open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Veitsdom

De **Veitsdom** (au **[[Veit (Heiliger)|St.-Veits]]-Dom**, tschechisch *Katedrála* oder *chrám sv. Víta*, volle Name *Katedrála svatého Víta, Václava a Vojtěcha*) uf de Prager Burg isch d Kathedrale vom Erzbistum Prag und di gröscht Chille vo Tschechie.

De mächtig drüschiffig Dom isch im Stil vo de Gotik erbaut.

Mass vom Dom
* Längi vom Hauptschiff: 124&nbsp;Meter
* Breiti vom Querschiff: 60&nbsp;Meter
* Höchi inne: 33&nbsp;Meter
* Höchi Hauptturm: 99&nbsp;Meter

## Literatur
* Jiří Burian: *Der Veitsdom auf der Prager Burg.* Gondrom, Bayreuth 1979, ISBN 3-8112-0115-8.
* Ivo Hlobil: *Der Prager Veitsdom. Geschichte in Bildern, Krönungskleinodien, Domschatz, Farbige Glasfenster.* Aus d. Tschechischen v. Sonja Schürmann. London, Opus Publishing 2006, ISBN 978-3-7845-5350-4.
* Jakub Pavel: *Der Veitsdom zu Prag.* Union-Verl., Berlin 1962 (Das christliche Jahrhundert; Bd. 39–40).
* Marc C. Schurr: *Die Baukunst Peter Parlers. Der Prager Veitsdom, das Heiliggeistmünster in Schwäbisch Gmünd und die Bartholomäuskirche zu Kolin im Spannungsfeld von Kunst und Geschichte.* Thorbecke, Stuttgart 2003, ISBN 3-7995-0127-4.

## Weblink

* Homepage vo de Kathedrale
* 
* Foti bi „Einige gotische Kathedralen“
Altstädter Ring

De **Altstädter Ring** (, au „*Altstädter Märt*“) isch de zentrali Märtplatz vo de Prager Altstadt. Er nimmt me als 9000 m² ii.

S historische Rathus, d Teynchille, d Hussitechille St. Niklas i de Altstadt, s Palais Kinský, s Huus „Zur Stinerne Glocke“ und anderi sehenswerti Gebäude umgäbet de Platz. Inmitte vom Altstädter Ring staht s Dänkmal für de Jan Hus. I de Chäller vo de Hüser, wo dä Platz umgäbe, sind romanische und gotische Grundmure z finde. Dadruf stönd Renaissance-, Barock- und Rokokohüser.

Am  21. Juni 1621 sind am Altstädter Ring insgesamt 27 Teilnähmer vom Ständeufstand vo 1618 hiigrichtet worde.


Datei:Prag Altstaedter Ring rathaus.jpg|Rathusturm
Datei:Praga caput regni.JPG|Rathus am Altstädter Ring
Datei:Prag rathausturm uhr.jpg|Astronomischi Uhr


## Literatur
* Petr Němec: Harenberg CityGuide Prag. Harenberg Verlag, Dortmund 1992, ISBN 3-611-00262-3.

## Weblink

* Dreidimensional Virtuell Modell vom Altstädter Ring
Prager Börse

D **Prager Börse** (tschechisch: **Burza cenných papírů Praha**) isch e Wertpapierbörse i de tschechische Hauptstadt Prag und Tochtergsellschaft vo de CEE Stock Exchange Group. Si isch am 24. November 1992 gründet worde und isch de Hauptorganisator für de Aktiemaart i de Tschechische Republik. De Handel mit Aktie a de Prager Börse basiert uf enere Mitglidschaft, was bedütet, dass nur genehmigti Händler Zuegang zum Handelssystem händ.

Di öschtrichischi Erschti Bank isch am 1. Oktober 2002 s erste usländische notierte Unternähme ksi. Dur d Mitglidschaft vo Tschechie i de EU am 1. Mai 2004 isch d Prager Börse automatisch volls Mitglid vo de FESE worde.

D Prager Börse ghört sit em 9. Dezember 2008 mehrheitlich (92,4 %) zu de Wiener Börse bzw. de CEE Stock Exchange Group.

## Undernähme im PX Index
(Stand: Juli 2010)

## Weblink
* Prager Börse (nur tschechisch und englisch)

## Fuessnoote
Prager Hauptbahnhof

De **Prager Hauptbahnhof** (tschechisch: *Stanice Praha hlavní nádraží*) isch de wichtigsti Fernbahnhof z Prag und de grössti Personebahnhof vo Prag und Tschechie.

D Bahnhof isch 1871 eröffnet worde und ligt östlich vo de Prager Innestadt. De Architekt Josef Fanta hät in im Jugendstil baut.

## Verbindige
De Prager Hauptbahnhof isch en internazionale Vercherschnotepunkt för Zugsverbindige i alli umligende Länder und drüber use. Es git au Verbindige i di grössere Städt vo Tschechie, wie zum Bischbil Brünn/Brno, Budweis/České Budějovice, Karlsbad/Karlovy Vary, Olmütz/Olomouc, Ostrava, Pilsen/Plzeň und Ústí nad Labem. De Bahnhof hät Aaschluss anes dichts Netz vo regionale Streckene vo de Mittelböhmische Region und de Prager S-Bahn (Esko Prag).

## Weblink

* „Hinter Sherwood-Forest und unter der Stadtautobahn: Prager Hauptbahnhof wird aufpoliert“, Radio Praha, 24. Januar 2008
* „Hinter Sherwood-Forest und unter der Stadtautobahn: Gesichter des Prager Hauptbahnhofs“, Radio Praha, 7. Februar 2008
Flughafen Prag

De **Flughafe Prag** (, gem. tschechischem Luftfahrthandbuech *Praha/Ruzyně*) isch de internationali Verkehrsflughafe vo de tschechische Hauptstadt Prag und ligt bi Ruzyně im sächste Prager Stadtbezirk, 15 km vom Stadtzentrum entfernt. Er befindet sich im Besitz vom tschechische Staat.

D Flughafe isch 1937 zur Zit vo de Erste Tschechoslowakische Republik eröffnet worde. Er isch am 5. Oktober 2012 nach em Václav Havel benännt worde.

Im Johr 2008 sind uf em Flughafe Prag 12 630 557 Passagier abgfertiget und 178 628 Flugbewegige registriert worde.

## Weblinks

* Internetpräsenz des Flughafens (tschech./engl.)
* Prag Flughafen Info (dütsch)

## Fuessnoote
Karlsbrücke

D **Karlsbrugg** (tschechisch *Karlův most*) isch e im 14. Jahrhundert errichteti, historisch bedütsami Brugg über d Moldau z Prag, wo d Altstadt mit de Chlisite verbindet. Si isch di ältscht erhalte Brugg über de Fluss Moldau und eini vo de ältschte Steibrugge z Europa. D Brugg hät ihre hütige Name erscht im Jahr 1870 erhalte. Si gilt als Wahrzeiche vo de Stadt und ghört zue de nationale Kulturdenkmäler. Über d Brugg hät de Krönigsweg vo de böhmische König gfüert.

## Literatur
* Joseph Rudl: *[http://kramerius.mlp.cz/kramerius/handle/ABG001/10777 Die berühmte Prager Karls-Brücke und ihre Statuen, mit einem kurzen Anhange: Die Franzens-Ketten-Brücke].* Prag: Landau, 1846
* Václav František Veleba: *[http://kramerius.mlp.cz/kramerius/handle/ABG001/43861 Die berühmte Prager Brücke und ihre Statuen in 37 Kupfern dargestellt, mit Beschreibungen und Legenden].* Prag: Rudl, 1827
* Michael Flegl: *Prag*, Reiseführer Olympia, Olympia-Verlag, Prag, 1988, Reg.-Nr. 322 356 2
* Jakub Malina: *Karlsbrücke.* Eminent Verlag, Prag 2007; ISBN 978-80-7281-306-3.
* Charles Plicka, Emanuel Poche: Sieben Spaziergänge durch Prag. Prag: Orbis, 1966. S. 185, 188, 195, 229-245, 443, 462.

