open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Schönberg

**Schönberg** erschint mehrfach as e hochdytsche Namme vu Orte, Berge un Persone: 

## Orte

### Belgie
* Schönberg (Belgie), Ortsdeil vu dr Grossgmei St. Vith in dr dytschsprochige Gmeinschaft

### Dytschland

#### Bade-Württeberg
* Stuegert-Schönberg, Stadtdeil vu Stuegert
* Seelbach-Schönberg, Ortsdeil vu Seelbach (Schutter) im Ortenauchreis
* Gaildorf-Schönberg, Ortsdeil vu Gaildorf im Landchreis Schwäbisch Hall

#### Bayern
* Schönberg (Niederbayern), Marktgmei im Landchreis Freyung-Grafenau
* Schönberg (Oberbayern), Gmei im Landchreis Mühldorf am Inn
* Schönberg (Stadt Lauf), Stadtdeil vu Lauf an dr Pegnitz im Landchreis Nürnberger Land
* Eiselfing-Schönberg, Ortsdeil vu Eiselfing im Landchreis Roseheim

#### Brandeburg
* Lindow-Schönberg, Stadtdeil vu Lindow (Mark) im Landchreis Ostprignitz-Ruppin
* Wusterhausen-Schönberg, Ortsteil von Wusterhausen/Dosse im Landchreis Ostprignitz-Ruppin

#### Hesse
* Kronberg-Schönberg, Stadtdeil vu Kronberg im Taunus im Hochtaunuschreis
* Schönberg (Odewald), Stadtdeil vu Bense im Landchreis Bergstross

#### Meckleburg-Vorpommre
* Schönberg (Meckleburg), Stadt im Landchreis Nordwestmeckleburg

#### Rhiland-Pfalz
* Schönberg (bi Thalfang), Gmei im Landchreis Bernkastel-Wittlich

#### Saxe
* Schönberg (Saxe), Gmei im Landchreis Chemnitzer Land
* e Ortsdeil vu Cunewalde im Landchreis Bautze
* Schönberg (Vogtland), Ortsdeil vu Mehltheuer im Vogtlandchreis
* Schönberg im obere Vogtland, Ortsdeil vu Bad Brambach

#### Saxe-Ahalt
* Schönberg (Altmark), Gmei im Landchreis Stendal

#### Schleswig-Holstei
* Schönberg (Laueburg), Gmei im Chreis Herzogtum Laueburg
* Schönberg (Holstei), Gmei im Chreis Plön

### Östriich
* Schönberg im Stubaidal, e Ort im Stubaidal, Tirol
* Schönberg (Gmei Bad Sankt Leonhard), e Ort in Kärnte
* Schönberg (Gmei Spilberg) in dr Steiermark
* Schönberg (Gmei Schönberg-Lachtal) in dr Steiermark
* Schönberg am Kamp in Nideröstriich

### Pole
*Schönberg (Oberlausitz), (poln. *Sulików*), e Stadt in Niderschlesie
*Szymbark, polnischer Namme vu ere Ortschaft im ehemolige Westpraisse

### Rumänie
*Schönberg bi Mergeln (rum. *Dealu(l) Frumos*), e Dorf im Chreis Hermannstadt (rum. *Sibiu*) / Sibebürge

### Tschechie
*Mährisch-Schönberg (tschech. *Sumperk*), Stadt in Mähre

## Berge
### Dütschland
* e Berg im Süde vu Friburg im Brisgau, lueg: Schimberg (Ebringe)
* Schönbergturm stoht uf em glichnammige Berg südlich vu Pfullinge in Bade-Württeberg

### Schwiiz
*Schönberg, dr Hausberg vu dr Stadt Friburg im Üchtland, Hauptstadt vum Schwiizer Kanton Friburg

## Persone
Dr Namme **Schönberg** trage:

* dr Arnold Schönberg (1874-1951), östriichischer Komponist
* dr Claude-Michel Schönberg (*1944), französischer Musical-Komponist
* dr Friedrich Gustav von Schönberg (1839-1908), Ökonom
* dr Kardinal Nikolaus von Schönberg (1472 –1537), dytscher Geistlicher
* d'Nuria Schönberg, Dochter vum Arnold Schönberg un Frau vum Luigi Nono
* s Adelsgschlecht Schönberg

**Lueg au:**
* Schöneberg
* Schönenberg
* Schönenberger
Hygiea

**Hygiea** bzw. **Hygeia** stoht fer:

* d'Göttin vu dr Gsundheit in dr antike grichische Mythologie Hygieia (Mythologie)
* dr Asteroiden (10) Hygiea
Pallas

**Pallas** (altgriechisch: Παλλάς) bezeichnet: 

* Pallas Athene, die grichisch Götti vu dr Klugheit und Wiisheit
* Pallas, d Dochter vum Krios un dr Eurybia
* Pallas (Chriegeri), d Jugend- un Champfgefährti vu dr Athene
* Pallas (Titan), e Titan us dr grichische Mythologi
* Pallas (Aeneis), e Figur us dr *Aeneis* vum Vergil
* Marcus Antonius Pallas, e Vertraute vum römische Kaiser Claudius
* (2) Pallas, e Asteroid un Zwergplanetekandidat
* Pallas (Schiff), e Frachter, wo anno 1998 in dr Nordsee uf Grund gloffe isch
* Pallas, e Wohnsidlig fer armi Lüt z Berlin-Schöneberg
* Pallas (Zittschrift), e Zittschrift vu dr Altertumswissenschafte
* KFNB - Pallas I. e östriichischi Lokomotiv
* Pallas (Band), e britischi Neo-Prog-Band

De Familiname Pallas hend
* David Pallas, e schwizerisch Fuessballer 
* Peter Simon Pallas,  dytsche Naturforscher

*Vu Pallas abgleitet*: Palladium
Wagensteigbach

Dr **Wagestygbach** isch dr rächte bzw. nördlich Quellfluss vu dr Dreisam im Südschwarzwald. 

Er entspringt im Naturpark Südschwarzwald uf dr Gmarkig vu Sankt Märge und fließt de L128 entlang. In de Wagestygi mündet de Holzschlagbach uff etwa 700 Meter über de NN in de Wagestygbach. Er fliesst denooch südwestwärts uff Buechebach un nimmt s'Wasser vum *Ibebach* uf, wo d'Quelle zwische St. Märge un St. Peter het. Wänig später erreicht dr Wagestygbach Chilchzarte, wo er sich in dr Nächi vu dr Bruck vu dr Landesstross "L 127" vu Chilchzarte nooch Stäge mit em Rotbach zue dr Dreisam vereinigt.
Blauen (Badenweiler)

Dr **Blaue** oder **Hochblaue** isch e Bärg im südliche Schwarzwald, und er isch 1165 Meter hoch. Dr Gipfel lit i dr Gmarkige vu Badewiler im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald un Schlienge sowie Malsburg-Marzell im Landchreis Löörech. Er isch e guete Ussichtspunkt mit Blick uf dr Schwarzwald, d’Oberrhiebeni, d’Vogese un d’Alpe.

Uf em Blaue befindet sich bi 47° 46' 42" n. Br. un 07° 42' 05" ö. L. e 21 Meter hoche Ussichtsturm (erbaut 1895 vum Schwarzwaldverein) in Stahlfachwerkbauwiis un bi 47° 46' 39" n. Br. un 07° 42' 07" ö. L. e 50 Meter hoche Fernmeldeturm vu dr Dütsche Telekom fer UKW un Richtfunk in Stahlbetonbauwiis (Typeturm). Vu dert werre folgendi Radio-Programme verbreitet: SWR1 Baden-Württemberg (89,2 MHz/8,4 kW), SWR2 (92,6 MHz/8,4 kW), SWR3 (97,0 MHz/8,4kW), Dütschlandfunk (105,1 MHz/10 kW), Radio Rägeboge (101,1 MHz/8,4 kW) und Bade FM (106,0 MHz/8,4 kW). Zuedem isch dert au s'Amateurfunkrelais DB0YE underbrocht. 

Dr Sender versorgt hauptsächlich s’südlich Oberrhidal sowie wiiti Deile vu dr Landchreise Brisgau-Hochschwarzwald un Lörrach. Aber au in dr Nordwestschwiiz sin d’Blaue-Frequenze noch guet z’empfange. Bis am End vu dr 1980er Johre sin die domolige SWF-Programme bis witt hinter dr Vogese z’höre gsi. Ufgrund vu internationale Vereinbarige auch mit Frankriich het aber d’Leistig vum Sender in Westrichtig aber uf e Mindistmass reduziert werre.


