open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Käerch

**Käerch** (dt. *Koerich*, frz. *Koerich*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Käerch ghere d Ortschafte Giewel (*Goeblange*), Gëtzen (*Goetzingen*), Käerch un Wandhaff (*Windhof*).

## Geografi
Käerch lyt im Weschte vu Luxeburg am Yygang vum Äischdal. Nochbergmaine sin Habscht un Simmer im Norde, Kielen im Oschte, Mamer im Side un Stengefort im Weschte. Dur Kärch fließt d *Giewelerbaach*.

## Verwaltig
Käerch ghert zum Kanton Kapellen im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Käerch isch d Pia Flammang-Risch. Scheffe sin dr Patrick Schmit un dr Luc Mousel. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Käerch isch zum erschte Mol gnännt wore anne 979.

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Käerch ghert zum Moselfränkisch.

## Kultur un Böuwärch
* Greber us dr keltische Zyt
* Remischi Villa, Giewel
* Wasserburg Kärch, s *Gréiveschlass* (12. Jh., umböue im 14. un 16. Jh.)
* Chilche Saint-Remi, Käerch (1747/48)
* Mittelalterfescht *Tempus Medivale* (syt 2004)
 

Datei:Gréiveschlass Käerch.jpg|Gréiveschlass
Datei:Koerich church 2.jpg|Chilche Saint-Remi
Datei:Villa at Goeblange-Miecher.jpg|Remischi Villa
Datei:|
Datei:Giewelerbaach.jpg|Giewelerbaach


## Verain
* FC Käerch
* Käercher Schlassfrënn (gr. 1993)
* Turbojugend
* Gëtzener Fotofrënn
* Dëschtennis Käerch

## Weblink

* www.koerich.lu
The Capoonz

**The Capoonz** isch a Bündner Rock/Pop Band usem Bündner Oberland (Surselva). 

D Band existiert sit 2005 und bestooht mittlerwiila us 7 Mitglieder. Z erschta Abum isch 2010 usakoo und haisst "Fomaz", was uf rätoromanisch "Haisshunger" bedütet. D Band singt aigentlig nur in Romanisch und zwar im Idiom Sursilvan. Si könnend aber au Lieder uf englisch, französisch un dütsch.

Dr Nama vur Band stammt vum Gricht Capuns ab. Da isch a Spezialität zum essa usem Graubünda, gseht fascht us wia Sushi, wird mit Mangoldblätter gmacht und mit Käs überbacka. D Band het somit dr Nama Capuns a biz verenglischt und somit isch Capoonz entstanda.

## Weblinks
* D Website vo Capoonz isch erscht am entstoo
* "The Capoonz" uff Myspace

## Ainzelnochwiis
Koplescht

**Koplescht** (dt. *Kopstal*, frz. *Kopstal*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Koplescht ghere d Ortschafte Briddel (*Bridel*) un Koplescht, derzue no d Wylker un Hef Biergerkräiz, Kalscheier un Roudenhaff.

## Geografi
D Nochbergmaine vu Koplescht sin Kielen im Norde un Weschte, Steesel un Walfer im Oschte, d Stadt Lëtzebuerg un Stroossen im Side. D Ortschaft Koplescht lyt an dr *Mamer*.

## Verwaltig
Koplescht ghert zum Kanton Kapellen im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Koplescht isch dr Romain Adam (är Equipe). Scheffe sin dr Jean-Pierre Sunnen un dr Guy Linster (är Equipe). Gwehlt wird iber e Proporzwahl.

;Burgermaischter zyter 1988
* 1988 - 2005: Josette Steichen-Rausch
* 2005 - 2010: Guy Linster
* zyter 2010: Romain Adam

## Bevelkerigsentwicklig

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Koplescht ghert zum Moselfränkisch.

## Kultur un Böuwärch
* Chilche Koplescht
* Centre Culturel, Koplescht


KopKieBau.JPG|Chilche Koplescht
CenCultKo.JPG|Centre Culturel
BriddelLannKräizwee.jpg|Wägchryz z Briddel
BriddelKifer02.jpg|Foore z Briddel
BriddelLann03.jpg|Linde z Briddel
PlaWeiKo.JPG|Dänkmol fir dr Victor Weiss


## Lyt
* Victor Weiss (1879-1951), Bfaarer un Dichter vum *Kopleschter Lidd*

## Literatur
* Ewen, Jean: *La ligne de chemin de fer desservant la localité de Kopstal*, 1988.

## Weblink

* www.kopstal.lu
Stauséigemeng

D **Stauséigemeng** (dt. *Stauseegemeinde*, frz. *Lac de la Haute-Sûre*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue dr Stauséigemeng ghere d Ortschafte Béiwen (*Böwen/Bavigne*), Harel (*Harlange*), Kauneref (*Kaundorf*), Léifreg (*Liefringen/Liefrange*), Meecher (*Mecher*), Noutem (*Nothum*), Iischpelt (im lokale Dialekt *Eeschpelt*, frz. *Tarchamps*) un Walter (*Watrange*), derzue d Wyler Dénkert (*Dünkrodt*) un Schumannseck.

## Geografi
D Stauséigemeng lyt an beede Stade vum Stausee am Oberlauf vu dr Sauer.

## Verwaltig
D Stauséigemeng ghert zum Kanton Wolz im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu dr Stauséigemeng isch dr René Michels. Scheffe sin dr Marco Koeune un d Aly Zeimen. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
D Stauséigemeng isch am 1. Jänner 1979 entstande dur d Fusion vu dr Gmaine Meecher un Harel.

Béiwen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1088 as *Bauines*, Walter anne 775 as *Waltringen*.

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu dr Stauséigemeng ghert zum Moselfränkisch.

## Böuwärch
* Chilche Béiwen (1741-44)
* Chilche Iischpelt
* Chilche Noutem (1843)
* Kapell Harel
* Pirminuskapell Kauneref


Datei:Leifreg 2.JPG|Stausee Obersauer bi Léifreg
Datei:Iischpelt bei der Kierch.JPG|Chilche Iischpelt
Datei:PirmKapKau.JPG|Pirminuskapell Kauneref


## Weblink

* www.lac-haute-sure.lu
Pointillismus

**Pointillismus** bezäichnet e Stiilrichdig in dr Moolerei. Si het in de Joor zwüsche 1889 und 1910 iiri Blüetezit gha. Dr Pointillismus wird zum Post-Impressionismus zellt.

Bedütendi Künstler vom Pointillismus si dr Georges Seurat, Paul Signac, Henri Edmond Cross, dr Belgier Théo van Rysselberghe und e baar Joor lang au dr Camille Pissarro. Under de Dütsche gältet dr Paul Baum as Hauptverdräter vom Pointillismus.

## Begriff
Dr Georges Seurat dr Art vom Moole, won er entwicklet het, ursprünglig welle Chromoluminarismus (Farbliechtmoolerei) sääge, het sich denn aber für **Divisionismus** (Däiligsmoolerei) entschiide. Mee brucht worde si aber d Begriff vom Paul Signac, Pointillismus (Punktierstil), und vom Fénéon, **[[Neoimpressionismus]]**. Dä Begriff het dr Signac spööter au akzeptiert.

## Charakterisierig
Tüpisch für e Pointillismus isch dr Bildufbau, wo sträng geometrisch duurekomponiert isch und vilmol ornamental wirkt. Im Geegesatz zum Impressionismus wird nüme e realistischi Momäntufnaam aagsträbt, sondern e Komposizioon, wo guet duuredänkt isch. Dä Aasatz, wo vo dr Gsamtkomposizioon vom Bild über die geometrische Beziejige, dr Bildufbau, d Beziejige vo Liecht und Geegeständ, bis aabe zu de Äinzelelimänt chunnt, het dr Seurat as *Divisionismus* bezäichnet.

