open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elektrizitätswerk der Stadt Zürich

S' **Eleggtrizitätswärch vu d'r Stadt Züri** (EWZ) isch en Grossverteiler für eleggtrische Strom, wie de Name seit, vor Allem für d' Stadt Züri. Das isch ä öffentlich-rächtlichi Instituziuu.

## De Strom unterwägs

S' EWZ bezieht sit em Aafang vum Zwänzgischte Jahrhundert Strom us em Bündnerland. Dur daas hends au d' Konzessiuu überchuu, zum Täler im Bündnerland mit Strom z' belifere. Äs sind vor allem diä Täler, wu's Durchläitigsrächt hend, und das für 220-Kilovolt-Läitige wu glägentlich für 380 Kilovolt uusbuut wärdet.

De Strom vum Bündnerland uf Züri z' bringe isch e nüüi Useforderig gsii. Me het nuch kei Erfaarig gchaa im Transport vum Strom über rund 120 Kilomeeter. Wo d' Läitig nuch nüd fertig puut gsi ischt, het en Puur muetwillig d' Dräät duregschnitte. Er het gfunde, me heig ihn für d' Enteignig z' wenig entschädiged. Trotzdem isch den d' Läitig im 1909 fertig wordä. Will de Strombedarf immer gwachse-n-isch, händs d' Läitig zwii mal vergrösseret. S' Ergäbnis isch di hüttig 380-Kilovolt-Läitig vu Sils im Domleschg über Bänggä uf Fällandä. Hüt isch si zwüsche Mels und Niderurnä ä Gmäinschaftsläitig wu au Baanstrom transportiert - dem säit me-n-ä Hybridläitig. S' EW Züri isch eis vu de grööschte Energieunternähmä wordä und isch dur daas auf am Höchschtspannigsnetz beteiliget.

## Varia

S' EW Züri isch au Mitbsitzeri vu d'r höchscht umschtrittene Läitig vu Bängge uf Mettlä. 

Si belifered au d' Üetlibärgbaan und s' Tram vu Züri mit Schtrom.

Mängmal kämpfeds mit Kapazitätsängpäss vu ihrnä städtische Läitige. Zum dä Schtrombedarf möglichscht guet abzdeggä, händs rund um d' Stadt und au i Ussäquartier verschideni Unterwärch.
SC Corinthians Paulista

**Sport Club Corinthians Paulista** isch dä Fuesballverein vo da brasilianischa Stadt São Paulo. Gründät isch der Club 1910 worde.

## Schtadion
Dr Corinthians schpylt sini Häimschpyl im "Estádio do Pacaembu" (37'500 Sitzplätz).

## Bekannti Spiiler

## Erfolge
* Klub-Weltmeisterschaft: 2000, 2012
* Brasilianischer Maischter: 1990, 1998, 1999, 2005, 2011, 2015.
* Brasilianischer Pokalsieger: 1995, 2002, 2009
* Interstaatmaischter Rio-Sao Paulo: 1950, 1953, 1954, 1966, 2002
* Staatsmaischter vo São Paulo: 1914, 1916, 1922-23, 1925, 1928-30, 1937-39, 1941, 1951-52, 1954, 1977, 1979, 1982-83, 1988, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003, 2009
* Libertadores: 2012

## Wyterfüehrendi Informatione
* Corinthians' official site - Portugiesisch
* Corinthians' official site - Englisch
Höngg

**Höngg** (im 9. Jh.: *Hohinco, Hoinga, Hoenka*) isch es Quartier vo de Stadt Züri und befindet sich oberhalb vo de Limet am Hang vom Chäferberg und bildet zäme mit Wipchinge de Chreis 10.

Dank de Südhanglag mit Blick über d Innestadt, de Zürisee mitem Üetliberg und em Limettal isch Höngg es sehr beliebts mittelständisches Wohnquartier.

En zentraale Platz im Quartier isch de Meierhofplatz. Hie träffet all Verkehrsverbindige vo de VBZ vom Quartier zämme.

## s Wappe vo Höngg
I Rot uf grüenem Bode e grüeni Rebe mit drei blaue Trube, wo sich um en goldene Stickel rankt, im Schildhaupt begleitet rächts vo enem silbrige Tatzechrüz, links vo enem Rebmässer mit goldigem Griff. Das verwyst druuf, ass Höngg eis vo dene Quartier i de Stadt Züri isch, wo no en Wingert het.

## Sehenswürdigkeite

Zu de Sehenswürdigkeite vom Quartier ghört d’reformierti Chile Höngg. Sie isch dank ihrer exponierti Lag vo wit här sichtbar. Unterhalb vo de Chile isch en Rebberg. Au isch in Höngg s’erste vom Max Bill realisirti Bauprojekt, wo ihm als Wohn- und Ateliehus dient hät. Ufem Hönggerberg het d ETH en Campus.

## Bilder

Zuerich Hoengg sued.jpg|Höngg mitem Wingert
ETH Hönggerberg HIL.JPG|d ETH Hönggerberg
Europabrücke-zuerich01.JPG|d Öiropabrugg


## Gschicht
D Oortschaft *Hoinga* isch ane 820 s erschte Mol in ere Urkunden erwäänt.

1934 sind d’Gmeind Höngg und sibe witeri selbstendigi Gmeinde en Teil vo de Stadt Züri worde. Höngg isch in neue Stadtchreis 10 iteilt worde.

## Lüüt
* Christian Gross, Ehemalige Fuessballer und gägewertige Trainer vom FC Basel; 1954 in Höngg uf d Wält cho.
DVD

**DVD** (**D**igital **V**ideo **D**isc oder später au **D**igital **V**ersatile **D**isc) heisst mä äs Spiichermedium, wo mä alli Arte vo Dateie druf cha spiichere. D DVD isch wie d CD än optische Datespiicher, het die gliichi physischi Grössi und gseht ähnlig us, het aber ä Vilfachs an Spiicherkapazitet.

## Format
Es git verschiideni Arte vo DVD. Mä unterscheidet DVD wo kommerziell beschriibe produziert und vertriibe wärde und wo dr Benutzer im allgemeine nume cha läse. Do derzue ghöre d DVD-Video, d DVD-Audio, d DVD-ROM und d Hybrid-DVD. 

DVD-Format, wo vom Konsument chönne ei Mol beschriibbe wärde, si d DVD−R, d DVD+R, d DVD−R DL, d DVD+R DL. DVD mit dr Bezeichnig DL (churz für *Dual Layer*) hai zwai Dateschichte, das heisst si chönne öbbe dopplet soviil Date spiichere wie gwöhnligi DVD.

D DVD-RAM, d DVD−RW und d DVD+RW chönne meh as ei Mol beschriibe wärde. Si si au weniger empfindlig gege Liecht und UV-Strahle as d DVD+R und d DVD-R Medie. Die besti Datespiicherig bechunnt mä mit dr DVD-RAM über, wo dank dr Sektorierig und em Defäktmanagement d Date am sicherste spiicheret und au öbbe hunderduusigmol cha neu beschriibe wärde, hundert Mol meh as gwöhnlige RW (rewrite) Medie.

## Gebruuch
### Dateie
Wil DVD's 4,7 GB oder au 8,7 GB Spicherplatz hei, bruches vieu Persone z. B. privat zum Date sichere. Au wen mä grossi Dateie wot brönne wo ufne CD nid möge, si DVD äs guets Medium.

### Film / Video
DVD's wärde brucht, um Filme druf z brönne. Mi redet hüt zu Tag eigenlich nüm vo "ä Film chaufe" sondern eher vo "ä DVD chaufe". D DVD het d Videokassete aus Standard Filmmedium abglöst.

### Games / Videospiil
DVD wärde hüt au brucht, um Spiil für Konsole und PC druf z brönne. Hüt zu tags si die Spiili so ufwendig gmacht, das e eifachi CD nümme längt um aues drufzpacke. DVD's chame au direkt fürs Game kaufä und benützä.

### Software
Aktuelli Software, wo immer umfangriicher wird, wird hüt au scho uf DVDs usgliferet, wil CDs eifach zweni Platz biete.

