open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rue de la Moselle (Mülhausen)

D’ **Ziagelgass** (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld *Ziegelgass*; uff Frànzeesch *Rue de la Moselle*) ìsch a Schtrooss z’ Mìlhüüsa.

## wu sa lììgt
D’ Ziagelgass làuift vu dr Metzerschtrooss bis àn d’ Wìldamànnsgass ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa. Sa ìsch äbba 200 Meeter làng. Uff dr Làuifschträcka sìnn zwai Kriizunga: z’äärscht mìt Àm Bollwark un witterscht mìt dr Braitagass.

## Gschìcht
Ìm 15. Joohrhundert hàt dia Schtrooss *Neuensteiner Gasse* ghaissa, wial doo àn dara Zitt d’ Hoof vu da Neuensteiner gsìì ìsch. Àn dr saalwa Schtälla-n-ìsch schpeeter d’ „Ziagelhoof“ gsìì, wu maa Ziagel fìr d’ gànza Schtàdt hargschtällt hàt. Àb 1782 hàt maa s’ Gebäi àls „Sàlzhüüs“ bnutzt.

Schuu-n-ànna 1798 hàt d’ Schtrooss uff Frànzeesch *Rue des Brasseurs* ghaissa — dàs bediitet „Bràuijerschtrooss“. Naamlig sìnn ìn dr Neecha vu dr Schtrooss zwai Bràuijaräja gsìì. Daa Nàmma hàt d’ Schtrooss offiziäll dur a Verordnung vum Mìlhüüser Gmaindaroot àm 11. Nowamber 1843 bikumma. Àn dr Zitt vum Raichslànd Elsàss-Lothrìnga ànna 1870 ìsch d’ Schtrooss ìn *Ziegel-Strasse* umtaift worra. Ànna 1919 ìsch sa uff Frànzeesch *Rue de la Moselle* gnännt worra — noh dr Moselle, era Fluss ìn Lothrìnga. Ànna 1940 hann d’ Nàzis d’ Schtrooss wììder ìn *Ziegel Strasse* umtaift, un d’rnooh ìn *Ziegel Gasse* ìm Joohr druff. Noh dr Befräijung vu Mìlhüüsa ànna 1944 ìsch dr frànzeescha Nàmma *Rue de la Moselle* wììder z’ruckkumma.

Àm 26. Septamber 1979 ìsch d’ Schtrooss a Füassgangerzoona worra.

## wàs doo z’ sah ìsch
* Àm Nr. 9 ìsch a Wànd, wu jeeder Moneet a Kìnschtler druff moolt. D’ Wand gheert ze’ma Mìlhüüser Verain.
* Àm Nr. 15 fìnda m’r d’ Maison Engelmann — ’s ìsch a klain Iikàuifszäntrum, wo 700 Meeter grooss ìsch, un wo 19. Oktoower 2012 iigwäjt worra-n-ìsch.
* Àm Nr. 23 ìsch a Woohnhüüs, wu d’ riicha Litt zwìscha da zwai Waltkriaga gwohnt hann.

## Lìteràtüür
*

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Rue des Cordiers (Mülhausen)

Dr **Sailergrààwa** (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld *Seilergrawà;* uff Frànzeesch *rue des Cordiers*) ìsch a Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.

## wu ’s lììgt
Dr neerdliga Tail vum Sailergrààwa lììgt hìnter’m histoorischa Roothüüs ìn dr Àltschtàdt. Ar ìsch äbba 105 Määter làng un verbìndet dr Roothüüsdurchgàng mìt dr Wìldamànnsgass. Ar trìfft dr Hàlbmonddurchgàng. D’rzüa gìtt’s a klainer Tail vum Sailergrààwa süüdlig vum Roothüüsdurchgàng — ’s ìsch a Sàckgàssa, wo äbba 20 Määter làng ìsch, un wo hìnter da Gebäijer vum Theààterdurchgàng làuift.

## Gschìcht
Ìm Plàn vum Hofer (1830) wìrd dia Schtrooss *Spiegelmühle* un *Seilergraben* gnännt. Dr Spiegelmììhla hàt vor’m 18. Joohrhundert àn dr Schtàdtmüüra biim Schpiageltoor gschtànda. 

D’ Sailer hann ìhra Ràuifa-n-àm Grààwa gschtällt. Dur a Verordnung vum 11. Nowamber 1843 hàt dr Mìlhüüser Gmaindaroot d’ Schtrooss uff Frànzeesch *Impasse des Cordiers* gnännt — dàs bediitet wärtlig „Sàckgàssa vu da Sailer“. Àn dr Zitt vum Raichslànd Elsàss-Lothrìnga-n-ìsch d’ Schtrooss ìn *Seilergraben* umtaift worra. Ànna 1919 hàt sa ìhra frànzeescha Nàmma nochamol ìwwernumma. Vu 1940 bis 1944 hàt sa nochamol *Seilergraben* ghaissa. Ànna 1956 ìsch s’ Gàschthüüs Apollo àbgrìssa worra; domìt ìsch dr Sailergrààwa mìt dr Wìldamànnsgass verbunda worra.

Hìtt ìsch a Pàrkplàtz ìm neerdliga Tail vu dr Schtrooss.

## Lìteràtüür
*

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Kern

**Kern** chan en Familiename sii.

Bekannti Namensträger:
* Björn Kern (* 1978), e dytsche Schriftsteller
* Hans Kern (1945–2013), e dytsche Fasnächtler, Mundartdichter und Naturkundler
* Manfred Kern (Politiker) (* 1958), e dytsche Styyrberoter un Bolitiker
* Severin Kern (1900–1986),  e dytsche Kommunalbolitiker
Götz

**Götz** isch e Churzform vo Gopfriid und chunnt vo althochdütsch „got-fridu“ = Gott + Friide, Schutz. 

**Götz** oder **Goetz** isch dr Familienaame vo deene Lüt:
* Peter Götz (* 1947), e dütsche Politiker
* Curt Goetz (1888–1960), e dütsch-schwizerische Schriftsteller und Schauspiiler

**Götz** isch dr Vornaame vo deene Lüt:
* Götz George (1938–2016), e dytsche Schauspiiler 
* Götz vo Berlichinge (um 1480–1562), e fränkische Riichsritter
Schneider (Familienname)

**Schneider** isch e Familiename, wu abglaitet isch vum hochdytsche Wort fir Schnyder.

Eso haiße z. B. die Lyt: 
* Élisabeth Baume-Schneider (* 1963), e Schwiizer Bolitikeri (SP)
* Hans Schneider (Journalist) (1913–2002), e dytsche Schurnalischt un Autor 
* Hansjörg Schneider (* 1938), e Schwiizer Schriftsteller
* Johann Schneider-Ammann (* 1952), e Schwiizer Unternähmer un Bolitiker
* Jörg Schneider (Schauspieler) (1935–2015), e Schwiizer Schauspiller
* Lance Adams-Schneider (1919–1995), a näiseelandischer Politiker un Diplomàt
* Martin Gotthard Schneider (1930–2017), e dytsche Kommunalbolitiker
* Michael Schneider (Logopäde) (* 1966), e dytsche Logopeed
* Reinhold Schneider (1903–1958), e ditsche Schriftsteller
* Simone Schneider (* 1974), e dytschi Schriftstelleri
* Vreni Schneider (* 1964), e Schwiizer Skirännfahreri
Rue de la Somme (Mülhausen)

D’ **Kìrchhoofschtrooss** (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld *Kirchhofstross*; uff Frànzeesch *rue de la Somme*) ìsch a Schtrooss z’  Mìlhüüsa. Sa verbìndet d’ Wìldamànnsgass mìt dr Metzerschtrooss.

## wu sa lììgt
D’ Kìrchhoofschtrooss fàngt àn dr Wìldamànnsgass, fàscht geega-n-ìwwer Uff dr Sinnà, grààd biim Näikwàrtiar Plàtz. Sa làuift ìn Rìchtung Nord-Nordoscht uff äbba 235 Määter bis àn d’ Metzerschtrooss. Bis àn dr Kriizung mìt Àm Bollwark düet àui dr Mìlhüüser Tràm uff dr Schtrooss fààhra (Linia 1, 3 un Tram-Train).

## Lìteràtüür
*

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Landolt

**Landolt** isch uursprünglich en männliche Rueffname gsy, wo mit de Zyt zum Vattername (Patronymikum) und zletschtamänd zum Gschlächtsname (Familiename) woorden isch. Er isch e Zämesetzig us althoochtüütsch *land* und althoochtüütsch **walto.* En *walto* isch öpper gsy, wo *waltet,* aso Gwalt über öpper oder öppis hät (vgl. s Woort Aawalt).

