Bahnhof Weizen

Dè **Baanhof Wizä** isch dè Bahnhof vom Dorf Wizä, wo öppè 2 km obberhalb im Ehrèbachdal lyt, sowiè vom Woonblatz *Wizä-Baanhof*. Wizä-Baanhof isch èn Ortsdeil vo Wizä, Wizä isch sit 1975 èn Ortsdeil vo dè Stadt Stüèlingè im Landchrais Waldshuèt. Dè Baanhof Wizä lyt am Streggékilometer 20,4 vo dè Wuètèdalbaan. D Wuètèdalbaan widderum isch èn Deil vo dè Strategischè Umgehungsbaan Obberlauchringè-Immendingè gsi. Ab èm Johr 1977 bis hüt fungyrt dè Wizämer Baanhof als südlichi Endhalteschtell für d Museumszüüg uff dè Sauschwänzlebaan. Ab èm Summerhalbjohr 2003 vokeerèd zuèsätzlich Zuèbringerzüüg vo Waldshuèt übber Lauchringè, Öschingè un Stüèlingè bis zum Wizämer Baanhof. Sit dèmm isch dè Wizämer Baanhof èn Umschtygebaanhof. 

## Infraschtruktur

### Hochbautè
Näbbèm Empfangsbau (EG) mit èm Güèter- un Lokschuppè sowiè Dampflokbehandlungsyrichtunge wiè èn Wasserkran un èm Wasserturm hèt s z Wizä au è Lokdepot gää.
### Stellwärch
Wiè bi allè Baanhöf uff dè Wuétèdalbaan hèt s Wizämer Pendant übber ei Stellwärch vofüègt, wo i dè Mitti vom Baanhof un vom EG uff dè Gleissitè stationyrt gsi isch. Wié
für è Näbbèbaan-Station generèll üblich, hèt sich s dõdeby um è mechanischs Stellwärch ghandlèt
### Gleisaalaag
Insgsamt sin z Wizä sechs Gleis für dè Personè- un Güètèrvokeer zur Vofüègung gschtandè:
* Gleis 1 isch 578 m lang uff füürt am Huusbaanschteig nõch. Zwüschèm südliché Uusfaarsignaal un èm EG isch s Aaschulssgleis zum Sto hy abgangè.
* Gleis 2 lyt öschtlich vom Gleis 1, un isch glychermaßé 578 m lang. S Gleis 2 diènt èm Umsetzè vo dè Züüg im Èndbaanhof- odder Üg-Modus odder dè Zügchrützung un Übberholé vo Züüg.
* Gleis 3 hèt d Zuèfaart zum Lokschuppè möglich gmacht, un isch eisitig mit èm Gleis 2 vobundè gsi.
* Gleis 4 isch dè Aaschluss vo dè Güètergleis a s Gleis 1 gsi. S Gleis 4 isch uff beidè Sitè mit èm Gleis 1 vobundè gsi.
* Gleis 5 hèt im Be- un Abladdè vo Güèterzüüg diènt. S Gleis 5 isch uff beidè Sitè mit èm Gleis 4 vobundè gsi.
* Gleis 6 isch s Aaschussgleis zum Sto hy gsi, geg dè Baanhof hy isch dört nò è Schutzweichè mit èrè Schutzschtreggi ybaut gsi.
### Bsunderi Infraschtruktur
È bsunderi Infraschtruktur z Wizä hèt èn unbeschrankté BÜ bi km 20,28 zwüschè m EG un èm südlichè Uusfaarsignaal gää. Dèsèll BÜ hèt s bruucht für èn Fèldwäg vo Wizä-Baanhof zum Wizämer Steeg a dè Wuètè. Bim Umbau anno 2001 isch sèllè BÜ vor d Sto-Aaschlussweichè bi öppè km 20,2 vosetzt un mit èrè Lichtzeichèaalaag gsicherèt worrè, un zwar in weiser Voruussicht uff dè neu bautè Sto-Mitarbeiterparkblatz uff dè linkè Sitè vo dè Baantrassè un dè Ortsumfaarung Wizä-Baanhof.