Kandern.JPG|wemme gege Chander luegt
Sender Blauen.jpg|dr Sendeturm


## Weblink

* dr Ussichtsturm Blaue
* dr Sendeturm Blaue
* Bilder vom Hochblaue
Thundorf TG

**Tuendorff**  oder **Tuendereff**  isch e polítischi Gmaind im Bezírk Frauefäld im Schwiizer Kanton Turgau.

Ussert *Tuendorff* sälber, wó uf 'me Plateau oberhalb vu Frauefäld, öppe 550 m ü.M lyt, gghööred au t Döörfer Wétzike und Lueschtereff und t Wyler *Hesebol*, *[[Chilperg]]*, *Rüti*, *Ufhofe*, *Grueb* und *Fridbärg* zur Ggmaind. Chile stönd z Chilperg und z Lueschtereff. Uf Tuendorff chamme vu Frauefäld her mit em Poschtauto faare.

Ggmaindame isch zur Zyt de Hersche Alois. (Stand Mai 2014)

## Wappe
Blasonierig: I Róót en sílbrige Balche, béglaitet vu dreine sächsstraalige sílbrige Steerne (2, 1)

## Ggschicht
Di hütig Ggmaind Tuendorff isch 1995 éntschtande duur t Verainigung vu den Óórtsggmainde Tuendorff und Lueschtereff, wó schó vóheer i de Municipalggmaind Tuendorff zämeggfasst gsy sind, mit der Óórtsggmaind Wétzike, wó vu 1803 bis 1994 zur Municipalggmaind Lommis gghöört hät.

### Etymologi
De Name Tuendorff, im Jaar 888 als *Tuomsdorof* zum éérschte maal úrkundlich erweent, isch zämegsétzt us em Genitiv vum althóóchtütsche Persóónename *Duomo/*Tuomo* únd em Oórtsnamesuffix *-dorf*.

## Weblink

* Website vu de Gmaind Tuendorff
* Tuendorff und t Wyler Chirchberg und Uúfhofe (Luftbild/Chaarte)

## Fuessnote
Rammstein

**Rammstein** isch e dütschi Bänd. Iiri Musig isch e Mischig isch us Heavy Metal, Industrial Rock und elektrischer Musig. Mit irnä Tegschtä düe si viu kritisierä und d Tegschtä si mängisch rächt hart. Ma cha fiu Lieder zwoidütig verschta!

D Mitglider vo Rammstein si:
* Sänger(schribt d Lieder): Till Lindemann 
* Rhythmusgitarre: Paul Landers 
* Leadgitarre: Richard Kruspe 
* E-Bass: Oliver Riedel 
* Schlagzüg: Christoph Schneider 
* Keyboard: Flake Lorenz

## Albe
; Studioalbe
* 1995: *Herzeleid*
* 1997: *Sehnsucht*
* 2001: *Mutter*
* 2004: *Reise, Reise*
* 2005: *Rosenrot*
* 2009: *Liebe ist für alle da*
* 2019: *(ohni Titel)*
* 2022: *Zeit*

; Livealbe
* 1999: *Live aus Berlin'
* 2006: *Völkerball'
* 2017: *Rammstein: Paris'

; Kompilatione
* 2011: *Made in Germany 1995–2011'
* 2020: *Remixes*

## Weblink

* Offizielli Website
* 
*
Griechenland (Begriffsklärung)

**Griecheland** stoht fer:
* die hütig Republik Griecheland

und witers:
* fer d Gschichte vum alde Griecheland lueg vor allem under Antiks Griecheland
* fer d Spotantike un s Middelalder lueg under Byzantinischs Riich
* fer die früeh Nöizitt lueg under Osmanischs Riich
Rotbach (Dreisam)

Dr **Rotbach** (im Oberlauf **Zartebach**, im Middellauf **Höll(e)bach** gnennt) isch dr  link bzw. südlich Quellfluss vu dr Dreisam im Südschwarzwald (Bade-Württeberg, Dütschland). 

Als *Zartebach* entfliesst er im uf dr Gmarkig vu Hinderzarte südwestlich vum Ortsdeil *Oberzarte* glägene Mathisliweiher, wo sich im Naturpark Südschwarzwald südlich vum 1.209 m hoche Windeck befindet un vu churze Gebirgsbäche gspiist wird. Vu dert fliesst dr *Zartebach* iber Ober- nooch Hinderzarte nordwärts zum Hölledal, um - jetz *Höllebach* gnennt - am Dalafang dr Löffeldalbach ufznämme, wo vu Oste her us em Naturschutzgebit *Hinderzartener Moor* chummt. Wänig später mündet vu Norde her us dr Ravennaschlucht dr *Ravennabach* i. Denooch durfliesst dr *Höllebach* s'Dal in Richtig Nordweste. Im undere Dalberiich - jetzt *Rotbach* gnennt - fliesst er dur d'Buechebacher Ortsdeile Falkestiig un Himmelriich uf d'Gmarkig vu Chilchzarte, wo er sich in dr Nächi vu dr Bruck vu dr Landesstross "L 127" vu Chilchzarte nooch Stäge mit em Wagesteigbach zue dr Dreisam vereinigt.

## Weblingg

## Fuessnoote
Totenkopf (Kaiserstuhl)

Dr **Dotekopf** isch 557 m hoch un die höchst Erhebig im Kaiserstuehl z'Bade-Württeberg, (Dütschland). 

Dr Berg lit uffem südliche Hauptkamm vum Kaiserstuehl un die bewaldet Gipfelregion het vulkanischs Gstei as Undergrund. An dr undere Häng wird uf Lössböde Wii- un Obstabau betribe.

Uf em Dotekopf befindet sich bi 48°4'51" Nord un 7°40'9" Ost e withi sichtbari Richtfunkalag vu dr Dütsche Telekom AG mit eme 120 m hoche Stahlbetonturm as Antenneträger und eweng östlich devu e Ussichtsturm.

## Weblink
* Sendeturm Dotekopf
* Ca. 1000 witteri Luftbilder vum Kaiserstuehl
Tuniberg

Dr **Duniberg** (amtl. *Tuniberg*) isch e Erhebig im Brisgau, wo sich mit 314 m Höchi nur wänig iber die Oberrhinisch Diefebeni erhebt, wo dert guet 190 m iber em Meeresspiegel lit. 

Säll isch allerdings im wohrschte Sinn vum Wort numme oberflächlich äso. Datsächlich isch dr Duniberg die westlichscht Scholle vu dr Vorbergzone vum Schwarzwald, wo noch us dr Ebeni rusluegt. Dr Steilhang am Weschtrand goht geologisch fascht 4 km dief abi un bildet demit d'Grenze zum eigetliche Grabebruch, wo mit Chies und Sand vu dr Alpe ufgfüllt isch.

Insofern underschidet sich dr Duniberg as e Vorberg vum Schwarzwald geologisch erheblich vum wänig nördlich glägene, vulkanisch prägte Kaiserstuehl. Allerdings isch dr Duniberg wie die undere Häng vum Kaiserstuehl vu mächtige Lessablagerige bedeckt.

Dr Berg het e Nord-Süd-Usdähnig vu öppe 9 km un e Oscht-Wescht-Usdähnig vu 3 km. Rund um dr Duniberg lige, ufglischtet im Uhrezigersinn, im Norde Gottene, im Oschte die zue Friburg im Brisgau ghörige Ortschafte Walterschhofe, Obfige mit Sandichlaus, Dienge un Munzige, im Weschte die zue Brisach ghörige beide Ortschafte Oberrimschige un Niderrimschige sowie Märdinge.

## Wibau
Uf dr yberwigende Chalchstei-, Löss-, un Leimböde waxe verschidini Burgunder- un au Müller-Thurgau-Räbe.

Dr Duniberg bildet e eigene badische Wibauberiich (Grosslag "Attilafelse").

