open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monophysitismus

Dr **Monofüsitismus** (vo  *monos* „äinzig“ und *[[physis]]* „Natur“) isch die christologischi Posizioon, ass Christus vollkomme göttlig sig und nume *äi* Natur häig, nämlig e göttligi. Er stoot im Geegesatz zur Posizioon vom Konzil vo Chalcedon (451), wo e radikali Zwäinatureleer vo Christus verdrätet und säit, ass die göttligi und die menschligi Natur vo Christus sich nid vermische und von enander drennt si. 

D Antichalcedonier sälber si scho immer drgege gsi, ass män e „Monofüsite“ säit, e Begriff wo in de Kwelle erst im 7. Joorhundert erschiint und mäistens as Schimpfwort gmäint gsi isch. Si zien d Bezäichnig **Miafüsite** vor. Das chunnt vo dr griechische Wurzle *mia*, won *e komplexi Äinhäit* bedütet. Das Wort bedoont eender d *Äinhäit* as d *Äinzaal* und spieglet d Posizioon besser, ass in Christus s Göttlige und s Menschlige *äi* Natur bilde, veräint „ooni Vermischig, ooni Drennig, ooni Durenander und ooni Wäggsel“, wie e theologischi Kompromissformle, wo sit dr Spootantike üüblig gsi isch, lutet. In iirer äigene Woornäämig leene d Mono- bzw. Miafüsite d Zwäinatureleer also nit brinzipiell ab und göön durchus drvo us, ass Jesus Christus Gott *und* Mensch gsi sig – näme allerdings aa, ass sich die bäide Nature vo Christus vermischt häige, die göttligi aber dominiert häig.

In dr Forschig vermiidet mä hüte vilmol d Bezäichnig „Monofüsite“, wo missverständlig und barteiisch isch. Usserhalb vo dr Spezialliddratuur wird si aber immer no brucht.

## Liddratuur
* 
* 
* John Meyendorff: *Imperial Unity and Christian Divisions. The Church 450-680 AD.* St. Vladimir's Seminary Press, Crestwood/NY 1989.
* 

## Weblingg
* Aktuelli Liddratuur über e Monofüsitismus
Exarchat von Karthago

S **[[Exarchat (Byzantinisches Reich)|Exarchat]] vo [[Karthago]]** isch näben em Exarchat vo Ravenna en oströmischs Vizeköönigdum gsi. Dr oströmisch Kaiser Maurikios (582–602) het s gründet und sim Regänt, em Exarch witgehendi zivili und milidäärischi Freiheit gee, für dass er d Gfoore vo uswärts besser chönn bekämpfe. Bis denn si in dr spootantike römische Brovinzialverwaltig sit öbbe 300 Joor die zivile und die milidäärische Kompetänze zwüschen em Pretorianerprefekt und em *[[magister militum]]* ufdäilt gsi. 

S Exarchat vo Karthago isch sit 590 e Bastioon vo dr byzantinische Macht im westlige Middelmeerruum gsi, bis es 698 vo de Araber vernichdet worde isch. Mit em Fall vo Karthago häi sich d Araber in de Baleare, Sardinie und Sizilie chönne iiniste und drizää Joor spööter Schbanie chönne aagriffe. S Christedum isch in Nordafrika vollständig usglöscht und dur e Islam ersetzt worde.

## Liddratuur
* J. Ferluga: *Exarch/Exarchat*. In: *[[Lexikon des Mittelalters]]*. Band 4, Spalte 454f.
*
*
*
*
* 
*
*Francisco Aguado - El Africa Bizantina|2.03&nbsp;MiB (2,04 MB)
* Hilario Gómez - Ciudades del Africa Romano Bizantina|1.16&nbsp;MiB (1,17 MB)
*
* Andy H. Merrills (Hrsg.): *Vandals, Romans and Berbers. New Perspectives on Late Antique North Africa*. Aldershot 2004.
Exarchat von Ravenna

S **Exarchat vo Ravenna** (mä säit em au s Exarchat vo Italie) isch e oströmische/byzantinische Verwaltigsbezirk z Italie gsi. Dr Kaiser Maurikios het en im Jahr 584 (?) gründet und die zivile Kompetänze vom Pretorianerprefekt und die milidäärische vom *[[magister militum]]* in d Händ vom Exarch gee. S Exarchat vo Ravenna isch bis zu es 751 vo de Langobarde eroberet worden isch, e Bastioon vo dr byzantinische Macht in Italie gsi. Es isch aber nit die äinzigi oströmischi Brovinz in dr westlige Helfti vom antike Imperium gsi. Sizilie het en äigeni Verwaltigsäinhäit bildet; Korsika und Sardinie häi bis 698 zum Exarchat vo Karthago ghöört.

Dr Exarch het alli Gebiet östlig vom Apennin diräkt verwaltet.  Die andere Gebiet vom Exarchat si under *duces* und eme *[[magister militum]]* gstande.  D Gfoor für d Oströmer isch vo de Langobarde usgange, wo vo iirer Hauptstadt Pavia us s groosse Daal vom Po kontrolliert häi. S Piemont, d Lombardei, d Festland vo Venetie, d Toskana und s Hinderland vo Neapel häi de Langobarde ghöört. In Rom het sich dr Babst zum Herrscher entwicklet und isch immer unabhängiger worde.  

S Exarchat isch vor allem mit lokale Milize gege d Langobarde verdäidigt worde. Die si zerst no Däil vo de kaiserlige Drubbe gsi, si aber immer sälbstständiger worde. Die bewaffnet Bürger häi dr *exercitus Romanae militiae* bildet und si die färne Vorlöifer vo de freije bewaffnete Bürger vo de italiänische Stedt im Middelalter gsi.

S Exarchat vo Ravenna und mit em d Herrschaft vo Ostrom in Italie isch zum ene Änd cho, wo dr Kaiser Leo III. em Exarch befoole het dr Babst Gregor II. z verhafde oder umzbringe. Dä Aaschlaag isch nid glunge und in Italie isch s zun ere Wälle vo Ufständ gegen e Kaiser cho. 726/727 het sich denn dr letschti Exarch Eutychius mit em langobardische Köönig Liutprand gegen e Babst Gregor verbündet, si häi en aber nid chönne stürze. 729/34 häi denn d Langobarde Ravenna iignoo und dr Eutychius het d Stadt mit dr Hilf vom Babst und de Venezianer chönne zrugggwünne. Im Joor 751 het dr Langobardeköönig Aistulf d Stadt eroberet, und s Exarchat vo Ravenna isch undergange.

## Liddratuur
* Charles Diehl: *Etudes sur l'Administration byzantinischen dans l’exarchat de Ravenne. (568–751).* Thorin, Paris 1888 (*Bibliothèque des Écoles Françaises d'Athènes et de Rome* 53, ) (derzue: Diss. Univ. Paris, 1888).
* André Guillou, Filippo Burgarella (Hrsg.): *L’Italia bizantina. Dall’esarcato di Ravenna al tema di Sicilia.* Utet Libreria, Turin 1988, ISBN 88-7750-126-X.
* Ludo Moritz Hartmann: *Untersuchungen zur Geschichte der byzantinischen Verwaltung in Italien. (540–750).* Hirzel, Leipzig 1889.
* Jon R. Martindale: *The Prosopography of the Later Roman Empire.* Bd. 3, Cambridge 1992.

## Weblingg
* Francesco Borri: ''Duces e magistri militum nell’Italia esarcale (VI–VIII secolo).'' Reti Medievali Rivista, VI - 2005/2 (PDF-Datei; 320&nbsp;kB).
Eidgenössisch-Demokratische Union

Diä **Eidgenössisch-Demokratischi Union** (EDU) (, , isch ä christlichi u national-konservativ orientierti politischi Partei i dr Schwiiz. 

