open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Steinsulz

**Staisulz** (frz. *Steinsoultz*, dt. *Steinsulz*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Staisulz lijt ìm Sundgöi ìwer em Dàl vum Gersbach, 20 Kilometer weschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine vun Staisulz sìn Ropperzwiller ìm Sìde, Waldighofen ìm Weschte un Muespach ìm Oschte. Zem Dorf ghere öi d Willer Fosse Richmans, Geissenstuemmler, Kahlhuette, In der Wanne, Schlangenmatten und Sonnenglanz 

## Gschìcht
Staiselz ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1302 àls *Steinsulze* (1325 *Steinsulcz*, 1380 *Steinsulz*, 1430 *Steinzultz*). S Dorf hàt bìs 1324 züe dr Grofschàft Pfìrt ghert, no bìs 1648 züe Vordereschtrich. Ìm Weschtfälische Frìde vun 1648 ìsch Staisulz züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt Staisulz wie s gànz Elsàss züe Ditschlànd zem Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Staisulz ìsch . Staisulz ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Verkehr
Vun 1915 bis 1960 hàt s z Staisulz e Bàhnhof gan àn dr Bàhnlinie Wàldighoffe–Saint-Louis-la-Chaussée.

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Staisulz ghert zem Hochàlemànnisch.

## Boiwark
* Kìrich Saint-Nicolas

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://www.steinsoultz.net

## Referanza
Strüth

**Strüeth** (frz. *Strueth*, dt. *Strüth*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Strüeth lijt ìm Sundgöi weschtlich vun dr Làrg, 12 Kilometer sìdweschtlich vun Àltkìrech un 22 Kilometer sìdeschtlich vun Belfort. Nochbergmeine vun Strüeth sìn Merze ìm Norde un Nordoschte, Hìndlìnge, Dàgschdorf ìm Sìdoschte, Suarce ìm Sìdweschte un Sant Üelri ìm Norde.

## Gschìcht
Strüeth ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1144 àls *Struet* (1394 *Strut*, 1568 *Strütt*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Strüeth ìsch . Strueth ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Strüeth ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Boiwark
* Kapell Saint-André (18. Jh.)

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Communauté de communes d’Altkirch

D **Communauté de communes d’Altkirch** ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Owerelsàss (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 15. November 2001 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han sechs Gmeina gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Àltkìrech gsìì, Präsidant dr Jean-Luc Reitzer. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Verband Communauté de communes du Secteur d’Illfurth, Communauté de communes du Jura Alsacien, Communauté de communes Ill et Gersbach un Communauté de communes de la Vallée de Hundsbach zum neie Verbànd Communauté de communes Sundgau füsioniert wore.

## Gmeina
# Aaschpi 
# Àltkìrech 
# Haimerschdorf 
# Hìrsinge 
# Hìrzbàch 
# Kàrschbàch 

## Weblink
* https://web.archive.org/web/20161020235209/http://www.cc-altkirch.fr/
Bendorf

**Banderf** (frz. *Bendorf*, dt. *Bendorf*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Banderf lijt im Sundgöi. Nochbergmeine sìn Deerlersterf, Pfìrt, Merne, Chäschli, Àlt-Pfìrt, Lìgschderf un Wìnkel.

## Gschìcht
Banderf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1146 àls *Buendorf* (1148 *Pennendorf*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Banderf ìsch . Banderf ghert zem Kommünàlverbànd . 

;Lischt vun dr Maires
* Franciscus Conradus Bach (1684 - 1697)
* Joannes Michael Bach (1754 - 1754)
* Christianus Meister (1774 - 1782)
* Christianus Meister (1782 - 1783)
* François Antoine Bach (1788 - 1791)
* Christian Meister (1791 - 1795)
* Joseph Hirtzlin (1795 - 1796)
* Christian Meister (1796 - 1797)
* Jean Meister (1797 - 1797)
* Antoine Bach (1797 - 1798)
* NN Meister (1798 - 1798)
* NN Bach (1798 - 1801)
* Chrétien Meister (1801 - 1806)
* Sébastien Bach (1806 - 1823)
* Paul Meister (1823 - 1824)
* Ferdinand Meister (1824 - 1831)
* Laurent Meister (1831 - 1835)
* Jean Bach (1835 - 1846)
* Pierre Meister (1846 - 1848)
* Sébastien Meister (1848 - 1854)
* Xavier Vetter (1854 - 1855)
* François-Xavier Bach (1855 - 1864)
* Pierre Meister (1864 - 1873)
* Sébastien Meister (1873 - 1916)
* Laurent Meister (1916 - 1925)
* Adolphe Dangel (1925 - 1941)
* Camille Brissinger (1941 - 1945)
* Adolphe Dangel (1944 - 1945)
* Henri Antony (1945 - 1965)
* Victor Juen (1965 - 1971)
* Emile Ruetsch (1971 - 1976)
* Pierre Dange (1976 - 1989)
* Bernard Baysang (1989 - 2001)
* Guy Stehlin (2001 - 2003)
* Antoine Antony (syt 2003)

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Banderf ghert zem Hochàlemànnisch.

## Boiwark
* Kìrich Exaltation de la Sainte-Croix
* *Ferme du Schutzenwald*, e Bürehof vun 1554
* *Croix de la Peste* (1624)

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* Banderf uf ccja-jura-alsacien.net] (fr)

## Referanza
Bettlach (Oberelsass)

**Bättlàch** (frz. *Bettlach*, dt. *Bettlach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Bättlàch lijt ìm Sundgöi ìm Dàl vun dr Ill mìndet. Nochbergmeine vun Bättlàch sìn Folgeschburg un Oberhàgethàl ìm Nordoschte, Liebedswìller ìm Sìdoschte un Oltige un Lìnschderf ìm Sìdweschte. Züe Battlech ghert öi no dr Ortsdeil *Saint-Blaise*.