## Weblinks

* Webcam Richtig Chliisite
Prager Kleinseite

D **Prager Chlisite** (tschechisch: *Malá Strana*) mit em *Chlistädter Ring* (tschechisch: *Malostranské náměstí*) isch en Stadtteil vo de tschechische Hauptstadt Prag.

Vo 1257 bis 1784 isch d Prager Chlisite e rächtlich eigenständigi Stadt unterhalb vo de Prager Burg ksi, wo sech vo de Prager Altstadt dütlich underschide het. Nach zwei verheerende Bränd isch si zur Stadt vo de Riche und vom Adel worde. 

Im Staddteil stönd hüt prunkvolli Paläst und Kirche. Sehenswürdigkeite sind d Sankt Niklaus Chille, de Prager Bischofshof, s Sächsische Huus, d Sankt Thomas Chille, d Chille Sankt Maria unter de Chetti, d Chille vom Johannes em Töifer a de Bleichi, d ungermuur, d Sankt Laurentius Chille, d Chille Maria vom Sieg, s Palais Lobkowitz, s Palais Vrtba und der Vrtba-Garten, d Gärte vo de Prager Burg und de Ussischtsturm Petřín.

1991 hätt d Prager Chlisite 8411 Iwohner ka. Im Jahr 2001 sind dört 471 Wohnhüser gsi, mit 6809 Mänsche wo im Kwartier gläbt händ.

## Literatur
* Jaroslav Schaller:  *[https://reader.digitale-sammlungen.de/resolve/display/bsb10011973.html Beschreibung der königl. Haupt und Residenzstadt Prag sammt allen darinn befindlichen sehenswürdigen Merkwürdigkeiten.: Die Kleinseite, oder das III. Hauptviertel der Stadt Prag].* Prag: Geržabeck, 1795
* J. Čiháková, J. Dobrý: *Dendrochronologische Bearbeitung der Hölzer aus den archäologischen Untersuchungen des Prager Suburbiums.* In: Poláček, L. / Dvorská, J. (Hrsg.): *Probleme der mitteleuropäischen Dendrochronologie und naturwissenschaftliche Beiträge zur Talaue der March.* Internationale Tagungen Mikulčice 5. Brno 1999. S. 39–54.
* J. Čiháková, Z. Dragoun: *Nástin vývoje podhradí Pražského hradu do poloviny 13. století. (Abriss der Entwicklung des Suburbiums der Prager Burg bis zur Mitte des 13. Jahrhunderts.)* Archeologické Rozhledy 49, 1997, S. 56–64.
* J. Čihákova, J. Zavřel: *Das Itinerar Ibrahim Ibn Jakubs und die neuen archäologischen Entdeckungen auf der Kleinseite.* In: Charvát, P. / Prosecký, J. (Hrsg.): *Ibrahim ibn Ya’qub at-Turtushi. Christianaty, Islam and Judaism meet in East-Central Europe c. 800-1300 A.D.* Praha 1996. S. 65–71.
* Knaurs Kulturführer Tschechische Republik. München 1993, ISBN 3-426-26609-1
* Umělecké památky Prahy 3. Malá Strana. Praha 1999, ISBN 8020007717.

## Weblink

* Petřínská rozhledna
Josefov (Prag)

**Josefov** (dütsch *Josefstadt*) isch en Stadtteil vo Prag in Tschechie, wo im 13. Jahrhundert per Chönigserlass zum jüdische Viertel vo Prag bestimmt worde isch. Mit de Verleihig vo de Bürgerrächt a d Jude im Jahr 1848 sind viili Jude vo döt wegzoge und d Gebäude sind zerfalle. Um d Wändi zum 20. Jahrhundert sind viili Gebäude neu enstande.

## Wappee
S Wappe vom Viertel isch en gäle Davidstern uf rotem Grund. Hüt repräsentiert d Flagge s Prager Judetum.

## Geschicht
Zwüsche em 13. Jahrhundert und 1850 häts Viertel *Judenstadt*, *Židovské Město pražské* kaisse. Di jüdische Bewohner sind zum Wohne i dem abgrenzte Stadtteil zwunge worde. 1850 isch s Viertel in *Josefstadt* umbenannt worde. 

## Bevölkerig
1991 händ im Ortsteil 2354 Iwohner gläbt. Im Jahr 2001 isch Josefov us 66 Hüser bestande, wo nur no 1997 Mänsche din gläbt händ.

## Verkehr
Wichtigi Strasse vom Stadtteil sind d Pariser Strass (urspr. Niklasstrass), Breiti Gass (urspr. Josefstädtergass), Maiselgass (Maiselova ul.), Karpfegass (Kaprova ul.).

## Sehenswürdigkeite
* s Jüdische Museum (*Židovské muzeum*)
* de Alti Jüdisch Friidhof (Starý židovský hřbitov)
* di Jüdischi Zeremoniehalle (Obřadní síň)

## Litratur
* Ctibor Rybár: *Das Jüdische Prag. Glossen zur Geschichte und Kultur*, TV Spektrum/Akropolis Verlag, Prag 1991

## Weblink

* Jüdischs Museum in Prag (Židovské muzeum v Praze)
* Informatione vo de örtliche Jüdische Gmeind
Josefov

**Josefov** isch de Name vo verschidene Ort i de Tschechische Republik:
* Josefov (Sokolov), e Gmeind im Okres Sokolov
* Josefov (Hodonín), e Gmeind im Okres Hodonín
* Josefov (Prag), en Stadtteil vo Prag
* *Josefov (Jaroměř)*, en Stadtteil und e Festig bi Jaroměř
* *Josefov (Rožná)*, en Ortsteil vo Rožná, Okres Žďár nad Sázavou
* *Josefov (Habrůvka)*, e Sidlig i de Gmeind Habrůvka, Okres Blansko

**Lueg au:**
* Yusupov
* Josefsdorf
* Josephsdorf
Tomáš Hudeček

**Tomáš Hudeček**, (* 10. Mai 1979 z Olmütz) isch en tschechische Politiker vo de Partei TOP 09. Er isch sit dem 20. Juni 2013 Oberbürgermeischter vo de Hauptstadt Prag.

De Hudeček isch i sinere Geburtstadt Olmütz i de damalige Tschechoslowakei ufgwachse. Er hät döt a de Universität Mathematik und Geografii studiert. Sini politischi Karriere hät 2009 agfange wo er de neu gründete Partei *TOP 09* biträte isch. Am 20. Juni 2013 isch er mit 36 vo 43 abgäbene Stimme offiziell zum neue "Primátor" vo Prag gwählt worde.

