open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leopold-Wandl-Preis

Dr **Leopold-Wandl-Bryys** (dt. *Leopold-Wandl-Preis*) isch e eeschtryychische Literaturbryys gsii, wu all vu 1989 bis 2012 vum *Komitee fir d Bflääg vu dr Mundartdichtig* vergee woren isch. Des Komitee isch vu dr obereeschtryychische Stadt Grein yygrichtet wore, d Bryysverleiig het allmol im historische Stadttheater z Grein stattgfunde.

Dr Bryys isch ab 1989 fir Gedicht un Prosa vergee, bis 1998 alljohr, syterhär all zwai Johr. Ziil isch d Beläbig vu dr Volkskultur un d Ferderig vu dr Mundartdichtig. Wu d Gmai Grein d Finanzierig yygstellt het, isch au dr Bryys yygstellt wore.

Gnännt isch dr Leopold-Wandl-Bryys noch em eeschtryychische Dialäktdichter *Leopold Wandl* (1923-2009), wu in dr erschte Johr au Schirmherr vu däre Uuszaichnig gsii isch.

## Siigerlischt vum Leopold-Wandl-Bryys
*2012 Gertraud Felix (Eberschwang)
*2010 Silvia Rhom (Sankt Johann am Wimberg)
*2008 Christine Kaltenböck (Sierning)
*2006 Gregor Riegler (Mauthausen)
*2004 Edeltraud Wiesmayr (Vöcklabruck)
*2002 Hermann Hinterhölzl (Rohrbach)
*2000 Günther Lainer (Linz)
*1998 Gabi Bauer (Pasching)
*1997 Elfriede Grömer (Sankt Pantaleon)
*1996 Romana Weixlbaumer (Linz)
*1995 Hedwig Grininger (Rohrbach)
*1994 Hans Dieter Mairinger (Sankt Georgen an der Gusen)
*1993 Gregor Riegler (Mauthausen)
*1992 Wilhelmine Öhreneder (Schleißheim) 
*1991 Anna Six (Braunau])
*1990 Christine Tippelreiter (Scheibbs)
*1989 Hans Ratzesberger (Linz)

## Literatur
* Herbert Scheiböck: *Schätze der Volkskultur*. In: *Oberösterreichische Nachrichten* vom 29.&nbsp;August 2008. (Online, PDF-Datei)

## Weblink
* stelzhamerbund.at ''Gedichte''
Feldsalat

D Pflanzegattig **Fäldsalat** (*Valerianella*; alemannischi Näme) ghört zur Underfamilie vo de Baldriangwächs (Valerianaceae). D Gattig umfasst öbbe 80 Arte in Eurasie, Nordafrika und Nordamerika. Dr bekanntist Verdräter isch dr Gwöhnlig Fäldsalat (Valerianella locusta). Anderi Arte si dr Zähnti Fäldsalat (Valerianella dentata), dr Zwärg-Fäldsalat (V. pumila).

## Dr Gwöhnlig Fäldsalat

De Gwöhnlig Feldsalat het im Alemannische, aber au schuscht in dütschsprochige Biet ganz en Huufe verschidnige Näme. So siat mer em zwische Lohr un Achere *Ritscherli*, in de Schwiiz meischt *Nüssler* oder *Nüsslisalat*, im Badische Sunnewirbeli, z Schwoobe Ackersalat, z Eschtriich Vogerlsalat und in de Pfalz Wingertsalat.

Dr Nüsslisalat wird für d Herbst- und Winterärnt  Ändi Juli bis Middi Septämber gsääit, Pflanze, wo me spöter sääit, wärden erst im Früehlig druf rif. Saate noch Ändi Februar oder Afang Merz schiesse gärn us. Dr Nüsslisalat wird je noch Witterig vo Bilzchrankete wie em ächte Mähldau oder em Falsche Mähldau befalle, gegen beidi Chrankhete git s toleranteri Sorte, wo me cha aapflanze.  Dr Nüsslisalat het dreimol sovil Vitamin C wie Chopfsalat, isch riich an Beta-Karotin, B6, B9, Vitamin E, und Omega-3-Fettsüüre. Am besten isch s, wenn men en vor em Blüehje günnt.

## Fuessnote


## Literatur
* Fischer, M. A., Adler, W. & Oswald K.: *Exkursionsflora für Österreich, Liechtenstein und Südtirol*, Linz, 2005, ISBN 3-85474-140-5

## Weblingg
Bundesplatz (Bern)

De **Bundesplatz** esch de Platz direkt vorem Bundeshus in de Stadt Bärn i de Schwiiz.

Uf em Platz fended Staatsempfäng, politischi Kunggäbige ond diversi Verastaltige statt, jewils am Zischtig ond am Samstig fendet Wochemarkt drufe statt. En uf d Geometri vom Bundeshus bezognigs Rächteck vo 60x30 Meter us Naturstei dominiert de Platz. Die 60x100 cm grosse ond 6 cm dicke Platte us Valser Gneis send spiegusymmetrisch verleid, sodass grossflächigi Ornamant entstönd. Dorch es licht gschwunigs Lichtband, wo de Platz dorchzieht, wird en optische Verbinding vom Bäreplatz zom Bundeshaus hergstöllt. Im westleche Teil vom Platz befindet sech es Wasserspiil us 26 Wasserfontäne, wo die 26 Kantön vo de Schwizer Eidgenosseschaft symboliesiered.
A de Südsite vom Platz stönd s Parlamantgebäude und d Bundeshüser, uf de Ostsite stods Hauptgebäude vo de Schwizerische Nationalbank, uf de Westsite vom Platz s Hauptgebäude vo de Bärner Kantonalbank. Uf de Nordsite gränzt de Platz a Bäreplatz ond witeri Bank- ond Verwaltigsgebäude. A de vier Ecke vom Platz befendet sech d Bundesgass, d Kochergass, d Amtshusgass ond d Schauplatzgass.

## Gschecht
De Bundesplatz esch um 1902 entstande glichzitig med em Bau vom Parlamentsgebäude. För de Bau vom Gebäude ond vom Bundesplatz hed de Architekt Hans Willhem Auer es Casino ond anderi Hüser lo abrisse, wo die freii Sicht uf s Bundeshus versperrt hättit. 