## Weblink
Karl Tellenbach

De **Dällebach Kari** (* 6. April 1877 z Walkrige als *Karl Tellenbach*; † 31. Juli 1931 z Bärn) isch wohl s bekanntischti Schtadtoriginal vu Bärn gsii.

## Läbe
Er isch inere Puurefamilie uufgwachse und het schu früe drunder glitte, ass er e Hasescharte gchaa het. Vu Pruef isch er Gwafför gsii und het im Jaar 1900 z Bärn a de Neuegass 4 en äiges Gschäft eröffnet. Sini Liebi zur Fabrikantetochter *Annemarie Geiser* isch a dr Ablehnig vu derän irem „mehbessere“ Vatter gschiteret, und so isch dr Kari s Läbe lang Junggsell blibe.

Wäge siiner körperliche Behinderig isch er schtändig verspottet wordä. Er het gfunde, wenn die Andere so gäre über ihn tüend lache, well er ne Grund zum Lache gii. Er het Witze grisse und isch dur sini Bäizetuure i dr ganze Stadt bekannt wordä. Ziitige hend ihn angaschiert als unentgältliche Mitarbeiter. Vill Gschichte rangge sich um ihn. 

Er isch chräbschrangg wordä und het käi Überläbensschangsse mi gchaa. So het er sich s Läbe gnoo: z Bärn isch er vonere Brugg gschprunge. Sini Liich het mä öppe zäh Tag schpöter, am 9. August 1931 – amene Sunntigvormittag – i dr Eymatt am Wolesee gfunde.

Sis Läbe isch scho es bar mol imene Film zeigt worde.

## Literatur
* Hansruedi Lerch: *Dällebach Kari*. Lukianos, Bern 1968; Weltbild, Olten 2007, ISBN 978-3-03812-174-9
* Hansruedi Lerch: *Kennsch dr Nöischt vom Dällebach Kari*. Edition Erpf bei Neptun, Kreuzlingen 1985; 2. A. 2010, ISBN 978-3-85820-231-4
* Hans A. Jenny: *Schweizer Originale. Porträts helvetischer Individuen* (= Band 1). Nebelspalter, Rorschach 1991, S. 25–29, ISBN 3-85819-158-2

## Lied
Em Mani Matter sii *Ballade* isch erschinen in:
* *Warum syt dir so truurig? Berndeutsche Chansons*. Benziger, Zürich 1973; Ammann, Zürich 2003, ISBN 3-250-10445-0

## Film und Musical
* *Dällebach Kari*, e Film vom Kurt Früh, 1970
* *Dällebach Kari*, es Musical (Uurufüerig uf de Seebüni z Thun), 2010
* *[[Eine wen iig, dr Dällebach Kari]]*, en Film vom Xavier Koller, 2011

## Weblink
* 
* 
* 
* ''Der Coiffeur der Herzen'', Artikel in dr Berner Zytig vom 24. April 2010
* Interview mit em Tellebach sire Nichte und Hintergründ zue siim Läbe Video vom Schwyzer Färnsäh vom 19. April 2010 (Sändig: Schwiz aktuell, chan zur Zit nöd abgruefe wärde)
* ''Eine Geschichte aus der Heimat – Ein Musical wie vom Broadway'' uf de Website vo dr Thuner Seespil zum Musical (Memento im Internetarchiv vom 25. Mai 2010)
* ''Dällebach Kari'' Artikel zum Film vo 1970 uf srf.ch vom 14. April 2015
* ''«Er wollte mich später heiraten»'' Artikel im Thuner Tagblatt vom 1. Juli 2010
SBB Re 6/6

D' **Re 6/6** vu de Schwiizerische Bundesbaane sind vorwiägänd für d' Gotthardbahn konschtruierti Loggene. D' Prototype sind im 1972i buut wordä. Di erschtä zwii händ wiä d' Ge 6/6 II vu d'r Rhätische Baan i d'r Mitti äs Glängg wu mer nur vertikal cha bewegä. Mer het sich denn aber für Loggichäschte uhni Glängg entschide. Di dritt Loggi mit d'r Nummärä 11603 isch s' Vorbild für d' Seriäprodukziuu gsi wu vom 1975 bis 1980 buut wordä-n-isch. Si hend all drii Drähgschtell mit je zwii Achse. Di zwii üssere Drähgschtell lönd sich mit 're Fädärig hin und här bewegä. Das händ's sich so uusdänggt, nachdem ä Vorgängerin, d' SBB Ae 6/6 de Ruef vu 'me Schinemörder überchuu het. 

Di 80 Re 6/6-Loggene sind vum Konsorzium us d'r Schwiizerische Loggi- und Maschinefabrigg in Winterthur, Brown Boveri und d'r Maschinefabrigg Örlike buut wordä. Si hend es Dienschtgwicht vu 120 Tonnä und chänd mit 140 Stundekilometer fare. Ires Iisatzgebiet sind vor Allem Färnschnällzüg und Güeterzüg, und das nüd nur uf d'r Gotthardstreggi. Mer trifft si hüt mäischtens in Villfachschtüürig mir 're SBB Re 4/4 II vor schwerä Güeterzüg. Si händ alli Wappe vu Dörfer und Schtedt am Netz vu d'r SBB. Di erschte zwii Prototype, wu sich dur s' Glängg vu de-n-andere optisch underscheidet, träged d' Wappe vu Wolhusä und Morsch. Bis ietz het nur ei Re 6/6 uufallbedingt müese uusrangschiert wärde.
Verkehrsbetriebe Zürich

D **Vercheersbetriib Züri** (VBZ) sind s stedtische Unterneme vo Züri, wo för de öffetlichi Vercheer i de Stadt verantwortlich isch. Si unterhaltet 13 Tramlini, ai Standsailbaan, 6 Trolibuslini, 16 Autobuslini, 11 Quartierbuslini und denn no 27 Regionalbuslini usserhalb vom Stadtgebiet. Witters sind d VBZ ono för drai Privatbaane verantwortlich: s *Polybäänli* isch e Standsailbaan, d *Dolderbaan* isch e Zaaradbaan und d *[[Forchbahn|Forchbaan]]*, wo is Zörcher Oberland faart. Sit 1990 ghöret d VBZ zum Zürcher Vercheersverbund.

D VBZ beschäftiget guet 2200 Lüt und gutschieret im Joor öber 300 Milioone Pasaschier dur d Stadt, die maiste mitem Tram. De Strom beziehnds vum Eleggtrizitätswärch vu d'r Stadt Züri.
Ostschweizer Narrenkonvent

De  **Ostschwiizerischi Narrekonvänt**,  isch en Zämmeschluss vo 14 grosse Fasnachtsgsellschafte vo de Ostschwiiz und em gränznöche Süddütschland. All Joor übernimmt en anderi Fasnachtsgsellschaft und füert d Präsidentekonferenz und de eigetlich Narrekonvent dure. Nebed em offizielle Teil goots eigetli au hauptsächlich um de gmüetlich Teil. Döt wird meischtens en Showblock oder anderi anders Unterhaltige zum Esse bote.

D Ufnaamebedingige für de Konvent sind zimlich streng. I de letschte Joor isches drum au nur grad a de SiFa glunge, nöi bizträtte. 

Die Fasnachtsgsellschafte ghöred zum Konvänt:
* Schlosshüüler, Bürgle
* Jufale, Lenggenwil
* Murganesen, Frauefeld
* SiFA, Sirnach
* Bodanesen-Clique, Chrüüzlinge
* Fakoba, Bassersdorf
* Fakowi, Winterthur
* FGW, Wil SG
* Groppenkomitee, Ermatinge
* Niederburg, Konstanz
* NGS, Stei am Rhy
* Freie Konstanzer Blätz, Konstanz
* Elefante AG, Konstanz
* Chogenbacher, Chrüüzlinge

## Weblink
* Offizielli Website vom Oschtschwizer Narrekonvänt
Sacca (Venedig)

E **Sacca** (Mehrzahl *Sacche*) isch z Venedig en Insle, wo dur Uufschüttige chünschtlich entschtanden isch, vo dene gits hüt drü. Au Randgebiät vo de Schtadt, wo uf die glich Art und Wiis gwunnene worde sind und en Iibuchtig vo de Lagune i de Schtadt werde so bezeichnet.