## Litratuur
* Rainer Budde (Hrsg.): *Pointillismus: auf den Spuren von Georges Seurat.* Prestel, München 1997, ISBN 3-7913-1840-3.
* Peter H. Feist: *Französischer Impressionismus*, Taschen Verlag GmbH, Köln 1995, ISBN 3-8228-8702-1.
* Norbert Wolf: *Kunst-Epochen. 19. Jahrhundert.* Reclam, Stuttgart 2002, ISBN 978-3-15-018177-5.

## Weblingg
* 

## Fuessnoote
Ein andalusischer Hund

**Un chien andalou** (uf Dütsch **Ein andalusischer Hund**) isch e Film vom Luis Buñuel und Salvador Dalí, wo zum erste Mol 1929 z Bariis vorgfüert worden isch. Er gältet as Mäisterwärk vom surrealistische Film.

## Inhalt
Der Film bestoot us surrealistische Bilder und Szenene, wo anenander gräit si. Dr Brolog zäigt e Maa, wo e Rasiermässer schlifft, denn e Wulke, wo vor em Vollmond vorbiiziet. Dr Maa schniidet ere Frau, wo vor im sitzt, mit em Rasiermässer dur s Aug.

D Szeene si dur käi Handlig verbunde, au wenn si die gliiche Persone zäige. Si si dur Zwüscheditel (*Acht Joor spööter*, *Gege drei am Morge früe*, *Vor sächzää Joor*, *Im Früelig*) grob vonenander drennt. Bekannti Schots si d Brüst von ere Frau, wo sich under de Händ vom Maa in iir Hindere verwandle, e Hand, wo in dr Düüre iiklemmt isch,  mit eme Loch, wo Amäise drus uuse chrieche und dr Maa, wo verschidnigi Sache an zwäi Säili hinder sich härziet: drunder zwäi Konzärtflüügel, wo s in jeedem e Kadaaver vom ene Eesel het, und zwäi Brüeder vo dr Armeschuel (Seminariste).

## Litratuur
* Luis Buñuel: *Mein letzter Seufzer*. Erinnerige. Us em Franzöösische vo dr Frieda Grafe und em Enno Patalas. ISBN 3-89581-112-2
Dr Buñuel het nume en äinzige Abdruck vom Szenario in dr Zitschrift *[[La Révolution surréaliste]]* vom Dezämber 1929 autorisiert. E dütschi Übersetzig und Bilder us em Film si in:
* *Salvador Dalí: Retrospektive 1920 - 1980*. Prestel, München 1980, ISBN 3-7913-0494-1

## Weblingg
* Ein andalusischer Hund E Website zum Film (franz. / span.)
* 
* Retro-Park – En usfüerligs Kapitel über e Film im "Dokument des Grauens", vo dr Site 389 aa
*Videoartworld: The Masters Series. Selected Movies from Bunuel. Public Domain Movies Online
* Kritik in dr filmzentrale
* Bilder us em Film
*Ein andalusischer Hund (3sat-Site mit witere Lingg) 
* Dr ganz Film mit dütsche Underditel 

## Fuessnoote
Fiels

D **Fiels** (dt. *Fels*, frz. *Larochette*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue dr Fiels ghere d Ortschafte Iernzen (*Ernzen*), Fiels (*Larochette*) un Meesebuerg (*Meysemburg/Meysembourg*).

## Verwaltig
D Fiels ghert zum Kanton Miersch im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu dr Fiels isch dr Pierre Wies. Scheffe sin dr Georges Ginter un dr Paul Weiler. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig
Mit eme Uusländeraadail vu 63,7% (2007) giltet d Fiels as d Gmai mit em hegschte Uusländeraadail vu Luxeburg.

## Gschicht
D Fiels isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1192 as *de castro Rupis* (1194: *de Rupe*, 1222: *de Viles*).

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu dr Fiels ghert zum Moselfränkisch.

## Böuwärch
* Burg Fiels (11. Jh.)
* Schloss Meesebuerg
* Chilche Fiels
* Kapell Iernzen
* De Roebé-Schloss (1725)


Town Hall Larochette Luxembourg 2011-08.JPG|Rothuus Fiels
Fiels Buerg.jpg|Burg Fiels
Schlass Meesebuerg 2.JPG|Schloss Meesebuerg
TuerFiel24.JPG|Chilche Fiels
Church Ernzen Luxembourg 2011-08.jpg|Kapell Iernzen


## Partnergmai
*  Fels am Wagram, Eschtrych

## Literatur
* Weydert, Victor: *Geschichtliche Daten aus Larochette.* In: *De Kanton Miersch* 1989

## Weblink

* www.larochette.lu
Miguel Primo de Rivera

Dr **Miguel Primo de Rivera y Orbaneja, Marqués de Estella** (* 8. Januar 1870 z Jerez de la Frontera; † 16. Merz 1930 z Bariis) isch e schbanische Generaal und vo 1923 bis 1930 Diktator gsi.

Dr Miguel Primo de Rivera isch an dr Milidäärakademii z Madrid usbildet worde. Er het sich vo 1895 bis 1913 in de Kämpf in de domoolige schbanische Kolonie Kuba, Filippine und Schbanisch Marokko uszäichnet. Won er z Marokko gsi isch, het er d Regierigspolitik in dr Kolonii kritisiert. Er isch wäge däm meermols entloo worde, aber denn het män en wider iigstellt. 1922 und 1923 isch er Generalkapitän vo Katalonie gsi, won er d Bevölkerig gege sich ufbrocht het mit dr Art, wien er gege die Ufständische vorgangen isch.

Für zum de Staatskrisene, wo sich die ganz Zit widerhoolt häi, en Änd mache, het er, understützt vom Köönig Alfons XIII., am 13. Septämber 1923 e Milidäärdiktatuur errichdet, wo säggs Joor duurt het. Zerst het er as Regierig e Direktorium iigsetzt, wo nume mit Milidäär bsetzt gsi isch. 1925 si au Ziviliste drzue choo, und dr de Rivera het denn dr Ditel "Ministerbresidänt" aagnoo. Dr de Rivera het vo Aafang aa bedoont, ass d Diktatuur sött befristet si. Am Aafang het s Erfolg gee wie dr entschäidendi Siig über die Ufständische in Marokko bi Alhucemas und e gwüsse wirtschaftlige Ufschwung, denn het dr Primo de Rivera am 28. Januar 1930 aber müesse zruggdräte, zum Unruejene und Ufständ vermiide. Denn häi d Republikaner bi de Kommunalwaale gwunne und am 14. April 1931 isch die Zwäiti Schbanischi Republik usgrüeft worde.

Em Primo de Rivera sini Chinder, dr José Antonio (1903–1936) und d Pilar (1907–1991), häi 1933 die schbanischi faschistischi Bewegig Falange gründet.

## Weblingg
Glatt

**Glatt** isch de Familiename vo däne Persone:
* Karl Glatt (1912–2003), en Schwizer Kunstmoler und Zeichner

**Glatt** isch de Name oder Namestail vo däne Ort:

* Glatt (Sulz am Neckar), en Stadtteil vo Sulz am Negger
* Glattzentrum, es Iichaufszentrum z Walliselle im Kanton Züri

**Glatt** isch de Name vo däne Flüss:

* Glatt (Neckar), en Näbefluss vom Neckar z Dütschland
* Glatt (Rhein), en Näbefluss vom Rhii i de Schwiiz
* Glatt (Thur), en Näbefluss vo de Thur i de Schwiiz

**glatt** oder teilwys au **Glätti** maint:
* i de Materialwüsseschaft d Beschaffeheit vo de Oberflächi, s Gegeteil wär *ruch*
* bi de Verchehrssicherheit, wänn d Strosse oder d Fuesswäg veriiset oder suscht rutschig sind

**glatt** isch öpis wo *luschtig* isch
Lenneng

**Lenneng** (dt. *Lenningen*, frz. *Lenningen*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Lenneng ghere d Ortschafte Kanech (*Canach*) un Lenneng, derzue dr Wyler Beyerholz un d Gheft Hakenhaff, Scheierhaff un Ënnescht Millen.

