringe
* 1874–1881: Auguste-François Adam
* 1881–1911: Eduard Jaunez
* 1911–1918: Georges Ditsch

## Literatur
* *Amtsblatt für den Bezirk Lothringen / Recueil officiel des actes administratifs du Département de la Lorraine*; firigange uis em 'Amtsblatt des Départements Deutsch-Lothringen / Recueil officiel des actes administratifs du Département de la Lorraine allemande', erschene ab em 18. Dezämber 1870)
* *Die Alten Territorien des Bezirkes Lothringen mit Einschluß der zum Oberrheinischen Kreise gehörigen Gebiete im Bezirke Unter-Elsaß nach dem Stande vom 1. Januar 1648*, Teil II, DuMont Schauberg, Köln 1909, pp. 176–185.
* Ernst Bruck: *Das Verfassungs- und Verwaltungsrecht von Elsaß-Lothringen*: 3 Bde. Trübner, Straßburg im Elsass 1908–1910. (Online).
* Stefan Fisch: „Das Elsaß im deutschen Kaiserreich (1870/71–1918)“, in: *Das Elsass. Historische Landschaft im Wandel der Zeit*, Michael Erbe (Hg.), Kohlhammer, Stuttgart 2003, S. 123–146. ISBN 3-17-015771-X.
* Georg Lang: *Der Regierungs-Bezirk Lothringen: statistisch-topographisches Handbuch, Verwaltung-Schematismus und Adressbuch*, Lang, Metz 1874
* François Roth: *La Lorraine annexée: étude sur la Présidence de Lorraine dans l'Empire allemand (1870-1918)*, 2. Ufl., Serpenoise, Woippy 2007. ISBN 978-2-87692-720-9
* *Verhandlungen des Bezirkstages von Lothringen / Procès-verbaux des délibérations du Conseil Général de la Lorraine*, Metz (1874–1918)

## Weblink
* „Bezirk Lothringen“ uf territorial.de 

## Fueßnote
Stadtviertel

Es **Stadtviertel** oder au **Stadtkwartier** isch en Oortsteil von ere Stadt.

S Wort chunt vom latynische *quartus,* was «der Vierti» bedüütet, und vo däm het sech s französische Wort *quartier* entwicklet, wo als Leenwort is Düütsche cho isch.

Alti Stedt, wo bi der Gründig nach eme geometrische Plan i der Landschaft platziert worde sind, händ i vilne Fäll es zäntraals Stroossechrüüz gha mit Stadttor i vier Himmelsrichtige – so sind zwüschedrin vier ähnlech grossi Teil vo der Stadtflechi entstande. Das planerische Prinzip isch bsunders au bi de röömische Stadtgründige und de römische Milidäärlager der Standard gsi.

I der Nöizyt, wo d Stedt immer wie grösser woorde sind, het men agfange, au den andere Gebiet vo der Stadtsidlig usserhalb vom Zäntrum *Viertel* oder ebe *Kwartier* z sääge. Es sind geografischi Einheite innerhalb vo der ganze Stadt, wo sech durs Zämeläbe vo soziale Gruppe, wäge der Gschicht vo der Stadt oder au wäge der Topografy oder der wirtschaftlichen Entwicklig und bsunderen Instituzioonen als abgränzti Oort vonenand underscheide. Us Hüüsergruppen am Stadtrand und vor de alte Stadtmuure sind Stadtkwartier so wie öpe z Basel d Dalbevorstadt woorde. Wenn früener ehemoligi Nochbergmeinde mit der Chärnstadt vo n ere Regioon zämegleit worde sind, so bhalte die Ortschafte mängmol mindeschtens deilwys der eiget Charakter, was d Architektur oder au d Kultur agoot, so wie me’s als Bischpiil bim ehemolige Dorf Höngg z Züri gseht.

Nöi seit me dene Rüüm au eifach *Stadtteil* und für d Politik und d Verwaltig sind s a teil Oorte d *Stadtbezirk.* So het d Stadt Fryburg im Brysgau 42 Stadtbezirk, der eerscht dervo isch d Altstadt und die meischten andere sind ehemolige Landgmeinde oder Oortsteil vo settige.