Die drü Insle heissed *Sacca Fisola*, *Sacca San Biagio* und *Sacca Sessola*, d Gwünnig vo Land sind d *Sacca di San Girólamo* und *Sacca di San Alvise*, d Iibuchtig im Norde vo de Schtadt werd *Sacca della Misericordia* gnennt. Am Aafang vom  20. Jahrhundärt häts no e *Sacca di San Chiara* ghä, es Hafebassin mit Lagerhüser in de Nöchi vom Frachthafe.

D *Sacca Sessola* liit im Süde vo de Schtadt Venedig i de Lagune usse.
D Insle bschtaht syt em Jahr 1870 und isch dur Material vo Grabige und Kanalvertüüfige entschtande.
Die erschte Gmües- und Wygärte sind schtändig vo Lagerhallene verdrängt worde. 1911 hät mer uf de Insle es Chrankehuus für Cholerachranki baut. S öffentlichi Schpital, wo im Jahr 1914 gründet worde isch, gits hüt immer noo.
Sacca

S Wort **Sacca** bezeichnet:

* es Elemänt vo de buddhistische Lehr, lueg Vier Edli Wahrheite
* chünschtlichi Landgebiät im Meer, wo vor Venedig liiged, lueg Sacca (Venedig)
Naturwissenschaft

Dr Begriff **Naturwüsseschaft** definiert d'Wüsseschaft vum Verstah und'm Erchläre vum lebendigem und unlebendigem i de Natur. Traditionelli Grundfächer vu dere Wüsseschaft si zum Bispiil d'Physik, d'Chemie und d'Biologie. Hüt zu Tag chame meh Fächer drzue zälle, unter anderem d'Astronomie. 

Im Gegesatz zur Mathematik chame bide Naturwüsseschafte alli Vorgäng erchläre und Gsetzesmässigkeite finde. D'Mathematik higege isch e Strukturwüsseschaft, wodri d'Tätigkeite nach Axiome oder logische Gsetzt ablaufet. Di meischte Naturwüsseschafte beschribet Wüsseschafte, wo dri öppis aktiv passiert, wie zum Bispiil d'Biologie (z. B. Wachstum vu Lebewese), d'Physik (z. B. Magnetchräft uf de Erde) oder d'Chemie (Mischige und Spaltige).
Auckland Grammar School

D' **Auckland Grammar School** isch oine vo de gresschde ond äldeschde Schuala en Neuseeland und befindet sich in Auckland. Si isch anna 1850 grendat worre. Auf dia Schual gangat allerdengs bloß Buaba em a Alder zwischa 12 ond 19, koine Mädla. Si hot mee als 2200 Schialer.

## A baar promenente Schialer
* Sir Thomas Bavin (1874-1941), 24. Premier vo New South Wales, en Auschdralien
* Hamish Carter (*1971), 2004 Sommerolympiade Goldmedaille (Triathlon)
* Russell Crowe (*1964), Schauspialer
* Sir Roger Douglas (*1937), wo Fenanzminischder vo Neuseeland gwä isch
* Sir Raymond Firth (1901–2002), Anthropologe
* Grant Fox (*1962), vormols Kapitän von de All Blacks
* Charles Goldie (1870–1947), Kinschdler
* Sir Doug Graham (*1942), vormals Juschdizminischder vo Neuseeland
* Graham Henry (*1946), Trainer von de All Blacks 
* Sir Edmund Hillary (*1919), Erschdbesteiger vom Mount Everest
* Sir Leslie Munro (1901–1974), Präsident vom UN-Sicherheitsrat

## Weblinks
* Webseit vo de Schual
Annemarie Wildeisen

D **Annemarie Wildeisen** (* 1946 z Bade/Aargau) isch en bekannti Schwiizer TV-Chöchin und Chochbuechautorin.

## Läbe
Über ihri langjährigi journalistischi Tätigkeit als Redaktorin isch d‘Wildeisen zum Fachgebiet „Choche“ cho. Sie isch usserdäm emal Chochlehrerin gsi, und isch sälber Huusfrau.

Ihres eigne Format "KOCHEN" het en feschte Platz im tägliche Programm vo diverse Lokalsänder (z. B. Tele Tell, Tele Züri).  Ihre dadurch erlangti Prominänz gaht so wiit, dass sie au scho zu nere Autogrammschtund verpflichtet worde isch.

D‘Wildeisen isch uuserdäm Usegäberin und Chefredaktorin vo mene monatliche Choch-Magazin.
Ihri alltagstauglichi Chuchi isch schnäll, guetbürgerlich und unkompliziert.

## Büecher
**GALA Das Kochbuch*. Baden: AT Verlag 2006 ISBN 978-3-03800-299-4
**Gästemenüs zum Vorbereiten*. Baden: AT Verlag ISBN 978-3-85502-672-2
**Fleischküche*. Baden: AT Verlag ISBN 978-3-85502-814-6
**Gemüseküche*. Baden: AT Verlag ISBN 978-3-85502-914-3
**Fischküche*. Baden: AT Verlag ISBN 978-3-03800-269-7
**Meine 100 besten TV-Rezepte*. Baden: AT Verlag ISBN 978-3-03800-228-4
**20-Minuten-Küche*. Baden: AT Verlag ISBN 978-3-85502-809-2
**Eine Prise Süden*. Baden: AT Verlag ISBN 978-3-85502-905-1
**Eiscreme Glace Sorbet*. Baden: AT Verlag ISBN 978-3-85502-793-4
**Fleisch sanft garen bei Niedertemperatur*. Baden: AT Verlag 22. Aufl. 2007 ISBN 978-3-03800-314-4
**Garen über Dampf*. Baden: AT Verlag ISBN 978-3-85502-660-9
**Gourmetmenüs aus dem Profi Steam*. Baden: AT Verlag ISBN 978-3-85502-799-6
**Konfitüren, Marmeladen, Gelees*. Baden: AT Verlag ISBN 978-3-85502-662-3
**Mozzarella*. Baden: AT Verlag ISBN 978-3-85502-600-5
**Schnell für zwei*. Baden: AT Verlag ISBN 978-3-03800-340-3
**Vanille*. Baden: AT Verlag ISBN 978-3-85502-751-4

## Weblink
*annemarie wildeisen's KOCHEN
PDF

**PDF** oder **Portable Document Format** isch es Dateiformat, wo me für Dokument (Text und Bilder) verwendet. Es isch 1993 vu Adobe Systems mitm *Acrobat 1* veröffentlicht worde. Grad will z'PDF Format trotz sinre Kommerziallität, offegleit und durs *PDF Reference Manual* dokumentiert isch, hett sich das Format schnell zu nem wiitverbreitetem Dateiformat für dr Uustusch vu Drucksache und Dokument etabliert. Es isch dur en eigete ISO-Ihtrag normiert.

PDF Dateie chame us verschidene Format erstelle. So chame zum Bispil us HTML Dateie, PDF Dokument erstelle. Zgliiche, und sogar e wiit verbreiteti Tätigkeit, chame mit TeX-Dateie mache. Z'Büroprogramm OpenOffice.org chan ohni s'Installiere vu Erwyterige Dokument-, Tabellekalkulations- und Präsentationsdateie in PDF umwandle. Dr Vorteil be Text in PDF-Dateie isch, dass d'PDF Datei beliebig nooch ahzoom-bar isch.
Islam

Dr **Islam** isch nochem Christetum die zweitgröschti Religionsgmeinschaft vo der Wält. Sini Ahänger bezeichne sich als *Muslim* oder *Moslem*.

## d Art vo dr Religion
Dr Islam isch e monotheistischi abrahamitischi Religion, wa bedüted, er berüeft sich wie au s Christetum und s Judetum uf de Stammesvater Abraham (arabisch: Ibrahim). De Islam isch die jüngschti vo de drei grosse abrahamitische Religione. Wie s Christetum und s Judetum glauben au d Moslem an ein Gott und tuet sech sehr sträng vom Polytheismus abgränze. De Islam gränzt sech au vo dr christleche Vorstellig vo dr Inkarnation, dr Drüüfaltikeit und dr Chrüzigung vo Jesus starch ab. De Jesus (arabisch: Isa) wird nöd als Sohn Gottes agluegt, sondern eifach als en witere Prophet. De Koran nennt drumm de Jesus uusdrückli as "Sohn vo de Maria". De Mohammed (ar. Muhammad), de Begründer vom Islam, gilt als de letschti und wichdigschti Prophet. S bestimmende Elemänt isch d Lehr vom *tawhid*, dr *Einheit vo [[Gott]]*.

