Parlamentswahl in Frankreich 2022

Àm 12. un 19. Jüüni 2022 hann d’ **Pàrlàmantswàhla-n-ìm Frànkrììch** schtàttgfunda. Ìn zwai Wàhlrunda hann m’r d’ 577 Àbgoordneta vu dr 16. Nàzionààlversàmmlung vu dr Fìmfta Repüblik gwählt. Vorhar ìsch àn dr Presidàntschàftswàhl vu 2022 dr Emmanuel Macron wìedergwählt worra gsìì.

Fìr d’ Üüsslàndsfrànzoosa, wia zem Biischpìel ìm Diitschlànd, ìsch dr äärschta Wàhlgàng schuu-n-àm 5. Jüüni gsìì. Vor dam Dàtum hann sa ìm Internet känna wälla —dia Meegligkait hàt’s bii dr Presidàntschàftswàhl nìt gaa.

## Hìntergrund

Ìm äärschta Wàhlgàng vu dr Pàrlàmantswàhl vu 2017 hàt d’ Pàrtäi La République en Marche (LREM) vum näija Schtààtspresidànt Emmanuel Macron d’ maischta Schtìmma bikumma; doo druff sìnn d’ konsärwàtiiwa Les Républicains (LR), d’ rachtsextreema Rassemblement National (RN) un d’ lìnkspopülischta La France insoumise (FI) gsìì. D’ Soziàlischta Pàrtäi (PS), wo bis zu doo d’ Regiarungspàrtäi gsìì-n-ìsch, ìsch numma-n-uff Plàtz 5 ànakumma. Ìm zwaita Wàhlgàng hàt LREM d’ àbsolüüta Mehrhait vu da Sìtza ìn dr Nàzionààlversàmmlung gwunna.

Sitter 2002 hàt jeedsmol d’ Pàrtäi vum näi-gwählta Schtààtspresidànt ìn da folgenda Pàrlàmantswàhla d’ Mehrhait vu da Sìtza gwunna —dàs ìsch neetig, fìr d’ näija Regiarungspolitik fiahra. Àn dr Presidàntschàftswàhl ìm Àwrìl 2022 hann jedoch d’ Marine Le Pen (RN) un dr Jean-Luc Mélenchon (FI) a hoocher Ààtail àn Schtìmma ghàà. Àn dr zwaita Runda-n-ìsch dr Macron mìt 58,55 Prozant vu da Schtìmma-n-àls Presidànt wìedergwählt worra. Mehrera Mainungsumfrooga hann àwwer zaigt, àss 42 Prozant vu da Litt, wo fìr dr Macron gwählt hann, vor àllem d’ Le Pen hann wälla blockiara. Noh-n-em Siig vum Macron hann 61 Prozant vu da Frànzoosa gwunscha, àss d’ kìnftiga Nàzionààlversàmmlung vor àllem üss Geegner vum Macron beschteht. Sa hann àlso a näija „Cohabitation“, a politischa Biiwoohnung, wälla, wia ’s mehrmols zwìscha 1986 un 2002 gaa hàt.

Noh da Umfrooga wìrd d’ Pàrlàmantswàhl vu 2022 vor àllem zwìscha dr Mìtta un da baida lìnks- un rachtspopülischta Poola äntschaida. D’ Mìtta-Rachts- un Mìtta-Lìnks-Pàrtäija (LR un PS) solla mehrera Sìtza verliara. Fìr mehr Wàhlkraisa gwìnna, hàt dr Mélenchon (FI) zamma mìt da Soziàlischta, da Griana un da Kommünischta-n-a brait lìnk Bìndniss bìlda. Ìn dr Nàcht zwìschem 1. un em 2. Mai ìsch z’äärscht a Bìndniss vum FI un da Griana gbìlda, wo *Nouvelle Union populaire écologique et sociale* (NUPES) haisst. A pààr Taag schpeeter hann sìch d’ Frànzeescha Kommünischta Pàrtäi (PCF) un d’ Soziàlìschta Pàrtäi (PS) àm Bìndniss ààgschlossa. Ainiga Kàndidààta vu dr Soziàlischta Pàrtäi hann àwwer verwaigert, sìch ìm Rààhma vum Bìndniss àn dr Wàhl uffz’schtälla —sa hann àlso ìhra aigena Bewarwung uffgschtällt.