## Iifüärig
D'EDU isch i verschidenä Kantons-, Stadt- und Gemeindsparläment verträtä und versteit sich aus wärtorientiert, bibutreu u isch kritisch gägenüber äm Biitritt vo dr Schwiiz zur Europäischä Union iigsteut. Sie isch gägä d Gliichsteuuig vo gliichschlächtlichä Partnerschaftä, d'«sexueuui Uusbütig vo dr Frau» und Pädophilie, sowiä für d Förderig vo dr traditionellä Familiä, christlechi Wärt u ä restriktivä Staatshuushaut. Witer profiliert si sich mit Kampagniä gägä Minarett, Schwangerschaftsabbruch, aktivi Sterbehüuf und Heroinabgab. Ds offiziuuä Parteiorgan isch i dr Dütschschwiiz dr EDU-Standpunkt u i dr Romandie ds EDU Impulsion.

D Partei isch äs Mitglied vo dr Parteien-Vereinigung Europäische Christliche Politische Bewegung.

## Inhautliches Profiu
D EDU versteit sich aus ä christlichi Partei, wo für iri Politik d Bibel aus Massstaab aawändet. D'EDU wott ä schudäfreiä Staat und wehrt sich gägä «Stürgschänk a Richi». Bi Fragä vom Umwäutschutz ghört si zum Mitti-Links-Lager. I dr Familiäpolitik, Gseuschafts- u Biudigspolitik nimmt d'EDU ä wärtkonservativi Hautig i.

I geseuschaftlichä Fragä tritt d'EDU für d'Stärkig vo dä Euterä, wo iri Ching säuber betröiä, i. Für si giut «diä wichtigstä Bezugspersonä vom Ching si idealerwiis d'Elterä». Drum ungerstützt si d Familieninitiative, wo Stürabzüg o für Euterä, wo iri Ching säuber betröiä, verlangt. Zudäm verlangt si Solidaritätsbiiträg vo dä erwärbstätigä Personä ohni Ching, geziuti Stürentlastigä für töiferi und mittleri Iinkommä vo Familiä mit Ching u höcheri Chinderzuälagä. D'EDU kritisiert d Gliichstelligspolitik aus «Chinder vernachlässigend». Drnäbä lehnt sie d Gliichsetzig von homosexuellä u heterosexuellä Ehä ab. Wiiter engagiert d'EDU sich gägä d Abtreibung{Abtriibig, Sterbehiuf u d'Uusbütig vo dr Frou dür sexistischi Wärbig. So fordert d'EDU biispiuswiis, dass Abtriibigä privat statt dür öffentlichi Gäuder finanziert wärdä söuä u dr «Stärbäturismus» verbotä wird. Wiiter setzt sich d'EDU für nä «abstinenzorientierti Drogäpolitik» u für äs Rouchverbot i dä Restaurant u Bar i.

I dr *[[Aussenpolitik|Ussäpolitik]]* nimmt d'EDU ä EU-, UNO- u NATO-kritischi Position i. So bezeichnet d'EDU d'EU aus ä «supernationali Schiindemokrati», wo nid a dr diräktä Demokratii vor Schwiiz entspricht. Drum lehnt d'EDU ä müglechä EU-Biitritt ab. Aus Auternativä gseht si diä bilateralä Vürträg zwüschä dr Schwiiz u dr EU, wobi nur für d'Schwiiz positivi u nützlichi Vürträg befürwortet wärdä. Da d'EDU i dr grossä Zuäwanderig äs Integrationsproblem gseht u um d Sicherheit z'erhöhä möchti si d Personäfreizügigkeit u ds Schängener Abkommenä mit dr EU aapassä. Witer macht sich d'EDU für diä Schwiizerischi Neutralität starch. So bemänglet d'EDU d'Hautig vom Bundesrat wägem Nahostkonflikt. Die isch lut dr EDU z'eisitig. 

## Weblinks
* Website der Eidgenössisch-Demokratischen Union
* Portrait: EDU – Eidgenössisch-Demokratische Union auf VIMENTIS

## Einzelnachweise
Stawne

**Stawne** (ukrainisch *Ставне*, ungarisch *Fenyvesvölgy*, slowakisch *Stavné, Stavná*, russisch *Ставное*) isch e Dorf in dr Ukraine. D Gmai lyt im Rajon Welykyj Beresnyj (Великоберезнянський район) in dr Oblast Transkarpatie (Закарпатська область).

## Geografi
S Dorf lyt in dr ukranische Karpate (Oschtkarpate, Oschtbeskide) zwische Жорнава (*Schornawa*) un Луг (*Luh*).

## Gschicht
Dr Name Stawne het e slawische Ursprung un chunnt vu ukrainisch Став (stav), was „See, Au“ bedytet.

Stawne isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1551 as Zthawna (1727 Sztavna). Dr ungarisch Name Fenyvesvölgy („Fohrewald“) isch anne 1904 yygfiert wore.

Im Johr 1910 hän vu 1128 Yywohner 894 Ruthenisch (Ukrainisch) gschwätzt, 131 Dytsch un 100 Ungarisch. 870 Yywohner sin griechisch-katholisch gsii, 83 remisch-katholisch un 132 Jude.

Im 9. Johrhundert isch Transkarpatie Dail vu Großmähre gsii, vum 10. Johrhundert bis anne 1920 het s Biet zum Chenigrych Ungarn ghert. Noch em Erschte Wältchrieg isch s dur dr Vertrag vu Trianon zue dr Tschechoslowakei chuu, im Merz 1939 isch vu Ungarn bsetzt wore. Am Änd vum Zweete Wältchrieg isch d Region nomol fir e churzi Zyt tschechoslowakisch wore (1946/1948) un derno ab Juni 1948 Dail vu dr Sowjetunion (ab 1948 Dail vu dr Ukrainische Sowjetrepublik). Syt 1991 isch s Biet Dail vu dr unabhänige Ukraine.

## Bilder

Datei:Stawne Chilche3.JPG
Datei:Stawne3.JPG
Datei:Stawne5.JPG
Datei:Stawne6.JPG


## Literatur
* Petr Štěpanek. Podkarpatská Rus v letech 1919-1939. Náchod: Konting, 2008. 168s. ISBN 978-80-903308-2-5.

## Weblink
Exarchat (Byzantinisches Reich)

S **Exarchat** isch e byzantinische Verwaltigsdistrikt gsi, wo vom ene **Exarch** gläitet worde isch. In vile Hiissichte isch es e Vorstuefe vo de spöötere Theme gsi.

*Exarch* (griech. äigentl. „Vorgsetzte“) isch in dr früebyzantinische Zit dr Ditel vo de Statthalter vo de afrikanische (Exarchat vo Karthago) und italische (Exarchat vo Ravenna) Bsitz vom Oströmische bzw. Byzantinische Riich gsi. In sim Verwaltigsberiich het dr Exarch die obersti milidäärischi und zivili Gwalt usgüebt. Wo mä die bäide Kompetänze in äi Hand gee het, het mä mit dr spootrömische Braxis vo dr klare Drennig vo de bäide Beriich broche, wo sit öbbe 300 Joor üüblig gsi isch. Dr Kaiser Maurikios (582–602) het d Exarchat iigfüert, zum s de Regänte vo de Ussegebiet liichter z mache, die gege Aagriff vo Usse z verdäidige.

D Exarchat si im Früemiddelalter verschwunde, wo die byzantinisch Herrschaft im Weste zämmebroche isch: 697/98 isch Karthago an d Araber gfalle, und 751 häi d Langobarde  Ravenna eroberet.

