open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Udligenswil

**Uedlige** (amtlech *Udligenswil*) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Lozärn-Land im Kanton Lozärn, Schwiiz.

## Geografi
Uedlige liid uf ere Terrasse am Südhang vom Rooterberg Vo dr Gmeindsflechi send 66,7 % Landwirtschaftlechi Flechi, 22,7 % Waud, 9,9 % Sidligsflechi ond 0,6 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Udlige send Adlige, Dierike, Mäierschappu ond Root im Kanton Lozärn ond Chüsnacht im Kanton Schwyz.

## Gschicht
Uedlige esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1036 aus *Uodelgoswilare*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 9,6 % gläge.

## Religion
70,6 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 14,9 % evangelisch-reformiert.

## Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 0,8% , CVP 17,0% , FDP 23,7% , GLP 11,4% , GP 5,1% , SP 7,5% , SVP 29,4% , Süschtigi 5,1%.

Dr Gmeindspräsident vo Uedlige esch dr Thomas Rebsamen (Stand Februar 2016).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,4 % gläge.

## Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1851 Iiwohner 94,8 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,6 % Französisch, 0,2 % Italienisch ond 4,4 % anderi Sprache.

Z Uedlige redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.

## Weblink

* www.udligenswil.ch
* 

## Fuessnote
Ufhusen

**Ufhuuse** (amtlech *Ufhusen*) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Willisou im Kanton Lozärn, Schwiiz.

## Geografi
Ufhuuse liid im Hüguland a dr Kantonsgrenze Bärn/Lozärn. Zue dr Gmeind ghöre ou na d Wiiler *Engelprächtigen* (658 m.ü.M.) ond dr Ortsteil *Ruefswil* (653 m.ü.M.). Vo dr Gmeindsflechi send 73,6 % Landwirtschaftlechi Flechi, 20,7 % Waud, 5,6 % Sidligsflechi ond 0,2 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Ufhuuse send Feschbech, Luutere, Willisou ond Zäu im Kanton Lozärn ond Eriswiu, Gummiswiu ond Huttu im Kanton Bärn.

## Gschicht
Ufhuuse esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1160 aus *de Ufhusen* i de Acta Murensia, em Bsitzverzeichnis vom Chloschters Muri.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil esch 2010 bi 3,3 % gläge.

## Religion
72,6 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 21,4 % evangelisch-reformiert.

## Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,7% , CVP 41,6% , FDP 9,4% , GLP 2,4% , GP 0,4% , SP 2,2% , SVP 39,0% , Süschtigi 3,2%.

Dr Gmeindspräsident vo Ufhuuse esch dr Leo Kneubühler-Fritsche (Stand Februar 2016).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 0,5 % gläge.

## Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 789 Iiwohner 98,6 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,5 % Französisch ond 0,9 % anderi Sprache.

Dr hochalemannisch Dialäkt vo Ufhuuse ghört zue dr Übergangsmundarte zwösche dr Weschtschwiizer ond dr Oschtschwiizer Dialäkt.

## Weblink

* www.ufhusen.ch
* 

## Fuessnote
Vitznau

**Vitznau** (amtlech au ase) isch e politischi Gmeind im Wahlkreis Lozärn-Land im Kanton Luzärn, Schwiiz.

## Geografi
Vitznau liid am Vierwaldstättersee am Südfuess vo dr Rigi. Zue dr Gmeind ghöred au na d Wiiler *Reimen*, *Zihl*, *Tschuopis*, *Altdorf*, *Wilen*, *Lauisegg*, *Husen* (), *Hasliweid* und *Hinterbergen* Vo dr Gmeindsflechi sind 32,2 % Landwirtschaftlechi Flechi, 56,3 % Wald, 7,5 % Sidligsflechi und 4 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Vitznau sind Wäggis im Kanton Luzärn, Arth und Gersau im Kanton Schwyz und im Vierwaldstättersee Ennetbürgen im Kanton Nidwalde.

## Gschicht
Vitznau isch zum erschte Mal gnamsed worde im Jahr 998.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 24 % gläge.

## Religion
74,2 % vo de Iiwooner sind im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 12,7 % evangelisch-reformiert.

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2015 het s das Ergebnis ggää: BDP 0,9% , CVP 12,4% , FDP 29,2% , GLP 8,2% , GP 5,2% , SP 9,3% , SVP 29,7% , Süschtigi 5,1%.

Dr Gmeindspräsident vo Vitznau isch dr Noldi Küttel-Roder (Stand Februar 2016).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 2,6 % gläge.

## Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo de 1039 Iiwohner 91,7 % Dütsch als Hauptsprach aaggää, 0,5 % Französisch, 1,2 % Italienisch und 6,6 % anderi Sprache.

Z Vitznau redt me scho s höchschtalemannisch Schwyzerisch.

## Weblink

* www.vitznau.ch
* 

## Fuessnote
Wauwil

**Wauwu** (amtlech *Wauwil*) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Willisou im Kanton Lozärn, Schwiiz.

## Geografi
Wauwu liid zwöschen em Südhang vom Santebärg ond em Wauwilermoos. Zue dr Gmeind ghöre ou na d Wiiler *Engelberg* (621&nbsp;m&nbsp;ü.M.) ond *Schönbühl/Berghof*. Vo dr Gmeindsflechi send 72,1 % Landwirtschaftlechi Flechi, 9,9 % Waud ond 18 % Sidligsflechi. Nachbergmeinde vo Wauwu send Dammersöue, Egouzwiu, Ettiswiu, Mouesee ond Schööz.

## Gschicht
Wauwu esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1070 aus *Wawile*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil esch 2010 bi 28,2 % gläge.

## Religion
67,9 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 6 % evangelisch-reformiert.

## Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,7% , CVP 29,3% , FDP 19,0% , GLP 3,5% , GP 4,2% , SP 8,0% , SVP 29,3% , Süschtigi 5,1%.

D Gmeindspräsidentin vo Wauwu esch d Vreni Gassmann (Stand Februar 2016).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 2,4 % gläge.

## Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1671 Iiwohner 81,4 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,2 % Französisch, 2,6 % Italienisch ond 15,8 % anderi Sprache.

Z Wauwu redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.

## Weblink

* www.wauwil.ch
* 

## Fuessnote
Weggis

**Wäggis** (amtlech *Weggis*) isch e politischi Gmeind im Wahlkreis Luzärn-Land im Kanton Luzärn, Schwiiz.

## Geografi
Wäggis liid am Vierwaldstättersee am Südweschtfuess vo dr Rigi. Zue dr Gmeind ghöred d Quartier Unterdorf, Oberdorf, Hinterdorf, Rain, Laugneri, Baumen, Dörfli, Tischital ond Rigiblick, dr Ortsteil Hertenstein ond d Wiiler Riedsort, Bannholz (), Bodenberg () und Sentiberg (). Vo dr Gmeindsflechi sind 46,1 % Landwirtschaftlechi Flechi, 38,9 % Wald, 14 % Sidligsflechi und 1,1 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Wäggis sind Chüsnacht und Greppe im Norde, Arth im Kanton Schwyz im Nordoschte und Vetznau im Oschte ond Südoschte.

## Gschicht
Wäggis isch zum erschte Mal gnamsed worde im Jahr 1116 aus *Guategisso*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 22,3 % gläge.

## Religion
60 % vo de Iiwooner sind im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 16,7 % evangelisch-reformiert.

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2015 het s das Ergebnis gää: BDP 2,1% , CVP 17,4% , FDP 25,3% , GLP 6,0% , GP 5,8% , SP 9,0% , SVP 29,3%, Süschtigi 5,0%.

Dr Gmeindspräsident vo Wäggis isch dr Roger Dähler (Stand Februar 2017).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2 % gläge. Ds Wäggis het dr Kafioutomatäherstäuer Thermoplan si Houptsitz. Ds Wäggis schafä für Thermoplan über 400 Mitarbeiter.

## Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo de 3616 Iiwohner 84,9 % Dütsch als Hauptsprach aagää, 1,2 % Französisch, 0,6 % Italienisch ond 13,3 % anderi Sprache.

Z Wäggis redt me scho s höchschtalemannisch Schwyzerisch.

## Weblink

* www.weggis.ch
* 

## Fuessnote
Sempach

**Sämpech** (amtlech *Sempach*) esch e politischi Gmeind im Wahlchreis Soorsi im Kanton Lozärn, Schwiiz.

Sämpech gchennt mer i der ganze Schwiiz, wil do di Schwiizerisch Vogelwaarte Sämpech esch.

## Geografi
Sämpech liid am Südoschtend vom Sämpechersee. Zue dr Stadt ghört ou no dr Wiiler Kirchbühl (573–581 m ü. M.). Vo dr Gmeindsflechi send 68,7 % landwirtschaftlechi Flechi, 14,5 % Waud, 16,3 % Sidligsflechi ond 0,4 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Sämpech send Eich, Höudisriede, Möischter ond Nöiechöuch.

## Gschicht
Sämpech esch zom erschte Mou im Johr 1150 i de Acta Muresia gnamsed worde, em Bsetzverzeichnis vom Chlooschter Muri. Am 9. Juli 1386 hed do bi Sämpech di glichnamig Schlacht stattgfonde, ond em Johr 1393 esch do de Sempacherbrief uusghandlet worde.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 7,4 % gläge.

## Religion
76,9 % vo de Iiwooner send im Johr 2000 römisch-katholisch gsii, 13,9 % evangelisch-reformiert.

## Politik
Bi de Nationaurootswahle 2015 hed s das Ergebnis ggää: BDP 1,4 %, CVP 29,4 %, FDP 20,1 %, GLP 5,8 %, GP 6,4 %, SP 10,6 %, SVP 20,2 %, Süschtigi 6 %.

Dr Gmeindspräsident vo Sämpech esch dr Franz Schwegler (Stand Februar 2016).

## Wirtschaft
Em Johr 2011 send 1,1 % arbetslos gsii.

## Sprooch ond Dialäkt
Bi dr Vouchszellig 2000 hend vo de 3483 Iiwohner 93,8 % Tüütsch aus Houptsprooch aaggää, 0,6 % Französisch, 0,4 % Italienisch ond 5,2 % anderi Sprooche.

Z Sämpech redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.

## Literatuur
* 

## Weblink

* www.sempach.ch

## Fuessnote
Triengen

**Trienge** (amtlech *Triengen*) esch en Iiwonergmeind im Wahlchreis Soorsi im Kanton Lozärn, Schwiiz.

## Geografi
Trienge liid im untere Suhretau. Vo dr Gmeindsflechi send 64,6 % Landwirtschaftlechi Flechi, 25,1 % Waud, 10 % Sidligsflechi ond 0,3 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Trienge send Büre, Chnuutu ond Schlierpech im Kanton Lozärn ond Moosleerau, Reitnau ond Schmiedrued im Kanton Aargau.

## Gschicht
Trienge esch zom erschte Mou gnamsed worde 1184/90 aus *Triingin*.

Per 1. Jänner 2005 hend d früenere Gmeinde Wilihof ond Kulmerau mit Trienge fusioniert. Am 1. Jänner 2009 hed sech di früener Gmeind Winikon Triengen aagschlosse.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 23,4 % gläge.

## Religion
72,6 % vo de Iiwooner send im Johr 2000 römisch-katholisch gsii, 10,4 % evangelisch-reformiert.

## Politik
Bi de Nationaurootswahle 2015 het s das Ergebnis ggää: BDP 1,9 %, CVP 24 %, FDP 24,4 %, GLP 2,8 %, GP 4,2 %, SP 6,2 %, SVP 31,4 %, Süschtigi 5,1 %.

Dr Gmeindspräsident vo Trienge esch dr Martin Ulrich-Bättig (Stand Februar 2016).

## Wirtschaft
Em Johr 2011 send 2,4 % arbetslos gsii.

## Sprooch ond Dialäkt
Bi dr Vouchszellig 2000 hend vo de Iiwohner 87,2 % Tüütsch aus Houptsprooch aaggää, 0,3 % Französisch, 1,5 % Italienisch ond 11 % anderi Sprooche.

Z Trienge redt me s hochalemannisch Lozärntütsch. Vo Trienge chont de Ludwig Fischer, won en omfangrychi lozärntütschi Grammatik gschrebe het.

## Weblink

* www.triengen.ch
* 
* 

## Fuessnote
Werthenstein

**Wärtischtei** (amtlech *Werthenstein*) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Äntlibuech im Kanton Lozärn, Schwiiz.

## Geografi
Wärtischtei liid a dr Chliine Ämme. Zue dr Gmeind ghöre ou na d Ortsteil Schachen () ond Wolhusen-Markt (). Vo dr Gmeindsflechi send 59,6 % Landwirtschaftlechi Flechi, 32,4 % Waud, 6,9 % Sidligsflechi ond 1,1 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Wärtischtei send Äntlibuech, Mauters, Ruusmu, Schwarzebärg ond Wouhuuse.

## Gschicht
Wärtischtei esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1303 aus *Werdenstein*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 13,1 % gläge.

## Religion
84 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 6,7 % evangelisch-reformiert.

## Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,5% , CVP 29,6% , FDP 11,8% , GLP 2,0% , GP 3,2% , SP 4,1% , SVP 42,2% , Süschtigi 5,7%.

Dr Gmeindspräsident vo Wärtischtei esch dr Beat Bucheli (Stand Februar 2016).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge.

## Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1892 Iiwohner 96,4 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,1 % Französisch, 0,7 % Italienisch ond 2,8 % anderi Sprache.

Z Wärtistei redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.

## Weblink

* www.werthenstein.ch
* 

## Fuessnote
Tu B’Av

***Tu B’Av*** (hebräisch ט״ו באב, dütsch *15. Aw*) isch e *chliine* jüüdische Fiirdig, wo in dr Vollmondnacht zwüschen em 14. und 15. Daag vom Monet Aw afoot.  Er gältet as Fröidedaag, wil er sit dr Zit vom Tämpel z Jerusalem dr Aafang vo dr Wiilääsi sümbolisiert und dr Jom Kippur s Ändi. An dene bäide Dääg häi die leedige Mäitii vo Jerusalem wissi Chäider aazooge und si in d Wiibärg go danze. S Drakdaat *Ta’anit* 30b-31a verzellt au, ass es käni frööligere Fiirdig für d Juude gäb as dr *Tu B’Av* und dr Jom Kippur. Dorum wird er hüte z Israel as s Fest vo dr Liebi (Hebräisch: חג האהבה, *Hag HaAhava*) begange, äänlig zum Valentinsdaag im angelsäggsische Ruum. 

Dr Daag erinneret au an e baar historischi Eräigniss. Zu dene ghööre zum Bischbil dr Siig vo de Farisäer über d Sadduzäer und d Erlaubnis, d Aahänger vom Bar Kochba, wo in Betar gfalle si, z begraabe.  

Die ersti offizielli Erwäänig vom *Tu B’Av* findet mä in dr Mischna am Ändi vom zwäite Joorhundert. Es handlet sich um kä dradizionelle Fiirdig, sondern um e normale Aarbetsdaag, au wenn in dr Nacht vorhär vil gsunge und danzt wird.

## Weblingg

* 
* ''Der 15. Aw'' uf chabad.org
* ''Tu B’av'' uf myjewishlearning.com (englisch) 
* ''Tu B’Av'' uf ou.org *The Orthodox Union* (englisch)
* ''Der 15. Aw – Liebe und Wiedererwachen'' uf synagoge-karlsruhe.de
Bar Kochba

Dr **Simon bar Kochba** (aramäisch **שמעון בר כוכבא**, *Schim'ôn Bar Kochba* oder *Schim'on Bar Kochva*, „Soon vom Stärn“; † 135, äigentlig *Schim'on bar Kosiba*) isch e jüüdische Rebell und messianische Pretendent gsi. Er het vo 132 bis 135 noch dr Zitewändi en Volksufstand gege s Röömische Riich under em Kaiser Hadrian agfüert und eme unabhängige churzläbige jüüdische Staat as *Nasi* – hebräisch נשיא, was denn öbbe Brinz bedütet het und hüte dr Bresidänt wär – vorgstande isch.

