open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hormonsystem

S **Hormonsüsteem** stüürt und reglet über Hormon underschidligi Stoffwäggselvorgäng und Organfunkzione im Körper vom ene meerzällige Organismus. Hormon si chemischi Bootestoff, wo ummiddelbar uf Nochberzälle parakrin iiwirke oder iiri Ziilzälle erräiche, nochdäm si endokrin in dr Bluetkräislauf abgee worde si.

Zum **endokrine Süsteem** (griech. ἔνδον *endon* ‚inne‘; κρίνειν *krinein* ‚drenne, absondere‘) ghööre näbe de verschiidene endokrine Drüese au endokrini Zälle, wo verströit im Härz, de Niere, dr Lääbere, im Maagedarmdrakt, Thymus, ZNS und andere Organe vorchömme.

D Hormon als extrazelluläri Signalstoff wirke nume über spezifischi Hormonrezeptore in dr Zällmembrane oder im Zytosol von ere Zälle, und vo dene wird s Signal in Effekt übersetzt, wo tüpisch für die Zälle isch.

Chrankhäite vom Hormonsüsteem bzw. *Endokrinopathie* beschäftige s medizinische Fachgebiet vo dr Endokrinologii.

## Die endokrine Drüese
Zu de endokrine Drüese ghööre:
* dr Hypothalamus, wo d Hüpofüüse kontrolliert 
* d Hüpofüüse (*Hypophysis* oder *Glandula pituitaria*), wo dr grösst Däil vom Hormonsüsteem kontrolliert.
* d Zirbeldrüese (*Epiphysis cerebri*, *Epiphyse*, *Glandula pinealis*) broduziert Melatonin und reeglet drmit dr Schloof-Wach-Rhüthmus. 
* d Schilddrüese (*Glandula thyroidea*), wo für e Energiiumsatz vo de Zälle und für d Äiwissbrodukzion zueständig isch.
* d Nääbeschilddrüese (Epithelkörperli, *Glandula parathyroidea*), wo mit Parathormon dr Calciumhushalt vom Körper reguliert.
* d Nääbeniere (*Glandula adrenalis* oder *Glandula suprarenalis*) schüttet in Situazioone vo Gfoor und Stress Adrenalin und Noradrenalin us, zum d Reakzione vom Körper z beschlöinige.
* die Langerhansche Insle (Inselorgan, *Insulae pancreaticae*) in dr Buuchspäicheldrüese broduziere Insulin und Glucagon und reguliere eso dr Bluetzuckerspiegel.
* d Hoode und d Äierstöck broduziere d Gschlächtshormon, wo under anderem für d Gschlächtsmerggmol verantwortlig si.
Weibliche Brust

Die **wiibligi Brust** (lat. *Mamma*, Pl. *Mammae*) ghört anatomisch zu de sekundäre Gschlächtsmerggmol vo dr Frau. D Brust bestoot us Fett- und Bindgwääb und dr *Brustdrüese* (Glandula mammaria). Die cha bi stillende Fraue as Sekret Muetermilch dur fiini Kanääli abgee, wo uf dr Brustwäärze uusechömme. D Brustdrüese entspricht dr Milchdrüese vo de andere Süüger.

Die biologischi Funkzion isch zerst s Stille vo Buschi mit Muetermilch. Wil aber die mäiste wiiblige Primate im Verheltnis zu iire männlige Artgnosse wääsentlig weniger usbrägti Brüst häi as d Fraue, nimmt mö aa, ass die wiiblige Brüst au no e speziell menschlige Sexualdimorfismus si und iiri Aaziejigschraft uf potenzielli Partner e zwäiti wääsentligi Funkzion usmacht. D Brüst – vor allem d Brustwäärze – ghöre zu de erogene Zone.

In dr Medizin beschäftigt sich d Senologii mit de Chrankhäite vo de wiiblige Brüst. Äini vo de hüfigste isch dr Brustchräbs.

## Litratuur

* J. Arnolsen, Fritz Prager: *Der weibliche Busen in Kunst und Natur. Mit vielen Illustrationen nach lebenden Modellen und Zeichnungen von Raphael Kirchner* (Reprint vo de Originaluusgab Bermühler, Berlin [ca. 1906]). Edition Winkler-Hermaden, Schleinbach 2010, ISBN 978-3-9502688-9-8.
* Daphna Ayalah u. a.: *Brüste. Frauen sprechen über ihre Brüste und ihr Leben*. Courage Frauenbuchverlag, Berlin 1983, ISBN 3-921710-03-0.
* Karl-Heinz Broer u. a.: *Die weibliche Brust. Vorsorge, Schutz, Gesundheit und Schönheit*. Neuer Honos, Köln 2001, ISBN 3-8299-5546-4.
* Carolyn Latteier: *Breasts: The Women's Perspective on an American Obsession.* Haworth innovations in feminist studies. Verlag Routledge, 1998, ISBN 0-7890-0422-4 (änglisch).
* Susan Love: *Das Brustbuch. Was Frauen wissen wollen.* Limes, dtv, Münche 1996, ISBN 3-8090-3003-1.
* Ingrid Olbricht: *Brustansichten. Selbstverständnis, Gesundheit und Symbolik eines weiblichen Organs*. Orlanda Frauenverlag, Berlin 2002, ISBN 3-929823-93-4.
* Ingrid Olbricht: *Die Brust. Organ und Symbol weiblicher Identität*. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1989, ISBN 3-499-18525-3 (früher unter dem Titel „Verborgene Quellen der Weiblichkeit“).
* Miriam Stoppard: *Die Brust* (Originaltitel: *The Breast Book*, übersetzt von Jeanette Stark-Städele, ärztliche Betreuung durch Eberhard Schneckenburger) Ravensburger, Ravensburg 1997, ISBN 3-473-42388-2 (= *Ravensburger-Ratgeber Familie*).
* Marilyn Yalom: *Eine Geschichte der Brust* (Originaltitel: *A History of the Breast*, übersetzt von Olga Rinne). Marion von Schröder, Düsseldorf 1998, ISBN 3-547-79876-0.

## Weblingg

* O. Tönz: ''Curiosa zum Thema Brusternährung – <small>Von stillenden Vätern, bärtigen Frauen und saugenden Greisen</small>.'' (PDF; 489&nbsp;kB) In: ''Schweizerische Ärztezeitung.'' 2000;81: Nr 20, S. 1058–1063. (PDF, 478 kB)

## Fuessnoote
Steinkiste

D **Stäichiste** (; dänisch *sten-*, *grav-* oder *hellekisten*; schwedisch *hällkista*; kornisch *cistvaen* oder *kistvaen*; ) isch e lithischs Depo für Skelett oder menschligi Chnoche. Die Ufbewaarigsform het s in verschiidene Zite in Däil vo Öirasie und im Oriänt gee und au in Süd- und Ostasie. In öiropäische Gebiet mit megalithischer Archidekdur findet mä Stäichiste vilmol parallel zu andere Arte vo Aalaage.