S arabische Wort für de allainig Gott isch Allah. Wil dr Islam sin Ursprung in Arabie het, wird wäge däm ußerhalb vo dene Gebiet d Bezeichnig Allah nur für e Gott vo de Moslem brucht.

Dr Islam isch ned elei e Religion, sondern au es in sich gschlossnigs, für Muslime verbindlichs rächtlech-politisches Wärtsyschtem. Är gründet uf em Koran, wo für die Gläubige s unverfälschte Wort Gottes isch, „unnachahmbar“, vo „übermenschlecher Schönheit“ und d „Lösig vo allne Problem“, ischließlech „so mänge irdische Befähl, Aaordnige übers tägleche Läbe und über d staatlechi Ornig“.

Zweiti Erkenntnisquelle näbem Koran si für die meischte Muslime d Wort und Handlige – d «Sunna» – vom Prophet Mohammed, em Religionsstifter und „Siigel vo de Prophete“.

## Die fümf Süüle vom Islam
Die fümf „Süüle“ () vom Islam si d Grundpflichte, wo jede Muslim muess erfülle:

# *[[Schahada]]* (s islamische Glaubensbekenntnis, wo sich dr Muslim drmit zum stränge Monotheismus, zum Mohammed sinere brofeetische Sändig und zum Koran bekennt)
# *[[Salat (Gebet)|Salat]]* (fünf Mol bätte am Daag zu festgläite Zite)
# *[[Zakat]]* (D Almosestüür zaale, wo drmit islamische Arme, Sklave, Schuldner und Räisende ghulfe wird)
# *[[Saum (Islam)|Saum]]* (Faste wääred em Moned Ramadan vom Suuneufgang bis zum Sunneundergang)
# *[[Haddsch]]* (äi Mol im Lääbe e Pilgerfaart uf Mekka mache)

## Islamischi Konfessioone

Es git meereri Richdige im Islam, wo d Aahänger von ene vilmol nid seer fridlig mitenander lääbe, sondern im Striit anenand groote. Am mäiste Aahänger, 85 Prozänt vo de Muslim, het d Sunna, wo sälber in vier Rächtsschuele gspalte isch: d Hanafite, d Malikite, d Hanbalite und d Schafiite. Die zwäitgrössti Grubbe si d Schiite. Zu dene ghööre d Imamite (im Iran, Irak, Aserbaidschan, Bahrain und Libanon) und d Ismailite (vor allem uf em indische Subkontinänt und z Afghanistan). D Charidschite findet mä in Oman, Algerie und Tunis. Dr müstischi Sufismus wird vilmol vo de Stränglöibige abgleent und es het au Verfolgige vo Sufis gee.

## Fuessnoote


## Lueg au
* Fatiha
* Moschee
* Schwizer Minarettstrit
Radio SRF 1

**Radio SRF 1** (bis Dezember 2012 *DRS 1*) isch als das erschti Programm vum Schwiizr Radio (SRF), dr verbreitischt und dr meischt gköhrtischt Radiosender vu de Schwiiz.

## Nachrichte
Dr Radiosender leit sehr viil Wert uf aktuelli und vertüüfti Informatione, Hintergrundsendige und Unterhaltig dur Satire und Hörspiil. Zu de Nachrichtesendige strahlt dr Sender au mehrfach am Tag verschideni Regionaljournal uus, wo us de verschidene dytschsproochige Regione brichte (Basel-Stadt/Baselbiet, Aargau/Soledurn, Bärn/Fryburg/Wallis, Zentralschwyz, Züri/Schaffhuuse, Oschtschwyz und Graubünde). Gsendet wird uf Schwyzerdytsch und Hochdytsch.

## Musik
Uff em Programm stoht Musik uss zimlig vyle Bereich. So wärde zum Byspiil Oldies gschpiilt, gnauso aber au Schlager, Volksmusik und zu me gleine Teil au Aktuelles. Dodemit stellt Radio SRF 1 e Parallele zum dytsche Sender SWR4 dar, isch allerdings no e bitz weniger uff Schlager ussgrichtet wie SWR4.

## Mundartprogramm
Uf em Radio SRF 1 gits jede Dunnschtig z Oobe di eistündig Mundartsändig «Schnabelweid» und jede Tag au e churzi Rubrik im Verlauf vom Morge. D Mundartredaktore vom Radio sind de Markus Gasser und de Christian Schmutz. Früener isch d «Schnabelweid» langi Johr vom Christian Schmid gleitet worde.

## Lueg au
* Radio SRF 2
* Radio SRF 3
* Radio SRF 4 News
* SRF 1, SRF zwei und SRF info

## Weblink
* offizielli Websyte vo Radio SRF 1
ETH Zürich

**Eidgenössisch Technisch Hochschuel Züri** oder churz **ETH Züri** heisst e Hochschuel z Züri. Si isch 1855 als *Eidgenössisches Polytechnikum* gründet worde. Me säit de Schuel au drumm hüt no *s Poly*. D Schuel staht an zwäi Ort z Züri: D ETH Zentrum liit i dr Mitti vur Stadt Züri, dr Standort Hönggerberg liit oberhalb vom Stadtquartier Höngg.

## Gschicht
Wo sich ds jung Land im 19. Jahrhundert zumne Bundesstaat entwicklet hett, hett me sich gfroget, ob me nebscht kantonale Universitäte, au e „eidgenössischi“ gründe sött, wo vum Bund betribe würd und nid vu de Kantöön. Am 7. Februar 1854 hett d de Bundesroot drzue es Gsetz verabschidet, wo die Schuel als „eidgenössische polytechnische Schule in Verbindung mit einer Schule für das höhere Studium der exakten, politischen und humanistischen Wissenschafte“ definiert. 1855 isch denn d Hochschuel als „eidgenössisch polytechnischi Hochschuel“ in Betriib gnah worde. Will di katolische Kantöön es „Bildigsmonopol“ vu nem protestantische Kantoon hend verhindere welle, hett s nu e chliini Ahzahl vu Fächer a dere Schuel ggää.

Um für di neu Bildigsstett es Gebüüde baue zchönne, hett dr Kantuu und d Stadt Züri en Wettbewerb gstartet, wo d Architekte drzue bewoge hett, Vorschläg für ds Ussehe vum Gebüüde zmache. Dr damalig Professor Semper hett dr Wettbewerb gunne und hett z Gebüüde baue chönne. De Nordflügel isch für ds Polytechnikum gsii, de Südflügel für d Universität Züri. D Uni isch denn 1914 in en äiges Huus uuszoge.

## Organisation
An der ETH entstöhn hüt jedes Johr meh as 700 Dissertatione und über 1600 Master-Diplom wärde vergää. 

De ETH het im Johr 1855 mit 68 Studente agfange, sit denn isch ihri Zahl die ganz Ziit grösser worde. Sit 1968 het d Zahl vo de Studentinne stark zuegno und hüte si fast 30 % vo de Studierende Fraue.

Im Joor 2018 existiere 23 Bachelorstudiegäng mit 8500 Studierende, 43 Masterstudiegäng mit 4700 Studierende (Master) und es si 3800 Doktorierendi iigschriibe.

**Departemänt**

Tabelle: Stand 2013

## Quälle
Jeanne d’Arc

D **[[Johanna]] vo Orléans** (franz.: *Jeanne d’Arc* [], ängl.: *Joan of Arc*), au d' *Jungfrau vo Orléans* oder gschichtlich gnauer *Jeannette Darc*, si sälber hät sich *Jehanne la Pucelle* gnännt (* öbbe 1412 in Domrémy, schpöter Domrémy-la-Pucelle gnännt, Lothringe; † 30. Mai 1431 z Rouen in der Normandie) isch e französischi Nationalheldin und Heiligi vo de Katholische Chile. 