## wia d’ Kàndidààta gwählt wara

Ìn dr frànzeescha Nàzionààlversàmmlung sìnn 577 Àbgoordneta, wo jewiils ìn ainem Wàhlkrais gwählt wara. Ìm Unt’relsàss gìtt’s zehn Wàhlkraisa, ìm Owerelsàss numma-n-àcht. Jeeder frànzeescher Bìrger älter àls 18 kààt sìch fìr d’ Pàrlàmantswàhl uffschtälla —üüsser wänn’r züa Unwählbàrkait verurtailt worra-n-ìsch. Fìr d’ Wàhla vu 2022 hann d’ Litt ìhra Bewarwunga zwìschem 16. un 20. Mai 2022 därfa uffschtälla.

Àn da Pàrlàmantswàhla-n-ìsch aigentlig ìn jeedem Wàhlkrais a Stìchwàhl mìt ainer odd’r zwai Runda. Ìm äärschta Wàhlgàng wìrd a Kàndidààt unmìttelbàr ìn d’ Nàzionààlversàmmlung gwählt, wänn’r d’ àbsolüüta Mehrhait vu da Schtìmma bikummt, mìt’ma Schtìmma-n-ààzàhl heecher àss 25 Prozant vu da iigschrìewa Wähler. Sunscht ìsch a zwaita Runda zwìscha da Kàndidààta, wo-n-a Schtìmma-n-ààzàhl heecher àls 12,5 Prozant vu da iigschrìewena Wähler bikumma hann. Wänn kää odd’r numma-n-a Kàndidààt dia Schwälla gtroffa hàt, ìsch a zwaita Runda zwìscha da zwai äärschta Kàndidààta; ìn dr zwaita Runda wìrd dr Kàndidààt mìt da maischta Schtìmma-n-àls Àbgoordnet gwählt.

Je heecher d’ Schtìmma-n-änthàltung, desto schwaarer ìsch’s fìr a Kàndidààt, bis àm zwaita Wàhlgàng z’ glìnga. Ìm zwaita Wàhlgàng känna àwwer mehrera Kàndidààta sìì. Wänn ìm zwaita Wàhlgàng dräi Kàndidààta sìnn, wìrd d’ Runda àls „Dräiäck“ (*triangulaire*) bezaichnet. Wänn viar Kàndidààta sìnn, nännt maa dàs a „viaräckiga Runda“ (*quadrangulaire*) —dàs ìsch àwwer sehr salta.

## d’ Pàrtäija un Bìndnissa

Datei:Richard Ferrand, president de l'Assemblée Nationale.jpg|**[[Ensemble citoyens|Ensemble]]**(Mìtta, Bìndniss vum Presidànt Macron)Richard Ferrand
Datei:Jean-Luc Mélenchon (9301728809) (cropped).jpg|**[[Nouvelle union populaire écologique et sociale|NUPES]]**(Lìnks)Jean-Luc Mélenchon
Datei:Marine Le Pen (2017-03-24) 01 cropped.jpg|**[[Rassemblement National]]**(rachtspopülìscht)Marine Le Pen
Datei:Christian-Jacob-2020 (cropped).jpg|UDC(Mìtta-rachts)Christian Jacob


## d’ Wàhlkàmpània
### d’ Verainigung vum Lìnka

Noh siinera Nììderlààg àn dr Presidàntschàftswàhl ìm Àwrìl 2022 hàt maa glàuiwa, àss dr Jean-Luc Mélenchon üss dr Politik z’rucktratta wurd. Vor dr zwaita Runda hàt’r àwwer ìn da Frànzoosa-n-ämpfoohla, ìhn „àls Premierminìschter z’ wähla“. Obwohl s’ Volk odd’r s’ Pàrlàmant nìt dr Premierminìschter kààt wähla, hàt dr Mélenchon ìm Presidànt Macron a Biiwoohnungsregiarung wälla duurasätza, mìt’ra lìnka Mehrhait ìn dr Nàzionààlversàmmlung. 