Jahrelang esch de Platz als Parkplatz benötzt worde. 1991 esch en nationale Gstaltigswettbewerb duregfüert worde, s Siigerprojekt "Platz als Platz" esch zwische 2002-2004 realisiert ond am 31.Juli ond 1. August 2004 offiziel igweiht worde. S Projekt "Platz als Platz" esch 2006 med em Pris *Honor Award for Urban Design*, verleiht vom American Institute of Architects, uszeichnet worde.

## Weblenk
* Website vom Bundesplatz
Vermicelles

**Vermicell** (vo italiänisch *vermicelli* ‘Wörmli’) esch es Dessert. Di schwiizerisch Spezialität werd us pürierte Chestene (Marroni), wo med Anke, Lüüterzocker, Kirsch ond Vanillzocker verfiineret wärde, härgstöllt. Vermicell send i verschedene Variante bsunders i der Tütschschwiiz verbreitet. För di typischi Form werd d Masse dor es Lochbläch prässt, so das öppe 15 cm langi «Wörmer» entstönd. Di Vermicell wärde pur, med Nidel oder Vanilglace ggässe. Es ged si au als Törtli uf Mürbteig oder me tuet si uf Meringues.

S früescht Zügnis stammt us em Joor 1894, wo der Walliser Koch Joseph Favre i siim *Dictionnaire universel de cuisine pratique* es Rezäpt för *vermicelles de marrons à la crème* publiziert het, wo fascht gliich esch we s höttig Rezäpt.

## Weblink

*
Schwäbischer Bibelkuchen

A **Biblkuacha** ischt a Gebäck, wo d Zuatada em Rezept durch Vorweis uf vorschiidene Bibelstella ôôgäa send, wo ma zerscht nôchleasa muaß, om zo wissa, was ma nemma soll. Hoißt’s zom Beischbiil *Acht Stick Jeremia Kabidl 17 Vers 11*, nô suacht mr dui Stell en dr Bibl ond liist: *Wie ein Vogel, der sich über *'Eier*' setzt, die er nicht gelegt hat, so ist, wer unrecht gut sammelt; denn er muss davon, wenn er’s am wenigsten denkt, und muss zuletzt noch Spott dazu haben.*

Wer s erscht Môl uf dui Idee komma ischt, a Rezept so zo vorschlissla, woiß ma et gnau. D Ôgaba dô drzua ganget usnandr. Dr enzwischa vorstorbene Beckrmoischtr Karl Albrecht vo Nei-Ulm hot behaupdet, er sei’s gwäa (luag dô drzua da erschda Weblink). S hoißt abr au, s wär d Erfendong vo ma Pfarrer, wo gern bacha hot ond uf dui Art ond Weis seine Schäfla hot drzua brenga wella, a bissle meh en dr Bibl zo leasa. Vo de Biblkuecha geit’s ondrschiidliche Rezept. Sell, wo en deam Artikl vorgschtellt wuud, soll vo Wanga em Landkreis Gebbenga stamma. Bsondrs gern bachet d Leit dean Kuacha e dr Advents- ond Weihnachtszeit.

## Was mr drzua braucht

## Wia ma nô da Kuacha zuabereidet
*Liis en de Schbrich vom Salomo s *Kabidl 23 Vers 14 a* ond befolg dean Rôt, abr et z arg.
*Nô schiabscht da Doig en da Backofa ond lôscht-en anderthalb Stonda bei-ra kloina Hitz bacha.

## Quell
D Stuegerter Zeidong vom 27. Juli 1985, S. 39. Deet fend mr a Beschbrechong vom Kochbuach *Was Wangener esset ond möget*. Abdruckt ischt au oi Seit us deam Buach mit-em Rezept vom Biblkuacha, gschriiba en Sütterlinschrift. 

## Weblink
* Auszug us-em Internetportal vo dr Schwäbischa Zeidong zom Biblkuacha
* A baar Bilder mit vorschiidene Biblkuacha
Swissair

D **Swissair** esch e Schwiizer Fluggsöllschaft gsii.

## Gschicht
Si esch 1931 us em Zämeschluss vo de Zürcher Ad Astra Aero und de Basler Balair entstande. Dr erscht chaufmännisch Diräkter isch dr Balz Zimermaa gsi, und dr erscht technisch Diräkter dr Walter Mittelholzer

Am Afang sind d Flugzüüg vo de Swissair vom Flughafe Dübedoorf uus wäggfloge, und spöter isch bi Chloote der gross nöi Flughafe bout worde.

D Swissair esch jahrelang uf meh weder hundert Destinatione i de ganze Wält gfloge, und si hät immer en guete Ruef gnosse.

E Kataschtroofe esch’s gsii, wo ane 1998 wo de Swissair-Flog 111 mit ere MD-11 vo der Swissair vor der kanadische Atlantik-Küschte i de Nöchi vo Halifax ins Meer abegheit isch; do debii händ alli Lüüt im Flugi de Tod gfunde.

## s Ändi vo dr Firma
2001 isch d Swissair i Zahligsschwirigkeite grate, so dass sie im April 2002 in Konkurs gange isch. De Nidergang vo de früener stolze Gsellschaft esch im Schwiizer Volk vo vilne beduuret worde.

Ane 2001 isch d Nachfolgegesellschaft Swiss us de Crossair entstande. 

## Literatur
* 
* René Lüchinger: *Der Fall der Swissair. Warum die Swissair unterging.* Bilanz, Zürich 2001, ISBN 3-909167-67-5.
* Urs von Schroeder: *Swissair 1931–2002. Aufstieg, Glanz und Ende einer Airline.* Huber, Frauenfeld 2002, ISBN 3-7193-1276-3.
* Constantin Seibt: *Der Swissair-Prozess*. Echtzeit, Basel 2007, ISBN 978-3-905800-04-3.
* Ruedi Weidmann: *Swissair souvenirs. Das Fotoarchiv der Swissair.* Scheidegger & Spiess, Zürich 2012, ISBN 978-3-85881-359-6.
* Benedikt Meyer: *Im Flug. Schweizer Airlines und ihre Passagiere, 1919–2002.* Chronos, Zürich 2014, ISBN 978-3-0340-1238-6.
* Sandro Fehr: *Die Erschliessung der dritten Dimension. Entstehung und Entwicklung der zivilen Luftfahrtinfrastruktur in der Schweiz, 1919–1990*. Chronos Verlag, Zürich 2014, ISBN 978-3-0340-1228-7.