## Verwaltig
Lenneng ghert zum Kanton Réimech im Distrikt Gréivemaacher. Dr Burgermaischter vu Lenneng isch dr Guy Barten. Scheffe sin dr Arnold Rippinger un dr Carlo Brandenburger. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Lenneng isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 774/75 as *Lendingen* (967: *Lendinga*).

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Lenneng ghert zum Moselfränkisch.

## Böuwärch
* Basilika Lenneng
* Chilche Kanech


Lenningen (L).jpg|Basilika Lenneng
KieKan2.JPG|Chilche Kanech
LennengEech01.jpg|Aiche im Wald bi Lenneng


## Weblink

* www.lenningen.lu
Schlossrued

**Schlossrued** (uusgschbroche []) ische Gméind im Bezirk Chom im Schwiizer Kanton Aargou. Si liit im Ruederdaal im Süde vom Kantòon.

## Geografii
D’Gméind liit im ungere Téil vom Ruederdaal, wo ds Bächli Ruederche dürefliessd, u isch uf bédne Sitene vo Hügelchéttine begränzd. Dr Daalbode isch im obere Déil nür knapp 50 Mèter bréit, wird aber jè mèh s’gäg abe géit bis öppe 250 Mèter bréit. Di nordöschdlechi Siite vom Daal isch schdarch zerglidered u s’hed derte vili churzi Siitedääler mit de Uuslöifer vom Galgemoos () u vom Sämle () wo derzwüsche ligge; die forme d’Gränze zum Wiinedaal. Di südweschdlechi Daalsiite isch regelmässiger gformed u got ufe bis zer Burg () u zum Rang vor Rötler-Hochèbeni; die gränze ds Ruederdaal vom Suhredaal ab. E Kilomèter südöschdlech vor Houptsidlig Schlossrued liit ds Dorf Chirchrued, wo di éinzigi Chile vom ganze Daal schdéit. Drnäbe si dür di ganz Fléchi vor Gméind vili énzelni Buurehööf verschdröit.

D’Fléchi vom Gméindgebiet isch 725 Hèktare gròss, drvòo si 226 Hèktare mit Wald u 57 Hèktare verbouet. Dr höchschdi Punkd isch uf 680 Mèter Höchi am Rang vor Rötler-Hochèbeni; dr diefschdi Punkd isch 475 Mèter höch ar Ruederche.

D’Nachbergméinde si Schöftle im Nordweschde, Underchoom im Norde, Oberchoom im Oschde, Schmedrued im Südoschde, Chöuchlerb im Süde u Stafubach im Weschde.

## Literatur
* 
* 
* Michael Stettler: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau, Band I: Die Bezirke Aarau, Kulm, Zofingen* (= *[[Die Kunstdenkmäler der Schweiz]].* Band 21). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1948.

## Weblinggs

* Di offizielli Websiite vor Gméind Schlossrued

## Kwälle
Landesring der Unabhängigen

Dr **Landesring vod en Unabhängige** (abgchürzd **LdU**) isch e politischi Partei i dr Schwiiz gsi.

Es het en vo 1936 bis 1999 gä.

De Landesring isch vom Gottlieb Duttweiler zäme mit em Balz Zimermaa gründed worde. Mit dr Ziit hed dr LdU Sitz i de Kantòonsregierige vo Züri, Sanggalle, Bärn, Aargou u Baselstadt berchòo.

Sis Ziil isch e Kapitalismus mid soziaaler Verantwortig gsi; d Partei hed zu allne wichdige politische Fraage, wi dr AHV oder em Froueschdimmrächd iri Méinig ghaa.

Si grööschd Erfolg hed dr LdU bi de Waale vo 1967 gha, wo d Partei sächzä Nazionalrats- u dr èerschdi Ständeratssidz berchòo hed. I de 1970er Jaar hed sin Iifluss abgnoo, under angerem wil er zviu verschidni Thèmene ghaa hed, wo nümm zämebasst héi: dr Umwältschudz (wo dr LdU öpen ab 1970 verdéidigd het), soziaali Verantwortig u dr Liberalismus.

## Literatur

* Jean Meynaud, Adalbert Korff: *Die Migros und die Politik.  der Landesring der Unabhängigen.* Migros-Genossenschafts-Bund, Zürich 1967.
* Hans Georg Ramseier: *Die Entstehung und Entwicklung des Landesringes der Unabhängigen bis 1943.* Diss. Glattbrugg, Zürich 1973.
* Erich Gruner: *Die Parteien in der Schweiz.* 2. neu bearbeitete und erweiterte Auflage. (*Helvetia Politica* Series B 4). Francke, Bern 1977, ISBN 3-7720-1345-7
* Frank Wende: *Lexikon zur Geschichte der Parteien in Europa.* Kröner, Stuttgart 1981, ISBN 3-520-81001-8, S. 614–615.

## Weblink
* Dossier ''Landesring der Unabhängigen'' 1987–2003 us em *Jahrbuch Schweizerische Politik* (PDF-Datei; 146 kB)
Leideleng

**Leideleng**, im lokale Dialekt **Lëdeleng** (dt. *Leudelingen*, frz. *Leudelange*), isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Leideleng ghere d Ortschaft Leideleng un d Wyler Leideleng Gare un Schléiwenhaff.

## Verwaltig
Leideleng ghert zum Kanton Esch-Uelzecht im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Leideleng isch dr Rob Roemen. Scheffe sin dr Raymond Kauffmann un d Lotty Roulling-Lahyr. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Leideleng isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 786 as *Lullingas* (1096: *Luolinga*, 1128: *Ludelinga*, 1145: *Ludelinga*, 1222: *Lullingen*). Bis zum 1. Juli 1856 het Leideleng zue dr Gmai Reckeng gehrt.

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Leideleng ghert zum Moselfränkisch.

;Flurnämme vu Leideleng

## Böuwärch
* Chilche Ledeleng (1879/80)
* Neie Wasserdurm (2005-08)


L1020048w.jpg|Rothuus
Leudelange church.jpg|Chilche Ledeleng
SchléiwenhaffEech01.jpg|Aiche bim Schléiwenhaff
Water tower new Leudelange Luxbg.JPG|dr nei Wasserdurm


## Weblink

* www.leudelange.lu
Lëntgen

**Lëntgen** (dt. *Lintgen*, frz. *Lintgen*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Lëntgen ghere d Ortschafte Gousseldeng (*Gosseldingen/Gosseldange*), Lëntgen un Pretten (*Prettingen*) un s Gheft Plankenhaff.

## Geografi
Weschtlig vu dr Gmai fließt d Alzette.

## Verwaltig
Lëntgen ghert zum Kanton Miersch im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Lëntgen isch dr Henri Wurth, Scheffe sin dr dr Georges Herr un dr Thierry Larsel. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

;Burgermaischter
* 1808-1825: Ambroise Heuardt
* 1825-1830: Michel Dondelinger
* 1830-1848: Henri Klein
* 1848-1849: Etienne Welter
* 1849-1857: Henri Witry
* 1858-1861: Johann Peter Heuardt
* 1861-1866: Henri Witry
* 1867-1898: Nicolas Klein
* 1898-1909: Gérard Schoellen
* 1909-1912: Nicolas Petges
* 1912-1918: Pierre Pesch
* 1918-1926: Antoine Wolff
* 1926-1941: Albert Stoffel
* 1941-1944: Adolf Schultz
* 1944-1945: Albert Stoffel
* 1945-1972: Jean Donnersbach
* 1973-1986: Charles Reiffers
* 1987-1991: Gusty Casagranda
* 1991-1993: Pierre Weicherding
* syter 1994: Henri Wurth

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Lëntgen isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 896 as *Lindiche* (962: *Linniche*, 1140: *Linneche*).