## Liddratuur

* J. Ferluga: *Exarch/Exarchat*. In: *[[Lexikon des Mittelalters]]*. Bd. 4, Sp. 151–155.
* M. Meier: *Exarchat*. In: *[[Der Neue Pauly]]*. Bd. 4, Sp. 331-332.
Justin II.

Dr **Justin II.** (lat. *Flavius Iustinus*, ; * 520; † 5. Oktober 578) isch vom 14. Novämber 565 bis zum 5. Oktober 578 oströmische Kaiser gsi.

## Lääbe

Dr Justin het sich drei Dääg noch Justinian sim Dood vo Senatore und Soldate zum nöije *[[Augustus (Titel)|Augustus]]* lo usrüefe. En andere Növöö vom Justinian, wo au Justin ghäisse het het er as mööglige Rivaal lo umbringe. 
Wo Langobarde under em Alboin, wo mit de Awaren verbündet gsi si, s Gepideriich vom Kunimund zerstöört häi, het dr Justin 567 Sirmium lo bsetze. Wil aber d Browinzstatthalter ufsässig gsi si und s finanziell am Boode, si sini Reforme wirkigslos bliibe. In dr Religioonsbolitik isch er kompromisslos antimonofüsitisch gsi und es het bald Schwiirigkäite mit de riiche sürische und egüptische Browinze gee. Mit sinere Finanzbolitik het er sich au umbobuläär gmacht.

Im Joor 568 si d Langobarde under em Köönig Alboin in Italie iigfalle und häi in e baar Joor groossi Däil vom Land eroberet. Dr Justin isch zu dere Zit an dr Donau mit de Aware beschäfdigt gsi, het aber käi Erfolg gha. 

Im Oste isch im Joor 572 dr Chrieg gege die persische Sassanide wider usbroche. D Perser häi bedütendi Erfolg under em Groossköönig Chosrau I. ghaa und häi s römische Mesopotamie iignoo. Au d Göktürke häi Ostrom afo aagriffe. Und denn isch sit Aafang 574 dr Kaiser no gäisteschrank worde. Si Frau het sich iigmischt und dr *comes [[Excubitores|excubitorum]]*  Flavius Tiberius Constantinus isch *[[Caesar (Titel)|Caesar]]* (Mitkaiser) worde und het dr Regierig gfüert.  575 oder 576 si denn d Perser in dr Schlacht bi Melitene gschlaage worde. Es isch zum ene Waffestillstand choo und Ostrom het sini jöörlige Dribut wider afo zaale, aber scho 578 häi d Kämpf wider aagfange. 

Wo dr Justin 578 gstorbe isch, isch dr Tiberius Constantinus si Noochfolger as *Augustus* worde.

## Liddratuur

* Averil Cameron: *The Empress Sophia.* In: *Byzantion* 45 (1975), S. 5–21.
* Andrew Louth: *The Eastern Empire in the sixth century*. In: Paul Fouracre (Hrsg.): *The New Cambridge Medieval History*. Bd. 1. Cambridge University Press, Cambridge 2005, S. 93–117.
* John Martindale: *The Prosopography of the Later Roman Empire IIIa*. Cambridge 1992, S. 754ff. 
* Walter Pohl: *Die Awaren*. 2. Aufl., C.H. Beck, München 2002.
* Klaus Rosen: *Iustinus II*. In: *Reallexikon für Antike und Christentum*. Bd. 19 (1999), Sp. 778–801.
* Ernst Stein: *Studien zur Geschichte des byzantinischen Reiches vornehmlich unter den Kaisern Justinus II. und Tiberius Constantinus*. Metzler, Stuttgart 1919.
* Michael Whitby: *The successors of Justinian. Justin II*. In: Averil Cameron u. a. (Hrsg.): *The Cambridge Ancient History*. Bd. 14. 2. neubearbeitete Auflage. Cambridge University Press, Cambridge 2000, S. 86ff.
* Michael Whitby: *The Emperor Maurice and his Historian – Theophylact Simocatta on Persian and Balkan Warfare*. Oxford 1988.

## Weblingg

*
Balkanfeldzüge des Maurikios

D **Balkanfäldzüüg vom Maurikios** si e Serii vo Fäldzüüg gsi, wo dr oströmisch Kaiser Maurikios (reg. 582–602) undernoo het, zum die oströmische Balkanbrowinze gege d Aware und d Slawe  verdäidige.

Dr Maurikios isch näben em Anastasios I. (491 bis 518) dr äinzig spootantiki Kaiser, wo im Raame vo sine Mögligkäite e konsequänti Balkanbolitik driibe het und dr Sicherig vo dr Nordgränze vom Riich gege d Iifäll von Völker us em Barbaricum die nötigi Ufmerksamkäit gschänkt het. In dr zwäite Helfti vo sinere Regierigszit (vo 591 aa) si si dank eme Friide mit Persie dr Schwerpunkt vo sinere Ussebolitik und dütlig erfolgriicher gsi as vorhär.

D Aanaam, ass d Fäldzüüg vom Maurikios uf em Balkan nume e letschts Ufböime gsi sige, isch zwar wit verbräitet aber falsch, wie au ass die römischi Herrschaft uf em Balkan sofort noch em Sturz vom Maurikios 602 zämmebroche sig.

Dr Maurikios isch zletscht uf guetem Wääg gsi, d Landnaam vo de Slawe uf em Balkan z verhindere und die spootantiki Ornig uf em Balkan z verdäidige. Er het mit sine lange Fäldzüüg Erfolg ghaa, abgsee vom ene Ruggschlaag 597/598. Es isch s bolitische Duurenander noch sim Sturz gsi, wo si Wärk vernütiged het. Wemm mä zruggluegt isch das s Ändi gsi vo de römische Abweerfäldzüüg gege d Barbare am Rhii und an dr Donau gsi, wo wäärend Joorhunderte gfüert worde si. Mindestens wo sich s um d Slawe ghandlet het, isch s e Kampf gegen e nitstaatligi Bedrooig gsi und d Chriegsfüerig asümmetrisch. Schlussändlig Im Ergebnis het dr Maurikios und villicht au si Noochfolger Phokas die slawischi Landnaam für über zwäi Joorzäät uusegschoobe.

## Liddratuur
### Kwelle
* *Maurice’s Strategikon. Handbook of Byzantine Military Strategy.* Übersetzt von George T. Dennis. University of Pennsylvania Press, Philadelphia 2001, ISBN 0-8122-1772-1 (Noochdruck vo dr Usgoob Philadelphia 1984).

### Sekundärliddratuur

* Florin Curta: *The Making of the Slavs. History and Archaeology of the Lower Danube Region, c. 500–700.* Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2001, ISBN 0-521-80202-4 (*Cambridge Studies in Medieval Life and Thought.* Ser. 4, 52).
* Edgar Hösch: *Geschichte der Balkanländer. Von der Frühzeit bis zur Gegenwart.* 2. durchgesehene und erweiterte Auflage. Beck, München 1993, ISBN 3-406-37381-X (*Beck's historische Bibliothek*).
* Franz Georg Maier (Hrsg.): *Byzanz.* Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main 1973, S. 139ff. (*[[Fischer Weltgeschichte]]* 13).
* John Julius Norwich: *Byzanz. Aufstieg und Fall eines Weltreichs.* Propyläen, Berlin u. a. 2002, ISBN 3-549-07156-6.
* Walter Pohl: *Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567 – 822 n. Chr.* 2. aktualisierte Auflage. Beck, München 2002, ISBN 3-406-48969-9 (*Frühe Völker*).
* Michael Whitby: *The Emperor Maurice and his Historian. Theophylact Simocatta on Persian and Balkan Warfare.* Clarendon Press, Oxford u. a. 1988, ISBN 0-19-822945-3 (*Oxford Historical Monographs*).

