Schienenverkehr auf Sachalin

}

|}
|}
|}
**Ysèbaanvokeer uff Sachalin** git s sit 1909. Diè ärschti Baanschtreggi isch uff dè Inslè Sachalin i dè Fäldbaan-Spurwitti (600&#8239;mm resp. 2&nbsp;Fuß) anno 1909 vo dè Japaner i dè Südhälfti vo dè Inslè baut worrè. Ein Johr schpôter hèn d Japaner sèlli Strèggi uff d Kapschpur umgschpurt. Sit 1945 ghört diè gsamti Inslè zuè Russland, diè kapschpurigè Streggè sin bis 2020 uff russischi Breitschpur (1520&#8239;mm) umbaut worrè. Dènäbbè hèn noch wiiteri Schmalschpurstreggè bschtandè, bsunders mit 750&#8239;mm Schmalspur i dè russischè Nordhälfti vo Sachalin.

Diè öffentlichè Streggè ghöréd hüt zuè dè regionalè Filialè Fèrnoscht-Ysèbaan vo dè staatlichè Russischè Ysèbaanè (RŽD). Vo 1992 bis 2010 hèt s mit dè Sachalinskaja schelesnaja doroga (Sachalinysèbaan) è eigèni regionali Vowaltig für d Kapschpurschtreggè uff Sachalin gää.

## Gschichtè

Dè Ysèbaanbau uff dè Inslè Sachalin hèt nõch èm Russisch-Japanischè Chrièg (1904–05) aagfangè.
D Südhälfti vo Sachalin isch entschprèchend èm Vodraag vo Portsmouth an Japan abdrättè worrè. Im Südzipfel vo dè Inslè isch 1909 znägscht è Schmalschpurschtréggi vo Korsakow (dörtzmòls japanisch *Otomari*) uff Juschno-Sachalinsk (*Toyohara*) mit èrè Spurwitti vo 600&#8239;mm als Fäldbaan baut worrè, wo 42,5&#8239;km lang isch. Ei Johr schpôter isch d Strèggi spôter uff 1067&#8239;mm (Kapspur) umbaut worrè, wo z Japan diè üblichi Spurwitti für Schmalschpurbaanè isch. Im Johr 1911 isch è Zweigschtrèggi vo Juschno-Sachalinsk uff Starodubskoje (53,5&#8239;km lang) baut worrè. Vo 1918 bis 1921 hèt mò au d Ortschaftè Newelsk (*Honto*), Cholmsk (*Maoka*), Tschechow (*Noda*) un Tomari (*Tomarioru*) a s Strèggènetz aagschlossé.

Nõch èm Zweitè Wältchrièg isch au diè südlichi Hälfti vo Sachalin a d Sowjetunion übbergangè, dõdemit isch s japanische Strèggènetz, d Baaninfraschtruktur un s Rollmatriaal (öppè au Dampf- un Diselloks) vo dè Sowjetischè Sachalin-Ysèbaagsellschaft übbernõ worrè. Diè ygsetztè Wägè hèn gröschtèdeils us èm Bschtand vo dè Sowjetischè Baan gschtammt un sin für dè Ysatz uff Kapschpur umgrüschtet worrè. Spezièll für dè Ysatz uff Sachalin sin vo dè Lokfabrik Ljudinowo Diselloks vo dè Baureiè TG16 un TG21 baut worrè. Mit dè Uusnaam von è baar in Japan bschafftè Drybwägè sin d Normè vom sowjetischè bzw. russischè Ysèbaabedryb wiè d Kuppligsbauart SA-3 i dè europäischè Höchi au bim Kapschpurbedryb aagwendet worrè.