## Gschìcht
Bättlàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1225 àls *Bethlaica* (1284 *Betlachen*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Bättlàch ìsch . Bättlàch ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Bättlàch ghert zem Hochàlemànnisch.

## Boiwark
* Kìrich Saint-Blaise


Datei:Bettlach, Eglise Saint-Blaise 1.jpg|Kìrich, Sìdoschtsitte
Datei:Bettlach, Eglise Saint-Blaise 2.jpg|Kìrich, Sìdweschtsitte


## Pàrtnergmein
* Bettlä, Kànton Soledurn, Schwiz

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* http://www.bettlach.fr
* ccja-jura-alsacien.net (fr)

## Referanza


v
Köstlach

**Chäschli** (frz. *Kœstlach*, dt. *Köstlach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Chäschli lijt ìm Sundgöi, àm Rànd vum Jura ìn dr Neche vun dr Schwizer Granz, rund 26 Kilometer sìdweschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine sìn Falbi ìm Norde, Rieschbi ìm Nordoschte, Àlt-Pfìrt ìm Sìdoschte, Banderf ìm Sìde un Merne ìm Weschte.

## Gschìcht
Chäschli ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1144 àls *Chesilaca*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Chäschli ìsch . Chäschli ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Chäschli ghert zem Hochàlemànnisch.

## Boiwark
* Kìrich Saint-Léger (12. Jh., 1668-1745 rekonschtrüiert)
* Kàpall Notre-Dame-des-Douleurs (1883)
* Ruine vun remische Therme

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://www.koestlach.fr
* Chäschli in dr Base Mémoire des Ministère de la Culture (fr)

## Referanza
Biederthal

**Birdel** (frz. *Biederthal*, dt. *Biederthal*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Birdel lijt ìm Sundgöi direkt àn dr Granz züe dr Schwiz, 15 Kilometer sìdweschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine vun Birdel sìn d Schwizer Gmeine Roderschdorf ìm Norde, Metzerle ìm Oschte, Burg im Leimedal ìm Sìde un d elsassische Gmeine un Wolschwiller ìm Sìdweschte un Oltige ìm Nordweschte.

## Gschìcht
Birdel ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1141 àls *Biederdan* (1144 *Biederthanna*, 1168 *Biedirtan*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Birdel ìsch . Birdel ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Birdel ghert zem Hochàlemànnisch.

## Boiwark
* Kìrich Saint-Michel

## Litt
* Solange Fernex, Politikerin, Pazifischtin un Umweltschìtzerin

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* Birdel uf ccja-jura-alsacien.net (fr)

## Referanza
Kiffis

**Chìfis** (frz. *Kiffis*, dt. *Kiffis*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Chìfis lijt ìm Jura, gànz ìm Sìde vum Elsàss zwìsch em Granzfluss Lìtzel un em Blöiebarg. Nochbergmeine vun Chìfis sìn s d elsassische Gmeine Lìtzel, Lìgschderf, Sungerschderf, Raderschderf, Lütter un Wolschwiller un d Schwizer Gmeine Chläilützel un Roggeburg.

## Gschìcht
Chìfis ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1207 àls *Cvuis*, 1253 *Kvuis*, 1393 *Kiifis*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Chìfis ìsch . Chìfis ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Chìfis ghert zem Hochàlemànnisch.

## Boiwark
* Kìrich Saints-Pierre-et-Paul (1817-1820)

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* Chìfis (fr)

## Referanza
Dürmenach

**Dìrmene** (frz. *Durmenach*, dt. *Dürmenach,* jiddisch *Dermenach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Dìrmene ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1188 àls *Terminach*.

Wel s Dorf friejer züe 75 % vun westjiddisch-sprochige Jude bewohnt gsin ìsch, hàt mer em «s Jerusalem vum Sundgöi» gsait. Dokumentiert findt me die Mundàrt under ànderem in Publikàtione vu dr Florence Guggenheim-Grünberg.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Dìrmene ìsch . Dìrmene ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Dìrmene ghert zem Hochàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003.

## Weblink
* 
* «Durmenach beispielhaft» (webjournal.ch, 08.05.2009)
* «Erinnern heisst Frieden sichern» (webjournal.ch, 10.05.2009)
* «Vorbild Durmenach» (webjournal.ch, 10.11.2009)

## Referanza
Mooslarg

**Moos-Nìderlàrg** (frz. *Mooslargue*, dt. *Moos-Niederlarg*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Moos-Nìderlàrg ìsch àm 1. Jüli 1975 entstànde üs dr Fusion vun dr Gmeine Moos un Neederlàrg. Moos ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1139 àls *Mosa*, Nìderlàrg 1145 àls *Larga*.

Vun 1871 bìs 1918 han d Derfer zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Moos-Nìderlàrg ìsch . Moos-Nìderlàrg ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Moos-Nìderlàrg ghert zem Hochàlemànnisch.


Datei:Mooslargue, Eglise Saint-Blaise 1.jpg|Kirich St. Blasius
Datei:Mooslargue, Eglise Saint-Blaise 2.jpg|Kirich St. Blasius


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 

## Referanza
Pfirt

**Pfìrt** (frz. *Ferrette*, dt. *Pfirt*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Pfìrt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 9. Jh. àls *Pfirtensis* (1104 *de castro Ferreto*). Dr Fìrscht vun Monaco - zer Zitt dr Albert II. fiehrt öi hit no dr Titel ''Grof vun Pfìrt (Comte du Ferrette)''.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Pfìrt ìsch . Pfìrt ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Pfìrt ghert zem Hochàlemànnisch.


