Français régional

Mit **Français régional** oder **Regionalfranzösisch** (frz. Ussprooch: ) meint mer regionali Varietäte vo dr französische Sprooch, wo nit zue de traditionelle Patois grächnet werde, sich aber einewäg vo de Norm vùm Standardfranzösische ùnterscheide. Si ùnterscheide sich vo dr Standardsprooch dur de Wortschatz, d Phonologi, ùn d Grammatik ùn sin meischt vùm Substrat vo de traditionelle Sprooche ùn Dialäkt vo Frankrych beyflùsst.

S Français régional sött nit mit de Langues d’oïl verwäggslet werde. D Langues d’oïl sin di traditionelle galloromanische Dialäkt wo in Nordfrankrych, Belgie ùn em nördlichschte Deil vo de Romandi gschwätzt werde oder worde sin, ùn ùff s Vulgärlatiin zrùggönn. Bim Français régional handlets sich dergäge um di hütigi Ùmgangssprooch, wo sich vùm Standardfranzösisch nit bsùnders ùnterscheidet ùn au dört gschwätzt wird, wo historisch kei Langue d’oïl verbreitet gsi sin (z.&nbsp;B Südfrankrych, d Bretagne, s Elsass, de grööschti Deil vo de Romandi).

Ob au s Französisch vo Kanada, vo Belgie, de Welschschwyz ùn sältener, vo de ehemoolige Kolonie ùn Überseedepartements vo Frankrych als *Français régional* chönne bezeichnet werde, isch ùmstritte. Grad im Fall vo Kanada, Belgie ùn de Schwyz muess mer aber ùnterscheide zwüsche de nationale Varietäte vùm gschriibene Standardfranzösisch vo dänne Länder, ùn de verschiidne regionale Variante vo de gschwätzte Sprooch. Eso würdi mer s Schwyzer Standardfranzösisch warschynts nit als e Regionalfranzösisch bezeichne, s Französisch, wo vo Waadtländer gschwätzt wird, aber änder doch als *Français régional vaudois*.

## Entstehig

S Français régional isch e relativ jùngs Fänomen, wo syt öbe em Aafang vùm 20. Joorhùndert als Massefänomen verbreitet isch. Devor isch im grööschte Deil vo Frankrych im Alldaag gar kei Französisch gschwätzt worde, sùndern verschiidni Regionalsprooche. Im Norde sin verschiidni Langues d’oil gschwätzt worde (Normännisch, Gallo, Wallonisch, Welche usw.), im Süde isch Okzitanisch gschwätzt worde, im Südoschte Frankoprovenzalisch ùn in dr Bretagne, em Elsass, Korsika, usw. andri, nit-galloromanischi Sprooche. E Sprooch wo em Standardfranzösisch äänlig gsi isch, isch nùmme im Zäntrùm vo Frankrych, in de Gegend um Paris ùme d Alldaagssprooch gsi.

Scho ab em Änd vùm 18. Joorhùndert het e Entwigglig yygsetzt, wo di regionale Patois ùn Sprooche vùm Französisch vo Paris verdrängt worde sin. In de Regel isch die Entwigglig vo de Stedt ussgange; in de ländliche Gegende het de Prozäss in de Regel ersch im frie 20. Joorhùndert yygsetzt. Wichtigi Daate sin zum Byspil d Yyfierig vo de Schuelpflicht 1882, d Yyfierig vo de Wehrpflicht ùn spööter s Ùffcho vùm Radio. S Französisch isch aber vo de lokale Sprooche beyflùsst worde wyl s Französisch als Fremdsprooch glehrt worde isch. D Sprecher vo de Lokalsprooche hen eso s Französisch fonetisch, morfologisch ùn syntaktisch beyflùsst, ùn e Zwüscheform zwüsche ihrer Regionalsprooch ùn em Standardfranzösische gschaffe. Usserdäm het in viilene Fäll schynts au s Schriftbild e groossi Roll gspiilt. Luut em Bernard Pöll duet des zum Byspil erkläre, worùm es in viilene Forme vùm Français régional weeniger stummi Buechstabe git wie im Standardfranzösische

Mit de Zyt hen sich die Sproochspiilarte stabilisiert ùn sin zue eigne Sproochforme worde, wo sich unabhängig sowohl vo de Lokalsprooch wie vùm Standardfranzösische entwigglet hen. Di ursprüngliche Sprooche sin in viilene Gegende inzwüsche ganz verschwùnde, ùn spiile in de Regel kei groossi Roll mee. Di verschiidne Forme vùm Regionalfranzösisch sin hüt also d Muettersprooch vo de Lüt, wie de Bernard Pöll schryybt:

## Erforschigsgschicht
Vo dr Dialäktologi isch s Fänomen vùm Français régional am Aafang vùm 20. Joorhùndert zum erschte Mool ùffgriffe worde. Zum erschte Mool isch de Begriff im Joor 1906 vùm Albert Dauzat bruucht worde. De Dialäktologe isch ùffgfalle, dass es näbe de Patois ùn em Normfranzösisch *(français bon usage)* no andri Varietäte gee het. Scho 1886 het de Jules Gilliéron des bschriibe, ùn het dezue *Français marginal* oder *Français provincial* gsait: 

Andri frie Begriff defür sin *français patoisé* (A. Meillet) oder *français dialectal* (Ch. Bruneau) gsi. De Jacques Damourette ùn de Edouard Pichon bezeichne in de 20er-Joor „*la langue considérée telle qu'elle est parlée en un lieu donné*“ als *usance*. Spööter sin deno erschti Monografie erschiine, wo sich gnau mit däm Regionalfranzösisch, statt mit de Patois bschäftigt hen. Des sin z.&nbsp;B *Le français régional de la Grand’Combe (Doubs)* vo 1929 vùm Félix Boillot, *Le français de Marseille* vùm Auguste Brun 1931 ùn *Le français parlé à Toulouse* vùm Jean Séguy vo 1951.

Vo de Dialäktologe im frie 20. Joorhùndert wird s Français régional meischt als instabili ùn sehr viilfältigi Varietät bschriibe, wo sehr vùm individuelle Sproochbruuch beyflùsst wär. De Bernhard Pöll meint, dass des weenig überrascht, wyl d Français régional dertemool ersch am entstande gsi wäre. In de 1970er isch des Thema wyter erforscht worde, wo mer feschtgstellt het, dass di traditionelle Patois ùn Regionalsprooche zwar all mee ussem Alldaag verschwùnde sin ùn viili nùmme no Französisch gschwätzt hen, aber regionali Ùnterschid bliibe sin. De Gérard Taverdet het 1977 e Definition versuecht. Er definiert s Français régional als *la reunion de tous les faits linguistiques ORAUX et ECRITS[…]produits par des utilisateurs de la langue française et limités sur le plan géographique à un point ou à un ensemble de points plus ou moins importants* also ‚s Zämmedräffe vo allene mündliche ùn schriftliche sproochlige Fakte […], wo vo de Sprecher vo de französische Sprooch bruucht werde, ùn wo sich ùff de geografische Ebeni ùff ein oder meereri mee oder weeniger wichtigi Ort bschränke‘. D Dialäktologe hen s Français régional aber nit als eigni Varietät ùn Sproochsystem aagluegt, sùndern als Zämmefassig vo isolierte Fänomen. Andri Sproochwüsseschaftler hen s Français régional scho als Ganzes aagluegt, so 1972 de Lothar Wolf. Au andri Forscher wie de Jean Séguy schryybe vo ere eigeständige Varietät: „*[…] à Toulouse, il est ridicule de ‘parler moitié patois, moitié français’. C'est donc que le français local est un véritable langage organique, senti comme correct par les sujets parlants*“, also ‚z Toulouse isch es lächerlig, halb Patois, halb Französisch z schwätze. Es isch also eso, dass s lokali Französisch e ächti, organischi Sprooch isch, wo vo de Sprecher als korräkt waargnoo wird.‘

Au hüt wird s Français régional viilmool no als e instabili Sammlig vo einzelne Fänomen aagluegt. So schryybt de Anthony Lodge 1993:

Derwyyl gsänne es andri Sproochwüsseschaftler, bsùnders usserhalb vo Frankrych, als e eigeständigi Varietät, wo e ganzes Sproochsystem für sich isch.

## Merchmool
De Albert Dauzat het scho 1906 zwei Hauptmerchmool vùm Français régional ussgmacht: Es wär dur dialäktali Merchmool beyflùsst ùn dät Archaisme bewaare, wo im Französisch vùm Zäntrùm verschwùnde wäre. De Kurt Baldinger het des 1961 um zwei Merchmool ergänzt: Eigni ùn spontani Entwigglige ùn Entlehnige uss de Regionalsprooche. Es isch nämli beobachet worde, dass s Français régional viilmool Merchmool zeigt het, wo weeder in de ursprüngliche Regionalsprooch, noch im Standardfranzösische vorcho sin.