### Weblink
* Kaiserstuhl-Tuniberg-Tourismus
* Luftbilder vom Tuniberg und de umliegende Gmeinde
* E lange Text mit Bilderli
Yach

**D Eich** (dt. Yach) isch e Ordsdail vun de Stadt Elze im Londgrais Ämmedinge in Bade-Wirddebärg, Ditschlond.

De Ord mit iber dousend Iiwohner ligt om Fuess vum Rohrhardsberg inneme Siddedal vun de obere Elz im Schwarzwald. Sid 1974 isch de Ord zue Elze igmainded.

D'Eich wird durch e Buslinie mit Elze un mit em Elzacher Bånhof verbunde. Vun deet goht d'no s'Elzdalbähnli uf Friburg.

In de Eich stän d'"Sibbefelse", e gonz sche hochs Staigebilde, wo us sibbe uffenonderliggende Stai bståt. D'Härkunft vun dem isch nit glärt.

Eich isch uf Hochditsch gschribe (*Yach*) de einzige Ord in gonz Ditschland, wo de Nåmme mit eme "Y" åfångt.

Man sait au, dass d Eich des klei diebische Dorf am Fueß vom Rohardsberg isch.
Rohrhardsberg

Dr 1152 Meter hoch **Rohrhardsberg** lit im Middlere Schwarzwald im Dreieck zwische Elzdal, Oberprechdal un em Simonswälderdal und isch die höchst Erhebig vum östlich glägene Schwarzwald-Baar-Kreis. Yber dr Gipfelkamm verlauft d'Grenze zum Landkreis Emmedinge.

Uf dr Bergkuppe befindet sich e witthi sichtbarer Sendemaste. Im Winter isch dr Berg e beliebts Skigebit un im Summer locke menki Wanderwäge, um die zue e grosse Deil under Naturschutz stehend Region z'erkunde.
Brend (Berg)

Dr **Brend** isch e 1.148 m hoche Berg im Mittlere Schwarzwald in dr Nächi vu Furtwange.

Dr Gipfel bitet bi gueter Sicht e schöne Rundblick uf dr Kandel, d'Alpe sowie d'Vogese. 
Uf em Gipfel git es e Gasthus sowie e Ussichtssturm. Dr Gipfel sowie e grosse Grillplatz sin vu Furtwange us mit em Auto z'erreiche.

Am Brend entspringt d'Bräg (un demit d'Donä) sowie d'Elz.

## Weblink
* Brend: Impressione
Hochfirst

Dr **Hochfirscht** isch e bewaldete Berg zwische Saig un Titisee-Neistadt im Schwarzwald mit ere Höchi vu 1190 m. y. NHN.

Er befindet sich uf dr Gmeigrenze zwische Lenzkilche un Titisee-Neistadt. Uf em Hochfirscht befindet sich e Raschtstätti un dr Hochfirschtturm, wo mer bestige ka. Vu obe us het mer e Ussicht uf dr in dr Nächi befindlich Titisee wie au uf dr Feldberg. Bi klarem Wetter siht mer in d schwizer un öschtricher un bi ideale Bedingige sogar in die französische Alpe bis an die italienisch Gränze, so under anderem dr Mont Blanc.

Uf dr Hochfirscht kummt mer zue Fuess uf em kürzischte Wäg vu Saig us. Es bestoht aber au e Strosseverbindig vu Neistadt us. Am Hochfirscht lit au d Hochfirschtschanze, wo Weltcup-Skispringe stattfinde.
Hochfirstturm

Dr **Hochfirstturm** isch e Ussichtsturm, wo anno 1890 uf em Hochfirst im Schwarzwald errichtet wore isch.

Dr Hochfirst isch e bewaldete Berg zwische Saig, wo zu Lenzchilche un Nöistadt, wo zu Titisee-Nöistadt ghört, in Bade-Württeberg. Dr Turm stoht uf Lenzchilchner Bode. Si Platz isch uf 47°54'04" nördlicher Breiti un 8°11'03" östlichi Längi in 1192 m Höchi.

Dr Turm isch in Stahlfachwerchauwiis bout. Er isch 25 Meter hoch un stoht uf eme Natursteisockel. Dr Natursteisockel stammt vu eme 1888 errichtete Holzturm, wo 1890 ime Orkan zum Opfer gfalle isch. E Besunderheit vum Hochfirstturm isch, dass er noch zuesätzlich abgspannt isch.

Dr Hochfirstturm trait hüt Sendeantenne fer Richt- un Mobilfunk.

Gege Itritt, wo mer im Rasthus näbedra löse ka, ka mer dr Turm au bestiige, vo obe het me en Ussicht uf dr Südschwarzwald un bi klarem Wetter au bis zue dr Alpe, uf die Schwäbisch Alb un in dr Hegau.

## Weblink

* Hochfirstturm uf freiburg-schwarzwald.de abgruefen am 7. Augste 2019
* Hochfirstturm mit Aagabe zu den aktuelle Öffnigszite vom Turms uf hochschwarzwald.de abgruefen am 7. Augste 2019
Malterdingen

**Malterdinge** isch e Gmei im Landkreis Emmedinge in Bade-Württeberg.

## Alemannisch
Dr ursprünglich örtlich alemannisch Dialekt ghört zum Oberrhinalemannisch, wo zum Nideralemannische zellt

## Gschichte
Malterdinge isch anno 1016 s'erst Mol urkundlich erwähnt worre. Anno 1418 isch im Ort vum Markgraf Bernhard I. vu Bade s'Märkträcht verlihe worre.

## Politik
### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

### Gmeipartnerschafte
Mit dr französische Gmeind Lentilly im Kanton l'Arbresle vum Département Rhône verbindet Malterdinge e Gmeindepartnerschaft.

## Kultur un Sähenswürdigkeite
### Bauwerker
S'Dorhisli im Fachwerchstil, eins vu dr Wohrzeiche vu Malterdinge, erinneret an die einschtig Ummurig vum Märktflecke Malterdinge. D'Bedüdung, wo dr Ort in vergangene Zitte fer d'Umgäbung gha het, spiegelt sich in sinem Ortsbild wider, wo mit sine erkergschmückte Bürgerhüser üs dr Renaissance faschd schu städtisch wirkt.

Vu dr middelalderliche Burg Malterdinge isch hüt nüt me erhalde.

## Fueßnote


## Weblink
* Malterdingen: Offizieller Internetuftritt
Hochfirstschanze

D' **Hochfirstschanze** z'Titisee-Neistadt isch die gröscht Naturschanze vu Dütschland. Säll heisst, dass im Gegesatz zue vile andere Skisprungalage kei künstliche Turm fer dr Alauf baut worre isch, sundern defür s'natürlich Gfälle vum Hang usgnutzt wird. D'Schanze isch nooch em Berg Hochfirst (1192 m) im Schwarzwald benennt, wo si dra lit. 

Anno 1932 wird die erste Hochfirstschanze baut, domols noch as e 60m-Schanze. Die gross Hochfirstschanze entstoht anno 1950 mit eme kritische Punkt vu 80 m. In dr Folgejohre entstehn diversi Umbaute an dr Schanze. Die mit rund 3,7 Mio € umfangriichst anno 2001 het defir gsorgt, dass d'Sprunganlag in dr FIS-Continental-Cup het ufgnumme werre känne. Hützuedag het d'Hochfirstschanze e K-Punkt vu 125 m. 

Am 22. Januar 2011 het dr Manuel Poppinger dr aktuelle Schanzerekord mit 147,5 m ufgstellt. 

## Technischi Date

* Neigigswinkel am K-Punkt: 35,86°
* Neigigswinkel am Schanzedisch: 11,0°
* Alauflängi: 98,1 m
* Schanzedischlängi: 6,7 m
* Höchi vum Schanzedisch: 3,13 m
* Neigig vum Schanzedisch: 11°
* K-Punkt: 125 m
* Jurywitti: 144 m

## Quelle
Infos vum Fremdeverkehrsamt Titsee

## Weblink

*
Titisee (See)

Dr **Titisee** isch e See im südliche Schwarzwald z'Bade-Württeberg. Er bedeckt e Flächi vu 1,3 km² un isch durschnittlich 20 Meter dief. Sie Entstehig verdankt er im Feldberggletscher. Im Pleistozän bildeti Moräne düen hüt si Ufer begrenze. Dr Usfluss vum See uf 840 Meter Höchi isch dr Guetach gheisse Oberlauf vu dr Wutach. Am Nordufer lit dr glichnammig Kurort, wo Deil vu dr Stadt Titisee-Neistadt isch.