## Weblink

* 

## Fuessnoote
Grüne

**GRÜNE** isch di offizielli Churzform för:
* Die Grünen – Die Grüne Alternative, e Partei z Öschtrych

**Grüne** chan folgendes bedüte:
* verschideni Parteie, wo e grüeni (mit ere ökologische Uusrichtig) Politik betriibed, lueg Liste grüner Parteien
** Grüne Partei der Schweiz, e Partei i de Schwiz
** Bündnis 90/Die Grünen, e Partei z Dütschland
** Verdi Grüne Vërc, e Südtiroler Partei
* Grüne, e Partei im Bürgerchrieg z Russland, lueg Russischer Bürgerkrieg

* *Grüne (Radevormwald)*, en Ort z Radevormwald, Nordrhy-Westfale, Dütschland
* *Grüne (Iserlohn)*, en Ortsteil vo Iserlohn, Sauerland, Nordrhy-Westfale, Dütschland
* *Grüne (Remscheid)*, e Ortslag z Remscheid, Nordrhy-Westfale, Dütschland

* *Grüne (Oester)*, en Näbefluss vo de Oester im Sauerland, Nordrhy-Westfale, Dütschland

**Grüne** isch de Familiename vo folgende Person:
* Hardy Grüne (* 1962), dütsche Autor 

**Lueg au:** 
* Grün (Begriffsklärung)
* Grüner
* Grüne Politik
* In der Grüne
* Grünliberale Partei, e Partei i de Schwiz
Matthäus Merian

**Matthäus Merian** haissed folgendi Persone:
* Matthäus Merian der Ältere (1593–1650), e Basler Chupferstächer und Verleger
* Matthäus Merian der Jüngere (1621–1687), Sohn vom Matthäus Merian em Eltere, Mooler und Chupferstächer
Elsass-Freunde Basel

„**Elsass-Freunde Basel**“ ìsch a Kültürverein ìwer em Thema vu dr Frìndschàft vu dr Schwitz mìt em Elsàss. Si Sìtz befìndet sìch z'Bàsel.

## Gschìcht
S Verein ìsch ànna 1985 grìnda worra, fer s Elsassischa Ecomusée, wo gliichzittig grìnda worra ìsch, z'unterstìtza. Da Zammahàng vum Verein mìt em Ecomusée kààt ma ìm Logo vum Verein sah.

Dr erschta Präsidant ìsch dr Dr. Max Gschwend gsìì, wo aui a wìchtiga Rolla ìm Ecomusée vu Ballenberg, ìm Kànton Barn, gspìelt hàt.

Bi da Grìnder fìndet ma noch: dr Bàsler Journalischt Jürg Lienhard, dr Bàsler Gymnasiallehrer Georges Bienz un dr Frànzoos André-Paul Weber.

Mìt dr Zitt sìn d „Elsass-Freunde Basel“ nìmm so ang mìt em Elsassischa Ecomusée verbunda blìewa, ìhr Ìntrassa geht jetz um s gànza Elsàss, un sogàr aui um s Bàdischa un Nordwestschwitz.

## Àktivitäta
Sina Mìtglìeder orgànisiara regelmaßig Üsflug ìns Elsàss - un ìn d Noochberschàft - fer do d Bevälkerung, Làndschàft un Kültür besser z'lehra kenna. Viar Mol ìm Johr wìrd a Heftla (uf Hochditsch) veräffentligt: d „Elsass-Gazette“.

D àlemànnischa Sproch, wo Elsassisch un Baaseldütsch verbìndet, wìrd nìt vergassa: as gìtt zum Beispiel Mìtglìeder vu da „Elsass-Freunde Basel“ wo aui ìm elsassischa Kültürverein „AGATE“ (fer d Unterstìtzung vu dr Orthal-Schrìftàrt) gheera. Dia zwei Vereiner han àls gmeinsàm Projakt a àlemànnischer Dìchterwaj, ìn dr Gegend vu Bàsel, Hiniga un Wiil àm Rhii.

Zitter 2007 ìsch dr Dr. Robert Heuss dr Präsidant vum Verein. Wial dr Verein trinàtionàl ìsch, hàt'r aui drèi Vizepräsidanta: einer üs em Elsàss, einer üs em Bàdischa un einer üs Bàsel.

D elsassischa Üszeichnung „Grand Bretzel d’Or“ („Groß Guldbratzala“) vu 2014 kummt àn da „Elsass-Freunde Basel“.

## Literatur
Hans-Jörg Renk: *Der Kulturverein Elsass-Freunde Basel.* In Alemannisch dunkt üs guet 1/2017, S. 26.

## Externa Links
* Offiziell Websitt vum Verein „Elsass-Freunde Basel“ (de)

## Referanz
Botafogo Futebol Clube (João Pessoa)

**Botafogo Futebol Clube** isch ä Fuesballverein in da brasilianischa Stadt João Pessoa.

## Erfolg
* **Staatsmeischter vo Paraíba (27)**
** 1936, 1937, 1938, 1944, 1945, 1947, 1948, 1949, 1953, 1954, 1955, 1957, 1968, 1969, 1970, 1975, 1976, 1977, 1978, 1984, 1986, 1988, 1998, 1999, 2003, 2013, 2014

## Weblink
* Botafogo' Offizielli Websyte
Kohlenbunker

Èn **Kollèbunker** isch èn Lagerraum für Kollè in Chraftwärch, Baanbetrièbswärch odder Hüüser. In vill Fäll handlet s sich dõby eifach um è gmuèrti unterirdischi Gruèb, z. B. unterhalb vo dè Chuchi von èm nit unterkellertè Woanhuus, wo durch è Falldürè vom Chuchihèrd zuègänglich isch. Èn Kellerraum, i dèmm Kollè für dè Bedarf im Huus glagerèt worrè sin, wörd als **Koölèkeller** bezeichnèt.

Als Kollèbunker sin i dè Zit vo dè Dampfschifffaart Schiffsrüüm bezeichnè worrèt, wo zum Deil in glycher Höchi, zum Deil au höcher als d Kesselrüüm glägè sin. 

Hochbunker nènnt mò hüt meischtens 'Kollèsilo'; sit èm Zweitè Wältchrièg voschtòt mò unter Hochbunker meischtens obberirdischi Luftschutzbunker. 

Größeri, im Freiè lagerndi Kollèhuufè heißèd Kollèhaaldè. 

## Weblinggs
* VGB-Merkblatt Kollèbunker, Blaanig, Gschtaltig, Uusrüschtung un Betrièb

## Einzelnõchwys
Deckungssignal

S **Deckigssignaal** (Abkürzig: *Dksig*) isch è Ysebaasignaal un ghört zu dè Hauptsignaal. S stòt vor Gfòòrèschtellè im Gleis, z.&nbsp;B. vor beweglichè Bruggè in Haffègebièt, als Zugdeckigssignaal a Baanschteig odder au vor höchèglychè Baanschteigzuègäng, bi dennè d Faargäscht zum Y- un Uusschtygè s Gleis übberquerè müèn. S Deckigssignaal isch ènèrè Deckigsschtell zuègordnet. Wenn d Deckigsschtell d Uffgabè von èrè Blockschtell wòòrnimmt, isch s Deckigssignaal zglych Blocksignaal. 

Vor beweglichè Bruggènè odder im Fäärbetrièb wörd au s Schutzsignaal *Sh 2* als Deckigssignaal in èrè klappbarè Version vowendet.

## Galery

Datei:Lichtsignale Main-Weser-Bahn Berkersheim.jpg|Blocksignaal (H/V un neuers Ks), wo dè Baanübbergang deckèd, dè sich aaschlièßè duèt
Datei:Deckungssignal-stralsund.jpg|Deckigssignaal von èrè Klappbrugg
Datei:Clp 20140328 1016 Bf Nürnberg Hbf Zugdeckungssignale.jpg|Zugdeckungssignale für beidseitige Zugeinfahrten in Nürnberg Hbf
Aimé de Palézieux

Dr **Pierre Aimé Dolben de Palézieux** (gnännt **Emme**, * 1946 z Basel; † 2014 z Waldshuet) isch e bekannt Fryburger un Waldshueter Orginaal gsii.