Kurz noh dr Presidàntswàhl hàt ìm Mélenchon siina Pàrtäi La France Insoumise (LFI) ààgfànga, mìt àndra Lìnkspàrtäijer z’ verhàndla, fìr a Bìndniss fìr d’ Pàrlàmantswàhl bìlda. A Verainigung vum Lìnka hann maischt Lìnkswähler gwunscha; salla-n-a Verainigung fìr d’ Presidàntswàhl ìsch àwwer gschaitert gsìì. Fìr d’ Pàrlàmantswàhl hàt z’äärscht La France Insoumise verwaigert, mìt dr Soziàlìschta Pàrtäi (PS) z’ verhàndla. Schpeeter hann àwwer d’ Laiter vu dr Soziàlischta Pàrtäi gwählt, fìr a Verhàndlungsverfàhra-n-ààfànga. Dia Äntschaidung hàt dr Generààlsekretäär Olivier Faure bschtaadigt.   

Àm 1. Mai 2022, àm Tààg vum Àrwetsfascht, hann LFI un Europe Écologie Les Verts (EÉLV) zamma-n-a Verainigungsàbkumma unterzaichnet. Noh-n-em Àbkumma hàt EÉLV Kàndidààta ìn äbb 100 Wàhlkraisa müassa nominiara. Ìm Àbkumma hann àui d’ Pàrtäija bschlossa, àss sa d’ öiropäischa Vertraag känna nìt beàchta —dàs ìsch friahjer a Schtraitpunkt zwìscha-n-LFI un da soziàldemokràtischa Pàrtäija gsìì. Züadam hàt LFI dr Nàmma vum Bìndniss gwählt: soo ìsch *L’Union Populaire* d’ *Nouvelle Union Populaire Écologique et Sociale* (NUPES) worra. D’ Frànzeescha Kommünischta Pàrtäi (PCF), wo z’äärscht d’ Ààforderunga vun LFI àbgleehnt hàt, hàt àm 3. Mai —àm Joohresfiir vum Siig vum Front populaire àn dr Pàrlàmantswàhl ànna 1936— s’ Àbkumma unterzaichnet. Drnooh hàt maa mìt da Verhàndlunga mìt dr Soziàlìschta Pàrtäi witter gmàcht. Wagadam ìsch ìnnerhàlb vu dr PS a Wìederschtàndsbeweegung gsìì: d’ Unterschtìtzer vu dr Carole Delga un dr Anne Hidalgo hann s’ Àbkumma-n-àbgleehnt. Vìela lokààla Politiker vu dr PS hann àwwer d’ Verainigung befìrwortet. Dr ehamààliga Schtààtspresidànt François Hollande hàt s’ Bìndniss haftig kritisiart, un dr ehamààliga soziàlìschta Premierminìschter Bernard Cazeneuve hàt droht, d’ Pàrtäi z’ fàralooh. Àm 5. hàt dr Nàzionààlroot vu dr Soziàlìschta Pàrtäi s’ Verainigungsàbkumma biigschtìmmt.

Àm 7. Mai ìsch z’ Aubervilliers bii Pàriis a groossa Traffa vu dr NUPES gsìì, wo maa d’ Wàhlkàmpània vorberaitet hàt. Àm 19. Mai hàt d’ NUPES ìhr vollschtandig Progràmm mìt 650 Vorschlaag vorgschtällt.