Über si Lääbe wäiss mä wenig. Bim Ufstand het er zerst gröösseri Erfolg gege d Römer gha, het sich aber spööter in d Festig vo Betar müesse zruggzieh und isch dört belaageret worde. D Verdäidiger si usghungeret worde und häi schliesslig müesse kapituliere. Dr Bar Kochba isch denn vo sine Mitkämpfer umbrocht worde.

## Dr Naame
Es git nume e baar wenigi Kwelle über e Bar Kochba. Si Vornaame Schimon (dütsch „Simon“) isch uf Münze us dr Zit vom Ufstand brägt.

Si aramäische Noochnaame „Bar Kochba“, won em noch dr jüüdische Legände vom Rabbi Akiba gee worden isch, bedütet *Soon vom Stärn*, was sich uf die messianischi Brofezeijig vom *Stärn us Jakob* söll bezie (4. Buech Mose 24, 17). Wil er gschiteret isch und si Ufstand schlimmi Folge für d Juude gha het, chunnt er in dr rabbinische Litratuur as *Bar Koseba* vor – das heisst uf aramäisch בר כוזיבא und bedüütet „Soon vo dr Luug“.

Dr ursprünglig Naame isch *Ben Kosiba* gsi. In de 1960er Joor het mä in Höölene im Wadi Murabba`at und im Nahal Hever (am Westufer vom Doote Meer in dr Nööchi vo dr Oase En Gedi) e baar vom Bar Kochba gschribeni Breif gfunde. Si wärde hüt im Israelmuseum ufbewaart. Im ene griechische Brief wird si Naame as σιμων χωσιβα, Simon Chosiba gschriibe. Im Gegesatz zur hebräische oder aramäische Sprooch, wo käni Vokal kenne und nume d Konsonante vom Naame schriibe (KSBA), isch im Griechische d Vokalisierig äidütig.

## Kwelle
* Naphtali Lewis (Hrsg.): *The documents from the Bar Kokhba period in the cave of letters. Greek papyri; Aramaic and Nabatean signatures and subscriptions*. Israel Exploration Soc., Jerusalem 1989. ISBN 965-221-009-9
* Jigael Jadin, Jonas Greenfield, Ada Yardeni (Hrsg.): *The documents from the Bar Kokhba period in the cave of letters. Hebrew, Aramaic and Nabatean-Aramaic papyri*. 2 Bde. Israel Exploration Soc., Jerusalem 2002. ISBN 965-221-046-3
* Leo Mildenberg: *The Coinage of the Bar Kokhba War*. Aarau 1984.

## Litratuur
* Werner Eck: *Rom herausfordern. Bar Kochba im Kampf gegen das Imperium Romanum. Das Bild des Bar Kochba-Aufstandes im Spiegel der neuen epigraphischen Überlieferung.* Rom 2007.
* Jigael Jadin: *Bar Kochba. Archäologen auf den Spuren des letzten Fürsten von Israel*. Hoffmann u. Campe, Hamburg 1971. ISBN 3-455-08702-7
* 

## Weblingg
* LIVIUS: Simon ben Kosiba
* Teggst vo de Brief.
Peter Leuthold

Dr **Peter Eugen Leuthold** (* 23. Februar 1937 z Villinge, Dytschs Rych; † 13. Februar 2016 z Eerlibach ZH) isch e Schwyzer Eläktroingenieur gsii.

## Lääbe
Dr Peter Leuthold isch e Suhn vum Schwyzer Ingenieur Eugen Leuthold gsii, wu syter anne 1929 bim Radiohärsteller SABA z Villinge gschafft het. Sy Mueter isch e Villingeri gsii. D Familie isch anne 1943 in d Schwyz uf Mitlödi un speter uf Nöühuuse zoge. 

Dr Leuthold het an dr ETH Züri Eläktrotächnik studiert un het anne 1962 s Ingenieurdiplom iberchuu. Im Johr 1963 het er an dr ETH as Assischtänt gschafft. Vu 1964 bis 1967 isch er wisseschaftlige Mitarbaiter im Philips Forschungslaboratorium z Eindhoven gsii, wun er si mit dr Digitaltächnik un dären ihren Aawändig in dr Nochrichtetächnik bscheftigt ghaa het. 1967 isch er an dr ETH promoviert wore un isch as Oberassischtänt an s Inschtitut fir Hochfrequänztächnik retuurchuu. Anne 1971 het er si uf em Biet vu dr Eläktrotächnik habilitiert.

Im Johr 1974 isch er as Dozänt fir Nochrichtetächnik un Elektrizitetslehr an s 1972 grindet Interkantonal Tächnikum Rapperschwil (ITR) gange un 1977 isch er as Profässer fir Nochrichtetächnik an s Inschtitut fir Hochfrequänztächnik vu dr ETH beruefe wore, wun er bis zue syre Emeritierig anne 2002 glaitet het.

Schwärpinkt vu syre Forschig sin drohtlosi un optischi Iberdragigstächnik, optischi Netzwärch, Modellierig un Mässig vu Iberdragigskanäl un analogi un digitali Modulazionsverfahre gsii

Näbe syre Forschig un Lehr isch dr Leuthold dr erscht Bresidänt vu dr Informationstächnische Gsellschaft vum Schwyzerische Eläktrotächnische Verain (SEV) wore. Derzue isch er Mitgliid vu dr Aidgnessische Fachhochschuelkommission un vu dr Aidgnessische fir Eläktrischi Aalage gsii.

## Schrifte (Uuswahl)
* *Filternetzwerke mit digitalen Schieberegistern*. Philips Research Reports. Suppl. 1967, Nr 5. Dissertation ETH

## Literatur
* *Peter E. Leuthold, neuer Professor für Nachrichtentechnik*, in: Schweizerische Bauzeitung, 13. April 1978 
* *[https://web.archive.org/web/20160218113839/http://trauer.nzz.ch/Traueranzeige/Peter-Leuthold Prof. Dr. Peter Leuthold]*, Dodesaazaig vu dr ETH, in: Neue Zürcher Zeitung, 20. Februar 2016, S. 8

## Weblink
* Bild uf dr Websyte vu dr ETH Züri

## Fueßnote
Mosche Scharet

Dr **Mosche Scharet** (; * 15. Oktober 1894 z Cherson im Russische Riich, hüte Ukraine  as *Mosche Schertok*; gstorbe am 7. Juli 1965 z Jerusalem) isch en israelische Politiker gsi. Zwüsche zwäi Amtszite vom David Ben-Gurion isch dr Scharet vo 1953 bis 1955 dr zwäit Ministerbresidänt vo Israel gsi und bis zu sim Rückdritt 1956 dr erst israelisch Usseminister.

## Biografii
Er het 1906 mit sinere Familie *[[Alija]]* uf *[[Eretz Israel]]* gmacht, und het mitghulfe d Stadt Tel Aviv z gründe.  1916 bis 1918 het er für d Türkei Milidäärdienst gmacht. 1931 isch er Sekretär vo dr politische Abdäilig vo dr Jüüdische Agentuur worde und 1933 dr Vorsteher. Er isch verantwortlig gsi drfür, ass e jüüdischi Brigade in dr britische Armee ufgstellt worde isch und het die illegali Iiwanderig understützt.  1947 häi en d Brite für e Zit in Haft gnoo.

Noch dr Gründig vom Stat Israel isch er dr erst Usseminister worde. Zämme mit em dütsche Bundeskanzler Konrad Adenauer het er im Septämber 1952 s Luxeburger Abkomme underschriibe, wo dr erst Schritt vo dr dütsche Widerguetmachigspolitik gsi isch.   