Z Stuttgart het me ane 1956 der alt Stadtteil *Stuttgart-Middi* ufdeilt in zää nöji Stadtteil. Zmitzt drinn isch s Viertel *Obere Schlossgarte,* wo’s divärsi öfentlichi und politischi Instituzioone vo Baade-Württebärg het. Dernäbe liged s Spitalviertel, s Gärberviertel, s Öiropaviertel und anderi Kwartier. Die ganzi Stadt Stuttgart het wäge de vile Ygmeindige hüt 152 Stadtviertel.

S *Chlooschterviertel* vo Sanggalle mit em grosse Chlooschter Sanggallen isch i der ofizielle Ydeilig vo der Stadt nid es eigets Gebiet, sondern e Deil vom Kwartier *Altstadt.*

Im Gwärbkwartier a der Aaren under der Altstadt z Bärn het men en bekante eigete Lokaldialäkt gredt, s Mattenänglisch.

## Literatur
* Schnur, Olaf (Hrsg.):* Quartiersforschung – zwischen Theorie und Praxis.* VS-Verlag. Wiesbaden, 2008.
Kanton Brest-1

Dr **Kanton Brest-1** (breton. *Kanton Brest-1*, frz. *Canton de Brest-1*) isch e Kanton im Arrondissement Brest im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne. 

Dr Kanton umfasst Dail vu dr Stadt Brest, wu au Hauptort vum Kanton isch. Anne  het dr Kanton  Yywohner ghaa.

## Gschicht
D Stadt Brest isch vu 1793 bis 1801 ai Kanton gsii. Anne 1801 isch d Stadt in d Kanton Brest-Ville, Brest-2 un Brest-3 ufdailt wore. Im Johr 1973 isch Brest-Ville in Brest-1 umgnännt wore un derzue sin d Kanton Brest-4, Brest-5, Brest-6 un Brest-7 gschaffe wore, anne 1985 au no dr Kanton Brest-8. Vu 1991 bis 2015 isch d Stadt Brest zäme mit e baar Vorortgmaine in d Kanton Brest-Bellevue, Brest-Cavale-Blanche-Bohars-Guilers, Brest-Centre, Brest-Kerichen, Brest-Lambezellec, Brest-L'Hermitage-Gouesnou, Brest-Plouzané, Brest-Recouvrance, Brest-Saint-Marc un Brest-Saint-Pierre unterdailt gsii. Syt em 22. Merz 2015 git s di fimf Kanton Brest-1, Brest-2, Brest-3, Brest-4 un Brest-5.
Kanton Moëlan-sur-Mer

Dr **Kanton Moëlan-sur-Mer** (breton. *Kanton Molan*, frz. *Canton de Moëlan-sur-Mer*) isch e Kanton im Arrondissement Quimper im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne. Hauptort vum Kanton isch Moëlan-sur-Mer.

## Gmaine
Dr Kanton Moëlan-sur-Mer bstoht us acht Gmaine:
Afrikaanse Taalmonument

S **Afrikaanse Taalmonument** isch es Dänkmool für en Sprooch. Es stoot z Paarl i der Provinz Weschtkap z Südafrika und es isch zur Hauptsach em Afrikaans gwidmet. *Taalmonument* heisst uf düütsch «Sproochedänkmol».

S Afrikaans isch d Sprooch vo der Meerheit vo de öiropäische Bewooner vom weschtliche Südafrika, und es isch e Form vom Holändisch. Ane 1925 isch s Afrikaans als eigeni Sprooch definiert woorde, und es het denn s Holändisch als die ofizielli Landessprooch vo Südafrika, wo dozmol die *Südafrikanischi Union* gsi isch, ersetzt. Sid em Ändi vo der Apartheid i der Republik Südafrika i de 1990er Joore isch es eini vo dere ire elf ofizielle Landessprooche.

