Wenkerbogen von Eichsel

Dr **Wenkerboge vo Eichsle** isch es Blatt für di grosse Ufnaam vo dr dütsche Sproch, wo dr Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Düütsch Sprochadlas gmacht hed. D Schuele im domolige dütsche Rych hend e Frogeboge übercho mid Muschdersätz, zum se in de lokal Dialäkt z üwersetze. Au im alemannische Sprochgebiet hend Gmeindschuele mitgmacht.

## Hiwiis zuem Boge 41611
* Eichsle het sällmols zuem Kreis Schopfe im Großherzogtum Bade ghört. Hüdd isch Eichsle en Oordsdeil vo Badisch Rhyfälde und lit am Dinkelberg.
* De Oord lit im Sproochruum vum *[[Hochalemannisch|Hoch- oder Südalemannische]] / Säckinger-Laufeburger Ruum*.
* Die vierzig Sätz sin sällmols durch Schueler notiert worde. Lährer war de Pius Sütterle vo Zell im Wiisedal.
* As Ussproch vum Oordsnamme wird im Boge „Aichsel“ angeh.
* In Süddischland sinn d Böge anne 1887 uffgnumme worde, der vo Eichsle het d Nummere 416011 übercho.
* D geografisch Lag vo Eiggsle isch in dere Karde iitrage.

## Wenkersätz
#Im Winter fliège di trochén Blätter in dr Luft umme.
#S' hört glii uf zschneie, d'rono wird s'Wetter wieder besser.
#Thuè Chole in Ofe, daß d'Milch bald afoht z'choche.
#Dr guet alt Maa isch mit'm Roß dur's Iis broche und ins chalt Wasser keit.
#Er isch vor vièr oder segs Wuche g'storbe.
#S' Füür isch z'schtark, d'Chueche si unde ganz schwarz brennt.
#Er ißt d' Aier allewil ohni Salz un Pfeffer.
#D' Fueß thüe mer fest weh, i glaub, i has durgloffe.
#I bi bi d'r Frau gsi und haneres g'seit, drno hät si g'sait, si wälls au go dr 'Tochter sage.
#I will's au nimme meh wiedr thue!
#I schla dr gli (dr) Chochlöffel um d' Ore, du Aff! (mit'm)
#Wo gosch hi mie mer mit dr goh?
#Si schlächti Zitte!
#Mi Lièb Chind, blib do unte schtoh, diä böse Gäns bise di tot.
#Du häsch hütt am merste g'lehrt und bisch artig gsi, du darfsch ender (früeher) heim go as diè Andere.
#Du bisch no nit groß genueg, zuenem ä Fläschli Wii usztrinkche, du muesch zerscht no öbis wachse und größer werde.
#Gang, bisch so guet und sag dir Schwester, si soll d Gleider (s Plunder) für eui Muetter ferig naie und mit dr Bürscht sufer mache.
#Hättschen kchennt, deno (drno) wärs anderscht cho, und s'thät besser ummen schtoh.
#Wer hät mr mit Chratte (Chorb) mit'm Fleisch g'schtohle?
#Er hät dr gliiche thue, (wia wenn 'r hät solle helfe drösche), si hais aber selber thue. (as hätte s'en zuem Drösche bschtellt)
#Wem hät'r di neui Gschicht verzellt?
#Mä mues lutt schreie (briäle statt brüllen), suscht verschdoht 'r eus nit.
#Mit si mued und hai Durscht.
#Wo m'r geschtert Zobe zrukch cho si, so si die andere scho im Bett gläge und hai fest gschloofe.
#Dr Schnee isch diè Nacht bi eus bliebe liege, aber hütt früeh isch'r g'schmulze.
#Hinter unserm hus stönd drü schöni Epfelbäumili mit rote Epfeli.
#Chönnt 'r nit no ne Augeblick (ne weng) uf eus warte, drno gön m'r mit ich.
#Ihr dörfet nit sonigi Chindereie tribe.
#Eusi Bärg si it arg hoch, eii si viel höher (höcher) 
#Wiè viel Pfund Würst und wiè viel Brod wait 'r ha?
#Ich verstand ich nitt, dr nüent e bitzili lutter schwäze.
#Heit 'r kai Stükchli wisi Saipfi für mi uf mini Tisch gfunde?
#Si Bruedr will si zweu schöni neui Hüser in euem Garte boue.
#Des Wort isch'm vo Herze cho.
#Des isch Recht gsi von ene.
#Was hockche do für Vögeli obe uf'm Mürli.
#D' Bure hai fümpf Stière und nün Chueh und zwölf Schöfli usse ans Dorf brocht und hai's wölle verchaufe.
#D' Lütt si hütt alli dusse uf'm Feld und maie.
#Gang numme, d'r brun Hund thuet d'r nütt.
#I bi mit de Lütte do hinte über d' Matte ins Chorn g'fahre.

## Wörder im Wenkerboge
* haiß, nai, blau, grau, haue (das e eher wie ä), Hand, Hampf, Hälm, Flachs, er wachst, Bäse (das letzte e eher wie ä), Pflume, Briäf (das e mehr wie ä gesprochen), Hof, jung, chrummb
* Sunntig, Mäntig, Zischtig, Mittwuche, Dunschtig, Frittig, Samschtig
* elf (das e mehr wie ä gesprochen), fufzäh, sächzäh, fufzig

## Quälle
* Digitalisat vum Wenkerboge vo Eichsle

## Luäg aü do
* Lischde vu alemannische Wenkerboge
* d Wenkersätz uf Hochdütsch

## Wo s her isch