Prokaryoten

D **Prokaryote** (Prokaryota), mä säit ene au **Prokaryonte** (Prokaryonta), si zellulääri Lääbewääse, wo kä Zellkärn häi. Iire Zälletüp wird as Protocyte bezäichnet. Bakterie und Archäe si Prokaryote. D Prokaryote bilde kä biologischs Taxon.

Dr Naame bezieht sich druf, ass si kä Chärn häi (altgriechisch  *pró* „vor“, „vorhär“;  **' „[[Walnuss|Nuss]]“ oder „Chärn“). D Bezäichnig **Prokarya** wird sältener verwändet; d Bezäichnig **Monera*' isch veraltet.

D Iidäilig vo Lääbewääse in Prokaryote und [[Eukaryoten|Öikaryote]] isch zum erste Mol vom [[Edouard Chatton]] für [[Protisten|Protiste]] gmacht und 1925 veröffentligt worde. Die nöijeri Iidäilig vo de zellulääre Lääbewääse in drei [[Domäne (Biologie)|Domääne]] entspricht dr Ufdäilig vo de Prokaryote in zwei Domääne: [[Bakterien|Bakterie]] und [[Archaeen|Archäe]]. Die dritti Domääne si d [[Eukaryoten|Öikaryote]].

== Underschiid zu de Öikaryote ==
=== DNA ===
 
D Öikaryote häi in iire Zälle ([[Eucyte]]) en „ächte“  [[Zellkern|Zällchärn]], wo dur e Dobbelmembraane vom Zytoplasma um en ume abgränzt isch, und in däm Chärn befindet sich d [[Desoxyribonukleinsäure|DNA]], wo in [[Chromosom]]e organisiert isch. In prokaryotische Zälle ([[Protocyte]]) befindet sich d DNA hinggege frei im [[Zytoplasma]].
* Mäistens bestoot d DNA vo de Prokaryote us eme äinzelne, dobbelsträngige Moleküül, wo dicht strukturiert und in sich gschlossene isch, also käini Zipfel het. Es wird as Bakteriechromosom bezäichnet. S DNA-Moleküül befindet sich im ene chliine Beriich, wo me doorum au as [[Kernäquivalent|Kärnekwiwalänt]] oder Nucleoid bezäichnet. Die DNA isch nit mit Histonproteine assoziiert, wie das bi dr DNA vo de Chromosome in öikaryotische Organisme dr Fall isch. Bi *Escherichia coli* und andere Bakterie, wo mä undersuecht het, isch dr DNA-Dobbelstrang en öbbe 1&nbsp;mm langs Molekööl, wo in sich gschlosse isch. Mä reedet doorum von ere Ring-DNA. 
* Es git aber au Prokaryote wie d [[Borrelien|Borrelie]], wo lineari DNA-Dobbelsträng häi, also mit zwäi Zipfel.
* Bi mängge Bakterie chömme au no chliineri dobbelsträngigi, gschlossngi oder lineari DNA-Moleküül vor, wo as [[Plasmid]]e bezäichnet wärden.

Au d [[Polymerase]] befinde sich frei im Zytoplasma. Bi dr [[Proteinbiosynthese]] finde d [[Transkription (Biologie)|Dranskripzioon]] und d [[Translation (Biologie)|Dranslazioon]] im Zytoplasma statt.

=== Ribosome ===
D Prokaryote häi im Vergliich zu de Öikaryote chliineri [[Ribosom]]e: 70 [[Sedimentationskoeffizient|S]]-Ribosome (bi Öikaryote: 80 S-Ribosome).

=== Organelle ===
In de Prokaryote het s im Geegesatz zu dr Öikaryote käni [[Organell]]e, wo dur Membraan abgränzt si, wie [[Plastid]]e, [[Chloroplast]]e und [[Mitochondrium|Mitochondrie]], und au käini [[Dictyosom]]e, [[Zentriol]]e und mitotischi Spindle. Si häi au käni [[Vakuole|Wakuole]] und kä [[endoplasmatisches Retikulum|endoplasmatischs Retikulum]].

=== Gröössi und Komplexidäät ===
D Gröössi vo de Prokaryote (bi de lenglige dr Durchmässer) lit zwüsche 0,2 und 700&nbsp;µm (*Thiomargarita namibiensis* öbbe 700&nbsp;µm).
 
D Forme si nit seer komplex, usser bi [[Myxobakterien|Myxobakterie]]. Dr Ufbau vo dr Membraane um d Zälle ume isch hinggeege komplex, zum Däil git s e zwäiti [[Zellmembran|Zällmembraane]]. Nume in de [[Zellwand|Zällwänd]] vo Bakteriezälle git s s [[Murein]], e Verbindig, wo us Zücker und [[Aminosäuren|Aminosüüre]] zämmegsetzt isch.

== Litratuur ==
* Martin Dworkin, Stanley Falkow, Eugene Rosenberg, Karl-Heinz Schleifer, Erko Stackebrandt (Hrsg.). *The Prokaryotes, A Handbook of the Biology of Bacteria*. 7 Bände, 3. Uflaag, Springer-Verlag, Nöi York u. a. O., 2006, ISBN 0-387-30740-0
* Joseph W. Lengeler, Gerhart Drews, Hans G. Schlegel (Hrsg.). *Biology of the Prokaryotes*. Georg Thieme Verlag, Stuttgart, 1999, ISBN 3-13-108411-1
* Friedrich Katscher: *The history of the terms Prokaryotes and Eukaryotes*. In: *Protist*. Bd. 155, Nr. 2, 2004, S. 257–263. 
* Jan Sapp: *The prokaryote-eukaryote dichotomy: Meanings and mythology*. In: *Microbiology and Molecular Biology Reviews*. Bd. 69, Nr. 2, 2005, S. 292–305. . https://web.archive.org/web/20110807193519/http://mmbr.asm.org/cgi/content/full/69/2/292?view=long&pmid=15944457#top
* Betsey Dexter Dyer: *A field guide to bacteria*. Cornell University Press, Ithaca, NY, U.S.A. 2003, ISBN 0-8014-8854-0. 

== Weblingg ==

* George M. Garrity, Timothy G. Lilburn, James R. Cole, Scott H. Harrison, Jean Euzéby, Brian J. Tindall: *Taxonomic Outline of the Bacteria and Archaea*. Release 7.7, March 6, 2007, Michigan State University Board of Trustees, www.taxonomicoutline.org
* S.P. LaPage, P.H.A. Sneath, E.F. Lessel, V.B.D. Skerman, H.P.R. Seeliger, W.A. Clark (Hrsg.). *International Code of Nomenclature of Bacteria (1990 Revision).* [[American Society for Microbiology]], Washington, D.C., 1992. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=icnb HTML]
*J. P. Euzéby: *List of Bacterial Names with Standing in Nomenclature: a folder available on the Internet.* In: *International journal of systematic bacteriology.'' Band 47, Nummer 2, April 1997, S.&nbsp;590–592, . PMID 9103655. PDF URL: www.bacterio.net 

## Fuessnoote