## Vo woo s Landolts chömed

As Familiename gönd di hüttige Schwyzer Landolt uf zwäi verschideni Gschlächter zrugg.
* D Wuurzle vom äinte Gschlächt ligged im Glaarnerland reschpäktyve z Näfels (hütt zu Glaris Nord).
** Vo deet uus händ s im Spaatmittelalter au am Zürisee afa wone: I de Stadt Züri sind s ab 1370 bikannt, dezue anen i der Ängi, z Taalwyl und z Adlischwyl.
** Vo der Ängi uus isch im 18. Jarhundert en Landolt uf Nöiestadt am Bielersee uusgwanderet und hät deet 1725 s Bürgerrächt überchoo, und vo deet uus sind s au uf Gämf und sind deet 1875 Bürger woorde.
* D Wuurzle vom andere Gschlächt ligged im Noorde vom Kanton Züri, nämli im Wyland, bsunders z Chlyandlefinge.
** Vom Wyland uus sind Landolt im 16.&nbsp;Jarhundert i s doozmaal bèèrnisch Aargöi uusgwanderet; s Bürgerrächt vo Aarau händ die sit 1592.
** Vo Chlyandlefingen isch im 19.&nbsp;Jarhundert äinen i d Umgäbig vo de Stadt Züri choo und hät 1875 s Stadtzürcher Bürgerrächt überchoo. Drum gits hüt aso altygsässeni Stadtzürcher Landolt und uursprünglichi Wyländer Landolt – die mues mer usenandhaa, wä me si für Genealogy intressiert.

## Lüüt, wo Landolt zum Gschlächt ghäissed

*Landolt (Landlet) us em Glaarnerland:*
* Franz Landolt (SP) (1901–1965), en Politiker
* Franz Landolt (GLP) (*1958), en Politiker
* Fritz Landolt (1891–1967), en Politiker
* Jules Landolt (1930–2005), en Politiker
* Markus Landolt (*1961), en Undernämer und Politiker
* Martin Landolt (*1968), en Banquier und Politiker

*altygsässeni Landolt us de Stadt Züri:*

* Hans Heinrich Landolt (1831–1910), en Cheemiker
* Salomon Landolt (1741–1818), en Politiker, Landwiirt und Maaler

*Landolt us em Wyland:*

* Elias Landolt (Forstwissenschaftler) (1821–1896), en Forschtwüsseschafter
* Karl Landolt (1925–2009), en Maaler, Graafiker, Holzschnyder, Litograaf und Töpferer

*Aargauischi Landolt, wo uursprünglich uf s Wyländer Gschlächt zrugggönd:*
* Edmund Landolt (1848–1926), en Oftalmoloog (Augenaarzt)

*Stadtzürcher Landolt, wo uursprünglich uf s Wyländer Gschlächt zrugggönd:*
* Christoph Landolt (*1966), en Spraachwüsseschafter
* Elias Landolt (Geobotaniker) (1926–2013), en Geobotaaniker
* Emil Landolt (1895–1995), en Politiker

## Lüüt, wo Landolt as Rueffname händ
* Beata-Landolt-Sippe

## Gschäfter, wo Landolt im Name händ
* D Bank Landolt & Cie z Gämf, wos vo 1780 bis 2022 ggèè hät, isch uf di wältsche Landolt zrugggange, aso söttigi, wo uursprünglich vom Zürisee choo sind.
* D Wyhandlig Landolt z Züri, wo 1834 vom Emanuel Hess gründet woorden isch, hät de Name vo de Chlyandlefinger Landolt.
* D Babetery Landolt-Arbenz z Züri, wo de Franz Landolt und d Elisa Landolt-Arbenz 1882 ggründet händ, isch es Gschäft vo den altyhäimische Stadtzürcher Landolt.

## Quäle
QUINT Magazin

S **QUINT Magazin** isch e Basler Schielermagazyyn.

S'isch s'europawitt grösste Printmedium, wo ussschliesslig dur Schieler produziert wird. Jööhrlig wärde zwüsche drey und vier Ussgoobe publiziert.

## Entstehig
Im Johr 2017 isch d'Idee fürs Magazyyn während ere Diskussion vom Stanislaw Zytynski, em Nima Zarnegin und ihrer Klasselehrerin Barbara Schmitz über postfaktischi Politik und populistischi Mediebrichterstattig entstande. Bsunders d'Unzueverlässigkait vo de Medie isch e wichtige Gsprööchsgegestand gsy.

Nach dääre Diskussion hän dr Stanislaw Zytynski und dr Nima Zarnegin drmitt aagfange, ihri Mitschielerinne und Mitschieler aazspräche, und so e ersti Redaktion, bschdändig uss säx Persone, zämmezstelle.

## Verain
Zums Magazin unterstütze, hän sie dr gemainnützigy Verain QUINT (friehner "Cerisier") gründet. Sytdäm het sich s'Team stetig vergrösseret und bestooht mittlerwyyle uss Dutzende Mitglieder uss allne Basler Gymnasie und Fachmaturitätsschuele.
## Produggt
Aktiv an de Magazyyn bedailigt sin jewyyls zwüsche 20 und 30 Jugendlichi.

Jeedi Ussgoob drääit sich um e bestimmts Thema, wie zum Byspiil: Laideschaft, Syschdeem, oder dr Umgang mit Gschicht und Territorialrächt. Daas Thema wird denn im ganze Heftli in Form vo Artikel behandlet. S'Magazyyn wird mit Grafike, Bilder und wittere Illustratione gstaltet. In jedere'n Ussgoob findet sich au e Politik- sowie e Kulturdail.

## Verdailig
D'Ussgoobe vom Magazyyn wärde in Mittelschuele in Basel verdailt und ussgleggt und erraiche'n eso bis zu 13'000 Schieler und Schielerinne im ganze Kanton Basel-Stadt. QUINT het dodrfyyr Zyttigsboxe'n uffgstellt. Pro Ussgoob wärde'n öbbe 1'500 Exemplaar druggt.

Sämtligi Artikel, alle bisher publizierte Magazyyn, sowie Multimediaproduktione wärde'n usserdäm uff dr Websitte und Social-Media-Konti vo dr Schielerorganisation veröffentlicht.

Eebefalls glischdet wärde die veröffentlichte'n Artikel in de Datenbanke vo dr Schwyzer Mediedatebangg und Swissdox.

## Finanzierig
QUINT finanziert sich dur Inserat in de Magazyyn sowie dur Unterstützig von Gönner und Gönnerinne. Ein Byspiil dodrfyr isch d'Sulger-Stiftig, wo d'Druckkoste'n übernimmt.

Dr Verain QUINT isch besträbbt, langfristigi Partnerschafte'n yyzgoo, zum d'Finanzierig vo wyttere Projäggt, wie die Videoabtailig, z sichere.

## Vorstand
Quint wird voneme Vorstand glaitet. Im Letschtere sin d'Abtailige Finanze, Online, Social Media, Lektorat und d'Chefredaktion Mitglied verdrätte.

Im aktuelle Vorstand nämme'n Yysitz**:**

* Helena Quarck (Presidäntin)
* Celina Reinau (Vizepresidäntin)
* Yannick Emmanuel Hautle (Byysitzende)
* Joëlle Schneider (Kassière)
* Katharina Faber (Byysitzendi)
* Milo Tobler (Byysitzende)

## Alumni
Zu de'n Alumni vom Verain QUINT ghööre einigi bemerkenswärti Journaliste, Politiker, und Aktiviste.

Under andere:
* Nadia Tamm, Autorin
* Andrea Marti, Journalistin
* Jonas Lüthy, Politiker
* Philippe Kramer, Politiker/Aktivist
* Christian Dimitrov, Student

## Quälle
Lilith Stangenberg

D **Lilith Stangenberg** (* 14. Augschte 1988 z Berlin) isch e dytschi Schauspiileri.

## Lääben un Karriere
Dr Stangenberg isch z Berlin-Kreuzberg ufgwagse. Iri Eltere hän zue dr linke Huusbsetzerszeene gheert. Si isch uf di Frei Waldorfschuel Kreuzberg gange, wu si au Russisch gleert het un wu si ne Praktikum driiber in eme Chinderhaim z St. Petersburg gmacht het. D Stangenberg het siri Laufbahn as Schauspiileri am P14 Jugendtheater vu dr Volksbühne Berlin aagfange. Ohni Schauspiiluusbildig isch si nocherdani am Theater Baasel un am Schauspiil Hannover engaschiert woore un isch vu 2009 bis 2012 im Ensemble vum Schauspiilhuus Züri gsii. Glyychzytig het si au mit Rolle in Film un Färnsee aagfange. 2010 isch si vu dr Fachzytschrift *Theater heute* zur *Noowugsschauspiileri vum Joor* uusgweelt woore. Vu 2012 bis 2016 het si zum Ensemble vu dr Volksbühne Berlin am Rosa-Luxemburg-Blatz gheert.