Wo dr Ben Gurion zruggdräte isch, het dr Scharet am 7. Dezämber 1953 s Amt vom Ministerbresidänt übernoo und sich für diplomatischi Verhandlige mit de Noochberstaate iigsetzt im Geegesatz zum Ben Gurion. Dä het en am 2. Novämber 1955 wider abglööst.

Dr Scharet isch no bis 1956 Usseminister gsi, isch denn aber vor dr Sueskriise 1956 dur d Golda Meir ersetzt worde, wo weniger barat gsi isch, Kompromiss z mache. Vo denn bis 1960 het er dr Vorsitz vo dr Jüüdische Agentuur gha.

## Litratuur
* Tamar Amar-Dahl: *Moshe Sharett. Diplomatie statt Gewalt. Der „andere“ Gründungsvater Israels und die arabische Welt.* 2003, ISBN 3-89975-030-6.
* Livia Rokach: *Israel’s Sacred Terrorism: A Study Based on Moshe Sharett’s Personal Diary and Other Documents.* Belmont 1980, ISBN 0-937694-70-3.
* Ya'acov Sharett: *L’État juif et l’integrité du Liban.* In: *Le Monde Diplomatique.* Décembre 1983, nachgedruckt in: Ramonet et al.: *Proche-Orient - Une Guerre de Cent Ans.* In: *Le Monde Diplomatique.* Manière de voir 11, Mars 1991, pp. 40–43, .

## Weblingg

* Moshe Sharett Israelischer Staatsmann und zionistischer Führer *(Jewish Agency of Israel)*
* Moshe Sharett (*Jewish Virtual Library*; änglisch)

## Fuessnoote
Wikon

**Wigge** (amtlech *Wikon*) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Willisou im Kanton Lozärn, Schwiiz.

## Geografi
Wiigge liid zwösche dr Wigger im Weschte ond dr Uerke im Oschte. Zue dr Gmeind ghöre d Ortsteil Wigge-Dorf, Adelboden () ond Rotfarb (). Vo dr Gmeindsflechi send 39,4 % Landwirtschaftlechi Flechi, 51,6 % Waud, 8,8 % Sidligsflechi ond 0,1 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Wigge send Räide im Kanton Lozärn ond Bottewiu, Brittnou, Wiliberg ond Zofige im Kanton Aargau.

## Gschicht
Wigge esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1256 aus *apud Wiggen*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil esch 2010 bi 13 % gläge.

## Religion
52,3 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 34,2 % evangelisch-reformiert.

## Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,4% , CVP 16,5% , FDP 18,2% , GLP 5,4% , GP 2,5% , SP 12,6% , SVP 37,6% , Süschtigi 5,9%.

Dr Gmeindspräsident vo Wigge esch dr Hans Golling (Stand Februar 2016).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 2,4 % gläge.

## Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1342 Iiwohner 90,4 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,5 % Französisch, 1,5 % Italienisch ond 7,6 % anderi Sprache.

Z Wigge redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.

## Weblink

* www.wikon.ch
* 
* 

## Fuessnote
Wolhusen

**Wouhuuse** (amtlech *Wolhusen*) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Äntlibuech im Kanton Lozärn, Schwiiz.

## Geografi
Wouhuuse liid uf dr linke Siite vo dr Chliine Ämme. Vo dr Gmeindsflechi send 58,1 % Landwirtschaftlechi Flechi, 32,6 % Waud, 8,6 % Sidligsflechi ond 0,7 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Wouhuuse send Äntlibuech, Dopplischwand, Mänznou, Romoos, Ruusmu ond Wärtischtei

## Gschicht
Wouhuuse esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1070 aus *Vuolhusen*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil esch 2010 bi 15,1 % gläge.

## Religion
76,4 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 8,4 % evangelisch-reformiert.

## Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 0,6% , CVP 33,5% , FDP 14,7% , GLP 2,1% , GP 4,1% , SP 6,4% , SVP 32,3% , Süschtigi 6,3%.

Dr Gmeindspräsident vo Wouhuuse esch dr Peter Bigler (Stand Februar 2016).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,4 % gläge.

## Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 4086 Iiwohner 92,4 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,1 % Französisch, 0,8 % Italienisch ond 6,7 % anderi Sprache.

Z Wouhuuse redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.

## Weblink

* www.wolhusen.ch
* 

## Fuessnote
Bezirk Hinterrhein

Da **Bezirk Hinterrhii** () isch bis am 31. Dezember 2015 a Verwaltigsainhait vom Kanton Graubünda gsii. Am 1. Januar 2016 isch er dur d Region Viamala ersetzt worda.

## Krais und Gmainda
Zum Bezirk Hinterrhii händ die Krais und Gmainda khört: Stand 31. Dezember 2015

### Avers




### Domleschg




### Rheinwald




### Schams




### Thusis




## Veränderiga im Gmaindsbestand

Karte_Bezirk_Hinterrhein_Gemeindeveraenderungen_1923.png|Gmainda bis 1922
Karte_Bezirk_Hinterrhein_Gemeindeveraenderungen_1953.png|Gmainda bis 1952
Karte_Bezirk_Hinterrhein_Gemeindeveraenderungen_2001.png|Gmainda ab 2001
Karte_Bezirk_Hinterrhein_Gemeindeveraenderungen_2003.png|Gmainda bis 2002
Karte_Bezirk_Hinterrhein_Gemeindeveraenderungen_2006.png|Gmainda bis 2005
Karte_Bezirk_Hinterrhein_Gemeindeveraenderungen_2008.png|Gmainda bis 2007
Karte_Bezirk_Hinterrhein_Gemeindeveraenderungen_2009.png|Gmainda bis 2008
Karte_Bezirk_Hinterrhein_Gemeindeveraenderungen_2010.png|Gmainda bis 2009
Karte_Bezirk_Hinterrhein_Gemeindeveraenderungen_2015.png|Gmainda bis 2014
Karte_Bezirk_Hinterrhein_Gemeindeveraenderungen_2016.png|Gmainda bis 2015


* 1875: Fusion *[[Reischen]]* und *[[Zillis]]*  →  Zillis-Reischen

* 1923: Fusion *[[Casti (Schams)|Casti]]* und *[[Wergenstein]]*  →  Casti-Wergenstein

* 1953: Namensänderig vo *Pignieu*  →  Pignia

* 2001: Bezirkswächsel vo allna Gmainda (usser *[[Safien|Safie]]* und *[[Tenna GR|Tenna]]*) vom ehemoliga Bezirk Hainzabärg →  Bezirk Hinterrhii

* 2003: Fusion *[[Donat GR|Donat]]* und *[[Patzen-Fardün]]*  →  Donat

* 2006: Fusion *[[Splügen GR|Splüge]]* und *[[Medels im Rheinwald]]*  →  Splüge

* 2008: Fusion *[[Ausserferrera]]* und *[[Innerferrera]]*  →  Ferrera

* 2009: Fusion *[[Feldis/Veulden]]*, *[[Scheid GR|Scheid]]*, *[[Trans GR|Trans]]* und *[[Tumegl/Tomils]]*  →  Tomils
* 2009: Fusion *[[Andeer]]*, *[[Clugin]]* und  *[[Pignia]]*  →  Andeer

* 2010: Fusion *[[Cazis]]*, *[[Portein]]*, *[[Präz]]*, *[[Sarn]]* und *[[Tartar GR|Tartar]]*  →  Cazis

* 2015: Fusion *[[Almens]]*, *[[Paspels]]*, *[[Pratval]]*, *[[Rodels]]* und *[[Tomils GR|Tomils]]*  →  Domleschg

* 2016: Bezirkswächsel: Mutta wächslat da Bezirk  →  Albula

## Weblink

## Fuassnoota
Region Viamala

D **Region Viamala** ischt e Verwaltigseinheit vam Kanton Graubünde, Schwiz, wa dür d Gebietsreform uf der 1. Januar 2016 entstanden ischt. 