## Veriisig
Dr Titisee brücht sehr lang, bis er im Winter gfriert. Säll lit am Wind, wo d'Wasseroberflächi fast immer in Bwegig haldet. Demit dr See zum Iislaufe freigäbe werre ka, muess d'Dicki vum Kerniis mindistens 16 cm betrage. Kerniis, au Kompaktiis gnennt, isch stabil un enthaldet so guet wie keini Luftblose. 

Bestoht d'Ussicht uf Freigabe, so werre däglich Messige dur dr Bauhof vu dr Stadt Titisee-Neistadt an 3 bis 4 Messpunkte durgfüehrt. Sott e Freigab möglich un vu dr Verantwortliche abgsägnet worre si, no werre immer nur bestimmti abgränzti Beriiche vum Sees freigä, nie aber dr ganz See.

Sälli Regelige bestehn ca. sit em Afang vu dr 1980er Johre, noochdem devor e Unfall gschähe isch: Domols isch dr See as Start- un Landebahn fer Chleiflugzüg benutzt worre. Um sällie z'rüme, isch e Bulldog mit Schneepflueg igsetzt worre. Dr Bulldog het d'Iisdecki durbroche un isch mitem des Fahrer im Titisee versunke.

## Namme
Dr Namme *Titisee* isch relativ ald. Ersti urkundlichi Ufzeichnige vu anno 1050 finde sich im Kloster Allerheilige z'Schaffhuse, wo dr Namme *Titinsee* erwähnt wird. Au dr Namme *Dettesee* wird in ere Urkunde us dr Pfarrei Saig erwähnt, wo vu anno 1111 stammt. Ugfähr ab 1750 isch dr Name in dr hüttige Form benutzt worre.

Parallel zue sällere etymologische Herkunft existiert e witter, eher legandäri Erklärig. Denooch sott dr römisch Kaiser Titus, as Feldherr, in dr Gegend am Titisee glageret ha. Debi sott ihm dr See so scheen gfalle ha, dass er ihm si Namme gä het. Säll isch au dr Grund, worum hütt dr grob Noochbau vu ere römische Galeere uf em Titisee verkehrt.


Titisee-blick von hochfirst.jpg|Blick uf dr Titisee vum Hochfirst
Image:Titisee 1909.jpg|Blick uf dr Titisee vu Süde us (Postkarte um 1909)
Image:Titisee01.jpg|Nordufer mit Bootsverleih
File:Bootssteg am Titisee.jpg|Dè Bootsschteeg am Titisee mit èm Turischtè-Uusflugsbötli
Waltershofen (Freiburg im Breisgau)

**Walterschhoufe** isch e Stadtdeil mit eigener Ortsverwaltig vu dr kreisfreie Stadt Friburg im Brisgau. Dr Ort lit ca. 10 km westlich vu dr Stadt am Tuniberg in dr Noochberschaft zu dr Ortschafte Gottene, Obfige un Umkilche.

Dr Ort het Ende 2004 knapp 2300 Iwohner in ebbis iber 960 Hushaltige gha.

Erstmolig urkundlich erwähnt worre isch Walterschhoufe anno 1139. Anno 1972 isch s'Dorf zämme mit ere Reihe vu wittere Ortschafte zue Friburg igmeindet worre.

Partnergmei isch Waltershofe im Allgäu.

Alli zwei Johre im September isch z Walderschhoufe s'Dorffeschd.

## Politik
### Ortschaftsrot
Ergebnis vu dr Ortschaftsrotswahl am 7. Juni 2009:
* Waltershofener Unabhängige W.: 45,8 %, 6 Sitz
* Bürgerbewegung für Waltershofen: 26,1 %, 3 Sitz
* CDU: 28,1 %, 3 Sitz

## Quelle un Weblink
* Internetsite auf www.freiburg.de 
* Walterschhoufe: Ortsgschichte
* Statistiksite vu dr Stadt Friburg im Brisgau
Hochdorf (Freiburg im Breisgau)

**Friburg-Hochdorf** isch e Stadtdeil vu Friburg im Brisgau.

Hochdorf lit zämme mit sinem Ortsdeil *Benzhuse* im Nordweste vu Friburg. Es grenzt an d'Marchdörfer *Hugstette*, *Bueche* un *Holzhuse*. Südöstlich vu dr dur d'Gmarkig verlaufende A5 befindet sich im Markwald s' *[[Gewerbegebiet|Gwerbe-]] un [[Industriegebiet|Industrigebit]] Hochdorf*.

Nordöstlich vum uf dr Hochdorfer Gmarkig glägene Autobahnaschluss Friburg-Nord bui Benzhuse lit e Campingplatz mit dr Badeseä *[[Freiburger Seen#Tunisee|Tunisee]]* un *[[Freiburger Seen#Brisgausee|Brisgausee]]* (ledschderer au as *Silbersee* bekannt).

## Politik
### Ortschaftsrot
Ergebnis vu dr Ortschaftsrotswahl am 7. Juni 2009:
* CDU: 27,2 %, 4 Sitze
* SPD: 15,0 %, 2 Sitze
* Grüeni Liste Hochdorf: 32,1 %, 4 Sitze
* FWG (Freie Wählergruppe): 25,7 %, 4 Sitze
Herdern (Freiburg im Breisgau)

**Herdere** isch e nordöstlich vu dr Aldstadt glägene Stadtdeil vu Friburg im Brisgau.

S'ursprünglich eigeständig Dorf, wo yberwigend vum Wibau gläbt het, isch anno 1008 erstmols urkundlich erwähnt worre. Demit isch es eins vu dr am früeheste besidelte Gebite im hütige Stadtgebit. Scho sit 1457 isch Herdere e Deil vu dr Stadt Friburg.

Dr Wibau spilt hüt kei wichtigi Rolle meh fer d'Bewohner vu Herdere. Einigi Räbberg oberhalb vu dr Stadt erinnere aber noch an si einstigi Bedütig.

Deile vu Herdere sin hüt Villevirtel, wo wäge ihrer ruehige un naturnoche Lag dür un beliebt sin.

## Weblink
* Gschichte vu Herdere in Text un Bild
Juanes

Dr **Juan Esteban Aristizabal Vázquez** odär eifacher **Juanes** (* 9. August 1972 z Medellín z Kolumbiä) isch e kolumbianische Songschriiber, Sänger und Gitarrischt.

## Biografi
Im Alter vo siibä Johr het dä Juanes aafangä Gitarrä spiilä. Er het das vo siim Vater und dä älterä Brüederä glernt. Er het vor allem lateinamerikanischi Muusig gmacht.

Er het elf Johr in ärä Bänd mit Namä Ekhymosis gspiilt, er het si selbär gründet. Aber dänn hets ihm glangt und er het sini Solo-Karrierä agfangä. So isch er schliesslich zum internationlä Durchbruch cho. Mit dä Single *La Camisa Negra* (spanisch:Das schwarze Hemd) het er den tatsächlich im Johr 2005 dä Durchbruch gschafft.

Dä Juanes isch mit em kolumbianischä Model Karen Martínez verhüüratet, si hend zämä zwei Töchterä: d Luna und d Paloma.

## Diskografi
### Albe
* 2001: *Fíjate bien*
* 2005: *Mi sangre*
* 2007: *La vida... es un ratico*
* 2008: *La vida... es un ratico en vivo* (Live-Album)
* 2008: *La vida: es un ratico (Life Is a Moment), Vol. 1 (Kompilation)
* 2008: *La vida: es un ratico (Life Is a Moment), Vol. 2 (Kompilation)
* 2010: *P.A.R.C.E.	
* 2012: *tr3s Presents: Juanes MTV Unplugged 	–

### DVD
* 2003: *El diario de Juanes*
* 2005: *Ekhymosis* (CD+DVD)
* 2005: *Mi sangre* (Tour Edition CD+DVD)

## Weblink

* Offizielli dütschi Website
* Offizielli Website (englisch und spanisch)
* Offizielli spanischi Website (spanisch)
* Juanes bi laut.de
* 
*
Querflöte

D **Querflöte** isch e Holzbloosinstrumänt mit erä Aablooskante. Si het sich us der mittelalterlige Querpfiife entwicklet. Gege s Ändi vom Barock in dr Mitti vom 18. Johrhundert het si d Blockflöte verdrängt und isch e bedütends Solo- und Orchesterinstrumänt worde. Au im Jazz und in der Rockmusig wird d Querflöte bruucht.