As Filmschauspiileri het mer d Stangenberg vor allem in dr meefach uuszaichnete Hauptroll im Spiilfilm *Wild* vu dr Nicolette Krebitz chännegleert, wu si ne junig Frau din gspiilt het, wu ne Bezieig zue me Wolf yygoot. Im Oktoober 2018 het si im Fäärnseefilm *Tatort: Blut* d Episoodehauptroll vun erer Frau gspiilt, wu an ere Liechtallergy lyydet un glaubt, ass si ne Vampir sei. In *Orphea*, dr Verfilmig vum Orpheus-Mythos mit umgcheerte Gschläächterrolle dur dr Alexander Kluge un d philippinisch Chinschtler Khavn, het si d Titelroll ghaa. Dr Film het syni Wältpremieere vu dr Berlinale 2020 in dr nei etablierte Sekzioon *Encounters* ghaa.

Anne 2022 het dr Film *A E I O U – Das schnelle Alphabet der Liebe* uf dr Berlinale Premieere ghaa un het im Wettbewäärb um dr Guldi Bäär kunkerriert. *A E I O U – Das schnelle Alphabet der Liebe* isch wiider e Zämenaarbet vu dr Stangenberg mit dr Reschiseeri Nicolette Krebitz gsii.

Im Filmdraama *Seneca* vum Robert Schwentke, wu 2023 bi dr Berlinale urufgfiert wooren isch, het si näb em John Malkovich, wu d Zämenaarbet mit dr Stangenberg im e Gsprääch mit em Rüdiger Suchsland seli globt het, d Paulina gspiilt, d „Chindfrau“ vum Filesoof Seneca. Im Joor druf het *Sterben*  vum Matthias Glasner wiider e Film mit dr Stangenberg in ere Hauptroll im Wettbewäärb vu dr Berlinale Premieere ghaa. In däm Film, wu mit em Silberner Bäär fir s bescht Draaibuech uuszaichnet wooren isch, het d Stangenberg an dr Syte vum Lars Eidinger, dr Corinna Harfouch, em Robert Gwisdek un em Ronald Zehrfeld gspiilt.

## Uusglääseni Filmografy

## Diskografy
* 2020: *Orphea – Love Songs From Hell* (Album, Fun In The Church)

## Uuszaichnige
* 2016: „Evolution! Mallorca International Film Festival“ – Beschti Daarstellerii fir 'Wild*
* 2016: Daarstellerbryys vum Günter-Rohrbach-Filmbryys fir iri Roll in *Wild*
* 2016: Bryys vu dr dytsche Filmkritik 2016 as beschti Daarstelleri fir *Wild''
* 2020: Ulrich-Wildgruber-Bryys

## Weblink

* 
* 
* 
* 
* 
* d Lilith Stangenberg bi dr Agäntuur Wasted Management

## Fueßnote
Christine Tröstrum

D **Christine Tröstrum** (* 1. Jänner 1972 z Raveschburg; † 9. Oktober 2024 z Belo Horizonte) isch e dytschi Mänätscheri in dr Filmbrangsche gsii.

## Lääbe un Beruef
D Christine Tröstrum het z Berlin Kultur- un Theaterwisseschaft / Kulturälli Kommunikazioon studiert un het au no ne Qualifikazioon as sischteemischi Berooteri fir Organisazioonsentwicklig un Veränderigsmänätschmänt gmacht.

Bis 2000 het si fir verschiideni Filmfeschtiwäl z Marseille, z Dibenga un z Augschburg gschafft. Zuesätzli isch si zwische 1998 un 2000 Projäktmänätscheri bim Europäische Filmzäntrum z Babelsberg. Unter anderem het si deert s Pilootprojäkt *CyberCinema* glaitet. Deert isch s um en eläktroonische Kopieversand un di eläktroonisch Verdailig vu europäische Film iber Satellite in Filmtheater gange.

Zwische 2000 un 2005 isch si bim Medienboard Berlin-Brandenburg fir d *Medienwoche* (hite *Media Convention*) verantwoortli gsii, un bis 2004 isch si Projäktlaiteri fir *Cartoon Movie* gsii, dr europäisch Koprodukzioänsmäärt fir Animazioonsfilm z Babelsberg.

Vu 2004 bis 2023 het si im Rame vu dr Internazionaale Filmfeschtspiil Berlin fir *Berlinale Talents* gschafft . Im Septämber 2008 het si d Gsamtlaitig ibernuu, wu si si ab 2014 mit em Brogrammlaiter Florian Weghorn dailt het. Si het d Dachmaarke *Berlin Film Residencies* mit iniziiert, wu vu dr Berlinale as Kooperazioonspaartneri unterstitzt wird. Kooperazioone mit em Uusland sin ere bsundersch wiichtig gsii. Doodrus sin d *Talents-International*-Brogramm z Sidafrika (*Talents Durban*), dr araabische Wält (*Talents Beirut*) un z Sidoschteuropa un em siidlige Kaukasus (*Talents Sarajevo*) entstande, wu in Kooperazioon mit andere Filmfeschtiwäl stattfinde. S Talents-Guadalajara-Brogramm fir Mexiko git s syter 2008. Anne 2011 isch z Tokio zum eerschte Mool bim Filmfeschtiwäl *TOKYO FILMeX* dr Talänt Campus *Talents Tokio* fir junge asiaatischi Filmmacher aabote woore. Där het d Christine Tröstrum fir d Berlinale zäme mit japaanische Kooperazioonspaartner iniziiert ghaa.

In Kooperazion mit em Durban FilmMart Institute z Sidafrika un dr DW Akademie Christine Tröstrum 2022/23 in eme Co-Creation Prozöss zäme mit afrikanische Filmschaffende ne Future Mentor's Guide – Relections on the Professional Practice of Mentoring in Film entwicklet.

Ab 2021 isch si gschäftsfierendi Gsellschafteri bi biniasz und partner gsii, zäme mit em Thomas Biniasz un dr Janka Magerkurth. Ab Oktober 2023 het si bi biniasz und partner Vollzyt as Beroteri, Coach un Traineri gschafft, näbe 1:1 Coachings vor allem fir Inschtituzione, Verain, Stiftige un Feschtiwäl in dr Film- un Kulturbrangsche. Zäme mit dr Christine von Fragstein het si 2024 d Offensiv FAIR PLAY – New Leadership in Film und Kultur grindet. Mit em Dieter Kosslick het si 2024 an Green Visions Potsdam – Filmfestival für nachhaltiges Leben gschafft.

## Weblink
* 
* Interview mit dr Christine Tröstrum zum Berlinale-Talent-Campus bi dr Berlinale, 2010

## Fueßnote
Stéphanie Chuat

D **Stéphanie Chuat** (* 1970 z Lausanne) isch e Schwyzer Schauspiileri, Draibuechautoori un Filreschisseeri. Si schafft as Reschisseeri zäme mit dr Véronique Reymond.

## Lääbe u Wiirke
D Stéphanie Chuat het am Kunservatoorium z Lausanne un an dr Scuola Teatro Dimitri (Tessin) studiert. Mit dr Véronique Reymond, wu si chännt, syter ass si elf Johr alt isch, het si ne Chinder- un Juugedtheater grindet, d Compagnie Switch. Si hän zäme in e Hufe schwyzerische un franzeesische Theaterprodukzioone mitgwiirkt.

Anne 1999 hän si zäme aagfange Chuurzfilm schryybe un inszeniere.

Ain vu däne Film, *Berlin Backstage*, isch in dr Berliner Philharmonie drait un 2004 fir dr Berlin Today Award bim Talent Campus vu dr Internazionaale Filmfeschtspiil Berlin nominiert woore. Anne 2005 hän si dr Dokumentarfilm *Gymnase du soir, petites histoires, grandes études* un 2009 *Buffo, Buten & Howard*, e Porträt vum amerikaanische Schriftsteller un Gloon Howard Buten gmacht.

Anne 2010 het s Duo sy eerschte Kinofilm drait, *La Petite Chambre* *(Das kleine Zimmer)*, mit em Michel Bouquet un dr Florence Loiret Caille in dr Hauptrolle. Dr Film isch 2010 fir dr Internazionaale Wettbewäärb vum Filmfeschtiwäl Locarno uusgweelt woore un het d Schwyz bi dr Oscar fir dr bescht främdsproochig Film verdrätte. Anne 2011 het *La Petite Chambre* dr Schwyzer Filmbryys fir dr „Bescht Film“ un s „Bescht Draitbeuch“ iiberchuu. 2014 hän d Stéphanie Chuat un d Véronique Reymond fir ds Schwyzer Fäärnsee *À livre ouvert* drait, e TV-Seerie uf RTS 1, wu si au s Draibuech derfiir gschriibe hän. 2018 hän si *Les Dames* gmacht.