## Weblink

* Website vo de Swissair e Archiv-Kopii vom 1. April 2002
*
Gotthardtunnel

**Gotthardtunnel** isch dr Name vo verschidene Tunäll i de Schwiz:

* Gotthard-Scheiteltunnel, früener nu *Gotthardtunnu*, en 15 km lange Isebahntunnu (1882)
* Gotthard-Strassentunnel, en 17 km lange Strassetunnu (1980)
* Gotthard-Basistunnel, en 57 km lange Isebahntunnu, wo 2016 eröffnet worden isch
Samojedische Sprachen

Di **samojedische Sproche** wäre vu rund 30.000 Mänsche im nerdlige Oschteuropa und im nordweschtlige Sibirie gschwätzt. Si sin mit dr finno-ugrische Sproche verwandt un bilde mit ihne di Uralisch Sprochfamilie. In dr letschte Johr wird au ne Verwandtschaft mit dr jukagarische Sproche z Nordost-Sibirie dischpetiert.

Am meischte verbreitet isch s Nenzisch, wu au as Schrift- un Amtssproch vun e baar autonome Chreis (russ. *Okrug*) z Russland brucht wird. D Sproche vu dr Wald-Nenze, dr Enze un dr Nganasane wäre nume vu wenige hundert Mänsche gschwätzt un sin schriftlos. D Sproch vu dr Selkupe, wu au nit gschribe wird, isch di letscht läbig Sproch vu dr Sid-Samojedische Sproche, wu z Sidsibirie verbreitet gsi sin. E Deil vu dr Vorfahre vu dr Kamassiner un vu andere sibirische Turkvelker hän no bis ins 18. Johrhundert Sid-Samojedisch gschwätzt. Zue däne uusgstorbene Sproche ghert au s Matorisch.

## Lischt vu dr samojedische Sproche
* Nord-Samojedischi Sproche
** Nenzisch (Tundra-Nenzisch)
*** Wald-Nenzisch
** Jurakisch (Ostnenzisch, Jurazisch) (uusgstorbe)
** Enzisch (Jenissei-Samojedisch)
** Nganasanisch (Tawgi-Samojedisch)
* Sid-Samojedischi Sproche
** Selkupisch (Ostjak-Samojedische)
** Matorisch (uusgstorbe)
** Kamassisch (as samojedischi Sproch uusgstorbe)

## Weblink
* Nganasanisch (M. Katzschmann)
* Wortlischt Wald-Nenzisch - Änglisch
* Typologie der Negation in den ob-ugrischen und samojedischen Sprachen
Nenzische Sprache

Di **nenzisch Sproche** (hist.: *Jurakischi Sproch*) isch eini vu dr samojedische Sproche. Die bilde zämme mit dr finno-ugrische Sproche di uralisch Sprochfamilie.

Nenzisch wird im nerdlige Oschteuropa un z Nordasie vu dr Nenze gschwätzt, ere Bevelkerig vu dr Tundra un dr nerdlige Taiga, wu deilwyys nomadisch läbe un Rendier zichte.

Di schriftlos Sproch vu dr Wald-Nenze un di verschriftet Sproch vu dr Tundra-Nenze sin gegesytig verständli.

## Status, Verbreitig, Sprächerzahl
Nenzisch isch näb em Russisch Amtssproch im Autonome Chreis vu dr Nenze, im Autonome Chreis vu dr Jamal-Nenze un im Autonome Chreis Taimyr (Dolgano-Nenzische Autonome Chreis), wu alli zue Russland ghere. Villicht wird s Nenzisch au no uf dr Halbinsel Kola un im Norde vum Autonome Chreis vu dr Chante un Manse brucht. 

No Aagabe vu 2003 (Finno-ugorski westnik Nr. 29) wird si vu 24.000 Mänsche gschwätzt. Fir 1990 isch aagee wore, ass 77,1 % vu dr 34.665 Nenze Nenzisch as Erschtsproch schwätze (offiziälli russischi Statischtik).

S Nenzisch isch unter dr indigene Sproche z Nordrussland e weng e bsundere Fall, wel s, drotz ass es e gringi Sprächerzahl het, nonig akut vum Uusstärbe bedroht isch. Des lyt vor allem an dr vollnomadische Rendierhaltig, wu ellei uf dr Halbinsle Jamal rund 5.000 Mänsche ganzjehrig bscheftigt sin. In dr nomadische Gmeinschafte sich s Nenzisch di wichtigscht Verchehrssproch. E Verschwinde vum Nomadismus, zem Byschpel dur El- un Gasferderig, chennt d Chance fir s Iberläbe vum Nenzisch arg verschlächtere.

## Schriftsproch
S Nenzisch isch di einzig samojedisch Schriftsproch. Um 1895 hän russisch-orthodoxi Missionar di erscht Schrift gschaffe un hän e Grammatik un e Fibel vereffetligt. 

Aber erscht di 1931/32 gschaffe Schriftsproch het sich etabliert. Zerscht isch latyynische Buechstabe gschribe wore, syt 1937 in dr kyrillische Schrift.

Syterhär het sich näbe dr mindlige Iberliferig au ne chleini Literatur uf Nenzisch netwicklet.

;Kyrillischi Buechstabe fir s Nenzisch syt 1937

## Fonologii
### Vokal

In e Deil Dialäkt wird s *æ* dur *e* ersetzt.

### Konsonante

## Weblink

* forestsnenets.info - estnisch-franzesischsprochigi Syte iber d Waldnenze 
* Ethnologue-Report fir s Nenzisch
* Tundra Nenets (en)
* Forest Nenets (en)
Berenzweiler

**Barezwiller** (frz. *Berentzwiller*, dt. *Berenzweiler*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Barezwiller lijt ìm Sundgau àm Thàlbàch.

## Gschìcht
Barezwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1270 àls *Berotzwilr*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Barezwiller ìsch . Barezwiller ghert zem Kommünàlverbànd . 

### Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Barezwiller ghert zem Hochàlemànnisch.


Datei:Berentzwiller, Église Saint-Imier 2.jpg|Kirich St. Immer z Barezwiller


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblinks

* Barezwiller én dr Base Mémoire des Ministère de la Culture

## Referanza
Tagolsheim

**Dàgelse** (frz. *Tagolsheim*, dt. *Tagolsheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Dàgelse lijt ìm Sundgöi, sìdlich vun Mìlhüüse un nordeschtlich vun Àltkìrech ìm Dàl vu dr Ìll.

## Gschìcht
Dàgelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 977 àls *Dagolfesheim*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Dàgelse ìsch . Dàgelse ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Dàgelse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Tagolsheim, Eglise Saint-Léger.jpg|Kirch St. Leodegar


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* Tagolsheim auf cc-secteurdillfurth.fr (französisch)

## Referanza
Karspach

**Kàrschbàch** (frz. *Carspach*, dt. *Karspach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Kàrschbàch lijt im Sundgöi nerdlich vun Àltkìrech.

## Gschìcht
Kàrschbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 837 àls *Karoldespach* (877 *Charoltespach*, 1266 *Karolspach*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Karschbach ìsch . Kàrschbàch ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Kàrschbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Boiwark un Kültür
* Wàsserschloss (1933)
* Kìrech Saint-Georges (1832)
* Fascht rund um d’Bach, ìm Öigscht

## Literàtür
* „Un village du Sundgau sous l'ancien régime: Carspach“, Studie vun dr historische un genealogische Dàte vun Kàrschbàch, Zitrüm 1680-1789, Quälle üs em fimfzehnte Johrhundert (ISBN 978-2-7466-2129-9)
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

*carspach.fr 

## Referanza
Niederspechbach

**Nìderspachbi** (frz. *Spechbach-le-Bas*, dt. *Niederspechbach*) ìsch bìs 2015 a frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss) gsin.

## Geogràfi
Nìderspachbi lijt ìm Sundgöi, sächs Kilometer nerdlich vun Àltkìrech un 13 Kilometer sìdweschtlich vun Mìlhüüse, nerdlich vun dr Làrg.

## Gschìcht
Nìderspachbi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 823 àls *Spechbach*. 

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Àm 1. Janner 2016 ìsch Nìderspachbi mìt dr Gmein Owerspachbi züe Spachbi füsioniert worda.

## Verwàltung
Dr letscht Maire vun Nìderspachbi ìsch bìs 2015 dr Jean-Michel Monteillet gsin.

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nìderspachbi ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Spechbach-le-Bas, Eglise Saint-Augustin 1.jpg|Kìrch St. Augustin
Datei:Spechbach-le-Bas, Eglise Saint-Augustin 2.jpg|Kìrch St. Augustin


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Sankt Bernhard (Oberelsass)

**Sànkt Bernhàrd** (frz. *Saint-Bernard*, dt. *Sankt Bernhard*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Sànkt Bernhàrd lijt ìm Sundgöi sìdlich vun Mìlhüüse.

## Gschìcht
Sànkt Bernhàrd ìsch 1. Öigschte 1972 entstànde durich d Fusion vun dr Gmeine *Brinighoffe* (frz. Brinighoffen) un *Enschìnge* (frz. Enschingen).

Brinighoffe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1216 àls *Bruonichowe*, Enschìnge 1146 àls *Enschossingen*.

Vun 1871 bìs 1918 han d Derfer zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Sànkt Bernhàrd ìsch . Sànkt Bernhàrd ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Sànkt Bernhàrd ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Bellemagny

**Bellemagny** (els. *Baretswiller*, dt. *Baronsweiler*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Bellemagny lijt ìm Sundgöi àn dr Granz züe dr Region Franche-Comté. Im Dorf mìndet dr *Steinbach* ìn dr *Traubach*.

## Gschìcht
Bellemagny ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 796 àls *Baronewillare* (1331 *Barozwiler*, 1395 *Berntzwilr*, 1747 *Bellemagny*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Bellemagny ìsch . Bellemagny ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevölkerungsentwicklung

## Dialekt
Dr romànisch Dialekt vun Bellemagny ghert zem Franc-comtois.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* Bellemagny bi dr CCPA (fr)

## Referanza
Ammerzweiler

**Àmmerzwiller** (frz. *Ammertzwiller*, bis 2015 *Ammerzwiller*, dt. *Ammerzweiler*) ìsch bis And 2015 e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin) gsìì. Sa gheert jetz zu Barnwiller.

## Geogràfi
Àmmerzwiller lijt im Sundgöi, zwei Kilometer nerdlich vum Rhin-Rhône-Kànàl un àcht Kilometer nordweschtlich vun Àltkìrech.

## Gschìcht
Àmmerzwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1105 àls *Amaratvilla*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Àm 1. Janner 2016 ìsch sa a Teil vu dr Gmein Barnwiller worra, dur a Fusion wo àm 8. Oktower 2015 gwählt worra ìsch.

## Verwàltung
 vun Àmmerzwiller ìsch . Àmmerzwiller ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Àmmerzwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Ammerzwiller, Église Saint-Étienne.jpg|Kirch Saint-Étienne


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* Àmmerzwiller bi dr *Communauté de communes de la Porte d'Alsace* (fr)

## Referanza
Niedertraubach

**Nìdertràibàch** (frz. *Traubach-le-Bas*, dt. *Niedertraubach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Nìdertràibàch lijt ìm Sundgöi àm Tröibàch, wie ìn d Làrg mìndet. Nochbergmeine vun Nìdertràibàch sìn Ewertröibàch ìm Norde, Büethwiller ìm Oschte, Wolferschdorf ìm Sìde, Albàch ìm Sìdweschte un Bruckedswiller ìm Weschte.