### Rüggbau Infraschtruktur
Nõch dè Stillegung vom Personèvokeer 1971 isch s EG wègè Baufälligkeit als Èrschtes abgrissè worré. Glychzitig hèt mò dè Güèterschuppè abbaut un sinèrè Zweitvowendung als Turnhallè i dè Stüèlinger Raingärtè zuègfüürt. Wèg èm nit vorhandènè EG hèt dè Wizämer Baanhof au kei Stellwärch mee ghaa, dõrum sin alli Weichè uff Handweichè umgschtellt worrè. Dè Lokschuppè isch èbbèfalls übberflüssig un abgrissè worrè. D Hauptflügelsignale sin schu 1967 "entmannt" worrè, idèm mò d Flügel abmontyrt hèt. Um 1971 ummè hèt mò d Hauptsignaal ungültig gmacht un d Yfaarsignaal mit Trapezdaflè ersetzt. Sélli Rüggbaumaßnaamè sin gmääß èm sog. *[[Vereinfachter Nebenbahnbetrieb|Voeifachtè Näbbèbaanbedryb]]* durrègfüürt worrè. Zuè sèllèrè Bedrybsart ghört au s Reduzyrè vom Durchrutschwäg, sèllèwäg wörd Trapezdaflè nôcher zum Baanhof hy uffgschtellt. Z Wizä isch sèll abber nu bi dè obbèrè Trapezdaflè gmacht worrè, wo vo km 21,15 uff km 21,05 zrugg zogè worrè isch un bis hüt (Stand: Mai 2018) nò dört stòt. Bi dè untèrè Trapezdaflè hèt mò abber Gegèdeil gmacht un diè unteri Trapezdaflè öppè 500 m vor s ungültige Hauptsignaal bi km 19,5 (Höchi Breschnegg) zogè. D Uusfaarsignaal sin komplètt abbaut worrè, obwoll diè baddischè Formsignaal schu musealè Charakter ghaa hèn. Well d Wuètèdalbaan schu 1971 dampffrei gsi isch, hèt mó au dè Wasserturm vo baddischer Bauart un dè Wasserkran abbaut. 
D Gleisaalaag isch au dütlich zrugg baut worrè, wègèm wègbrochènè Güètervokeer (abgsää vo dè Bediènung vom Sto-Aaschlussgleis) sin d Gleis 4 un 5 usègrissè worrè. Wègè m fäälendè Personèvokeer isch au dè Lokschuppè zämmè mit èm Gleis 3 redundant gsi un abgrissè worrè. Übbrig blibbè sin d Gleis 1,2 un 6. Zum spôtèrè Zitpungt isch au s Gleis 6 usègrissè worrè. 
Bim Düèfpungt vom Rüggbau hèt sich dè Wizämer Baanhof folgendermaßè bräsentyrt:
* zwei Durchgangsgleis (1&2)
* ei Aaschlussgleis (für dè Sto)
* zwei Trapezdaflè
* drei Handweichè (zwei zwüschè Gleis 1 un 2, Sto-Aaschlussweichè)
* keini (!) Hochbautè mee
Ab 2001 isch sèll nò übberdroffè worrè, well s Sto-Aaschlussgleis stillglait worrè isch, allerdings isch d Aaschussweichè nit usègrissè worrè.
### Uusbau vo dè Museumsbaan-Infraschtruktur