D Verbreitig vo regionale Merchmool im Français régional muess hüt nit unbedingt mit frienere Dialäktregione oder em Sproochruum vùnere Regionalsprooch überyystimme. Des erklärt sich mit Vereinheitlichige ùn gägesytigi Entlehnige. D Gränze vo de Forme vùm Regionalfranzösisch sin also unabhängig vo de frienere Sprooch- ùn Dialäktgränze. In de Romandie isch hüt zum Byspil überall s Wort *pive* ‚Foorezapfe‘ für *pomme de pin* verbreitet, wo ursprüngli nùmme im Jura vorcho isch.

Di meischte Forscher sin langi Zyt devo ussgange, dass s Français régional vo de Sprecher als Standardfranzösisch waargnoo wird. D Sprecher wäre sich also nit bewùsst, dass si Regionalisme bruuche. So meint de René Lepelley, e Sproochwüsseschaftler uss de Normandi: 

Sonigi Meinige sin luut em Bernard Pöll vo fascht allene Forscher deilt worde, wo sich mitem Français régional bschäftigt hen. Dergäge verträte inzwüsche viili Linguischte änder d Meinig, dass regionali Merchmool sehr wohl mee oder weeniger bewùsst yygsetzt werde, zume Vertrautheit ùn Heimligkeit z vermittle, oder um e regionali Identität z zeige. Als Byspil wird s Regionalfranzösisch vo de Provence in Südfrankrych ùffgfiert, wo di ursprünglichi Regionalsprooch, s Okzitanisch, als Zeiche vo de regionale Identität zum Deil abglööst het. Bsùnders starch schynt des in de französischsproochige Gegende usserhalb vo Frankrych ussprägt z sy. So hen inere Erhebig im Kanton Waadt 97 % mit ‚Jo‘ ùff d Froog gantwortet, ob mer en Waadtländer aa sym Akzänt chönnt erkenne, ùn 87 % hen gmeint, dass si sälber en regionale Akzänt hätte.

Für bstimmti Regione isch au d Exischtänz vùmene Dialekt-Standard-Kontinuum belait. De Fernand Carton het für d Picardie vier verschiidni Sproochvarietäte vorgschloo:
* S Standardfranzösisch
* S Français régional, wo vo de Sprecher als Französisch waargnoo wird ùn di grööschti kommunikativi Rychwyti het. Es het relativ weenig dialäktali Merchmool.
* S *français local* oder *français dialectal*, wo vo de Sprecher als Patois waargnoo wird ùn starch vùm Substrat vùm Patois kennzeichnet isch.
* De *patois local*, wo chuum no gschwätzt wird, wo aber de grööschte Aadeil vo dialäktale Merchmool het.

In de Normandi isch e äänligi Situation beobachtet worde. D Alexandra von Nolcken bschryybt, wie es zwüschem Standardfranzösisch (als *le grand français* bezeichnet) ùn em lokale Patois (als *le patois normand* bezeichnet) e Kontinuum git: s *français normand*, wo als en regionale Standard waargnoo wird, en sognante *standard défectueux* ùn en *patois défectueux*. Hüt isch d Situation luut em Bernard Pöll eso, dass de Lokalpatois vo de meischte Sprecher nümm bherrscht wird. Eso stellt sich d Froog, was hüt am andre Änd vùm Dialäkt-Standard Kontinuum stoot.

S Français régional entspricht öbe däm, wo in de dütsche Dialäktologi au als Regiolekt bezeichnet wird: e Sproochform, wo di meischte Merchmool vùm ursprüngliche Dialäkt, em Basilekt abglait het, sich aber au vo de Standardsprooch no dütli ùnterscheidet. E sonigi Situation findet sich in Nord ùn Mitteldütschland,  wo s Plattdütsch ùn di mittelhochdütsche Dialäkt scho fascht verschwùnde sin ùn vùmene regional-gfärbte Hochdütsch ersetzt worde sin. Im Alemannische Sproochruum vo Dütschland git es e äänlichi Tendänz zunere regionale Ùmgangssprooch. So cha es in de regionale Ùmgangssprooch zum Byspil „*Warsch geschtern eikaufe?*“, heisse, wo nööcher am Hochdütsche wie am Alemannische isch.