## Weblingg
* Uszug us em Gschichtswärk vom Theophylaktos Simokates (änglischi Übersetzig)

## Fuessnoote
Landnahme der Slawen auf dem Balkan

D **Landnaam vo de Slawe uf em Balkan** het die ethnischie Vilfalt dört um en Elimänt erwiteret, wo bis hüte bräägend isch. Uf dr Balkanhalbinsle het sich under dr römische Herrschaft im Norde die latiinischi Sprooch und südlig vo dr sogenannte Jireček-Linie die griechischi duuregsetzt, bis vom Ändi vom 6. Joorhundert aa slawischi Stämm sich gege dr Widerstand vom Byzantinische Riich dört für immer niidergloo häi (*[[Landnahme|Landnaam]]*). Noch dr Christianisierig dur d *Slaweapostel* Kyrill und Method häi d Slawe vom 9. Joorhundert aa mit Hilf vo dr orthodoxe Chille s Vermächtnis vo Ostrom im Balkanruum übernoo.

## Liddratuur
* Florin Curta: *The Making of the Slavs: History and Archaeology of the Lower Danube Region, C. 500–700*; Cambridge 2001.
* Walter Pohl: *Die Awaren*; München 20022
* Michael Whitby: *The Emperor Maurice and his Historian – Theophylact Simocatta on Persian and Balkan Warfare*; Oxford 1988.
* Franz Georg Maier (Hrsg.): *Byzanz* (Fischer Weltgeschichte Band 13), Frankfurt a. M. 1973, S. 139ff.
* Spiros Vryonis: *The evolution of Slavic society and the Slavic invasions in Greece: The first major Slavic attack on Thessaloniki, A. D. 597*; in: *[[Hesperia (Zeitschrift)|Hesperia]]* 50, 1981, S. 378ff.
* Michael Weithmann: *Die Slavische Bevölkerung auf der Griechischen Halbinsel. Ein Beitrag zur historischen Ethnographie Südosteuropas*. München 1978. ISBN 3-87828-124-2.

## Fuessnoote
Chosrau II.

Dr **Chosrau II.** (*Chosrou* []; griechisch *Chosroes*),  *Parwez* („Sieger“; *Parwīz* [] gnennt), isch dr Soon vom Hormizd IV. und Änkel vom Chosrau I gsi. Dr Chosrau II. het vo 590 bis 628 regiert und isch dr letscht bedütendi Groossköönig vo de Sassanide gsi. Er isch Ändi Februar 628 (woorschiinlig am 28.2.) gstorbe. 

Dr Chosrau isch 590 noch em Sturz vo sim Vater Köönig worde. Churz druf het en dr General Bahram Chobin verdriibe und er isch uf Byzanz gflüchdet, won en dr Maurikios understützt het. Er het Drubbe gschickt, won em Chosrau ghulfe häi si Droon zruggzeroobere. Zum Dank het dr Chosrau im Maurikios bedütendi Zuegständnis im Friidensverdraag gmacht. Wo dr Maurikios 602 gstorbe isch, isch dr Friide ume gsi und d Perser häi no di noo byzantinischi Gebiet im Oste afo eroobere, vor allem wo dr Herakleios 610 Kaiser worde isch.  626 häi d Perser und d Aware sogar zämme Konstantinopel belaageret, wenn au ooni Erfolg. Dr Herakleios het denn Persie aagriffe und sä in dr Schlacht bi Ninive im Dezämber 627 besigt. Dr Chosrau isch uf Ktesiphon gflüchdet und denn abgsetzt und ermordet worde. Si eltischt Soon, dr Siroe het d Macht an sich grisse und sini Gschwüsterte umbrocht. Churz druf isch er aber sälber gstorbe und z Persie het s Chaos gherrscht. Im Friidensverdraag vo 629/30 häi d Sassanide denn alli erooberete Gebiet wider an d Oströmer verloore.

## Liddratuur
* Geoffrey B. Greatrex: *Khusro II and the Christians of his empire*. In: *Journal of the Canadian Society for Syriac Studies* 3, 2003, S. 78–88. 
* James Howard-Johnston: *Pride and Fall: Khusro II and his regime*. In: Ders., *East Rome, Sasanian Persia and the End of Antiquity: Historiographical and Historical Studies (Collected Studies)*. Ashgate Variorum, Aldershot u. a. 2006, (*Variorum collected studies series.* 848), ISBN 978-0-86078-992-5, Kapitel 9 und weitere Beiträge im Sammelband
* James Howard-Johnston: *Witnesses to a World Crisis. Historians and Histories of the Middle East in the Seventh Century*. Oxford 2010.
* John Martindale: *The Prosopography of the Later Roman Empire*. Bd. 3a: *527–641 (Abandanes – Iyad ibn Ghanm).* Cambridge University Press, Cambridge 1992, ISBN 978-0-521-07233-5, S. 306–308.
* Peter Riedlberger: *Die Restauration von Chosroes II.* In: *Electrum* 2, 1998, S. 161–175. 
* Klaus Schippmann: *Grundzüge der Geschichte des sasanidischen Reiches*. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990.
* Susan Tyler-Smith: *Calendars and coronations: the literary and numismatic evidence for the accession of Khusrau II*. In: *Byzantine and Modern Greek Studies* 28, 2004, S. 33–65. 

## Weblingg

## Fuessnoote
Phokas

Dr **Phokas** (, ; * noch 547 z Thrakie; † 5. Oktober 610 z Konstantinopel) isch vo 602 bis 610 Kaiser vom Oströmische bzw. Byzantinische Riich gsi. Er isch dr erst erfolgriichi Usurpator in dr byzantinische Gschicht gsi und het si Vorgänger Maurikios und däm sini Söön brutal lo ermorde. Dradizionell gältet er as e despotische Herrscher, wo d Regierig von em s Oströmische Riich erschütteret häig. 

S Riich under em isch vom ene Bürgerchrieg blogt worde und isch nume nid zämmebroche, wil die alti Verwaltig no funkzioniert het. Dr Perserköönig Chosrau II. het Nordmesopotamie, Armenie und Däil vo Ostchläiasie erooberet. Uf em Balkan isch s wäärend siner Regierigszit rueig gsi, aber churz druf häi d Slawe s Land dört afo übernee. In Italie het er de Langobarde usser em Exarchat vo Ravenna alli Gebiet gloo, wo si übernoo häi.

Dr Herakleios dr Elteri, dr Exarch vo Karthago het sich mit dr byzantinische Opposizioon zämme do. Si Soon Herakleios isch mit ere Flotte uf Konstantinopel gfaare. Dört isch dr Phokas ermordet worde.

## Liddratuur

* Ralph-Johannes Lilie: *Byzanz. Das zweite Rom*. Berlin 2003, S. 75–81 (Lilie bemüht sich um eine neue Bewertung des Kaisers, wobei seine Thesen allerdings weiterer Diskussion bedürfen).
* 
* Frank Thiess: *Die griechischen Kaiser. Die Geburt Europas*. Paul Zsolnay Verlag, Hamburg/Wien 1959 (literarisch-populärwissenschaftliche Bearbeitung der Zeit von Justinian I. bis Justinian II.).

## Weblingg

* 

## Fuessnoote
Herakleios

Dr **Herakleios** (; ; * um 575; † 11. Februar 641) isch vom 5. Oktober 610 bis zum 11. Februar 641 dr oströmisch bzw. byzantinisch Kaiser gsi. Er isch äine vo de bedütendste byzantinische Herrscher gsi und cha gliichzitig als dr letschti Herrscher vo dr Spootantike und als dr ersti vom middelbyzantinische Riich aagluegt wärde. D Dünastii, won er grümdet het, het bis zum Joor 711 regiert.