Für dè Museumsbaanbedryb isch èn Vokaufswagè mit ènèm Kiosk im Summerhalbjohr fescht stationyrt. Ußerdèm hèt mò für dè Faarbedryb mit Dampfloks am Nordchopf vom Wizämer Baanhof èn Wasserbhälter uff Bedongschtelzè un èn historischè Wasserkran neu inschtallyrt. Öppis spôter isch für dè Museumsbaanbedryb è vyrti Handweichè bi km 20,4 bim Gleis 2 ybaut worrè, un dõdemit è Abschtellgleis als Gleis 3 in Bedryb gnõ worrè.
Dè Wizämer Baanhof hét vo allem für Faargäscht vo dè Museumsbaan è üßerscht druurigs Bild abgää (Schotterblatz un Kiosk), well d Museumszüüg übber Johre wèg am Huus-Baanschteig ooni Übberdachung abgfertigt worrè sin. Dõrum hèt dè Museumsbaanbedryber è Stugg von èm historischè Baanschteigdach anno 2004/2005 uss dè Reservebeschtänd vom Fryburger Hauptbaanhof bsorgt un uffgschtellt. Entgegè dè Informationè uss èm *Sauschwänzlebaan*-Heftli stammt sèlli Baanschteig-Übberdachung abber nit uss Fryburg, sondern isch urschprünglich im Baddè-Baddèner Stadtbaanhof gschtandè un übber Fryburg uff Wizä chò, wo s Baanschteigdach als Unterschtand uffgschtellt worrè isch. S Baanschteigdach hèt è Längi vo uugfäär 30 m. Sit dèm git s sogar èn Faarchartèschaalter un è Toilettè für d Passagyr, beidi sin in èm separatè, neu bautè Kabuff unter m Dach unterbrocht.

## Gschichtè
Dè Baanhof Wizä isch 1876 als vorläufigè Endpungt vo dè Wuètèdalbaan in Bedryb gnõ worrè. Aafangspungt vo dè Wuètèdalbaan isch sit 1875 dè Obberlauchringer Baanhof gsi, bis dört hy hèt diè Großherzoglich Baddischi Staatsysèbaanè (GBadStB) s èrschtè Zyl vo dèrrè Baanschtreggi erreicht ghaa, nämlich mit Stüèlingè è wittèri baddischi Amtsschtadt a s baddische Baannetz aazschlièßè. Obwoll sit dè Gründerkrisè s Gèld für dè Baanbau im Großherzogdum Baddè zimli knapp worrè isch, hèt mò uss strategischè Gründ d Wuètèdalbaan im Johr druff witter bis zuè dè Ymündung vom Mèrèbachdal baut un dört provisorisch d Èndschtation, dè Baanhof Wizä, ygrichtet. Zuè sèllèm Zitpungt isch d Schwarzwaldbaan Offèbürg-Konschdanz schu èbbèso drei Johr in Bedryb gsi wiè d Bàsler Vobindigsbaan, dõrum hèt dè urschprünglich blaante Witterbau vo dè Wuètèdalbaan uff d Baar uè gu Eschingè kei Prioridät mee ghaa.   
Näbb dè strategischè Gründ isch dè Wizämer Baanhof bim Wizämer Kalchwärch platzyrt worrè. S Kalchwärch isch vom Gängè Donni annè 1835 gründèt worrè un hèt i dè 1960er Johr zuè nèm wältwit agyrendè Bauschtoffkonzärn entwicklèt, wo vo dè Yheimischè nu *[[Sto]]* gnennt wörd. Für s Gäng'sche Kalchwärch isch è Induschtrygleis baut worré, wo mit èrè Aaschlussweiché mit èm Gleis 1 vom Wizämer Baanhof vobundè isch. Well s Dorf Wizä im Ehrèbachdal öppè 1,5 km obberhalb vom Kalchwärch lyt, hèn d Wizämer è Wyli laufè müèsè, wenn s uff dè Zug hèn wellè. Gegèübber vom Kalchwärch hèt sich èn Woonblatz entwicklèt, wellé zämmè mit ènèm Gaschthuus un nädürlich im Baanhof dè Wizämer Ortdeil *Wizä Baanhof* bildèt. 
1886-1890 isch d Wuètèdalbaan als strategischi Umgehungsbaan vo Wizä nit bis Eschingé, sondern bis Hintschingè a dè Schwarzwaldbaan volängerèt un 1890 eröffnet worrè. Dõdemit isch dè Èndbaanhof Wizä zuè ném Durchgangsbaanhof mit Induschtrygleisaaschluss mutyrt. Zwèck vo sèllèrè üßerscht koschtspyligè Vobindung isch èn Aaschluss vo dè Bundesfeschtung z Ulm übber d Donaudalbaan gsi.