Im Gebiet vo dr Schwiz ghört d Stäichiste vom Tüp Chamblandes, wo vo 4300 v. d. Z. aa vorchunnt, zu de eltiste Aalaage vo dere Art. D Monumänt si Usdruck vo dr Kultur und dr Ideologii vo neolithische Gsellschafte und gälte as Kennzäiche für die soziali Entwigglig.

## Lueg au
* Alemannischi Stäichistegreeber
## Litratuur
* Hans-Jürgen Beier: *Die megalithischen, submegalithischen und pseudomegalithischen Bauten sowie die Menhire zwischen Ostsee und Thüringer Wald* (= *Beiträge zur Ur- und Frühgeschichte Mitteleuropas.* Bd. 1, ). Beier & Beran, Wilkau-Hasslau 1991, (Zugleich: Halle-Wittenberg, Universität, Habilitations-Schrift, 1991: *Die megalithischen, submegalithischen und pseudomegalithischen Bauten sowie die Menhire in den fünf neuen ostdeutschen Bundesländern (ehemals DDR), eine Bestandsaufnahme.*).
* Ewald Schuldt: *Die Nekropole von Wollschow, Kreis Pasewalk, und das Problem der neolithischen Steinkisten in Mecklenburg.* In: *Bodendenkmalpflege in Mecklenburg. Jahrbuch.* 1974 (1975), , S. 77–144.

## Weblingg

*Faszination Archäologie
*

## Fuessnoote
1642

|}
## Was isch bassiert?
* 4. Jänner: Dr Chenig Charles I. vu Ängland dringt mit 400 Bewaffnete ins House of Commons yy, go d Abgordnete z verhafte, wu fir di *Groß Remonstranz* verantwortli sin. Dr versuecht Butsch lest dr änglisch Burgerchrieg uus.
* 17. Jänner: In dr Schlacht uf dr Kempener Haid bi Kempen sige d Franzose un d Hessen im Dryssgjehrige Chrieg iber e chaiserli Heer.
* 2. Novämber: D Schwede sigen im Dryssgjehrige Chrieg iber e chaiserli Heer in dr zwoote Schlacht bi Breitenfeld. 
* 24. November: Dr niderländisch Seefahrer Abel Tasman entdeckt as erschte Europäer d Insle, wu no ihm speter Tasmanie gnännt wird. Am 13. Dezember entdeckt er d Sidinsle vu Neiseeland.
* Dr Chuferstächer un Verleger Matthäus Merian git zämme mit em Martin Zeiller d *Topographia Helvetiae* uuse, dr erscht Band vu syre *Topographia Germaniae*.
* Dr Rembrandt van Rijn molt s Gmäld *D Nachtwach*.

## uf d Wält chuu
* 30. April: Christian Weise, dytsche Schriftsteller un Dramatiker

## gstorbe
* 8. Jänner: Galileo Galilei, italienische Aschtronom
* 4. Dezämber: Armand-Jean I. du Plessis de Richelieu, franzesische Kardinal

## Weblink
Alte Kanzlei Riehen

Die **Alti Kanzlei** isch e historischs Geböid an dr Baaselstrooss 43 z Rieche. Es isch äins vo de Kulturgüeter z Rieche, wo für d Regioon vo Bedütig si. Hüte si d Riechener Veräin do dehäi. Es git zää Rüüm vom e Källertheater bis zun ere Durmstuube, wo mä für Aaläss ka miete.

## Gschicht
Sini Aafang gönge in s 17. Joorhundert zrugg. S Gmäindihuus het zämme mit dr Dorfkiirche, em Klösterli und em Meierhof zur alte Riechener Kiircheburg ghöört. Noch dr Kantonsdäilig 1833 het Rieche e Bezirksamt brucht, und dorum het mä in de Joor 1834-1837 am Blatz vom alte Geböid und vom Wachhuus noch de Blään vom Baasler Archidekt Melchior Berri e nöis Bezirks- und Gmäindihuus baut. Wil d Bevölkerig immer mee gwaggse isch, het mä s 1889 und no äinisch 1916-1918 müesse umbaue und vergröössere. 1961 si d Gmäindibehörde vo dr Baaselstrooss an d Wettstäistrooss züüglet. Druf häi sich e baar Riechener Veräin in dr Alte Kanzlei iigrichdet. Mä het sich lengeri Zit überläit, was mä mit em Geböid chönn mache bis mä s renowiert und im Herbst 1983 wider de Riechener Veräin überloo het.

## Kwelle
* Haus der Vereine / Alte Kanzlei
* Felix Steininger: Altes Gemeindehaus. In: Gemeinde Lexikon Riehen
Schilthof

Dr **Schilthoof** isch e historischs Geböid in dr Schwizer Stadt Baasel. Er befindet sich in dr Groossbaasler Altstadt am Egge vom Stäinebärg und dr Freije Strooss am Banggeblatz. Er stoot under Dänggmolschutz und isch äins vo de Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt, wo für d Region vo Bedütig si.

## Gschicht

Dr Rudolf Forcart-Hoffmann (1800-1860), e Baasler Siidebandfabrikant, het sich in de 1830er Joor oobe an dr Freije Strooss, wo s Innere Äschedoor gsi isch, e Woonhuus welle baue. S Door aber het en gstört und dorum het er im August 1839 im Chläine Root en Aadraag gstellt, ass mä das alte Door wurd abbräche. Dr Blatz wurd schööner eso, het er gsäit, und d Iifaart in die Freiji Strooss bräiter, so dass dr vili Verkeer zum Määrtblatz und zur Schiffländi besser duurekiem. Scho im Juli 1840 het mä s Door afo abrisse und braggtischerwiis s Baumaterial grad könne bruuche zum im Forcart si Huus und s nöije Kaufhuus am Barfi z baue.

Dr Archideggt vom Schilthoof im klassizistische Stiil isch dr Johann Jakob Stehlin gsi, und im Stehlin si Soon, dr Johann Jakob Stehlin dr Jünger, wo drissg Joor spööter 1872 wisawii am Stäinebärg die neobarocki Kunsthalle blaant het, isch au drbii gsi. 1842 isch s Woonhuus fertig worde. Em Huusegge am Stroossenegge vo dr Freije Strooss und em Stäinebärg het dr Stehlin d Form von ere Rotunde gee mit korinthische Halbsüüle, was für Baasel nöi gsi isch. Woorschinlig het er s Schloss Wilhelmshööchi bi Kassel as Vorbild gnoo. 
Dr Schilthof isch bis 1864 im Bsitz vo dr Familie bliibe. 

