open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Orestie

D **Orestii** (᾿Ορέστεια) vom Dichder Aischylos isch äini vo de bedütende griechische Dragöödie. Si isch im Joor 458 v. d. Z. entstande.

S Stück het drei Däil, *Agamemnon*, *Choephore* und *Eumenide*, und behandlet s Ändi vom Fluech, wo s Huus Atreus drunder stoot. Es zäigt d Entwigglig vom antike Rächtsverständnis vom Brinzip vo dr indiwiduelle Rach zun ere gordnete Rächtssprächig dur e Grubbe vo Richder und Gschworene, wo d Gsellschaft representiere.

D Orestii isch die äinzigi antiki griechischi Drilogii, wo erhalte isch. Der vierti Däil, e Satyrspiil, gältet as verscholle. Bi dr Erstuffüerig zu de Dionysie 458 v. d. Z. z Athen het dr Aischylos mit däm Stück dr erst Briis gwunne.

## Litratuur
* Frederik D. Tunnat: *Karl Vollmoeller. Dichter und Kulturmanager. Eine Biographie*. Tredition, 2008
*Claudia Gründig: *Elektra durch die Jahrhunderte. Ein antiker Mythos in Dramen der Moderne.* Martin Meidenbauer, Münche 2004 ISBN 3899754824
* Anton Bierl: *Die Orestie des Aischylos auf der modernen Bühne. Theoretische Konzeptionen und ihre szenische Realisierung.* M & P Verlag, Stuttgart 1996

## Weblingg
* '''Agamemnon''' as Onläin-Teggst im Projekt Gutenberg-DE
* '''Choephoren''' as Onläin-Teggst im Projekt Gutenberg-DE
* '''Eumeniden''' as Onläin-Teggst im Projekt Gutenberg-DE
Drummeli

S **Drummeli** oder **Monsterdrummelkonzärt** isch e dradizionelli vorfaasnächtligi Veraastaltig im ene Baasler Saal, in de letschte Joor im Musical Theater Basel.  Si wird vom Fasnachts-Comité in de letschte zwäi Wuche vor dr Faasnacht organisiert. S Drummeli bestoot us Ufdritt vo Faasnachtsgligge, wo vo Raamestiggli, das si satiirischi Sketsch, wo vo Schauspiiler ufgfüert wärde, zämmeghalte wärde.

## Gschicht
S erst **Monstre** isch am 26. Februar 1906 vom ene Gomitee, wo us Verdräter vom Groossbaasler Veräin Quodlibet und vom Gläibaasler Wurzegraber-Kämmerli bestande het, in dr Burgvogtei-Halle, em hytige Volggshuus, organisiert worde und wäärend Joore si nume Dambuure und Bloosmuusige ufdräte. 1911 isch s Faasnachtsgomitee gründet worde und s Drummeli isch ins Stadtcasino züüglet und 1914 ins Kiechli. Sit de 1920er Joor het s drei Vorstellige gee und in de 1930 häi au Fraue afo ufdrätte. Wäärend em Zwäite Wältchrieg het s kä Stroossefaasnacht gee und in de Raamestiggli vom Drummeli het s Duo «Dipflischysser und Haimlifaiss» afo si Sämf drzuegee und isch e Däil vo dr Voorstellig bliibe bis zum Ändi vo de 1950er Joor. Vo 1948 aa het s acht Vorstellige gee und vo 1956 aa d Balkonszeene mit em Heer 
und dr Frau Dr. Gläppersämi, em Frailain Glepfgatter und dr Frau Hibsch. 1962 het s sovil Stammgligge ghaa, ass nüme alli an dr gliiche Uffierig häi chönne ufdrätte und sit denn spiilt jeedi Gligge nume no alli zwäi Joor.  Vo 1993 bis 2010 isch s Drummeli denn im Festsaal vo dr Mäss Baasel ufgfiert worde und sit denn im Musical Theater. 2021 hets wäge dr Coronapandemie kai Drummeli gäh. Im näggschte Joor isches denn im glainere Küchlin-Theater an dr Steinevorstadt uffgfüehrt worde. Ab denn isches wieder imene Festsaal vo dr Mäss Basel.