Dè durchgängie Personèvokeer Obberlauchringè-Immèdingè uff dè Wuètèdalbann isch nõch èm Zweitè Wältchrièg rapid zrugg gangè. Bsunders d Züüg uff dè Bärgschtreggi vo Wizä bis Zollhuus, dè *Sauschwänzlebahn*, hén zletscht nu nò 40 Faargäscht bro Daag beförderèt. Zum Winterfaarblaan 1955/1956 hèt diè DB dè Personèvokeer ab Wizä bis Zollhuus uff Schinnèersatzvokeer (Baanbus)umgschtellt. Im Summerfaarblaan 1953 hèt s én letschtè Vosuèch ghää, d Passagyr witter uff dè Schinnè z beförderè, d DB hét dè „Schi-Strō-Bus“ (hochdt.:„Schi-Stra-Bus“) uusbrobyrt. 
Dè Schi-Stra-Bus isch vo Obberlauchringè bis Wizä uff dè Schinnè gfaarè, z Wizä umgrüschtet worrè un vo Wizä bis Blummbärg uff dè Strõß (B 314) witter gfaarè. Ab Blummbärg isch dè Schi-Strō-Bus widder uff dè Schinnè bis Immèdingè witter gfaarè. Nōchdèmm d Sauschwänzlebaan ab èm Haltepungt im Wyler bis Zollhuus vom 22. Mai 1955 èwäg stillglait worrè isch, hèt au wènnig spôter dè Schi-Strō-Bus uusdiènt ghaa, well dè Bedryb im Baanhof Wizä einèwäg brochè worrè isch. Bis 1971 sin uff dè Wuètèdalbaan Obberlauchringè bis Luussää-Blomegg witter Personèzüüg vokeert.

Kurz nõch dè Yschtellung vom Personèvokeer isch s EG vom Baanhof Wizä nò 1971 vollschtändig abgrissè worrè. D Gleisaalaagè sin aber znägscht nò erhaaltè blibbè. Güètervokeer zum Aaschlussgleis vom Sto isch nò bis anno 2001 vo Waldshuèt hèr bis Wizä uè gfüürt worrè. Trotz zaalrycher Bemühungè für è Reaktivyrung vom däglichè Personèvokeer, vor allem für dè Schüèlervokeer, hèt d Reaktivyrung lang uff sich wartè glõ, èrscht ab èm Johr 2013 isch sèll deilwys, bis Eggingè, erreicht worrè. Dè Wizämer Baanhof fértigt èrsch widder sit 2003 Personèzüüg (*Wizä-Pendel*) vom Unterè Wuètèdal hèr ab.

1977 isch uff dè Sauschwänzlebaan vo Zollhuus bis Wizä è Museumsbaan in Bedryb gangè, wo inzwǜsché übberregional bekannt isch, asè hèt d Museumsbaan im Johr 2006 übber zwei Millionè Faargäscht im Summerhalbjohr beförderèt.

Näbb`dè fortlaufendè Umbaumaßnaamè sit 1971 bis hüt (Stand: 2018), wiè im Abschnitt Infraschtruktur beschribbè, hét im Johr 2001 diè gröschte Voänderungè im Wizämer Baanhof gää. Grund dōdefür isch dè Bau vo dè Ortsumfaarung vo Wizä-Baanhof im Zug vo dè B 314 gsi. Bis 2001 isch d B 314 uunmittelbar rächts vom Huusbaanschteig voloffè. Öppè 150 m weschtlich vom Baanhof isch d Ymündung vo dè B 315 i d B 314 gsi. Links vom Bhf. Wizä in Richtung Dalboddé hèt ußer Äcker un Wisè un èm Fèldwäg zum Wizämer Steeg nüt gää. Ebbèso isch vor 2001 s Sto-Aaschlussgleis nò glègè un sporadisch bediènt worrè. Wèg dè Ortsumfaarung isch d B 314 uff diè linki Sitè vom Wizämer Baanhof volait worrè. D B 315 hèt mò sèllèwäg witter unter dè Baanhofsgleis durrè füürè müèsè un dè Aaschluß a d B 314 lyt jetzt uff Höchi vo de Sto-Aaschlussweichè links vom Baanhof. Diè aalt B 314 nördlich vo Wizä-Baanhof isch zuè nèrè Baanhofszuèfaart umfungtionyrt worrè, nördlich vom Baanhof für dè öffentlichè Vokeer au gschperrt worrè. Dè Fèldwäg-BÜ isch volait un technisch gsicherét worrè, s Sto-Aaschlussgleis isch komplètt usègrissè worrè (luèg au bi Infraschtruktur). Mit èm neuè Baanschteigdach isch dè Wizämer Baanhof insgsamt dütlich uffgwertet bzw. als Baanhof erkennbar worrè. Mit dé Abschtufung vo dè B 314 - Ortsdurchfaart hèt dè Sto èndgültig dè ganzè Mündungsberych vom Ehrèbach in Beschlag gnõ, s dõdeby neu bautè repräsentative Bau, im Volksmund nù s *Sto-Schiff* dauft, wärtet au s Ambiente vom Wizämer Baanhof optisch uff.