Während em Hundertjährige Chrieg hät sie d'Franzose gäge d'Ängländer gfüehrt. Nach emne Verrat isch sie vo de Burgunder gfangen gnoo und a die verbündete Ängländer verchauft worde. En Chileprozäss het sie sölle umbeliebt mache. Under em Vorsitz vom Bischof vo Beauvais, Pierre Cauchon, isch sie wäge einige Fähler gäge d'Gsetz vo de Chile verurteilt und uf em Märtplatz vo Rouen uf em Schiiterhufe verbrännt worde. 1456 isch d'Ehr vo de Jeanne d’Arc i de gliiche Schtadt im ene Revisionsprozäss widerhergestellt worde.

## Literatur
* Colette Beaune: *Jeanne d’Arc.* Perrin, Paris 2004, ISBN 2-262-01705-0
* Colette Beaune *Jeanne d'Arc. Vérités et légendes.* Editions Perrin, Paris 2008, ISBN 978-2-262-02951-7
* Georges und Andrée Duby: *Die Prozesse der Jeanne d’Arc.* Wagenbach, Berlin 1999, ISBN 3-8031-2350-X
* Gerd Krumeich: *Jeanne d’Arc. Die Geschichte der Jungfrau von Orleans.* C. H. Beck, München 2006, ISBN 3-406-53596-8
* Gerd Krumeich: *Jeanne d'Arc in der Geschichte. Historiographie - Politik - Kultur.* Thorbecke. Sigmaringen 1986, ISBN 3-7995-7319-4.
* Edward Lucie-Smith: *Johanna von Orleans. Eine Biographie.* Claassen, Düsseldorf 1977, ISBN 3-546-46209-2
* Philippe Martin, *Jeanne d'Arc- Les métamorphoses d'une héroïne.* Nancy (Ed. Place Stanislas) 2009 ISBN (EAN-13) 978-2-355-78035-6
* Pierre Moinot: *Jeanne d’Arc. Die Macht und die Unschuld.* Societäts-Verlag, Frankfurt am Main 1989, ISBN 3-7973-0472-2
* Herbert Nette: *Jeanne d’Arc in Selbstzeugnissen und Bilddokumenten.* Rowohlt, Reinbek 2002, ISBN 3-499-50253-4
* Régine Pernoud, Marie-Véronique Clin: *Johanna von Orléans. Der Mensch und die Legende.* Lübbe, Bergisch Gladbach 1991, ISBN 3-404-61210-8
* Ruth Schirmer-Imhoff (Hrsg.): *Der Prozeß Jeanne d’Arc. Akten und Protokolle 1431–1456.* dtv, München 2001, ISBN 3-423-30202-X
* Hartmut Steinbach: *Jeanne d’Arc. Wirklichkeit und Legende.* Musterschmidt, Göttingen 1973, ISBN 3-7881-0078-8
* Heinz Thomas: *Jeanne d’Arc. Jungfrau und Tochter Gottes.* Fest, Berlin 2000, ISBN 3-8286-0065-4

## Weblink

* Internationals Jeanne d'Arc Center (fr),(en),(de)
* Jeanne d'Arc im Ökumenische Heiligelexikon
* Offizielli Jeanne d'Arc Organisation Forschigsarbete und Studiebericht. (en),(de)
* Protokoll vom 1431er Prozess und vom Rehabilitationsprozess
* Film über d Jeanne d'Arc, International Joan of Arc Society (mit Filmuusschnitt)
* filmrezension.de: Dossier über Jeanne-d'Arc-Verfilmige vo 1928 bis hüt
* Centre Jeanne d'Arc vo dr Stadtbibliothek Orléans (fr)
* La vie et l'œuvre de Jeanne d'Arc dur dr Gilles Marchal (fr)
Giovanna d’Arco (Oper)

**Giovanna d’Arco** isch e Opere vom Giuseppe Verdi, über s Läbe vo de Jeanne d'Arc. S Libretto chunnt vom Temistocle Solera und isch de Nachfolger vom Truurschpiel *[[Die Jungfrau von Orléans (Schiller)|Die Jungfrau von Orléans)]]* vom Friedrich Schiller. D Opere ghört zue de darschtelligswiis *Dramma lirico* und hät en Prolog und drü Äkt. Sie isch am 15. Februar 1845 im Teatro alla Scala in Mailand zum erschte Mal uufgfüehrt worde.

D Opere isch 1989 under de Regie vom Werner Herzog verfilmet worde. I dem Film hät d Susan Dunn d Titelrolle gsunge, d Rolle vom Carlo hät de Vincenzo La Scola gsunge.
 
## Persone
* Giovanna – Sopran
* Carlo VII – Tenor
* Giacomo, de Vater vo de Giovanna – Bariton
* Talbot, en änglische Kommandeur – Bass
* Delil, en Französische Offizier – Tenor

## Weblinks
* Text des Librettos (ital.)
*
Spleekapelle

**Kapell Sankt Sebastian uf dr Splee** oder nur **Spleekapell** isch e Kappell im schwiizerische Ort Sargans.

Dr Name *Splee* isch historisch nid gnau überliferet, me denkt aber, dass es vum romanische *spelunca* chunnt, wo uf alemannisch «Berghöli» heisst. D Kapell liit uf nem Hügel, so dass me ir nöchi vur Kapell e Berghöli findet. Si isch vum 1501 bis 1502 baut worde, dr Buumah isch abr unbekannt. Am 24. April 1502 isch si dor de Weihbischof Stephan Tschuggli vo Chur zu Ehre vom Heilige Sebastian, Jodocus, de Maria, em Jacobus, Bartholomäus, Christopherus, Antonius, de Barbara und de Dorothea gweiht worde. D Kappell isch ir Zyt baut worde, wo s im St. Galler Rhytal und im Seeztal zu viilne Peschtfäll cho isch. Si isch drum am Heilige Sankt Sebastian gwidmet, wo als *Peschtheilige* gilt und mit dr Kapell, d Pescht vur Region verschone sött. Oberhalb vum Altar befindet sich es Fotti vum Bild vum Sankt Sebastian, wo vum Josef Kaufmann gmalet worde und während ere Renovation im 18. Jahrhundert ahmontiert worde isch. D Kapell gköhrt zum Bischtum Sanggalle.

Fund vu früeher Zyt hend beleit, dass unterhalb vur Kapell sich e urgschichtlichi Füürstell befunde hett, wo für religiösi Ritual benützt worde isch. Während em 16.&nbsp;Jahrhundert isch es i de Spleekapell zu über 1'000 Prozessione cho. Me cha also säge, dass d Splee sit meh als 2000 Johre e religiösi Stett isch.

## Weblink

* Kirchen/Gebäude Sargans > Spleekapelle uf de Website vo de katholische Cherchgmaind Sargaas (Seelsorgeeinheit Mittleres Sarganserland)
Vereinte Nationen

D` **Vereinti Natione** odr **UNO** (für *United Nations Organization*) sy en Zämeschluss vu 193 Staate, wo sich zur Ufgoob gmacht het, dr Weltfride z'sichere, ds Völkerrecht yzhalte, d Menscherecht z'schütze und d'internationali Zämmearbeit z'fördere.

## Gschicht
Ihri Wurzle hend d Vereinti Natione i de *Haager Fridenskonferenze* und im *[[Völkerbund]]*, wo nach’m Erschte Weltchrieg mit Sitz z Gänf und em Ziil gründet worde isch, dr Fride uf dr Welt z sichere. Dr Völkerbund hett aber sini Ziil nit chönne duresetze, will vor allem d USA nitt biiträte sind. Er isch mit’m Uusbruch vum Zweite Weltchrieg am Endi gsii.