## S Français régional vo einzelne Regione

### Elsass
*Lueg ùff de Hauptartikel [[Elsässer Französisch]]*

Im Elsass hen bis noochem zweite Wältchrieg di meischte Lüt s Französisch als Fremdsprooch glehrt, ùn drùm viili luutlichi Eigeheite vùm Elsässische ùff s Französisch überdrait. Bsùnders ùffällig debi isch d Betonig, wo nooch elsässischem Vorbild viilmool ùff de erschte Silbe vùmene Wort isch, statt wie im Französische ùff de letschte Silbe vùnere Wortgrùppe, deno dass d Ùnterscheidig zwüsche stimmhafte ùn stimmlose Konsonante viilmool nit gnau gmacht wird, ùn schliessli dass d Nasalvokal nùmme schwach nasalisiert sin oder vùmene [] gfolgt werde. Dernäbe git es au no grammatischi Abweichige ùn lexikalischi Yyflùss ussem Elsässische, wie *flommakuacha*/*flammekueche* oder *chlouk*/*schlouk* ‚Schlùck‘.

### Midi
Als Midi-Französisch (*Français méridional* oder nooch Regione deno zum Byspil *Français régional de Provence* oder *Parler marseillais*) wird s Français régional vo Südfrankrych bezeichnet, dörte wo traditionell Okzitanisch mit syne Groossdialäkt gschwätzt worde isch, wo aber inzwüsche starch zrùggdrängt isch. De Akzänt vo de Midi isch innerhalb vo Frankrych sehr bekannt ùn wird au viilmool für parodistischi Zwegg yygsetzt. Wyl s Okzitanisch in viile Gegende chuum no gschwätzt wird, die Region aber einewäg e starchi eigni Identität bhalte het, spiilt s Regionalfranzösisch vo de Midi viilmool d Roll vùnere identitätsstiftende Regionalsprooch. De datsächlichi Bruuch vo däm Akzänt chùnt ùff d Gegend, d Person ùn d Situation aa. Er wird am meischte vo Lüt in ländliche Gegende, de ältre Generatione ùn in gwüsse Stedt wie zum Byspil Marseille gschwätzt, wonner e starchi Roll für d Lokalidentität spiilt.

**Phonologi**
*S Midi-Französisch het e drüü-stuuffigs Vokalsystem, im Gägesatz zum Standardfranzösisch wo e vier-stuuffigs het. Zwüsche /  /  ùn /  / wird nit ùnterschide, sùndern inere ùffnige Silbe isch es ällewell , un inere gschlossnige . D Wörter *fais*, *avais*, *c’est* werde im Midi ,  ùn  ussgsproche; im Standardfranzösisch als ,  ùn . En Ergebniss devo isch, dass *j’irai* ‚i gang‘ ùn *j’irais* ‚i gingi‘ glych ussgsproche were
 oder dass *Saule* ‚Weide‘ ùn *sol* ‚Bode‘ glych sin.
*E wichtigs Merchmool vùm Midi-Akzänt isch d Denasalisierig vo de Nasalvokal. Di französische Nasalvokal sin nùmme zum Deil nasaliert ùn de Nasal, wo drùff folgt wird meischt ussgsproche. So wird *pain* ‚Broot‘ nit als  ussgsproche sùndern als . *Exemple* wird als  ussgsproche ùn *le interieur* als .
*Allerdings isch d Ùnterscheidig zwüsche de Nasalvokal  ùn  (*brun* - *brin*), wo im Französisch vo Paris am Verschwinde isch, im Süde guet erhalte.
*De Schwa wird imene groosse Deil vùm Midi am Änd vùmene Wort ussgsproche. So werde z.&nbsp;B. *plante* ‚Pflanze‘ oder *avec* ‚mit‘ als  ùn  ussgsproche. Usserdäm wird de Schwa im Inere vùmene Wort vor eme einzelne Konsonant ussgsproche: *appelants* ‚Aaruefer‘ . oder *pneu* ‚Reife‘ als . Allerdings lait d Schwaerhaltig-Isoglosse wyter südlich vo dr alte Sproochgränz zwüsche de Langues d’oil ùn de Langue d’oc; de Schwa verschwindet meischt aa de südliche Gränz vùm Limousin ùn dr Auvergne.
*Im Süde wird nit zwüschem “helle” // ùn “dùnkle” // a ùnterschide. Beids isch  (Die Ùnterscheidig isch im Norde vo Frankrych ùn in dr Standardsprooch au am verschwinde, isch aber z.&nbsp;B. im Québecois ùn im Schwyzer Französisch guet erhalte).
*Bsùnders ùffällig isch au, dass es e Silbebetoonig git, wo ussem Okzitanische überno worde isch. Statt wie im Französische, wo di letschte Silbe vùnere Wortgrùppe betont wird, werde im Midi-Französisch viilmool au anderi Silbe betont. So wird *cerise* ‚Chrise‘ als } ussgsproche, mit Betonig ùff de zweite Silbe (ùn dezue no mit däm Schwa, wo sùnscht nit ussgsproche wird).
*Im Midi werde Konsonantehuufe viilmool reduziert: *exemple* wird als  ussgsproche.
*S “r” wird im Süde viilmool grollt [].