## Lueg au
*Baasler Faasnacht

## Fuessnoote
Satyrspiel

E **Satyrspiil** isch e Gattig vom antike Drama, wo dr Pratinas um 500 v. d. Z. in Athen iigfüert het. 

Am draagische Agon vo de Groosse Dionysie het mä vo drei Draagiker jeedesmol drei Dragöödie und äi Satyrspiil ufgfüert. S Satyrspiil isch e häiters, befreijends Noochspiil, wo noch de drei Dragöödie cho isch. Drei Dragöödie und äi Satyrspiil bilde e Tetralogii. Formal isch s Satyrspiil wie d Dragöödie in e Prolog, Parodos, Stasima & Epeisodia und Exodos iidäilt.

In de athenische Satyrspiil het e Grubbe vo Satyr das wo bassiert isch, kommentiert. Si si vom ene Silen aagfüert worde und dä isch au as Schauspiiler in de Epeisodie ufdrätte. S klassische Satyrspiil isch käi Parodii oder Drawestii. Es behandlet häiteri oder wenigstens umbroblematischi Stoff, wo vilmol määrlihaft si. 

S äinzige Satzrspiil, wo vollständig überliiferet isch, isch *[[Kyklops]]* (öbbe 408 v. d. Z.) vom Euripides. Ussrdäm het mä 1907 in dr Nööchi vo Oxyrhynchus in Egüpte e Fragmänt vom Sophokles sim *[[Ichneutai]]* gfunde.

## Litratuur
* Ralf Krumeich, Nicolaus Pechstein, Bernd Seidensticker (Hrsg.): *Das griechische Satyrspiel.* Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1999, ISBN 3-534-14593-3.
* Rebecca Lämmle: *Poetik des Satyrspiels.* Universitätsverlag Winter, Heidelberg 2013, ISBN 978-3-8253-6064-1.
## Weblingg
*Dütschs Wiktionary: Satyrspiil

## Fuessnoote
Medea (Euripides)

**Medea** () isch e Dragöödie, wo dr griechisch Dichder Euripides  431 v. d. Z. verfasst het. 

S Stück basiert uf dr Argonautesaag us dr griechische Müthologii. D Köönigsdochder Medea verliebt sich in Jason, wo us dr Fremdi choo isch, und hilft em s goldige Vlies z stääle. Si verrootet für in iiri äigeni Familie und dr Jason verspricht, ass er si wurd hüroote. Si faare zrugg und lande schliesslig z Korinth. Zää Joor häi so dört glücklig gläbt, bis dass d Dochder vom Köönig Kreon sich in Jason verliebt het. Dä het d Medea druf verstoosse. D Medea het sich am Jason grächt und sogar iiri äigene Chinder döödet. 

## Litratuur
;Teggstusgoobe
* Karl Heinz Eller (Hrsg.): *Euripides. Medea*. Griechisch/Dütsch. Stuttgart 2005, ISBN 3-15-007978-0.

;Übersetzige
* Johann Baptist von Alxinger: *Medea. Ein Trauerspiel des Euripid*, in: *Alxinger's neueste Gedichte*, Wien 1794 (Digitalisat))
* Ernst Buschor: *Medea*. (Reihe Tusculum). Heimeran Verlag
* Johann Jakob Christian Donner: *Medeia*, in: *Euripides. Band 1*, 1843, S. 227 ff. (Digitalisat)
* Johann Adolf Hartung: *Medea*, Leipzig 1848 (Digitalisat; E-Text einer Ausgabe von 1958)
* Georg Lange: *Medeia*. In: *Sämtliche Tragödien und Fragmente. Band 1*. (Reihe Tusculum; 74,1). Heimeran Verlag, 1972 bzw. in: *Ausgewählte Tragödien. Band 1* (Reihe Tusculum; 75,1). Artemis und Winkler, Züüri 1996
* Otto Schönberger: *Griechische Meisterdramen.* In dütschi Prosa übersetzt. Onläin 2013 (E-Text)
* Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff: *Medea*, in: *Griechische Tragödie. Dritter Band*, Berlin 1899 (Digitalisat 2. Uflaag 1906)