Die ganzi Regierigszit vom Herakleios isch im Zäiche vom milidäärische Abweerkampf gege üsseri Aagriffer gstande, zerst gege d Perser, spööter denn gege d Araber. Im Innere isch s Imperium vollständig gräzisiert worde, und dr Staat und d Gsellschaft häi diefi Veränderige erläbt.

## Kwelle
Wichdigi Kwelle für sini Regierigszit si d *[[Chronicon Paschale|Osterchronik]]*, en anonümi sürischi Chronik (*[[Anonymus Guidi]]*), d Gschichtswärk vom Pseudo-Sebeos, vom Theophanes und vom Nikephoros und d Gedicht vom Georg vo Pisidie. D Kwellelaag isch allerdings seer broblematisch, grad was d Versüech von ere Charakterisierig vom Kaiser betrifft.

* Geoffrey B. Greatrex und Samuel N.C. Lieu: *The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars. Part II AD 363–630. A narrative sourcebook*. London und New York 2002, bsunders S. 182ff. (übersetzti und knapp kommentierti Kwellenuszüüg).
* Andrew Palmer, Sebastian P. Brock, Robert G. Hoyland: *The Seventh Century in the West Syrian Chronicles*. Translated Texts for Historians. Liverpool University Press, Liverpool 1993.

## Liddratuur
* Wolfram Brandes: *Herakleios und das Ende der Antike im Osten. Triumphe und Niederlagen*. In: Mischa Meier (Hrsg.), *Sie schufen Europa*. München 2007, S. 248–258.
* John Haldon: *Byzantium in the Seventh Century. The Transformation of a Culture*. 2. Aufl. Cambridge 1997.
* James Howard-Johnston: *Witnesses to a World Crisis. Historians and Histories of the Middle East in the Seventh Century*. Oxford 2010.
* James Howard-Johnston: *Heraclius’ Persian Campaigns and the Revival of the East Roman Empire 622–630*. In: *War in History* 6 (1999), S. 1–44.
* Walter E. Kaegi: *Heraclius – Emperor of Byzantium*. Cambridge 2003.
* Ralph-Johannes Lilie: *Byzanz – Das zweite Rom*. Berlin 2003, S. 80ff.
* John Martindale: *[[The Prosopography of the Later Roman Empire]] IIIa*. Cambridge 1992, S. 586f.
* Gerrit Jan Reinink, Bernard H. Stolte (Hrsg.): *The Reign of Heraclius (610–641). Crisis and Confrontation*. Leuven 2002.
* Andreas N. Stratos: *Byzantium in the Seventh Century*. Bd. 1, Amsterdam 1968.

## Weblingg

* 
* Auszug aus Warren Treadgold, ''A History of the Byzantine State and Society''
* D Fäldzüüg vom Herakleios noch dr Chronik vom Theophanes (änglisch)
* S Gschichtswärk vom Sebeos (änglisch)
* Elisabeth Campagner: ''Eine jüdische Apokalypse des 7. Jahrhunderts? Kaiser Heraklius als Antichrist?'' (Internet-Zeitschrift für Kulturwissenschaften, PDF, 835&nbsp;KiB)

## Fuessnoote
Schlacht am Jarmuk

D **Schlacht am [[Jarmuk]]** wird dradiyionell uf e 20. August 636 datiert. Si isch e wichdigs Eräignis im Raame vo dr islamische Expansioon gsi, wo denn in Schwung cho isch. Die muslimische Araber häi de oströmische Druppe vom Kaiser Herakleios en entschäidendi Niiderlaag biibrocht. Dr letscht Wiiderstand vo de Oströmer in dr Lewante isch denn in ere groosse Fäldschlacht zwüsche Emesa und Damaskus broche worde. In de Joor druf het Ostrom bzw. Byzanz sini Bsitz z Syrie und Palestina verloore und churz druf au z Egüpte.

## Liddratuur
* James Howard-Johnston: *Witnesses to a World Crisis. Historians and Histories of the Middle East in the Seventh Century.* Oxford University Press, Oxford u. a. 2010, ISBN 978-0-19-920859-3.
* Walter E. Kaegi: *Byzantium and the Early Islamic Conquests.* Cambridge University Press, Cambridge 1992, ISBN 0-521-41172-6.
* Hugh Kennedy: *The Great Arab Conquests. How the Spread of Islam changed the World we live in.* Da Capo Press, Philadelphia PA 2008, ISBN 978-0-306-81740-3.
* David Nicolle: *Yarmuk 636 AD. The Muslim conquest of Syria.* Osprey, London 1994, ISBN 1-85532-414-8 (*Osprey military Campaign Series* 31).

## Weblingg

* Kwellenuszug über d Schlacht (änglisch)
* D Schlacht us arabische Kwelle
Basileus

**Basileus**, , , *vasiljás*: „Köönig“) isch dr Ditel vo de Kaiser vom Byzantinische Riich gsi und vo meerere griechische Herrscher und Köönig.

Die wiibligi Form isch **Basílissa**, (, und isch für d Frau vom ene Köönig und au für Kööniignne, wo sälber regiert häi, brucht worde.

Dr Ursprung vom Wort «Basileus» isch umbekannt.
## Im Byzantinische Riich
Sit em Joor 629 under em Kaiser Herakleios isch „Basileus“ dr offizielli Ditel vo de oströmische (byzantinische) Kaiser gsi, wo sich bis denn immer as „Autokrator“ bzw. „Imperator“ bezäichnet häi. Inoffiziell het mä „Basileus“ scho si spöötistens dr römische Riichsdäilig vo 395 brucht; d Iiwooner vo dr Osthelfti vom Römische Riich, wo mä Griechisch gschwätzt het, häi dr Kaiser scho im Prinzipat usser as „Autokrator“ (as Übersetzig vo „Imperator“) und „Sebastos“ (σεβαστóς; as Übersetzig vo „Augustus“) au as „Basileus“ bezäichnet. Dr oströmisch-byzantinischi „Basileus“ isch „Gsalbte Herrscher“ beziehigswiis „Herrscher im Ufdraag vo Gott“ gsi.

## Liddratuur

* Robert Drews: *Basileus. The evidence for kingship in geometric Greece*. New Haven 1983, ISBN 0-300-02831-8.
* Martin Schmidt. *The semantics of anax and basileus in Homer*. In: S. Deger-Jalkotzy u. a. (Hrsg.): *Ancient Greece 1200–700 BC*. Edinburgh 2006.
* 
* C. G. Starr: *The Decline of the Early Greek Kings*. In: *[[Historia (Zeitschrift)|Historia]]* 10, 1961, S. 129–138.
Giro d'Italia 2012

Dr **95. [[Giro d’Italia]]** het vom 5. bis 27. Mai 2012 stattgfunde. Er het 21 Etappe und e Gsamtlengi vo 3.504 Kilometer ghaa. Gwunne het en dr Kanadier Ryder Hesjedal (GRM) vor em Spanier Joaquim Rodríguez (KAT) und em Belgier Thomas De Gendt (VCD). Dr Joaquim Rodríguez, wo zää Dääg lang s rooseroote Liibli vom Füerer aagha het, het s Punktklassemänt gwunne. Dr Italiäner Matteo Rabottini isch dr Best im Bärgfaare gsi und dr schnällst Noochwuggsfaarer dr Rigoberto Urán.