Ire zweet Spiilfilm My little Sister *(Schwesterlein)* mit dr Nina Hoss un em Lars Eidinger in dr Hauptrolle isch im Wettbewäärb vu dr Internazionaale Filmfeschtspiil Berlin 2020 in dr Kunkerränz um dr Guldi Bäär glofe.
## Uusglääseni Filmografy
### Reschy (mit dr Véronique Reymond)
* 1999: *Un jour mon prince…*
* 2002: *Trains de vie*
* 2003: *Berlin Backstage*
* 2005: *Gymnase du soir, petites histoires, grandes études*
* 2008: *Éloge de la biodiversité*
* 2009: *Buffo, Buten & Howard*
* 2010: *La Petite Chambre* *(Das kleine Zimmer)*
* 2014: *À livre ouvert* (6 Episode)
* 2018: *Les Dames*
* 2020: *My little Sister* *(Schwesterlein)*
* 2023: *Transatlantic* (Fäärnsehserie)

### Draibuech (mit dr Véronique Reymond)
* 2002: *Trains de vie*
* 2003: *Berlin Backstage*
* 2005: *Gymnase du soir, petites histoires, grandes études*
* 2009: *Buffo, Buten & Howard*
* 2010: *La Petite Chambre* *(Das kleine Zimmer)*
* 2014: *À livre ouvert* (6 Episode)
* 2018: *Les Dames – Immer noch Frau*
* 2020: *My little Sister* *(Schwesterlein)*
* 2023: *Transatlantic* (Fäärnsehserie)

## Uuszaichinge un Bryys
* 1999: Draibuechbryys fir *Un jour mon prince…*
* 2004: Nominierig *Berlin Today Award* fir *Berlin Backstage* bi dr Internazionaale Filmfeschtspiil Berlin
* 2011: *Schwyzer Filmbryys Quartz* „Beschts Draibuech“ un „Beschte Spiilfilm“ fir *La Petite Chambre* *(Das kleine Zimmer)*

## Weblink
* 
* ''Schwesterlein'' Berlinale Programm
* Offiziälli Websyte

## Fueßnote
Veronika Minder

D **Veronika Minder Grossenbacher** (* 9. Februar 1948 z Spiez) isch e Schwyzer Kuratori, Dramaturgi un Filmreschiseeri. Ire Film «Katzenball» isch meefach uuszaichnet woore.

## Lääbe un Wäärch
D Minder isch z Spiez ufgwagse un deert vu 1955 bis 1967 uf d Primarschuel un d Sekundarschuel gange. No dr Matura Typ B z Inderlache het si vu 1967 bis 1976 an dr Uniwersitet Bärn Chunschtgschicht, klassischi Archeology un Publizischtik studiert un as Lic. phil. hist. abgschlosse.

Ab 1977 het si bim gnosseschaftlige Schallblattelaade «Tribe Productions» z Bärn, z Soledurn un z Burgdorf gschafft. Vu 1981 bis 1988 isch si Mitinhaaberi vum «Spray Tutto» (speeter «Klima» un «Variato») mit Airbrush-Aarbete gsii. Si het Kunzärt, Moodischaue un Multi-Media-Veraastaltige z Bärn un z Züri organisiert.

Vu 1988 bis 1997 het si d Gschäft vum «Kellerkino» z Bärn glaitet. Si het im Lauf vu dr Joor Filmzykle, Sunderveraastaltige un Kino-Dräffe un verschiideni Veraastaltige iniziiert:: «FrauenFilmTage Schweiz» (NouvElles), «Die Zauberlaterne» (Kinderfilmklub, Sektion Bern), un anne 1996 zäme mit em Patrik Martinez s Lesbisch-schwul Filmfestival «Queersicht». Derzu isch si im Voorstand vum Schwyizerische Studiofilm-Verband Cinélibre gsii.

Ab 1999 het si wider as freii Kulturvermittleri gschafft. Si verschiideni Veraastaltige im Kulturberaich organisiert un duuregfiert, unter anderem Film- un Videoraie (Cinématte, Dampfzentrale, Lichtspiel Kinemathek), Kunzärt (basel sinfonietta, Dampfzentrale, HMT Bern), s Kult-Hur-Festival, UFA-Fabrik, Berlin, Auftakt 2000, Kulturfestival Dampfzentrale, d Berner Tanztage «SexChangeSex» un anderi.

2001 het si dr Chuurzfilm «Kisten, Schachteln und Panamericana. Margrit Baumann - Fotoreporterin’ (Beta SP, 12’) gmacht. Ire Dokumänttarfilm «Katzenball» mit eme Portrait vu dr Fotograafi Liva Tresch (23005, 35 mm, 87‘) het sy Premiere uf dr Soledurrer Filmdääg ghaa. Mitr däm Film het d Minder verschiideni Bryys gwunne. Dr Dokumäntaarfilm «My Generation» vu 2012 het si unter anderm mit em Willi Wottreng drillt.

D Minder isch Mueter vun eme Suhn un läbt z Bärn.

## Uusglääseni Filmografy
* 2005: Katzenball *(Le bal des chattes sauvages)*
* 2012: My Generation

## Uusglääseni Uuszaichnige
Fir *Katzenball*
* 2005: Teddy Award, beschte Dokumäntaarfilm bi dr 55. Berlinale
* 2005: Bärner Filmbryys, Dokumäntaarfilm
* 2005: Zürcher Filmbryys
* 2005: Paris International Lesbian and Feminist Film Festival, beschte Dokumäntaarfilm (Zueschauerbryys)
* 2005: CSD-Stonewall-Award
* 2005: International Jury Award fir di bescht Dokumäntazioon bim Feschtiwäl Identities 2005, Wien
* 2005: «Special mention vu dr Jury» bim International Festival con Thematiche Omosessuali, Turin

## Weblink
* 
* ''Lebenslauf – Veronika Minder Grossenbacher'' (Stand 2005)
Rue du Moulin (Mülhausen)

D’ **Mììhlagass** (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld *Mehlàgass;* uff Frànzeesch *rue du Moulin*) ìsch a Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.

## wu sa lììgt
D’ Mììhlagass làuift uff äbba 120 Meeter zwìscha dr Schtrooss Àm Bollwark un dr Wìldamànnsgass. Vu doo wìrd sa vu dr Schmiidgass verlängert. Uff dr Làuifschträka trìfft sa d’ Braitagass.

## Gschìcht
D’ Mììhlagass ìsch ànna 1530 zem äärschta Mol schrìftlig ärwäähnt worra. Ìhra Nàmma schtàmmt vu da Mììhla, wo ’s àm Tränkbàch bii dr hìttiga Wìldamànnsgass gaa hàt. Àn dara Zitt ìsch d’ Mììhlagass a Sàckgàssa gsìì, wial sa vu dr Bleulat-Turm gschlossa gsìì-n-ìsch. Vor’m Turm ìsch àui a Mììhla gsìì. Sa hàt z’äärscht *Richartsmììhla* ghaissa — noh-n-em Mìller Ulric Richart —, àwwer ìsch schpeeter ìn *Bleülattenmühle* umtaift worra. Wagadam ìsch d’ Schtrooss vor 1798 àui *Bleilatten Gasse* gnännt worra. Ànna 1773 ìsch dia Mììhla vum Schtàdtroot ìwwernumma worra. Ìn dara Mììhla hàt maa woohrschiinsig Kweerbalkla hargschtällt odd’r gsaagt, fìr d’ Füassbooda ìns Bläi brìnga. Üsserdam ìsch àn dr Schtrooss vu 1622 bis 1623 s’ Mìnzhüüs gsìì, wu maa d’ Mìlhüüser Tàler gepräägt hàt.

Ìhra Nàmma-n-uff Frànzeesch *(rue du Moulin)* hàt d’ Schtrooss offiziäll dur a Verordung vum Schtàdtroot àm 11. Nowamber 1843 bikumma. Àn dr Zitt vum Raichslànd Elsàss-Lothrìnga-n-ìsch sa ànna 1882 ìn *Mülhen Strasse* umtaift worra. Ànna 1919 hàt sa ìhr frànzeescher Nàmma wììder ìwwernumma. Unter’m Drìtta Raich hàt d’ Schtrooss àb’m 16. Àuigscht 1940 nochamol *Mülhen Strasse* ghaissa, àwwer unter’m Owerbìrgermaischter Paul Mass ìsch sa àm 27. Septamber 1941 ìn *Mühlen Gasse* umtaift worra. Noh dr Befräijung vu Mìlhüüsa ànna 1944 ìsch dr frànzeescha Nàmma z’ruckkumma.