## Gschicht
D Querflöte isch im zweite Johrhundert vor dr Ziitwändi z Griecheland und z Etrurie bekannt gsi, spöter findet me se au z Indie, denn z China und z Japan, wo si bis hüt s wichdigste Bloosinstrumänt isch. Die erste Abbildige stamme us em mittelalterlige Europa.

D Querflöte isch früener us Holz gmacht worde, het sächs Donlöcher gha und kei Klappesystem. Im spote 17. Johrhundert het mä neui, konischi Flöte afo mache, mögligerwiis erfunde vo der Hotteterrefamilie z Paris, wo berüehmt gsi isch für s Flötemache und -spiile. Die konische Flöte hai us mehrere Deil bestande, dr Chopf isch zylindrisch und die andere Deil si konisch gsi und si gege dr Fuess chliiner worde. 1832 het dr Theobald Böhm d Metallquerflöte erfunde, wo es neus Klappesyschtem gha het. Zu sällere Ziit het mä d Flöte nach links ghebt, hützudag hebt mä si noch rächts.

## Die moderni Querflöte
Die hütig bekannti Querflöte beschteit usemne Chopf-, emne Mittu- und emne Fuessschtück. Bim Chopfschtück befindet sech ou ds Blasloch. Der Tonumfang vor ä Querflöte isch c-c4. 
Usser der C-Flöte gits ou no Autflötene, Bassflötene und sogar Kontrabassflötene. Die si de eifach nümme grad, sondern hei ä Boge drin, dass mä sä liechter cha schpiile. Es git aber au nu s Piccolo, wo chliner isch als die normal C-Flöte und ei Oktav höcher dönt als mer eigentli spiilt.

## Lueg au
Blockflöte
Yu-Gi-Oh! GX

**Yu-Gi-Oh! GX** (jap. 遊戯王デュエル モンスターズGX, Umschrift: Yūgiō Dyueru Monsutāzu GX, Übersetzig: Yu-Gi-Oh! Duel Monsters GX) isch ä japanischi Anime- und Manga-Serii wo wältwiit Erfolg het. Es isch d Nochfolgerserii vo dr *Yu-Gi-Oh! Duel Monsters* Serii, wo au sehr populär gsi isch. D Handlig vo Yu-Gi-Oh! GX foht öbbe drei Johr noch em Schluss vo dr erschte Serii a. S *GX* am Ändi vom Name schtoht für „Generation neXt“ (die neggscht Generation).
## Handlig
By Yu-Gi-Oh! GX (Churz: YGO GX) gaht es um de 16-jährige Jaden Yuki. Sis gröschte Vorbild isch de Yugi (Vollschtändig:Yugi Muto) und er wett unbedingt a d`Duellakademie gah, die de Seto (Richtig:Seto Kaiba) eröffnet hät. Döt lernt ma sich duellierä (mit Duellmonschtercharte). Es git drü Hüüser: S erschte und s beschte isch "Obelisk Blue" (Übersetzt: Obelisk Blau, oder de Blaui Obelisk), wo d`Schüeler hichömmet, die i de Ufnahmeprüefig, wo useme Duell und emme Schriftliche Teil bestaht, sehr guet abgschnitte händ. Die schlechtischi Grubbe, "Slifer Red" (übersetzt:Sleifer Rot oder Rotä Sleifer), dört wo de Jaden hichunnt, sind die, die sehr schlecht i de schriftliche Prüefig gsi sind. Dann gits no s`mittlere, nämmlich "Ra Yellow" (Übersetzt: Raa Gääl oder Gääle Raa).

## Sändigsziite
Yu-Gi-Oh! GY  isch mängisch vo Mäntig bis Friitig uf RTL 2 z gseeh.
Altstadt (Freiburg im Breisgau)

D' **[[Altstadt|Aldstadt]]** bildet s'Stadt- un Gschäftszentrum vu Friburg im Brisgau un isch dr Kern vu dr ursprüngliche Stadt. Si glideret sich in die beide Bezirke 111 Aldstadt-Middi un 112 Aldstadt-Ring. Dr Bezirk Aldstadt-Middi stellt debi die bebaut Flächi vu dr Stadt zue dr Zitt vu ihrer Gründig un dodemit die eigetlich Aldstadt dar.

Im Stadtteil sin am End vu anno 2005 circa 6900 Lyt as Wohnbevölkrig gmeldet gsi.

D'Aldstadt-Middi isch annächerend nooch em Muster vu ere römische Stadt aglegt. Dert het au d'Stadtverwaltig ihr Hauptsitz, wohigege s'Regierigspräsidium am End vu dr 1990er Johre si Hauptsitz vu dr Aldstadt in dr Stadtdeil Betzehuse verlegt het.

Noochberbezirke sin dr Stüehlinger im Weste, Nöiburg im Norde, d'Oberau im Oste un jensits vu dr Dreisam d'Wihre im Süde.

## Sehenswürdigkeite
Dominiert wird d'Aldstadt vum Friburger Münster. Au die meiste andere bauliche Sehenswürdigkeite vu dr Stadt befinde sich in dr Aldstadt, so au fast alli Friburger Bächli.

## Kultur un Bildig
D Aldstadt bildet e Zentrum vum Friburger Kulturläbe, so befindet sich do s Stadttheater, die meiste Kinos un am Hauptbahnhof s Planetarium.

In dr Aldstadt befinde sich die geistes- un sozialwisseschaftliche Fakultäte vu dr Universität sowie d Universitäts- wie au d Stadtbibliothek.

## Verkehr
Dr Bezirk Aldstadt-Middi isch sit Middi vu dr 1970er Johre wittgehend Fuessgängerzone, während dr Bezirk Altstadt-Ring fer dr motorisiert Verkehr wittgehend offe isch. D'Grenze vu dr bebaute Aldstadt bilde mehrspurigi Strosse as Hauptverkehrsodere vum Individualverkehr. D'Parkmöglichkeite sin uf mehreri Parkhyser an dr Hauptverkehrsaxe konzentriert, während in dr übrige Strosse Awohnerparkplätze yberwige.

Uf dr beide Hauptaxe vu dr Altstadt, dr Kaiser-Joseph-Stross bzw. dr Bertoldstross un dr Salzstross verkehrt hytt d'Strossebahn. Dr Schnittpunkt vu dr Linie am Bertoldsbrunne isch as d'Stadtmiddi näbenem Hauptbahnhof am Rand vu dr Aldstadt an dr Grenze zum Stadtdeil Stüehlinger dr wichtigst Knotepunkt vum öffetliche Personenohverkehr z'Friburg.

## Quelle
* Stadt Friburg, Amt fer Bürgerservice un Informationsverarbeitig
* Amtlichi Karte 1:25.000 vum Landesvermessigsamt Bade-Württeberg
Rieselfeld (Freiburg im Breisgau)

Dr Stadtdeil **Friburg-Riselfeld** lit im Weste vu dr Stadt Friburg un wird vu eme Naturschutzgebit am Diergheg Mundehof im Weste, vu dr Opfinger Stross nooch Süde un dr Besançonallee im Oste abgrenzt. Südlich befindet sich s'zum Stadtdeil St. Jerge gehörig Industrigebit Haid, im Oste Wigarte. S'Riselfeld lit uf ere bebaute Flächi vu 78 Hektar un het ca. 7000 Iwohner (2006). Bis 2010 soll es ca. 10.000 bis 12.000 Lüt Wohnrüm bite.

## Literatur
* Dittrich, Ch. u. Krüger, F. (1998): Identitätsfindung in neuen Stadtteilen: Eigenbild - Fremdbild am Beispiel des Freiburger Stadtteils Rieselfeld. Friburg i. Br. 
* Humpert, K. (Hrsg.)(1997): Freiburg Rieselfeld: Modelle für eine wachsende Stadt. Stuegert.
* Krüger, F. (1994): Deutsche Stadtplanung im Umbruch? Die Bebauung des Freiburger Rieselfeldes als Ausdruck einer neuen Planungsphilosophie. Regio Basiliensis, 35. Jg., Heft 3, S. 161 - 170. 
* Stadt Freiburg i. Br. (Hrsg.)(1994): Der neue Stadtteil Rieselfeld. Friburg i. Br. 
* Stadt Freiburg i. Br. (Hrsg.)(1997): Der Stadtteil Rieselfeld in Freiburg. Von der Planung zur Realisierung, Zwischenbilanz Juni 1997. Friburg i. Br.