Dr Aimé de Palézieux isch us ere adlige Familie gstammt, wu urspringli us dr Nechi vu Gämf chuu isch. Syni Eltere Vido de Palézieux (1900–1992) un Gerda geb. Sturm (1916–1976) hän z Waldshuet in dr Löiegass e chemischi Rainigung bedriibe. Si hän drei Sihn un ai Dochter ghaa. Em Aimé sy Schweschter Gabrielle het dr Elmar Elsner von der Malsburg ghyrote un läbt mit sällem uf em Wasserschloss Elmarshausen. Sy Brueder Christoph schafft as Psychotherapeut z Züri, dr jinger Brueder Nikolaus (*&nbsp;1950 z Züri) isch Musikwisseschaftler un läbt as Freie Autor un Ibersetzer z Hamburg.

In dr Schuel isch dr Aimé sibe Mol hocke blibe, derno het er z Basel e Mechanikerlehr gmacht. In dr 1970er Johr isch er dur Indie un derno dur Dytschland graist. Lyt, wu ne gchännt hän, maine, er sei doderdur us dr Bahn gworfe wore. Vu 1978 bis Ändi 1990er Johr het er z Fryburg gläbt un isch dert bekannt woren as Obdachlose mit eme lange Bart un eme griene Lodemantel, wu am Brunnen am Martinsdor gstanden isch un d Lyt um Gäld aagschwätzt het (*«Könnt Ihr mir Geld geben? Bitteschön!»*). Sy richtige Name het z Fryburg chuum eber gchännt, in dr Stadt isch er bekannt gsii unter dr Näme *Nikolaus*, *Graf* oder *Catweazle*. Vor allem wel er als lut philososchischi Lääbeswyshaite vu sich gee het (*«Ihr Studenten!! Studiert doch das richtige Leben!!»*), het s z Fryburg ghaiße, är sei en ehmolige Philosophiprofässor oder au ne Millionenerb.

Um 1999 isch er wider retuur gange uf Waldshuet un het dert en aigene Kurierdienscht ufgmacht.

Anne 2014 isch dr de Palézieux im Alter vu 68 Johr gstorbe. Är het e Suhn ghaa.

## Weblink
* Der Bettler im Lodenmantel ist wieder aufgetaucht. Badische Zeitung, 17. Juli 2009
* Der adlige Bettler mit dem Rauschebart ist tot. Badische Zeitung, 14. Oktober 2014
* Dodesaazaig (Südkurier)
Blocksignal

È **Bloggsignaal** (Abkürzig: *Bksig*) isch è Ysèbaasignaal un ghört zu dè Hauptsignaal. Es begränzt èn Zugfolgeabschnitt vo dè freiè Streggi. In èm Zugfolgeabschnitt darf sich jewyls nu ein Zug befindè, wa uff Hauptbaanè un dè meischtè Nebbèbaanè durch dè Streggèblogg gwôôrleischtet isch. Dè Streggèblogg haaltet s Bloggsignaal solang unter Voschluss vo dè nägschstè Zugfolgeschtell (Bloggschtell odder Baanhof), bis dè dèzwûschè ligende Zugfolgeabschnitt vom Zug grummt isch, wo nèn zletscht befaarè hèt. Signaal a Abzwygschtellè un Übberleitschtellè vo dè freiè Streggi wörred ebbèfalls als Bloggsignaal benamst.

È Bloggsignaal an èrè Ysèbaaschtreggi mit sèlbschttätigèm Streggèblogg heißt **Selbschttätigs Bloggsignaal** (Sbk). Es wechslèt durch Zugywûrkung in Vobindig mit dè Fungtionè von èrè Streggègleisfreimeldeaalaag sèlbschttätig sy Signaalbild.
Einstellung (Psychologie)

**Istöuig** (dütsch *Einstellung*, i dr meischt änglische Fachliteratur *attitude*) bezeichnet i der Psychologi d Bereitschaft (Präposition), wo us Erfahrig gwonne isch, vome Individuum, ire bestemmte Wiis uf en Person, en soziali Groppe, es Objekt, en Situazion oder en Vorstellig wärtend z agiere, was sech met kognitive (Ahnahm ond Öberzgige), affektive (Gfüel ond Emotione) und behaviorale (Verhaltenswise) Beriche erchläre cha.
Bispel för en Istellig sind Vorurteil, Sympathie ond Antipathie oder de Säubschtwärt. Istöuige hent d Funktion, Objekt izschätze oder dorch Identifikation ond Distanzierig, individuelli soziali Apassige z erreiche.

D Istöuigsforschig erchlärt Zämehäng vo Istöuig, Verhalte ond Handle. Si frogt vor allem denoh, onter welere Bedengig Istöuige zostand chöme, wie durhaft die send ond onter welere Bedengig si gänderet wärde.

## Literatur
*E. Aronson, T. D. Wilson, R. M. Akert: *Sozialpsychologie*. Pearson Studium. 6. Auflage 2008. ISBN 978-3-8273-7359-5, Kapitel 7, S. 192-227
*Bohner, G. *Einstellungen*, in: Stroebe W. (Hrsg.) (1996): Sozialpsychologie, Springer-Verlag, Berlin
*Frey, D. , Stahlberg, D. und Gollwitzer, P. M.: *Einstellungen und Verhalten: [https://web.archive.org/web/20100328133400/http://www.psychonomie.de/sozialpsychologie/uebhand.htm Die Theorie des überlegten Handelns und die Theorie des geplanten Verhaltens*], in Frey, D. und Irle, M. (Hrsg.) (1993): Theorien der Sozialpsychologie, Bd. 1: Kognitive Theorien, Hans Huber Verlag, Bern
*Görgen, Frank (2005): *Kommunikationspsychologie in der Wirtschaftspraxis*, Oldenbourg, München 
*Stroebe, W. und Jonas, K: *Grundsätze des Einstellungserwerbs und Strategien der Einstellungsänderung*, in: Stroebe, W. (Hrsg.) (1996): Sozialpsychologie, Springer Verlag, Berlin, S. 253-289
*psychonomics.de: ''SEMANTISCHES DIFFERENZIAL''
*The brain gain network: ''Einstellung - Ein theoretischer Überblick'', 29. April 2009
*''The Fate of an Honest Intellectual'', us: *Understanding Power* (engl.), The New Press, 2002, pp. 244-248.
*''Carl Gustav Jung der getriebene Visionär'' vo Els Nannen. s. S. 223 "Jungs Methode des politischen Einstellungswandels" (PDF-Datei; 1,7 MB)

## Weblink
* Implizite Assoziationstescht
Suppe

**Soppe** wird en warmi, flössigi oder dönnbreiigi Spiis gnennt, wo us Wasser, Melch, Chäs, Gmües, Obscht, Fleisch, Fleischextrakt, Fesch, Fett, Gwörz, Chochsalz, Zocker, Getreideprodukt ond/oder wittere Zuetate härgstellt werd. Soppe werd meischt als Vorspiis serviert. Chan au en Hauptmahlzit oder als Nachspies abotte wärde. Es werd zwösche klare ond bondene Soppe onterschede.