**Wortschatz**
* *chocolatine* (Pain au chocolat)
* *chabichou* – Poitou ‚Schoofschäs‘
* *fenestrons* (Fenschterli) vo Provençalisch *fenestroun*.
* *mas* (Buurehuus i der Provence)
* *gone* – Lyon ‚Balg‘
* *bouscatier* – Provence ‚Wäldler im Sinn vo Person ussem Wald‘
* *il se le mange* – Toulouse ‚er isst es‘ Standardfranzösisch: *il le mange*
* *espérer* ‚warte‘; standardfranzösischi Bedütig: ‚hoffe‘.

### Ùnterbretagne
Im Weschte vo dr Bretagne isch bis in d 1950er-1960er Joor vorallem ùffem Land hauptsächlig Bretonisch gschwätzt worde. Inzwüsche het sich s bretonischi Sproochbiet allerdings scho fascht ganz ùffglöost ùn d Sprooch isch innerhalb vo de näggschte Generatione vùm Ussterbe bedroot. Allerdings sin die Merchmool vorallem dörte verbreitet, wo s Bretonisch ersch vor chùrzem verschwùnde isch.

**Phonologi**
*D Betonig fällt oft ùff d Penultima, also di vorletschti Silbe vùmene Wort. Des fiert viilmool zur Schliessig vo Vokal: // wird viilmool zue []; *bricoler* ‚zämmeflicke‘ wird als  ùn *aura* ‚wird ha‘ als  ussgsproche.
*Usserdäm werde stimmlosi Plosiv behuucht ussgsproche: *paroir* wird .
*Im Bretonische git es e Ussluutverhärtig, wo sich au im Français régional zeigt: *perdre* ‚verliere‘ oder *creuse* ‚graabe‘ werde als  ùn  ussgsproche..

**Grammatik**
*Typisch für d Bretagne isch d Übertragig vo bretonische Konschtruktione mit *gant* ‚mit‘:  *Je voudrais avoir la paix avec moi* oder *mais un café ira avec moi”
*Konschtruktione mit *que*: *mais quelle femme que vous étes?*.

=== Normandi ===
In de [[Normandie|Normandi]] isch bis in d 1960er-1970er no viil [[Normännische Sprache|Normännisch]] gschwätzt worde, wo inzwüsche aber als Ùmgangssprooch vùm Französisch abglööst worde isch. Nùmme no in mange Domaine (z.&nbsp;B. de Fischer, Viehhändler, sältener au no ùnter de Buure) het sich s Normännisch bis jetz e weng ghalte. In viile Familie isch s Normännisch noochem Dot vo de Groosseltre verschwùnde. Im Français régional vo de Normandi finde sich aber no viili Spuure uss dr alte Sprooch.

*'Phonologi**
*S Französisch in de Normandi ùnterscheidet zwee [[Nasalvokal]] wo im grööschte Deil vùm französische Sproochruum ùn im Standardfranzösisch scho lang verschmùlze sin. In de Normandi werde ''en'' ùn ''an'' ùnterschide: s erschti isch en [[Vorderzungenvokal|Vordervokal]] wo ùff e [[Latein|latiinischs]] ''e'' zrùggoot ùn  ussgsproche wird, s zweiti goot ùff e latiinischs ''a'' zrùgg, isch en [[Hinterzungenvokal|Hintervokal]] ùn wird  ussgsproche. Im Standardfranzösisch git es nùmme de zweite Vokal. So werde z.&nbsp;B. Wörter wie ''avant'' ‚füre‘ ùn ''avent'' ‚[[Advent]]‘ oder ''sang'' ‚Bluet‘ ùn ''cent'' ‚hùndert‘ ùnterschide.
*Im Süde vùm [[Cotentin (Halbinsel)|Cotentin]] ùn weschtlich vo der [[Orne (Ärmelkanal)|Orne]] wird s /r/ als [[Zungenspitzen-r|Zùngespitze-r]] ussgsproche.
*Im Französische vo de Normandi wird vo viile Lüt zwüsche chùrze ùn lange Vokal ùnterschide. De Ùnterschid zeigt sich zum Byspil zwüschem Singular ùn Plural in Wörter, wo miteme Vokal ände. So werde ''chat'' ùn ''chats'' ‚Chatz/Chatze‘, ''ami'' ùn ''amis'' ‚Fründ‘, ''sabot'' ùn ''sabots'' ‚Holzschue‘, ''vent'' ùn ''vents'' ‚Wind‘ oder ''jardin'' ùn ''jardins'' ‚Garte/Gärte‘ unterschide. E männligs ùn wyybligs [[Adjektiv]] werde au dur d Vokallängi ùnterschide: z.&nbsp;B. ''joli'' ùn ''jolie'' ‚hübsch‘. Im Standardfranzösische isch d Vokallängi glych.