## Weblink
* Offizielli Homepage vum Stadtdeil
* Luftbilder vum Riselfeld
* Homepage vum Kepler-Gymnasium
* Homepage vu dr Freie Waldorfschuel Friburg-Riselfeld
* Homepage vu dr Stadtdeilzittig Riselfeld
Sankt Georgen (Freiburg im Breisgau)

**Sant Jerge** isch e Stadtdeil vu dr Stadt Friburg im Brisgau. Die us dr drei Dörfer ***Uffhuse***, ***Wendlinge*** un ***Sant Jerge*** bildet Verbandsgmei Sant Jerge im Brisgau isch bis 1937 selbständig gsi.
Sant Jerge wird im Süde vum zue Ebringe ghörige Schimberg un im Südoste vu dr Gmei Merzhuse, nooch Oschte vum neie Friburger Stadtdeil Vauban, wo bis Ende 2007 zue Sant Jerge ghert het, nooch Nordoste vum Stadtteil Hasle un nooch Nordweste vum Stadtdeil Riselfeld begrenzt. Im Weschte verlauft im Mooswald uf ere Linie zwische nem Eugen-Keidel-Thermalbad un dr Schlatthöfe d'Gemarkigsgrenze zur dr Tunibergstadtdeile Tienge un witer nördlich Obfige. Im Südweschte grenzt d'Gemarkig an d'Gmei Schallsched.

Sant Jerge bestoht us dr beide Friburger Stadtbezirke 621 St. Jerge Nord un 622 St. Jerge Süd. Dr Grenze vu beide bildet d'Hauptlinie vu dr Rhidalbahn.

## Lueg no
*Pflanzenäme vo Sandjerge
*Tiernäme vo Sandjerge

## Weblink

*Netzuftritt vum Bürgerverein
*Sant Jerge: Gschichte
Betzenhausen (Freiburg im Breisgau)

**Betzehüse** isch e westliche Friburger Stadtdeil. Es bestoht us em Stadtbezirk 531 Betzehüse-Bischofslinde im Oste un 532 Ald-Betzhüse im Weste.

Noochbarstadtdeile sin Mooswald im Norde, dr Stüehlinger im Oste,  Wigarte im Süde un Lehe im Weste.

Am Südrand vum Stadtdeil befinde sich Kleigärte, im Nordweste dr Seepark um dr Flückiger See uf em Glände vu dr Landesgarteschau vu anno 1986. Der lit au s'Hallebad West, s'grösst Friburger Schwimmbad. Im Stadtdeil git's zahlrichi Studentenwohnige.

Betzenhüse isch dur die zentral verlaufende Stadtbahnline 1 un d'Linie 3 am Ostrand vum Stadtdeils sehr guet mit öffetlichen Verkehrsmiddel abunde. Mit dr Lage am Rand vu dr westliche Umgehigsstross vu Friburg sowie nem Autobahnzuebringer Middi isch d'Erreichbarkeit mit em Auto ebefalls sehr guet.

Im Oste vu Betzehüse isch mit em Nöibau vum Regierigspräsidium nooch em Johr 2000 e grosses Behördezentrum entstande.
Lehen (Freiburg im Breisgau)

**Lehe** isch e früeher selbständigi Gmei an dr Dreisam, wo am 1. September 1971 in d'Stadt Friburg im Brisgau igmeindet worre isch. Lehe lit im Nordweste vu Friburg un grenzt im Norde an Landwasser, im Südoste an Betzehüse un im Südweste an s'Riselfeld un dr Mundehof un im Weste an Umkilche. Bi Lehe lit au s' *Lehener Bergli*.
Um s'Johr 1510 rum isch dr Joß Fritz, dr Füehrer vu dr Bundschueh-Bewegig, z'Lehe sesshaft worre.

## Politik
### Ortschaftsrot
Ergebnis vu dr Ortschaftsrotswahl am 7. Juni 2009:
* Freier Wählerbund Lehen: 49,7 %, 6 Sitz
* Freie Bürgervereinigung Lehen: 27,5 %, 3 Sitz
* SPD + Unabhängige: 22,8 %, 3 Sitz

## Weblink

*Friburg Lehe im Netz
Littenweiler (Freiburg im Breisgau)

**Littewiler** isch e südöstliche Stadtdeil vu Friburg im Brisgau. Dr Bahnhof vu Littewiler lit uf 318 m Höchi iber em Meeresspiegel.
Es ghört wäge sinere trotz dr ruehige Lag hervorragende Verkehrsabindig zue dr ghobenere Wohngegende vu Friburg.
Littewiler isch anno 1914 zue Friburg igmeindet worre. Näben em Bahnhof verfüegt es au iber e Stadtbahnanschluss. Allerdings endet s Strossebahngleis umittelbar am Stadtdeilrand. Es isch allerdings e Verlängerig in konkreter Planig.

## Bildig
* Pädagogischi Hochschuel z Friburg
* Reinhold-Schneider-Schuel (Grund- un Hauptschuel)

## Weblink
* Bürgerportal
* D'Gschichte vu Líttewiler
* Private Internetseite iber Littewiler
Wiehre (Freiburg im Breisgau)

D' **Wiehri** isch e Stadtdeil, wo uf dr andere Site vu dr Dreisam südlich vu dr Aldstadt vu Friburg im Brisgau lit. D'Wiehri isch hüt e sehr beliebts Wohngebit, vor allem wäge ihrem riche Aldbaubestand un dr vergliichswiis ruehige Strosse.
D'Wiehri wird gege Weschte dur d'Rhidalbahn Karlsrueh-Basel, gege Norde dur d' Dreisam un d'Schwarzwaldstross, gege Oschte dur dr Stadtdeil Waldsee un im Süde dur dr Sternwald am Bromberg un d'Uslaifer vum ebefalls zue Friburg ghörige Dorf Günterschdal begrenzt. Die ald Landstross uf Günterschdal un uf dr Schauinsland, wo vom Friburger Martinstor usgoht, durschnidet d'Wiehri, uf ihre verlauft au d'Strossebahn bis Günterschdal.

Dr Stadtdeil Wiehri bestoht us dr vier Stadtbezirke 421 Oberwiehri, 422 Middelwiehri, 423 Underwiehri-Nord un 424 Underwiehri-Süd.

D'Wiehri isch mit iber 20.000 Iwohner dr gröscht Friburger Stadtdeil.

## Infrastruktur
Yber dr Bahnhof isch d'Wiehri mit dr Helledalbahn zwische Friburg un Titisee verbunde, vier Strossebahnlinie verbinde d'Wiehri mit dr Innenstadt, Günderschdal, em Quartier Vauban, Hasle un Riselfeld sowie Littewiler.
S'Walter-Eucke-Gymnasium un s'Rotteckgymnasium, d'Turnsee-, d'Loretto- un d'Lessingschuel bestimme d'Bildigslandschaft. Au git's e Waldorfschuel un d'Gertrud-Luckner-Gwerbschuel. Am Lorettoberg git es e Schwimmbad, s'Lorettobad.
Zähringen (Freiburg im Breisgau)

**Zähringen** isch e Stadtdeil vu Friburg im Brisgau. Es lit am Fuess vu dr Zähringer Burg un grenzt im Süde an dr Stadtteil Herdere, im Südweste und Weste an dr Stadtdeil Brüehl mit em Industrigebit Nord un im Norde un Oste an d'Gmei Gundelfinge a. Es het öppe 8000 Iwohner.

## Gschicht
Anno 1080 wird ime Bericht vum Otto von Freising s'erstmol e Burg Zähringe erwähnt, erstmols urkundlich erwähnt wird si anno 1128. Ihr Entstehigsgschichte bis dertna ligt ebeso im Dunkle wie sälli vum dezueghörige Ort. D'Endig *inge* losst aber uf e früehi alemannischi Besidlig schliesse.

Kurz vor dr Igmeindig het Zähringe 2.185 Einwohner gha (1904) Am 1. Jänner 1906 isch no d'Igmeindig zue Friburg vollzoge worre.

