Bregenz

**Breagaz** (latinisch: *Brigantium*, us em Keltische *Brigantion*), des am Bodasee liat, isch d Hauptschtadt vum Bezirk Breagaz und d Landeshauptschtadt vo Vorarlberg. As heat &nbsp;Iwohner. As git di Schtadttoal Breagaz-Schtadt, Breagaz-Vorkloschta, Schendlingen, Rieda, Weidach u. Fluh. Dr Husberg vo Breagaz isch dr Pfänder mit anara Höhe vo  Vu deam da Südtoal git da Gebhardsberg. Sit 1927 git as a Soalbahn uf an Pfänder. Breagaz hot da gröschte Bodaseehafa und isch a Schport- und Kulturzentrum. Boda bekannt sind d Breagazer Festspiile die jeds Joor im Summer uf dr Seebühne schtadtfindand.

A wyteri Attraktion isch s *Kunschthuus Breagaz* (KUB), wo vom schwyzer Architekt Peter Zumthor entworfa wora ischt.

## Geografi
Breagaz lit am Oschtufer vom Bodesee. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 17,8 % Landwirtschaftsfläch, 19,5 % Wald, 0,2 % Alpa, 9,2 % Sidlungsfläche und 53,3 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschichte
Die erschta Siedlunga hots ca. 1500 v. Chr. gea. Zur Keltazit isch Breagaz an schtark befeschtigta Ort gsi. Dozumol hot da Schtamm vu da Brigantier, en Schtamm vo de Vindeliker, um Breagaz gleabt.

Ca. 15 v. Chr. hond d Römer Voradelberg erobert und Brigantium ignoo. Vu dera Zit git as vile archäologische Rescht, wia Mosaike und Grundmura. Brigantium isch schneall a grosse Schtadt worra und hots römische Schtadtreacht krieagt. O isch döt da Sitz vu da Präfekta vu da römischa Bodaseeflotte gsi. A Schtros hot Breagaz üba Cambodunum mit Augusta Vindelicorum vabunda. Da römisch Kaiser Gratian hot Breagaz 377 bsuacht. 

259/260 n. Chr. isch Brigantium in da Völkerwanderung kaputt gmacht und vu da Römer wida ufbout worra. Ab ca. 450 n. Chr. sind d Alemanna in d Region zoga. Zwüschad 610 und 612 sind d irische Missionare Kolumban und Gallus in Breagaz gsi. Noch deana hot ma d Schtadtpfarrkirche St. Gallus und d Kircha St. Kolumban gnennt.

Im elfte Joorhundert isch bi Bregenz s Chlooschter Mehrereau *Augia maior* gründet worde.

1451 hot s Fürschtahuus Habsburg d Hälfte vu da Grafschaft Breagaz mit Breagaz koft. Nochdeam da Breagazar Zwieg vu da Montforter usgschtorba gsi isch, isch Breagaz an toal vu Vorderöschterrich im Herzogtum Öschterrich worra. Schpätar isch Breagaz habsburgische Landstadt worra.

1805–1814 hot Breagaz zum Königreich Baiern ghört. Da Graf Montgelas, an Franzos, hot da Schtadt a moderne Verwaltungsstruktur gea.
1815 hot Baiern uf am Wiener Kongress Vorderöschterrich abgea und Voradelberg isch zum Kaiserreich Öschtarrich kumma. 1861 hot Voradelberg an Landtag kriagt, wo in Breagaz gleaga isch.

Bis zum erschta Weltkrieg isch Breagaz a Garnison vum K.u.K. öschtarrichisch-ungarischa Heer gsi. 

1918 hot sich Voradelberg vu Tirol abgschpalta und isch a oaganes Bundesland mit Landesregierung in Breagaz worra. 1938, während da Besetzung durch Dütschland, isch Voradelberg wida mit Tirol zemmadgleit worra. Vu 1945 bis 1955 isch Voradelberg an Toal vu da französischa Besatzungszone gsi.

Im 19. und 20. Jahrhundert hot Breagaz an gewaltiga Wirtschaftsufschwung bi da Nahrungsmittel-, Feinmechanik- und Textilinduschtrii khet.
Wichtig isch ou da Tourismus worra.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Politik
D Börgermoaschta vu Breagaz sit 1945:

* 1945–1945: Dr. Stefan Kohler
* 1945–1947: Dr. Julius Wachter
* 1947–1950: Othmar Michler
* 1950–1970: Dr. Karl Tizian
* 1970–1988: DI Fritz Mayer
* 1988–1990: Mag. Norbert Neururer
* 1990–1998: Dipl.-Vw. Siegfried Gasser 
* Sit 1998: DI Markus Linhart

D Schtadtvertretung (36) isch so vatoalt (Schtand 2015):

* ÖVP: 16 Mandate
* SPÖ: 8 Mandate
* FPÖ: 6 Mandate
* Die Grünen: 5 Mandate
* NEOS denkt: 1 Mandat

## Bildung
Z Breagaz gits 14 Kindagärta und 9.175 Schüla, vu deana 2.125 a allgemeinbildenden höheren Schulen (AHS) und 4.645 an berufsbildenden höheren Schulen (BHS) (Schtand: Januar 2003).

Höhere Schuala z Breagaz:

* Bundesgymnasium Bregenz Blumenstraße 
* Bundesgymnasium Bregenz Gallusstraße
* Privatgymnasium Bregenz Mehrerau
* Privatgymnasium Bregenz Riedenburg Sacré Coeur
* Höhere Lehranstalt für wirtschaftliche Berufe Marienberg
* Bundeshandelsakademie und Bundeshandelsschule Bregenz
* Höhere Technische Bundeslehr- und Versuchsanstalt Bregenz (HTL)
* Landesberufsschule 1
* Landesberufsschule 2
* Landesberufsschule 3

Breagaz hot 3 Blosmuasikkappella, a paar Chör, Tanz- und Trachtagruppa. Da älteschte Musikverii isch d Schtadtmusik Breagaz, die meh als 200 Johr alt isch.

## Dialekt
Dr Dialekt vo Breagaz khört zum Bodeseealemannisch.

## Lüüt
* Markus Gasser (* 1967), Literaturwüsseschaftler

## Sunschtiges
* Da Kaiser vu Öschtarrich-Ungarn hot ou da Titel "Graf vu Breagaz" khet.
* I da Breagazar Kirchschtross git as d schmolschte Huusfassad vu da Wealt. Se isch 56 cm broat.
* As Wohrzeicha vu da Schtadt, da Martinsturm, isch da gröscht Zwieablturm vu Mitteleuropa.
* D Seebühna vu Breagaz isch d gröscht Seebühna uf da Wealt.

## Weblink

* 
* Offizielli Homepage vo dr Stadt
* Offizielli Homepage vo da Füaweha Vorkloschta

## Fuaßnota