Ànna 1913 sìnn mehrera Hiiser àn dr Schtrooss àbgrìssa worra. Sa sìnn dur àndra Gebäijer ärsätzt worra.

## Lìteràtüür
*

## Ainzelnoohwiisa
American Football

**American Football** (anglisch fìr „Àmerikànischer Füassbàll“), odd’r kurz *Football*, ìsch a Bàllschportàrt, wo üss da Verainigta Schtààta schtàmmt. ’S ìsch d’ bekànnteschta Wàrianta vun’ra Räihja vu Schportàrta, womm’r àls *[[Gridiron Football]]* bezaichna. 

A Football-Schpììl ìsch ìn viar Viartel getailt, wo je 15 (odd’r 12) Mìnüüta düüra. Uff’m Schpììlfald schtehn zwai Mànnschàfta-n-üss je älf Schpììler. Fìr Punkta gwìnna müass a Mànnschàft antwaader dr Bàll ìn d’ geegnarischa-n-Andzoona brìnga odd’r a *Field Goal* ärziila. D’ Mànnschàft, wo dr Bàll düet bsìtza (*Offense*, anglisch fìr „Ààgrìff“), kààt Ràuim gwìnna, ìndam sa dr Bàll wìrft *(Passing)* odd’r aifàch uff’m Schpììlfald làuift *(Rushing* odd’r *Running*). Dàs fiahrt schliasslig ze’ma *Touchdown* odd’r a ze’ma ärziilt Field Goal. D’ Mànnschàft, wo düet vertaidiga (*Defense*, anglisch fìr „Vertaidigung“) versüacht, dr Ààgrìff z’ hìndra un dr Bàll z’ fànga. Wänn d’ Offense vun’ra Mànnschàft uffs Fald kummt, hàt sa viar Versiach, fìr a Ràuimgwìnn vu zehn Yards odd’r mehr z’ ärlanga. Wänn sa dàs schàfft, noh bikummt sa viar näija Versiach; wänn sa dàs nìt schàfft odd’r dr Bàll dur a *Interception* odd’r a *Fumble* verliart, noh därft dr Geegner ààgraifa. Wänn d’ Defense d’ Offense bis ìn ìhra aigana Andzoona z’ruckdrangt un därt dr geegnarischa Bàlltraager fàsst, noh kààt sa a *Safety* ärziila. Dr Gwìnner ìsch d’ Mànnschàft, wo-n-àm And vu dr Schpììlzitt d’ maischta Punkta-n-ärziilt hàt.

Ìn da Verainigta Schtààta-n-ìsch Football d’ Schportàrt, wo-n-ìm Farnsah-n-àm maischta glüagt wìrd. Bsunders beliabt sìnn d’ Profi-Liga, d’ NFL, un d’ Üniwärsiteets-Wättbewarwer; ’s gìtt àwwer àui Wättbewarwer fìr d’ Schialer ìm Gümnààsium so wia fìr d’ Hàlbwacksiga. Ànna 2012 hann ìn da USA äbba 1,1 Schialer ìm Gümnààsium Football gschpììlt, un äbba 70.000 Schtüdanta ìn da Üniwärsiteeta. D’ National Football League (NFL) ìsch d’ bekànnteschta Profi-Liiga ìm Lànd; ’s ìsch d’ Schportliiga mìt da maischta-n-Ààhanger ìn dr Walt. S’ Liga-Andschpììl, wo „Super Bowl“ haisst, ìsch ain vu da Schportärraignisser mìt da maischta Züaschàuijer ìn dr Walt. D’ Liiga ärziilt a joohrlig Iikumma vun äbba 15 Milliàrda-n-Öiro — domìt ìsch sa aina vu da finànziäll ärfolgriichschta Schportliiga ìn dr Walt. ’S gìtt àui Liiga ìn àndra Lander — wia zem Biischpììl ìn Diitschlànd un ìn dr Schwiiz —, àwwer American Football ìsch internàzionààl weeniger bekànnt àls àndra àmerikànischa Schportàrta wia Basebàll odd’r Basketbàll.

## Lìteràtüür
* 
* AFVD: *Regeln & Interpretationen 2009*, American Football Verband Deutschland, Frankfurt am Main 2008
* Bowy, Knitter, Rosenstein: *American Football – Vom Kick-off zum Touchdown*, Weinmann, Berlin 2002, ISBN 3-87892-054-7
* Peter Kränzle, Margit Brinke: *American Football verständlich gemacht*, Copress Sport, München 2014, ISBN 3-7679-1183-3
* Meier, Gerald: *That’s American Football*, Pietsch Verlag, Stuttgart 2000, ISBN 3-613-50348-4
* Kirwan, Pat / Seigerman, David: *Schau nicht auf den Ball – American Football sehen wie ein Profi*, riva, München 2019, ISBN 978-3-7423-1003-3

## Weblìnks
Rue des Maréchaux (Mülhausen)

D’ **Schmììdgàss** (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld *Schmidgass;* uff Frànzeesch *rue des Maréchaux*) ìsch a Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.

## wu sa lììgt
D’ Schmììdgàss ìsch d’ Verlängerung vu dr Mììhlagàss. Sa làuift uff äbba 175 Meeter vu dr Wìldamànnsgass bis àn d’ Kloschtergàss. Uff ìhrer Làuifschträcka trìfft sa d’ Lambertgàss, d’ Warkhofgàss un d’ Müassbrunnergàss. Àn dr Schmììdgàss sìnn àui Äffnunga zem Schmììdplàtz un zem Kieferwìnkel.

## Gschìcht
Ìm 14. Joohrhundert ìsch dia Schtrooss *Grosshügelin von Dornach Gasse* gnännt worra. Naamlig hàt àm Nr. 7 s’ Gschlacht vu Durni ìhra Hoof ghàà. Àm And vum 14. Joohrhundert hàt d’ Àdelsgschlacht ze Rhiin dr Hoof ìwwernumma. Domìt ìsch d’ Schtrooss àm And vum Joohrhundert àls *Ze Rhine Gasse* bekànnt gsìì. Àm hìttiga Nr. 20 hàt vor 1462 d’ Schmììder-Zunft àn dara Schtrooss a Gebäi kàuifa, wo-n-ìhra Zunftschtuwa worra-n-ìsch. Wagadam ìsch d’ Schtrooss schuu-n-ìm 15. Joohrhundert àls *Schmììdgàss* bekànnt gsìì. Naawa dr Zunftschtuwa vu da Schmììder ìsch bis 1671 dia vu da Bäcker gsìì.

Grààd geega-n-ìwwer’m Nr. 7 ìsch sallamols dr Warkhoof gsìì, wo-n-ìhr Nàmma àn dr Warkhofgàss gaa hàt. Ànna 1398 hàt dr Mìlhüüser Schtàdtroot daa Hoof ìwwernumma. Schpeeter hàt’r a zwait Gebäi kàuifa, fìr dr Warkhof greesser màcha. Ànna 1825 ìsch s’ Gebäi ìn a Pumpierkàsarna umgwàndelt worra. Bis 1870 ìsch’s àls Wàffafàwrìk, Schàndarmeriikàsarna un sogààr àls Zuchthüüs bnutzt worra. Àm Ààfàng vum 20. Joohrhundert hàt maa doo a näija Kàsarna wälla bàuja — dàs hàt m’r àwwer nia gmàcht. Ànna 1972 ìsch àwwer a näija Kàsarna àm Boulevard de la Marseillaise gäffent worra un dr Warkhoof ìsch àbgrìssa worra — àn dara Schtälla-n-ìsch a Pàrkplàtz bàuia worra. D’rnooh hàt dr Mìlhüüser Gmaindaroot d’ Gebäjer d’rnaawa ìwwernumma un hàt doo ìn da 1980. Joohra-n-a dr „Schmììdahoof“ *(Cour des Maréchaux)* loo bàuia, wo-n-a Iikàuifszäntrum worra-n-ìsch. Schpeeter hàt maa-n-a Pàrkplàtz unter’m Schmììdahoof bàuja; domìt hàt maa dr Roothüüsplàtz ìn a Füassgangerzoona känna umwàndla.

Àn dr Schmììdagàss hàt d’ Druckaräi Hartmann et Cie ìhra äärschta Warkschtàtt ghàà, vor äbb sa dr Gàschthoof vu da Dräi Keeniga àn dr Dräikeenigsgàss ìwwernumma hàt. Üsserdam ìsch àm Ààfàng vum 19. Joohrhundert àm Äcka vu dr Müassbrunnergàss dr Sìtz vum Konzärn Gaspard Baumgartner gsìì.