Datei:Ferrette, Eglise Saint-Bernard-de-Menthon 2.jpg|Kirich St Bernhard vun Menthon, Sìdsitte
Datei:Ferrette, Eglise Saint-Bernard-de-Menthon 1.jpg|Kirich St Bernhard vun Menthon, Weschtsitte


## Literàtür
* Christian Adolf Müller: *Der Solothurner Johann Baptist von Staal als Obervogt der Herrschaft Pfirt 1664-1673*, in: Basler Zeitschrift für Geschichte und Altertumskunde, Bd. 49 (1950), S. 98–153 (Volltext)
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* 
* Gmeind Pfirt im Netz

## Referanza
Breitenbach (Oberelsass)

**Bräitebàch** oder **Bräiteba** (frz. *Breitenbach-Haut-Rhin*, dt. *Breitenbach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

Z Bräitebàch gìt s a ditscher Soldàtefrìdhof, wie 3528 gfàllene Soldàte üs bede Waltkriej begràwe sin.

## Gschìcht
Bräitebàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 13. Jh.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Bräitebàch ìsch . Bräitebàch ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Bräitebàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:120406-Breitenbach-09.jpg|Bräitebàch
Datei:120406-Breitenbach-01.jpg|Ditscher Soldàtefrìdhof


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* Braitebe
* Kriejsgräwerstätt Braitebe

## Referanza
Mühlbach im Elsass

**Mìlbe** (frz. *Muhlbach-sur-Munster*, dt. *Mühlbach im Elsass*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Mìlbe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 896 àls *Melin* (1057 Mulebac*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche [[Reichsland Elsaß-Lothringen|Richslànd Elsàss-Lothringe]] ghert.

== Verwàltung ==
 vun Mìlbe ìsch . Mìlbe ghert zem Kommünàlverbànd .

== Bevelkerungsentwìcklung ==


== Dialekt ==
Dr [[Elsässisch|elsassisch]] Dialekt vun Mìlbe ghert zem [[Oberrheinalemannisch|Owerrhinàlemànnisch]].


== Literàtür ==
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.'' Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* Ìwer s Minschterdàl

## Referanza
Egisheim

**Egsa** (frz. *Eguisheim*, dt. *Egisheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Egsa ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 770 àls *Aginesheim*. Es isch s Zentrum vo dr Groofschaft vo Egishäim worde, und d Herzög vom Elsass häi sich noch im benennt.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Egsa ìsch . Egsa ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Egsa ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* 
* http://www.eguisheim.com
* Regischter vun dr Frind vun Exe

## Referanza
Alt-Thann

**Àlt-Dànn** (frz. *Vieux-Thann*, dt. *Alt-Thann*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Àlt-Dànn lijt im Dàl vun dr Thur àm Füeß vun dr Vogese. D Gmein granzt direkt àn d Stàdt Dànn un ìsch rund 20 Kilometer witt ewaj vun Milhüüse entfernt.

## Gschìcht
Àlt-Dànn ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 991 àls *Danne*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Àlt-Dànn ìsch . Àlt-Dànn ghert zem Kommünàlverbànd .

; Maires zitter 1910
* 1910-1920: Charles Zwingelstein 
* 1920-1929: Joseph Henry Specht-Pienoz 
* 1929-1945: André Fellmann 
* 1945: Sylvestre Kippelen 
* 1945-1953: Bernard Thierry-Mieg
* 1953-1971: Marcel Kielwasser 
* 1971-1992: Henri Burgunder 
* 1992-2001: Jean-Pierre Meyer
* 2001-2014: Pierre Muller
* sit 2014: Daniel Neff

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Àlt-Dànn ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Dominique (Schìff 14 Jh., Chor 15. Jh.)
* Kirich Sainte-Odile

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003
* 
* 
* 

## Weblink
* 
* Àlt-Dànn
* Àlt-Dànn bi dr *Communauté de communes du Pays de Thann*

## Referanza
São Paulo (Bundesstaat)

**São Paulo** (Kurzzeiche: **SP**) isch dr brasilianisch Bundesstaat, wo die gröscht Bevölkerig het und wirtschaftlig am bedütendste isch. Er het 645 Gmeinde ("municípios"). Si Hauptstadt heisst au São Paulo. Dr Bundesstaat het e Flechi vo 248.808,8 km² und 2010 39.924.091 Iiwohner gha.

De Iiwohner vom Bundesstaat sait me *Paulistas*, während d Bezeichnig für d Iiwohner vo dr Hauptstadt *Paulistanos* isch.

Sit em Januar 2011 isch dr Geraldo Alckmin (PSDB) Gouverneur vom Bundesstaat.
## Die gröschte Stedt
Iiwohner am 1. Juli 2004)

* São Paulo - 10.838.581
* Guarulhos - 1.218.862
* Campinas - 1.031.887
* São Bernardo do Campo - 773.099
* Osasco - 695.879
* Santo André - 665.923
* São José dos Campos - 589.050
* Sorocaba - 552.194
* Ribeirão Preto - 542.912
* Santos - 418.255
* Mauá - 398.482
* São José do Rio Preto - 398.079
* Diadema - 383.629
* Carapicuíba - 375.859
* Moji das Cruzes - 359.519
* Piracicaba - 355.039
* Bauru - 344.258
* Jundiaí - 340.907
* Itaquaquecetuba - 328.345
* São Vicente - 321.474
* Franca - 315.770
* Guarujá - 292.828
* Limeira - 270.223
* Suzano - 264.528
* Taubaté - 263.251
* Barueri - 248.034
* Embu - 234.174
* Praia Grande - 229.542
* Sumaré - 225.307
* Taboão da Serra - 216.914
* Marília - 215.911
* São Carlos - 210.841
* Jacareí - 205.360
* Presidente Prudente - 201.347
* Americana - 197.345
* Araraquara - 194.401
* Itapevi - 190.373
* Hortolandia - 186.726
* Rio Claro - 183.597
* Santa Bárbara d'Oeste - 182.808
* Araçatuba - 177.823
* Indaiatuba - 170.703
* Cotia - 170.296
* Ferraz de Vasconcelos - 166.086
* Francisco Morato - 159.316
* Itapecerica da Serra - 152.283

## Weblink
* https://web.archive.org/web/20111010024842/http://www.saopaulo.sp.gov.br/ – Governo do Estado do São Paulo (portugiesisch)
* digital São Paulo
Oberaspach

**Ìweràschbàch** (frz. *Aspach-le-Haut*, dt. *Oberaspach*) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss).

## Geogràfi
Ìweràschbàch lijt àn dr Departementsstroß D&nbsp;103 sechs Kilometer sìdeschtlich vun Dànn.

## Gschìcht
Àschbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1105 àls *Aspa*. Ìweràschbàch un Unteràschbàch fìndet mer zem erscht Mol in ere Urkund vun 1302 àls *Aspach superior* un *Aspach inferior*. 