In de Joor 1899 und 1900 isch s Geböid dur e Fritz Stehlin umbaut worde.
S Huus isch e Gschäftshuus worde. Es isch e Zit dr Hauptsitz vo dr Baasler Handelsbangg gsi und bis 1979 isch d Handwärkerbangg Baasel din gsi. D Ostschwizer Bangg, wo 2012 Däil vo dr Bank Wegelin übernoo het und an d Grubbe Raiffeisen Schwiiz verkauft worde isch, het dr Schilthoof umbaut und renowiert

## Fuessnoote
Adelzhausen

**Adelzhausen** (bairisch *Aelshausen*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Adelzhausen leit an dr Ecknach in dr Region Augschburg.

Vo dr Gmarkong send 64,9% Landwirtschaftsfleche, 22,7% Wald, 10,9% Sidlongsfleche ond 1,5% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Dasing, Sielenbach, Altomünster ond Eurasburg.

## Gmoendsgliderong
Zua Adelzhausen gheret d Ortsdoel Adelzhausen, Burgadelzhausen ond Heretshausen.

## Gschicht
Adelzhausen ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 782 als *Adalhelmshusir*.

Zom 1. April 1972 ischt Heretshausen zua Adelzhausen eigmoedet worde, zom 1. Juli 1976 Doel vo Burgadelzhausen.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3&nbsp;% gleäga.

## Religion
90,5&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Adelzhausen hot mit Dasing, Eurasburg, Obergriesbach ond Sielenbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Adelzhausen ischt dr Lorenz Braun.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Adelzhausen ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* www.adelzhausen.de

## Fuaßnota
Haus zum Steblin

S **Huus zum Steblin** isch e historischs Geböid in dr Schwizer Stadt Baasel. Er befindet sich in dr Groossbaasler Altstadt an dr Freije Strooss 27, wo dr Schlüsselbärg in die Freiji Strooss iinechunnt. S Huus isch s äinzige Bauwärk us em Spoote Barock an dr Strooss und isch äins vo de Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt, wo für d Region vo Bedütig si.

## Baugschicht
D Liigeschaft isch 1308 zum erste Mol schriftlig erwäänt worde, wo dr Köönig Albrächt I. vo sim Nöwöö Johann vo Schwoobe bi Windisch ermordet worden isch und druf under dr Baasler Bürgerschaft e Tumult entstande isch. Die Königsdröije si vor de Pööbler ins Huus zum Rote Löi am Schlüsselbärg gflüchdet, und wo si sich dört nit häi chönne verstecke, si si uf s Dach klätteret und über s Gässli uf s Dach vom "Steblins Hus" üübere gumpt und vo dört ins Huus zum Schlüssel kho. Dr Naame "Steblin" goot woorschinlig uf e früenere Bsitzer zrugg. Au dr Brunne wisawii het eso ghäisse.

1396 isch d Liigeschaft vom Ridder Sigermann vo Gundoltzhäim an dr Notar Symund Schällebärg verkauft worde udn für e baar Joorhundert vo aagseene Bürger bewoobt gsi. Woorschiinlig het em dr Apdeeker Nikolaus Bernoulli (1704-1786) 1762 si hütigi barocki Gstalt gee: e Vorderhuus, en Innehoof, e Nordflügel und e Hinderhuus am Schlüsselbärg. An dr südlige Parzällemuuse hets e Verbindigsgang mit Arkaade. Bis 1879 het d Liigeschaft dr Familie Bernoulli ghöört. Dr nöi Bsitzer het s denn lo umbaue und im Bardeer vom Vorderhuus e Laade iigrichdet mit eme Schaufänster us Holz und ere Iigangsdüüre uf d Strooss zue wo vorhär Bööge gsi si.  Dr Hauptiigang isch vo denn aa im Flügelbau am Schlüsselbärg gsi, und dä Flügel het e vierte Stock überchoo. 1925 het mä die undere Hoffronte vom Vorder- und vom Hinderhuus abgrisse und dr Hoof überdacht, so dass es mee Blatz für Gschäftsrüüm im Bardeer gha het. Em Hinderhuus het mä e dritte Stock drufbaut und em Hauptgeböid und em Nordflügel e Mansardedach. 1972 isch dr Laade modärnisiert worde und mä het an dr Fassaade im Bardeer wider zwäi Bööge iibaut, wo s hindedraa en Arkade git.

## Kwelle
* Haus zum Steblin uf basler-bauten.ch, abgrüeft am 21. April 2015

## Fuessnoote
Affing

**Affing** (bairisch *Affing*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Affing leit am Weschtrand vom Donau-Isar-Hügelland am Affinger Bach.

Vo dr Gmarkong send 67,3% Landwirtschaftsfleche, 19,3% Wald, 11,6% Sidlongsfleche ond 1,9% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Augsburg, Rehling, Aindling, Hollenbach, Aichach, Obergriesbach ond Friedberg.

## Gmoendsgliderong
Zua Affing gheret d Ortsdoel Affing, Anwalting, Aulzhausen, Bergen, Frechholzhausen, Gebenhofen, Haunswies, Katzenthal, Miedering, Mühlhausen ond Pfaffenzell.

## Gschicht
Affing ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1040.

Zom 1. Juli 1972 ischt Haunswies zua Affing eigmoedet worde, zom 1. Mai 1978 Anwalting, Aulzhausen, Gebenhofen ond Mühlhausen.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3,2&nbsp;% gleäga.

## Religion
91&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,5&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Affing ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Birgermoeschter vo Affing ischt dr Markus Winklhofer.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Affing ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* www.affing.de

## Fuaßnota
Aichach

**Oacha** (dt. Aichach) ischt e Stadt im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Aichach leit en dr Region Augschburg an dr Paar.

Vo dr Gmarkong send 52,6% Landwirtschaftsfleche, 30,9% Wald, 15,2% Sidlongsfleche ond 1,3% sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Aichach gheret d Ortsdoel Aich, Aichach, Algertshausen, Andersbach, Blumenthal, Ecknach, Edenried, Eitershofen, Froschham, Gallenbach, Gansbach, Griesbeckerzell, Hiesling, Hofgarten, Ippertshausen, Klingen, Knottenried, Matzenberg, Neuhausen, Neuhausen, Neumühle, Nisselsbach, Oberbernbach, Obermauerbach, Oberneul, Oberschneitbach, Oberwittelsbach, Röckerszell, Sulzbach, Tränkmühle, Untergriesbach, Untermauerbach, Untermühle, Unterneul, Unterschneitbach, Unterwittelsbach, Walchshofen, Wilpersberg, Windten ond Wöresbach.