## Gschìcht
Nìdertràibàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1266 àls *Trůbach* (1421 *Troubach*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Nìdertràibàch ìsch . Nìdertràibàch ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nìdertràibàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kàpall Saint-Fridolin


Datei:Traubach-le-Bas, Chapelle Saint-Fridolin.jpg|Kàpall Saint-Fridolin
Datei:Traubach-le-Bas, Ecole.jpg|Schüel


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003
2053

## Weblink

## Referanza
Osasco

**Osasco** isch e Schdadt mit meh as 700'000 Iiwohner im Bundesschdaat São Paulo z Brasilie.

## Geographii
D Schdadt het e Flechi vo 65&nbsp;km² und ghört mit faschd 11'000 Iiwohner pro Quadratkilometer zu de Stedt uf dr Wält, wo am dichdischde bewohnt si. Nochberschdedt si São Paulo im Oschde, Taboão da Serra im Süde, Cotia, Carapicuíba, Barueri und Santana de Parnaíba im Weschde.

## Gschicht
Osasco isch vom italiänische Iiwanderer Antonio Agu gründet worde, wo us em Ort Osasco in dr Brovinz Turin cho isch. Bis zum 19. Februar 1962 isch Osasco e Deil vo São Paulo gsi, und isch denn en eigeschdändigi Stadtgmeind worde. Sit 1989 isch d Schdadt Sitz vom Bistum Osasco.

## Wirtschaft
Osasco isch die zähtriichschdi Schdadt im Land. D Banco Bradesco, eini vo de vier gröschde Banke im Land, het ihre Sitz z Osasco. D Schdadt isch hochindustrialisiert gsi, aber e Deil vo de Induschdrie si in anderi Regione abgwanderet. Grossi Firme wie Natura, Coca-Cola, Carrefour, Wal-Mart, Colgate-Palmolive und anderi hai aber immer no ihre Sitz dört.

## Quälle
Traubach

**Traubach** isch dr Name vu däne Gmeine im franzesische Oberelsass:
*Ewertröibàch (Traubach-le-Haut)
*Needertröibàch (Traubach-le-Bas)

**Traubach** isch au dr Name vun ere Alp z Beateberg.
Sternenberg (Oberelsass)

**Starnebarg** (frz. *Sternenberg*, dt. *Sternenberg*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Starnebarg lijt zwìsche dr Vogese un dr Burgundische Pfort, rund 20 Kilometer sìdweschtlich vun Mìlhüüse. Nochbergmeine vun Starnebarg sìn Needersulzbàch ìm Norde, Diefmàtte ìm Nordoschte, Hecke ìm Oschte, Gavenàtt ìm Sìde, Bellemagny ìm Weschte un Bratte ìm Nordweschte.

## Gschìcht
Starnebarg ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1394 àls *Sternenberg*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Starnebarg ìsch . Starnebarg ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Starnebarg ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblinks

## Referanza
Valdieu-Lutran

**Valdieu-Lutran** (dt. *Gottesthal-Luttern*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Valdieu-Lutran lijt ìn dr Burgundische Pfort zwìsche Àltkìrech un Belfort. Ìwer dr Bànn fiert dr Rhin-Rhône-Kànàl. Nochbergmeine vun Valdieu-Lutran sìn Albàch ìm Nordoschte, Ratzwìller ìm Oschte, Romagny ìm Sìde, Magny ìm Sìdweschte, Montreux-Vieux ìm Weschte un Chavannes-sur-l'Étang ìm Nordweschte.

## Gschìcht
Valdieu-Lutran ìsch àm 1. Jänner 1973 entstànde durich d Fusion vun dr friejere Gmeine Valdieu (els. *Grüene* oder *Grien*, dt. *Gottestal*) un Lutran (els. *Lüttre*, dt. *Lüttern*). 

Valdieu ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1320 àls *abb. Vallis Dei* (1394 *Gruen*, 1421 *Grůn*, 1562 *Grun bey Getzthal*, 1576 *Gotstal*, 1580 *Vauldieu*) Lutran ànne 1249 àls *Ludra*, 15. Jh. *Luttram*, 1418 *Lutran*, 1458 *Lutter*).

Vun 1871 bìs 1918 han d Derfer zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Valdieu-Lutran ìsch . Valdieu-Lutran ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung
 

## Dialekt
Dr romànisch Dialekt vun Valdieu-Lutran ghert zem Franc-comtois.

## Böiwark
* Kìrich St. Josef


Datei:Valdieu-Lutran, Eglise Saint-Joseph.jpg|Kìrich St. Josef
Datei:Canal Rhin-Rhone Valdieu 2.JPG|Rhin-Rhône-Kànàl


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* Valdieu-Lutran uf cc-porte-alsace.fr

## Referanza
Wolfersdorf

**Wolferschdorf** (frz. *Wolfersdorf*, dt. *Wolfersdorf*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Wolferschdorf lijt ìn dr Burgundische Pfort zwìsche Àltkìrech un Belfort. Ìwer dr Bànn fiert dr Rhin-Rhône-Kànàl. D Kanalbruck (Le Pont Canal) ìsch 1834 iwer d Largue böie worre. Dr 35 Meter làng Kanaldröj steht uf vier Stìtzpfiler mit gmürte Beje. Nochbergmeine vun Wolferschdorf sìn Needertröibàch ìm Norde, Büethwiller ìm Nordoschte, Gummerschdorf ìm Oschte, Dàmmerkìlch ìm Sìdoschte, Ratzwìller ìm Sìdweschte un Albàch ìm Weschte.

## Gschìcht
Wolferschdorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1299 àls *Wolvesdorf* (1394 *Wulferstorff*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Wolferschdorf ìsch . Wolferschdorf ghert zem Kommünàlverbànd .

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wolferschdorf ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Kanalbrücke Wolfersdorf.jpg|Kànàlbruck
Datei:Wolfersdorf, Ecluse.jpg|Schließ vor dr Kànàlbruck
Datei:Wolfersdorf, Port de plaisance.jpg|dr Hàfe


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* Foto vun dr Kànàlbruck

## Referanza
Bisel

**Bìsel** (Patois *Péjeu*, frz. *Bisel*, dt. *Bisel*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Bìsel lijt ìm Sundgöi, 14 Kilometer sìdlich von Àltkìrech un 30 Kilometer weschtlich vun Bàsel. Ìwer dr Bànn fließt dr *Largitzenbach* e Züefluss vun dr Làrg.