## Literatur
* Arlette Sirot: *Der Suppengourmet. Kulinarische Entdeckungen rund um die Suppe.* Collection Rolf Heyne, München 2002, ISBN 3-89910-145-6 

## Weblink
Rheinwald (Begriffsklärung)

**Rheinwald** chan folgendes bedüte:
* Rheinwald, de obersti Abschnitt vom Hinderrhytal im Kanton Graubünde, Schwiz
* Kreis Rheinwald, en ehmolige Chreis (e politischi Einheit) im Kanton Graubünde, Schwiz
* Rheinwald GR, e politeschi Gmaind, wo uf de 1. Jänner 2019 im Schwizer Rhywald per Fusion entstanden isch

* Rheinwaldhorn, en Bärg im Gränzgebiet vo de Kantön Graubünde und Tessin, Schwiz

* Rhinwàld oder Auenwälder am Oberrhein, d Wälder, wo beedsyts am obere Oberrhy im Elsass und Bade-Würtebärg bestönd

**Rheinwald** isch de Familiename vo folgende Persone:
* Carl Friedrich Rheinwald (1802–1876), en dütsche Jurist und Politiker
* Georg Friedrich Heinrich Rheinwald (1802–1849), en dütsche Theolog und Cherchehistoriker
* Hans Rheinwald (1903–1968), en dütsche Agrarwüsseschaftler
* Henri Rheinwald (1884–1968), en Schwizer Radrännfahrer
* Johann Ludwig Rheinwald (?–1811), en dütsche Historiker und bayrische Beamte

**Lueg au:**
* Reinwald
* Reinswald
* Reinswalde
Ebola

**Ebola** bezäichnet:
* in dr Umgangssprooch s Ebolafieber
* in dr Umgangssprooch dr Ebolawiirus
* dr Fluss Ebola in dr Demokratische Republik Kongo
* *Ebola*, e Kompiuterbrogramm zum d Büecher vom Projekt Gutenberg-DE ins EPUB-Format umzwandle
Flora

**Flora** nennt mer d Gsammtheit vo der Pflanzewält. Als Flora chan au d Vilfalt vo Pflanze imene bestimmte Gebiet oder inere bestimmte Region bezeichnet wärde und e Verzeichnis, wo d Pflanzewält imene bestimmte Gebiet ufglischtet wird.

De Begreff leitet sech vom latinische Name *Flora,* de römische Göttin vo de Blueme und vo de Jugend, ab. De Pflanzewält stoht d Wält vo de Tier oder d Fauna gegenüber, benennt noch de römische Göttin *Bona Dea*, wo au *Fauna* gheisst.

## Weblink

*  vom Otto Wilhelm Thomé (1885–1905)
* Flora vo Dütschland vom Michael Hassler und em Bernd Schmitt
* FloraWeb: Date und Informatione zue Wildpflanze und zur Vegetation vo Dütschland
* Gesellschaft zur Erforschung der Flora Deutschlands e.&nbsp;V.
Calanca

**Calanca** isch a politaschi Gmaind im Schwizer Kanton Graubünde.

## Geografii
D Gmaind Calanca liggd im mittlara Tail vom Calancatal, ama Sitatal vom Misox. Si ghöört politisch zur Region Moesa und hät früener mit vier andara Gmainda vom gliicha Tal de Krais Calanca pildet. D Gmaind bestoot us da Frakziona (Dörfer) Arvigo, Bodio, Braggio, Cauco, Landarenca und Selma.

## Gschicht
Die Gmaind isch uf de 1. Januar 2015 gründet worde und us de bishäriga politischa Gmainda Arvigo, Braggio, Cauco und Selma zämmagsetzt. Ursprünglich isch d Idee gsi, dass alli acht Gmainda vom Calancatal tüand fusioniera. Vier davo händ schlussendlich bim nötiga Verfahra mitgmacht. Am 11. Juli 2014 händ alli Gmaindsversammliga vo da vier beträffenda Gmainda em Fusionsvertrag zuegstumma.

## Literatur
* Erwin Poeschel: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Graubünden, Band VI: Die italienischbündnerischen Talschaften Puschlav, Misox und Calanca.* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 17). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1945, ISBN 978-3-906131-55-9.

## Weblink

* Comune di Calanca di offizielli Webstite vo da Gmaind (italienischi Sprooch)
* 
* 
* 
* 
* 

## Fuessnoote
Gebirge (Begriffsklärung)

**Gebirge** chan folgende bedüte:
* Gebirge, i de Geographii es i sich zämehängends Relief vo de Erdoberflächi, wo sich vo de flachere Umgebig abhebt
** Himalaya, Alpe, Jura, Faltejura, Tafeljura, Balkangebirge, Pyrenäe, Troodos-Gebirge, Ural, Krimgebirge, Anden usw.
** Liste vu dr Berg und Gebirg uf em Mo vu dr Erde
* Gebirge (Bergbau), im Bergbau wärded allgemein d Muettergsteisschichte so bezaichnet
* Gebirgsland, e gebirgigi geographischi Region
* Gebirgszug oder Gebirgschetti, im allgemeine Sprochgebruuch e Gruppe vo Bärge

**Gebirge** als Ortsnäme:
* *Gebirge (Beiersdorf)*, en Ortstail vo de Gmaind Beiersdorf im Landchrais Görlitz, Sachse, Dütschland
* *Gebirge (Marienberg)*, en Stadttail vo Marienberg im Erzgebirgschreis, Sachse
Universidade Fundação Mineira de Educação e Cultura

D **Universidade Fundação Mineira de Educação e Cultura** (*Universitet vu FUMEC*, churz *FUMEC*) isch e privati Universitet z Belo Horizonte, Minas Gerais, Brasilie. Si isch 1965 grindet wore. 

D FUMEC bietet Kurs un Uusbildigsprogramm uf verschidene Ebene vu dr sekundäre un tertiäre Bildig.

## Weblink
* Websyte vu dr FUMEC
Kamešnica

**Kamešnica** chann folgendes bedüte:
* Kamešnica (Gebirge), es Gebirge im Grenzgebiet vo Bosnie und Herzegowina und Kroatie (de högst Gipfel isch de Konj)
* Kamešnica (Fluss), en Fluss z Kroatie
* Kamešnica (Kalnik), es Dorf i de Gmaind Kalnik, Kroatie
* Kamešnica (Sjenica), es Dorf i de Gmaind Sjenica, Serbie
Juraj Dobrila Universitet Pula

D **Juraj Dobrila Universitet Pula** (kroatisch *Sveučilište Jurja Dobrile u Puli*, ), isch e staatligi Universitet z Pula, Kroatie. D Hochschuel isch 2006 grindet worde. 

## Fachabteilige
D Juraj Dobrila Universitet Pula glideret si in insgsamt 5 Abdailige:
* Abdailig fir Gaischteswisseshafte
* Abdailig fir Musik
* Abdailig fir italienischi Sproch
* Abdailig fir Wirtschaft un Turismus
* Abdailig fir Erziehigswisseschafte

## Rektore
# Marčelo Dujanić (2006–2009)
# Robert Matijašić (2009–2013)
# Alfio Barbieri (sit 2013)

## Fueßnoote


## Weblink
* Offiziälli Syte
ISO 3166-2:BA

## Ersti Ebeni

## Kantonsebeni (nur för d Föderation Bosnie und Herzegowina)

Alli Kantön sind en Teil vo de Föderation Bosnie und Herzegowina.

## Lueg au
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
Neue Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche

Die evangelischi **Neue Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche** (oder au nur: *Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche*) staht näbe de ''alte'' Chille uf em Breitscheidplatz zwüsche em Churfüstedamm, de Tauentzinstrass und de Budapester Strass im Berliner Ortsteil Charlottenburg. 

Die neui Chille wird vo de Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Chillegmeind für Gottesdienst und Verastaltige gnuzt. De Neubau isch vo 1959 bis 1961 nach de Plän vom Egon Eiermann baut worde.

## Weblink

* Website vo de Kaiser-Wilhelm-Gedächtnischille
Calancatal

S **Calancatal** () isch s grösti Sytetal vom Misox.

## Geografii
S Calancatal lit im Südwesta vom Kanton Graubünda, isch öpa 27 km lang und wird vo da Calancasca durflossa. Zur Zyt (2015) gits füf Gmainda, wo im Krais Calanca (Circolo di Calanca) zämmagschlossa sind. Dä Chrais ghört zämma mit de Krais Mesocco und Roveredo zum Bezirk Moësa.

