Frédéric Auguste Bartholdi

Dr **Frédéric Auguste Bartholdi** (* 2. Augscht 1834 z Còlmer; † 4. Oktob´r 1904 z Bàris) ésch e b´riehmt´r elsassischer Bildhöj´r gsin, de Kinschtl´r wo de b´riehmt Fréjhetsstatue, de „statue de la *Liberté éclairant le monde*“, g´macht het, wo Frànkrich de Vereinigte Staate g´schenkt het (1886 ém Gedenke àn d´Unàbhängigkeit - *centenaire de l´indépendance* 1776) un wo àm Hafeingàng vun New York steht, un öi de Leew vun Belfort (*Lion de Belfort*), geböjt züem Gedenke àn de hart Widerstànd vun de Stadt bim Siège, de Belajerung vun Belfort em ditsch-frànzeesch Kriej 1870.

## Labe
Uf d Walt kumme ésch`r ze Còlmer àls Sohn vum Jean Charles Bartholdi, Prefectürrot, un vun dr Augusta Charlotte, geboreni Beysser. D Fàmili Bartholdi, ésch urspringli üss Ob´ritalie kumme un éww´r de Thurgau un Siedditschlànd én´s Elsass züeg´wàndert. Nooch`m Doot vum Vàt´r 1836 ésch sini Mued´r mét`m uf Bàriss gezéglet, wo schun e *Branche* vun de Fàmili g´lebt het. Mét nin Johr het`r sini Geburtsstàdt Colmar v´rlàsse, `r ésch`r àwwr émmr vrbunde gebliwwe un zuem Bispiil én de Ferie émmr widdr zerüekkumme. Ze Bàriss het`r d´„Ecole des Beaux-Arts“ b´suecht un vun`m domols bekannt Kinschtlr Ary Scheffer Molerei un Zeichne sowie bi àndri Skülptür un Architektür glert - selbsch én de Ferie én Còlmer Zeichne bi`m Martin Rossbach.

## Wirke
Sin erscht gross *Commande* (Ufftraa) ésch öi vun de Stadt Còlmer kumme (1853): e Statue vum (napoleonisch) General Rapp - *Inauguration*: 1856. De meischte vun sini Werike sin àm End én Colmar un´s Fàmilje-Hüs, wo`r öi nooch siner international *Carrière* b´halte het, ésch jetz sin Museum. 1855, mét 21 Johr, het`r mét Frind e grossi Reis nooch Nahoscht, nooch Ägypte un de Jemen, g´macht wo ne stàrik inschpiriirt het. 
Sin monümental Kunschtsinn ésch - `s pàsst zue de Zitte - nàdiirli schun domols mét e g´wiss frànzeesch Nationalismus z´sàmme gànge (1870: *Maquette* (Entwurf) vun e Vercingetorix-Statue f´r de Stadt Clermont-Ferrand). Nooch de frànzeesch Néderlaa 1871 het`r àls e Bariss´r Elssass`r de V´rluscht vum Elsass àn Ditschlànd nit akzeptiire kenne („*Je lutterai pour la liberté, j'en appellerai aux peuples libres. Je tâcherai de glorifier la république là-bas (Amerika), en attendant que je la retrouve un jour chez nous*“ - „Ich wurd käempfe f´r d´Frejhet, ich wurd drum apelliire àn d´freiji Vellik´r. Ich wéll de Republik dert glorifiziire én Erwàrtung, se àm e scheene Daa do bi uns wéd´rzefinde“ - Mét de Republik ésch àww`r én Frànkrich schun vorher dur de Napoleon III. Schluss gsin...). Vili vun sini Werike sin d´rnooch én däm Kontext g´stànde - de Leew vun Belfort, `s Strosburj`r Denkmal un, schliessich öi, de Fréjhetsstatue. Sini Person ésch bis hit zue`m-e Symbol wore f´r`s *Attachement* vum Elsass àn Frànkrich.