## Weblink
*D'Internetsite vum Bürgerverein Zähringe
* Gschicht vu Zähringe in Text un Bild
Nordwestschweiz

D **Nordweschtschwiiz** (hochdütsch Nordwestschweiz) isch e interkantonale und Wirtschaftsruum im Nordweschte vo dr Schwiiz. Er umfasst d Grossregion Basel und isch zimli gnau identisch mit em glichnamige Tarifverbund.

## Geografi
D Nordweschtschwiiz bestoht us verschidene Kanteen oder Teili drvo, bildet aber geografisch gseh e Einheit. Die natyrlige Gränze zu de andere Grossregione vo dr Schwiiz wärde durch dr Gebirgszug Jura bildet.

Zer Nordweschtschwiiz zelle im ängere Sinn:
* dr Kanton Basel-Stadt
* dr Kanton Basel-Landschaft
* s Fricktal, also hauptsächlich d Bezirk Rhyfälde und Laufeburg vom Kanton Aargau 
* d Bezirk Dorneck und Thierstai vom Kanton Soledurn

Im witere Sinn umfasst dr Begriff Baselland und -stadt und s gsamte Gebiet vo de Kanteen Aargau und Soledurn, zem Bischpill bi dr Fachhochschuel Nordwestschschwiiz.

## Bevölkerig
In dr Nordweschtschwiiz läbe öppe 552'000 Mensche, dodrvo öppe 88 % im stedtische Gebiet vo dr Agglomeration Basel (grosszügig usglegt). Mit eme Usländerateil vo 21,4 % isch me zimli gnau im Schwizer Durchschnitt.

In dr Nordweschtschwiiz hetts folgendi Stedt (historischs Stadträcht und über 10'000 Ywohner):
* d Grossstadt Basel 
* d Kantonshauptstadt Lieschtel (BL)
* die Bezirkshauptstadt Rhyfälde (AG)

E historischs Stadrächt, aber weniger als 10'000 Ywohner hän Wolbrg, Lauffe (beidi BL) und Lauffeburg (AG).

Kei historischs Stadträcht, aber über 10'000 Ywohner hän folgendi Gmeinde in dr unmittelbare Agglomeration vo Basel: Rieche BS, Birsfälde, Muttez, Brattele, Münchestai, Binnige, Allschwil, Rynach und Ääsch (alli BL).

D Dialäkt, wo in dr Nordweschtschwiz gredet wärde, gheere zum Nordweschtschwizerditsch.

## Wirtschaft
Nid nur geografisch, sondern au wirtschaftlig gseh isch d Nordweschtschwiiz e einheitligi Region. S  Wirtschaftszentrum isch d Schdadt Basel. Us dr ganze Region pändle Daag für Daag über 54'000 Mensche noch Basel, drzue kemme no 30'000 Gränzgänger, gsamthaft schaffe in dr ganze Region sogar 50'000 Gränzgänger. Trotz dene vilne Gränzgänger hett d Region mit enere Arbetslosequote vo 2,3 % en tiefere Wärt als dr Gsamtschnitt vor Schwiiz.

## Weblink
* Nordweschtschwiiz: Zahle, Date, Fakte
* Forderig noch eme Kanton Nordwestschweiz
* entsprächendi Motion von Rolf Grütter, CVP, Breitenbach SO (16.03.99)
* Tarifverbund Nordwestschweiz (TNW)
* Fachhochschulen Nordwestschweiz (FHNW)
* Metrobasel
Haslach (Freiburg im Breisgau)

**Hasle**, sit em 1. Jänner 1890 e Stadtdeil vu Friburg, ghört zue dr weschtliche Stadtdeile. Dr Stadtdeil bestoht sit dr Usgliderig vu Wigarte
us dr Stadtbezirke 611 Hasle-Egerte, 612 Hasle-Gartestadt, 613 Hasle-Schildacker un 614 Hasle-Haid.

Im Norde wird Hasle vu dr Dreisam gegeniberem Noochberstadtteil Stüehlinger begrenzt, öschtlich dur d'Rhidal-Bahnlinie (Charlsrueh-Basel) gegeniber em Stadtdeil Wiehri un weschtlich dur d'Güterbahnlinie un Opfinger Stross gegeniber Wigarte sowie dur d'Besançonallee un südlich dur d'Guildfordallee un d'Wisedalstross gegeniber em Noochbarstadtdeil Sant Jerge.

Dr Namme „Hasle“ leitet sich us em Althochdytsche „Hasala“ fer Haselnussstude un „Aha“ fer Fliessgwässer ab. Am hyttige Dorfbach sin d'Haselnussstude allerdings selte worre.

## Geschichte
Urkundlich isch Hasle erschtmols anno 786 erwähnt. In ere Schenkigsurkunde vum 26. Dezember 786 hän e Heimo un si Dochter Svanahilt einige Dörfer, dorunder au Hasle (Haslaha) im Kloschter St. Galle ibertrait.

D'Haslemer Pfarrei findet 1261 e erschti urchundlichi Erwähnig, muess aber scho länger bstande ha.

1118 isch in umiddelbarer Nächi d'Gründig vu Friburg erfolgt. Säll het d'Entwicklig vu Hasle sehr prägt. Bsunders dr Friburger Märkt het die wirtschaftlich Lag z'Hasle gförderet.

Im Drissigjährige Chrieg (1618-1648) isch Hasle 1633 völlig zerstört worre.

Under em Friburger Oberbürgermeister Otto Winterer (Amtszitt vu 1888-1913) het nooch dr Igmeindig zue dr Stadt dr Usbau vu Hasle mit Wohnsidlunge fier Arbeiter agfange. In sällere Zitt isch au d'Gartestadt z'Haslach entstande nooch em Vorbild vum Brite Ebenezer Howard. Säll Wohngebiet mit sine Reihehüser un dr dezueghörige, grosse Gärte, wo fer d'Selbstversorgig vu dr Bevölkerig entworfe worre sin, stoht hüt under Denkmolschutz. 

Ab dr 1960er-Johre isch z'Hasle verstärcht mit Familiewohnbau witterentwicklet worre. Säll het zuer Folg gha, dass dr Stadtdeil hüt e sehr homogens Wohngebit isch, wo mit ere sehr guete Infrastruktur (Garte-Hallebad, Strossebahnaschluss, Schuele, Kinderschuele, Ikaufsmöglichkeite, grosse Grienflächene usw.) usgestattet isch.

## Weblink
* Privati Site mit Gschichte & Bilder us Hasle
Brühl (Freiburg im Breisgau)

**Briehl** isch e nordweschtliche Friburger Stadtdeil. Es bestoht us em 90 ha grosse Stadtbezirk 231 Brüehl-Güeterbahnhof im Südoschte un em 1006 ha grosse Stadtbezirk 232 Briehl-Industrigebit im Weschte un Norde. Anne 2013 isch dr Stadtbezirk Beurbarig, wo vochher zum Stiehlinger ghert het, uf Dränge vum Bürgerverein Briehl-Beurbarig, au offiziell im Stadtdeil Briehl zuegrechnet worre. Briehl lit zue grosse Deile uf ehemoliger Zähringer un Betzhusemer Gmarkig. Briehl isch mit dem Afang vu dr Industrialisierig vu Friburg ab em End vum 19. Johrhundert entstande.

Noochberstadtdeile sin Hochdorf im Nordweste, Zähringe un Herdere im Oste, dr Stiehlinger im Süde sowie Mooswald un Landwasser im Südweschte. Im Norde grenzt dr Stadtteil usserdem an d'Gmarkig vu Vörstette im Landkreis Emmedinge un Gundelfinge im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald.

Im Bewusstsi vu dr Bevölkerig isch dr Namme Briehl numme wänig verankeret. Mer schwätzt do vum Industrigebit Nord, em Flugplatz, dr Mess oder dr Neje Uni, während d'Wohngebite gmeihi zue Zähringe oder Herdere grechnet werre.

## Rümlichi Gliderig un Infrastruktur
Die drei Stadtbezirke, wo Briehl drus bestoht, sin sehr uglich: S Industrigebit, wo ussem Industrigbit Nord, em Flugplatz, dr Nöie Mess un dr Faktultät fer agwendeti Wisseschafte vu dr Universität un au vil Wald (Mooswald) bestoht, isch flächemässig guet zehemol grösser wie dr Bezirk Güeterbahnhof oder gar d'Beurbarig.