### d’ Verainigung vum Racht un Mìtta
D’ konsärwàtiiva Pàrtäi Les Républicain (LR) hàt ìhr Bìndniss „Union de la droite et du centre“ (UDC) ärnäijert, zamma mìt da Pàrtäija Union des démocrates et indépendants (UDI) un Les Centristes (LC). Bii’ma nàzionààla Kongrass àm 7. Mai 2022 hàt dr LR-Vorsìtzenda Christian Jacob s’ Verainigungsàbkumma vorgschtällt. Fìr d’ Verainigung bìlda hann d’ Nominiarunga vu zàhlriicha Kàndidààta müassa ruckgàngig gmàcht wara, drunter 457 Nominiarunga vun LR, 59 vu dr UDI, 26 vun LC un aina Nominiarung vu Libertés et territoires. Noh ìhra Missärfolg àn dr Presidàntschàftswàhl hàt LR versüacht, ìhra Ainhait z’ schìtza. Fìr d’ Pàrlàmantswàhl hàt s’ Bìdniss kää gmainsààma Progràmm ghàà.

### Unainigkait vu da rachtsextreema Pàrtäija
Wia dr Mélenchon hàt d’ Marine Le Pen d’ Pàrlàmantswàhl àls a „dritta Runda“ bezaichnet —d’ Le Pen ìsch àn dr zwaita Runda vu dr Presidàntswàhl vu dr Emmanuel Macron gschlààga worra gsìì. Ìn dr Le Pen hàt ìm Éric Zemmour siina Pàrtäi Reconquête a Verainigungsàbkumma vorgschlààga, àwwer d’ Le Pen hàt nìmm a Àntwort gaa. D’ „Verainigung vu da Rachta“ (*union des droites*) ìsch ìm Zemmour ainer vu siina wìchtiga Schtàndpunkta gsìì.

Dr Pàrtäi Reconquête hàt allain 550 Kàndidààta nominiart. 176 vun ìhna hann vu dr Pàrtäi LR gschtàmmt, 159 vu dr RN, 158 vu dr Ziwiilgsällschàft. 57 vu da Kàndidààta hann àn klaina Pàrtäija gheera, wo sìch ìm Mai 2022 àm Zemmour ààgschlossa ghàà hann: dr Centre national des indépendants et paysans vum Bruno North, Via / La voie du peuple vum Jean-Frédéric Poisson un ìn dr Laurence Trochu ìhra Mouvement conservateur („Konsärwàtiiwa Beweegung“).

Naawadràà ìsch s’ Bìndniss Union pour la France (UPF) üss dräi klaina souweräänischta Pàrtäija-n-äntschtànda: Debout la France vum Nicolas Dupont-Aignant, Les Patriotes vum Florian Philippot un Génération Frexit vum Charles-Henri Gallois.

### dr „Bund“ vu dr Regiarungsmehrhait

Dr Emmanuel Macron hàt a groossa Mìttapàrtäi wälla grìnda, àwwer d’ MoDem vum François Bayrou un d’ Horizons-Beweegung vum Édouard Philippe hann dàs àbgleehnt. D’ Beziihunga zwìschem Macron un siim ehamààliga Premierminìschter Philippe sìnn gschpànnt gsìì, dänn dr Philippe hàt mehrera aigena Kàndidààta geega dia vu La République en Marche wälla nominiara.

Trotzdam sìnn d’ dräi Pàrtäija schuu-n-ìm Rààhma vum Bìndniss Ensemble citoyens verbunda gsìì. Àm 5. Mai hann d’ Pàrtäija d’ Umwàndlung vum Bìndniss ìn a „Bund“ (*confédération*) ààkìndigt, fìr gmainsààma Kàndidààta àn dr Pàrlàmantswàhl uffschtälla. Ìn dr Nàzionààlversàmmlung wara drnooh d’ gwählta Kàndidààta sìch àn ìhra geegasittiga Fràkzioona —Renaissance, Mouvement démocrate un Horizons— ààschliassa.