Bis uf d Gmeind Mutte, wa uf der 1. Januar 2016 vam Bezirk Albula här gwächslet het, ischt d Region Viamala mit em Bezirk Hinterrhii identisch, wa s bis am 31. Dezember 2015 ggä het. D Chreis Òòver, Rhiiwald, Schams und Thusis sind uf der 31. Dezember 2015 ufglöösti cho, der Chreis Domläschg heds no bis am 31. Dezember 2017 für uberkommunali Ufgabe ggää.

## Iiteilig
Zur Region Viamala gchööre die Gmeinde:Stand: 1. Januar 2019

## Veränderige im Gmeindsbstand

Karte Region Viamala Gemeindeveraenderungen 2018.png|Gmeinda bis 2017
Karte Region Viamala Gemeindeveraenderungen 2019.png|Gmeinda bis 2018
Karte Region Viamala Gemeindeveraenderungen 2021.png|Gmeinda bis 2020


* 2018: Fusion *[[Mutten GR|Mutte]]* und *[[Thusis]]*  →  Thusis

* 2019: Fusion *[[Hinterrhein GR|Hinderrhii]]*, *[[Nufenen GR|Nufene]]* und *[[Splügen GR|Splüüge]]*  →  Rhiiwald

* 2021: Fusion *[[Casti-Wergenstein]]*, *[[Donat GR|Donat]]*, *[[Lohn GR|Lohn]]* und *[[Mathon GR|Mathon]]*  →  Muntogna da Schons

## Weblink

## Fuessnoote
Mutten

**Mutten** bezaichnet verschideni Ortschafte:
* Mutten GR, a Gmaind i da Region Viamala, Kanton Graubünda, Schwiz
* *Mutten (Bayern)*, en Ortstoil vo de Gmoind Stiifhoofe, Landchrais Linde (Bodesee), Bayern, Dütschland
* *Mutten BE*, en Ortsteil vo de Gmeind Signou im Kanton Bärn, Schwiz
Netstal

**Netstal** isch en Ort und en ehemooligi politeschi Gmäind vom Kanton Glarus in dr Schwiz. Dr Ort het guet 3000 Iiwooner.

Netstal isch im Raame vo dr Glarner Gmäindireform uf en 1. Januar 2011 mit de Gmäinde Ennedal, Glarus und Riedere zur nöije Gmäind Glarus zämmegläit worde.

## Geografii
Dr Ort Netstal lit uf 458&nbsp;m&nbsp;ü.&nbsp;M. Si Gebiet isch nume uf dr westlige (linggs vu de Linth) Site vom Hauptdaal besiidlet. Däil vom Dorf lige aber uf bäide Site vo dr Löntsch, wo us em Chlöndaal uusefliesst. S Dorfbild isch brägt vo vier Hügel, wo vom ene prehistorische Bärgsturz vom Glärnisch stamme.

## Gschicht
D eltisti Erwäänig vo Netstal wo mä kennt, datiert uf s Joor 1289. Es isch nid klar, öb dr Name, wo as *Stall vom Net* dütet wird, uf s althoochdütsche Wort „Netz“ (in der Bedütig vo *Kwelle*) zruggoot oder en andere Ursprung het.

Im Tagwen Netstal si bis zum 16.&nbsp;Joorhundert d Siidlige Leuzinge, Löntsche und e Däil vom verschwundene Tagwen Turserron ufgange. Bis um 1900 het mä au s Klöndaal zum Gmäindigebiet grächnet.

S Dorf isch im Lauf vom 2.&nbsp;Koalizionschrieg 1799 schwer beschädigt worde. E russischi Kanonechuugele und d Ufschrift *1799* am Restorant *Stärne* erinnere an die heftige Kämpf zwüsche de Franzoose und de Russe in und um Netstal.

## Weblink

* 

## Fuessnoote
Schma Jisrael

S **Schma Jisrael** ( *Sch’ma Jisrael*, *Schᵉma Jisrael* oder churz *Schma* ‚Loos, Israel!‘) und d Värs us dr Tora, wo denn ufgsäit wärde, si zentrali Bestanddäil vom dääglige Gebät vo de Juude: Schacharit (hebr. ), das isch s jüüdische Morgegebät, und Maariw (hebr. ), das isch s jüüdische Oobegebät.

## S ''Schma Israel''
Dr Usdruck *Schma* umfasst die monotheistische Essänz vom Juudedum und dr Zentralkonteggst vo dr Tora, wo din d Kärnbotschaft vo dr Nöggsteliebi vorchunnt:
:„Loos Jisrael! *[[Adonai]]* (isch) unsere Gott; *Adonai* (isch) Äins.“ (5. Buech Mose 6,4; lueg Talmud *Sukkot* 42a und *Berachot* 13b).

Dr hebräisch Teggst vo däm zentrale Satz isch:
: *schəma jisrael adonai elohenu adonai echad* (sefardisch) bzw. *schəma jisroëil adaunoi elauhëinu adaunoi echod* (aschkenasisch)
Es isch dr eltist Usdruck vom jüüdische Sälbstverständniss und si Thema isch d Äihäit und Äinzigkäit vo Gott und meerere zentrale Gebot vom Juudedum:
* s *dääglige Bäte* vom *Schma Jisrael* sälber
* s *Aalege* vo de Gebätsrieme
* e Zizijot (Schaufäde)
* d Mesusot (Kapsle an de Düürrääme)
* s *Witergee* vo de Gebot an die neggsti Generazioon

## S ''Schma Jisrael'' as Züügnisusdruck im Gebät
Dr Teggst wird uf Hebräisch zwäimol am Daag bätet, am Morge früe noch em Ufstoo am Oobe vor em Schloofe. Es bestoot us 5. Buech Mose 6,4, eme Satz us dr Mischna (mJoma 6,2) und de Toraabschnitt 5. Buech Mose 6,5–9 , 11,13–21  und 4. Buech Mose 15,37–41.

## S ''Schma Jisrael'' in dr jüüdische Liturgii
In dr jüüdische Liturgii wird s *Schma* vo drei Lobsprüch umraamt, wo sich jeede filosofisch-inhaltlig uf äi Abschnitt vom *Schma* beziet. S *Schma Jisrael* wird lut rezitiert.

## In dr Muusig
* Im Arnold Schönberg si Holocaust-Melodram *Ein Überlebender aus Warschau*, wo dr Ufstand im Warschauer Ghetto und wien er niidergschlaage worde isch, zum Thema het, goot mit eme *Schma Jisrael* z Änd, wo vom ene Männerchor gsunge wird.
* D Orglesümfonii *Le Cantique des Cantiques* (2004) vom Walter Steffens foot mit eme Prolog über *Höre, Israel* (noch em Buech Mose) aa.
* In sim Debüalbum singt dr jüüdisch Sänger Matisyahu s *Schma Jisrael* im Lied *Got no water*.

## Litratuur
* Meir Seidler: *Schma Jisrael. Einheit - Die jüdische Sicht.* Kovar, Eichenau, 1998, ISBN 3-925845-76-3.

## Weblingg

* , South Huntington Jewish Center, Melville, Nöi York.