Dur a Verordnung vum Mìlhüüser Gmaindaroot àm 11. Nowamber 1843 hàt d’ Schtrooss ìhr offiziäller Nàmma-n-uff Frànzeesch, *Rue des Maréchaux*, bikumma — ’s ìsch d’ Ìwwersätzung vu „Schmììgàss“. Àn dr Zitt vum Raichslànd Elsàss-Lothrìnga hàt d’ Schtrooss àb 1882 *Schmied Strasse* ghaissa. Noh-n-em And vum Äärschta Waltkriag hann d’ Mìlhüüser Schtroossa dur a Verordnung vum 12. Jüüni 1919 ìhra frànzeescha Nàmma wììder ìwwernumma. Unter’m Drìtta Raich hàt sa àb’m 16. Àuigscht 1940 *Schmied Strasse* ghaissa, un d’rnooh *Schmied Gasse* àb’m 27. Septamber 1941. Noh dr Befräijung vu Mìlhüüsa àm Andsjoohr 1944 ìsch dr frànzeescha Nàmma wììder z’ruckkumma.

Hìtt ìsch d’ Schmììdgàss a Füassgangerzoona. Sa gheert züa da Gschaftsschtroossa vu dr Mìlhüüser Àltschtàdt.

## Lìteràtüür
*

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Rue des Bons-Enfants (Mülhausen)

S’ **Müassbrunnergassla** (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld *Müàssbrunnergàsslà*; uff Frànzeesch *rue des Bons-Enfants*) ìsch a Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.

## wu sa lììgt
S’ Müassbrunnergassla ìsch d’ Verlängerung vu dr Gàrwergàss. Sa làuift uff äbba 85 Meeter bis àn d’ Schmììdgàss. Biim And vum Gàrwergàss ìsch a Kriizung mìt dr Metzgergàss un em Ocksagassla.

## Gschìcht
Ìm 16. Joohrhundert hàt d’ Schtrooss *Wysslerengasse* ghaissa, woohrschiinsig wial doo d’ Fàmìlia Wyss glabt hàt. Schpeeter hàt sa bis ìm 17. Joohrhundert *Sutengasse* ghaissa — àn dr Schtrooss ìsch a Brunna gsìì mìt’ma Wàsser voll Süüda, mìt wäller maa d’ maahliga Gemiaser, wia z. B. d’ Miasla, aifàcher hàt känna kocha. Wagadam ìsch d’ Schtrooss schuu-n-ìm 18. Joohrhundert àls *Mussbrunnengasse* bekànnt gsìì. Ìn dr Mìtta vum 16. Joohrhundert ìsch àn dr Schtrooss a Eelmììhla gsìì, wo zem Nicolas Schlumberger gheert hàt. Àb 1782 ìsch àm Äcka vu dr Schmììdgàss d’ Schtoffdruckaräi vum Betriib Martin Hartmann gsìì. 

Sallamols hàt s’ Müassbrunnergassla bis àn d’ Màriakìrìch gloffa. Sitter’m Ààschluss vu Mìlhüüsa àn d’ Frànzeescha Repüblik ànna 1798 gheert dr Tail zwìscha dr Schmììdgàss un dr Màriakìrìch züa dr Kloschtergàss un dr Bàrfüassergàss. Ìm 18. un 19. Joohrhundert sìnn àn dr Schtrooss mehrera Klaidergschafter, wo Juuda bsìtzt hann. Wagadam ìsch d’ Schtrooss àb’m And vum 19. Joohrhundert ìn dr Umgàngsschprooch „Juudagàssa“ gnännt worra. D’ Schtrooss hàt àwwer ànna 1798 uff Frànzeesch *Rue des Bons-Enfants* ghaissa — dàs bediitet wärtlig „Schtrooss vu da güata Kìnder“. Àn dr Zitt vum Raichslànd Elsàss-Lothrìnga ànna 1882 ìsch sa ìn *Mussbrunnenstrasse* umtaift worra. Noh-n-em And vum Äärschta Waltkriag hann àlla Mìlhüüser Schtroossa dur a Verordnung vum 12. Jüüni 1919 ìhra frànzeescha Nàmma wììder ìwwernumma. Unter’m Drìtta Raich hàt sa àb’m 16. Àuigscht 1940 *Mussbrunnenstrasse* ghaissa, un d’rnooh *Mussbrunnengasse* àb’m 27. Septamber 1941. Noh dr Befräijung vu Mìlhüüsa ànna 1944 ìsch dr frànzeescha Nàmma wììder z’ruckkumma.

Um 1900 ìsch s’ Müassbrunnergassla-n-ärwittert worra. D’ maischta hìttiga Gebäijer schtàmma vu dara Zitt.

## Lìteràtüür
*

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Rue des Bouchers (Mülhausen)

D’ **Metzgergàss** (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld *Metzgergass*; uff Frànzeesch *rue des Bouchers*) ìsch a klaina Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.

## wu sa lììgt
D’ Metzgergàss làuift vum Roothüüsplàtz bis àn d’ Kriizung vu dr Müassbrunnergàss, dr Gàrwergàss un em Ocksagassla. Sa ìsch äbba 50 Meeter làng. Dr Roothüüsplàtz trìfft sa grààd vor àn dr Àpateek „Au Lys“; doo fàngt àui d’ Bäckergàss àà.

## Gschìcht
Ìm 16. Joohrhundert hàt d’ Schtrooss *Kulmen Strasse* ghaissa — noh da Kulm, ainer vu da ältschta Fàmìlia vu dr Schtàdt. Uff’m Schtàdtplààn vum Merian (1642) hàt d’ Schtrooss kää Nàmma trajt. D’ Zunftschtuwa vu da Metzger hàt sìch àm Äcka vum Bäckergàss befunda, àlso ìsch d’ Schtrooss ìn dr äärschta Hälfta vum 18. Joohrhundert àls *Metzger Gasse* bekànnt gsìì.

Ànna 1815 ìsch sa ìm Mathieu Mieg siim Schtroossaverzaichniss unter’m Nàmma *Metzger Gässlein* glischtet worra. Dur a Schtàdtverordnung vum 11. Nowamber 1843 hàt d’ Schtrooss offiziäll ìhra Nàmma-n-uff Frànzeesch bikumma *(Rue des Bouchers)*. Àn dr Zitt vum Raichslànd Elsàss-Lothrìnga ìsch sa nochamol ìn *Metzger Strasse* umtaift worra. Noh-n-em And vum Äärschta Waltkriag hann d’ Mìlhüüser Schtroossa dur a Verordnung vum 12. Jüüni 1919 ìhra frànzeescha Nàmma wììder ìwwernumma. Unter’m Drìtta Raich hàt sa àb’m 16. Àuigscht 1940 *Metzger Strasse* ghaissa, un d’rnooh *Metzger Gasse* àb’m 27. Septamber 1941. Noh dr Befräijung vu Mìlhüüsa ànna 1944 ìsch dr frànzeescha Nàmma wììder z’ruckkumma.

Hìtt ìsch d’ Metzgergàss a Füassgangerzoona.

## Lìteràtüür
*

## Ainzelnoohwiisa
Kristin Lamprecht

D **Kristin Lamprecht** (* 1970 z Münche) esch e Schwiizer Pfarreri. Si esch Co-Presidänti vom Pfarrkapitel vo de Reformierte Landeschile Aargau.

## Läbe
D Kristin Lamprecht het z Marburg, Münche und Heidelberg evangelischi Theologii gstudiert und esch im 1998 mit ihrem damalige Maa, em Lutz Fischer-Lamprecht, us Tütschland i d Schwiiz cho. S eijährig pfarramtlich Praktikum het si z Murte im Kanton Fryburg gmachd, wo si drufabe au e Stellverträtig im Pfarramt gmachd het. Au z Thun het si als Stellverträtri gschaffed, vor si im 2002 in de Kanton Aargau cho esch. Pfarreri esch si z Gäbischtorf und Ammerschwiil und Spitalseelsorgeri im Spital Limmettal z Schliere gsi. Sit em 2019 esch si Pfarreri z Obersiggetal, wo zu de Chilegmeind Bade ghörd.

Zäme mit de Maja Petrus esch si bim Pfarrkapitel am 25. Oktober 2022 z Wettige zur Co-Presidänti vom Pfarrkapitel gwählt worde, so dass die beide Pfarrerinne gmeinsam d Nachfolg vom Matthijs van Zwieten de Blom aaträte hend.

## Weblink
* Churzes Portrait vo de Kristin Lamprecht uf de Website vo de Reformierte Chile Bade plus

## Fuessnoote
Maja Petrus

D **Maja Petrus** (* 1961) esch e Schwiizer Pfarreri. Si esch Co-Presidänti vom Pfarrkapitel vo de Reformierte Landeschile Aargau.