## Gschicht
Aichach ischt zom erschte Mol gnennt worda vor vor&nbsp;1078.

Zom 1. Januar 1970 send Untergriesbach ond Unterschneitbach zua Aichach eigmoedet worde, zom 1.&nbsp;Januar 1972 Oberschneitbach, Sulzbach ond Unterwittelsbach, zom 1. April 1972 Walchshofen, zom 1. Januar 1974 Algertshausen, zom 1. Januar 1977 Klingen ond Obermauerbach ond zom 1. Januar 1978 Ecknach, Gallenbach, Griesbeckerzell, Oberbernbach ond Oberwittelsbach.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 7,2&nbsp;% gleäga.

## Religion
83,7&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 8,6&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Aichach ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Birgermoeschter vo Aichach ischt dr Klaus Habermann.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Aichach ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* www.aichach.de

## Fuaßnota
Baar (Schwaben)

**Baar** (bairisch *Boor*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Baar leit an dr Kloene Paar.

Vo dr Gmarkong send 46,9% Landwirtschaftsfleche, 42,3% Wald, 10,1% Sidlongsfleche ond 0,7% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Münstert, Holzheim, Pöttmes ond Thierhaupten.

## Gmoendsgliderong
Zua Baar gheret d Ortsdoel Heimpersdorf (*Hoamparschdarf*), Oberbaar (*Oubaboor*) ond Unterbaar (*Untaboor*).

## Gschicht
D heitich Gmoed ischt entstande am 1. Januar 1972 durch dr Zammeschluss vo dr Gmoede Unterbaar ond Oberbaar.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 0,8&nbsp;% gleäga.

## Religion
95,3&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 2,8&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Baar hot mit Pöttmes a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Baar ischt dr Leonhard Kandler.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Baar ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* www.baar-schwaben.de

## Fuaßnota
Dasing

**Dasing** (bairisch *Dasing*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Dasing leit en dr Region Augschburg.

Vo dr Gmarkong send 65,6% Landwirtschaftsfleche, 18,6% Wald, 14,0% Sidlongsfleche ond 1,7% sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Dasing gheret d Ortsdoel Bitzenhofen, Dasing, Heimat, Hinterholz, Hohleneich, Kreit, Laimering, Latzenhausen, Lindl, Malzhausen, Neulwirth, Oberzell, Rieden, Sankt Franziskus, Taiting, Tattenhausen, Unterzell, Wessiszell ond Zieglbach.

## Gschicht
Om 1317 hend sich d Herre vo Massenhausen en Dasing niderglau.

Zom 1. Januar 1972 send Rieden ond Wessiszell zua Dasding eigmoedet worde, zom 1.&nbsp;Januar 1974 Doel vo Harthausen, zom 1.&nbsp;Juli 1976 Doel vo Burgadelzhausen ond zom 1. Mai 1978 Doel vo Stätzling ond Obergriesbach.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,4&nbsp;% gleäga.

## Religion
87,3&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 7,6&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Dasing hot mit Adelzhausen, Eurasburg, Obergriesbach ond Sielenbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Dasing ischt dr Erich Nagl.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Dasing ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* www.dasing.de

## Fuaßnota
Eurasburg (Schwaben)

**Eurasburg** (bairisch *Euraschburg*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Eurasburg leit en dr Region Augschburg.

Vo dr Gmarkong send 31,7% Landwirtschaftsfleche, 59,9% Wald, 7,9% Sidlongsfleche ond 0,4% sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Eurasburg (Schwaben) gheret d Ortsdoel

## Gschicht
D Gmoed Erasburg ischt entstande mit em Gmoedsedikt vo 1818.

Zom 1. Juli 1972 ischt Freienried zua Eurasburg eigmoedet worde.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,8&nbsp;% gleäga.

## Religion
86,2&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 68,8&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Eurasburg hot mit Adelzhausen, Dasing, Obergriesbach ond Sielenbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Eurasburg ischt dr Paul Reithmeir.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Eurasburg ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* http://www.gemeinde-eurasburg.de

## Fuaßnota
Friedberg (Bayern)

**Friedberg** (bairisch *Fribe*) ischt e Stadt im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Friedberg leit am Weschtrand vom tertiären Donau-Isar-Higelland an dr Lechleite.

Vo dr Gmarkong send 58,9% Landwirtschaftsfleche, 21,5% Wald, 17,8% Sidlongsfleche ond 1,7% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Augsburg, Affing, Obergriesbach, Dasing, Adelzhausen, Eurasburg, Ried ond Kissing.

## Gmoendsgliderong
Zua Friedberg gheret d Ortsdoel Bachern, Derching, Haberskirch, Harthausen, Hügelshart], Ottmaring, Paar, Rederzhausen, Rinnenthal, Rohrbach, Stätzling, Wiffertshausen ond Wulfertshausen.

## Gschicht
Friedberg ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1264 als *Fridberch*.

Zom 1. Januar 1970 ischt Wiffertshausen zua Friedberg eigmoedet worde, zom 1. Januar 1974 Paar ond Harthausen ond zom 1. Mai 1978 Ottmaring, Rederzhausen ond Wulfertshausen.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,7&nbsp;% gleäga.

## Religion
79,6&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 13,1&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Friedberg ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Birgermoeschter vo Friedberg ischt dr Roland Eichmann.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Friedberg ghert zom Lechroanerisch.

## Weblink

* www.friedberg.de

## Fuaßnota
Hollenbach

**Hollenbach** (bairisch *Hullaba* oder *Höiabooch*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Hollenbach leit en dr Region Augschburg.

Vo dr Gmarkong send 66,2% Landwirtschaftsfleche, 23,6% Wald, 9,5% Sidlongsfleche ond 0,7% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Affing, Aichach, Aindling, Inchenhofen, Petersdorf ond Pöttmes.

## Gmoendsgliderong
Zua Hollenbach gheret d Ortsdoel Hollenbach (*Höiabooch*), Igenhausen (*Ignhausn*), Mainbach (*Moabooch*), Motzenhofen (*Moutznhoufa*) ond Schönbach (*Scheabooch*).

## Gschicht
D heitich Gmoed ischt zom 1. Januar 1971 entstande durch dr Zammeschluss vo dr Gmoede Hollenbach, Igenhausen, Mainbach, Motzenhofen ond Schönbach.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,1&nbsp;% gleäga.

## Religion
90,8&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,9&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Hollenbach ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Birgermoeschter vo Hollenbach ischt dr Franz Xaver Ziegler.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Hollenbach ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* www.gemeinde-hollenbach.de

## Fuaßnota
Inchenhofen

**Inchenhofen** (bairisch *Leahad*, vo dr Wallfahrtskirch *St. Leonhard*) ischt e Märt im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Inchenhofen leit auf me Landrigge zwischem Donaumoos ond em Paardal.

Vo dr Gmarkong send 75,4% Landwirtschaftsfleche, 14,9% Wald, 8,9% Sidlongsfleche ond 0,8% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Aichach, Hollenbach, Kühbach ond Pöttmes.