**Wortschatz**
Viili Wörter, wo in de Normandi bruucht werde ùnterscheide sich vo de Wörter uss de Standardsprooch oder hen kei Entsprächig im Standardfranzösisch ùn in andre Regione vo Frankrych:
* Französischstämmigi Wörter
** ''barrer'' ‚e Dür zuesperre‘, Standardfranzösisch: ''fermer à cle''
** ''clenche'' ‚Dürchnopf‘, Standardfranzösisch: ''poignée de porte''
** ''redoubler'' ‚in syne eigne Fuesstapfe zrùggo‘
** ''tuile'' ‚Fritierofe‘
* Normännischi Wörter
** ''charbonnette'' ‚Holzchohle‘
** ''ensaucer'' ‚Salat mit ere Soss dressiere‘
** ''goûtu'' ‚öbis, wo schmöggt‘
** ''savoureux'' ‚öbis, wo guet schmöggt‘
** ''chasse'' ‚Hohlwäg‘, ùff Standardfranzösisch bedütet des Wort ‚Jagd‘
** ''horzain'' ‚öber vo usserhalb vo de Normandi‘
** ''rocailler'' ‚zwüsche Felse fische‘
** ''ouiner'' ‚pläre, hüüle‘
** ''viper'' ‚gelschtere‘
* Archaischi Wörter
** ''acre'' ‚Hektar, ussem Normännisch in s [[Englische Sprache|Änglisch]] entlehnt worde‘
** ''annuit'' ‚hüt‘
** ''brésiller'' ‚zerbröösle‘
** ''purer'' ‚de Appetit verderbe‘; Standardfranzösisch: ''dégoûter''
* Germanischi Wörter
** ''achocre'' ‚ungschiggt‘; Französisch: ''maladroit'')
** ''moque'' ‚Mogge, e Dongfäss für z.&nbsp;B. [[Cidre]]‘
** ''éluger'' ‚lengwyyle‘; Skandinavisch: ''lyja'' ‚schlo‘
** ''guignon'' ‚Stechginschter‘;, Skandinavisch: ''hvein''
** ''muler'' ‚ignoriere‘; Skandinavisch: ''muli'' ‚Muul‘
** ''melle'' ‚Ring‘; Skandinavisch: ''mella''


**Redewändige**
In de Normandi git es z.&nbsp;B. Redewändige wie:
* ''Sérieux comme une vache qui pisse'' – ‚ernscht wie e Chue bim Seiche‘
* ''Adroit de ses mains comme un cochon de sa queue'' – ‚mit syne Händ gnauso gschiggt, wie e Sau mit sym Schwanz‘
* ''Franc comme un âne qui recule'' – ‚muetig wie e Esel wo zrùggwyycht‘

=== Wallonie ===
Im französischsproochige Deil vo [[Belgien|Belgie]] ùn emene Deil vo Nordfrankrych isch bis i d 1970er s [[Wallonisch]] wyt verbreitet gsi. Inzwüsche wird s Wallonisch nùmme no vo circa 15% vo de Wallone gschwätzt. D Ùmgangssprooch isch meischt s belgischi Französisch.