S groosse Dänkmol isch ane 1975 bout worde. Syni architektonischen Elimänt selle sächs Sache symbolisiere: s sproochliche kulturellen Eerb vo Öiropa, d Würkig vo Afrika uf d Entwicklig vo der Landessprooch, e Brugg vo Afrika uf Öiropa algemäin, s Afrikaans sälber, d Republik als Staatsform und d Bedüütig vo der malaiische Sprooch und Kultur für s Südafrikanisch. Am Dänkmool het’s Dafele mit Inschrifte druff, wo Sprüüch vo südafrikanische Dichter zitiere. Eine dervo heisst uf Düütsch übersetzt: «Afrikaans ist die Sprache, die Westeuropa und Afrika verbindet.»

I der Nöchi vom Dänkmool isch au s südafrikanische Sprooch- und Literaturmuseum.

## Weblink
Eidgenössischer Preis für freie Kunst

Dr **Eidgenössischi Priis für freii Kunscht** (früecher *Eidgenössischs Kunschtstipändium*) isch e schwizerische Kunschtpris für jungi Künschtler, wo jährlech vom Eidgenössische Departemänt vom Innere vergä wird.

## Gschicht und Regularie
Dr Priis isch zerschmol 1899 as *Eidgenössisches Kunststipendium* für Reisestipendie nach Münche, Paris und Floränz im Rahme vomene jährleche Wettbewärb vergä worde. D Pristräger, begabti, jüngeri Schwizer Künschtler, wärde nach Beratig mit der nünchöpfige Eidgenössische Kunschtkommission dürs Bundesamt für Kultur usgwählt. Sit 1916 isch s Höchschtalter (Usnahme si möglech) uf 40 Johr feschtgsetzt. Sit 1944 wärde d Arbete vo de Pristrägerinne und Pristräger, und sit 1947 d Arbete vo allne Bewärberinne und Bewärber, öffentlech usgschtellt.

1994 isch s *«Eidgenössische Kunststipendium»* in *«Eidgenössischer Preis für freie Kunst»* umbenennt worde. D Höchi vo der Schtipändie im *«Eidgenössischen Wettbewerb für freie Kunst»* wird vo Fall zu Fall feschtgsetzt. Es Stipendium betreit mindeschtens 18&nbsp;000 Franken und höchschtens 25&nbsp;000 Franken, e Künschtler cha höchschtens drümol es Studiestipendium bercho. Pro Jahr wärde zwüsche 20 und 40 Priise zuegschproche. Dr *«Eidgenössische Preis für freie Kunst»* wird i de Schparte Kunscht, Architektur und Kunscht- und Architekturvermittlig vergä.

## Bekannti Schtipendiate
### Eidgenössisches Kunststipendium

## Anderi Kunschtpriise vom Bundesamt für Kultur
S Stipendium vo der *[[Charles Kiefer-Hablitzel|Kiefer Hablitzel Schtiftig]]* wird im Rahme vomene Wettbewärb a mehreri Künschtler unter Drissgi vergä. Stipendiate si bishär unter anderem dr John Armleder, dr Samuel Buri, dr Martin Disler, dr Leiko Ikemura, dr Markus Raetz, d Klaudia Schifferle, dr Andro Wekua, dr Christoph von Tetmajer, dr Rémy Zaugg und dr Urs Fischer gsi.

Dr *[[Prix Meret Oppenheim|Meret-Oppenheim-Priis]]* wird jährlech a ei oder a mehreri bereits anerkannti Schwiizer Künschtler, Architekte und Kunschtvermittler, wo elter as Vierzgi si, vom Bundesamt für Kultur uf Empfählig vo der *Eidgenössische Kunstkommission* vergä. Är isch mit je 40'000 Franke dotiert.

## Literatur
* Bundesamt für Kultur (Hrsg.): *Prix conseille 1899-1999. 100 ans de Concours fédéral des Beaux-arts* = *Über Preise lässt sich reden. 100 Jahre Eidgenössischer Wettbewerb für freie Kunst* = * Premi apprezzati.* Orell Füssli, Züri 1999, ISBN 3-280-02403-X.