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Lëntgen ghert zum Moselfränkisch.

## Böuwärch
* Chilche Lëntgen
* Kapell in dr Dikrecherstrooss (1918)


Lintgen church.jpg|Chilche Lëntgen
Luxembourg Lintgen Chapel rue de Diekirch.jpg|Kapell, Dikrecherstrooss
Luxembourg Lintgen Heuardt house.jpg|Geburtshuus vum Johann Philipp Bettendorff 
LënSpill45.JPG|Spiilschuel Lëntgen


## Lyt
* Johann Philipp Bettendorff (1625-1698), Jesuitepater un Missionar z Brasile

## Weblink

* www.lintgen.lu
Luerenzweiler

**Luerenzweiler** (dt. *Lorentzweiler*, frz. *Lorentzweiler*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Luerenzweiler ghere d Ortschafte Aasselscheier (*Asselscheuer*), Blaaschent (*Blascheid/Blaschette*), Bouferdeng (*Bofferdingen/Bofferdange*), Hielem (*Helmdingen/Helmdange*), Hënsdref (*Hünsdorf/Hunsdorf*) un Luerenzweiler, derzue d Wyler un Gheft Dauschkaul, Kléngelscheier, Raashaff, Schwunnendall un Wäissbaach.

## Geografi
Luerenzweiler lyt an dr Alzette.

## Verwaltig
Luerenzweiler ghert zum Kanton Miersch im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Luerenzweiler isch dr Jos Roller. Scheffe sin dr Jim Weis un dr Paul Bach. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
D Gmai Luerenzweiler isch entstande am 2. Oktober 1823 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Luerenzweiler un Hënsdref.

Luerenzweiler isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 867/68 as *in Wilre* (1161: *Wilere*, 1225: *Sancti Laurencii Wilre*), Hënsdref anne 853 as *Hunanesdorph* (1128: *Honestorf*).

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Luerenzweiler ghert zum Moselfränkisch.

## Böuwärch
* Chilche Blaaschent (1843)
* Kapell mit Wägchryz, Nr° 16, rue St. Laurent, Luerenzweiler (18. Jh.)
* Dorfkapell, Nr° 26, rue St. Laurent, Luerenzweiler
* Kapell Bouferdeng
* dr 91 Meter hoch Färnmäldedurm uz Blaaschent


Village chapel at 26 rue ST Laurent Lorentzweiler L A.jpg|Dorfkapell, Nr° 26, rue St. Laurent
Kapell mam Weekräiz vum 18.Jh.jpg|Kapell, Nr° 16, rue St. Laurent,
AlPrimarschoul zu Hielem,142-144 route de Luxembourg.jpg|Alti Primarschuel, Hielem
BouferdengBluttbuch02.jpg|Bluetbueche z Bouferdeng
BouferdengTrauerbuch01.jpg|Druurbueche z Bouferdeng
Sender Blaaschent.jpg|Sänder Blaaschent


## Weblink

* www.lorentzweiler.lu
Muse (Beziehung)

E **Muuse** () isch e Person, wo en andere Menschen zu kreative Läistige inspiriert. Vilmol si Muuse Fraue und Manne in dr Umgääbig vo Künstler und Künstlerinne.

Muuse wärde sit dr Antike as göttligi oder genialischi Inspirazioonskwelle für Künstler erwäänt (Muusekuss; vo dr Muuse küsst). Dr Ursprung isch die antiki Vorstellig, ass Lüt Ideä nit sälber entwickle, sondern ass si vo usse chömme, vo Götter oder ebe vo Muuse.

E bekannts Muusebild isch im Raffael si Darstellig vom Parnass mit em Apoll und de Muuse und berüemte Dichter, won er vo 1509 bis 1510 gmoolt het, in de Stanze (stanza della segnatura) vom Vatikan z Rom.

## Härkumft
Dr Begriff *Muuse* goot uf d Muuse in dr griechische Müthologii zrugg. In dr antike Müthologii si d Muuse Kwellenümfe gsi – nüün Schwöstere, wo dr griechisch Vatergott Zeus mit dr Kwellegöttin Mnemosyne (Göttin vo der Erinnerig) zügt het. D Muuse begläite dr Apoll, dr Gott vo de schööne Künst. Dä dirigiert sä und huldigt em Zeus mit ene uf em griechische Bärg Helikon (latiinisch: Parnass).

Dr griechischi Dichter Hesiod beschribt d Götterwält und au d Muuse in sim Wärk *Theogonie*.

## Nöizit

In dr Nöizit het mä aagfange, au daatsächligi Persoone as Muuse z bezäichne – mäistens Fründinne vo Künstler, sältener au Manne. Si inspiriere d Künstler dur iire Charakter, iiri Usstrahlig, ihri menschligi Zuewändig, dur en erotischi Beziejig, mäistens dur e Kombinazioon vo alle deene Faktoore.

E baar vo deene Fraue, wo as Muuse wirke und wo hüfig au sälber als aagseeni Künstlerinne zu Ruem choo si, si in d Gschicht iigegange, so zum Bischbil d Charlotte von Stein, d Amanda Lear, d Dora Maar, d Alma Mahler-Werfel, d Marietta di Monaco, d Emmy Hennings, d Camille Claudel, d Gala Éluard Dalí, d Jeanne-Claude und d Anita Pallenberg.

## Fuessnoote
Pierre Jaccoud

Dr **Pierre Jaccoud** (* 24. Novämber 1905 z’Gämf; † 4. Juli 1996) isch e Schwiizer Aawald u Bolitiker (FDP) gsi u wahrschindlech es Opfer vor Juschdiz worde.

## Churzi Biografii
Dr Jaccoud ische bekannte Rächdsaawalt z’Gänf gsi. Är hed am Aafang ir Kanzléi vo sim Vatter as Aawalt gschaffed u isch schbéter Partner vor Kanzléi worde, bevor er si übernòo hed. 1953 u 1954 isch er Bresidänt vor Gämfer Aawalts–chammere gsi. Unger anderem heder dr Aly Khan as Schéidigsaawald wärend däm sire Schéidig vor Rita Hayworth verdéidigd u isch Aawalt vo mängne schwiizer u usländische Firmene z’Gänf gsi. Vo 1936 bis 1958 isch är Mitgliid vom Grossä Raat vom Kantòon Gänf gsi.

Dr Jaccoud isch imne umschdrittene u schbekdakuläre Mordbrozäss, dr **Jaccoud–Affäre**, 1960 füre Mord vom Landmaschinehändler Charles Zumbach (wo aber warschinlech mit Waffe mit dr Algèerische Befréiigsfront ghandled het u wäg däm umbrachd worde n isch) verùrdéilt worde; dr Fall isch nie klärt worde. Er isch zue sibe Jaar Zuchthuus verùrdéilt und 1963 wege «gueter Füerig» entlaa worde.

Dr Jaccoud isch verhüraated gsi u hed zwo Döchder u ne Sòon gha.

## Kwälle
Gemeinderat (Bern)

Dr **Bärner Gméindraat** isch ds Exäkutivorgaan vor Stat Bärn. 

Im Bärner Gméindraat sitze füüf houbdbrueflechi Mitglider, wò ire Proporzwaal vode stimmberächdigde n Iiwoner vor Stat Bärn für vier Jaar gwählt wärde u jèwils e Diräkziòon vor Statverwautig léite.

Dr Vorsitzendi vom Gméindraat isch dr Statbresidänt, wo vode n Iiwoner im Maiorzsüschdèem gwählt wird. Dr Gméindraat hockd all Wuche n éinisch ire Sitzig im Èrlacherhòof zäme. Dr Statschriiber wird vom Gméindraat gwählt.

## Linggs
* Gméindraat vor Stat Bärn
* Politik vo Bärn:
Mamer

**Mamer** (dt. *Mamer*, frz. *Mamer*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Mamer ghere d Ortschafte Kapellen (*Capellen*), Holzem (*Holzem*) un Mamer.

## Geografi
Mamer lyt im Weschte vu Luxeburg am Bach *Mamer*. Nochbergmaine sin Käerch un Kielen im Norde, Stroossen im Oschte, Bartreng un Dippech im Side un Garnech un Stengefort im Weschte. 

## Verwaltig
Mamer ghert zum Kanton Kapellen im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Mamer isch dr Gilles Roth (CSV). Scheffe sin dr Roger Negri (LSAP) un dr Marcel Schmit (CSV). Gwehlt wird iber e Proporzwahl.

;Burgermaischter
* 1844-1848: Jean-Baptiste Kayl
* 1852-1870: Nicolas Bornong
* 1870-1873: J.B. Risch
* 1873-1879: Jean Schmit
* 1879-1897: Jean Wester
* 1897-1912: Henri Funck
* 1912-1919: Charles Risch
* 1919-1929: Jean Schneider
* 1929-1956: J.P. Wilhelm
* 1956-1968: Jean Marx
* 1968-1975: François Trausch
* 1976-1981: René Federspiel
* 1982-1992: Josy Konz
* 1993-1999: Henri Hosch
* syt 2000: Gilles Roth

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Mamer isch zum erschte Mol gnännt wore in eme Akt vum 8.&nbsp;April 960, wu d Grefi Liutgardis d Ortschaft *Mambra* an s Chloschter St. Maximin verschänkt het.

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Mamer ghert zum Moselfränkisch.

## Kultur un Böuwärch
* Remischi Therme
* Chilche Mamer
* Chilche Kapellen
* Musée international d'effets de gendarmerie et police, Kapellen (syt 2007)


MamerThermen01.jpg|Remischi Therme
Mamer-church.jpg|Chilche Mamer
L-Capellen.JPG|Chilche Kapellen
Maison Nic Frantz Mamer Luxembourg.jpg|Huus vum Nicolas Frantz


## Sport
* FC Mamer 32

## Partnerstedt
*  Dangé-Saint-Romain, Frankrych

## Lyt
* Josy Barthel (1927–1992), Lychtathlet, Politiker un Olympiasiger.
* Josy Braun (* 14. Januar 1938), Schriftsteller.
* Nicolas Frantz (1899–1985), Radrännfahrer. 1927 un 1928 Siger vu dr Tour de France.
* Nicolaus Mameranus (1500–1567), Hofdichter un Chriegschryber vum Karel V.
* Camille Perl (* 1938), remisch-katholische Prälat
* Mars Schmit (1931–1990), Moler.

## Weblink

* www.mamer.lu
Christoph Möhrlen

Dr **Christoph Möhrlen** (* 20. Januar 1800 in Baiersbronn (Württemberg); † 28. Februar 1871 in Daillens (Kanton Waadt); Psöidonüm: Christoph Irenius) ische dütsche Pfarer, Léhrer und Schriftsteller gsi, wo id Schwiiz usgwanderet isch. Er hed bsungers Chinder- u Jùgendbüecher gschribe.

## Läbe
Dr Möhrlen isch Léhrer am Léhrerseminaar z Schiers im Bündnerland, ar Armenaaschdalt *Calame* z Le Locle und ar „Griechenaaschdalt“ z Böigge gsi, wo ane 1827 uf Iniziatiive vom Christian Friedrich Spittler gründed worden isch, zum Bueben us Griecheland, wo us dürkischer Sklaveréi fréigchoufd woorde sii, chrischdlech uuszbilde“.

Schbéter isch er Pfarrer z Payerne worde, won er e Buebenerziehigsaaschdalt gründed u o gléited hed, u zledscht hed er as Pfarrer z Daillens im Kantòon Waat gschaffed, won er em 28. Februar 1871 o gschdoorben isch.

Näb éinige pédagògische Teggschden u Übersedzige hed er 1839 unger em Psöidonüm *Christoph Irenius* ds outobiográfische Buech *Eine wahrhafte Geschichte* veröffendlechd, won er drinne ds Dorf won er ufd Wält choo isch, „Baierquell“ aschdatt mid em würkleche Name Baiersbronn nennt.

Dr Möhrlen isch mid em Röösli Fridenouer verhüraated gsii u hed achd Chinder ghaa, unger anderem d Erenstine, di schbéteri Frou vom Schriftsteller Otto Sutermeister.

Dr Uränkel Hans Martin Sutermeister het dr Familiename „Moehrlen“ als Pseudonym gnoo für s autobiografische Wärch *Zwischen zwei Welten*.

## Wärch
* *Christliches Bilderbüchlein für Kinder*, 1835
* *Erzählungen für Kinder*, 1837
* *Christoph Irenius. Eine wahrhafte Geschichte*, 1839
* *Reise ins Berner Oberland*, 1839
* *Erzählungen und Lieder für die Jugend*, 1842
* *Geschichte der Waldenser. Von ihrem Ursprunge an bis auf unsere Zeit, 1844
* *Lydia et la jeune grecque*, 1858
* *Der Blutzeuge Johann Philpot*, o.&nbsp;J.

== Sekundärliteratuur ==
* [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Erinnerung_an_Frau_Professor_Ernestine_Sutermeister-Moehrlen.pdf *Erinnerung an Frau Professor Ernestine Sutermeister-Moehrlen: Geboren den 18. Oktober 1832 / Gestorben den 18. Juli 1900.*] 1900.
* Marie Dedie-Moehrlen: *Une belle vie: la vie de mon grand-père, le pasteur Christophe Moehrlen, 1800-1871.* Nöieburg: Impr. P. Attinger S.A., 1936. 199 Siitene.
* Olivier Dedie (Ruusgäber): *Le dernier journal du pasteur Christophe Moehrlen.'' (Umfasst d Jaar 1866 bis 1869.) Rolle: Société d'histoire de la Côte, 1987. 32 Siitene.

## Linggs

## Kwälle
Manternach

**Manternach** (dt. *Manternach*, frz. *Manternach*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Manternach ghere d Ortschafte Bäerbuerg (*Berburg/Berbourg*), Lelleg (*Lellig*), Manternach un Mënjecker (*Munschecker*).

## Geografi
Manternach lyt im Oschte vu Luxeburg an dr Syr.

## Verwaltig
Manternach ghert zum Kanton Gréivemaacher im Distrikt Gréivemaacher. Dr Burgermaischter vu Manternach isch dr Willibrord De Jong. Scheffe sin dr Albert Schumacher un dr Claude Wagner. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Manternach isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1098 as *Manternacha*.

## Wirtschaft
Anne 1755 het dr Baron J. Ph. D’Arnoult et de Soleuvre z Bäerbuerg e Stahlhitte grindet. 50 Johre speter het dr domolig Pächter vu dr Hitte, dr J.L. Faber, e Yysespaltwärch böue. D Hitte isch vu dr Brieder Metz ibernuu un schließlig yygstellt wore, wu im Side vu Luxeburg Minettevorchuu entdeckt wore sin. S Yysespaltwärch isch an dr J. Lamort, e Drucker un Bapyrhärsteller vu Luxeburg, verchauft wore. Dr Holzbrei het e Holzmiili gliferet, wu unterhalb vu Manternach ufgrichtet wore isch. Am Aafgang vum Erschte Wältchrieg sich s Uus chuu fir d Babyrfabrik. Noch em Chrieg het dr B. Neis e Wärchstatt fir landwirtschaftligi Maschine ufgmacht. 