### d’ offiziälla Kàmpània
D’ Kàmpània fìr dr äärschta Wàhlgàng hàt offiziäll àm Mantig em 30. Mai 2022 ààgfànga. S’ And ìsch àm 10. Jüüni àm Mìtternàcht gsìì. Wahrend dr Kàmpània hann d’ Meedia ìn jeedem Kàndidààt a gliicha Reedazitt müassa gaa. Uff da äffentliga Farnsahkànààla ìsch s’ Vorschtällungsvideo vu jeedem Kàndidààt insgsàmt 48 Mìnüüta-n-üüssgschtrààhlt worra (älfmol 1 Mìnüüta un 30 Sekunda, un niinmol 3 Mìnüüta un 30 Sekunda). D’ Kàndidààta hann nàdììrlig ìhra Wàhlplàkààta-n-uff dr Schtrooss därfa-n-ààschlààga. Sa hann àui ìn da Wähler ìhra Programma därfa sanda.


Affiches électorales législatives 2022.jpg|Wàhlplàkààta-n-uff dr Schtrooss z’ Bry-sur-Marne ìm 5. Wàhlbezirk vum Val-de-Marne
Yonne 3e circo-législative 2022-NUPES-rassemblement Sens-a2.jpg|A äffentliga Versàmmlung vum NUPES-Kàndidààt z’ Sens ìm 3. Wàhlkrais vum Yonne
Remiremont - rue du Champ-Renard - 2022-06-04 - 06.jpg|Wàhlplàkààta-n-uff dr Schtrooss z’ Remiremont ìm 3. Wàhlkrais vu da Vogeesa


A pààr Wucha vor àm äärschta Wàhlgàng hann d’ Regiarungspàrtäi Ensemble un s’ Lìnks-Bìndniss NUPES ìn da Mainungsumfrooga-n-a gliicher Ààtail àn Wàhlàbsìchta ghàà. D’ Àbschätzunga fìr d’ Sìtzvertailung hann gsajt, àss d’ Fràkzioon Ensemble ìhra àbsolüüta Mehrhait ìn dr Nàzionààlversàmmlung hàt känna verliara. Àlso hann dr Emmanuel Macron un d’ Regiarungsmìtglìeder d’ NUPES haftig kritisiart; naawabii hann sa mehrera Ìrrtìmmer un fàlscha Informàzioona verbraitet.

## d’ Mainungsumfrooga
### Umfrooga fìr dr äärschta Wàhlgàng

D’ Tàballa doo drunter zaiga d’ Ärgìbnissa vu mehrera represantàntiwa-n-Umfrooga ìwwer d’ Wàhlàbsìchta vu da Frànzoosa. Mìt dara Tàballa kààt maa-n-àwwer nìcks ìwwer d’ Vertailung vu da Sìtza-n-ìm Pàrlàmant sààga. Naamlig wìrd ìm jeedem Wàhlkrais numma dr Kàndidààt mìt da maischta Schtìmma-n-àls Àbgoordneter gwählt; àlla àndra Wählerschtìmma sìnn bii dr Sìtzvertailung nìt berucksìchtìgt.

### d’ meegliga Sìtzvertailung noh-n-em zwaita Wàhlgàng
Dia Zààhla sìnn numma-n-Àbschätzunga, wo Mainungsforscher noh da verschìedena Mainungsumfrooga gmàcht hann.

## d’ Ärgabnissa
Àm äärschta Wàhlgànga hann 47,5 Prozant vu da iigschrìewena Wähler àn dr Wàhl mìtgmàcht, un 46,2 Prozant àn dr zwaita Runda. ’S ìsch d’ heechschta Schtìmma-n-änthàltung gsìì àm äärschta Wàhlgàng vun’ra Pàrlàmantswàhl ìn dr Fìmfta Frànzeescha Repüblik, un d’ zwaitheechschta-n-àm zwaita Wàhlgàng.

### àm äärschta Wàhlgàng

Ìm äärschta Wàhlgàng hann fìmf Kàndidààta diräkt ìhr Wàhlkrais gwunna.

### àm zwaita Wàhlgàng

## Weblìnks

* d’ Lischta vu da Kàndidààta àn dr Pàrlàmantswàhl vu 2022 uff dr Websitta vum frànzeescha Ìnnaminìschterium (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa