Bözberg AG

**Böözbrg** isch e Gmeind im Kanton Aargau.

## Geografy
S Gmeindpiet lyt im Aargauer Jura uf dr höche Flechi zwüschem Aaretal und em Fricktal. Es isch die gröschti Gmeind vom Bezirk Brugg.

Drduur lauft d Strooss übere Böözbrgpass; bi Altstalde sind no Schpuure vo dr alte Röömerstrooss z gseh. Dr modärni Passübergang isch bi Nöistalde uf 569 Meter über Meer. Chly wyter im Süüde het’s under em Linnerbärg dure vier Dunäll: zwöi vo dr Böözbrg-Ysebaanlinie, wo vo Brugg uf Basel goot, und au zwöi vo dr Autobaan usem Birrfäld uf Rhyfälde. D Dunällportaal sind nid uf em Gmeindpiet vo Böözbrg; die im Oschte sin bi Vilnachere unden a dr Böözenegg und die im Weschte bi Effige im Sissletal.

Di höchschti Stell vom Gmeindbann isch uf em Linnerbärg uf 757 Meter über Meer. Ufem Lindeplatz z Linn stoot di alti, wytume bekanti Linner Linde; es isch eine vo de eltischte Lingeböim vo dr Schwiiz und dr grööscht Baum vom Aargau.

Im Sagemülitääli chöme dr Linnerbach und dr Gallechercher Bach zäme; es sind Kwellbech vo dr Sissle, wo dur s Fricktal zum Rhy abeflüsst; im Tääli unde gumpe si über schöni Wasserfäll abe; dört isch es Naturschutzpiet.

D Nochbergmeinde vo Böözbrg sind Müendl, Remige, Rinike, Brugg, Vilnachere un Schinznach im Bezirk Brugg, sowie Bööztal und Zäje uf dr Weschtsyte im Bezirk Lauffeburg.

## Gschicht
Dr Ortsname «Bozeberch» chunt s erschte Mol in ere Urkunde vo ane 1189 vor. Sid em Middelalter isch ufem öschtleche Aargauer Jura s* Amt Böözbärg* gsi, wo sid em 13. Joorhundert de Habsburger ghört het. Ane 1460 isch es e bärnischi Herrschaft worde.

Böözbrg isch en ehemoligi und sit em 1. Januar 2013 wider e nöi pildeti Gmeind. Sid dr Gründig vom Kanton Aargau i dr Helvetik und bis zu de Ufteilig in d Gmeinde Under- und Oberböözbrg im Johr 1872 hets di Gmeind schonemol gäh. Dozmol hei d Wiler Altstalde, Bächle, Birch, Egewil, Nöistalde, Oberböözbrg, Hafe, Kirchböözerg, Sindle, Ursprung, Überthal und Vierlinde zum Gmeindbann ghört.

Bi dr Ufdeilig vo dr alte Gmeind ane 1872 isch Underböözbrg grösser worde weder Oberböözbrg.

Nach vilne Gschprööch, wo ane 2007 agfange händ, het’s e Volksabstimmig am 11. März 2012 gää, wo s Stimmvolk vo de Gmeinde Gallecherch, Linn, Under- und Oberböözbrg bschlosse het, dass si uf de 1. Jänner 2013 werde fusioniire und dass di noii Gmeind wider söll «Böözbärg» heisse. Z Underböözberg und z Linn isch de Widerstand gäges Fusionsprojäkt dütlich schtärcher gsi wi z Gallecherch und z Oberböözberg, aber am Änd isch d Zuestimmig zu de Fusion in allne viir Gmeinde dütlich gsi.

Für di nöi Gmeind isch es Wape usgschaffet worde, wo schynts bi alne vier Gmeinde guet acho isch; es zeigt als Hauptmotiyv d Linner Linge, das im ganze Land bekante Naturdänkmool. Si isch im jetzige Wapebild fasch glych zeichnet wie im früenere Gmeindwape vo Linn, nume mit ere andere Farb und gröbere Wurzle und ohni Bärg undedra. Obedra het’s vier füüfzaggigi Schtärne für die vier alte Gmeinde. D *Stiftig Schwiizer Wape und Fääne* findt, das sig jetz mol e gueti Lösig für es nöigmachts Gmeindwape.

Wappen Linn AG.svg|s alte Wape vo Linn mit dr Linge
Wappen Oberbözberg AG.svg|s alte Wape vo Oberböözbrg
Wappen Unterbözberg AG.svg|s alte Wape vo Underböözbrg
Wappen Gallenkirch AG.svg|s alte Wape vo Gallecherch


S alt Wape vo Gallecherch erinneret mit em Holztütschi ad Legände vom Sankt Gallus. S ehemolige Wape vo Underböözbrg isch ane 1962 zeichnet worde, es het vier groossi Lingebletter und drzwüschen e schreege Strich; das söll dr Ortsdeil Vierlinde a dr Strooss simbolisiere. Im alte Wape vo Oberböözbrg isch e Hirsch und e Danne.

## Bilder

Kirche Bözberg 002.jpg|d Chile vo Böözberg z Chirchböözbrg
Bözberg Pass.jpg|d Passhööchi bi Nöistalde
Linner_Linde_03.JPG|d Linde vo Linn


## Literatur
* Max Baumann: *Leben auf dem Bözberg.* 1998.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Michael Stettler, Emil Maurer: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau.* Band II: *Die Bezirke Brugg, Lenzburg.* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 29). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1953. .

## Weblink

* Website vo de Gmeind Böözbrg

## Fuessnoote