## Läbe
D Maja Petrus esch z Otmisinge ufgwachse und esch nach em Theologiestudium und em eijährig pfarramtlich Praktikum Pfarreri z Mandech (1993 bis 2002), z Frick (2002 bis 2012) und im bärnische Nöienegg gsi. Sit em Oktober 2021 esch si Pfarreri in de Reformierte Chilegmein Rynech–Leimbech. 

Zäme mit de Kristin Lamprecht esch si bim Pfarrkapitel am 25. Oktober 2022 z Wettige zur Co-Presidänti vom Pfarrkapitel gwählt worde, so dass die beide Pfarrerinne gmeinsam d Nachfolg vom Matthijs van Zwieten de Blom aaträte hend.

## Fuessnoote
Rue du Couvent (Mülhausen)

D’ **Kloschtergàss** (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld *Klostergass;* uff Frànzeesch *rue du Couvent*) ìsch a Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.

## wu sa lììgt
D’ Kloschtergàss làuift uff äbba 170 Meeter zwìscha dr Schmììdgàss un Uff’m Grààwa. Grààd biim Ààfàng àn dr Schmììdgàss trìfft sa d’ Sàckgàssa vum Müassbrunnergassla; äbba 50 Meeter witterscht ìsch d’ Kriizung vu dr Bàrfüassergàss hìnter àn dr Màriakìrìch, un d’rnooh làuift sa bis Uff’m Grààwa àn dr neerdliga Granz vum Mìlhüüser Schtàdtzäntrum. 

## Gschìcht
Uff’m Schtàdtplàn vum Merian ànna 1642 hàt dr Schtroossatail süüdlig vu dr Màriakìrìch züa dr Bàrfüassergàss gheert. Ànna 1797 ìsch daa Tail àls *Sutten Gasse* bekànnt gsìì. Uff’m Hofer siim Plàn vu 1830 wìrd’r unter’m frànzeescha Nàmma *Rue des Champs-Élysées* ärwäähnt. Àn dr Zitt vum Raichslànd Elsàss-Lothrìnga ànna 1872 ìsch’r ìn *Barfüsser Strasse* umtaift worra.

Dr neerdliga Tail ìsch sallamols a Waagla gsìì zwìschem frànsiskànischa Kloschter un em Hoof vu dr Fàmìlia ze Rhiin. Ìm 16. Joohrhundert hàt maa dr Grààwa zwìschem Kloschter un em Hoof uffgfìllt; domìt ìsch s’ Waagla-n-a Sàckgàssa worra, wo bis àn d’ Schtàdtmüüra gloffa hàt. D’ Sàckgàssa hann m’r ànna 1815 unter’m Nàmma *Im Kloster* kännt. Uff’m Plàn vum Hofer (1830) ìsch sa uff Frànzeesch *rue du Cloître* gnännt worra — dàs bediitet aifàch „Kloschtergàss“. Dur a Verordnung vum Mìlhüüser Gmaindaroot àm 11. Nowamber 1843 hàt sa offiziäll ìhra Nàmma-n-uff Frànzeesch bikumma: *rue du Temple*, àlso „Tampelgàss“, wial maa ìn dr Màriakìrìch zwìscha 1661 un 1812 s’ protäschtàntischa Gottesdianscht gfiirt hàt. Ànna 1846 ìsch a Verbìndung züa Uff’m Grààwa gäffnet worra. Ànna 1905 hann m’r d’ baida Schtroossatailer unter’m Nàmma *Kloster Gasse* zammagschlossa. Noh-n-em And vum Äärschta Waltkriag ìsch d’ Schtrooss nochamol ìn *Rue du Couvent* umtaift worra. Àn dr Zitt vum Drìtta Raich hàt sa àb’m 16. Àuigscht 1940 *Kloster Strasse* ghaissa, un *Kloster Gasse* àb’m 27. Septamber 1941. Noh dr Befräijung vu Mìlhüüsa-n-àm Andsjoohr 1944 ìsch dr frànzeescha Nàmma wììder z’ruckkumma.

## Lìteràtüür
*

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Smith

**Smith** chan en Familiename sii.

Bekannti Namensträger:
* Adam Smith (1723–1790), e schottische Filosoof
* Bessie Smith (1894–1937), en amerikanischi Bluessängere
* Paul L. Smith (1936−2012), en amerikanische Schauspiiler
Rue des Charrons (Mülhausen)

D’ **Wàgnergàss** (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld *Wagnergass;* uff Frànzeesch *rue des Charrons*) ìsch a Gassla-n-ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.

## wu ’s lììgt
D’ Wàgnergàss làuift uff äbba 25 Meeter zwìscha dr Freschawaid àm Norda un dr Schtràuigàss àm Süüda. Sa schteht gliichlàuifend mìt dr Wìldamànnsgàss.

## Gschìcht
S’ Gassla-n-ìsch ànna 1645 gäffnet worra; ìn dara Zitt ìsch’s noh da Nueffer gnännt worra — ’s ìsch d’ Fàmìlia, wo s’ äärschta Hüüs ìn dam Viartel hàt loo bàuia. Uff’m Schtàdtplàn vum Hofer ànna 1830 hàt jedoch s’ Gassla kää Nàmma trajt. Bis 1798 ìsch dr Nàmma „Wàgnergàss“ fìr dr Tail vu dr Wìldamànnsgàss zwìschem Gàntzaplàtzla un em Jungatoor bnutzt worra. Doo hann vììla Wàgner ìhra Betriiwer ghàà; asoo hàt maa d’ Rohschtoof aifàch känna trànschportiara, wo d’ Hàndwarker vu dr Àltschtàdt brüücht hann.

Dur a Verordnung vum Mìlhüüser Gmaindaroot àm 11. Nowamber 1843 hàt d’ Schtrooss offiziäll ìhra Nàmma-n-uff Frànzeesch, *Rue des Charrons*, bikumma — dàs ìsch a wärtliga-n-Ìwwersätzung vu „Wàgnergàss“. Àn dr Zitt vum Riichslànd Elsàss-Lothrìnga àb 1882 hàt sa uff Diitsch *Wagner Strasse* ghaissa. Noh-n-em And vum Äärschta Waltkriag ìsch d’ Schtrooss ànna 1919 ìhr frànzeescher Nàmma wììder ìwwernumma. Unter’m Drìtta Raich ìsch d’ Schtrooss àm 16. Àuigscht 1940 ìn *Karl-May-Strasse* umtaift worra, noh-n-em diitscha Schrìftschtäller Karl May, wo-n-ema sii Wark ìm Hitler bsunders gfàlla hàt. Àm 27. Septamber 1941 ìsch sa àwwer *Waldnerhoff Gasse* gnännt worra, noh dr rhiinischa-n-Àdelsgschlacht Waldner vu Freundstein, wo-n-a Hoof àn dr Schtràuigàss ghàà hàt. Noh dr Befräijung vu Mìlhüüsa-n-àm Andsjoohr 1944 ìsch dr frànzeescha Nàmma *rue des Charrons* wììder z’ruckkumma.

## Lìteràtüür
*

## Ainzelnoohwiisa
Waldner von Freundstein

D’ Grààfa un Fräihärra **Waldner vu Freundstein** (ìn Frànkrììch: *Waldner de Freundstein*) sìnn a àlta elsassischa-n-Àdelsgschlacht, wo schpeeter àui Bsìtzunga ìn dr Ortenàui ghàà hàt.

## Nàmma
D’ Waldner odd’r *Waldenarii*  sìnn schuu-n-ìm 9. Joohrhundert gnännt gsìì. M’r wìssa àwwer nìt, ob dia Fàmìlia mìt da Waldner vu Freundstein verbunda-n-ìsch odd’r nìt. Ìhra Schtàmmburg *[[Burg Freundstein|Freundstein]]* bii Guldbàch düet d’ Fàmìlia zitter 1280 bsìtza. Zitter äbba em 16. Joohrhundert hàt d’ Fàmìlia dr Züanàmma *vu Freundstein* ìwwernumma.

## Gschìchta
Ànna 1235 ìsch dr Krafft vu Gawiller *(Krafft von Gebweiler)* zem äärschta Mol schrìftlig ärwäähnt worra. Ar wìrd àls dr Schtàmmvàtter vu da Waldner vu Freundstein ààglüagt. Schpeeter hàt d’ Fàmìlia Zwiig z’ Gawiller, Sulz und Thànn ghàà. Ìhra Mìtglììder hann dr Fìrschtàbtai vu Müarbàch, da Habsburger un da Hochschtìfta vu Schtroossburi un Bààsel diant — z’ Bààsel sìnn sa àui ìm Domkàpitel vertratta gsìì. ’S gìtt àui Mìtglììder vu dr Fàmìlia, wo-n-àls Bìrger vu Bààsel (ànna 1450) un Aarau (ànna 1547) ärwähnt worra sìnn.

