JHWH

**Jahwe** (interbretiert as „ich bi dä, wu alliwiil isch“ odr „ich bi dä, wuni bi“) isch dr Namme vum jüdisch-chrischtlige Gott, wien er vo de Chrischte mänggisch gsait wird. Es het sich bin enä näbe Jahwe siter em 12. Johrhundert aü d Läsart **Jehova** iibirgeret. 

Religiösi Jude schbrächen en überhaupt nit us, sondern bruuche Umschriibige wie אדוני *Adonai* (Herr). Die Ultrareligiöse gönge sogar so wiit, ass si dr Buechschdabe ה wo as Abchürzig für „Gott“ schdoht, in Wörter, wo Gott bedüte, as ק uschbräche. So säge si *Elokim* anschdatt *Elohim*.

## Vorcho
D Schriftzeiche JHWH (hebräisch: יהוה), wu vu rächts no links gläse wäre, heißt mer aü Tetragramm (griächisch: τετραγράμματον – tetragrammaton – viär Zeiche). 
Es kummt vor im Tanach – e Sammlung vu jüdische Religionsschrifte, wu vu dr Chrischte aerkännt un ibernumme sin. Dä Namme isch im hebräische Tanach, dr Bibel vum Judetum **יהוה** gschriibe, do fähle d Vokal, wu drzue ghere – wiä dä Namme tatsächlig üsgsproche wore isch, isch nit sicher, well d Jude dä Namme siter em 2. Johrhundert noch em Chrischtus nimmi üsgsproche hän. Dr Grund drfir isch e Stell im 2. Buech Moses (20,7), wus heißt: *„Bruuch der Name vom Herr, dym Gott, nid für nüüt. Der Herr lat dä nit ungstraft, wo sy Mame für nüüt und wider nüüt bruucht.“*

Dr Namme Jahwe stäckt aber verkirzt no in andere Wortverbindunge, wiä zum Biispiil Halelu**jah** (Ihr solle Gott lobe!) oder im Personenamme Jesa**ja**.

## Bedütig
D Bedittung vom Begriff isch umstritte, in „Der Guet Bricht“ (lueg bi Literatür) isch si mit „i bi dä, woni bi“ agä, s git aber aü anderi Dittunge, so „dä, wu s Läbe schafft“ oder „dä, wu wirksam isch“.

## Dr altteschtamäntlig Gottbegriff
Am Afang hän d Israelite (d alte Jude) noch ke Ei-Gott-Glaübe (Monotheismus) gha. Dr Jahwe isch am Bärg Sinai (Horeb) vu halbnomadische Stämm verehrt wore un isch megligerwiis e Vulkan- oder Wättergott gsii. Derte het er sich noch 2 Mos 3 (noch em 2. Buech Moses Kapitel 3) im Moses z erkänne gä: dr heb üs eme Dornebusch, wu brännt het, zue nem gschwätzt un heb em sich eso vorgstellt: *„I bi der Gott vo dym Vatter, der Gott vom Abraham, der Gott vom Isaak und der Gott vom Jakob.“* D Israelite sin noch em Buech Moses z Ägypte gfange gsii un Gott het si welle befreie. Er sait üs dr Dornehecke: *„I ha gseh, wi mys Volk z Ägypte im Eländ isch, un i ha ghört, wi si über iri Vögt stöhne. (…) Jitz bin i abecho, für sen us de Chlaue vo den Ägypter z rette (…).“* Dä Mann, wu diä Rettung het solle organisiäre, isch dr Moses gsii, dr Gott het zuenem gsait: *„Du muesch mer mys Volk, d Israelite, us Ägypten usefüere.“* Dr Moses het welle wisse: *„Aber wänn i jitz zu den Israelite ga ga säge: ‚Der Gott vo öine Vätter het mi zue nech gschickt’ – de frage si mi: ‚Wi heißt er de?’ Was söll i ne da säge?“* S Buech Moses goht eso witter: *„Gott het em Mose gantwortet: ‚*'I bi dä, wo geng isch!**’ Er het gseit: ‚Gang den Israelite ga säge: ‚Dä, wo geng isch, schickt mi zu öich. (…) Das isch my Name für ewig, un so söll me mi aarede vo eir Generation zur andere.’“''

Ass dr Glaübe an e einzige Gott nonit gfeschtigt gsii isch, wird dittlig, wänn dr Jahwe im Moses d [[Zehn Gebote|Zeh Gebott]] ibergit un s erscht Gebott glii heißt: ''„Häb keni andere Götter, numme mi.“'' D Gschicht vum goldene Kalb zeigt, ass gege des erscht Gebott als no verstoße wore isch.

Speteschtens noch em 2. Johrhundert noch em [[Christus|Chrischtus]] hän d Jude dr Namme Jahwe nimmi üsgsproche. Wo si d Bible vokalisiert hai, hän si em Name vom Gott keini [[Hebräisches Alphabet#Diakritischi Zeiche|diakritischi Vokalzeiche]] gä; si hän anstatt däm ''Adonai'' (hebräisch ‚mi Herr’) gsait. Dr Namme Jahwe stäckt aber verkirzt no in andere Wortverbindunge, wiä zum Biispiil Halelu**jah** (Ihr solle Gott lobe!) oder im Personenamme Jesa**ja*'.

== D Läsart Jehov a==
D Läsart „Jehova“ het sich siter em 13. Johrhundert z [[Europa|Äiropa]] iibirgeret un het näbe dr Läsart „Jahwe“ dominiärt. 
Si greschti Bekanntheit im ditsche Sprochraüm het dr Namme Jehova(h) friähjer dur [[Katholizismus|katholischi]] un [[Protestantismus|evangelischi]] Kircheliäder gha – zum Biispiil im wältbekannte *„Dir, Dir Jehovah will ich singen“* in der Melodii vum Bach (1685–1750); si Textfassung isch anne 1697 z Halle vum Bartholomäus Crasselius (1667–1724) gschriibe wore.

Witter isch dä Namme in eltere Bibelibersetzunge vorkumme, d Glaübensgmeinschaft Ziige vum Jehova ([[Zeugen Jehovas]]) verwändene ständig (im [[Altes Testament|„Alte Testamänt“]] 6973 mol un im [[Neues Testament|„Neije Testamänt“]] 237 mol). Hit wird – zu Unrächt – dä Namme am meischte mit däre Gmeinschaft verbunde; tatsächlig het dä Namme aber e Dradition, wu viil elter isch wiä d Gmeinschaft vu dr Ziige vum Jehova.

Sältener verwände aü d [[Mormonen|Mormone]] no dä Namme (Jehovah); in dr goße Kirche het sich jetz Jahwe durgsetzt.

== Literatür ==
* *Ds Nöie Teschtamänt bärndütsch.* Übersetzig: Hans und [[Ruth Bietenhard]]. Bern 1983.
* *Der Guet Bricht.'' Us der Biblen uf Baselbieterdütsch. Uusegee vo de Bibelgsellschaft Baselland. Liestal 1981.