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Manternach ghert zum Moselfränkisch.

## Kultur un Böuwärch
* Groëstaen (*Grauenstein*), Dolmen
* Higelgreber us dr Keltezyt (*tumuli*)
* Chilche Manternach
* Kapell Mënjecker, gotisch, 1716 renoviert


MünscheckerGroëstaen.JPG|Groëstaen
Manternach church.jpg|Chilche Manternach
KAP Mënjecker.jpg|Kapell Mënjecker
ManternachSyrBruecke.JPG|Bruck iber d Syr


## Partnergmai
*  Saint-Désert, Frankrych 

## Weblink

* www.manternach.lu
Kontinent

**Kontinent** (vu lat. *(terra) continens*, wertlig *Land, wu zämmehangt*) haißt mer gschlosseni Feschtlandmasse.

D Kontinänt vu dr Ärd mache insgsamt 29,3 Brozänt vu dr Ärdoberfleichi uus, dr Räscht nämme d Ozean, Meer un Insle yy.

## Definition
*Topographisch* verstoht mer unter eme Kontinänt e großi Landmasse, wu zämmehangt un dur Wasser oder anderi natyrligi Gränze ganz oder zmindescht fascht ganz abgränzt isch. Zem Byschpel wäre Landmasse, wu nume dur e schmali Landängi verbunde sin (wie Afrika un Asie) zmaischt as verschideni Kontinänt aagsääne.

*Geologisch* umfasst e Kontinänt au s Schelfbiet, wu derzue ghert, also dr Feschtlandssockel im Flachmeer. Di lychter kontinäntal Ärdkruschte, wu au d Feschtlandssockel derzue ghere, unterschaidet sich mit ere gringere Dichti vu 2,7&nbsp;g/cm³ un ere andere chemische Zämmesetzig vu dr ozeanische Kruschte, wu ne mittleri Dichti vu rund 3,0&nbsp;g/cm³ ufwyst.

Näbe däne bdoode git s au ne *historisch-bolitischi* Definition. Doderno isch e Kontinänt e groß Biet, wu us andere, zem Byschpel sozio-kulturälle Grind vu andere Großbiet vu dr Ärd z untersschaide isch. Wäg däre historisch-bolitische Perschpektive wird Europa as Kontinänt definiert, drotz ass es no dr erschte boode Definitione kai aigene Kontinänt wär.

D Verdailig vu dr Landmasse uf dr Ärd isch ständig im Wandel. D Kontinänt sin wäg dr Blattetektonik alliwyl in Bewegig un hän sich in dr Ärdgschic hat scho ne baarmol zue aim Superkontinänt veraint un sin derno wider in chlaineri Kontinänt usserander broche.

## Verglych vu dr Greßine, Yywohnerzahle un Oberflechine vu dr Kontinänt




## Aazahl vu dr Kontinänt
Dr Herodot het d Wält urspringli in drei Kontinänt ufdailt: Europa, Asie un Libye (Afrika). Syyni Dreidailig isch im gsamte Altertum un Mittelalter gängig gsii.

Syt in dr Neizyt no mee Kontinänt entdeckt wore sin, git s verschideni Aasichte iber d Aazahl, vor allem iber Zellig vu Europa un Asie un vu Nord- un Sidamerika.

## Weblink
Obsession

As **Obsession** (**Bsässehäit**; vo lat. *obsideo*: in Aaspruch nee; bsetzt halte; belaagere; bedrücke) wird im umgangssproochlige Sinn e Liideschaft (au e Hobby, wo intensiiv bedriibe wird) bezäichnet. Im ängere medizinische und psüchologische Sproochgebruch handlet es sich drbi um e Zwangsvorstellig oder e Zwangshandlig, wo für d Persoon, wo sä het, unaagnääm oder queelend isch. 

Während die Internazionali statistischi Klassifikazioon vo de Chrankhäite und verwandte Gsundhäitsbrobleem Zwangsgedanke und Zwangshandlige in dr Zwangsstöörig zämmegfasst wärde, wird im Diagnostische und Statistische Handbuech vo de Psüchische Stöörige s dünamische Verheltnis vo deene Komponänte sterker bedoont und mä reedet vom ene "Obsessive–compulsive disorder".  "Obsessive" bedrifft dr gedanklig Aspäkt und "compulsive" beziet sich uf s Handle.

## Fuessnoote
Karlspreis

Dr **Karlsbryys** (dt. **Internationaler Karlspreis der Stadt Aachen**, syt 1988 **Internationaler Karlspreis zu Aachen**, churz **Karlspreis**), wird alljohr z Aachen fir Verdienscht um di Europäisch Ainigung vergee. Verlihe wird näbe dr Urkund au ne Medallie, wu ne Bild vum Karl em Große uf dr Vordersyte zaigt, e Darstellig vum eltschte erhaltene ‚Stadtsiigel vu dr Stadt Aachen us em frieje 12. Johrhundert. Dr Abschluss vu dr Verleihigszeremoni vum mit ere Summe vu 5000 € dotierte Karlsbryys bildet d Red vum Bryysdreeger.

Dr Bryys isch noch em Karl em Große gnännt, wel dää as dääjenig giltet, wu Europa zum erschte Mol veraint het, un wel er am Änd vum achte Johrhundert Aachen zue syre Lieblingspfalz gwehlt ghaa het. 

D Verleihig findet draditionäll am Uffahrtsdag im Chrengissaal vum Rothuus z Aachen statt. D Uuswahl vum Bryysdreeger drifft s Direktorium vu dr *Karlspreisgesellschaft*, wu hite us em Oberburgermaischter vu dr Stadt Aachen, em Dompropst z Aachen un em Rektor vu dr RWTH Aachen, Verdrätter vu dr im Rot vu dr Stadt Aachen verdrättene Fraktione, vum Direktorium benännte Mitglider, gwehlte Mitglider un Verdrätter vu dr Stiftung bstoht.

## Gschicht
Im Dezämber 1949 hän d Aachener Burger Albert Maas, Albert Servais, dr Bischof Johannes Joseph van der Velden, Professor Wilhelm Müller, Peter Mennicken, Hermann Heusch, Franz Krauß, Carel Nieuwenhuijsen, Erasmus Schlapp un Jean Louis Schrader noch ere Initiative vum Chaufmann Kurt Pfeiffer d „Gesellschaft zur Verleihung des Internationalen Karlspreises der Stadt Aachen“ (Karlspreisgesellschaft) grindet. Dr Bryys het alljohr solle vergee wäre an Persenligkaite, wu „den Gedanken der abendländischen Einigung in politischer, wirtschaftlicher und geistiger Beziehung gefördert haben“. Syt 1987 isch d *Karlspreisgesellschaft* in dr Rächtsform vun eme Yydraite Verain verfasst un fiert dr Name „Gesellschaft für die Verleihung des Internationalen Karlspreises zu Aachen e. V.“. Syt 1997 git s dernäbe d „Stiftung Internationaler Karlspreis zu Aachen“, wu dr Gedanke vu dr europäische Ainigung soll ferdere.

## Bryysdreeger

## Uußerordetlige Bryysdreeger
Am 24. Merz 2004 isch zum bishär ainzige Mol e uußerordelige Karlsbryys an dr Papscht Johannes Paul II. verlihe wore.