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Àm 1. Janner 2016 ìsch Ìweràschbàch mìt dr Gmein Mìchelbàch züe Àschbàch-Mìchelbàch füsioniert worda.

## Verwàltung
Dr letscht Maire vun Ìweràschbàch ìsch bìs 2015 dr François Horny gsin. 

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ìweràschbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* https://web.archive.org/web/20190616075609/http://aspach-le-haut.fr/
Leimbach (Oberelsass)

**Laimbàch** (frz. *Leimbach*, dt. *Leimbach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Laimbàch lijt ìm Regionàle Nàtürpàrk Ballons des Vosges àm Füeß vun dr Vogese, direkt sìdlich vun dr Stàdt Dànn.

## Gschìcht
Laimbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1223 àls *Leymbach* (1361: *Leimbach*, 1520: *Leinpach*, 1544: *Leimbach*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Laimbàch ìsch . Laimbàch ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Laimbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Leimbach, Nouvelle église de Saint-Blaise.jpg|Neia St. Blasiuskirich
Datei:Leimbach, Ruines de l'ancienne église de Saint-Blaise.jpg|Ruine vun dr àlte St. Blasiuskirich


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* Laimbàch uf ccpaysdethann.fr (fr)

## Referanza
Michelbach (Oberelsass)

**Mìchelbàch** (frz. *Michelbach*, dt. *Michelbach*) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss).

## Geogràfi
S Stroßederfel lijt àm Rànd vun dr Vogese un nordweschtlich vum Stausee „Plan d'eau de Cernay“, wie ne linke Nawefluss vun dr Doller nin fließt.

## Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Àm 1. Janner 2016 ìsch Mìchelbàch mìt dr Gmein Ìweràschbàch züe Ààschpi-Mìchelbàch füsioniert worda.

## Verwàltung
Dr letscht Maire vun Mìchelbàch ìsch bìs 2015 dr François Tschakert gsin.

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Mìchelbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* = 1680#michelbach Mìchelbàch bi dr *Communauté de communes du Pays de Thann*
Weiler an der Thur

**Willer** (frz. *Willer-sur-Thur*, dt. *Weiler*) ìsch a frànzeescha Gmeind ìm Owerelsàss ìn der Region Grand Est (bis 2015 Region Elsàss). D'Gmeinda gheert zum  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Willer ìsch zum erschta Mol gnannt wora ànna 1191 àls *Wilri*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vu Willer ìsch . Willer gheert zum Kommünàlverbànd .

## Bevälkerungsentwìcklung

## Dialekt
Der elsassisch Dialekt vu Willer gheert zum Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Willer-sur-Thur, Eglise Saint-Didier.jpg|Kìrich Saint-Didier


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblìnk
* 
* Willer uf ccpaysdethann.fr (fr)

## Referanza
Oberkirch LU

**Oberchöuch** (amtl. Oberkirch LU) isch en politischi Gmeind im Wahlchreis Sorsi vom Kanton Lozärn i de Schwiz.

## Geographi
Oberchöuch lid am Nordwest Ändi vom Sempachersee a de Sohre ond es esch im Norde med de Stadt Soorsi zämmegwachse. Näbst de Hauptsedlig geds au no d Ortsteili Seehüsere (im Norde; 506 m ü. M.) ond Chotte (westlech vo Surssi). Beidi send med Soorsi verwachse. De Weiler Ranzige/Sennhof (667 m ü. M.) ond de Ortsteil St. Margrethe (523 m ü. M.) ghöred au zo Oberchöuch. De zwöit gröschti Ortsteil es de Unteri Leidebärg (541 m ü. M.). Vo dr Gmeindsflechi send 74,2 % Landwirtschaftlechi Flechi, 13,4 % Waud, 12,1 % Sidligsflechi ond 0,3 % süschtigi Flechi. D Nochbergmeinde vo Oberchöuch send Soorsii (Norde), Eich ond Schänke (Oste), Nottu ond Buddishouz (Süde), und Grosswange (Weste).

## Gschicht
Oberchöuch esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1036 aus *ecclesia superior* (1217 *Oberenkilchun*).

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Am Endi vom 19. Johrhundert is d Bevölkerig stark zrog gänge wäge de Industralisierig. Am Afang vom letzte Johrhundert hed den Bevölkerig weder zugno, uf gut 1000 Iwohner. Die Zahl hed sech bes Mitti Johrhundert ned gross erhöt. Ab 1941 es den en rechtig Wachstum entstande bes 2007 is d Iwohnerzahl um 230 % gstege.

### Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 2661 Iiwohner 92,7 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,5 % Französisch, 1,1 % Italienisch ond 5,7 % anderi Sprache.

Z Oberchöuch redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.

### Religione
82,1 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 8,4 % evangelisch-reformiert.

### Nationalitäte
Em 2007 hed Oberchöuch en Usländeateil vo 11,47 % gha. Die meiste vo Ehne chömmed us Serbien-Montenegro, Italie, Portugal, Dütschland und Kroatie.

## Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,1% , CVP 23,8% , FDP 23,7% , GLP 5,8% , GP 8,0% , SP 9,5% , SVP 21,5% , Süschtigi 6,6%.

Dr Gmeindspräsident vo Oberchöuch esch dr Ernst Roth (Stand Februar 2016).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,6 % gläge.

## Verchehr
Oberchöuch lid a de Bahnlinie Olten-Luzern und hed en eigene Bahnhof, dä werd aber nomme dor d S-Bahn betribe. De nöchst grösseri Bahnhof es Sorsi. Usserdem hed Oberkerch au en Busaschloss vom Dorf via Sorsi a Bahnhof. De Autobahnaaschluss Sorsi vo de A2 befendet sech nomme 3 km vom Dorfchärn vo Oberchöuch entfärnt. D Hauptstrasse nach Luzärn-Zofige und Lozärn-Sorsi gönd dorch Oberchöuch. 

Au de N6 (Nachtbus) haltet en Oberchöuch.

## Varia
Im Restorant Hirsche z Oberchöuch schaffed drü Brüeder uf ganz spezielli Art zäme. Da hät d Silvia Häselbarth bewoge de Dokumentarfilm Drei Brüder à la carte z draie.

Sit 2005 bsetzt Oberchöuch au en Golfplatz med ere 6-, ond 18 Loch-Alag.

De Schwizer Baumeisterverband hed sit 1972 es grosses Usböldigszentrom z'Oberchöuch.

## Literatur
*Oberkirch gestern, heute, morgen*, Bossard Carl (1986)

## Weblink

* Website vo de Gmeind Oberchöuch
* 

## Fuessnote
Oberburbach

**Ìwerburbàch** (frz. *Bourbach-le-Haut*, dt. *Oberburbach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
S Derfel lijt ìm Regionale Natürpàrk Ballons des Vosges in dr Vogese, an dr Bassstroß zum Col de Hundsruck zwische Masminschter un Bitschwilleer. 

## Gschicht
Ìwerburbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1568 àls *Oberburbach*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Ìwerburbàch ìsch . Ìwerburbàch ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ìwerburbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Bourbach-le-Haut, Eglise Saint-Michel.jpg|Kirich Saint-Michel


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* Ewerburbàch bi dr *Communauté de communes du Pays de Thann* (fr)

## Referanza
Obersulzbach (Oberelsass)

**Ewersulzbàch** (frz. *Soppe-le-Haut*, dt. *Obersulzbach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss) gsin.

## Gschìcht
Ewersulzbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1105 àls *Suspa*, 1185: *Sulcebach*, 1302: *Sulzebach Inferior*. 

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Zem 1. Janner 2016 hàt d Gmein mit Morzwiller züe Le Haut Soultzbach füsioniert.

## Verwàltung
Dr letscht Maire vun Morzwiller bìs 2015 ìsch dr Franck Dudt gsin.

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ewersulzbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* = com_content&task = view&id = 43&Itemid = 69 Ewersulzbàch bi dr CC Vallée de la Doller et du Soultzbach (fr)
Masmünster

**Màsmìnschter** (frz. *Masevaux,* dt. *Masmünster*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin) gsi.

## Gschìcht
Màsmìnschter ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 780 àls *cœnobium Masanwilare* (828 *vallis Masonis*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Am 1. Januar 2016 hàt d Gmein mit Niderbrucke zer Gmein Masevaux-Niederbruck fusioniert.

## Verwàltung
Dr letscht Maire vun Màsmìnschter ìsch dr Laurent Lerch gsi. Màsmìnschter hàt zem Kommünàlverbànd Communauté de communes de la Vallée de la Doller et du Soultzbach ghert. 

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Màsmìnschter ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* Màsmìnschter bi dr *CC de la Vallée de la Doller et du Soultzbach* (fr)
Bernweiler (Oberelsass)

**Barnwiller** (frz. *Bernwiller*, dt. *Bernweiler*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Barnwiller lijt ìm Sungöi, rund zwelf Kilometer sìdweschtlich vum Milhüüse.

## Gschìcht
Barnwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 784 àls *Barunwilare*. 

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Àm 1. Janner 2016 ìsch d Gmein Àmmerzwiller derzüe kumma, dur a Fusion wo àm 8. Oktower 2015 gwählt worra ìsch.

## Verwàltung
 vun Barnwiller ìsch . Barnwiller ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Barnwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kìrich *Saint-Jean* (vun 1784, 1915 bumbàrdiert, 1928 wìder ufgeböit, 2004 renoviert).
* Dankmol fìr dr *Jean Jacques Henner* (1911)

## Litt
* Jean Jacques Henner (1829–1905), Moler
* Louis Schittly (* 1938), Mìtgrìndr vun *[[Ärzte ohne Grenzen|Médecins Sans Frontières]]*

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* Barnwiller uf cc-porte-alsace.fr (fr)
* Barnwiller uf conseil-general.com (fr)

## Referanza
Oberburnhaupt

**Ewerburnhaipt** (; frz. *Burnhaupt-le-Haut* , dt. *Oberburnhaupt*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Ewerburnhaipt ìsch . Ewerburnhaipt ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Wirtschàft
Züe Ewerburnhaipt ghert de Zone Industrielle du Pont d'Aspach, wie verschìdene Gwerb àngsidelt sin:
* Glàsbschìchtung (Architektürglàs)
* Elektronikharsteller/Züelìferer
* Automatisierungstechnik
* Engineering/Software
* Süpermärik

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ewerburnhaipt ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* https://web.archive.org/web/20180808153100/http://burnhaupt-le-haut.fr/ 

## Referanza
Fellering

**Falleri** (frz. *Fellering*, dt. *Fellering*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geografie
Falleri lijt ìm Dàl vun dr owere Thur. D Nochbergmeine sìn Kruth un Oderen ìm Norde, Linthal un Lautenbachzell ìm Nordoschte, Ranspach ìm Sìdoschte, Husseren-Wesserling ìm Sìde, Urbès un Bussang Weschte un Ventron ìm Nordweschte.