;Sekundärlitratuur
* Albrecht Dihle: *Euripides' „Medea“. Vorgetragen am 20. Nov. 1976*. Winter, Heidelberg 1977, ISBN 3-533-02646-9. 
* Roxana Hidalgo-Xirinachs: *Die Medea des Euripides. Zur Psychoanalyse der weiblichen Aggression und Autonomie*. Psychosozial-Verlag, Gießen 2002, ISBN 3-89806-101-9. 
* Georg Otten: *Die Medea des Euripides. Ein Kommentar zur deutschen Übersetzung*. Frank & Timme, Berlin 2005, ISBN 3-86596-010-3. 
* Pietro Pucci: *The Violence of Pity in Euripides' Medea*. Cornell University Press, Ithaca, N.Y. 1980, ISBN 0-8014-1190-4.
Die Troerinnen

***D Drojanerinne*** (Τρῳάδες) si e Dragöödie vom antike griechische Dramatiker Euripides. S Stück isch 415 wääred em Peloponnesische Chrieg verfasst worde und wird mänggisch as Kommentar aagluegt drüber, wie Athen in däm Joor die egeischi Insle Milos erooberet und iiri Iiwooner umbrocht het. Es isch au mööglig ass d Schändig vo de Herme in däm Joor und dr zwäiti Chriegszuug vo de Athener gege Sizilie en Iifluss uf en Euripides ghaa häi. 

*D Drojanerinne* si dr dritti Däil von ere Trilogii, wo sich mit em Droijanische Chrieg befasst. Mit dere Trilogii (*Alexandros*, *Palamedes* und *D Drojanerinne*) und em Satyrspiil *Sisyphos*  het dr Euripdides dr zwäit Briis bi de Dionysie gwunne.

Im Stück chömme die gliiche vier drojanische Fraue vor wie im letschte Buech vo dr Ilias, wo über em Liichnaam vom Hektor druure. 
## Fuessnoote
Lysistrata

**Lysistrata** (us griech. Λυσιστράτη = Lysistrátē, zämmegsetzt us λύσις = Uflöösig, und στρατός = Armee, lat. u. dtsch.: Ly'sistrata), d. h. *Die wo d Armee uflööst*, ghöört zu de bekanntisten Komödie vom griechische Dichter Aristofanes. Er het s Stück im Früelig 411 v. d. Z. bi de Lenäe lo uffüere - im zwanzigste Joor vom Peloponnesische Chrieg. Im gliiche Joor häi in Athen Aristokrate im ene Putsch die radikaldemokratischi Regierig gstürzt. Lysistrata isch s dritte vo de pazifistische Stück vom Aristofanes.

## Inhalt
S Stück thematisiert dr Kampf von e baar Fraue gege d Manne, wo Chrieg verursache und d Liide, wo mit Chrieg verbunde isch. D Fraue vo Athen und vo Sparta verschwööre sich, zum d Manne zum Friide z zwinge. Aagfüert vo dr Ditelheldin Lysistrata bsetze d Athenerinne d Akropolis und schloofe nüme mit iire Manne. In Sparta mache d Fraue under dr Lampito Äänligs. Au wenn e baar Fraue sälber wäi zu iire Manne goo und d Manne wäi d Akropolis stürme, häi die pazifistische Fraue schliesslig Erfolg.