**Phonologi**
*D Ùnterscheidig vo de Nasalvokal  (wie im Wort ''un'' ‚eis‘) ùn  (im Wort ''vin'' ‚Wyy‘) wo im Französisch vo Paris am Verschwinde isch, isch i Belgie erhalte.
*Äänlig wie in de Normandi isch d Vokallängi [[phonem]]isch, e Vokal am Änd vùmene Wort wird bi wyybligi Adjektiv lenger ussgsproche.
*Statt de Ùnterscheidig zwüschem “helle-a” // ùn “dùnkle-a” //, wird d [[Vokallänge|Vokallängi]] ùnterschide:  ''patte'' ‚Doobe‘ ùn  ''pâte'' ‚Deig‘ statt ] ùn . Im Standardfranzösisch wird die Ùnterscheidig meischt überhaupt nümm gmacht, si isch aber im Süde, in de Schwyz ùn z Québec no erhalte.
*Im Belgische Französisch git es e [[Auslautverhärtung|Ussluutverhärtig]] wie z.&nbsp;B. im Standarddütsche:  ‚Roos‘ oder  ‚belgisch‘.
*De Luut // isch mit // zämmegfalle: ''huit'' ‚acht‘ isch  statt ..
*S stummi // wird ussgsproche.

**Wortschatz**
*''cramer'' ‚verbrenne‘; Standardfranzösisch: ''brûler''.
*''Petèye-crompire'' ‚E Erdöpfel wo im ùffene Füür broote worde isch‘
*''septante'' ùn ''nonante'' ‚70 & 90‘; Standardfranzösisch: ''soixante-dix'' ùn ''quatre-vingt-dix''
*''quelque chose pour moi manger''.

=== Korsika ===
Ùff [[Korsika]] wird zum Deil no [[Korsische Sprache|Korsisch]] gschwätzt, e Sprooch, wo mit de toskanische Dialäkt vùm Italienische nooch verwandt isch.

**Phonologi**
*S ”r” wird als [] ussgsproche.
* ùn  + Konsonant werde [[Palatalisierung|Palatalisiert]].
*Di korsischi [[Mutation (Linguistik)|Konsonantemutation]] wird mangmool übertraage:  statt  ''(oh François!)''..

**Grammatik**
*Im Korsische cha d Verbalphrase am Änd vùmene Satz wiiderholt werde, des daucht au im Français régional ùff: 
:Korsichs Französisch:''Ton père, il chante très bien, il chante'' ‚dyn Vater, er singt arg guet, er singt‘
:Korsisch: ''U to babbu, canta bè, canta''
*Mangmool werde korsischi Formulierige au diräkt übersetzt:
:Korsischs Französisch: ''Donnez-moi un de plus'' ‚gönd si mir no eis mee‘
:Korsisch: ''Damni unu di più''
:Standardfranzösisch: ''donnez-moi encore un''
:Korsischs Französisch: ''Ça touche à toi'' ‚Du bisch dra‘
:Korsisch: ''Tocca à tè''
:Standardfranzösisch: ''C’est ton tour''
*Im Französische wird e Möglichkeit in de Zuechùmft mitem Conditionel oder Subjunctiv ussdrùggt, im Korsische aber dur s Imperfekt. Des findet mer deno au im korsische Regionalfranzösisch:
:Korsischs Französisch: ''Si je faisais cela, j’étais malade ‚wenni des mache würdi, wäri chrank‘
:Korsisch: ''Se facia quessa era malatu''
:Standardfranzösisch: ''Si je faisais cela, je serais malade''
*Hüüfig sin au diräkti Entlehnige ussem Korsische:
:Korsischs Französisch: ''Je me suis straccié les pantalons'' ‚I ha mer d Hoos verrisse‘ – ''straccié'' vo korsisch ''straccià'' ‚rysse‘
:Standardfranzösisch: ''Je me suis déchiré les pantalons''.

=== Guadeloupe ===
S Regionalfranzösisch vo [[Guadeloupe]] isch e Byspil für e Français régional vùmene [[Überseedepartement]] vo Frankrych. Dörte isch näbem Standardfranzösisch vo de Oberschicht sùnscht eigetli [[Antillen-Kreolisch|Antille-Kreolisch]] gschwätzt worde. Hüt lehre aber praktisch alli Chinder aber au oder nùmme Französisch, ùn d Kreolsprooch vo Guadeloupe isch möglicherwys e [[Bedrohte Sprache|gföördeti Sprooch]]. Glychzytig het des aber au zum Entstoo vùnere regionale Form vùm Französische gfiert, wyl statt em Kreolische, jetz au s Französisch e alldääglichi Ùmgangssprooch isch.