D Tuur het in Dänemark mit eme Äinzelzitfaare aagfange und isch z Mailand wider mit eme Äinzelzitfaare z Änd gange. Noch drei Etappe in Dänemark isch s Renne z Italie witergange, vo Verona us an dr Ostsite vom Land gege Süde. Dr südligst Punkt isch dr Lago Laceno gsi in dr achte Etappe, denn isch s an dr tyrrhenische Küste wider gege Norde gange. In dr letschte Wuche si d Bärgetappe in de Alpe und Dolomite cho, wo dr Rodriguez si erste Blatz het chönne verdäidige. Dr Hesjedal het denn aber s Zitfaare z Mailand gwunne und mit däm dr ersti Blatz im Renne. 

Die dritti Etappe rund um Horsens isch em Rennfahrer Wouter Weylandt, wo 2011 am dritte Daag vom Giro gstorbe isch, gwidmet gsi und mä het ere dr Naame "WW Special Day" noch em Spitznaame vom Weylandt gee. 

## Faarer
Am Start si die 18 ProTeam gsi. Usserdäm het dr Veraastalter RCS vier Wildcards an Professional Continental Team verdäilt, under anderem an die dütschi Mannschaft NetApp, was eender en Überraschig gsi isch. Nit iiglaade het mä Acqua & Sapone um en ehemolig Giro-Siiger Stefano Garzelli, wo bi däm Giro äigentlig si letschts Renne het welle faare. Jedi Mannschaft het nüün Faarer an Start gschickt, so dass s Fäld im Ganze 198 Maa stark gsi isch. Drunder si drei Dütschi, säggs Schwizer, fümf Östriicher und zwäi Luxeburger gsi.

### D Mannschafte

## Klassemänt

## Fuessnoote


## Weblingg
* Offizielli Internetsite vom Giro d’Italia
Spätantike

**Spootantike** isch e modärni Bezäichnig für s Zitalter im Middelmeerruum zwüsche dr Antiki und em Middelalter.

Dr Begriff het sich sit em Max Weber in dr Forschig duuregsetzt, dr Kulturhistoriker Jacob Burckhardt het aber scho 1853 d Wändig „spootantiki Zit“ brucht, und die isch am Ändi vom 19. Joorhundert vom östriichische Kunsthistoriker Alois Riegl übernoo worde.

Au wenn die gnaui zitligi Abgränzig vo dr Spootantike in dr Forschig umstritten isch, gältet mäistens dr Regierigsaadritt vom römische Kaiser Diokletian im Joor 284 noch dr Zitewändi as Aafang vo dere Übergangsepoche. S Ändi vo der Antiki isch Geegestand vo dr wüsseschaftlige Diskussioon. Mä cha sääge, ass d Spootantike im Weste vom römische Riich mindestens bis zur Absetzig vom letzte Kaiser in Italie im Joor 476 gange isch, eender aber bis zum Iifall vo de Langobarde in Italie im Joor 568. Im Oste vom Riich isch d Epoche äntwääder bis zum Dood vom oströmische Kaiser Justinian 565 noch dr Zitewändi oder bis zur arabische Expansioon im 7. Joorhundert ggange. 

D Bezäichnig vo dr Epoche as *Spootantike* het dr Vordäil, ass män en für e ganz Middelmeerruum cha bruuche, wäarend dr Terminus *[[Byzantinisches Reich|früebyzantinisch]],* wo mängmol au brucht wird, nume für en Oste zuedrifft.

Im Lauf vo dr Spootantike het s Oströmische Riich e Dransformazioonsbrozäss duuregmacht und e Hufe vo sim Territorium iibüesst, wäärend die zwäiti spootantiki Groossmacht, s nöipersische Sassanideriich, ane 651 sogar ganz undergange isch. S Weströmische Riich isch scho vom 5. Joorhundert aa in e baar faktisch unabhängigi Territorie usenandergheit, wo aber die kaiserligi Oberhohäit no lengeri Zit anerkennt häi.

D Spootantike isch dr letschti Abschnitt vom Alterdum. Es ghöört zwar scho nüme zur „klassische“ Antike, aber au nonig zum Middelalter. Antiki Dradizioone häi witergläbt, si aber vo christlige und germanische Elimänt beiiflusst und veränderet worde. Früener het mä vom ene Niidergang greedet, hüte gseet mä d Joor vo öbbe 300 bis 600 mäistens nöitraler und redet von ere *Dransformazioon* vom antike Erb. Dr Siigeszuug vom Christedum isch uusegstande in dere Epoche und au d Entwicklig, wie die vorchristlige Kult und Dradizioone verschwunde si. Au in dr Kunst und dr Liddratuur häi christlig brägti Forme und Themene die klassische griechisch-römische abglööst oder beiiflusst und e nöije, charakteristische Stil isch entstande, wo au orientalischi Iiflüss zäigt.

D Spootantike stoot usserdäm under de Zäiche vo dr Reformierig vo dr römischen Armee und dr Verwaltig dur e Diokletian und dr Konstantin, dr Zementierig vo dr sakrale Stellig vom Kaiser, dr Völkerwanderig und dr Dransformazioon, wo denn choo isch, vom westlige Däil vom römische Riich in die germanisch-romanischi Wält, wo s öiropäische Middelalter brägt het.

Was d Alemannen agoot, so isch es i der lange Ziit vo der Spootantiki zu vil Chrieg zwüsche iine und de Röömer cho, und es isch ene glunge, nodisno iires Woongebiet ins obere Donaugebiet und bis übere Rhy und ins Elsass z vergrössere.

## Fuessnoote
Byzantinistik

D **Byzantinistik** isch en interdisziplinäre Wüsseschaftszwiig, wo sich mit dr Gschicht, dr Kultuur, dr Religioon, dr Kunst, dr Wüsseschaft, dr Wirtschaft und dr Politik vom Byzantinische Riich beschäftigt. As Gründer vo dr Byzantinistik gältet dr dütschi Filoloog Hieronymus Wolf, e Humanist us dr Rönessanszit, wo öbbe 100 Joor noch dr ändgültige Erooberig vo Byzanz dur d Osmane aagfange het, Schrifte vo byzantinische Filosoofe z sammle, z übersetze und z veröffentlige. Dr erst Neogräzist und Sproochwüsseschaftler, wo au Byzantinist gsi isch, isch dr Karl Krumbacher gsi.

## Liddratuur
* Hans-Georg Beck: *Byzantinistik heute*. De Gruyter, Berlin 1977, ISBN 3-11-007220-3.
* Falko Daim, Jörg Drauschke (Hrsg.): *Byzanz – das Römerreich im Mittelalter.* 4 Bände. Verlag des Römisch Germanischen Zentralmuseums, Mainz 2010 (Bd. 1: *Welt der Ideen, Welt der Dinge.* ISBN 978-3-88467-153-5; Bd. 2, 1 und 2: *Schauplätze.* ISBN 978-3-88467-154-2; Bd 3: *Peripherie und Nachbarschaft.* ISBN 978-3-88467-155-9), (*Monographien des Römisch Germanischen Zentralmuseums Mainz* 84, 1–3), (vierbändiger wissenschaftlicher Begleitband zur Sonderausstellung *Byzanz. Pracht und Alltag*, der den aktuellen Forschungsstand zur Byzantinischen Archäologie interdisziplinär zusammenfasst).
* Herbert Hunger: *Studien zur griechischen Paläographie.* Hollinek, Wien 1954 (*Biblos-Schriften* 5, ).
* Herbert Hunger: *Byzantinische Grundlagenforschung. Gesammelte Aufsätze.* Variorum Reprints, London 1973, ISBN 0-902089-55-2 (*Variorum reprint CS* 21).
* Johannes Irmscher: *Einführung in die Byzantinistik.* Akademie-Verlag, Berlin 1971 (*Sammlung Akademie-Verlag* 21 *Geschichte*, ).
* Elizabeth M. Jeffreys, John Haldon, Robin Cormack (Hrsg.): *The Oxford Handbook of Byzantine Studies.* Oxford 2008.
* Alexander P. Kashdan, Giles Constable: *People and Power in Byzantium. An introduction to modern byzantine studies.* Center for Byzantine Studies, Washington DC u. a. 1982, ISBN 0-88402-103-3.
* Ralph-Johannes Lilie: *Einführung in die byzantinische Geschichte.* Kohlhammer, Stuttgart u.&nbsp;a. 2007, ISBN 978-3-17-018840-2 (*Kohlhammer-Urban-Taschenbücher – Geschichte/Kulturgeschichte/Politik* 617).
* Otto Mazal: *Handbuch der Byzantinistik.* Akademische Druck- und Verlags-Anstalt, Graz 1989, ISBN 3-201-01432-X.
* Gyula Moravcsik: *Einführung in die Byzantinologie.* Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1976, ISBN 3-534-05670-1.