## Bevölkerig
D Dörfer vom Calancatal sind mit Arvigo (Gmaind Calanca) als Hauptort i füf politischi Gmainda zämmagfasst (d Raiafolg vo Süda noch Norda, asoo taliiwärts):
* Castaneda
* Sta. Maria
* Buseno inkl. Frakzion Molina und Ciova
* Calanca, fusioniert 2015 mit:
** Arvigo inkl. Landarenca (Fusion 1980)
** Braggio
** Selma
** Cauco inkl. Bodio
* Rossa inkl. Sta. Domenica und Augio (Fusion 1982)

S Calancatal hät sit 1733 a abnehmendi Bevölkerig. Damals händ 2900 Iiwohner im Tal gläbt. 1773 sind s 2246 gsii; 1850 → 1595; 1950 → 1287; 1990 → 740; 2000 → 809; 2010 → 796. Aastrengiga, wo d Entvölkerig stoppa söttend, händ i da letschta Johr zun ara Stabilisierig gfüart.

## Sproch
S Calancatal isch wie s Misox, s Puschlav, s Bergell und s Dorf Bivio am Julierpass, en Tail vo da italienischsprochiga Gebiet vo Graubünda und ghört zur italienische Schwiz. De Dialäkt, wo do gredt werd, isch Alpelombardisch und ghört zu de lombardische Sproch.

## Literatur
* Silvia Fantacci, Ueli Hintermeister: *Val Calanca. 21 Wanderungen in einem ursprünglichen Südalpental.* Rotpunktverlag, Zürich 2009, ISBN 978-3-85869-238-2.
* Oliver Gemperle: *Calanca. Verlassene Orte in einem Alpental.* Benteli Verlag, Bern 2010, ISBN 978-3-7165-1639-3.
* René Seiffert: *Zur Geomorphologie des Calancatales* Reihe: Basler Beiträge zur Geographie und Ethnologie (Band 1), Basel 1960.

## Weblink

* 
* Sentiero Alpino Calanca (sentiero-calanca.ch)
* d Arbaitsgmainschaft Val Calanca uf calanca.org
* s Calancatal uf myswitzerland.com
* d Website vo da ''Pfadfinderinnenstiftung Calancatal'' uf calancatal.ch
Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Kirchengemeinde

D evangelischi **Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Kirchegmeind** isch die offizielli christlichi Gmeind vo de Neue Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche z Berlin. Si zählt rund 3000 Mitglider (Stand 2025). Die beide Pfarrerinne vo de Gmeind sind d Kathrin Oxen und d Dr. Sarah-Magdalena Kingreen (Stand 2025).

## Gottesdienst und Adachte
* Sunntig und Fiirtig, 10&nbsp;Uhr: Abigmahlsgottesdienst, 18&nbsp;Uhr: Gottesdienst
* Adachte i de Wuche: Mäntig bis Fritig 13&nbsp;Uhr bzw. 13:15&nbsp;Uhr, Dunnstig 18&nbsp;Uhr i de Chille, Fritig 13&nbsp;Uhr s Coventry-Versöhnigsgebät i de Gedenkhalle
* Samstig, 18&nbsp;Uhr: Bach-Kantate-Gottesdienst oder Orgelväschper

## Bekannti Gmeindsmitgliider
* Gerhard Jacobi (1891–1971), spöter Bischof vo Oldenburg
* Paul Conrad (1865–1927), 1. Pfarrer, spöter Oberdomprediger
* Fritz Heitmann (1891–1953), Organist und Chorleiter
* Elisabeth Schmitz (1893–1977), Mitgliid vom Kirchevorstand 1933–1943 (?), Widerstandskämpferi gäge de Nationalsozialismus
* Friedrich von Kekulé (1930–2009), Träger vom Bundesverdienstchrüz und Stiftigsvorsitzende vo de Fründ vo de Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Kirche

## Weblink
* Website vo de Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Kirche (Kirchegmeind)

## Einzelnachwiis
Thamyris

De **Thamyris** ( oder Θαμύρας, *Thamýras*) isch i de griechische Mythologii e thrakische Sänger und Kitharoid gsii. 

De Thamyris, Soo vom Philammon, isch ann vo de erste groosse Sänger gsii. Er het sich under anderem in Hyakinthos verliebt und söll noch de Bibliotheke vom Apollodor so de ersti Maa gsi sii, wo en andere Maa gliebt heb:
:„Kleio aber verliebte sich in Pieros, den Sohn des Magnes, … kam mit ihm zusammen und gebar von ihm den Knaben Hyakinthos, zu dem Thamyris, der Sohn des Philammon und der Nymphe Argiope, Liebe fasst, als erster damit beginnend Männer zu lieben.“ (Apollodor, Bibliotheke 1.16f.)

Er isch vo de Stadt Oichalia uf Messenie choo und het bi de Stadt Dorion di Dorischi Wiis erfunde und sini Musig vollendet. Er hett sich grüemt, e schönneri Stimm as d Muuse haa und het si zomene Wettsinge uufgforderet. Wen er gwüni, so wöl er sich mit ene veraine, verlüüri er, so taared si em ewegg nee was si möchtet. Er het verloore und d Muuse hend em s Augeliecht und d Singchunst eweggnoo. Noch de Niiderlaag het er am Fluss Balyra, wo i de Nööchi vo Dorion flüüsst, sini Kithara wegrüert.

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
*
Pylos

**Pylos** (, Pýlos, noigriechisch: Pílos; ) isch de Name vo merere antike Ortschafte uf de Peloponnes und vonere moderne Chliistadt z Messenie. I de mykenische Zitt hets no e Pulos Lauranthia ggee und e Matorpulos, wa "Muetterpylos" haisst.

Noch de homerische Saage het de Neleus und sii Soo, de Nestor z Pylos gherrscht. Aber scho i de Antiki isches umstritte gsii, weles Pylos dodemit gmaint gsii isch. 

Drum het de Strabo e Versli uufgschribe:
:Ἔστι Πύλος πρὸ Πύλοιο · Πύλος γε μέν ἔστι καὶ ἄλλος. Strabo, p.399

Da haisst: "Pylos litt vor Pylos, jo und s gitt no en anders Pylos.«

## Name
De Name (; myken. Pulos) ghört vermuetli zu .

## Uflistig vo de Orte
Do chasch nochelese:
* Ano Englianos, de mykenischi Palast wo dozmol ais fo de mächtigste Machtzentre gsii isch
* Pylos (Messenien), s antiki Pylos a de Bucht vo Navarino
* Pilos, de moderni Ort südlich vo de Bucht vo Navarino
* Kakovatos, de mykenischi Palast z Triphylie
* Pylos (Elis), die antiki Stadt im Land Elis

## Bilderbuech

File:Pylos_mit_Sfaktiria.JPG| s moderni Pílos im Süüde vo de Bucht vo Navarino
File:Palaiokastro and Nestors Cave.jpg|s Kap Koryphasion, de Ort vom hellenischtische und römerzittliche Pylos im Noorde vo de Bucht vo Navarino
File:Nestor palace OLC.jpg|de mykenischi Palsat bi Ano Englianos
Ano Englianos

**Ano Englianos** isch en Ort z Messenie, wo vom Archäolog Blegen e mykensiche Palast usgrabe woren isch. De Palast werd hüüffig - aber falsch - as "Nestorpalast" bizaichnet. De Ort vom Palast het i de mykenische Zitt Pulos ghaisse und isch s Zentrum vomene grössere Riich gsii, wo öppe de Umfang vom antike Messenie ghaa het.

## Laag
De mykenischi Palast isch ufeme Gupf baut wore mitere wiite Uussicht. De Palast isch guet zee Kilometer vo de Bucht Navarino ewegg. Underhalb vom Hügel isch die mykenischi Understadt gsii.