## Vokeer

### Baanvokeer
#### Personèvokeer

Vo 1876 bis 1890 isch dè Wizämer Baanhof Èndbaanhof vo dè Wuètèdalbaan gsi, alli Personèzüüg sin dört z Ènd gsi.
Ab 1890 bis 1955 sin d Personèzüüg vo Waldshuèt hèr bis Immèdingè durrègfüürt worrè, wiè an allè Stationè (ußer m Baanhof Grimmelzofè ab 1923) hèn d Personèzüüg z Wizä ghaltè.
Im Johr 1955 isch d Sauschwänzlebaan zwüschè Luussä-Blomegg un Zollhuus stillglait worrè, d Personèzüüg sin vo Waldshuèt hèr bis zuè dè Station im Blommegger Wyler gfüürt worrè. Alli Personèzüüg hèn abber Wizä als bedryblichi Èndstation ghaa, dè èrschtè Zug am Morgè isch also z Wizä abgfaarè, dè letschte òbends isch z Wizä abgschtellt worrè. Bis 1971 sin sèlli Umläuf durrègfüürt worrè. I dè letschtè Bedrybsjohr sin d Faartè mit Disel-Drybwägè vo dè Baureiè VT 98, im sognenntè *Schinnèbus* odder *Näbbebaan-Retter*, gmacht worrè. D Faargaschtzaalè sin abber so witt zrugg gangè, dass mò ab 1967 nu nò è asè benamstes *Alibi-Zugpärle* ygsetzt hèt, um dè Bedryb nit still lègè z müèsè. Im Johr 1971 isch es so witt gsi, dè Personèvokeer uff dè Wuètèdalbaan isch offizièll in Schinnèersatzvokeer umgwandlèt worrè. Im Bhf. Wizä sin bis 1977 ab dört keini blaanmässigi Personèzüüg mee ufftaucht. 

Ab 1977 bis hüt (Stand: 2018) wörd dè Baanhof Wizä (widder) als Endschtation für Personèzüüg bruucht. Dõdeby handlèt s sich um Züüg vo dè Museumsbaan *Sauschwänzlebaan* mit èm Umlauf Bhf. Zollhuus-Blummbärg bis Bhf. Wizä un retour. D Museumszüüg vokeerèd allerdings nu im Summerhalbjohr, Faardääg sin am Wuchèènd mit 1-2 Dääg Vorlauf i dè Hauptsaison. Sit èm Summerhalbjohr 2003 git s am Sunntig je zwei RB-Vobindungè vo Wizä zum Waldshuèter Baanhof git, wo s Aaschluss a d Hochrhybaan Bàsel–Singè sowiè a d S-Baanè Richtig Koblänz AG un witter bis Züri HB git.