## Gmoendsgliderong
Zua Inchenhofen gheret d Ortsdoel Ainertshofen, Arnhofen, Ingstetten, Oberbachern, Unterbachern Sainbach, Taxberg, Ried, Reifersdorf ond Schönau.

## Gschicht
Inchenhofen ischt zom erschte Mol gnennt worda em 11. Johrhondert als *Imichinhouen*.

Zom 1. Januar 1972 ischt Oberbachern zua Inchenhofen eigmoedet worde, zom1. Januar 1978 Sainbach ond Doel vo Haslangkreit ond Unterbernbach.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,9&nbsp;% gleäga.

## Religion
93,5&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,3&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Inchenhofen ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Birgermoeschter vo Inchenhofen ischt dr Karl Metzger.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Inchenhofen ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* www.inchenhofen.de

## Fuaßnota
Aindling

**Aindling** (bairisch *Oaling*) ischt e Märt im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Aindling leit en dr Region Augschburg am Litzelbach.

Vo dr Gmarkong send 59,7% Landwirtschaftsfleche, 28,0% Wald, 11,7% Sidlongsfleche ond 0,6% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Affing, Hollenbach, Petersdorf, Pöttmes, Rehling, Thierhaupten ond Todtenweis.

## Gmoendsgliderong
Zua Aindling gheret d Ortsdoel Aindling (bair. *Oaing*), Binnenbach (*Binnabooch*), Gaulzhofen (*Gaizhoufa*), Hausen (*Hausn*), Pichl (*Biicha*) ond Stotzard (*Stouzad*).

## Gschicht
Aindling ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1033 als Enilingun.

Zom 1. Oktober 1971 send Gaulzhofen, Hausen, Pichl ond Stotzard zua Aindling eigmoedet worde, zom 1. April 1976 au no Binnenbach.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3,7&nbsp;% gleäga.

## Religion
92&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,4&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Aindling hot mit Petersdorf ond Todtenweis a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Aindling ischt dr Tomas Zinnecker.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Aindling ghert zom Lechroanerisch.

## Weblink

* www.aindling.de

## Fuaßnota
Kissing

**Kissing** (bairisch *Kissing*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
leit faef Kilometer sidlich vo Augschburg.

Vo dr Gmarkong send 57,5% Landwirtschaftsfleche, 17,2% Wald, 19,4% Sidlongsfleche ond 5,9% sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Kissing gheret d Ortsdoel Kissing, Mergenthau ond Ottomühl.

## Gschicht
Kissing ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 763 als Kisingas.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,7&nbsp;% gleäga.

## Religion
76&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 16,2&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Kissing ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Birgermoeschter vo Kissing ischt dr Manfred Wolf.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Kissing ghert zom Lechroanerisch.

## Weblink

* www.kissing.de

## Fuaßnota
Kühbach

**Kühbach** (bairisch *Küaba*) ischt e Märt im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Kühbach leit en dr Region Augschburg.

Vo dr Gmarkong send 59,9% Landwirtschaftsfleche, 25,8% Wald, 12,2% Sidlongsfleche ond 2,1% sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Kühbach gheret d Ortsdoel Kühbach Haslangkreit mit Paar, Oberschönbach mit Unterschönbach ond Mangelsdorf, Großhausen mit Radersdorf, Stockensau mit Winden, Unterbernbach mit Radersdorf Bahnhof ond Rettenbach 

## Gschicht
S Kloschter Kühbach ischt om s Johr 1011 grendet worda durch dr Graof Adalbero vo Sempt-Ebersberg ond sei Frau Wildburg.

Zom 1. April 1972 ischt Oberschönbach zua Kühbach eigmoedet worde, zom 1. Juli 1972 Stockensau ond zom 1. Januar 1978 Doel vo Haslangkreit ond Unterbernbach.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,3&nbsp;% gleäga.

## Religion
91,1&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,4&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Kühbach hot mit Schiltberg a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

; Birgermoeschter seit 1870

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Kühbach ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* www.markt-kuehbach.de

## Fuaßnota
Merching

**Merching** (bairisch *Marching*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Merching leit en dr Region Augschburg.

Vo dr Gmarkong send 79,2% Landwirtschaftsfleche, 3,4% Wald, 9,9% Sidlongsfleche ond 7,5% sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Merching gheret d Ortsdoel Brunnen, Putzmühle, Hochdorf, Merching ond Steinach.

## Gschicht
Merching ischt zom erschte Mol gnennt worda em 12. Johrhondert als Mänching.

Zom 1. Mai 1978 send Hochdorf ond Steinach zua Merching eigmoedet worde.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,1&nbsp;% gleäga.

## Religion
85,6&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 8,6&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Merching ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Birgermoeschter vo Merching ischt dr Helmut Luichtl.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Merching ghert zom Lechroanerisch.

## Weblink

* www.merching.de

## Fuaßnota
Mering

**Mering** (bairisch *Mering*) ischt e Märt im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Mering leit am Rand vom Lechfeld en dr Region Augschburg an dr Paar.

Vo dr Gmarkong send 62,4% Landwirtschaftsfleche, 18,1% Wald, 18,4% Sidlongsfleche ond 1,1% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Kissing, Hörmannsberg, Königsbrunn, Ried ond Merching.

## Gmoendsgliderong
Zua Mering gheret d Ortsdoel Mering-St. Afra, Meringerzell, Reifersbrunn ond Baierberg.

## Gschicht
Mering ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1021.

Zom 1. Juli 1972 ischt e Doel vo Baierberg zua Mering eigmoedet worde.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 5,7&nbsp;% gleäga.

## Religion
79,3&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 14&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Mering hot mit Schmiechen ond Steindorf a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Mering ischt dr Hans-Dieter Kandler.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Mering ghert zom Lechroanerisch.

## Weblink

* www.mering.de

## Fuaßnota
Obergriesbach

**Obergriesbach** (bairisch *Obagriasba*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Obergriesbach leit en dr Region Augschburg.

Vo dr Gmarkong send 50,5% Landwirtschaftsfleche, 34,3% Wald, 13,3% Sidlongsfleche ond 1,8% sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Obergriesbach gheret d Ortsdoel Obergriesbach ond Zahling.

## Gschicht
Obergriesbach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1124, mo dr Ludlof vo Hahnreith dr Name Griezbeck vo Griezenbach aagnomme hot.

Zom 1. Juli 1972 ischt Zahling eigmoedet worde.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,8&nbsp;% gleäga.

## Religion
84,7&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 11&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Obergriesbach hot mit Adelzhausen, Dasing, Eurasburg ond Sielenbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Obergriesbach ischt dr Josef Schwegler.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Obergriesbach ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* www.obergriesbach.de

## Fuaßnota
Petersdorf (Schwaben)

**Petersdorf** (bairisch *Bedaschdoaf* oder *Bedaschdoof*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Petersdorf leit en dr Region Augschburg.

Vo dr Gmarkong send 56,2% Landwirtschaftsfleche, 33,0% Wald, 10,4% Sidlongsfleche ond 0,5% sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Petersdorf (Schwaben) gheret d Ortsdoel Alsmoos (bair. *Oismous*), Appertshausen (*Oppazhausn*), Axtbrunn (*Okschtbrunn*), Gebersdorf (*Gebaschdoaf*), Hohenried (*Hoachariad*), Indersdorf (*Indaschdoaf*), Petersdorf (*Bedaschdoaf*), Schönleiten (*Schealeitn*) ond Willprechtszell (*Wüüprechtszöi*).

## Gschicht
Mit em Gmoedsedikt vo 1818 send d Gmoede Alsmoos, Petersdorf, Schönleiten ond Willprechtszell entstande.

Zom 1. Mai 1978 send Alsmoos, Schönleiten ond Willprechtszell zua Petersdorf eigmoedet worde.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,5&nbsp;% gleäga.

## Religion
93,1&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 4,3&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Petersdorf hot mit Aindling ond Todtenweis a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Petersdorf ischt dr Richard Brandner.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Petersdorf ghert zom Mittelbairisch.

## Weblink

* www.petersdorf.de

## Fuaßnota
Ried (bei Mering)

**Ried** (bairisch *Riad*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Ried leit en dr Region Augschburg.

Vo dr Gmarkong send 70,7% Landwirtschaftsfleche, 19,6% Wald, 9,2% Sidlongsfleche ond 0,5% sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Ried (bei Mering) gheret d Ortsdoel Asbach, Baindlkirch, Burgstall, Eismannsberg, Glon, Holzburg, Hörmannsberg, Rettenbach, Ried, Riedhof, Sirchenried ond Zillenberg.

## Gschicht
D Gmoed Ried ischt entstande mit em Gmoedsedikt vo 1818.

Zom 1. Januar 1972 send Sirchenried ond Zillenberg zua Ried eigmoedet worde, zom 1. Mai 1978 Baindlkirch ond Eismannsberg.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,2&nbsp;% gleäga.

## Religion
86,6&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 8,2&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Ried ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Birgermoeschter vo Ried ischt dr Erwin Gerstlacher.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Ried ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* www.gemeinde-ried.de

## Fuaßnota
Schiltberg

**Schiltberg** (bairisch *Schilpern*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Schiltberg leit en dr Region Augschburg.

Vo dr Gmarkong send 55,4% Landwirtschaftsfleche, 35,6% Wald, 8,1% Sidlongsfleche ond 0,9% sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Schiltberg gheret d Ortsdoel Allenberg, Aufhausen Rapperzell, Ruppertszell ond Schiltberg.

## Gschicht
D Gmoed Schiltberg ischt entstande mit em Gmoedsedikt vo 1818.

Zom 1. Juli 1970 ischt Aufhausen zua Schiltberg eigmoedet worde, zom 1. Januar 1971 Allenberg, zom 1. Januar 1972 Ruppertszell ond zom 1. Juli 1972 Rapperzell.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,4&nbsp;% gleäga.

## Religion
94,9&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 3&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Schiltberg hot mit Kühbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Schiltberg ischt dr Josef Schreier.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Schiltberg ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* www.schiltberg.de

## Fuaßnota
Schmiechen

**Schmiechen** (bairisch *Schmiachen*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Schmiechen leit en dr Region Augschburg, rond sechs Kilometer sidlich vo Mering.

Vo dr Gmarkong send 75,3% Landwirtschaftsfleche, 13,6% Wald, 7,8% Sidlongsfleche ond 3,4% sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Schmiechen gheret d Ortsdoel

## Gschicht
D Gmoed Schmiechen ischt entstande mit em Gmoedsedikt vo 1818.

Zom 1. Mai 1978 ischt Unterbergen zua Schmiechen eigmoedet worde.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 0,7&nbsp;% gleäga.

## Religion
88,5&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 6,8&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Schmiechen hot mit Mering ond Steindorf a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Schmiechen ischt dr Josef Wecker.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Schmiechen ghert zom Lechroanerisch.

## Weblink

* www.schmiechen.de

## Fuaßnota
Sielenbach

**Sielenbach** (bairisch *Süalabach*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Der Ort leit en dr Region Augschburg,.em Dal vo dr Ecknach.

Vo dr Gmarkong send 71,1% Landwirtschaftsfleche, 15,4% Wald, 10,1% Sidlongsfleche ond 3,4% sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Sielenbach gheret d Ortsdoel Gollenhof, Heilbach, Holzgrub, Morabach, Oberhaslach, Raderstetten, Schafhausen, Schönberg, Sielenbach, Tödtenried, Unterhaslach ond Unterschröttenloh.

## Gschicht
Sielenbach ischt zom erschte Mol gnennt worda em 12.&nbsp;Johrhondert.

Zom 1. Januar 1978 ischt Tödtenried zua Sielenbach eigmoedet worde.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,7&nbsp;% gleäga.

## Religion
95,5&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 2,5&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Sielenbach hot mit Adelzhausen, Dasing, Eurasburg ond Obergriesbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Sielenbach ischt dr Martin Echter.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Sielenbach ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* sielenbach.de

## Fuaßnota
Steindorf (Schwaben)

**Steindorf** (bairisch *Stoadarf*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Der Ort leit rond 20 Kilometer sideschtlich vo Augschburg.

Vo dr Gmarkong send 71,6% Landwirtschaftsfleche, 20,0% Wald, 7,0% Sidlongsfleche ond 1,4% sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Steindorf gheret d Ortsdoel Steindorf, Eresried, Hausen bei Hofhegnenberg, Hofhegnenberg ond Putzmühle-

## Gschicht
D Gmoed Steindorf ischt entstande mit em Gmoedsedikt vo 1818.

Zom 1. Mai 1978 send Eresried, Hausen ond Hofhegnenberg eigmoedet worde.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2&nbsp;% gleäga.

## Religion
90,2&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 4&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Steindorf hot mit Mering ond Schmiechen a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Steindorf ischt dr Paul Wecker.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Steindorf ghert zom Lechroanerisch.

## Weblink

* www.Steindorf.eu

## Fuaßnota
Todtenweis

**Todtenweis** (bairisch *Doadtaweis*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Todtenweis leit em rechte Lechroe, rond 20 Kilometer nordeschtlich vo Augschburg.

Vo dr Gmarkong send 64,7% Landwirtschaftsfleche, 21,6% Wald, 7,9% Sidlongsfleche ond 5,9% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Aindling, Langweid am Lech, Meitingen, Rehling ond Thierhaupten.

## Gmoendsgliderong
Zua Todtenweis gheret d Ortsdoel Sand (bair. *Saund*) ond Bach (*Booch*).

## Gschicht
Todtenweis ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1033.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,9&nbsp;% gleäga.