S nördliche, originär russische Strèggènetz un s südliche, originär japanischè Strèggènetz sin abber witterhy von ènand drènnt blibbè, well s nördlichè Strèggènetz nu d Nordspitze vo Sachalin um Ocha ummè erschlossè hèt, un s südlichè Strèggènetz nu bis Pobedino i dè Mitti vo dè Inslè gangè isch. Sachalin isch abber uugfäär 1000 km lang, dõdemit hèt s è Luggè im Strèggènetz gää, wo öppè 500 km lang gsi isch. S Stalin-Regime hèt sich i dè Nõchchriègszyt uff d Strategy feschtglait, s nördliche Strèggènetz mit ènèm Dunnel unter m Tatarèsund a d BAM un dõdèmit a s russische Feschtlandsnetz aazbindè. Barallel zuè sèllèm Blaan hèn d Sowjets bis 1953 s nördlichè Strèggènetz mit èrè 250 km langè Schmalschpurbaan mit dè bosnischè Spurwitti (750&#8239;mm) bis Nogliki erwitterèt. Ab dört hèn also nò 250 km Strèggi vo Nogliki bis Pobedino gfäält, um s südliche un nördliche Strèggènetz z vobindè. Nõch èm Änd vo dè Stalin-Ära hèn d Sowjets d Strategy gwechslèt un uff è Fäärvobindig vom Gsamtnetz statt dè Dunnelvobindig gsetzt. Wèg dè Fäärvobinding hèt s widderum dè Zämmèschluß vo dè beidè Deilnetz zwingènd bruucht, sèllèwäg hèt mò beidi Strèggènetz im Johr 1979 mit dè Kapschpur-Strèggi Nogliki-Pobedino vobundè. Dè Baanhof Nogliki isch allerdings bis zum Breitschpur-Umbau èn Spurwechsèl-Baanhof (Bosnische Spur  Kapschpur) blibbè.

Vor èm Zämmèschluß sin dè weschtliche un öschtliche Strèggèascht im südlichè Strèggènetz zwei Johr vor dè Fäärvobindig, im Johr 1971, mitnand vobundè worrè, demit einersits dè Hauptort Juschno-Sachalinks mit èm Fäärhaffè Cholmsk vobundè gsi isch, anderersits beidi Strèggèäscht mit èm nördlichè Strèggènetz hèn chönnè vobundè wörrè.
Vor èm Zämmeschluß isch s nördliche Strèggènetz vo dè Sowjets im Nordè mit Breitschpur un bis Nogliki mit dè bosnischè Spurwitti uusbaut worrè un hèt im Johr 1992 è Längi vo 1072&#8239;km ghaa. Anno 2006 sin no 805&#8239;km in Bedryb gsi. Gschrumpft isch sèll Netz, well wènnig bruuchti Streggèabschnitt stillglait worrè sin, asè z.&#8239;B. zwüschè Datschnoje un Aniwa sowiè zwüschè Dolinsk un Starodubskoje.

## Strèggènetz
S Strèggènetz vo dè Ysèbaan uff Sachalin setzt sich us historischè Gründ us èm südlichè un nördlichè Strèggènetz sowie dè mittlerè Vobindigsschtrèggi zämmè.
S südliche Strèggènetz isch vo dè Japaner bis 1945 baut un bedribbè worrè un gòt vo 

## Aabindig a s Feschtlandsnetz

### Tatarèsund-Dunnel
Aafang vo dè 1950er Johr isch dè Bau von èm Ysèbaadunnel unter m Tatarèsund vum Stalin-Regime blaant gsi un aagfangè worrè, wo Sachalin mit dè Amur-Region uff èm Feschtland vobindè hèt söllè. Näb èm Dunnel wär nò è circa 300 km langi Strèggi für dè Aaschluss bi Komsomolsk am Amur nötig gsi. Nõch èm Änd vo dè Stalin-Ära 1953 isch s Brojäkt zimli gly abbrochè worrè. Bis hüt stòt dè Blaan vum Tatarèsund-Dunnel uff dè Agenda vo dè russischè Regyrig, alternatyv isch au dè Bau von èrè Brugg blaant. Optimistisch gschätzt isch mit sèllèrè Dirèktvobindig zwũschè 2030 un 2035 z rächnè.

### Fääri
Statt èm Dunnel hèt mò s Ysèbaanetz vo Sachalin im Johr 1973 mit èrè Ysèbaafährverbindung a s russische Ysèbaanetz aabundè. Dè Fäärhaffè uff Sachalin lyt z Cholmsk un i dè Amur-Region z Wanino a dè BAM. Well z Cholmsk bis 2020 no d Kapschpur, z Wanino abber d Breitschpur volait gsi isch, hèt mò bis dört z Cholmsk dè Spurwèchsel a dè Drèègschtell müèsè vornää. Durch dè Cholmsker Fäärhaffè sin d Vokeersschtröm us dè Nordhälfti vom Haffè Moskalwa abzogé un übber d Weschtküschtè-Strèggi gu Cholmsk umglaitet worrè.

