Wenkerbogen von Hilzingen

Dr **Wenkerboge vo [[Hilzingen|Hilzinge]]** isch e Blatt für di groß Ufnahm vo dr ditsch Sproch, wo dr Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Düütsch Sprochadlas gmachet hod. D Schuele im domolige ditsche Reych hond e Frogeboge übercho mit Muschdersätz, zuem si in lokale Dialäkt züem üwersetze. Au im alemannische Sprochgebiet hond d' Gmeindschuele mitgmachet.

## Hiwiis zuem Boge 40877
* Hilzinge het dozemols zuem Bezirk Enge im Großherzogtum Bade ghärt.
* De Ord leyt im Sproochruum vum *[[Bodenseealemannisch|Bodeseealemannische]] / Stockacher Raum* .
* Die vierzig Sätz sén dozémol in Hilzinge vun de Schüeler un em Léhrer Josef Gut us [Grafenhausen|Grõfuusè], Amt [Bonndorf im Schwarzwald|Bonndorf] usgefüllet worrde. Diä Sätz sind so übernomme, wie si de Gut uffgschriwwe hot.
* As Üssproch vum Ortsnamme wird im Boge „Hilzinga“ angeh.
* In Süddischland sinn d Bege anne 1887 uffgnumme worre, der vo Hilzinge het d Nummere 40877 griägt.

## Wenkersätz
#Im Winter flügat die truchna Blattr i da Luft umma.
#Es hört glie uf z'schneia, derno wird s'Wätter wieder bèsser.
#Duar Chola i da Ofa, da d'Milch bald z'kocha afangt.
#Där guat alt Ma isch mit'em Roß dur s'Is brocha und i s'chalt Wasser kheit.
#Er ist vor viar odder sechs Wucha g'storba.
#S'Für war z'starch, d' Kuache sind jo una ganz schwarz brännt.
#Er ißt d'Aier all uni Salz un Pfäffer.
#D'Füaß ua mer weh, i glaub, i has durglofa.
#I bä bider Frau gsi u. [und] haner es g'soat u sie hoat g'soat, si wells au ihrer Döchdär säga.
#I will's au nimma meh dhua.
#I schla di glie mittem Chochlöffel um d'Ohre, du Aff!
#Wo gauscht anni, solla mer mitter gau?
#S'sänd schlächte Zitta!
#Mi liab Chind, blib do unna schtau, die bösa Gais bissa di tod.
#Du hoscht hüt am mèschta glèhrt u. [und] bischt artig gsi, du dèrfscht früaer hom gau, as dia Andera.
#Du bischt no it groß gnueg, um a Flascha wie usz'trina. Du muascht z'erst no a weng wachsa u. [und] größer wära.
#Gang, bis so guat u. [und] sag diner Schweschter, sie söll d'Klaider für eüa Muater ferti naia u. [und] mit da Bürsta rain macha.
#Hettest'n k'kännt, derno wär's anders choa und s'thät besser um'n schtau.
#Wer hat mer min Chorb mit Flaisch g'schtohla?
#Er thuat so, as hatte'zen zum drescha b'schellt; sie hont's aber selber dau.
#Wam hät er dia neü G'schicht verzehlt?
#Ma muaß lut schreia, suscht verstaut er üs it.
#Mr send müad und hond Durscht.
#Wo m'r gester Obad z'ruck cho send, do laga die Andara scho im Bett u. [und] wara fest am schlofa.
#Da' Schnee ischt die Nacht bei üs liga bliba, aber hüt'a Morga ischt er g'schmolza.
#Hinter üsem Hus schtänd drei schäni Epfelbaimli mit rota Epfeli.
#Könnet'er it no an Augenblickle uf üs warta, derno goh'mer au mit eu.
#Ihr dörfet it so Kindereia triba.
#Üsere Bärg sind it sölli hoh, die eura sind hö'är.
#Wevel Pfund Würscht u. [und] wevel Brod wend'er ha?
#I verstand eü it, ihr mond a bizle luter schwätza.
#Hond ihr ko Stückli wieße Soapfa für mich uf mim Disch g'funda?
#Sin Brüader will si' zwoa schäne, neüe Hüser i eü'em Garta baua.
#s'Wort istem vom Herza choa.
#Des ist rächt gsi von a na.
#Was sitzat do für Vögele uf dem Mürle?
#D'Bura hond füf Ochsa u. [und] nü Chüah u. [und] zwölf Schäufle vpr's Dorf brocht, dia hond'se verchaufa wölla.
#D'Lüt send hüt alle dussa uf'm Feld und maia.
#Gang no, dä bru Hund thuat d'r nit.
#I bä mit da Lüta do hinna über d'Wisa is Chorn g'fahra

Das o wird immer tief gesprochen u wie in "Odem". Ausnahme "hoh"

## Werder im Wenkerboge
* haiß, nai, blau, grau, haua, Hand, Hanf, Helm, Flahs, er wachst, Besa, Pflumma, Briaf, Hof, jung, chrum
* Sunndig, Mändig, Zistig, Miktig, Dunstig, Fritig, Samstig,
* oli, fufzäh, sächzäh, fufz'g

## Tracht
Ist keine ausgeprägte Volkstracht mehr vorhanden.

## Lueg au do no
* Lischte vo de Wenkerböge
* d Wenkersätz uf Hochditsch

## Wo s her kunnt
* Digitalisat: Wenkerboge vo Hilzinge

## Fuaßnode