## Gschicht

De Hügel isch sittem spoote Früehelladikum bsidlet und isch denn im 16.&nbsp;Jh.v.&nbsp;Chr. bifestigt wore. Um 1400 v.&nbsp;Chr. sind d Muure abgrisse wore und de Hügel het mer planiert zomene Plateau vo rund 150 Are. Uf dem isch de älteri Palast baut wore (SH&nbsp;IIIA). Um 1300 v.&nbsp;Chr. isch de abebrennt und nebete Brandruine isch de jüngeri Palast uufbaut woore (SH&nbsp;IIIB). Churz noch 1200 v.&nbsp;Chr. isch de Palast gwaltsam zerstört wore. De Ort isch nochene verloo wore und nüme bsidlet woore.
Pylos (Messenien)

**Pylos** () isch en antike Ort z Messenie gsii und isch nördlich vo e Bucht vo Navarino glege. De Ort litt bim staile Kap Koryphasion (Κορυφάσιον »Nolle«). D Stadt Pylos isch erst noch de Noigründig vom Messenische Staat im 4. Jh.v.&nbsp;Chr gründet wore.

## Laag
S Kap Koryphasion litt nördlich vo de Bucht vo Navarino, parallel zu de Chüste. Im Süüde raagts stail usem Meer, im Norde isches echli flächer. Am Nordabhang isch e Hööli. Nördlich do devo isch e chliini rundi Bucht, wo i de Antiki Bouphras, hütt aber Voidokilia ("Chuebuuch") haisst.

## Gschicht
I de Hööli ufem Kap Koryphasion hend scho i de Jungstaizitt Mensche glebt. I de Bronzezitt isch d Bucht vo Navarino zomene wichtige Hafe woore und a de Bucht Voidokilia sind denn zwai Chuppelgräber baut wore, e Zaiche, as de Ort strategisch wichtig gsii isch. Noch de Zerstörig vom mykenische Palast z Ano Englianos isch am Südfuees vom Kap Koryphasion e chliine Hafenort entstande.

I de Messenische Chrieg isch s Kap an vo de letschtere Rückzug vo de Messenier gsii, bivoor si vo de Spartaner underjocht oder vertribe woore sind. Drufabe isch s Land veröödet.

Im Summer 425 v.&nbsp;Chr. hett de Athener Demosthenes druf hiigwise, as s Kap Koryphasion wunderbar gaignet sai, för e Festig. I nume sechs Taag hend d Athener s Kap bifestigt. D Spartaner hend drufabe wöle d Athener vertriibe, aber noch 72 Tääg hend s müese uufgee. D Athener hend de Ort Pylos gnennt. Zwai Joor spööter hend d Spartaner und d Atheener e Fride gschlosse und bschlosse, as d Athener ufem Kap bliib tööred, und zwoor ghöri ene s Land am Koryphasion zwöschet de Bucht Bouphras und em Berg Tomeus. De Vertrag isch nocheme Joor gänderet woore, nämli as d Athener abzüchet, was aber nöd gmacht hend. 410 v.&nbsp;Chr. hends d Spartaner aber gschafft, d Athener z verjage und s Kap Koryphasion iznee.

Noch de Gründig vom Messenische Staat ane 369 v. Chr. isch bim Kap Koryphasion di noi Stadt Pylos entstande. Im 2.&nbsp;Jh.n.&nbsp;Chr. het de lydischi Schirftsteller Pausanias Periegetes die Stadt bsuecht und gfunde, as da d Stadt vom sagehafte Nestor sai, wo nochem Homer sind Palast z Pylos gha het. Allerdings hend sich die antike Gleerte gstritte, weles Pylos gmaint sai, dos dozmol drai Pylos ggee het, ais z Messenie, ais z Triphylie und ais z Elis. Di Iihaimische hend em Pausanias i de Stadt s Huus vom Nestor zaiget, wo au e Bild vom König gmoolet gsii isch. Au sis Graab het er gsie, im Norde vo de Stadt hend s em s Graab vom Thrasymedes zaigt, de Soo vom Nestor wo z Troia umchoo isch. Natüürli chönnt die Plätz nöd wörkli a dene unhistorische Helde zuegschribe were.

Im 6. Jh. n.&nbsp;Chr. sind d Aware i d Peloponnes iigfale und hend sich am Kap Koryphasion niderloo. Drum werd d Bucht hütt no Navarino gnennt.

## Weblink
Präfektur Messenien

**Messenie** () isch e Region in Griecheland. In dr Antike isch si e blüjende Staat im Südweste vom Peloponnes gsi. Messenie isch vor allem wägen em Nestor bekannt, wo dr müthischi Köönig vo Pylos gsi isch. In dr Antike isch Messene d Hauptstadt gsi; hüte isch d Haafestadt Kalamata s Zentrum vom Gebiet. Messenie isch au hüte für griechischi Verheltniss e wasserriichi und gliichzitig warmi und fruchtbari Region, wo Obst und Gmües abaut wärde, au für en Export.

Noch dr Gründig vom modärne Griecheland isch Messenie vo 1833 aa e Prefektur (gr. *nomos* νομός) vom Land gsi. Mit dr Griechische Verwaltigsreform 2010 si iiri Kompetänze an d Gmäinde und an d Region Peloponnes übergange und s Gebiet isch zum **Regionalbezirk Messenie** worde. Dä het aber käi politischi Bedütig usser für d Sitz, won er im Regionalroot het.

## Lueg au
* Messenie: die historischi Landschaft

## Einzelnachweise
Paul von Hindenburg

De **Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg** (* 2. Oktober 1847 z Posen; † 2. August 1934 uf Gut Neudeck, Ostpreusse) isch en dütsche Generalfeldmarschall und Politiker ksi. Im Erste Wältchrieg hät die Obersti Heeresleitig gfüert und vo 1916 bis 1918 quasi diktatorisch z Dütschland regiert. De Hindenburg isch 1925 zum zweite Richspräsident vo de Weimarer Republik gwählt worde. 1932 isch er widergwählt worde. Am 30. Jänner 1933 hät er de Adolf Hitler zum Richskanzler ernannt und d Zit vom Nationalsozialismus igleitet.

## Literatur
* Andreas Dorpalen: *Hindenburg in der Geschichte der Weimarer Republik.* Leber, Frankfurt am Main 1966.
* Walther Hubatsch: *Hindenburg und der Staat. Aus den Papieren des Generalfeldmarschalls und Reichspräsidenten von 1878 bis 1934.* Muster-Schmidt, Göttingen 1966.
* John Wheeler-Bennett: *Der hölzerne Titan. Paul von Hindenburg.* Wunderlich, Tübingen 1969.
* 
* Werner Maser: *Hindenburg. Eine politische Biographie.* Moewig, Rastatt 1989, ISBN 3-8118-1118-5.
* Walter Rauscher: *Hindenburg. Feldmarschall und Reichspräsident.* Ueberreuter, Wien 1997, ISBN 3-8000-3657-6.
* Harald Zaun: *Paul von Hindenburg und die deutsche Außenpolitik 1925–1934.* Böhlau (zugleich Dissertation, Köln 1998) Köln/Weimar/Wien 1999, ISBN 3-412-11198-8.
* Jesko von Hoegen: *Der Held von Tannenberg. Genese und Funktion des Hindenburg-Mythos (1914–1934.)* Böhlau, Köln 2007, ISBN 978-3-412-17006-6.
* Wolfram Pyta: *Hindenburg. Herrschaft zwischen Hohenzollern und Hitler.* Siedler, München, 2007, ISBN 978-3-88680-865-6.
* Anna von der Goltz: *Hindenburg. Power, Myth, and the Rise of the Nazis.* Oxford University Press, Oxford 2009, ISBN 978-0-19-957032-4 (Oxford Historical Monographs).