## Weblink
* Bundesamt für Kultur: Schweizer Kunstwettbewerb für Kunst, Architektur und Kritik/Edition/Ausstellung uf bak.admin.ch

## Quelle
Orbe (Fluss)

D **Orbe** – früener het men ere uf Düütsch *Orbach* gseit – isch e Fluss vo Frankrych und vo der Schwiiz.

Si isch 67 Kilometer läng und foot im Departemänt Jura z Frankrych a und chunt denn i d Schwiiz und in Kanton Waadt.

D Kwelle vo der Orbe isch bim Dorf Les Rousses uf der Hööchi vo öpe 1100 Meter über Meer. Nach zwöi Kilmeter chunt si in See *Lac des Rousses*und lauft denn dur s Hochtaal *Vallée de Joux.* Öpen acht Kilometer nach der Kwelle isch si a der Landesgränze und lauft i d Schwiiz abe, wo si i der Gmeind Le Chenit im Bezirk Jura-Nord vaudois gly in See Lac de Joux mündet. Im Nordoschte vo däm goot si dur en schmaali Landbrugg in chly See *Lac Brenet,* und a däm See gseht me jetz aber kein Abfluss vo der Orbe me. Das chunt drvo, dass ales Wasser im durlöcherete Karschtbode under em See versikeret.

Bis dohi redt men drum au vo der *Oberen Orbe.*

I der Nööchi vo Vallorbe lyt d *Source de l’Orbe,* also uf Düütsch «Kwelle vo der Orbe». Do chunt der Fluss wider zum Bode uus, das wär also eigentlech die zwote Kwelle vom ganze Fluss, und vo do aa redt me vo der *Underen Orbe.* Hinder der Kwelle gits im Chalchfelsen e groossi Hööli, wo künschtlech zwääg gmacht worden isch, dass Psuecher chönd ynegoo. Die schööni Karschthööli isch es beliepts Waadtländischs Reisezyl.

Vo der undere Kwelle bi Vallorbe het d Orbe no en 22 Kilometer länge Lauf vor sech. Nach em Dorf Vallorbe lauft si in e Schlucht, wo obedra vo linggs der Fluss *Jougnenaz* ise ine flüsst, wo vo Jougne (Departemänt Doubs) obenabe chunt. Do isch d Orbe grad mit ere Muur bi *Le Day* für nes Chraftwäärch ufgstaut. Im schmale Taal undedra het d Orbe es bar schöni Waserfäll, und dur die Schlucht goot en atraktiyve Wanderwääg.

Wo si zum Jura uus i d Ebeni chunt, isch grad näbem Fluss uf eme Hügel d Altstadt vo Orbe, wo von ire sid der antike Zyt der Name het. I der Ebeni vo der Orbe lauft der Fluss im ene Kanal. Ei Kilometer nordöschtlech vo Orbe lauft si under der Autobahn dure und denn am Chefi vo *Bochuz* verby, und scho gly chunt der Oort, wo si mit em andere grosse Fluss vo der Orbeebeni zämechunt, em Talent. Dä isch 40 Kilometer läng, und er het uf der Ebeni *Gros du Vaud* agfangen und isch bi Echallens durecho und denn i d Ebeni abe gloffe zu der Orbe. Das isch uf der Höchi vo 440 Meter über Meer, also öpe 660 Meter wyter unden als die oberi Kwelle z Frankrych.

Vo Bochuz a heisst der gmeinsam Fluss jetz Zyl – uf Französisch isch das d *La Thielle.* Und die goot bi der Stadt Yverdon-les-Bains in Nöieburgersee.

## Weblink

* 
* d Grotte vo Vallorbe grottesdevallorbe.ch
Andrea Tagwerker

D **Andrea Tagwerker** (* 23. Oktober 1970 z Bludaz) isch e ehmoligii eschtrychischi Rännschlittleri un vierfachi Olympioniki (1988, 1992, 1994, 1998).