Als Industrigebit het Briehl e sehr guet usbauts Strossenetz un au vili Industrigleiser vu dr Güeterbahn. Dr Güeterbahnhof selber isch aber in dr ledschde Johre merklich gschrumpft. Er isch e Usgangspunkt vu dr *Rollende Landstross*, also em Lkw-Transport Huckepack uff em Zug.

Fier nimmi benötigte Deile vum Gieterbahnhof isch d'Umwidmig in e Gwerbe- und Wohngebit sit 2012 in vollem Gang un im Oschte anne 2017 scho fascht fertig gsi, im Weschte degege noch in dr Erschliessigsphase. 

Zahlriichi Firme produziere im Industrigebit, so Pfizer, wenn au nit Viagra, Rhodia (Zigarettefilter), Micronas (Elektronik). Es git mit IKEA, Möbel Braun un XXXLutz bim Fluegplatz gli drei grossi Möbelhüser in nägschter Nächi bienander. S Industrigebit findet z'Gundelfinge im Nordoschte si Fortsetzig.
Tiengen (Freiburg im Breisgau)

**Dienge** (, amtlich *Freiburg-Tiengen*) isch e Stadtdeil mit eigener Ortsverwaltig vu dr chreisfreie Stadt Friburg im Brisgau. D'Ortschaft lit ca. 10 km westlich vu dr Stadt am Tuniberg in dr Noochberschaft zu dr Ortschafte Obfige un Munzige. Anno 1973 isch s'Dorf zue Friburg igmeindet worre.

Dr Ort het Ende 2005 knapp 3300 gemeldeti Iwohner gha un e Gmarkig vu 838 ha, wovu 746 ubebaut sin. Dur die östlich Gmarkig verlauft d'Autobahn A5 / E35 mit em Aschluss 63 Friburg Süd. D Bundesstross 31, wo früeher dur dr Ort verloffe isch, isch z'Dienge zue ere Chreisstross rabgstuft worre. 

Am Autobahnaschluss, 1 km östlich vum Ort, lit mit em Rüttimattesee e sehr chleine Badesee, östlich vu dr Autobahn im Mooswald dr Arlesemer See, uzuegänglich ime Naturschutzgebit. Witter östlich in dr Nächi vum Friburger Thermalbad lige mitte im Wald d'Schlatthöf.

Dienge het uffem Tuniberg grossi Räbflächene, doch het dr Wibau middlerwili an relativer Bedütig verlore. Dur dr starch Iwohnerzuewachs het sich dr Ort zue ere Pendlergmei entwicklet.

Erstmolig urkundlich erwähnt worre isch Dienge anno 888. Es isch no später under dr Herrschaft vu dr Markgrafe vu Bade chumme un dorum in dr Reformation evangelisch worre. Sälli Zueghörigkeit macht sich au im örtliche alemannische Dialekt bemerkbar, wo wie im glichfalls in dr Reformation protestantisch worrene Obfige zum Hochalemannische zellt. Degege schwätzt mer im in dr Reformationszitt katholisch blibene Munzige e nideralemannische Dialekt.

## Politik
### Ortschaftsrot
Ergebnis vu dr Ortschaftsrotswahl am 7. Juni 2009:
* Freie Wählervereinigung Tiengen: 49,2 %, 6 Sitz
* SPD + Unabhängige Bürger/Innen: 24,2 %, 3 Sitz
* CDU: 26,7 %, 3 Sitz

## Quelle un Weblink
* Internetsite auf www.freiburg.de 
* Dienge: Ortsgschichte
* Statistiksite vu dr Stadt Friburg im Brisgau
Ebnet (Freiburg im Breisgau)

**Ebnet** isch e Stadtdeil mit eigener Ortsverwaltig vu Friburg. D'Ortschaft lit im Oste vu Friburg un schliesst umiddelbar an dr Stadtdeil Waldsee a. Ebnet isch am 01. Juli 1974 e Deil vu dr Stadt Friburg worre.

Bis zue dr Fertigstellig vu dr nöie B31 ins Dreisamdal isch d'Ortsifahrt vu Ebnet e Nadelöhr gsi mit oft kilometerlange Staus.

## Politik
### Ortschaftsrot
Ergebnis vu dr Ortschaftsrotswahl am 7. Juni 2009:
* CDU: 27,2 %, 3 Sitz
* Forum Ebnet: 39,7 %, 4 Sitz
* Freie Wähler Ebnet e. V.: 33,1 %, 3 Sitz

## Quelle
* Internetsite uf www.freiburg.de 
* Ebnet: Ortsgschichte
* Statistiksite vo dr Stadt Friburg im Brisgau
Günterstal (Freiburg im Breisgau)

S'Dorf **Günderschdal** isch dr südlichst Stadtdeil vu Friburg im Brisgau. Es lit ime Dal am Fuess vum 1284m hoche Schauinsland im Schwarzwald, wo ebefalls uf dr Günderschdaler Gmarkig ligd. Sällewäg bezeichnet sich Friburg gern, dass si die höchstgläge Grossstadt vu Dütschland isch. Günderschdal het knapp 1700 Iwohner (Stand 2005) un isch dur e eppe 2 km breiti Sidligszäsur, d'Wonnhaldematte, vu Friburg trennt. D'Igmeindig in d'Stadt isch anno 1890 erfolgt.

Parallel zue dr Schauinslandstross füehrt e Strossebahnlinie vu Friburg her in dr nördlich Deil vum Ort. E Buslinie füehrt no vu säller ihre Endhaldestelle nooch Süde witter über d Dalstation vu dr Schauinslandbahn, wo im Horbener Ortsdeil Bohrer gläge isch, zum Horbener Ortskern.

## Weblink
* Gschichte vu Günderschdal in Text un Bild
* www.freiburg.de 
* Statistiksite vu dr Stadt Friburg im Brisgau
Kappel (Freiburg im Breisgau)

**Kappel** isch e Stadtdeil mit eigener Ortsverwaltig vu Friburg im Brisgau. Die guet 2700 Iwohner zellend Ortschaft lit im Oste vu dr Stadt südlich vu dr Dreisam un dr Hölledalbahn. Kappel isch am 01. Juli 1974 zue Friburg igmeindet worre.

Kappel lit ime südlichen Sitedal vum Dreisamdal am Fuess vun 1284m hoche Schauinsland im Schwarzwald.

## Geographi
S'Kappler Dal deilt sich nooch Süde hi in e grosses un e kleins Dal. In beide Däler lige verstait einigi Burehöf, im Norde vum grosse Kappler Dal lit mit dr Molzhofsidlig au e kleiners Wohngebit.

D'Kappler Gemarkig längt vu 338 m am diefste Punkt im Norde bis zum Schauinslandgipfel in 1284m Höchi im Süde nuf.

Kappel selber isch mit em Sidligsgebit vu Friburg iber dr westlich Noochberstadtdeil Littewiler verbunde. Östlich devu goht d'Bebauig ybergangslos in dr Kilchzartner Ortsdeil Nöihyser yber.

Dr Haldepunkt Kappel an dr Hölledalbahn isch scho in dr 1980er Johre stillglegt woore. Dr Bahnstiig het mer abbaut, so dass e Reaktivierig ohni grösseri Investitione nit möglich isch.

## Gschichte
Kappel isch vermuetlich im 11. Johrhundert nooch usdähnte Rodige im Norde vum Kappler Dal entstande. Wohl scho vu kurz nooch dr Besidlig bis anno 1954 isch im Kappler Dal Bergbau betribe worre. D'Igmeindig nooch Friburg isch anno 1974 nit ganz freiweillig erfolgt, doch het sich dr Ort im Igmeindigsvertrag e gwissi Eigeständigkeit bewahre känne.

## Politik
### Ortschaftsrot
Ergebnis vu dr Ortschaftsrotswahl am 7. Juni 2009:
* CDU: 29,9 %, 4 Sitz
* SPD: 23,2 %, 3 Sitz
* Freie Wählergemeinschaft Kappel: 24,8 %, 3 Sitz
* Grüne Liste Kappel: 22,1 %, 2 Sitz

## Quelle
* Internetsite uf www.freiburg.de 
* Kappel: Ortsgschicht
* Statistiksite vu dr Stadt Friburg im Brisgau