## Weblingg
* Deutsche Arbeitsgemeinschaft zur Förderung Byzantinischer Studien
* Kompetenzzentren und Ständige Kooperation „Byzantinische Archäologie Mainz“ am Römisch-Germanischen Zentralmuseum Mainz (RGZM)
* Paul Meinrad Strässle: ''Byzantinistik – eine interdisziplinäre Herausforderung nicht nur für Historiker''
* Institut für Byzanzforschung der Österreichischen Akademie der Wissenschaften
*22nd International Congress of Byzantine Studies (Sofia, 22-27 August 2011)
Buchrain LU

**Bueri** (amtlech *Buchrain*) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Lozärn-Land im Kanton Lozärn, Schwiiz.

## Geografii
S Dorf liid uf em Hundsrügge zwösche Rüüss- ond Rontal im Südoschte vom Kanton. Zo de Gmeind ghört teilwis s Industriedorf Perle. Vo dr Gmeindsflechi send 49,5 % Landwirtschaftlechi Flechi, 17,1 % Wald, 27,3 % Sidligsflechi ond 6,1 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Bueri send Ämme im Weschte, Öschebach im Nordweschte, Eibu im Norde, Root im Oschte, Dierike im Südoschte ond Äbike im Süde.

## Infrastruktur
Bueri vermag alli Bedörfniss abzdecke, wo inere moderne Wohngmeind gstellt wärded. Im Tschannhof cha onder eim Dach alles för de Alltagsgebruch i agnämer Dorfatmosphäre ikauft wärde. Näbe usgezeichnete Fachgschäft ond Grossverteiler, befendet sech au d Post ond en Bank im Tschannhof. D Stadt Lozärn esch aber för grösseri Ichäuf nor 20 Minute metem Bus entfärnt.

## Gschecht
Bueri esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1178 aus *Buorren*.

Trotz de rasante Entwecklig i de letschte Johr esch Bueri de ländlech Charakter blobe. De Dorfchärn met de schötzenswärte Buurehüser ond de alte Dorfchele bewised das ond send Züge us de Vergangeheit.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 17,9 % gläge.

## Religion
67,3 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 13,5 % evangelisch-reformiert.

## Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 2,5% , CVP 18,6% , FDP 21,6% , GLP 6,6% , GP 4,1% , SP 12,0% , SVP 26,2% , Süschtigi 8,3%.

D Gmeindspräsidentin vo Bueri esch d Käthy Ruckli (Stand Februar 2016).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 2 % gläge.

## Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 4976 Iiwohner 87,8 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,8 % Französisch, 1,8 % Italienisch ond 9,6 % anderi Sprache.

Z Bueri redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.

## Bouwärch
* Chile St. Agatha und Jakobus d. Ä. (1748)
* Pfarrchile St. Agatha (1971-72)

## Literatur
* *Die Luzerner Gemeinden und ihre Wappen.* Chapelle-sur-Moudon 1987 ISBN 2-88114-006-8
* *Die Kunstdenkmäler der Schweiz. Kanton Luzern.* Band 1. Basel 1946.
* *100 Jahre Perlen 1873-1973.* Jubiläumsschrift, 1973.

## Weblink

* Offizielli Website vo de Gmeind Bueri
* Gmeindsprofil uf de Website vom Kanton
* 
 
## Fuessnote
Kaspar Hagen

Dr **Kaspar Hagen**, au **Caspar Hagen** (* 12. Dezämber 1820 z Breagaz; † 20. Merz 1885 ebd.)  isch e Vorarlberger Arzt un Dialäktdichter gsii.

## Lääbe
Dr Hagen isch z Breagaz ufgwagse un uf d Schuel gange. Bim Bregazer Rentamt het er as Schryyber aafange schaffe, isch aber dodermit nit zfride gsii un het mit 22 Johr no z Fealdkirch e Gymnasialstudium aagfange, wun er z Padua wytergfiert het un schlißeli z Görz abgschlosse het. Derno het er an dr Universitet Minche, Wien un Prag Medizin studiert. No syym Abschluss as Dr. med het er fimf Johr lang as Dokter z Hard praktiziert, derno isch er wider zruck uf Breagaz gange un het dert bis zue syym Dod gläbt.

Bi me Luftaagriff uf Breagaz am 1. Mai 1945 isch dr schriftli Nooloss vum Hagen vernichtet wore.

Bekannt isch dr Hagen vor allem dur syy Gedicht *„“*, wu anne 1940 vu dr Nanni Burger-Seeber (1913-2001) vertont woren isch un wu im Lauf vu dr Johr näb ’s Ländle, meine Heimat zuen ere Art zwote Landeshymnne woren isch.

Noch em Hagen sin e Raie vu Stroße z Eschtrych gnännt, z. B. z Breagaz, z Doarobiro un z Graz.

## Wärch
* Dichtungen in alemannischer Mundart aus Vorarlberg. 1872. 2. vermehrte Aufl. 1878. 2. Sammlung 1874. 3. Sammlung 1876
* Gedichte in der Bregenzer Mundart. Ausgew. u. mit e. Einl. versehen von Emil Allgäuer. J. N. Teutsch, Bregenz 1921

## Literatur
* J. Mittelberger, Aus dem Nachlasse Kaspar Hagens. In: XVIII. Jahresber. des k. k. Staatsgymn. in Bregenz, 1913
* J. Mittelberger: Dr. Kaspar Hagen, der beste Volksdichter Vorarlbergs. In: Vorarlberger Volkskalender, 1912, S. 18 ff.
* E. Allgäuer:Kaspar Hagen zu seinem 100. Geburtstag. In: Heimat. Volkstümliche Beiträge zur Kultur und Naturkunde Vorarlbergs, Jg. 1, 1920, S. 82
* E. Winder: Die Vorarlberger Dialectdichtung, 3. Tl., V. In: 40. Programm des k. k. Staatsgymn. in Innsbruck, 1889, S. 3 ff.
* H. Sander: Dichterstimmen aus Vorarlberg, 1895, S. 178
* M. Bilgeri: Das Vorarlberger Schrifttum und der Anteil des Landes am dt. Geistesleben. In: Heimatkunde von Vorarlberg, 1936, H. 10, S. 89
* F. Schön: Geschichte der dt. Mundartdichtung, 3. Tl., 1931, S. 9
* W. Lingenhöle: Geschichte der Vorarlberger Mundartdichtung, Diss. Innsbruck, 1949, S. 43 ff.
* A. Welte: Aus dem Vorarlberger Schrifttum der letzten hundert Jahre. In: Alemannia, 1936, S. 140; A. Schwarz, Heimatkunde von Vorarlberg, 1949, S. 421f.