## Literatur
* Franco Bettin (Hrsg.): *50 Jahre internationaler Karlspreis zu Aachen.* Monschau 2000
* Harald Kästner (Hrsg.): *Die Karlspreisträger und ihre europäischen Reden.* Bonn 1983
* Heinz Kundolf: *Die Gedenk-Medaillen auf den Internationalen Karlspreis zu Aachen*, Jahresgabe der Aachener Münzfreunde. Aachen 1996
* Helmut Reuther (Hrsg.): *Der internationale Karlspreis zu Aachen. Zeugnis europäischer Geschichte. Symbol europäischer Einigung.* Bonn 1993
* Sabine Schulz: *Der Aachener Karlspreis.* Aachen 1988

## Weblink

* Websyte vum Karlsbryys
* Walter Eversheim,  Geschichte des Karlspreises uf dr Internetbresänz vu dr Stadt Aachen

## Fueßnote
Obsession (Begriffsklärung)

**Obsession** bezäichnet:
* e psüchopathologischi Zwangshandlig bzw. Zwangsvorstellung, Zwangsstöörig
** in däm Zämmehang sprichwörtlig en intensiiv bedriibeni Liideschaft
* e Parfüm vo Calvin Klein
* en östriichischi Bänd um e Karl Fian 
* en Album vo dr dütsch-östriichische Bänd Call
* e Lied vo dr amerikanisch-änglische Bänd Animotion us em Joor 1985
* e Lied vo dr schwedische Bänd Army of Lovers us em Joor 1991
* e Lied vo dr britische Bänd Sugababes us em Joor 2005
* e Spiilfilm vom Anthony Harvey
* e Spiilfilm vom Rusty Lemorande
* e Spiilfilm vom Peter Sehr
* dr änglisch Originaalditel vom Spiilfilms *[[Schwarzer Engel]]* vom Brian de Palma
* dr dütsch Ditel vom ene Buech vom Simon Beckett (ängl. Original *Owning Jacob*)
Miedernach

**Miedernach** (dt. *Medernach*, frz. *Medernach*)  isch e ehmoligi Gmai z Luxeburg. Zum 1. Jänner 2012 het si sich mit dr Gmaine Iermsdrëf zue dr Ärenzdallgemeng zämmegschlosse.

## Ortsdail
Zue dr Gmai Miedernach hän d Ortschafte Kitzebur, Marxbierg, Miedernach, Ousterbur (*Osterbour*), Pletschette un Suewelbur (*Savelborn*) ghert.

## Geografi
Miedernach lyt an dr Wäisser Iernz (*Weiße Enz*). D Nochbergmaine vu dr ehmolige Gmai sin Iermsdref, Waldbëlleg im Oschte, Fiels im Side un Noumer im Weschte gsii.

## Verwaltig
Miedernach het zum Kanton Dikrech im Distrikt Dikrech ghert. Dr Burgermaischter vu Miedernach isch bis 2011 dr Bob Bintz gsii. Scheffe sin dr Goy Feltes un dr Pascal Zeihen gsii. Gwehlt woren isch iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Miedernach isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 902 as *Methernacho* (um 1089: *Medrenai*, um 1089: *Medrenay*).

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Miedernach ghert zum Moselfränkisch.

## Verain
### Musik
* Chorale St. Cecile Miedernach
* Fanfare Miedernach  

### Sport
* FC Blo-Wäiss Miedernach
* Dëschtennis Olympic
* Keeleclub 92 Miedernach


GemMied12.JPG|Rothuus
SpiSchouM12.JPG|Spiilschoul


## Weblink

* www.medernach.lu
Miersch

**Miersch** (dt. *Mersch*, frz. *Mersch*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Miersch ghere d Ortschafte Bënzert (*Binzrath*), Biereng (*Beringen*), Bierschbech (*Berschbach*), Essen (*Essingen*), Miersch, Miesdref (*Moesdorf*), Pëtten (*Pettingen*), Recken (*Reckange*), Rolleng (*Rollingen*), Schëndels (*Schoenfels*).

## Geografi
Miersch lyt im Gutland, im Dal vu dr Alzette nerdlig vu dr Stadt Lëtzebuerg.

## Verwaltig
Miersch ghert zum Kanton Miersch im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Miersch isch dr Albert Henkel (DP). Scheffe sin dr Albert Lentz (CSV) un dr Michel Malherbe (DP)). Gwehlt wird iber e Proporzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Miersch isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 853 as *Mariscus* (893: *Marsc*, 940: *Merisc*, 960: *Marisch*, 962: *Mierske*, 1066: *Miersche*, 1140: *Mersch*).

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Miersch ghert zum Moselfränkisch.

## Kultur
* *Kulturhaus*
* *Centre National de Littérature*
* *Mierscher Lieshaus*

## Böuwärch
* Burg Miersch (1232)
* Burg Schëndels (12. Jh.)
* Wasserburg Pëtten
* Obelisk uf em Krounebierg (*Kronenberg*)
* Chilche Miersch (1844-50)
* Chilche Miesdref (1837-68)
* Chilche Rolleng
* Méchelstuerm
* Kapell Biereng


Datei:Mersch castle 2.jpg|Burg Miersch
Datei:Schoenfels3.JPG|Burg Schëndels
Datei:Pettingen Luxembourg 20090918 05.jpg|Wasserburg Pëtten
Datei:Mersch-Obelisk1.jpg|Obelisk uf em Krounebierg
Datei:Mersch church.jpg|Chilche Miersch 
Datei:KieMie12.JPG|Chilche Miesdref
Datei:Zu Roll2.JPG|Rolleng
Datei:Miersch Tuerm.jpg|Méchelstuerm
Datei:Kapell Biereng.jpg|Kapell Biereng
Datei:Nicolas Welter Monument Mersch 2011.jpg|Nikolaus-Welter-Dänkmol


## Lyt
* Nikolaus Welter (1871-1951), Literaturwisseschaftler un Schriftsteller
* Jean-Baptiste Charles François Neuens, belgische General

## Literatur
* Hilbert, Roger: *Von der belgischen Revolution 1830 bis zu den Märzunruhen 1848 - am Beispiel Mersch.* 1989

## Weblink

* www.mersch.lu
Mäertert

**Mäertert** (dt. *Mertert,* frz. *Mertert*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Mäertert ghere d Ortschafte Mäertert (*Mertert*), Waasserbëlleg (*Wasserbillig*), derzue die Wyler un Gheft:     Fausermillen, Fielsmillen, Schäferreder, Waasserbëlleg-Barrière un Wollefsmillen.

## Geografi
Z Waasserbëlleg mindet d Sauer in d Mosel, z Mäertert mindet d Syr in d Mosel.

## Verwaltig
Mäertert ghert zum Kanton Gréivemaacher im Distrikt Gréivemaacher. Dr Burgermaischter vu Mäertert isch dr Gust Stefanetti (LSAP). Scheffe sin d Aly Leonardy (CSV) un d Marielle Oberweis (LSAP). Gwehlt wird iber e Proporzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
D Gmai isch entstande am 22. Oktober 1796 dur d Fusion vu dr boode Ortschafte Mäertert un Waasserbëlleg.

Mäertert isch zum erschte Mol gnännt wore anne 940 as *Marketiht* (962: *Markedeth*, 1023: *Markidiht*, 1135: *de Merchedicto*, 1158: *Merkedeht*, um 1200: *Merkedet*), Waasserbëlleg anne 1023 as *Billihe* (1026: *Billiche*, afangs 13. Jh.: *Pilicha*)

## Wirtschaft
Z Mäertert het s syt em Abschluss vu dr Moselkanalisierig 1964 mit em *Port de Mertert* dr ainzig Frachthafe vu Luxeburg. 

D Gmai isch stark bregt dur dr Tankturismus vu dytsche Autofahrer. An dr Stroß zwische Mäertert un Waasserbëlleg het s iber e Dutzed Tankstelle.

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Mäertert ghert zum Moselfränkisch.