Nochbergmeine vun Bìsel sìn Haimerschdorf ìm Norde, Rüederbi ìm Nordoschte, Falbe ìm Oschte, Merne ìm Sìdoschte, Moos-Neederlàrg ìm Sìde, Obersept ìm Weschte un Làrgìtze ìm Nordweschte.

## Gschìcht
Bìsel ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1280 àls *Bisol* (1303 *Bysol*, 1341 *Bisel*, 1370 *Pysul*, 1485 *Bisel*, 1495 *Bysol*, 1567 *Bisell*, 1651 *Byszell*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Bìsel ìsch . Bìsel ghert zem Kommünàlverbànd . 

;Lìscht vun dr Maires
* Ursus Gritz (um 1670)
* Georges Zimberlin (um 1776)
* Fortuné Gink (1793)
* François Manne (1794)
* Maurice Higelin (1795 - 1797)
* Fortuné Wira (1798)
* François-Joseph Berger (1799)
* Fortuné Wira (1800 - 1807)
* Antoine Vogt (1808 - 1811)
* Jean Berger (1811)
* Henri Berger (1812 - 1821)
* Sébastien Wira (1821 - 1826)
* Maurice Higelin (1826 - 1831)
* François-Joseph Berger (1831 - 1836)
* Antoine Hirtzlin (1837 - 1840)
* Adam Wira (1841 - 1846)
* Antoine Rocklin (1847 - 1848)
* François-Joseph Berger (1849 - 1851)
* Antoine Rocklin (1852 - 1853)
* Léger Wira (1854 - 1865)
* Colomban Muth (1866 - 1870)
* Fortuné Wira (1871 - 1880)
* Léger Wira (1881 - 1891)
* Colomban Wira (1891 - 1919)
* Joseph Manne (1920 - 1929)
* Joseph Wira (1930 - 1936)
* Lucien Federspiel (1936 - 1944)
* Marcel Hirtzlin (1945 - 1947)
* Oscar Berger (1947 - 1959)
* Antoine Wira (1959 - 1971)
* Robert Manne (1971 - 1989)
* Robert Zipper (1989 - 1995)
* Edouard Goepfert (1995 - 2002)
* Robert Zipper (2002 - 2014)
* Joseph Berbett (sitter 2014)

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Bìsel ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblinks

## Referanza
Feldbach (Oberelsass)

**Falbi** (frz. *Feldbach*, dt. *Feldbach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Falbi lijt ìm Sundgöi, zwelf Kilometer sìdlich vun Àltkìrech un rund 30 Kilometer weschtlich vun Basel. D Gmeind lijt am glichnàmige Bàch, wie z Hìrsinge ìn d Ill mìndet. Z Falbi fàngt dr Romànisch Stroß vum Elsàss (Route Romane d’Alsace) àn.

Nochbergmeinde vun Falbi sìn Rüederbi ìm Norde, Granzìnge ìm Nordoschte, Rieschbi ìm Oschte, Chäschli ìm Sìde, Märnà ìm Sìdweschte un Bìsel ìm Weschte.

## Gschìcht
Falbi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1144 àls *Welpach* (1258 *Veltpach*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Falbi ìsch . Falbi ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Falbi ghert zem Hochàlemànnisch.


Datei:Feldbach, Eglise Saint-Jacques-le-Majeur 1.jpg|Kirich Saint-Jacques-le-Majeur
Datei:Feldbach Saint-Jacques Church inside.jpg|Ìnneànsìcht


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://www.feldbach.fr
* Falbi bi dr *CC Canton Hirsingue*

## Referanza
Friesen (Oberelsass)

**Friese** (Patois *Fréjon*, frz. *Friesen*, dt. *Friesen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Friese lijt ìm Sundgöi àn dr Granz zue dr Region Franche-Comté, rund zah Kilometer vun dr Schwizer Granz ewaj. S Dorf lijt àn dr Làrg, eme Nawefluss vun dr Ill. 

Nochbergmeine vun Friese sìn Hìndlìnge ìm Weschte un Norde, Làrgìtze ìm Oschte, Ìwerstrooss ìm Sìde un Lepuix-Neuf ìm Sìdweschte.

## Gschìcht
Friese ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1267 àls *Friesen*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Friese ìsch . Friese ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Verkehr
Vun 1910 bis 1971 hàt s z Friese e Bàhnhof gan àn dr Bàhnlinie Dàmmerkìlch–Pfatterhüse. 

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Friese ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Grenzingen

**Granzìnge** (frz. *Grentzingen*, dt. *Grenzingen*) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss).

## Geogràfi
Granzìnge lijt ìm Sundgöi, 10 Kilometer sìdeschtlich vun Àltkìrech un 25 Kilometer weschtlich vun Bàsel.

## Gschìcht
Granzìnge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1286 àls *Grenzingen*. 

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Àm 1. Janner 2016 ìsch sa mìt dr Gmeine Haiflìnge un Oberdorf züe Ìlltàl füsioniert worda.

## Verwàltung
Dr letscht Maire vun Granzìnge ìsch bìs 2015 dr Jean-Claude Mengis gsin.

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Granzìnge ghert zem Hochàlemànnisch.

## Böiwark
* Kirich St. Martin (1784)

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
Hindlingen

**Hìndlìnge** (Patois *Entreigne*, frz. *Hindlingen*, dt. *Hindlingen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Hìndlìnge lijt ìm Dàl vun dr Làrg ìm Sundgöi, àcht Kilometer nerdlich vun dr Schwizer Granz un 23 Kilometer eschtlich vun Belfort. Nochbergmeine vun Hìndlìnge sìn Strüeth, Merze un Fìllere ìm Norde, Hìrzbàch ìm Oschte, Làrgìtze un Friese ìm Sìde un Lepuix-Neuf un Suarce ìm Sìdweschte. 

## Gschìcht
Hìndlìnge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 728 àls *Chuntilingas* (14. Jh. *Hundelingen*, 1576 *Hintling*, 1793 *Hindlingen*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Hìndlìnge ìsch . Hìndlìnge ghert zem Kommünàlverbànd . 

### Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hìndlìnge ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kirich Sainte-Anne (1900)
* Mairie (1845)

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* Fàchwarikhiiser z Hìndlìnge in dr Base Mémoire des Ministère de la culture (fr)

## Referanza
Hirsingen

**Hìrsinge** (frz. *Hirsingue*, dt. *Hirsingen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Hìrsinge lijt àn dr owere Ill ìm Sundgau, fìmf Kilometer sìdlich vun Àltkìrech. Nochbergmeine vun Hìrsinge sìn Àltkìrech ìm Norde, Witterschdorf, Dàgschdorf un Schwobe ìm Nordoschte, Batterf ìm Oschte, Rüederbi ìm Sìdoschte, Haimerschdorf ìm Sìde, Làrgìtze ìm Sìdweschte un Hìrzbàch ìm Weschte.

## Gschìcht
Hìrsinge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 708 àls *Hirsunge* (837 *Hirsingen*, 1221 *Hirsuongen*, 1308 *Hirsungen*, 1498 *Hyrssingen*, 1579 *Hürsingen*, 1793 *Hirsingen*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Hìrsinge ìsch . Hìrsinge ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hìrsinge ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Jean-le-Baptiste (neoklàssizistisch, 1772–1774)
* Kàpell *Sainte-Catherine* (1111)
* Mairie (1844)

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* Hìrsinge: Wohnung, Brich un Gschìcht
* Hìrsinge bi dr CC Canton Hirsingue

## Referanza
Hirzbach

**Hìrzbàch** (frz. *Hirtzbach*, dt. *Hirzbach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Hìrzbàch lijt ìm Sundgöi àm glichnàmige Bàch, wie ìn Ill mìndet, drei Kilometer sìdeschtlich vun Àltkìrech un 27 Kilometer weschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine vun Hìrzbàch sìn Àltkìrech ìm Nordoschte, Hìrsinge ìm Oschte, Neederhàgethàl ìm Sìde, Làrgìtze un Hìndlìnge ìm Sìdweschte, Fìllere ìm Weschte un Kàrschbàch ìm Nordweschte.

## Gschìcht
Hìrzbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1287 àls *Hirzebach*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Hìrzbàch ìsch . Hìrzbàch ghert zem Kommünàlverbànd ].

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hìrzbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Maurice (neoklàssisch, 1834-1837)
* Schloss vun dr Familie de Reinach (19. Jh.)
* Kàpall Saint-Affre
* Kàpall Saint Léger


Datei:Hirtzbach, Eglise Saint-Maurice.jpg|St. Mauritius
Datei:2011 01 21 Hirtzbach.jpg|Rue principale


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* https://web.archive.org/web/20190616153631/https://www.hirtzbach.fr/ 
* privati Websitte züe Hìrzbàch (fr)

## Referanza
Überstrass

**Ìwerstrooss** (Patois *Chû-Estrée*, frz. *Ueberstrass*, dt. *Überstrass*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Ìwerstrooss lijt ìm Dàl vun dr Làrg ìm Sundgöi, weschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine vun Ìwerstrooss sìn Friese ìm Norde, Làrgìtze ìm Oschte, Sept ìm Sìde un Lepuix-Neuf un Réchésy ìm Weschte.

## Gschìcht
Ìwerstrooss ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1284 àls *Uberstrasse*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Ìwerstrooss ìsch . Ìwerstrooss ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ìwerstrooss ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kìrich Sainte-Thérèse-de-l'enfant-Jésus
* Kàpall Notre-Dame du Grunenwald (16. Jh, rekonschtrüiert 1705)
* Kàpall Saint-Jean (15. Jh.)


Datei:Ueberstrass, Eglise Sainte-Thérèse-de-l'enfant-Jésus.jpg|Kirich Sainte-Thérèse-de-l'enfant-Jésus
Datei:Chapelle ND Grunenwald.jpg|Kàpall Notre-Dame du Grunenwald


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* Ìwerstrooss bi dr CC Canton de Hirsingue

## Referanza
Largizen

**Làrgìtze** (Patois *Lairdgie*, frz. *Largitzen*, dt. *Largizen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Làrgìtze lijt ìm Sundgöi àm Làrgìtzebàch, wie ìn d Làrg mìndet. Zum Dorf ghert öi no dr Willer Luffendorf. Nochbergmeine vun Làrgìtze sìn Hìndlìnge un Hìrzbàch ìm Norde, Hìrsinge un Haimerschdorf ìm Oschte, Bìsel, Sept un Obersept ìm Sìde un Ìwerstrooss un Friese ìm Weschte.

## Gschìcht
Làrgìtze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1248 àls *Larguice* (1303 *Largitz*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Làrgìtze ìsch . Làrgìtze ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Làrgìtze ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kirich Saint-Georges

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Obersept

**Obersept** (frz. *Seppois-le-Haut*, dt. *Obersept*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Obersept lijt ìm Sundgöi ìm Dàl vun dr Làrg, drizäh Kilometer sìdlich vun Àltkìrech un fìmf Kilometer weschtlich vun dr Schwizer Granz. Nochbergmeine vun Obersept sìn Bìsel ìm Oschte, Moos-Neederlàrg ìm Sìdoschte, un Pfatterhüse ìm Sìdweschte, Sept ìm Weschte un Làrgìtze ìm Norde.

## Gschìcht
Obersept ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1299 àls *Septe superiori* (1793 *Obersept*, 1801 *Seppois-le-Haut*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Obersept ìsch . Obersept ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Obersept ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Boiwark
* Kàpell Sainte-Croix (Chor gotisch)
* Kìrich Saint-Hubert (Vorgangerboi vun 1859 gschlìsse im Erschte Waltkriej, rekonschtruiert 1928)

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* Obersept bi dr CC Canton Hirsingue

## Referanza
Pfetterhausen

**Pfatterhüse** (frz. *Pfetterhouse*, àlt aui *Pérouse*, dt. *Pfetterhausen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Pfatterhüse lijt ìm Sundgöi, direkt àn dr Granz zum Département Territoire de Belfort un dr Schwizer Kànton Jura. Nochbergmeine vun Pfatterhüse sìn Basse-Vendline ìn dr Schwiz un Sept, Obersept, Deerlersterf, Moos-Neederlàrg und Courtavon ìm Elsàss.