## Religion
91,7&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,1&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Todtenweis hot mit Aindling ond Petersdorf a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Todtenweis ischt dr Konrad Carl.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Todtenweis ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* www.todtenweis.de

## Fuaßnota
Rehling

**Rehling** (bairisch *Realing* oder *Reaing*) ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Rehling leit an dr Friedberger Ach, a baar Kilometer nordeschtlich vo Augschburg.

Vo dr Gmarkong send 69,7% Landwirtschaftsfleche, 18,5% Wald, 8,7% Sidlongsfleche ond 3,1% sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Rehling gheret d Ortsdoel Au (bair. *Au*), Allmering (*Oimaring*), Gamling (*Gamling*), Kagering (*Kogering*), Rohrbach (*Roabooch*), Sägmühl (*Sejgmüü*), Scherneck (*Scheanäick*), St. Stephan (*Saunkt Steffan*), Oberach (*Oubarooch*) ond Unterach (*Untarooch*).

## Gschicht
D Gmoed Rehling ischt entstande mit em Gmoedsedikt vo 1818.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,9&nbsp;% gleäga.

## Religion
90,5&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 6,5&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Rehling ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.

Dr Birgermoeschter vo Rehling ischt dr Alfred Rappel.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Rehling ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* www.gemeinde-rehling.de

## Fuaßnota
Pöttmes

**Pöttmes** (bairisch *Bömes* oder au *Bejmas*) ischt e Märt im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.

## Geografi
Pöttmes leit an dr Grenze zwische dr Donau-Iller-Lech-Platte) im Weschte ond em Donau-Isar-Hügelland ond em Altbayerische Donaumoos em Oschte..

Vo dr Gmarkong send 58,7% Landwirtschaftsfleche, 30,8% Wald, 9,6% Sidlongsfleche ond 0,9% sonschtige Fleche. Nochbergmoeda send Aindling, Baar, Ehekirchen, Hollenbach, Holza, Inchenhofen, Königsmoos, Kühbach, Petersdorf, Rain, Schrobenhausen ond Thierhaupten.

## Gmoendsgliderong
Zua Pöttmes gheret d Ortsdoel Ebenried (bair. *Ebariad*), Echsheim (*Eaxa*), Grimolzhausen (*Greamazhausn*), Gundelsdorf (*Gundlschdoof*), Handzell (*Haundzöö*), Immendorf (*Immadoof*), Kühnhausen (*Kiinhausn*), Osterzhausen (*Oaschtazhausn*), Pöttmes, Reicherstein (*Reichaschtoa*), Schnellmannskreuth (*Schnöömaskrait*), Schorn (*Schoan*) ond Wiesenbach (*Wiisabooch*).

## Gschicht
D Gmoed Pöttmes ischt entstande mit em Gmoedsedikt vo 1818.

Zom 1. Juli 1970 ischt Immendorf zua Pöttmes eigmoedet worde, zom 1.&nbsp;Januar 1972 Schnellmannskreuth, zom 1. April 1972 Handzell], zom 1. Juli 1972 Grimolzhausen, Kühnhausen ond Schorn, zom 1. Januar 1976 Gundelsdorf, zom 1. Januar 1977 Ebenried ond zom 1. Janauar 1978 Echsheim, Osterzhausen, Reicherstein ond Wiesenbach.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,3&nbsp;% gleäga.

## Religion
93,3&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,3&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Pöttmes hot mit Baar a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.

Dr Birgermoeschter vo Pöttmes ischt dr Franz Schindele.

### Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialäkt
Dr Dialekt vo Pöttmes ghert zom Mittelbairisch

## Weblink

* www.markt-poettmes.de

## Fuaßnota
Verdauungstrakt

Mit de Begriff **Verdauigsdrakt** oder **Verdauigsapparat** (lat.: *Apparatus digestorius*) wärde d Organ zämmegfasst, wo d Naarig ufnäme, si verchliinere, witer dransbordiere und schliesslig verdaue und d Näärstoff, wo din si, für e Körper verwärtbar mache. Uf Latiinisch säit men em au *Canalis alimentarius* und *Systema digestivum*. Dr Verdauigsapparat bestoot us dr Muulhööli, em Pharynx (Rache), dr Spiisrööre, em Maage-Darm-Drakt (Sünonüüm: Gastrointestinaldrakt, vo griech. *gaster* Maage und lat. *intestinum* Darm), dr Lääbere mit de Gallewääg und dr Buuchspäicheldrüese.

## Wien er funkzioniert
Im Verdauigsdrakt findet dr äigentligi enzymatischi Ufschluss vo dr Naarig statt, d Resorpzioon vo Naarigsstoff und Wasser und d Usschäidig vo Naarigsbestanddäil, wo unverdaulig si oder nit chönne verwärtet wärde. Näbe Enzym hälfe au verschiideni Mikroorganisme bi dr Verdauijig und die fasst mä under em Begriff Darmflora zämme.

Die groosse Verdauigsdrüese, d Lääbere – mit dr Galleblootere – und d Buuchspäicheldrüese, broduziere Verdauigsseft, wo d Naarig in iiri Bestanddäil ufspalte. Dr underi Däil vom Verdauigsdrakt resorpiert vor allem Wasser und isch für d Usschäidig vo de unverdaulige Naarigsbestanddäil verantwortlig.

### Litratuur
*  M. et. al: *Tierernährung*, 12. neu überarbeitete Aufl., DLG-Verlags-GmbH, Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-7690-0703-9 (*Abschnitt „Unterscheidung der Verdauungssysteme“*)
* Franz-Viktor Salomon: *Verdauungsapparat, Apparatus digestorius*. In: Salomon u.&nbsp;a. (Hrsg.): *Anatomie für die Tiermedizin*. Enke-Verlag Stuttgart, 2. Uflaag. 2008, S.&nbsp;235–323, ISBN 978-3-8304-1075-1

### Weblingg

* Internistische Endoskopii-Atlas mit öbbe 1000 Bilder, Video und Fallbischbil

* Bebilderte medizinische Terminologie des Verdauungstraktes (pdf, 44 Site, Uni Greifswald 2010; 688&nbsp;kB)
Hanauerland

S **Hanauerland** isch ä ehemòligs Herrschòftsgbiet närdlich vo Stroosburg uf franzesischer Sit un um Käl in de Ordenau uf dytscher Sit uf baide Sitte vo de Grenz, wo de Rhin bildet.

## Geografii
Hit mine d Lit mim Hanauerland maischdens de Großruum Käl. Zum Gbiet käre normalerwiis d Stätt Käl, Rhinai un d Gmai Willschdätt. Manchmool isch au d sit de Kraisreform m Londkriis Raschdat zugordnete Gmai Lichtenau inbägriffe, wii zum Bispil bim Sörvisgbiet vo de Sparkass Hanauerland Käl. Sälte wird midm Hanauerland de ufgleeste Londkriis Käl gmaint, wo ussadäm d heutige Gmai Nairiid, Appewiir un Ränche umfosst hät.