## Lääbe
D Andrea Tagwerker isch z Bludaz ufgwachse un het dert d Schlittebahn z *Hinterplärsch* diräkt vor ihre Husdiire ghaa.

Anne 1992 het si bi ihre zwaite Olympische Spiil z La Plagne as drittbeschti Eschtrycheri hinter dr boode Tiroler Schweschtere Doris Neuner (Siigeri) un Angelika Neuner (Zwooti) dr sibt Blatz gschafft. 

### Olympischi Winterspiil 1994
Bi dr Olympische Spiil 1994 z Lillehammer het si if dr Olympiabahn vu Hunderfossen d Bronzemedallie gwunne. Trainiert woren isch si vu ihrem Vater *Helmut Tagwerker*, wu vyl Johr Bresidänt vum *Vorarlberger Rodelverband* gsii isch. 

Anne 1996 isch si im Aisitzer Fraue Dritti bi dr Europamaischterschaft wore. Bi dr Rännschlitte-Wältmaischterschafte 1997 het si z Innsbruck Gold im Teamwettbewärb gwunne un bi dr EM 1998 z Oberhof isch si Zwooti wore.

### Gsamtwältcupsiigeri im Rännschlittle 1997
Dr grescht Erfolg vu ihre Karriere het d Tagwerker 1997 mit em Gwinn vum Gsamtwältcup gfyyrt. Si isch di letscht Athleti gsii, wu ne Siig gege di syter 1997 uugschlaane dytsche Athletine im Wältcup gschafft het (Stand: Jänner 2018). 

Bi dr Olympische Spiil 1998 z Nagano isch si am 11. Februar uf dr fimf Rang chuu.

Im Spotjohr 1999 het di 29-Jehrig verchinde, ass ihir aktiv Zyt umme sei.

Anne 1994 un nomol 2002 (drei Johr noch em Änd vu ihre internationale Laufbahn) isch si eschtrychischi Maischteri wore.

### Privatlääbe
Si läbt mit ihrem Mann Hans un ihre zwee Sihn z Bludaz.

## Uuszaichnige (Uuszug)
* 1994: Guldi Verdienschtzaiche vu dr Republik Eschtrych
* 1999: Silbrig Ehrezaiche fir Verdienscht um d Republik Eschtrych

## Weblink
* 

## Fueßnote
Liste der Gemeinden im Département Finistère

D **Lischt vu dr Gmaine im Département Finistère** zellt alli 277 Gmaine im Département Finistère uf.

## Veränderige syt 2015

Département Finistère Gemeindeveränderungen 2016.png|Gmaine bis 2015
Département Finistère Gemeindeveränderungen 2017.png|Gmaine bis 2016
Département Finistère Gemeindeveränderungen 2019.png|Gmaine bis 2018

2016: 
* Fusion *[[Audierne]]* un *[[Esquibien]]* → Audierne
* Fusion *[[Loc-Eguiner-Saint-Thégonnec]]* un *[[Saint-Thégonnec]]* → Saint-Thégonnec Loc-Eguiner

2017: 
* Fusion *[[Milizac]]* un *[[Guipronvel]]* → Milizac-Guipronvel
* Fusion *[[Plounéour-Trez]]* un *[[Brignogan-Plages]]* → Plounéour-Brignogan-Plages

2019:
* Fusion *Plouigneau* un *[[Le Ponthou]]* → Plouigneau
* Fusion *Poullaouen* un *[[Locmaria-Berrien]]* → Poullaouen
Achtzehn

S **Achtzähni** – wo me eifacher **18** schribt – isch e natürlechi Zaal. Si chunt nach em Sibezähni und vor em Nüünzähni; und es isch e graadi Zaal.

Wen öper achtzähni wird, luegt men en i vilne Länder als «volljeerig» a und der Staat git em die bürgerleche Rächt.

Bi teil Juude und au i der chinesische Tradizioon gilt s Achtzähni als Glückszaal.

18 isch d Ornigszaal vom Argon.

S indische Buech Mahabharata het achtzäh Deili.

Uf de Golfplätz het’s im Normalfall achtzäh Baane.

## Weblink