## Film
* *Ostpreussen und sein Hindenburg*, D 1916, Regie: Gustav Trautschold/Richard Schott
* *The Kaiser, the Beast of Berlin*, USA 1918, Regie: Rupert Julian, mit em Jay Smith als Paul von Hindenburg.
* *Yankee Doodle in Berlin*, USA 1919, Regie: F. Richard Jones, mit em Bert Roach als Paul von Hindenburg.
* *Tannenberg*, D 1932, Regie: Heinz Paul, mit em Klaus Koerner als Hindenburg.
* *Das Lied der Matrosen*, DDR 1958, Regie: Kurt Maetzig, mit em Eduard von Winterstein als Hindenburg.

## Weblink

* Hindenburg uf LeMO
* Hindenburg i dr ''Preußen-Chronik'' (RBB)
* Institut für empirische Sozial- und Kommunikationsforschung (IESK): Hindenburg in der Ausstellung NRW2000
* Filmufnahme vom Hindenburg mit em Ludendorff bim Chartenstudium im Erste Weltkrieg
* ''Kundgebung der Reichsregierung an das deutsche Volk!'' (2. August 1934)
* Lieder über Hindenburg
* Historische Filmaufnahmen zu Hindenburg auf dem European Film Gateway
Aubonne

**Aubonne** chan folgendes bedüte:
* Aubonne VD, e Gmeind im Kanton Waadt, Schwiz
* Bezirk Aubonne, en Bezirk mit em Hauptort Aubonne im Kanton Waadt, Schwiz
* Aubonne (Fluss), en Fluss im Kanton Waadt, Schwiz
* Aubonne (Doubs), e Gmeind im Département Doubs, Frankrych
* Aubonne, e Ortschaft i de Gmeind Douvaine im Département Haute-Savoie, Frankrych

* Schloss Aubonne, es Schloss z Aubonne im Kanton Waadt, Schwiz
Oitylos

**Vítulo** (maniot.: Βίτουλο; amtlich: Οἴτυλο, Ítilo) isch e griechische Ort uf de peloponnesische Halbinsel Mani.

## Name
De Name werd z erstmool im Schiffkatalog vo de Ilias, wo de Homer gschribe het, erwäänt und luutet Oítylos (Οἴτυλος). Noch Uuswiis vo de antike Inschrifte usem Ort selber und verschidnige antike Schriftsteller hett de Ort im lokaale dorische Tielekt /Witulos/ ghaisse. Im Mittelalter werd de Hafe *Porto Vitolo* gnennt. Au hütt no haisst de Ort im lokale Tielekt Vítulo (Βίτουλο).

## Laag
Vitulo litt amene strategisch wichtige Punkt a de Liméni-Bucht am Messenische Golf. Die Bucht büütet vo Natuur uf guete Schutz för Schiff aa. De Ort litt a de Chüstestroos, wo di nördlichi und südlichi Mani verbindet und isch de Endpunkt vo de Passtross öber de Taygetos zo de Lakonische Bucht. S alti Stedtli litt am Hang oberhalb vo de Bucht, öberem Hafe Karavostási (Καραβοστάσι „Bootplatz“). Südlich devoo, enet en Bach Milolángada am Strand litt s Feriedorf Néo Ítilo, grad underhalb vo de törggische Festig Tschelefá (Kelefá).

Underhalb vom Stedtli, halbwegs zom Hafe, litt s Chloster Dekoúlou usem Joor 1765, wo iidrucksvoll uusgmoolet isch. Drunder isch e Bild, wo e höbschi vorstelig vom Jüngste Gricht und de Verdammte gitt.

## Gschicht
De Ort isch scho prähistorisch bisidlet gsii, allerdings stamed nume wenigi Chliifund us dere Zitt. Zerstmool gnennt werd Oitylos bim Homer: noch de Agoobe im Schiffkatalog het Oitylos zom Riich vom sagehafte König Menelaos vo Sparta gghört. Oitylos isch e unfraiji Perioikestadt vo de Spartaner gsii. Noch de Niderlaag vom spartanische König Nabis im Joor 195 v. Chr. isch Oitylos uf Bifeel vo de Römer frai wore und under de Schutz vom Achäische Bund gstellt wore. De Chaiser Augustus het Oitylos zom Bund vo de Eleutherolakone ggornnet. 

Im Mittelalter isch Vitulo e wichtige Hafe blibe, wo lokaali Güeter und Sklave ghandlet wore sind. Genöber vom Stedtli, uf de andere Sitte vo de Schlucht Milolángada ("Mölischlucht"), isch 1670 vo de Törgge d Festig Tschelefá baut wore.

Ane 1671 isch d Sippe vo de Iatraioi i d Toskana uusgwanderet und um 1676 hend Genuese d Biwooner vo Vitolo s Agibott gmacht, e noiji Haimet z gee, well d Mani dozmol starch umchämpft gsii isch. Rund 1000 Lütt us Vitolo und de Umgebig hend denn under de Füerig vom Iohan Stefanopoulos d Mani verloo und hend vo de Genuese de Ort Paomia uf Korsika öberchoo, wo dozmol zo Genua ghört het. Rund 100 Joor spöter hend si d Erlaubnis öbercho de Ort Cargèse z gründe, wo hüt no de Maniotisch Tielekt gredt werd.

## Bsundrigs
De Jules Verne bischribt i sim Buech *L'Archipel en Feu* de Ort Vitylo http://www.fregatecordeline.free.fr/jules-verne/l-archipel-en-feu/index.htm.
Mahnmal

Es **Mahnmal** isch e Spezialform vomene Denkmal, wo dur sini öffentlichi Präsenz mahnend a es historischs Ereignis erinnere sött. D Mahnmal sölled i dem wo si aalueged, Betroffeheit uslöse und d Erinnerig öber d Generatione use tradiere. Komplexi Aalage vo däre Art, wie zum Byspil d Öberräst vo de Konzentrationslager us de Zyt vom Nationalsozialismus, wärded ehner als Gedänkstätte bezeichnet.

Mahnmal chönd künstlerisch gstaltet si (z.&nbsp;B. s Holocaust-Mahnmal z Berlin) oder aber au Sache si, wo erst naher zumene Mahnmal worde sind (z.&nbsp;B. d Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche z Berlin).

## Weblink

* Topographie des Terrors (Dokumentation und Uufarbeitig vom Terror vo de Nationalsozialiste z Dütschland)
Neuromanik

**Neuromanik** oder **Neoromanik** isch d Bezeichnig für e Kunststil im 19. und am Aafang vom 20. Jh., wo sich als Gägebewegig zum Naturalismus und de Moderne verstande hät und ad Inhalt vo de Romanik aaknüpft hät. D Stilgschicht wird bim Historismus igordnet.

## Literatur
* Heinrich Hübsch: *In welchem Style sollen wir bauen?* Müller, Karlsruhe 1828. (Nachdruck: Müller, Karlsruhe 1984, ISBN 3-7880-9695-0)
* Rudolf Wiegmann: *Bemerkungen über die Schrift "In welchem Style sollen wir bauen?" von Heinrich Hübsch*. In: *Kunstblatt.* 10, 1829, S. 173–174, 177-179 und 181-183.

## Weblink
Le Pâquier

**Le Pâquier** isch de Name vo mehrere Ortschafte:
* Le Pâquier FR, e politeschi Gmeind im Kanton Fryburg, Schwiz 
* Le Pâquier NE, e ehemolegi politeschi Gmeind, sit 1. Jänner 2013 ghörts zu Val-de-Ruz, im Kanton Neueburg, Schwiz

**Lueg au:**
* Le Pasquier