Dr US-Präsident Franklin D. Roosevelt hett nachem Schitere vum Völkerbund no während’m Zweite Weltchrieg versuecht, e Organisation z gründe, wo dr Fride uf dr Welt sicheret. Mit’m britische Premierminister Winston Churchill hett dr Roosevelt di sogenannt *Atlantik-Charta* (es Dokument, wo vu de Regierigschef vu USA und de Grossbriannie unterschribe worde isch und d Vorstellige vunre neue Weltordnig präzisiert) erarbeitet. Am 1. Jänner 1942 hend sich 26 Staate i de Deklaration vu de Vereinte Natione uf d Atlantik-Charta beruefe. Dur d Mitarbeit vu de Sowjetunion und dr Republik vu China a de neue Friedensordnig isches am 30. Oktober 1943 zur *Moskauer Deklaration vu de Vier Mächt* cho. Bi dr Konferenz vu Dumbarton Oaks isch witer über d Gründig vu de UNO diskutiert worde. Nach’m Ihbezüche vu Frankriich i de Chreis vu de hauptverantwortliche Mächt, hett d Charta vu de Vereinte Naatione 1945 uf dr Konferenz vu Jalta fertig gstellt werde chönne. Sie isch am 26. Juni 1945 in San Francisco vu 50 Staate unterzeichnet worde. Pole hett d Charta erscht spöter unterzeichet, gköhrt aber trotzdem zu de 51 Gründigsmitglieder.

D Charta isch am 24. Oktober 1945 in Chraft trette, nachdem d Republik vu China, Frankriich, d Sowjetunion, ds Vereinigte Königriich, d USA und d Mehrheit vu de Gründigsstaate d Charta ratifiziert hend.

Mitlerwiil isch d UNO gwachse. Sie hett sich en Hauptsitz in New York und wiiteri drüü Sitz in Genf, Nairobi und Wien ygrichtet. Im niderländische Den Haag isch dr internationali Grichtshoof. Me het Unterorganisatione wie d UNESCO oder d UNICEF gründet.

## Mitgliider vu de Vereinti Natione
Zu de Vereinti Natione ghöret zur Zyt 193 Staate ah.

1945 hend folgendi Staate d Vereinti Natione gründet: Ägypte, Äthiopie, Argentinie, Australie, Wiisrussischi Sozialistischi Sowjetrepublik, Belgie, Bolivie, Brasilie, Chile, d Republik vu China, Costa Rica, Dänemark, d Dominikanischi Republik, Ecuador, El Salvador, Frankriich, Griecheland, Guatemala, Haiti, Honduras, Indie, Irak, Iran, Jugoslawie, Kanada, Kolumbie, Kuba, Libanon, Liberie, Luxemburg, Mexiko, Neuseeland, Nicaragua, d Niederlande, Norwege, Panama, d Vereinigti Staate vu Amerika, ds Vereinigte Königriich Grossbritannie und Nordirland, Urugua und Venezuela.

Di Dütsch Demokratisch Republik und d Bundesrepublik Dütschland sind 1973, Östriich isch 1955, Liechtestei 1990 und d Schwiiz ane 2002 dr UNO bitrette.

## Weblink
* Website vu de Vereinte Natione
Grünten

Dr **Grinte** isch a 1738 Mettr hoha Bergrucke zwische Sonthofe und Weartach im Landchrais Obrallgai. Dr Grinte wird au als *Wächtar vum [[Allgäu|Allgai]]* bezeichnet. Vom Alpevorland aus ka ma'n scho vo weitam erkenne, was an seinar ebbas vorglagrete Position und der Dreiecksform liegt, wo aus der Richtung leicht wiedrerkennbar isch, und natirlich au am Sendar, wo auf'm Grinte isch.

## Lag und Umgeabung

Dr Grinte isch uina vo de nördlichschte Berg vo de Allgaier Alpe. Direkt am Fuas vum Berg findt ma dia Ortschafta Reattebearg und Burgberg, des Tal vr Illar und des vr'dr Schtarzlach. D Schtarzlach, mit dr bekannte Klamm, entspringt zwische Grinte und Weartachar Hehrnle. Ebbas vorglageret isch Richtung Burgberg des Burgberger Hehrnle mit 1496&nbsp;Mettr Hehe, wo ma abr sche ebbas Schwindlfreiheit braucht, wemmas beschteige will.

Im Gipflbereich vum Grinte stoht a Denkmåhl fir im Kriag gfallene Gebirgsjägar. Des Denkmåhl isch 1924 nåch Planunga und untr dr Leitung vum Bruno Biehler baut wore. A bizzle weck vo do in sidweschtlicher Richtung stoht seit'm Johr 1951 a 92&nbsp;Mettr hoha Sendeturm vum Bayrische Rundfunk.

## Aufschtieg und Aussicht

Auf'n Grinte ka ma vo verschiedene Seita naufgau. Entweder vo Burgberg aus, odr vo Reatteberg odr Kranzegg, odr au vom Wandrarparkplatz *Großa Wald* zwische Kranzegg und Weartach. S gibt mehrere bewirtschaftete Hitta und Berggaschthef, wo ma guat eikehre ka. De kizescht Weg goht vo dr Alpe Kammeregg wegg, wo a Parkplatz isch. Bis zur Grintehitte braucht ma uugfähr uinahalb bis zwei Schtund. Vo do weck gohts in ar Dreiviertlschund ibrn Oschtgrat, wo ma sich zletscht am Drohtseil eihebe ka, zum Gipfl mit'm Gebirgsjägardenkmåhl.

D Aussicht vum Grinte isch kherig. An scheene Däg siët ma vo dr Schweiz im Wäschte bis zur Zugschpitz im Oschte, im Norde bis weit ins Unterland und im Siëde bis in d Hochalpe.

## Ekschterne Seite

* A Karte und Tourebeschreibung
* Bildr vum Grinte
Informatik

**Informatik** heisst e Wüsseschaft, wo sich mit dr systematische und automatische Vearbeitig vu Imformazione befasst. Obwohl viili Lüt denket, dass Informatik viil mit Computer ztue hett, isch das nid korrekt. Dr Computer isch es Werkzüüg ir Informatik. Dr niderländisch Informatiker Edsger Wybe Dijkstra hett folgende Satz gseit: „In dr Informatik gahts gnau so wenig um Computer, wies ir Aschtronomie um Teleskop gaht.“

## S Wort Informatik
Me weiss nid gnau, vu wo ds Wort Informatik cho isch. Es git verschideni Quellene, wo folgendi Ursprüng ahgebet:
* Informatik isch vum Wort Information abgleitet.
* Informatik isch us Information und Mathematik entstande.
* Informatik isch us Information und Automatik entstande.

Zum erschte mal isch ds Wort im dütsche Sprôchrum 1957 in em Texscht vum Karl Steinbruch über e Dateverarbeitigsahlag bruucht worde. Im Englische Sprôchrum brucht meh weniger ds Wort „informatics“, stattdesse benützt me ds Wort „computer science“ (Computerwüsseschaft). Ar Purdue University hetts scho 1962 es *Department of Computer Science* geh. Uf dänisch seit me „Datalogi“ (d Wüsseschaft vu de Date) und im serbokroatische „Računarstvo“ (d Rechnerei). In Dresde hett es Kolloquiu am 26. Februar 1968 ds Wort Informatik als e Wüsseschaft nach französischem und russischen Vorbild definiert.

## Bedütig vur Informatik

Im Lauf vur Zyt hett sich d Informatik in allne Beriich vum Alltag verbreitet. Wo au immer me ane gaht, me trifft schier überall öppis ah, wo mit Informatik ztue hett. Vorallem durch s hütige Internet hett sich de Effekt verstärcht. Hützutag verbindet me alles mitenand: Im Internet verschideni Weblog-Ihträg, in Zytige d Quellene, ir Logistik Frachte vu Ort A nach Ort B, au im menschliche Hirn tuet me das. Me chan also säge, dass Informatik all das isch, wo e gwüssi Logik brucht, en Ablauf iinimmt oder villicht berrechebar isch. 

Luegemer zwei Bispiil ah, wo d Informatik nid wegdenkbar wär: I dr Wikipedia lueget sich weltwyt mehreri Millione Mensche Artikel ah. Öppe en Zentl drvo duet aktiv au mitschribe. Die über hundert Computer wo drhinter stegge, tüend für d Mönsche Suechbegriff in über 2.5 Milliarde Wörter durchsueche, und das so verarbeite, dass dr Mönsch, wo nach öppis suecht, au öppis zruggüberchunnt, wo für ihn lesbar isch (zum Biispiil en ganze Artikel).

