Wenkerbogen von Minseln

Dr **Wenkerboge vo Meisele** isch es Blatt für di grosse Ufnaam vo dr dütsche Sproch, wo dr Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Düütsch Sprochadlas gmacht hed. D Schuele im domolige dütsche Rych hend e Frogeboge übercho mid Muschdersätz, zum se in lokale Dialäkt z übersetze. Au im alemannische Sprochgebiet hend vili Gmeindschuele mitgmacht.

## Hiwiis zuem Boge 416011
* Meisele het sellmols zuem Kreis Schopfe im Großherzogtum Bade ghärt un isch hütt en Oordsdeil vo Badisch Rhyfälde un lit im Dürrebachdal uff em Dinkelberg.
* De Oord lit im Sproochruum vum *[[Hochalemannisch|Hoch- oder Südalemannische]] / Säckinger-Laufeburger Ruum*.
* Die vierzig Sätz sin sellmols durch Schueler notiert worde. Lährer war de Vinzenz Röttele vu Wyhl am Kaiserschduehl.
* As Ussproch vum Ortsnamme wird im Boge „Meisele“ angeh.
* In Süddischland sind d Bege anne 1887 uffgnumme worde, der vo Meisele het d Nummere 416011 übercho.
* D geografisch Lag vu Meiselè isch in dere Karde iitrage.
* Konsonanten wiä aü Vokale, wo mit Überstrich chennzeichnet sind, sind dopplet iitrage (z. B. : ǖ = üü).

## Wenkersätz
#Im Wintèr fliega die trochne Bletter in der Luft umme.
#S' lost glie no schneiè, derno wird s Wätter wieder besser.
#Thu Cholè in Ofè, aß d' Milch ball afangt chochè.
#Dè guat alt Maa isch mit em Roß durs Iis brochè und isch in's chalt Wasser gheit.
#Er isch vor viar oder sex Wuchè gstorbè.
#s Füür isch zschtark gsie, d' Chuchè sinn jo untè gans schwarz brännt.
#Er ißt d' Eier allèwiel ohne Salz und Pfäffer.
#D' Füüß thuemer weh, i glaub i has durgloffè.
#I bie bi der Frau gsie und hanèrès gsait, un sie het gseit, sie wells au'm ihrer Tochter sägè.
#I wills nime me wieder dhua.
#I schla der glie der Chochlöffel um d Ohrè, du Aff!
#Wo gosch hie, sollè mer au mitt d'r goh?
#Sind schlèchti Zittè!
#Mi lièb Chind, blièb do untè stoh, d' böse Gäns bissèti tot.
#Du hesch hüt am meisté glèhrt und bisch au artig gsie, du derfsch enter hei goh 'as die Andèrè.
#Du bisch no nitt groß genug, um ne Fläsche Wie uszrtrinkè, du musch zerscht no öbbis wachse und größer wèrde.
#Gang, bisch si guèt und säg dir Schwösster, sie soll s Blunder für eue Mutter ferig naihé und mit der Bürschde reingè.
#Höttschen du kènnt, derno wärs anderscht cho, un s thät besser um en schtoh. (schtoh).
#Wer hat mèr minn Chratte (Chorb) mèt em Fleisch gstohle?
#Er thut ne so als hattè se èn zum Drlsche bschtellt, siè hannts aber sèlber tho.4
#Wem hett er die nei Gschicht verzehlt?
#Ma muß lutt schreiè, sust verstoht er eus it.
#Mer sind müed und hänt Durscht.
#Wo mer geschert Zobè zruck cho sind, sind die Andèrè scho im Bett gelägè und sinn fescht am Schlofe gsin.
#D'r Schnee isch hünecht bi eus liegè bliebè, aber hüt früh isch er gschmulzè.
#Hinter eusem Hus stöhnt drei schöni Apfelbäumli mit rote Öpfeli.
#Chönneter deno en Augèblickli uf is warte, mer göhnt derno mit ich.
#Dir dörfet keine Kindereien ne so triibe.
#Eusi Bärg sind it so höch, eue sind vièl höcher.
#Wieviel Pfund Wurscht und wiè viel Brod wändr ha?
#Ich verschtand ich it, dr münt ne wenig lütter schwätze.
#Hänter kei Stückli wißi Saipfi für mi uf mim Tisch gfunde?
#Si Brüder willem zweu schöni neui Hüser in eue Garte baue.
#Das Wort isch èm vum Härzè cho.
#Das isch rècht gsi vo ne ne!
#Was sitzè do für Vögeli uf dèm Mürli obe?
#D' Burè hänt fümpf Ochse und nühn Küh und zwölf Schöfli vor's Dorf brocht, sie hännts wellè verkaufè.
#D' Lüt sind hüt allè ufèm Feld und maihè.
#Gang numme, dr brun Hund ghut er nüt.
#Ich bin it dene Lüte do hinè über d'Mattè ins Chorn gfahrè.

## Wörder im Wenkerboge
* haiß, nai, blau, grau, hauè, Hand, (Wärch) seltener Hanf, Hèlm, Flachs, wachst - er wachst, Bäsè, Pflumè, Briaf, Hof, jung, chrumb
* Suntig, Mentig, Zieschtig, Mittwuchè, Dunstig, Fritig, Samstig
* ölf, fufzèhni, sèchzehni, fufzig

## Weblink
* Digitalisat vom Original-Wenkerboge vo Meisele

## Luäg aü do
* Lischde vu alemannische Wenkerboge
* d Wenkersätz uf Hochdütsch

## Wo s her isch