## Umschpurig uff 1520 mm
Dè Büèz für d Umschtellig vum Sachaliner Streggènetz uff Spurwitti vo 1520&#8239;mm, wo z Russland normal isch, isch sit 2020 abgschlossè worrè. S Umschpurè isch schu è baar Johr dèvor aagfangè worrè, wo mò Bedongschwellè für s Dreischinnègleis ybaut hèt.

Am 18. Juli 2019 isch dè ärschte Fèrnzug vo Juschno-Sachalinsk gu Nogliki uff dè umgschpurtè Strèggi gfaarè.

Am 30. Auguscht 2019 sin wittèri Streggèabschnitt für dè Vokeer freigää worrè. Sèll sin d Streggè *Juschno-Sachalinsk – Tomari* un *Juschno-Sachalinsk – Korsakow* (Oschtküschtèbaan) sowiè *Tomari – Cholmsk* (Weschtküschtèbaan) gsi. Im Naavokeer sin in Kooperation vo Metrowagonmasch un Italdesign neu konschtruyrti Drybwägè vo dè Baureiè RA-3 zum 
Ysatz chò.

Dè Wechsèl uff d Breitschpur isch im Auguscht 2019 fèrtig durrègfüürt worrè . Dè letschte blaanmäßige Zug uff dè Spurwitti 1067&nbsp;mm isch am 30. Septembér 2020 gfaarè.

## Wittèri Ysèbaaschtrèggè
* i dè russischer Breitschpur (1520 mm):
** Moskalwo–Ocha (isch niè im Sowjetischè Ysèbaaminischterium – MPS unterschtandè), sèlli Bahn diènt im nördlichè Netz als Ölbaan zum aaltè Fäärhaffè

* i dè 750&#8239;mm Schmalschpur
** Ocha–Nogliki (isch früèner im MPS unterschtandè), hèt als Ölbaan diènt
** um Uglegorsk ummè, mit è 1067-mm-Brugg (isch niè im MPS unterschtandè)
** um Poronaisk ummè
** Kinderysèbaan Juschno-Sachalinsk
** einzelni wittèri Baanè

* urschprünglich 750&#8239;mm, spôter uff Kapschpur umgmodlèt:
** Pobedino–Perwomaisk (isch nie im MPS unterschtandè)

* Gruèbèbaanè, v.&#8239;a. i dè Nöchi vo Bykow

D 750-mm-Baanè sin z Russland (anderscht wiè i dè Ukraine) niè als Deil vum landeswittè Ysèbaannetz aagluègèt.

## Galery

Another railway snowplough (22090475465).jpg|Museum: Schneeschlüdèrè un aalti japanischi Drybwägè
Old railway equipment (21467657594).jpg|Museum: È baar Uusschtelligsschtugg
Soviet locomotive C159 4-78 (22090469895).jpg|Museum: Dampflok C159 4-78
Паром «Сахалин-8» стоит на причале порта.JPG|Ysèbaafääri *Sachalin-8*, im Ysatz sit 1985
TG16-047.jpg|ТГ16-047
TGM7-045-2007-Sakhalin.jpg|ТГМ7-045
TGM7-027.jpg|ТГМ7-027 z Cholmsk
Локомотивное депо Холмск.jpg|Baanbedrybswärch z Cholmsk
Poljakowo-D2-008-02.jpg|Schmalschpur-Drybzug Д2 bi Poljakowo
GaugeWidening.jpg|Dreischinnègleis im Bau
RA3-005-Shcherbinka.jpg|Neuè Drybwagèzug RA-3: in andõrer Farbgebig uff Sachalin im Ysatz

## Luèg au
Russischi Ysèbaanè

## Weblinggs

* [[Eisenbahn-Romantik|Ysèbaa-Romantik]-Bricht übber d Baanschtrèggè uff Sachalin] 
* Russischi Ysèbaanè (RŽD) (russisch)
* Sachalinskaja schelesnaja doroga (RŽD) (russisch)
* Sakhalin Railway schedules (änglisch)
* Photo - project «Steam Engine» (russisch)
* brivati «Sachalinskaja schelesnaja doroga» S. Bolashenko (russisch)

## Einzelnõchwyys