#### Güètervokeer
D Firma Sto, èn international tätigè Bauschtoffhèrschteller, hèt bis 2001 èn Gleisaaschuss ghaa, wo Rooschtoff mit Üg vo dè Dütschè Bundesbaan bzw. ab 1994 vo dè DB AG zuègschtellt worrè sin. D Aaschlussweichè lyt bi km 20,222 un dõdemit im Baanhofsberych vom Wizämer Baanhof. Bedryblich isch d Üg so behandlèt worrè: 
* Yfaart vo dè Üg im Bhf. Wizä uff Gleis 1
* Abdruggè vo dè Güèterwägè übber d Aaschlussweichè i s Induschtrygleis
* Abholè vo dè (einzelnè) Wägè von èm Sto-Zweiwägfaarzüüg mit Übberquerè vom BÜ a dè B 314
* Vodeilè vom Wagè übber è Drèèschiibè zum sog. *Aaltè Bedryb*, ab 1980 zuè dè Abfüllaalaag *Sto 80*, devor zuè nè witterè Abfüllaalaag.
* Nõch èm Abladè vo dè Rooschtoff sin d Wäge widder uff èm Aaschlussgleis als Üg parat gmacht worrè.
Für s DB-Personal vom Üg isch sèlli Zugleischtung ab dè 1980er Johr zuè nèm morgèfüllendè Brogramm worrè, well d DB diè Unteri Wuètèdalbaan uff Voschleiß befaarè hèt, wa in èrè zitwyligè Högschtgschwindigkeit vo 20 km/h gèndèt isch. Um dè Znüüni im Bhf. Wizä ynää z chönnè, hèt s Zugpersonal übbrigens èn längèrè Halt bim km 17,2 yglegt, dört stòt nämlich z Stüèlingè è Metzgerei näbb dè Baantrassè.
Übber dè Bhf. Wizä isch au Holz voladè und Stüggguètvokeer abghandlèt worrè. Nõch èm Abriss vo dè Güèterhallè annè 1971 isch au dè Stüggguétvokeer endgültig zum Èrligè chò.

### Busvokeer
D Bushalteschtell i dè Nöchi vom Wizämer Baanhof heißt *Weizen B314* (als.: *Wizä B314*). Dört vokeerd d Regionalbuslinniè 7338 zwǜschè Waldshuèt, Stüèlingè un Blummbärg. Mit sèllèré Buslinniè wörd sit 1955 bis hüt dè Schinnèersatzvokeer zwǜschèm Wizämer Baanhof un èm Zollhuser Baanhof bi Blummbärg durrègfüürt. Sit dè Stillegung vom Personèvokeer im Wizämer Baanhof isch Wizä-Baanhof nu no übber diè Bushalteschtell mit èm ÖV erreichbar. D Bushalteschtell isch vor èm Bau vo dè Ortsumfaarung Wizä-Baanhof (anno 2001) im Volauf vo dè B 314 obberhalb vo dè Zämmèkumpft vo dè B 314 un dè B 315 glègè, also zwǜschèm Sto-Wärchsgelände un èm Bhf. Wizä. Um mit èm Bus nit vo dè B 314-Ortsumfaarung runter un widder druff faarè z müèsè, hèt mò d Bushalteschtell uunmittelbar a d B 314 mit zwei Buchtè uff beidè Sitè aaglait, d Halteschtell lyt graad südlich vo dè Ymündung vo dè B 315 i d B 314.

### Taryyf
Wizä ghört im Waldshuèter Taryfvobund (WTV) aa. Dèm sini Taryf gältèd au uff dè Zuèbringerzüüg, èm asè benamstè *Wizä-Pendel*, zuè dè Museumsbaan uff dè Sauschwänzlebaan. Drübber usè gältèd sowoll i dè Züüg wiè au i dè Büss d KONUS Gäschtechartè, welli im gsamtè Schwarzwald dè koschtèlose Gebruuch vo Büss un Baanè möglich macht. D Museumsbaan hèt eigeni Taryyf.

## Literadur
* Peter-Michael Mihailescu; Matthias Michalke: *Vergessene Bahnen in Baden-Württemberg.* Stuègètt 1985
* Hans-Wolfgang Scharf: *Die Eisenbahn am Hochrhein.* Fryburg 1993

## Weblinggs
* Streggèbeschryybung vo dè Wuètèdalbaan uff vergessene-bahnen.de
* www.sauschwaenzlebahn.de Offizièlli Museumsbaansitè vo dè Stadt Blummbärg
* Streggèbeschrybung uff suedbadenbahn.de
* D Sauschwänzlebaan, kartan.de
* Ab Minutè 8:00 daucht dè Wizämer Baanhof mitsamt èm Stationsvorschteher uff
* Vill historischi Bilder, è Foto vom Wizämer EG isch dèby

## Einzelnõchwys