## Gschìcht
Falleri ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 973 (1357 *Veldelingen*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Falleri ìsch . Falleri ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Falleri ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Geishausen

**Gaishüse** (frz. *Geishouse*, dt. *Geishausen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Gaishüse lijt àm Füeß vum Grand Ballon, em hechschte Vogesegipfel im Regionale Natürpàrk Ballons des Vosges mit 1424 Meter.

## Gschìcht
Gaishüse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1135 àls *Geishusen* 

## Verwàltung
 vun Gaishüse ìsch . Gaishüse ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Gaishüse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Geishouse, Eglise Saint-Sébastien1.jpg
Datei:Geishouse, Eglise Saint-Sébastien2.jpg


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 

## Referanza
Wildenstein (Oberelsass)

**Wìldastei** oder **Wìldstei** (frz. *Wildenstein*, dt. *Wildenstein*) ìsch a frànzeescha Gmeind ìm Owerelsàss ìn der Region Grand Est (bis 2015 Region Elsàss). D'Gmeinda gheert zum  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Wìldastei ìsch zum erschta Mol gnännt worra ànna 1312 àls *Wildenstein*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vu Wìldastei ìsch . Wìldastei gheert zum Kommünàlverbànd .

## Bevälkerungsentwìcklung

## Dialekt
Der elsassischa Dialekt vu Wìldastei gheert zum Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblìnk
* 
* 

## Referanza
Roggenhausen

**Roggehüse** (frz. *Roggenhouse*, dt. *Roggenhausen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Roggehüse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1004 àls *Ruhunleuua* (1303 Roggenhusen*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche [[Reichsland Elsaß-Lothringen|Richslànd Elsàss-Lothringe]] ghert.

== Verwàltung ==
 vun Roggehüse ìsch . Roggehüse ghert zem Kommünàlverbànd .

==Bevelkerungsentwicklung ==


== Dialekt ==
Dr [[Elsässisch|elsassisch]] Dialekt vun Roggehüse ghert zem [[Oberrheinalemannisch|Owerrhinàlemànnisch]].

== Literàtür ==
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.'' Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* Roggehüse bi dr CC Essor du Rhin (fr)

## Referanza
Gebweiler

**Gawiller** (frz. *Guebwiller*, dt. *Gebweiler*) ìsch a frànzeescha Gmeind ìm Arrondissement  () (Haut-Rhin).

## Gschìcht
Gawiller ìsch zum erschta Mol gnannt wurra ànna 774 àls *Gebunvillare*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vu Gawiller ìsch . Gawiller gheert zum Kommünàlverbànd .

## Bevälkerungsentwìcklung

## Dialekt
Der elsassisch Dialekt vu Gawiller gheert zum Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Guebwiller-Notre-Dame.JPG|Klassizistischa Kìrich *Notre-Dame*
Datei:Guebwiller-Notre-Dame Inneres.jpg|Ìnnaànsìcht vu *Notre-Dame*


Datei:Guebwiller-St Leger.JPG|Romànischa Kìrich *Saint-Léger*
Datei:2009 01 30-cimetière militaire Guebwiller2.jpg|Ditsch-frànzeescher Soldàtafrìdhof

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblìnk
* 
* 
* www.ville-guebwiller.fr
* Gschìcht vu der Stàdt un meh

## Referanza
Murbach

**Müerbe** (öi **Müerbàch**, frz. *Murbach*, dt. *Murbach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  () (Haut-Rhin).

## Gschìcht
Müerbe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 727 àls *Muorbach*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Kloschter Müerbe
Dr heilig Pirmin hàt ànne 728 s Kloschter Müerbe grìndet, e Benediktinerabtei, wie speter s Dorf Müerbe drüs enstànde ìsch. Vun dr ehmolige Kloschterkìrich üs em 12. Johrhundert steht hite nume no dr Chor mit zwei Nawecher, zwei Dirm un em Querschiff. Wie s Böischüele vun Hirsau und Cluny vorgsahne han, hàt dr Chor e flàche Àbschluss und ken Apsis. S machti Lànghüs ìsch 1738 àbbroche worre fìr e bàrocke Nèiböi, wie àwer nie geböit worre ìsch. Em heilige Pirmin ìsch e Statue gwdmet.

## Verwàltung
 vun Müerbe ìsch . Müerbe ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Müerbe ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* 

## Referanza
Orschweier (Oberelsass)

**Orschwihr** (frz. *Orschwihr*, dt. *Orschweier*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  () (Haut-Rhin).

## Gschìcht
Orschwihr ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 728 àls *Otaleswiler*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Orschwihr ìsch . Orschwihr ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Orschwihr ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Theobald Walther: *Orschweier. Ein Beitrag zur Geschichte der Ortschaften in der ehemaligen Obermundat.* Jahrbuch für Geschichte, Sprache und Literatur Elsass-Lothringens 22, Straßburg 1906, S. 37-61 (online).
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://www.mairie-orschwihr.info

## Referanza
Sulzmatt

**Sulzmàtt** (frz. *Soultzmatt*, dt. *Sulzmatt*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Züe dr Gmein ghere d Willer Wintzfelden, Thannwiller, Dietenthal, Langenfurch, Mengenstein un Ziegellofen. Nochbergmeine sìn Waschthàlte, Osebàch un Orschwihr.

## Gschìcht
Sulzmàtt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1044 àls *Sulzmata*, 1191: *Sulzemata*, 1246: *Sulzmaten*, 1441: *Sultznat*, 1577: *Sultzmath*, 1627: *ad acidulas Sultzmatensis*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Sulzmàtt ìsch . Sulzmàtt ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Wìrtschàft
* d Firma *Lisbeth - Les Sources de Soultzmatt*, wie bekànnt ìsch fìr ìhre Wasser vun dr Sulzmàttqualle un s Elsass Cola.