## Uusstellig
* *Kaspar Hagen 1820-1885*, Künstlerhaus Palais Thurn und Taxis Bregenz. 14.12.1970-17.01.1971

## Weblink
* 
* Hagen, Kaspar, ÖBL 1815-1950, Bd. 2 (Lfg. 7, 1958), S. 143
Polis

As **Polis** ( *pólis* ‚Stadt, Staat‘; Plural *Poleis* vo  *póleis*) wird gwöönlig dr antiki griechischi Stadtstaat  bezäichnet, mit eme stedtische Siidligskärn, dr Stadt ( *asty*), und em Land drum, wo drzue ghöört het ( *chōra*) und wo d Iiwooner von em de Iiwooner vom urbane Zentrum rächtlig gliichgsetzt gsi si. Die tüpischi Polis isch e *Bürgergmäind* bzw. e Personeverband gsi und het sich nit brimär über iir Territorium definiert, sondern über iiri Mitgliider.

Sit dass d Polis in archaischer Zit entstande isch und wil s im Hellenismus e Hufe Nöigründige gee het, isch d Middelmeerwält über Joorhundert ewäg stedtisch brägt gsi, au wenn d Meerhäit vo de Lüt uf em Land gläbt häi. S römische Riich het sich grad im Oste stark uf die Poleis gstützt, wo denn nume no halbautonom gsi si. In dr Spootantike häi si an e Hufe Ort e langsame Niidergang erläbt. Im 6. Joorhundert het dr Kaiser Justinian non e letschts Mol brobiert, d Posizioon vo de Stedt zu sterke, was aber nid glungen isch und die Islamischi Expansioon im 7. Joorhundert het ändgültig zum Undergang vo de mäiste Poleis gfüert. Im Byzantinische Riich si die mäiste Stedt befestigti Kastron worde, wo vilmol relativ seer vil chliiner gsi si.

## Liddratuur

* 
* Victor Ehrenberg: *Der Staat der Griechen*. 2. Auflage. Zürich/Stuttgart 1965.
* Peter Funke: *Polis und Asty. Einige Überlegungen zur Stadt im antiken Griechenland*. In: Gerhard Fouquet u.&nbsp;a. (Hrsg.), *Die Urbanisierung Europas von der Antike bis in die Moderne*, Frankfurt 2009, S. 63-79.
* Mogens Herman Hansen: *Polis. An introduction to the Ancient Greek City State*. Oxford 2006. (Hervorragende Einführung von einem der international führenden Experten.)
* R. Meiggs, D. Lewis (Hrsg.): *A Selection of Greek Historical Inscriptions to the End of the Fifth Century B.C.*. 2. Auflage. Oxford 1988.
* 
* D. Roussel: *Tribu et cité. Études sur les groupes sociaux dans les cités Grecques aux époques archaique et classique*, Paris 1976.
* Karl-Wilhelm Welwei: *Die griechische Polis*. 2. Auflage. Stuttgart 1998.
* Karl-Wilhelm Welwei, Mischa Meier (Hrsg.): *Polis und Arché. Kleine Schriften zu Gesellschafts-und Herrschaftsstrukturen in der griechischen Welt*. Stuttgart 2000 (*[[Historia (Zeitschrift)|Historia]]*-Einzelschriften, Band 146; Sammlung wichtiger Aufsätze von Welwei zur Polis und ihrem Verhältnis zum Territorialstaat im Wandel der drei Epochen der griechischen Antike).
* Josef Wiesehöfer: *Die altorientalische Stadt - Vorbild für die griechische Bürgergemeinde (Polis)?* In: Gerhard Fouquet u.&nbsp;a. (Hrsg.), *Die Urbanisierung Europas von der Antike bis in die Moderne*, Frankfurt 2009, S. 43-61.
Altorientalische Kirchen

D Bezäichnig **altorientalischi Chillene**, wo im Dütsche verbräitet isch, isch nit vom Begriff Alte Orient abgläitet, sondern en Übersetzig vo , und bezäichnet also äigentlig **alti Ostchille** (vgl. ). In jüngerer Zit wird dr Begriff **Orientalisch-Orthodoxi Chille** bevorzugt.

Als „altorientalischi Chille“ wärde im Wääsentlige die Ostchille bezäichnet, wo sich noch em Konzil vo Efesos (431) oder noch em Konzil vo Chalcedon (451) vo dr Römische Riichschille drennt häi. Bi de „Altorientale“ het s sich äntwääder um Landeschille usserhalb vo de Gränze vom Oströmische Riich („Nazionalchillene“) ghandlet, oder um regionali Beweegige im byzantinisch beherrschte Egüpte und Sürie, wo gegen e konstantinopolitanisch Zentralismus grichdet gsi si und dört Grieche,  Kopte oder Syrer veräint häi („Opposizionschillene“). D Drennig het näbe dogmatische au politischi Gründ gha.

## Liddratuur
* 
* Wolfgang Hage: *Das orientalische Christentum. Die Religionen der Menschheit.* Bd. 29/2. Kohlhammer, Stuttgart 2007 ISBN 978-3-17-017668-3
Völkermord an den Aramäern

Dr **Völkermord an de Aramäer** (aramäisch: ܩܛܠܥܡܐ ܐܪܡܝܐ; *Seyfo* Abchürzig vo *Shato d'Seyfo* für "Joor vom Schwärt") isch in de Joor 1915 bis 1917 im domolige Osmanische Riich duuregfüert worde, zur gliiche Zit wie dr Völkermord an de Armenier, wo wääsentlig bekannter isch, und d Griecheverfolgige. D Aramäer häi hauptsächlig in de südlige und südöstlige Brovinze gläbt und zuen ene het mä alli zelt, wo as Assürer oder as Chaldo-Assürer zun ere christlige Volksgruppe in dr Türkei ghöört häi, wo Aramäisch gschwätzt het.  Im Ganze si in de Christeverfolgige vo de Jungtürke öbbe zwäi Millioone Mensche umchoo, drunder 500.000 bis 750.000 Aramäer.

## Liddratuur
;uf Dütsch
* Wilhelm Baum: *Die Türkei und ihre christlichen Minderheiten: Geschichte – Völkermord – Gegenwart*, Kitab Verlag, Klagenfurt-Wien 2005, ISBN 3-902005-56-4
* Gabriele Yonan: *Ein vergessener Holocaust. Die Vernichtung der christlichen Assyrer in der Türkei*, Pogrom-Taschenbücher Bd. 1018, Reihe bedrohte Völker, Göttingen und Wien 1989, ISBN 3-922197-25-6
* Tessa Hofmann (Hrsg.): *Verfolgung, Vertreibung und Vernichtung der Christen im Osmanischen Reich* 1912-1922. Münster, LIT, 2004, ISBN 3-8258-7823-6.
* Sleman Henno (Hrsg.): *Die Verfolgung und Vernichtung der Syro-Aramäer im Tur Abdin 1915*, Bar Hebräus Verlag, NL 7585 PK Glane/Losser 2005, ISBN 90-5047-025-4

;Internazional
* David Gaunt: *Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia during World War I*, Gorgias Press LLC, 2006, ISBN 1-59333-301-3
* Joseph Yacoub: *La question assyro-chaldéenne, les Puissances européennes et la SDN (1908-1938)*, 4 vol., thèse Lyon, 1985, p.&nbsp;156
* Joseph Naayem: *Les Assyro-Chaldéens et les Arméniens massacrés par les Turcs. Documents inédits recueillis par un témoin oculaire*, Paris, Bloud et Gay, 1920
* Jacques Rhétoré: *Les chrétiens aux bêtes. Souvenirs de la guerre sainte proclamée par les Turcs contre les chrétiens en 1915*, Les éditions du cerf, Paris 2005 ISBN 2-204-07243-5

## Weblingg

* 
* 

## Fuessnoote