## Gschìcht
Pfatterhüse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 731 àls *Petrosa* (1139 *Perosa*, 1296 *Pheterhusen*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Pfatterhüse ìsch . Pfatterhüse ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Verkehr
Vun 1910 bis 1971 hàt s z Pfatterhüse e Bàhnhof gan àn dr Bàhnlinie Dàmmerkìlch–Pfatterhüse.

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Pfatterhüse ghert zem Hochàlemànnisch.


Datei:Pfetterhouse 088.jpg|Mairie
Datei:Pfetterhouse 089.jpg|Dotedankmol
Datei:2014-04-25 14-39-33 villa-agathe.jpg|*Villa Agathe*, e Bunker üs em 1. Waltkriej
Datei:Das Dorf Pfetterhausen - CH-BAR - 3238559.tif|Pfatterhüse ìn dr Zitt vum 1. Waltkriej


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://www.pfetterhouse.net/

## Referanza
Riespach

**Rieschbi** (frz. *Riespach*, dt. *Riespach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Rieschbi lijt ìm Sundgöi ìm Dàl vum *Rieschbàch*, wie àls *Geischbàch* in d ower Ill mìndet, 13 Kilometer sìdeschtlich vun Àltkìrech un 25 Kilometer weschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine vun Rieschbi sìn Granzìnge ìm Norde, Oberdorf ìm Nordoschte, Wàldighoffe un Roppezwiller ìm Oschte, Àlt-Pfìrt ìm Sìde, Chäschli un Hìndlìnge ìm Sìdweschte un Falbi ìm Weschte.

## Gschìcht
Rieschbi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1270 àls *Rodensbach* (1271 *Rudenspach*, 1289 *Ruedispach*, *Riespach*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Rieschbi ìsch . Rieschbi ghert zem Kommünàlverbànd . 

### Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Rieschbi ghert zem Hochàlemànnisch.

## Boiwark
* Kìrich St. Michael

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Rüderbach

**Rüederbi** (frz. *Ruederbach*, dt. *Rüderbach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Rüederbi lijt ìm Sundgöi àm Rüederbàch, wie ìn Ill mìndet, 10 Kilometer sìdeschtlich vun Àltkìrech un 28 Kilometer weschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine vun Rüederbi sìn Hìrsinge ìm Norde, Haiflìnge ìm Nordoschte, Granzìnge ìm Oschte, Falbi ìm Sìde, Bìsel ìm Sìdweschte un Haimerschdorf ìm Weschte. Züe Rüederbi ghert öi no dr Ortsdeil *Birkenhof*.

## Gschìcht
Rüederbi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1303 àls *Ruoderbach*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Rüederbi ìsch . Rüederbi ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Rüederbi ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Boiwark
* Kìrich Saint-Sigismond (1851)
* Mennonitetempel, Birkenhof

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Sankt Ulrich (Oberelsass)

**Sant Üelri** (frz. *Saint-Ulrich*, dt. *Sankt Ulrich*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Sant Üelri lijt ìm Sundgöi ìm Dàl vun dr Làrg, drei Kilometer eschtlich vum Département Territoire de Belfort un 27 Kilometer weschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine vun Sant Üelri sìn Altenach ìm Norde, Suarce ìm Sìdweschte, Mertzen un Strueth ìm Sìde, Fulleren ìm Oschte un Ballersdorf ìm Nordoschte.

## Gschìcht
Sant Üelri ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1105 àls *Sanctus Oldarius*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Sant Üelri ìsch . Sant Üelri ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Sant Üelri ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Boiwark
* Kìrich Saint-Ulrich (Chor gotisch, 14. Jh.)

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* Saint-Ulrich in der Base Mémoire, Foto üs em Erschte Waltkriej (1914-1918) (fr)

## Referanza
Merzen

**Merze** (Patois *Meurentsche*, frz. *Mertzen*, dt. *Merzen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Merze lijt ìm Sundgöi àn dr Làrg, 10 Kilometer sìdeschtlich vun Àltkìrech un 22 Kilometer sìdeschtlich vun Belfort. Nochbergmeine vun Merze sìn Sant Üelri, Strüeth, Hìndlìnge un Fìllere.

## Gschìcht
Merze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1100 àls *Morentze* (1341 *Moerentze*, 1491 *Mörentz*, 1509 *Mauritz*, 1525 *Möritzen*, 1571 *Moritzheim*, 1576 *Meritz*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Merze ìsch . Merze ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Verkehr
Vun 1910 bis 1971 hàt s z Merze e Bàhnhof gan àn dr Bàhnlinie Dàmmerkìlch–Pfatterhüse.

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Merze ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Maurice (Durm romànisch-gotisch, Schìff 1780, 1965 reschtauriert)
* Théobald-Bilger-Kapell, 1878 geböit vum Théobald Bilger (1813-1894)

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 

## Referanza
Niedersept

**Sept** (frz. *Seppois-le-Bas*, dt. *Niedersept*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Sept lijt ìm Sundgöi ìm Dàl vun dr Làrg àn dr Granz züe dr Franche-Comté. Nochbergmeine vun Sept sìn Ìwerstrooss ìm Nordweschte, Làrgìtze ìm Nordoschte, Obersept ìm Sìdoschte, Pfatterhüse ìm Sìde un Réchésy ìm Sìdweschte.

## Gschìcht
Sept ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1236 àls *Sepite* (1256 *Sape*, 1257 *Sapoi*, 1269 *Septe*, 1302 *Septen inferioris*, 1793 *Nidersept*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Sept ìsch . Sept ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Verkehr
Vun 1910 bis 1971 hàt s z Sept e Bàhnhof gan àn dr Bàhnlinie Dàmmerkìlch–Pfatterhüse.

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Sept ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Seppois-le-Bas, Eglise Saint-Maurice.jpg|Kìrich St. Mauritius
Datei:Seppois-le-Bas-1916.jpg|d kàpüt Kìrich ànne 1916
Datei:SeppoisLeBas CharDArras Memorial 2009 1.JPG| Monument du char Assas
Datei:SeppoisLeBas GmaMemorial 2009 2.JPG|Monument du GMA
Datei:SeppoisLeBas RICMMemorial 2009 1.JPG|Monument du RICM


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 

## Referanza