Im Zugnetz vor Schwyz hetts mehreri hundert Züg, wo aktiv oder passiv am Zugnetz öppis usmache. Wenn en TGV vu Züri of Basl fahre muess, müend Unmenge vu Date berechnet werde, und das so, dass es möglichscht kei Zämestöss mit anderne Züg gitt und dr Zug möglichscht ohni Halt zu sim Zyl fahre chan. S ganze Zugnetz muess bi allne Bedingige funktioniere. Au wenn es über 500'000 Passagier an em Bahhof git, wo weg wend: Ds Zugnetz und ihri Computer tüend Abfahrte und Ahkümft in Sekundebruchteil berrechne.

## Weblink

* Schwizer Informatik Gsellschaft SI

## Lueg au
* Informationstechnik
Sarah-Jane

D **Sarah-Jane** (* 26. September 1985 z Indie) isch e Schwiizer Volksmusikerin und Schlagersängerin us em Oberbaselbiet. Si schaffet mit em Komponischt Carlo Brunner (Brüeder vo de Maya Brunner) zäme.

## Biografie
Im Alter vo 6 Mönet isch d Sarah-Jane (liiblichi Tochter vo indische Eltere) vo mene Schwiizer Ehepaar adoptiert worde. Si isch i de Schwiiz uufgwachse und läbt hüt no dört. Hüt wohnt si im Bezirk Sissech.

## Karriere
D Sarah-Jane isch 2003 entdeckt worde bi mene Taläntwettbewerb vom „Alpeschlagerfestival“ z Ängelbärg. Im 2004 het si Platz 2 i de Schwiizer Vorusscheidig vom Grand Prix der Volksmusik 2004 erreicht, dank em Lied *Ich bin noch viel zu jung*. Im richtige Wettbewerb het si dänn aber nur Platz 16 erreicht. Im 2005 isch si aber im gliiche Wettbewerb 2. worde, mit *Einmal hin, einmal her*, nachdäm si d Vorusscheidig huushöch gwunne het.

## Diskografii
* 2004: *Ich bin noch viel zu jung* (MCP Sound&Media / Tell Music AG / phontana)
* 2005: *Einmal hin, einmal her* (MCP Sound&Media / Tell Music AG / phontana)
* 2007: *Lebensfreude pur* (MCP Sound&Media / Tell Music AG / phontana)
* 2009: *Stimmungsvoll*  (Grüezi Music)
* 2013: Jubiläums CD *1000 heisse Küsse*

## Weblink
* Offizielli Siite vo de Sarah-Jane
Flädlesuppe

A **Flädlesuppe** (i de Schwiz *Flädlisuppe*) isch a Fleischbria mit ar Eilaag aus in Schtreife gschnittenen Pfannekueche. Je noch Landschtrich hot dia Suppe verschiedene Bezeichnunga, zum Beischpil Pfannekuachesuppe odr in Eeschtereich Frittatensuppe. Au in Frankreich und Italien isch dia Suppe bekannt. Dett heist si *Consommé Célestine* beziiungsweis *Consomme Celestina*.

Zum Mache vo de Pfannekueche braucht ma Meal, Milch, Eier, Salz und a bizzle Muschkatnuss. Dia Sacha riart ma in ar Schissl zsämed und bachet demit dinne Pfannekueche aus. Noch m auskiale schneidt ma se in Schtreife und gibt si in a kräftige Fleischbria. Zum Schluss ka ma no Petrsilie odr Schnittlauch drufdue.

## Ekschterne Seite
* A Rezept
* Flädle, Bschreibung un Herkunft (uf schmeck-den-sueden.de)
Merkur (Planet)

Dr **Merkur** (Sümbool: ) isch dr chlinscht und dr sunnenöchscht Planet vum Sunnesyschtem. Er isch weg sinre Grössi und dr chemische Zämesetzig en erdähnliche Planet. Sin Durmesser isch 4'878 Kilometr (öppe 40 Prozent vur Erde). Im Perihel isch dr Merkuur 45,9 Millione Kilometer vur Sunne entfernt, durschnittli umkreist er dr Sunne mitre Entfernig vu 57,9 Millione Kilometer. Für sini Umchreisig brucht er 58,6 Tääg, dr Abschtand zwüsche Sunneufgang und Sunneuntergang isch abr 175,9 Tääg lang. Er isch mit dr Venus eine vude einzige mondlose Planete. Es git e Theorie, wo meint, dr Merkur segg en Mond vur Venus male xi und segg vu ihre abgwiche.

## Uufbau

### Üssere Ufbau
D`Atmosphäri vum Merkur isch nid so usprägt, wie zum Biispil uf dr Erde. Will dr Merkur e schwachi Ahzüchigskraft hett (und drzue dr Druck am Bode nid mal ei Milliardschtel Bar entspricht), chame bir Atmosphäri vum Merkur nid vunre eigentliche Atmosphäri rede, wie mes vu anderne Sphärene kennt. Di Gashüll bestaht us Wassrstoff, Helium, Kalium, Natrium und Suurstoff. Weg dr schwache Ahzüchigskraft bliibet di Molekül nid lang ufm Merkur sondern entflüchet ins All. Und wils drum e vakuumartige Umgäbig het, gits ufm Merkuur grossi Temperaturunterschied: Am Tag misst me 460° C, uf dr Sunne abgwändete Syte -183° C.

D`Oberflächi wyst sehr viil Kratr uuf, will'd Meteoride unghindert in dr Merkur flüge chönd, ohni ir Atmosphäri z verglühe. Dr gröscht Teil vum Merkuur isch überseiyt mit dunklem Gstei, so dass dr Planet nur wenig Sunneliecht reflektiert; en Grund, wiso me ne nid guet vur Erde uus xeht.

Me vermuetet, dass es ide Kratr ide polare Regione gfrohrenes Wasser geh chönnt, wo wäge dr Neigig vum Merkuur ewig im Schatte isch und drmit au ewig Yys sii chan.

### Innere Ufbau
Dr gröscht Teil vum Innere, gnauer drüü viertel vum ganze Planet, isch wohl dr Chern, wo vor allem us Yse und Nickel bestaht. Weg dem grosse und schwere Chern übertrifft dr Merkuur mehreri anderi Planete mit sinre Dichti. Dr Planet kennt kei Plattetekonik und vulkanischi Aktivitäte.

## Weblink
* About:Space – En Ihtrag über dr Merkur
* NASA Fact Sheet – mit detailierte Informatione über dr Merkur
Massiv (Rapper)

**Massiv** (* 9. November 1982 z'Pirmasens als **Wasiem Taha**, früehers Pseudonym *Pittbull*) esch e Berliner Rapper vu palästinensischer Abstammig, wo bis afangs September 2009 en Vertrag be Sony BMG gha hett. Siis neuschte Album isch am 13. Juli 2007 ussecho und heisst *Blut gegen Blut*. Dr Massiv esch bekannt wäge sim *Slang*, woner i de dütsche Sproch brucht. Emene Konzert en Duisburg esch er vo zweu Jugendliche agreffe worde. Er hett en Kusèn, wo er ds Label *Al Massiva* mit gründet hett.