Vììla Fàmìliamìtglììder hann Litt üss aidgenössischa Gschlachter wia d’ vu Hallwyl, vu Mülinen un vu Bärenfels ghiiroota — domìt sìnn d’ Waldner vu Freundstein àui ìn dr Schwiiz ifflussriich gsìì. Ìm 18. Joohrhundert sìnn Waldner vu Freundstein Söldnerfiahrer vu schwiizerischa Regimanter fìr d’ frànzeescha Keeniga taatig gsìì. Vu 1757 bis 1783 hàt’s s’ Waldner-Regimant gaa. Mìt’m Christian Friedrich Dagobert Waldner vu Freundstein (1712–1783) hàt ànna 1748 s’ Gschlacht dr frànzeescha Grààfatìtel bikumma.

Ànna 1711 hann d’ Waldner a Ààtail àn dr Grundhärrschàft vu Schmiäme ìwwernumma un sìnn bii dr Ortenàuijer Raichsrìtterschàft immatrikuliart worra. Ànna 1823 hann sa a Làndgüat ìm pfälzischa Limburgerhof ìwwernumma, wia àui s’ Schloss Weinheim ànna 1837.

## Pärseenligkaita
* Henriette vun Oberkirch geb. Waldner vu Freundstein (1754–1803)
* Theodor Waldner vu Freundstein (1786–1864)
* Diana Rabe vu Pappenheim geb. Waldner vu Freundstein (1788–1844)

## Lìteràtüür
* Edmund von der Becke-Klüchtzner: *Stamm-Tafeln des Adels des Großherzogthums Baden: ein neu bearbeitetes Adelsbuch*, Baden-Baden, 1886, S. 520–523 online
* Gothaisches Genealogisches Taschenbuch der gräflichen Häuser auf das Jahr 1859, S. 914–917 Internet Archive
* 
* 
* Julius Kindler von Knobloch: *Der alte Adel im Oberelsass*, Berlin 1882, S. 102 Digitalisat
* Carl August von Grass (Bearbeiter), Johann Siebmacher (Begründer): *J. Siebmacher's großes und allgemeines Wappenbuch: in einer neuen, vollständig geordneten u. reich verm. Aufl. mit heraldischen und historisch-genealogischen Erläuterungen (Band 2,6): Der Adel in Baden: nebst Anhang, die Standes-Erhebungen des fürstlichen Hauses Fürstenberg enthaltend*, Nürnberg, 1878, S. 25 und Tafel 17 Digitalisat
* W(ilhelm) R(ichard) Staehelin: *Acht Grabdenkmäler der Waldner von Freundstein in Basel.* In: Schweizerisches Archiv für Heraldik, Band 43 (1929), Heft 3, S. 143–147  Digitalisat

## Weblìnks

* 

## Ainzelnoohwiisa
Bussang

**Bussang**  (uff Hoochdiitsch *Büssing* odd’r *Büssingen*) ìsch a frànzeescha Gmainda-n-ìm Vogeesa-Département ìn dr Regioon Grand Est — bis 2015 ìn dr Regioon Lothrìnga. Sa hàt  Iiwoohner (Stand ).

## Geogràfii
Bussang lììgt ìm üsserschta Südoschta vum Lothrìnga àn dr Granz zem Owerelsàss ìm Oschta un bii dr Granz züa dr Fräigràfschàft Burgund ìm Süüda. D’ Kwalla vu dr Mosel lììgt ìm Gebiat vu dr Gmainda; s’ Dorf lììgt äntlàng em owerschta Flusstààl. Ums Dorf fìnda m’r bewàldeta Mìttelgebìrgsgìpfel, wo heecher àls 1200 m ìwwer’m Meer sìnn. 

D’ Nàzionààlschtrooss 66 (E 512) làuift durs Dorf. Sa fiahrt ìm Oschta-n-ìwwer dr Pàss Col de Bussang südäschtlig uff Mìlhüüsa (48 km) un ìm Nordwäschta-n-uff Remiremont (38 km).

D’ Nochbergmainda vu Bussang sìnn Ventron ìm Norda, Fallrìnga ìm Nordoschta, Ornwress ìm Oschta, Saint-Maurice-sur-Moselle ìm Süüda, Fresse-sur-Moselle ìm Wäschta so wia Le Ménil ìm Nordwäschta.




Source de la Moselle.jpg|d’ Kwalla vu dr Mosel bii Bussang
Opera Momentaufnahme 2019-07-14 103829 www.stadtplan.de Moselquelle.png|d’ Lààg vu dr Moselkwallaàn dr Schtross vum Pàss


## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr Gmainda (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Bahnhof Hausen i Tal

Dè **Baanhof Hausè im Dal** (amtlich: Bahnhof Hausen i Tal) isch è Bedrybsschtell a dè Schwôbischi Donaudalbaan. Er lyt im Oschtè vo dè Gmaind Beuron un ein Kilometer weschtsüdweschtlich vum Dorf Hausè im Dal. Dè Baanhof isch gmeinsam mit èm Donaudalbaanabschnitt Duttlingè-Inzigkofè 1890 in Bedryb gangè. D Donaudalbaan isch 1890 als Deil vo dè Strategischè Baanè z Südbaddè im milidärischem Intressè baut worrè. Hintergrund isch d Aabindung vo dè Bundesfeschtung Ulm a diè Dütsch-Französischi Gränz im Elsaß gsi, um dè Nõchschub zuè dè Garnisonsschtandört im Elsaß z sichèrè. Elf Johr spôter sin alli Luggè im Lauf vo dè Donaudalbaan zuègmacht worrè, sitdèm lyt dè Baanhof Hausè a dè durchgängigè Donaudalbaan Ulm Hbf-Bhf. Donaueschingè.

## Laag
Dè Bhf. Hausè im Dal lyt im Donaudal öppè 7 km unterhalb vo Fridingè odder öppè 22 km unterhalb vo Duttlingè sowiè knapp 14 km obberhalb vo Sigmaringè. In Sichtwitti zum Bhf. Hausè im Dal lyt eini vo dè bekannteschtè Landmarkè im Nadurpark Obberi Donau, s Schloss Werèwaag.

## Infraschtruktur
S EG isch èn Baanhofsbau für èn tǜpische baddischè Landbaanhof mit drei Stockwärch un èm Satteldach.
È bsunderes ysèbaantechnisches Wòòrzeichè isch klassisch-baddische Wasserturm mit Flachboddè un Kegeldach a dè Weschtuusfaart vum Baanhof. Dè Wasserturm isch schu längscht ußer Bedryb un isch yschturzgfôrdet. 

Dè Baanhof Hausè isch wiè dè Bhf. Fridingè mit ènèm lokal bedièntè mechanischè Stellwärch i dè Einheitsbauart uusgschtattet, wo 1976 in Bedryb gnõ worrè sin. D Weichè, d Yfaar- un Uusfaarsignaal, sowiè d Schrankè wörrèd vum Faardiènschtleiter übber Dròòtzüüg gschtellt un bediènt.

S git im Bhf. Hausè zwei Hauptgleis. Nu s Gleis 1 lyt am Hausbaanschteig, s Gleis 2 isch è Durchgangsgleis ooni Baanschteig. Am Nordrand vum Gleisfäld hèt s früèner è Laddègleis, wo abber abbaut worrè isch. D Ladderampè un dè Prellbock vo sèllèm Gleis cha mò nò aaguckè. 

Z Hausè im Tal haaltèd alli zwei- bis vyr Stund èn Regional-Express-Zuug vo dè DB Regio, wo zwǜschè Ulm Hbf un Donaueschingè (RE 55) sowiè einzelni Züüg vo dè HZL, wo zwüschè Sigmaringè un Duttlingè (RB43) vokeerè duèt.


Wassertank und Ausfahrsignale in Hausen im Tal.jpg|Wasserturm für Dampflokomotyvè un Formsignal
Mechanisches Stellwerk in Hausen im Tal (2018).jpg|S mechanische Stellwärch im Bhf. Hausè im Dal
Hausen im Tal - Bahnhof.JPG|Bligg uff dè Baanhof


## Trivia
Dè Wasserturm isch vor Johrè als Modèll im Maßschtab H0 durch s Unternämmè Faller aabotè worrè.

## Literadur
* *Signal & Technik zu Besuch in... Hausen i Tal – Schätze im Donautal (2)*. I dè: *DREHSCHEIBE 308*, Heft 8/20, Dez./Jan., S. 104–107.

## Weblinggs

## Einzelnõchwys