* Jehonatan Grünfeld: Das Schma Jisrael im Morgengebet (PDF-Datei; 105&nbsp;kB)

* Frag den Rabbi
Küsnacht

**Küsnacht** chann folgendes bedüte:
* Küsnacht ZH, e politeschi Gmaind im Kanton Züri, Schwiz

Uf Schriftdütsch gliich usgschproche, aber andersch gschribe:
* Küssnacht SZ, en Ortstail vo de Gmaind mit em gliche Name im Kanton Schwyz, Schwiz
* Bezirk Küssnacht, en Bezirk im Kanton Schwyz, wo mit de obe gnännte politische Gmaind identisch isch

**Lueg au:**
* Küßnach oder Küssnach, en Ortstail vo de bade-würtebärgische Gmaind Küssaberg im Landchrais Waldshuet, Dütschland
* Kantonsschule Küsnacht, s früenerig Leererseminar vom Kanton Züri und hüt es Gimnaasium
Cham

**Cham** isch de Name vo däne geografische Objekt:
* Cham ZG, e politischi Gmaind im Kanton Zug, Schwiz

* Landkreis Cham, e politischi Gebietsiitailig z Bayern 
* Cham (Oberpfalz), e Chraisstadt im Landchrais Cham, Bayern

* *Cham (Insle)*, en Insle bi *Hoi An*, i de Nöchi vo *Da Nang*, vor de Küste vo Zentral-Vietnam

**Cham** chan au folgendes bedüte:
* *Chamer Kultur*, en archäologischi Kultur z Bayern und i de östlich aagränzende Gebiet am Endi vo de Staizit
* *Cham (Volk)*, es Volch im südliche Vietnam und z Kambodscha, d Nachfahre vom Königriich Champa
* *Cham (Sproch)*, e Sproch z Südostasie
* *Cham-Schrift*, e Schrift z Südostasie
* *Cham-Mysterie*, Masketänz vo de tibetische Kultur, wo mit Gsang beglaited wärded

**Cham** isch de Name vo däne Persone:
* *Alhaji Abdoulie Cham* (* 1960), en Politiker im westafrikanische Staat Gambia
* *Cham (Musiker)* (* 1977), en Dancehall-Musiker us Jamaika
* *Fabakary Cham* († 2002), en Politiker us Gambia
* *Momodou Kotu Cham* (* 1953), en Politiker us Gambia

* *Cham*, de Künstlername vom *Amédée de Noé* (1819–1879), en französische Karikaturist
* *Cham*, s Pseudonym vom *Francesco Carotta* (* 1946), en italienische Buechauto und Historiker

**und witers:** 
* *Chaam*, es Dorf i de Gmaind Alphen-Chaam i de Provinz Nordbrabant, Niderland
* *Kamm (Adelsgschlächt)*, e mittelalterlichi Bezaichnig vom ene Adelsgschlächt us em niderbayrische Landchrais Passau
* *Ham* (usgsproche *Cham*), de Sohn vom Noah im Alte Testamänt
Adonai

**Adonai** (hebr.  *ădonāy* „mi Herr“), in dr aschkenasische Ussprooch **Adaunoi, Adoinoi, Adonoi**, isch äini vo de Umschriibige für JHWH, dr Naame vo Gott im Tanach, dr jüüdische Biible. S Wort stoot – wie *[[Elohim]]* – im grammatische Plural (*mini Herre*), zum d Hochachdig vor Gott uszdrucke. D Äizaal wär אדוני *Adoni*,  im Hebräische hützudags as Höflichkäitsaareed brucht wird. Vor eme Naame brucht mä äifach אדון *Adon*, wie in Adon Cohen, dr Herr Cohen.

Wil religiöösi Juude dr göttlig Naame „JHWH“ us Eerfurcht vor däm sinere Häiligkäit nit sääge, wird us dr Tora und im Gebät immer *Adonai* glääse, wenn „JHWH“ vorchunnt. Sust bruche si mäistens HaSchem („dr Naame“) wenn si Gott mäine, wie zum Bischbil in *Baruch HaSchem*, was öbben em Gottsäidank entspricht. Mänggi gottesfürchtigi Juude ersetze Adonai im alldääglige Gsprööch dur *Adoschem*, e Kombinazion us Adonai und HaSchem. Das wird aber au kritisiert, wil s bedütigslos und dorum respäktlos sig.

## Weblingg

* 

## Fuessnoote
Risch

**Risch** chan folgendes bedüte:
* Risch ZG, e politischi Gmaind im Kanton Zuug, Schwiz (hät sich vo 2007 bis 2013 «Risch Rootchrüüz» gnännt)
** Risch (Ort), es Dorf i de gliichnamige Gmaind
* *Risch (Bergisch Gladbach)*, en Ortsteil im Stadtteil *Romaney* vo Bergisch Gladbach, Nordrhii-Westfale, Dütschland

**Risch** isch de Familiename vo däne Persone:
* Curt Risch (1879–1959), en dütsche Ingenieur und Hochschuellehrer
* Emil Risch (1866–1950), en liechtestainer Landtagsabgordnete (VP)
* Ernst Risch (1911–1988), en Schwizer Altphilolog und Sprochwüsseschaftler
* Ferdinand Risch (1880–1940), en liechtestainer Politiker (FBP)
* Heinrich Risch (1888–1962), en dütsche Politiker (SPD)
* Jim Risch (* 1943), en US-amerikanische Politiker
* Luise Risch (* 1987), e dütschi Schauspiileri
* Martin Risch (1880–1961), en Schwizer Architekt
* Maurice Risch (* 1943), en französische Schauspiiler
* Melanie Risch (1887–1944), e dütschi Schniideri, Opfer vo de NS-Chriegsjustiz
* Nikolaus Risch (* 1949), en dütsche Chemiker
* Robby Risch (* 1962), en dütsche Kommunalpolitiker
* Robert Risch (* 1939), en US-amerikanische Mathematiker
* Rudolf Risch (1908–1944), en dütsche Radrennfahrer
Steinhausen

**Steinhausen** isch de Name vo däne geografische Objekt:
* Steinhausen ZG, e Gmaind im Kanton Zug, Schwiz
* Steinhausen an der Rottum, e Gmaind im Landchrais Biberach, Bade-Würtebärg

* Steinhausen (Aspach), en Ortstail vo de Gmaind Aspach, Rems-Murr-Chrais, Bade-Würtebärg
* Steinhausen (Bad Schussenried), en Ortstail vo de Stadt Bad Schusseried, Landchrais Biberach, Bade-Würtebärg (bekannt wäg de *Wallfahrtskirche Staihuuse*)
* *Steinhausen (Bockhorn)*, en Ortstail vo de Gmaind Bockhorn, Landchrais Friisland, Nidersachse
* *Steinhausen (Büren)*, en Ortstail vo de Stadt Büren, Chrais Paderborn, Nordrhii-Westfale
* *Steinhausen (Erlbach)*, en Ortstail vo de Gmaind Erlbach, Landkreis Altötting, Bayern
* *Steinhausen (Glonn)*, en Ortstail vom Markt Glonn, Landkreis Ebersberg, Bayern
* *Steinhausen (Korschenbroich)*, en Ortstail vo de Stadt Korschenbroich, Rhein-Kreis Neuss, Nordrhii-Westfale
* *Steinhausen (München)*, en Stadttail im Münchner Stadtbezirk 13 Bogehuuse, Bayern
* *Steinhausen (Neuburg)*, en Ortstail vo de Gmaind Neuburg, Landchrais Nordwestmeckleburg, Meckleburg-Vorpommere
* *Steinhausen (Witten)*, en Ortstail vo de Stadt Witten, Ennepe-Ruhr-Kreis, Nordrhii-Westfale (bekannt wäg em *Schloss Staihuuse*)

* *Haus Steinhausen*, e Wasserburg z Dortmund, Nordrhii-Westfale

* *Steinhausen (Namibia)*, e Chraisstadt i de Region Omaheke, Namibia

**Steinhausen** isch de Familiename vo däne Persone:
* Georg Steinhausen (1866–1933), en dütsche Bibliothekar und Kulturwüsseschaftler
* Heinrich Steinhausen (1836–1917), en dütsche Schriftsteller
* *Hermann Steinhausen*, s Pseudonym vom dütsche Publizist Eugen Gürster (1895–1980)
* Josef Steinhausen (1885–1959), en dütsche Archäolog
* Konrad Steinhausen (1906–1964), en dütsche Politiker (SPD)
* Marie Paquet-Steinhausen (1881–1958), e dütschi Moleri, Lithographi und Porzellanmoleri
* Rolf Steinhausen, en dütsche Motorradrännfahrer
* Wilhelm Steinhausen (1846–1924), en dütsche Moler
Jüdische Literatur

Vo **Jüüdischer Litratuur** reedet mä bi Wärk, wo, vor allem vo Juude, über jüüdischi Thema verfasst worde si, bi literarische Wärk über irgend e Thema, wo in äinere vo de jüüdische Sprooche gschriibe si und bi Litratuur in irgend ere Sprooch, wo vo jüüdische Autore verfasst worde si. 

Die antiki jüüdischi Literatuur umfasst d Büecher vo dr Biible und die elteri rabbinischi Litratuur. Us em Middelalter stamme religiöösi, müstischi, ethischi und filosofischi Wärk aber au wältligi Prosa und Lürik. Ufblüeit isch die jüüdischi Litratuur aber in dr spöötere Nöizit, wo sich as Folg vo dr Ufkläärig und iirer jüüdische Entsprächig, dr *[[Haskala]]*, e sekulääri jüüdischi Kultur het afo entwiggle. Die modärni jüüdischi Litratuur umfasst Wärk uf Jiddisch, Ladino und sit dr Gründig vom jüüdische Jischuv in Palestina Wärk im modärne Hebräisch. Wichdig isch au die jüüdischi Litratuur uf Änglisch dank dr groosse Zaal vo jüüdische Autore z Amerika in de letschte zwäi Joorhundert. 

## Fuessnoote
Inwil

**Inwil** isch de Name vo däne Ort i de Schwiz:
* Inwil LU (im örtliche Dialäkt «Eibu»), e politischi Gmeind im Wahlchreis Hofdere, Kanton Lozärn
* Inwil ZG, es Dorf i de politische Gmeind Baar, Kanton Zug

**Nöd verwägle mit:**
* Hinwil (im örtliche Dialäkt «Hiiwiil»), e politischi Gmeind im Kanton Züri
Buchrain

**Buchrain** isch de Name vo däne Ort:
* Buchrain LU (im örtliche Dialäkt «Bueri»), e politischi Gmeind im Kanton Lozärn, Schwiz
* *Buchrain (Großkarolinenfeld)*, en Ortsteil vo de Gmeind Großkarolinenfeld, Landchreis Roseheim, Bayern
* *Buchrain (Riekofen)*, en Ortsteil vo de Gmeind Riekofen, Landchreis Rägesburg, Bayern
Georg Gottlob von Gutbrod

Dr **Georg Gottlob von Gutbrod** (* 19. Februar 1791 z Stuegert, wo-nr am 22. Okdobr 1861 au gschdorba ischt) ischt a wirdabergischer Landes- ond Kommunalpolidiker gwäa, so zom Beischbiil vo 1833 bis 1861 Oberbirgermoischtr vo dr wirdabergischa Residenzstadt Stuegert. 

## Aus seim Leaba
Dr Georg Gottlob Gutbrod – vorlaifich noh ohne Adlstitl – kommt am 19. Februar 1791 z Stuegert uff d Welt. Sei Vadder ischt a Metzgermoischtr en dera Stadt. Dr Georg ischt sei zehnts ond gleichzeidich sei jengschts Kend. Noch seira Schuelausbildong fangt der jonge Kerle – er ischt grad amol 17 Johr alt – en seira Hoimetstadt bei dr Stadtvorwaldong a Lehr oo ond schafft sich em Lauf dr Zeit bis zom Ratsschreiber nuff.  Ab-em Johr 1820 isch dr August Willibald Feuerlein sei Chef. Neabaher isch der abr au noh Abgeordneder em wirdabergischa Landdag. Wia-nr abr 1832 gegenibr seim Mitbewerber Ludwig Uhland a Niiderlage eistecka muaß, spiilt’r de beleidicht Leaberwurscht ond legt zom Johresende au glei noh sei Amt als Stadtobrhaupt niider. Jetzt muaß dr Keenich Wilhelm I. vo Wirdaberg fir da Feuerlein an Nochfolger suacha, ond sei Wahl fellt uff da Georg Gottlob Gutbrod.

Oina vom Gutbrod seine erschde Amtshandlonga ischt, dass dui vellich voraldada Stuegerter Stroßabeleichdong, wo et viil daugt, durch moderne Gasladerna ersetzt werret, damit d Birger, wo en dr Nacht ondrweags send, besser ihr Ziil erreicha ond au leichder hoimfenda kennet. Als nägschder graußer Schridd ondrschditzt dr Gutbrod sein Keenich ond da Archidekda Carl Etzel (1812 bis 1865) beim Bau vom Stuegerter Zentral-Bohhof en dr Nähe vom Schlossplatz. Em Gutbrod sei Amtszeit fallet ondr andrem au noh dr Bau vom Wilhelmspalää, vom Kronprinzapalää ond vo dr Wilhelma. Da Schillerplatz loot’r vorscheenra mit-ma Denkmal vo seim graußa Landsmoo Friedrich Schiller, gschaffa vom dänischa Bildhauer Bertel Thorvaldsen. Wia dr Gutbrod mit seira Feschtred ferdich ischt, kriagt’r a schees Lob vom Oberferschder Carl Friedrich Ludwig Freiherr von Schiller (1793 bis 1857). Der moint, sei Vadder Friedrich häb en dr gleicha akkurada Schbroch gschwätzt, abr bloß wenn’r bees gwäa wär.

Wia sei Vorgenger Feuerlein isch dr Gutbrod neaba seim Amt als Oberbirgermoischtr noh Abgeordneder em wirdabergischa Landdag, ond zwar vo 1839 bis 1843. Em Johr 1858 schliaßlich koo dr Gutbrod sei 25-jährigs Dinschtjubileom feira. Des nemmt dr Keenich zom Olass, dean Moo weaga seine grauße Vordinscht om dui Residenzstadt en da persenlicha Adlsstand zo erheba. Jetzt derf’r sich *Ritter des Ordens der württembergischen Krone* nenna. Lang ko-nr an sellem Titl abr koi Freid meh han, denn drei Johr schbäder kriagt’r am 22. Okdobr a Schlägle, was noh am gleicha Dag sein Dod zor Folge hot. 

## Quell
* Gerhard Raff: *Metzgersbub wird zum geadelten Oberbürgermeister*, an Ardikl em Lokaldoil vo dr Stuegerter Zeidong vom 16. Februar 2016.
* Lueg da Weblink

## Weblink
* An Ardikl en dr Stuegerter Zeidong vom 8. Auguscht 1996

## Fuaßnoda
Jitzchak Schamir

Dr **Jitzchak Schamir** (; uf d Wält choo am 15. Oktober 1915 z Ruschany, Gouvernement Grodno im Russische Kaiserriich, hüte Breszkaja Woblasz, Wissrussland, as *Icchak Jaziernicki*; gstorbe am 30. Juni 2012 z Tel Aviv) isch e israelische Politiker, Ministerbresidänt und Usseminister gsi.

## Lääbe
Scho as Jugendlige isch dr Schamir under em Iidruck vom starke Antisemitismus in dr Zwäite Polnische Republik  Mitgliid vo dr zionistische Betar-Organisazioon worde. Er het si Abitur an dr hebräische Schuel z Białystok gmacht und und denn Jura an dr Uniwersidäät Warschau afo studiere, bis er 1935 s Studium abbroche het und uf Palestina usgwanderet isch. 

Im Schamir si Familie, wo z Pole bliibe isch, isch im Holocaust ermordet worde.

Dr Schamir isch mit dr Schulamit verhürootet gsi. Si häi zwäi Chinder ghaa, dr Yair und d Gilada. Si Frau isch 2011 gstorbe.

## Politik
Z Palestina isch dr Schamir Mitgliid vom Irgun worde, ere jüüdische Undergrundorganisazioon. 1940 het er mit em Avraham Stern und andere Irgun-Mitgliider e radikali Splittergruppe, dr Lechi bildet, wil dr *Irgun* e Waffestillstand mit de Brite abgschlosse het. Dr Schamir isch 1941 vo de Brite verhafdet worde. Noch em Dood vom Stern 1942 het er us em Internierigslaager chönne flächte. 1943 het er dr Lechi nöi bildet, wo denn terroristischi aaschleeg under anderem uf e britisch Minister für e Nooche Oste Lord Moyne und uf e UN-Vermittler im Nooche Oste Folke Bernadotte begange. 

