Überschallknall

Dr **Überschallknall** isch dr Chlapf, wo mä ghöört, wenn sich e Körper mit Überschallgschwindikäit dur e Medium bewegt und drbii e Stoosswälle (Verdichdigsstooss) erzügt.

D Stoosswälle het d Form vo zwäi Chäigel, äine an dr Naase vom Flugzüüg und äine am Heck. Die Chäigel wärde witer dr Flugrichdig entgeege. Bi chliine Flugzüüg oder Projektil si si so nooch zuenander, ass mä sä as äinzelne Knall ghöört; bi groosse Flugzüüg cha mä die bäide Stoosswälle klar underschäide: mä ghöört e „Dobbelknall“ im Abstand von e baar Hundertstelsekunde, s menschlige Ghör cha nämlig seer chliini Zitunderschiid feststelle. Wenn dr Beobachder wit äwägg isch, wird dr zitlig Abstand zwüsche de bäide Stoosswälle no gröösser und cha bi groosse Flugzüüg oder Ruumfäärine meereri Zäätelsekunde lang si. Dr Grund für die Differänz isch, ass es e chliine Underschiid git, wie schnäll sich die bäide Stoosswälle usbräite; im Underschiid zu normale Schallwälle hängts bi Stoosswälle vo iirer Amplitude ab, wie schnäll si sich usbräite.

Au wemm mä dr Knall nöime nume äimol ghöört, häisst das nid, ass es nume en äinzige Knall gee het, wo d Schallmuure durbroche worde isch. Die underi Mantellinie vom Chäigel bestimmt dr Zitpunkt, wenn dr Knall bim Beobachder aachunnt und dä en cha ghöre, no vor em Lärm z.&nbsp;B. vo de Motör. Dr Chäigel bewegt sich immer witer, und dorum ghöört au e Beobachder witer äwägg e Knall. Mä ghöört dr Überschallknall vom e Flugzüüg erst wenn er scho über äim äwägggflooge isch und denn no mit ere Verzöögerig, wo vo dr Flughööchi abhöngt, also öbbe e Sekunde für alle 340 Meter Hööchi. Dr Schall und au dr Überschallknall vom ene Objekt, wo sich mit Überschallgschwindigkäit bewegt, wir also „noochegschleppt“.

Mit grösser d Gschwindikäit umso „änger“ si d Chäigel um s Flugzüüg ume, und gliichzitig nimmt iire Amplitude zue und mit ere au d Lutsterki vom Überschallknall, wäge dr hööchere Energii, wo pro Wäägäihäit an d Luft übergeen wird. D Lutsterki vom Knall hängt au vo dr Mängi vo dr Luft ab, wo verdrängt wird, und dorum vo dr Gröössi vom Flugzüüg. D Energii *E*, wo pro Wäägstrecki *s* freigsetzt wird, isch
: \Delta E = \Delta s \cdot \frac{c'_\mathrm{w}}{2} A \rho v^2\ ,
wo c'_\mathrm{w} dr Widerstandsbiiwärt im Überschallberiich isch und mäistens öbbe s Dobblede vom Wärt c_\mathrm{w} im Underschallberiich isch,  *A* isch d Stirnflechi vom Flugzüüg, *ρ* d Luftdichdi und *v* d Fluggschwindigkäit relativ zur Luft zringsum. D Läistig bi konstanter Fluggschwindigkäit, wo an d Luft abgee wird isch
: 
P = \frac{\mathrm{d}E}{\mathrm{d}t}
= \frac{\mathrm{d}s}{\mathrm{d}t} \frac{c'_\mathrm{w}}{2} A \rho v^2
= \frac{c'_\mathrm{w}}{2} A \rho v^3\ .

D Energii pro Streckiäihäit isch maassgääbend für d Amplitude und eso für d Lutsterki vom Knall, wääred d Läistig e diräkte Iifluss druf het, wie vil Dribstoff verbrucht wird.
Wenn d Flughööchi seer grooss isch, denn chömme d Chäigel nüm am Bode aa, sondern wärde zu seer niiderfrekwänte Schallwälle, und mä ghöört kä Knall. Wenn dr Flugkärper seer grooss isch oder wenn d Überschallgschwindigkäit extrem hooch isch, denn cha d Druckwälle doch gnueg stark und/oder zitlig gnueg konzentriert si, dass Schallwälle oder sogar Stoosswälle am Boode aachömme. Das vassiert z.&nbsp;B. wenn e Ruumfääri zrugg in d Atmosfääre chunnt oder wenn e gröössere Meteoroid uf d Ärde aabefallt.

D Concorde isch wägen em Lärm mäistens nume über umbewoontem Gebiet (wie über em offnige Meer) mit Überschallgschwindikäit gflooge.
Dorum isch dr Flug von ere Concorde 1986 vo Bariis uf Leipzig au eso bsundrig. Vom Dräifunkfüür (VOR) Trent uf Rüege bis zum VOR Fürstenwalde isch d Maschine mit Überschall über s Gebiet vo dr DDR gflooge. D DDR het dr Lärm gmässe und d Resultaat de Franzoose gee.