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Sulzmàtt ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kirich Saint Sébastien (12. Jh., romànisch)
* Kàpall Saint-Nicolas (14. Jh., zem erschte Mol gnannt 1394)
* Kàpall Val du Pâtre, Schaeferthal (13. Jh., gotisch)
* Kàpall Notre Dame-Auxiliatrice (1950)
* Mairie (1912/13)


Datei:Soultzmatt 076.JPG|Kirich Saint Sébastien
Datei:Soultzmatt 057.JPG|Kàpall Saint-Nicolas


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Neudorf (Oberelsass)

**Neidorf** (frz. *Village-Neuf*, dt. *Neudorf*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Neidorf gìt s sitter ànne 1704. Vor dr Rhin ingedämmt un kànàlisiert worre ìsch, hàt s do e Insle gan. Ànne 1684 hàt s do schun e Ort gan, wie *Bourg Neuf d'Aoust* gheiße hàt.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Neidorf ìsch . Neidorf ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Neidorf ghert zem Hochàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* https://web.archive.org/web/20191228223524/https://www.mairie-village-neuf.fr/

## Referanza
Oberhagenthal

**Oberhàgedàl** (frz. *Hagenthal-le-Haut*, dt. *Oberhagenthal*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
D Gmei lijt àm Sìdoschtrànd vum Sundgöi, in dr Neh züe dr Schwiz, rund nin Kilometer sìdweschtlich vun Basel. Durich d Gmei fließt dr *Chilchbàch*, wie àb Neederhàgethàl *Lentzbàch* un ìn dr Schwiz *Lörzbach* gnannt wurd.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Oberhàgedàl ìsch . Oberhàgedàl ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevölkerungsentwicklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Oberhàgedàl ghert zem Hochàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 

## Referanza
São Paulo (Begriffsklärung)

**São Paulo**, Umschrift au **São Paolo**, isch de  Name för de *Heilig Paul[us]* bzw. *Sankt Paul[us]*, de Apostel Paulus

**São Paulo** isch de Familiename vo däne Persone:
* *Ilya São Paulo* (* 1963), en brasilianische Schauspiler
* *Irving São Paulo* (1964–2006), en brasilianische Schauspiler
* *Olney São Paulo* (1936–1978), en brasilianische Regisseur

**São Paulo** isch de Name vo däne geografische Objekt:
* São Paulo (Bundesstaat), en brasilianische Bundesstaat
* *Grande São Paulo*, d Agglomerazion us mehrere Großstädt um São Paulo, Brasilie
* Penedos de São Pedro e São Paulo, en ubewohnti Felseninslegruppe im Mittelatlantik

*Städt* und *Gmeinde*:
* São Paulo, d Hauptstadt vom Bundesstaat São Paulo z Brasilie
* São Paulo de Luanda, d Hauptstadt vo Angola 
* *São Paulo do Potengi*, e Stadt in Rio Grande do Norte, Brasilie
* *São Paulo de Frades*, e Gmeind im Chreis Coimbra, Portugal

*Ortsteil*:
* *São Paulo (Lissabon)*, en Stadtteil vo Lissabon, Portugal
* *São Paulo (Luanda)*, en Stadtteil vo Luanda, Angola

Sunschtigs:
* *Estado de S. Paulo*, e Tageszitig
* *Folha de S. Paulo*, e brasilianischi Tageszitig
* *Diário de São Paulo*, e Tageszitig
* São Paulo Futebol Clube, en Fuessballklub vo São Paulo, Brasilie
* Universidade de São Paulo, d Uni vo São Paulo, Brasilie
* *São Paulo (1910)*, es ehemoligs brasilianisches Schlachtschiff
* *NAe São Paulo*, en Flugzügträger vo de brasilianische Marine

**Lueg au:**
* Sankt Paul
* Paolo
Bern (Begriffsklärung)

**Bern** bezeichnet:
* Bärn, d Hauptstadt vom Kanton Bärn und die schwiizerischi Bundesstadt
* Kanton Bärn, e Kanton in dr Schwiiz 
* Stadt und Republik Bärn, en ehmalige Stadtstaat, isch 1798 ufglöst worde
* Amtsbezirk Bärn, en ehmalige Bezirk im Kanton Bärn, isch Endi 2009 ufglöst worde
* Verwautigskreis Bärner Mittuland, e Verwautigseinheit, wos sit em 1. Jänner 2010 git
* *Bern*, e Rotte in der Ortschaft Zahra, Gmeind Taiskirchen im Innkreis, Bezirk Ried, Oberöstriich
* *Bern*, en alte dütsche Name vo dr italiänische Stadt Verona (*Welschbern*)
* *Bern*, e Gmeind z Idaho, USA
* *Bern*, e Gmeind z Kansas, USA

**Bern** isch dr Familiename vo dene Persone:
* Ivar Bern (* 1967), e norwägische Schachspiiler
* Maximilian Bern (ursprünglig Bernstein; 1849–1923), e dütsche Schriftsteller und Herusgäber
* Sandra Bern (* 1980), en österiichischi Sängere und Schauspiilere

**Lueg au:**
* Berne
Basel (Begriffsklärung)

**Basel** stoht für:

* die schwiizerischi Stadt Basel
* dr Kanton Basel-Stadt
* dr Kanton Basel-Landschaft
* dr ehemolig Kanton Basel (1501–1833)
* s Bistum Basel
* dr Ort Basel (hüte Wassiljewka (Saratow)) in dr ehemolige Wolgadütsche Republik
* d Buureschaft Basel in dr Gmeind Wadersloh
* d Veriibarige Basel I, Basel II und Basel III vom Basler Usschuss zur finanztechnische Bewärtig vo Kreditrisike

**Basel** isch d Abchürzig für:

* Basic Element ltd., e russischs Undernähme

**Basel** isch dr Familienname vo dene Persone:

* Alfred Basel (1876–1920), en östriichische Mooler und Radierer
* Edgar Basel (1930–1977), e dütsche Boxer
* Werner Basel (* 1937), e dütsche Fuessballspiiler und -trainer
Rhodanische Republik

Die **Rhodanischi Republik** (au **Rhodanie**) isch dr Name vo n ere churzläbige französische Dochderrepublik gsi, wo gwüssi Gebiet i dr Weschtschwiiz umfasst het und wo zwüsche 1798 und 1810 zytewys bestande het.