Wil`r üss e richi Fàmili kumme ésch, het dr Bartholdi f´r sini Weriki oft ken Honorare g´numme - `r ésch "Bildhöir üss Leideschaft" gsin. Àm End vum 19. Johrhundert ésch´r wohl de b´riehmtescht Bildhöj´r ém gànze Europa un én Nordamerika gsin. 
1874 ésch`r àn de Freimaurerloge (Franc-maçon) *Alsace-Lorraine* ze Bàriss initiirt wore.
Bartholdi het efters, zuem Bispiil én Ägypte, `s Pseudonym *Amilcar Hasenfratz* b´nützt. 
Àm 4. Oktob´r  1904 ésch´r én Bàris àn de Tuberkulose g´storwe un ésch uff´m Friidhof Montparnasse begràwe.

## Werike

Dr Bartholdi ésch de Erschaff´r vun 35 Denkmäl´r un Monumenti um de Walt. De bekannteschti sin :
* De Fréjhetsstatue z New York USA (1886)
* De Leew vun Belfort én Frànkrich (1880)
* De Statue vum Vercingetorix z Clermont-Ferrand én Frànkrich (1903)
* `S « Monument à la Suisse secourant Strasbourg » (*[[Strassburger Denkmal]]*) ze Basel én d´r Schwiz (1895)
* De « Brunne vum Capitol » ém * Bartholdi Park * én Washington én de Vereinigte Staate (1878)
* De Statue f´r de La Fayette uff´m Union Square én New York (1876)
* De 4 Engel mét Trompete àn de unitarisch-baptistisch Kirich vun Boston, USA (1874)
* De Bartholdi-Brunne, uff´m Place des Terreaux én Lyon én Frànkrich (1892)
* Vili Denkmäl´r un Stàndbéld´r én Còlmer : 
**`S General Rapp-Denkmal, 
**`S Martin Schongauer-Denkmal (Unterlinde-Museum),
**`S Grabmal f´r de Nationalgardischte, wo 1870 g´falle sin, uff´m Friidhof Ladhof,
**De Roesselmann-Brunne, 
**`S Denkmal f´r de Adolphe Hirn, 
**De Schwendi-Brunne, 
**De "Groupe des Grands soutiens du monde" un e Statue vum-e Fàssbénd´r.
**`S Denkmal f´r de Admiral Bruat (unt´r de Naziherrschàft z´rsteert ém Septemb´r 1940, 1958 wéd´r àm àlt Platz uffgeböjt),
**Vier allegorischi Statue eww´r de Goldschmiidekunscht, de Wisseschaft, Plaschtik un Malerei(Bartholdi-Museum, Còlmer),
**`S "Génie funèbre", Bronze, vun 1866 ém Lycée Bartholdi vun Còlmer,
**De "Petit Vigneron alsacien" (Bartholdi-Museum, Còlmer) - e Kopie ésch am gedeckte Märik,
**De "tonnelier alsacien", én de Kron vun de "Maison des Têtes",
**De "Grands Soutiens du monde", Bronze-Grupp vun 1902 (Bartholdi-Museum)
*`S gibt én Frànkrich v´rschiideni kleineri Üssgabe vun d´r Fréjhetsstatue - z. B. ze Bàriss, én Barrentin bi Rouen un, zitt´r´m 4.Juli (4th of July) 2004 (Bartholdis hundertst Todesjohr) én Còlmer.

## Weblink

* Bartholdi-Museum ze Colmar
* Photos vun de Fréjhetsstatue
* Biographie (anglisch)
* Brunne un Parc Bartholdi - Washington, USA (anglisch)
* Bartholdi 2004 : Site vum Centenaire (100 Johr Todesdaj) vun Bartholdi
* Dr Bartholdi-Priis

 
Image:Inauguration statue vercingétorix.JPG|Bartholdi - Vercingétorix - Clermont-Ferrand
Image:Bartholdi Fontaine des Terreaux Lyon original.jpg|Bartholdi - Fontaine - Place des Terreaux - Lyon
Image:France-90-Belfort-Lion-Profil.jpg|Bartholdi - Lion de Belfort
Image:Gustave-Adolphe Hirn.jpg|Bartholdi - Gustave-Adolphe Hirn - Colmar