## Gschicht
S Gbiet wor sit 1273 ä Territorium vo de Härre vo Lichtebärg midm Sitz im glichnomige Ort im Norde vo de Vogese.

Gròf Philipp I. de Äldare vo Hanau hät 1458 d Anna von Lichtenberg, ä Ärbdoochter vum Ludwig V. vo Lichtebärg ghiiròt. Nooch sinem Dòd im Joor 1473 hän d Anna un de Gròf Philipp I. d Hälft vo de Härrschoft Lichtebärg im undarä Elsass mit de Houptstott Buxwiller g'ärbt. Doorus sin don d Linie un d Gròfschaft Hanau-Lichtebärg entstonde. Zu de Ärbschoft ghäre au Gbiite, wo hit in Bade laije. D onder Hälft vo de Härschoft isch zunäkscht on d Gròfe vo Zwaibrucke-Bitsch gonge. 1570 sin die awa au usgschtorbe, un iirä Güter, wo au de lichtebärgische Ondail im Elsass dozu ghärt hät, fiile a Hanau-Lichtebärg. Waije däm hists Hanauerland au so.

Nooch m Dòd vum lätschte Gròf vo Hanau, Johann Reinhard III., im Joor 1736 isch d Gròfschoft Hanau-Lichtebärg uf de Ärbprinze Ludwig IX. vo Hesse-Darmstott, de Soon vo de Charlotte vo Hanau-Lichtebärg, de Ärbdoochter vum Johann Reinhard III., iwergegònge.

## Wäblinks
* Historischi Baukunscht im badische Hanauerland
Bein

D **Bai** (dt.: *Bein*) bilde de undaschte Dail vum mänschliche Kerper, wo se ungfär 40 % usmoche. Bii Süüger, wo via Bai hän, nännt ma se „Hindabai“. Ma brucht d Bai firs Laufe un Stehe.

E Bai bstät us:
* Gsäß
* Hüft (*Articulatio coxae*)
* Obaschänkel (*Femur*)
* Gnii (*Articulatio genus*)
* Undaschänkel (*Crus*) 
* Fuess (*Pes*), wo bstät us
** Fuesswurzle (*Tarsus*)
** Middelfues (*Metatarsus*) 
** Fuesszähe (*Digiti pedis*)

D innare Bschtandtail sin Knoche, Muskle, Seene, Glenke, Bänder un Närve, wo zsamme Bwegunge ermegliche, sowie Adere un usse de Hautiwazug.

## Bilda

Gray1239.png|
Gray434.png|
Gray582.png|
Gray551.png|
Gray832.png|
Blausen 0608 LegBones.png|


## Weblink

* Interaktivi Rotazion vom Bai, Arterie und Weene
Rotes Schloss Zürich

S **Rot Schloss** in Züri isch es Wohn- und Gschäftshuus mit ere schlossähnliche Architektur.

S «Schloss» isch vo 1891 bis 1893 vom Architekt Heinrich Ernst im Uftrag vo de *Zürcher Immobiliegsellschaft* bout worde. S Gebäude staht am General-Guisan-Quai, am lingge Ufer vom Zürisee zwüsche de Beethovestrass und Stockerstrass. Grad näbedra staht s Zürcher Kongrässhuus. S Gebiet, wo s Schloss druf staht, isch nach de Plän vom Stadtingenieur Arnold Bürkli ufgschüttet und als Quai-Aalag härgrichtet worde.

1943 hät de Zürcher Nationalrat David Farbstein s Schloss erworbe und s 1949 wider verchauft. 1950 häts d Swiss Life überno und isch bis hüt d Eigetümeri. Sit 1976 staht s «Schloss» under kantonalem Dänkmalschutz.

## Weblink
Welschland

**Welschland** chan folgendes bedüte:
* *Welschland*, en Oberbegriff för s Gebiet vo Italie (z. B. *Welschtirol* för s Trentino), Frankriich im historische Sprochgebruuch
* Welschland, di französischsprochig Schwiz (frz. *Romandie*) im hütige Sprochgebruuch

**Lueg au:**
* Welsch
Farbstein (Begriffsklärung)

**Farbstein** isch de Familiename vo folgende Persone:

* David Farbstein (1868–1953), Schwiizer Politiker und Nationalrat
* Leonard Farbstein (1902–1993), US-amerikanische Politiker
Kongresspolen

Als **Kongrässpole** hät mer s konstitutionälle Königriich Pole bezeichnet, wo 1815 uf em Wiener Kongräss gschaffe worde und dur e Personalunion mit em Russische Riich verbunde gsi isch. D Russe häi s noch 1867 au als *Weichselland* bezeichnet.

S Königriich hät i dere Form bis 1830 bestande. Dänn isch aber de Zar Nikolaus I. während erere Revolte entthront worde. Dr Nikolaus het dr Ufstand niidergschlaage und hät im Jahr 1831 d Verfassig vo 1815 ufghobe. Demit häts s Land quasi scho ufghört z existiere. Wo dr Januarufstand 1863 gschiteret isch, isch s Vizekönigtum 1867 abgschafft worde und Pole isch Däil vom Russische Riich worde.

S Gebiet hät 1860 4,8 Millione Iwohner ka. D Hauptstadt Warschau isch mit 230.000 Iwohner die gröscht Stadt ksi. Um 1900 sind es 9 Millione ksi.

Us Kongrässpole chömmet oder händ Persönlichkeite gwirkt wie de Michail Alexandrowitsch Bakunin und de David Farbstein.

## Literatur
* Manfred Alexander: *Kleine Geschichte Polens.* Reclam, Stuttgart 2003, ISBN 3-15-010522-6 (Quelle).
* Roman Dmowski: *Deutschland, Rußland und die polnische Frage (Auszüge).* In: Andrzej Chwalba (Hrsg.): *Polen und der Osten. Texte zu einem spannungsreichen Verhältnis* (= *Denken und Wissen. Eine Polnische Bibliothek.* Bd. 7). Suhrkamp, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-518-41731-2.
* Jürgen Hensel (Hrsg.): *Polen, Deutsche und Juden in Lodz 1820–1939. Eine schwierige Nachbarschaft* (= *Einzelveröffentlichungen des Deutschen Historischen Instituts Warschau.* Bd. 1). fibre Verlag, Osnabrück 1999, ISBN 3-929759-41-1.
* Harold Nicolson: *The Congress of Vienna. A Study in Allied Unity, 1812–1822.* Grove Press, New York NY 2001, ISBN 0-802-13744-X.

## Lueg au
* Pole – Abschnitt Gschicht