Chinesischer Kalender

Da **chinesische Kalenda** isch an astronomischer Lunisolarkalender, des hoasst, an Kalenda, wo sich gliichzitig mitm Sunnazyklus (durat a Johr) und m Mondzyklus (durat an Monat) usgoht, und net vo arithmetischa Regla bschtimmt wird, sondan vo astronomischa Ereignisse.

Obwohl in China und Taiwan wird offiziell da gregorianischen Kalender vawendet, zur Berechnung vo rituella Feschte nimmt ma aba all no da traditionelle Kalenda. Im Chinesischen hoaßt der traditionelle Kalender Bauernkalender ( 農曆 *nóngli*), da gregorianische Kalender isch da weschtliche ( 西曆 *xīli*) oda bürgerliche Kalender (公曆 *gōngli*).

Oa Johr im chinesischa Kalenda bschtoht in da Regel us 12 Monat, wo vo 1 – 12 durchnummeriert sind, am Tag vom Neumond afangen und 29 oda 30 Täg hond. Zum dia Differenz zum tropischa Johr uszglicha gits – noch nam relativ komplizierta Syschtem eppa alle drü Johr oan Schaltmonat, wo dia gliich Numma hot wia da Monat davor. Also hot a normals Johr 353 – 355 Täg, a Schaltjohr hot 383 – 385 Täg. Neujohr isch zwüscha Wintersonnenwende und Frühlingstagundnachtgleiche, also zwüscha dm 21. Januar und m 21. Februar (gilt für 1645-2644). Ußadeam gits an Zyklus vo je 60 Johr, Monate und Täg.

## Regla

Da hütige chinesische Kalenda gilt sit 1645 und hot im Prinzip fünf Regla:

# Bezugspunkt isch da 120. öschtliche Meridian (Peking: 116°25'O).
# Der Tag fangt um Mitternacht a.
# Da erschte Tag vom Monat isch imma an Neumond.
# Wintersonnenwende uf da Nordhalbkugel isch imma im 11. Monat.
# Wenn an Schaltmonat nötig isch, nimmt ma imma da erschte Monat zwüscha zwoa Wintersonnenwenden, uf dean koan *Zhōngqì* ( 中氣 ) fallt. Der Schaltmonat hot dia gliich Numma, wie da Monat davor.

Zwölf Zhōngqì toalan die Ekliptik in 12 Töal mit je 30°. Vier vo deana zwölf Zhōngqì sind die Sonnenwenden und Tagundnachtgleichen. Da mittlere Zitabschtand zwüscha zwoa Zhōngqì isch also 1/12 vo nam tropischa Johr oda 30,43685 Täg und isch a bizle länga als da mittlere synodische Monat oda 29,53059Täg.

Da chinesische Kalenda isch drum so kompliziert zum Usreachna, will a net uf Mittlwerte basiert, sondan uf da exakta astronomischa Stellunga vo Sunna und Mond. Dia Zit zwüscha zwoa Zhōngqì schwankt zwüscha 29,44 und 31,44Täg, die vo nam synodischa Monat zwüscha 29,27 und 29,84 Täg. Drum ischs boda sälta, dass uf oan Monat zwoa Zhōngqì fallen bzw. dass an Monat, uf dean koan Zhōngqì fällt, koan Schaltmonat isch (*scheinbare Schaltmonat*).

## Der 60er-Zyklus

Da Sechziga Zyklus vo da Johr, Monat und Täg setzt sich zäm us nam Zyklus vo Zehn Himmelsschtämm (天干 *tiāngān*) und da zwölf Tierzoacha vom chinesischa Kalenda (Erdzweige 地支 *dìzhī*). Da 60-Jahre-Zyklus isch im 3. Johrhundat vo da Han-Dynastie igführt wora. Da 60-Tage bzw. Monate-Zyklus kummt us m 13. Johrhundat. 

Hüt brucht ma bloss no da 60-Jahre-Zyklus bzw. da 12-Jahre-Zyklus vo da Tierzoacha fürd chinesische Astrologie.

### Die 10 Himmelsschtämm

Die zehn Himmelsschtämm sind a Kombination us da fünf Wandlungsphasa und Yin und Yang.

# 甲 chin. *jiă*, jap. *kinoe* (木の兄) oder *kō*: Holz und Yáng
# 乙 chin. *yĭ*, jap. *kinoto* (木の弟) oder *otsu*: Holz und Yīn
# 丙 chin. *bĭng*, jap. *hinoe* (火の兄) oder *hei*: Füür und Yáng
# 丁 chin. *dīng*, jap. *hinoto* (火の弟) oder *tei*: Füür und Yīn
# 戊 chin. *wù*, jap. *tsuchinoe* (土の兄) oder *bo*: Erde und Yáng
# 己 chin. *jĭ*, jap. *tsuchinoto* (土の弟) oder *ki*: Erde und Yīn
# 庚 chin. *gēng*, jap. *kanoe* (金の兄) oder *kō*: Metall und Yáng
# 辛 chin. *xīn*, jap. *kanoto* (金の弟) oder *shin*: Metall und Yīn
# 壬 chin. *rén*, jap. *mizunoe* (水の兄) oder *jin*: Wasser und Yáng
# 癸 chin. *guĭ*, jap. *mizunoto* (水の弟) oder *ki*: Wasser und Yīn

### Die 12 Tierzoacha

# 子 *zĭ*: Ratte (鼠 *shŭ*), siehe Johr vu dr Ratte
# 丑 *chŏu*: Büffel (牛 *niú*), siehe Johr vum Ochs/Büffu
# 寅 *yín*: Tiger (虎 *hŭ*), siehe Johr vum Tiger
# 卯 *măo*: Has (兔 *tù*), siehe Johr vum Has
# 辰 *chén*: Dracha (龍 *lóng*), siehe Johr vum Dracha
# 巳 *sì*: Schlange (蛇 *shé*), siehe Johr vu dr Schlange 
# 午 *wŭ*: Ross (馬 *mă*), siehe Johr vum Ross
# 未 *wèi*: Schof (羊 *yáng*), siehe Johr vum Schof
# 申 *shēn*: Aff (猴 *hóu*), siehe Johr vum Aff
# 酉 *yŏu*: Guller (鷄 *jī*), siehe Johr vum Guller
# 戌 *xū*: Hund (狗 *gŏu*), siehe Johr vum Hund
# 亥 *hài*: Schwii (猪 *zhū*), siehe Johr vum Schwii

## Weblink

*Generierung eines chinesischen Kalenders als EPS, HTML, JPEG, PDF (free)
*The Mathematics of the Chinese Calendar
*The Mathematics of the Chinese Calendar (PDF, Details)
*Da Chinesische Kalenda (Dr. Bernhard Peter)
*Chinesische Fiirtäg
*Erstellung vo dim oagana chinesischa Horoskop