Vo 1955 bis 1965 het dr Schamir für e Uslandsghäimdienst Mossad gschafft. 1973 isch er zum erste Mol in d Knesset gweelt worde und 1977 zum Bresidänt vo dr Knesset. 1980 isch er Usseminister under em Begin worde und drei Joor druf si Noochfolger as Ministerbresidänt.

Er het gegenüber de Araber e herti Linie verdrätte, het aber dr Bsuech vom egüptische Bresidänt Anwar as-Sadat z Israel im Joor 1977 understützt und au d Friidensverhandlige mit Egüpte, wo denn d Beziejige mit Israel normalisiert het, und 1983 au mit em Libanon, wo dr Friidensverdraag aber nie ratifiziert het.

Won er 1987 wider Ministerbresidänt gsi isch, isch die Ersti Intifada (dr bewaffnet Kampf vo de Palestinenser gege Israel) usbroche.
1991 häi en d Amerikaner drzuedrängt zu Friidensgsprööch uf Madrid z goo, wo ooni Resultat bliibe si. Gliichzitig het si Regierig s Baue vo jüüdische Siidlige im Westjordanland understützt, und het d Alija vo duusige vo ethiopische Juude in dr Operation Solomon mööglig gmacht.

1992 het dr Likud d Waale zur Knesset verloore. Im Joor druf isch dr Schamir vom Vorsitz über e Likud zruggdräte.

Im Joor 2001 het dr Schamir dr Israel-Briis überchoo. Er isch am 30. Juni 2012 z Tel Aviv gstorbe.

## Weblingg

## Fuessnoote
Homberg

**Homberg** isch de Name oder Namesbestandteil vo däne Ortschaften:

z Dütschland:
* Homberg (bei Lauterecken), e Gmeind im Landchreis Kusel, Rhiiland-Pfalz
* Homberg (Deggenhausertal), en Ortsteil vo Deggehauserdal, Bade-Würtebärg
* *Homberg (Duisburg)*, en Stadtteil vo Duisburg, Nordrhii-Westfalen
* Homberg (Efze), e Stadt im Schwalm-Eder-Chreis, Hesse
* Homberg (Eigeltingen), en Ortstoal vo Oageltinga, Bade-Würtebärg
* Homberg (Ohm), e Stadt im Vogelsbergchreis, Hesse
* Homberg (Owingen), en Ortsteil vo Owinge, Bade-Würtebärg
* Homberg (Rechtmehring), en Ortsteil vo de Gmeind Rechtmehring, Landchreis Mühldorf am Inn, Bayern
* Homberg (Westerwald), e Gmeind im Westerwaldchreis, Rhiiland-Pfalz
* *Homberg-Meiersberg*, en Stadtteil vo Ratingen im Chreis Mettmann, Nordrhii-Westfale

i de Schwiz:
* Homberg BE, e Gmeind im Kanton Bärn
* Homberg BL, en Ortschaft i de Gmeind Häfelfinge, Kanton Basel-Landschaft
* Homberg SG, en Ortschaft i de Gmeind Oberuzwil, Kanton Sanggalle
* Homberg SO, en Ortschaft i de Gmeind Hägedorf, Kanton Soledurn
* Homberg ZH, en Ortschaft i de Gmeind Rifferswil, Kanton Züri

**Homberg** isch de Name vo däne Bärg i de Schwiz:
* *Homberg (Hornflue)*, 967 m, en Hügelzug bi Wange bi Olte, Kanton Soledurn
* *Homberg (Reinach)*, 787 m, en Bärg bi Riinach, Kanton Aargau
* *Zeiher Homberg*, 782,4 m, en Bärgrugge vom Schwizer Jura zwüsche Thale und Zaihe, Kanton Aargau

**Homberg** isch de Familiename vo däne Persone:
* Bodo Homberg (* 1926), en dütsche Schriftsteller
* Heinrich Homberg (1893–1967), en dütsche Politiker (SPD)
* Hellmut Homberg (1909–1990), en dütsche Bauingenieur
* Manfred Homberg (1933–2010), en dütsche Boxer
* Naftali Herz Homberg (1749–1841), en dütsche Pädagoog und Religionswüsseschaftler
* Niklas Homberg (* 1994), en dütsche Biathlet
* Werner von Homberg (1284–1320), en Schwizer Minnesänger
* Wilhelm Homberg (1652–1715), en dütsche Chemiker
* Wolfgang Homberg (* 1969), en dütsche Fueßballspiiler und -trainer

**Lueg au:**
* *Grafen von Homberg*: Thierstein (Adelsgeschlecht)
* Homburg
* Hombourg (Begriffsklärung)
Gianni Infantino

Dr **Giovanni Vincenzo Infantino** (* 23. Merz 1970 z Brig) isch e italienisch-schwyzerische Rächtsaawalt un Generalsekretär vu dr Verainigung vu europäische Fueßallverbänd (UEFA). Am 26. Februar 2016 isch dr Infantino au zum Bresidänt vum Wältfueßballverband FIFA gwehlt woren as Noofolger vum Sepp Blatter.

## Lääbe
Dr Gianni Infantino isch dr Suhn vun eme italienische Vater vu Reggio Calabria un ere Mueter vu Val Camonica in dr Lombardei. Är isch z Brig ufgwachse, wun er in syre Juged Fueßball bim FC Folgore (speter FC Brig-Glis) in dr 5.  Liga gspiilt het.

Dr Infantino het Jura studiert un derno as Rächtsaawalt gschafft. Voreb er bi dr UEFA as Generalsekretär vum Internationale Zäntrum fir Sportstudien (CIES) gschafft het, isch er an dr Universitet Nöieburg Beroter vu verschidene nazionale un internazionale Fueßballgremie gsii. Ab em Augschte 2000 het er bi dr UEFA gschafft, in divärsen Ämter, dodrunter ab em Jänner 2004 d Laitig vu dr Rächts- un Klublizenzierigsabdailig. Vum 1. Februar bis Mai 2007 isch er noch em Ruggdritt vum Schwed Lars-Christer Olsson Interims-Generaldirektor vu dr UEFA gsii (sy Noofolger isch dr Schott David Taylor gsii) un isch derno zum Vize-Generalsekretär wore. Syt em 1. Oktober 2009 isch er, au as Noofolger vum David Taylor, Generalsekretär gsii. Am 26. Oktober 2015 het dr Infantino sy Kandidatur zue dr Wahl vum FIFA-Bresidänt as Noofolger vum Sepp Blatter verchindet.

Dr Infantino het im erschte Wahlgang 88 Stimmen iberchuu. Im zweete Wahlgang het er schließli s Mee iberchuu mit 115 vu 207 Stimme, dodermit isch er zum FIFA-Bresidänt gwehlt gsii.

## Privats
Dr Walliser isch ghyrote, Vater vu vier Chinder, un läbt mit syre Familie am Gämfersee. Är schwätzt Wallisertisch, Dytsch, Italienisch, Änglisch, Franzesisch, Spanisch un Arabisch un het näbe dr schwyzerischen au di italienisch Staatsburgerschaft. Sy Frau stammt us em Libanon, wu si as stellverdrättendi Generalsekretäri bim Fueßballverband gschafft ghaa het.

## Weblink

* Porträt bi de FIFA
* Porträt bi dr UEFA

## Fueßnote
École centrale de Nantes

D **École centrale de Nantes** esch e Technischi Hochschuel vu Nantes (Frànkrich). Si isch Mitgliid vo der *Conférence des Grandes Ecoles* und vo der *Gruppe Centrale* und vo der *France AEROTECH*.

## Gschicht
Si isch 1919 als *Institut polytechnique de l'Ouest* gründet worde. Si isch bekannt als *École nationale supérieure de mécanique de Nantes*.

## Weblink

* www.ec-nantes.fr (frànzeesch)

## Fuessnote