**Phonologi**
*Es werde im Verglych zum Pariser Französisch, wo nùmme s Änd vùnere Wortgrùppe betoont, verschidni Silbe innerhalb vùmene Satz betoont. Des git em Französisch vo Guadeloupe e charakteristischi Singsang-Intonation.
*Bi de Vokal git es schynts no kei stabils System, sùndern d Vokal sin je nooch Person no rächt verschide.
*S Phonem /r/ wird am Silbeaafang vor [[Rundung (Phonetik)|ungrùndete Vokal]] als [] ussgsproche. Nooch [[Bilabialer Konsonant|bilabiale]] oder [[Labiodentaler Konsonant|labiodentale]] Konsonante, vor grùndete Vokal ùn am Schlùss vùmene Satz, wird es dergäge als [], [] oder [] ussgsproche. Also ''repas''  ‚Maalzyt‘ ùn ''riz''  ‚Ryys‘, aber ''français''  ‚französisch‘, ''dormir''  ‚schloofe‘ oder ''venir''  ‚cho‘.
*In Konsonantegrùppe am Wortänd werde /l/ ùn /r/ viilmool ussglo: ''quatre''  ‚vier‘ oder ''table''  ‚Disch‘. Des chùnt zwar au im Pariser Französisch vor, isch aber z Guadeloup viil hüüfiger wie dört.
*Wänn e [[Plosiv]] nooch eme [[Nasalvokal]] chùnt, no wird de Plosiv viilmool dur en [[Nasaler Konsonant|nasale Konsonant]] ersetzt: ''jambe'' ‚Bai‘ isch  statt  oder ''prendre'' ‚nee‘ isch  statt .
*Bi mange Lüt werde // ùn // vor de Vordervokal // ùn // ùn de Approximante // ùn //zue [] ùn [] affrikatisiert: ''dire'' ‚sage‘ isch  oder ''partie'' ‚Deil‘ isch .

**Wortschatz**
*Di meischte Entlehnige ussem Kreolische sin vo Sache, wo mer nùmme in de Karibik findet. Zum Byspil de Tintefisch ''le chatrou'', d Frùcht ''le corossol'', d Deigware ''la dombré'' oder ''le gwoka'', e Art Drommel. Dernäbe git es au Neuschöpfige wie ''giraumonade'' ‚Chürbisbabbe‘.
*Dernäbe git es Wörter ussem Kolonialfranzösisch, wo in Frankrych hüt chuum mee bruucht werde: ''présentement'' statt ''actuellement'' ‚zur Zyt‘ oder ''prendre fin'' statt ''être fini'' ‚fertig sy‘.
*Vorallem bi ältre Lüt: schriftsproochlichi Formulierige, warschynts über d Schuel vermittelt, statt alldäglichere: ''lorsque'' statt ''quand'' ‚wänn‘ oder ''mets'' statt ''plat'' ‚Ässe‘.

**Grammatik*'
*Es git e Preferänz, Wörter zämmezsetze, statt si wie im Französisch vo Frankrych mit *de* z verbinde. Öbe *sapin Noël* statt *sapin de Noël* ‚Chrischtbaum‘ oder *punch coco* ‚Kokuspùnsch‘. Des chùnt wohl ussem Kreolische, wo Wörter au gern eso bildet.
*Zum Deil werde d Artikel, Präpositione ùn äänligi Wörter ussglo, wyl die im Kreolische nit viil bruucht werde oder unbekannt sin. Zum Byspil *on fait punch coco* statt *on fait du punch coco* ‚mer macht Kokusnùss-Pùnsch‘ oder *on mange avec le riz et le jambon* statt *on le mange avec le riz et le jambon* ‚mer isst en mit Ryys ùn Schinke‘.
*Gwüssi Präpositione werde au andersch bruucht, öbe *dans*, wo eigetli ‚in‘ bedütet, im Regionalfranzösisch vo Guadeloupe aber viilmool d Fùnktion vo *sur* ‚ùff‘ übernimmt: *mettre du madras dans sa tête* ‚en farbigs Duech ùff syn Chopf due‘. Des isch vùm kreolische *adan'' beyflùsst, wo ‚ùff‘ ùn ‚in‘ cha bedüte.
Insgsamt chönnt mer aber no nit sicher sage, welli vo dänne Merchmool sich werde stabil halte, ùn welli änder en Yyflùss vùm Kreolische isch, wo bi jüngre Lüt, wo s Französisch als Erschtsprooch schwätze, verschwinde werde

## Weblinks
*www.tonaccent.ch - E Projekt, wommer verschidni Welschschwyzer Akzänt söll zueordne

## Literatur/Quelle
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Quelle