Disputation

D **Disputazioon** (dütsch *[[Verteidigung|Verdäidigung]]*) isch e wüsseschaftligs Stritgsprööch, und isch äini vo de Brüefigsforme, wo mä muess bestoo, zum en akademische Graad z bechoo. Z Ööstriich säit män ere **Defensio**.

## Gschicht

D Bezäichnig *Disputazioon* chunnt us vom latiinische **' und **' (Quaestio) und em middelhoochdütsche **. Mit ere Disputazioon isch im akademische Zämmehang en öffentlige Wortkampf vo Gleerte über e feststehends Thema gmäint gsi – aso en Art „Podiumsdiskussioon“.

In dr Zit vom Luther zum Bischbil isch d Theologii no die bestimmendi Disziplin an de Uniwersidääte gsi und mä het sini Dokterthese mit ere Disputazioon verdäidigt. D These het mä in de Uniwersidäätsstedt in dr Umgääbig öffentlig ufghängt. Eso häig s dr Luther mit sine 97 These an dr Düüre vo dr Wittebärger Schlosschille gmacht, het dr Philipp Melanchthon verzellt. D These si ursprünglig im Äiblattholzschnitt druckt worde und vom 17. Joorhundert aa as Theseblatt im groossformatige Chupferstich. 

Eso het dr Disputant d Lüt iiglaade, zu sinere Disputazioon z choo. Immer isch au äi Gleerte bsundrigs iiglaade worde, zum mit em Kandidaat z disputiere. D Brotokoll vo dene Disputazioone si mäistens veröffentligt worde, vilmol nit vom Kandidaat, sondern vom Brüefer. Jede Gleerte het also mindestens äimol in siner Laufbaan e Disputazioon müesse bestoo; aber au Dökter häi immer wider emol zu witere öffentlige Disputazioone iiglaade. Das isch in dr früeje Nöizit dr üüblig Wääg vom wüsseschaftlige Diskurs gsi.

Bi dr *disputatio* het dr *Proponänt*, au *Respondent* oder *Defendant* e Bhauptig ufgstellt, das häisst er het e These verdrätte, und dr *Opponänt* het brobiert, die mit ere Gegethese oder Antithese z widerlege. D Zuehörer (*corona*) si hinder de Schranke (*carceres*) gstande. S Verfaare vo dr Disputazioon het uf dr Leermethode vo dr Scholastik basiert: 
:: Zwiifel →  Undersuechig →  Erkenntnis → Iiwand → Löösig

D Disputazioon isch vom Middelalter bis in d Nöizit die üübligi Methode gsi zum wüsseschaftligi Stritfrooge z klääre. Berüemt isch d Leipziger Disputazioon zwüschen em Luther und em Eck im Joor 1519 uf dr Leipziger Pleisseburg. 

D Disputazioon isch aber au en Art Brüefig gsi zum e wüsseschaftlige Graad z bechoo. Es het verschiidenei Arte vo Disputazioone gee, wo vor dr versammlete Fakultäät stattgfunde häi: 
* d Inaugural-Disputazioon, bevor öbber in en Amt iigfüert worde isch 
* d Habilitazioons-Disputazioon, wo sit dr früeje Nöizit e Magister sich mit ere um e Stell in dr Fakultäät beworbe het, und
* d Promozioons-Disputazioon, wo dr Dokterkandidaat si Dissertazioon het müesse verdäidige

Im Spootmiddelalter het mä d Disputazioon au pflägt, zum d Gschickthäit vo de Schüeler und Studänte bim Reede z fördere. Dr Christian Wilhelm Kindleben het aber scho 1781 drvo greedet, ass d *Disputationes* immer sältener wurde. Z Dütschland si Disputazioone vor em Zwäite Wältchrieg nume no an de theologische, filosofische und juristische Fakultääte üüblig gsi und sust mäistens dur s Kolloquium oder s Rigorosum ersetzt worde.

## Gegewart

Im Underschiid zum Rigorosum bezieht sich die hütigi Disputazioon as mündligi Dokterbrüefig an mängge Uniwersidääte uf s Thema vo dr Dissertazioon oder Habilitazioon. Si isch en Instrumänt vo dr wüsseschaftlige Usenandersetzig und in ere wärde s Argumänt pro und contra abgwooge. Si isch nit personebezooge. D Disputazioon as Form vo dr mündlige Dokterbrüefig isch im Underschiid zum Rigorosum grundsätzlig öffentlig. Au für die akademische Graad vom Bachelor oder Master wird hüte in e baar Studiegäng e Disputazioon verlangt.

D Disputazioon wird hützudags an e hufe Uniwersidääte wider iigfüert, under anderem will si an de Uniwersidääte und Hochschuele in de ehemoolige Ostblockstaate e langi Dradizioon het. So findet d Verdäidigung vo dr Dokteraarbet an tschechische und polnische Uniwersidääte usschliesslig in dr Form von ere öffentlige Disputazioon statt. 

## Fuessnoote