Die Rhodanischi Republik hätt ursprünglig noch de Blän vom Direktorium z Frankrych vom Johr 1798 us de weschtlige und de südlige Gebiet vo dr Alte Eidgenosseschaft sötte bildet wärde. Die andere im Gebiet vo dr Schwiiz blante Republike wäre dr Tellgau und Helvetie gsi. Die Rhodanischi Republik wär us fümf Kantön zsämmegsetzt gsi, wo numme administrativi Bedütig gha hätte: Léman, Saane und Broye, Oberland, Wallis und Tessin. D Stadt Lausanne wär d Hauptstadt vo dr Republik worde.

D Idee von ere Republik, wo vom Räscht vo dr Schwiiz ganz unabhängig gsi wer, isch vom ehemolige französische Residänt z Gämf, em Félix Desportes, understützt worde. Dr Kommandeur vo de französische Druppe in dr Schwiiz, dr General Guillaume Brune, hätt s sötte usfüehre, und er het die nötige Schritt scho ygleitet gha. Aber d Waadtländer hei meerhaitlech die helvetischi Verfassig, wo si am 15. Februar mit eme Pschluss agnoo hai, nid welle uffgee. Und dr Frédéric-César de La Harpe us em Waddtland het sich energisch gege die neui Republik gwehrt, er isch grad z Paris gsi und het diräkt bim Direktorium Yfluss gnoo. Au vo de Bärner Oberländer isch Widerstand choo, d Stadt Thun het em General Brune lo prichte, si well ni vo dr Dütschschwizz wägggoo.

Am 15. Merz 1798 het derno s Direktorium z Paris das Projekt ufgee und lo widerrüefe.

Wo d Franzose s Wallis bsetzt hai und am 16. Merz 1798 die «Revolutionäri Republik vom Wallis» usgrüeft hai, isch au die scho gly, am 1. Mai 1798, dr Helvetische Republik biidrätte.

Us de andere Regione, wo dr Rhodanische Republik understande wäre, sind die helvetische Kantön Léman, Oberland, Friburg, Bellinzona und Lugano gmacht worde. D Stadt Gämf hingege het sech Frankrych 1798 eifach grad als Departemänt yverleibt.

Die Helvetischi Republik isch aber politisch nid zur Rueh cho, und dr Napoleon het 1802 dr Blan von ere Rhodanische Republik im Chlyne wiiderbeläbt. Für zum d Päss über d Alpe uf Italie z sichere, het er s Wallis vo dr Helvetik abdrennt und nur für s Rhonetaal die neui «Rhodanischi Republik» lo proklamiere. Die Republik het sogar die Helvetischi Republik überläbt, bis se 1810 dr Napoleon as Departemänt vom Simplon zum e Deil vo Frankriich sälber het lo mache.

1813, wo dr Napoleon besiigt worden isch, isch s Wallis aber wider vo Frankrych unabhängig worde und am 4. August 1815 isch s as Kanton dr Schwiizerische Eidgenosseschaft biidrätte.

## Literatur
* 
* Eugène Mottaz: *La République rhodanique.* In: Zeitschrift für schweizerische Geschichte, 27, 1947, S. 61–79.

## Fuessnoote
Tellgau

Dr **Tellgau**, französisch **Tellgovie**, (s Land vom Wilhelm Tell) isch dr Name gsi vo einere vo de drei Dochderrepublike, wo s revolutionäre Frankriich 1798 blant het, uf em Gebiet vo dr ehemolige Eidgenosseschaft z errichde. Er hätt us de Waldstette und de drei graubündnerische Bünd bestande. Si politischi Struktur wär, im Gegesatz zu de beide andere blante Republike, dr Helvetische und dr Rhodanische Republik, wo as zentralistischi Eiheitsstaate blant gsi si, föderalistich gsi, und Schwyz wär si Hauptort worde.

Dr Kommandeur vo de französische Druppe in dr Schwiiz, dr General Guillaume Brune, het am 16. und 19. Merz 1798 d Deilig und d Neuornig vo dr Eidgenosseschaft proklamiert. Das het aber e Sturm vo Entrüstig brovoziert, ass scho am 22. Merz dr Widerruef cho isch. Am 12. April 1798 isch denn die zentralistischi Helvetischi Republik usgrüeft worde, wo braktisch alli Deil vo dr Alte Eidgenosseschaft umfasst het.
Helvetien (Republik)

**Helvetie**, französisch **Helvétie**, isch dr Name vo einere vo de drei Dochderrepublike gsi, wo s revolutionäre Frankriich 1798 vorghaa het, uf em Gebiet vo dr ehemolige Eidgenosseschaft z errichde. Si hätt die dütschsprochigi Schwiiz umfasst mit Usnahm vo dr Innerschwiiz und Graubünde, wo dr Tellgau hätte sötte usmache und vom Oberland, Wallis und Freiburg, wo zur Rhodanische Republik hätte sötte ghöre.

Die drei Republike si vom Kommandeur vo de französische Druppe in dr Schwiiz, em General Guillaume Brune, am 16. und 19. Merz 1798 proklamiert worde, was aber noch heftige Protest scho am 22. Merz widerrüeft worden isch.

Helvetie isch au dr Churzname gsi, wo für die Helvetischi Republik brucht worden isch.