## Diskografii
### Albene
* 2004: *Zahltag (als Pittbull)*
* 2006: *Blut gegen Blut*
* 2007: *Blut gegen Blut Re-Relase*
* 2008: *Ein Mann, ein Wort*
* 2009: *Meine Zeit*
* 2009: *Der Ghettotraum in Handarbeit*
* 2011: *Blut gegen Blut II*
* 2011: *Eine Kugel reicht nicht*
* 2012: *Solange mein Herz schlägt*
* 2013: *Blut gegen Blut III*

### Mixtapes
* 2006: *MC Basstard & Massiv - Horrorkore Mixtape Teil 1*   

### Singles
* 2007: *Wenn der Mond in mein Ghetto kracht* (Premium und Standard Edition)
* 2008: *Weißt du wie es ist?* 
* 2008: *Es tut mir leid* 

### Freetracks
* 2007: *Kein Ausweg* (mit Shai)*
* 2008: *Ohne euch wäre ich nichts*
* 2009: *Meine Zeit*
* 2010: *Freedom* 
* 2010: *Eisenstahl in unseren Boots* 
* 2010: *Halt die Fresse 3 Allstars* feat. Harris, Said, Manuellsen, Haftbefehl, Silla, Animus, Alpa Gun, Automatikk, Sinan-G, Illy Idol, CosCash & CroniK
* 2011: *Blutsbruder Pt. II* 
* 2011: *Granit feat. Granit*

=== Juice Exclusives ===
* 2006: *Weil Deutschland seine Straße ist* (Juice-CD #67)
* 2007: *Von der Siedlung in das Blockhaus* (Juice-CD #81)
* 2008: *Gangsta Shit* (mit Hot Rod vo G Unit) (Juice-CD #84)
* 2009: *Meine Stadt* feat. Beirut (Juice-CD #103)
* 2010: *Blut gegen Blut 2* feat. Beirut (Juice-CD #108)

=== Disstracks ===
* 2006: *Stellungnahme* (gege Snaga, Pillath, Manuellsen)
* 2007: *Die Antwort* (gege Snaga, Pillath, Manuellsen)
* 2007: *Opferfest'' (gege Shok Muzik)

## Weblink

* Offiziel Website vum Massiv
* Massiv uf Myspace.com
* 
* Biografi bi Laut.de
* Spiegel-Online: Ghetto-Kultur - Poesie aus der Siedlung
Universidade de São Paulo

D **Uni vo São Paulo** (port.: **Universidade de São Paulo**, abkürzt **USP**) isch di gröschti Universität vo Brasilie und sogar vo ganz Südamerika. D Uni het 7 "campi" (Campus) usserhalb vo der Stadt, im Bundesstaat São Paulo: zwei i der Stadt São Paulo sälber, und di andere "campi" si i de Städt Bauru, Lorena, Piracicaba, Pirassununga, Ribeirão Preto und São Carlos. S Motto vo dere Uni isch , das heisst sovil wie "d Wüsseschaft siigt".

## Speziells
I der USP gits Vorläsige wie a jeder Uni, aber es wird au gforscht und spezielli Fachgebiet witerentwicklet; si isch zimlech bekannt: im sogenannte *Academic Ranking of World Universities* (2005 Hochschulrangliste vo Wält-Universitäte) 2005 stoht sogar dinne, die Uni sig die beschti vo ganz Latinamerika.

Allgemein chame säge, dass d USP als beschti akademischi Forsch- und Lerninstituzion agluegt wird. Inre Usgab vo The Times Higher Education Supplement vo 2005 stoht, es sig die 196. beschti Uni vo der Wält. Und im *Academic Ranking of World Universities* vo 2005, veröffentlecht vo der Jiaotong-Universität, stoht drinne dass d USP zu dr Gruppe vo de 101-152 beschte Unis vo der Wält zelt. Zuesätzlech sig d USP di 45. produktivschti Uni vo der Wält.

D USP isch agäblech di 35. beliebtischti Uni vo der Wält, wemme 7600 Unis i 200 Länder verglicht.

S *Webometrics Ranking of World Universities* (Top 200) seit, d USP sigi di beschti Uni vo de BRIC-Staate, das heisst Brasilie, Russland, Indie und China (wo zäme öppe 2,8 Milliarde Iwoner händ). 

D USP isch sehr wichtig für Brasilie. Öppe jede 10. brasilianisch Presidänt isch irgendeinisch a der USP gsi, zum Bischpil der Soziolog Fernando Henrique Cardoso oder dr Awalt Jânio Quadros.

## Berüemti Persone
* Claude Lévi-Strauss
* César Lattes
* Fernand Braudel
* David Bohm
* Jean Dieudonné
* Anatol Rosenfeld
* François Châtelet
* Johann Julius Gottfried Ludwig Frank (1834–1841)
* Emilio Willems
* Gérard Lebrun
* Jean Maugüe
* Jean-Pierre Vernant
* Paul Hugon
* Larry Thompson (Chemie)
* Egon Schaden
* Robert Henri Aubreton
* Henrique Fleming
* Gilles Gaston Granger
* Heinrich Rheinboldt
* Warwick Kerr
* João Cruz Costa
* Paulo C. Chagas
* Herch Moysés Nussenzveig
* Bernardo Kucinski
* Roger Bastide
* Sérgio Buarque de Holanda
* Ada Pellegrini Grinover
* Antonio Candido
* Felix Hegg
* Victor Goldschmidt
* István Jancsó
* Emir Sader
* Ernesto Giesbrecht
* Giorgio Eugenio Oscare Giacaglia
* Martial Guéroult
* Heinrich Hauptman
* Armen Mamigonian
* Ernst Wolfgang Hamburger
* Heinz Dieter Heidemann
* Giuseppe Ungaretti
* Giuseppe Occhialini
* Pierre Monbeig
* Gleb Wataghin
* Alessandro Donati
* Lambert Meyer
* Iacov Hillel
* Jaime Pinsky
* Newton da Costa
* Milton Santos
* Vahan Agopyan
* Luigi Fantappiè
* Mário Schenberg
* Kokei Uehara
* Claus Leon Warschauer
* Aziz Ab'Saber
* Paul Arbousse-Bastide
* Telêmaco de Macedo van Langendonck
* Valdemar Setzer

## Weblink

* Homepage vo dere Universidät

## Fuessnote
Pasto

**San Juan de Pasto** isch d Hauptstadt vom Departemänt Nariño im Süde vo Kolumbie.

Pasto het öppe 450'000 Iwoner. S isch i de Trope uf em erste Breitegrad Nord, s'Klima in Pasto isch relativ chüel, wills uf öppe 2500 Meter überem Meer ligt. D'Landschaft isch sehr grüen. Vor Stadt us us gseht me der Vulkan Galeras. Pasto isch au relativ nöch bi Ecuador.

Pasto isch 1539 gründet worde vom spanische Eroberer Lorenzo de Aldana; die iheimische "Indianer" händ d'Stadt denn "los pastos" gnennt.

Es tüpisches Ässe vo de Region isch s'"Cuy", en Art Meersäuli wome grilliert. Au bekannt isch der Karneval vo Schwarze u Wiisse (uf schbanisch "Carnaval de Negros y Blancos") wo all Johr im Januar ir Stadt stattfindet - näbem Karneval vo Barranquila der zweitwichtigschti Karneval vo Kolumbie.

## Weblink

* Offizielli Website
* Universidad de Nariño
* Photos Carnaval de Negros Y Blancos Pasto
São Paulo

**São Paulo** [] (portugisisch för Sankt Paulus) isch d Hauptschdat vom Bundesschdaat São Paulo und di gröschdi Stadt z Brasilie.

## Überblick
D Schdat ischs wichdigschte Wirtschafts-, Finanz- und Kulturzentrum vom Land und au en Ort, wo sech sämtlechi Vercherswäg chrüze. Es het da bekannti Universitäte, Teater und Musee.

São Paulo isch s gröschde Induschtriizentrum vo Südamerika. I der Schdat sälber wohne ca. 11,82 Millione Mönsche, und mit däm drumume, also die ganzi Agglomeration *Grande São Paulo* öppe 19,8 Millione (Stand 1. Juli 2009). São Paulo isch öppe die füft- oder sächstgröschti Schdat vor Wält.

## Sport
Z São Paulo gits e paar Fuessballverein. I de Stadt stoht s wältwit gröscht private Stadion, s *Morumbi-Stadion*. S hät e Kapazität vo 80'000 Zueschauer und isch de Spiilort vom FC São Paulo, wo scho sächsmol Landesmeister vo Brasilie worden isch.

## Lueg au
* Universidade de São Paulo

## Weblink

* D'Website vo der Schdat (portugisisch)
* Dütsches Generalkonsulat in São Paulo
* Goethe-Inschtitut São Paulo
* Stadtführer (änglisch)
* VisitSP Spielraumführer (änglisch)
* Digital São Paulo – Linksammlig
* Alte Postkarten (änglisch und portugisisch)
* SaoPauloPHOTO.com (änglisch)
* Es Gedicht vom Mário de Andrade uberd "Seel" vo São Paulo (änglisch)

## Fuessnote