## Böuwärch
* Chilche Mäertert (1885-86)
* Chilche Waasserbëlleg (1792-1808)


Wasserbillig Luxembourg.JPG|Waasserbëlleg
Wasserbillig BW 2011-09-03 16-29-38.JPG|Rothuus Waasserbëlleg
Mertert-kirche.jpg|Chilche Mäertert
Wasserbillig-Kirche-1.JPG|Chilche Waasserbëlleg 
Mertert-tankstellen.jpg|Tankstelle zwische Mäertert un Waasserbëlleg


## Weblink

* www.mertert.lu
Hans Flügel (Dichter)

Dr **Hans Flügel** (* 10. Dezämber 1926 z Singe; † 20. April 2018 ebe dert) isch e dytsche Speditionschaufmann un alemannische Dialäktautor gsii.

## Läbe un Wärch
Dr Flügel het Ändi 1970er Johr aagfange näbe syre Arbet as Speditionschaufmann uf Alemannisch zschrybe. Är het Theaterstuck, Verzellige, Gedicht un Glosse gschribe. Syy erscht Mundarttheaterstuck isch anne 1979 entstande. Im Lauf vu dr Johr het er insgsamt nyyn Theatestuck gschribe, wu zwai dervu vu dr Hegauer Mundartbühne z Singe ufgfiert wore sin. Anne 1982 un 1985 het er zwai Mundartbiecher im Südkurier-Verlag uusebrocht. Iber dr Singemer Dialäkt het dr Flügel mit em Buech „We d'Singemer früehner gschwätzt hond“ vu 1995 e „unterhaltsame Mundartkunde“ (Untertitel) gschribe.

Mer chänt dr Hans Flügel vor allem dur syyni Dialäktglosse, wun er langi Johr unter em Pseudonym „Krummuli“ in dr Singemer Uusgob vum Südkurier gschribe het.

Bydreeg het er au iber vyl Johr verfasst fir s „Singener Jahrbuch“. Au im Radio un im Färnseh isch dr Flügel ab un zue ufdrätte.

An dr Fasnet het er als Rede ghalte bi dr „Mondfänger-Zunft“ z Wange am Untersee un Bydreeg gschribe fir Narrezytige. D Poppelezunft Singe het e um Ehrezumftgsell ernännt un z Langestei isch er Narremaischter wore.

Är het mit syre Frau Charlotte in syre Haimestadt gläbt. Am 20. April 2018 isch er im Alter vu 91 Johr gstorbe.

## Schrifte
* *Sunneschii und Regeböge.* Südkurier Verlag Konstanz, 1982
* *Me isch au nu ein Mensch.* Südkurier Verlag Konstanz 1985
* *We d' Singemer früehner gschwätzt hond.* Gruppe Hegau der Muettersproch-Gsellschaft und der Verein für Geschichte des Hegaus e. V. Singen (Hohentwiel) 1995
* *Geflügeltes Alemannisch.* Eigenverlag, ISBN 3-921413-86-9,  2001

## Uuszaichnige
* 1991: Johann-Peter-Hebel-Medaille vu dr Muettersproch-Gsellschaft Singe
* 1995: Anerkännungspryys vum Kulturförderkreis vum City-Ring Singe

## Stimme zue sym Wärch

## Weblink
* dr Hans Flügel uf dr Websyte vu dr Muettersproch-Gsellschaft
* dr Hans Flügel uf youtube.com
* Franz Götz: Ein Altmeister alemannischer Mundartkunst (Südkurier, 10.12.2011)
* Andreas Schuler: Mundart muss man können (Südkurier, 17.03.2012)
* Franz Götz: Trauer um Hans Flügel (Südkurier, 26.04.2018)
Gottlieb Duttweiler

Dr **Gottlieb Duttweiler** (* 15. Auguschd 1888 z Züri; † 8. Juni 1962 z Züri) isch e Schwiizer Undernämer u Bolitiker (LdU) gsi.

Nach Schbekulazioone n im Erschde Wältchrieg u nachdäm er brobiert hed, as Farmer z Brasilie z läbe (s aber ned gschaffed het), het dr Duttweiler 1925 z Züri d Migros gründet. Mit fahrende Läde, mid emne uf ds Läbesnotwändigschde beschränkde u mit runde Briise hed er e Revoluzioon im Schwiizer Detaihandel igleited. As Ussesiiter hed er bi de normale Detaillischde hefdigi Reakzioone u mängi Brozäss usglöst; är isch kampfluschdig gsi u das hed ne bekannt gmachd. Dass er ke Alkohol u ke Dabakwaare verchouft het zeigd, dass er o idealischdisch gsi isch.

Är isch id Bolitik, u mit sire Lischde vo de "Unabhängige" isch er 1935 mit sächs angerne i Nazionalrat gwählt worde. 1936 hed er dr Landesring vo de Unabhängige gründet. 1940 isch er wäg eme Krach demonschdrativ as Bärner Nazionalrat zrüggdrätte. Vo 1943 bis 1949 isch er nomol im Nazionalrat gsi, u vo 1949 bis 195l Schdänderat, u nächär wider Nationalrat, bis er gschdorbe n isch.

Dr Duttweiler hed ou verschidnigi Ziitige gründet und hed viil für d Kultuur biitreid (under anderem mit der Gottlieb-und-Adele-Duttweiler-Schdifdig).

## Literatuur
* *Duttweiler-ABC*. Vom Herr vor Migros u vom Meischder vom Landesring [e Dokumänte-Sammlig]. Jean Christophe-Verlag, Züri 1941 (*E kritischi, bissigi, mängisch o schdritbari Usenandersetzig mit dr bolitische Gschdalt vom Duttweiler, ir Chriegsziit u vorhär, us dr Sichd vo de [lingge] Schwiizer Gwärchschafde.)*.
* Michael Heister: *Gottlieb Duttweiler als Handels- und Genossenschaftspionier*. Vom eigenutzorientierte Grosshändler zum gmeinwohlorientierte Gnosseschafder. Ide *Schriften zum Genossenschaftswesen und zur öffentlichen Wirtschaft*. Band 30, Duncker und Humblot, Berlin 1991, ISBN 3-428-07180-8 (o grad Dissertazioon ar Uni Köln 1991 gsi). 	
* Karl Lüönd: *Gottlieb Duttweiler (1888–1962)*. En Idee mit Zuekunfd. In: *Schweizer Pioniere der Wirtschaft und Technik*, Band 72, Verein für Wirtschaftshistorische Studien, Meile 2000, ISBN 3-909059-20-1 
* Marco Meier: *Gottlieb Duttweiler – Migros-Gründer*. Dr populäri Visionär. TA-Media, Züri 2000, ISBN 3-908515-42-4.
* 

## Weblink
* 
* 
* 

## Kwälle
Mäerzeg

**Mäerzeg** (dt. *Mertzig*, frz. *Mertzig*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue dr Gmai Mäerzeg ghert nume s glychnamig Dorf.

## Geografi
S Dorf lyt uf dr Gränze zwisch em Ösling un em Gutland.

## Gschicht
D Gmai Mäerzeg isch entstande am 30. Dezämber 1874, wu si vu dr Gmai Felen drännt wore isch.

## Verwaltig
Mäerzeg ghert zum Kanton Dikrech im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Mäerzeg isch dr Claude Staudt. Scheffe sin dr Garçia Amaro un dr Jos Clees. Gmairet sin Stefano D'Agostino, Susan Vermaat, Norbert Freymann, Fischbach Raymond un Roger Lucas. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Mäerzeg ghert zum Moselfränkisch.

## Sport
* Sporting Mertzig, Fueßballverain, grindet 1961

## Partnergmai
*  Vöcklamarkt, Eschtrych (syt 1998)

## Weblink

* www.mertzig.lu