## Litratuur

* Wolfgang Dietrich, *Lysistrata*, in: *The Oxford international encyclopedia of peace*, 2010, ISBN 978-0-19-533468-5
* Aristofanes: *Lysistrate / Frauen beim Thesmophorienfest. Sammlung Tusculum.* Berlin: Akademie Verlag 2011, ISBN 978-3-05-005275-5

## Weblingg
*
Die Vögel (Aristophanes)

**D Vöögel** () isch e Komödie vom antike griechische Dichder Aristofanes. Si isch im Jahr 414 v. d. Z. wääred em Peloponnesische Chrieg zum erste Mol ufgfüert worde und beschribt, wie zwäi Exilante us Athen de Vöögel hälfe, d Macht z ergriffe. S Theaterstück bestoot us fümf Akt und vili halte s für s glungnigste Stück vom Dichder.

## D Handlig

Zwäi Athener, dr Peithetairos (vo griech. Πειθεταίρος = „Berooter“) und dr Euelpides (vo griech. Ευελπίδης = „gueti Hoffnig“) zien us Athen furt. Si chömme zum Balast vom Köönig vo de Vöögel. Dä isch ee ehemolige Athener, wo vo sine Mitmensche schlächt behandlet worde isch und denn sälber e Voogel, e Wiidehopf, worde isch. Wil d Macht vo de Vöögel seer chli sig, schloot dr Peithetairos vor, ass si e Stadt im Himmel wurde baue und eso dr Vercheer zwüsche de Mensche und de Götter chönni kontrolliere. Si bringe d Voogelversammlig drzue, däm Blaan zuezstimme und d Stadt, wo dr Naame Wulkeguggershäim überchunnt, wird baut. D Vöögel fliege über Athen, so dass d Stadt kä Sunne me überchunnt und im Voogelmist foot afo versticke, und sich underwirft. Au d Götter si am verhungere, wil si d Opfere vo de Mensche nüme überchömme, und schliesse schliesslig e Verdraag mit de Vöögel ab. Dr Peithetairos bechunnt d Basileia, e Dochder vom Zeus zur Frau und wird zum Herscher vo de Vöögel.

## Dr Hindergrund

Das Wärk gältet as Kritik an dr Politik vo Athen zu sällere Zit, besundrigs under em Perikles. D Stadt isch denn im Seebund nüme e *[[Primus inter pares]]* gsi sondern zum Imperium worde, wo d Bundesgenosse mit Droige beherscht het. Dä Wille zur Macht het denn zum Peloponnesische Chrieg gfüert.

## Litratuur

* Aristophanes: *Die Vögel.* Stuttgart, Reclam 1986. ISBN 3-15-001379-8.

## Weblingg

* 
* Kritik vom Stefan Aigner
Die Frösche

**D Frösch** (altgriechisch  **) isch en antiki griechischi Komödie vom Aristofanes. Si isch woorschinlig 405 v. d. Z. urufgfüert worde und het dr erst Briis bi de Lenää überchoo.

## Dr Inhalt
Dr Dionysos goot in d Underwält aabe, zum dr Euripides wider ins Lääbe zruggzfüere. Dört wird er zum Schiidsrichder im ene Wettkampf zwüschen em Euripides und em Aischylos. Am Schluss mischt sich dr Pluton ii und dr Aischylos wird zum Siiger erkläärt und cha us dr Unterwält wider zrugg in s Lääbe.

Dr Naame vom Stück chunnt vo de Frösch, wo im Dionysos mit iirem «Brekekekèx-koàx-koáx» (Griechisch: Βρεκεκεκὲξ κοὰξ κοάξ) uf d Närve gönge, won er über e See (woorschinlig über e Acheron) gruederet wird zum zum Iigang vo dr Underwält z choo. Dr Dionysos, wo as verwiichligte Feigling daargstellt isch, foot mit de Frösch afo disputiere (Agon).

## Litratuur
* Aristophanes: *Die Frösche.* Stuttgart: 2003 (Reclam UB 1154)
Laurence Douglas Fink

Dr **Laurence Douglas „Larry“ Fink** (* 2. November 1952 z Los Angeles) isch en US-amerikanische Unternämer.

## Läbe
Dr Fink isch z Van Nuys in Kalifornie ufgwachse und hät dann BWL und Politikwüsseschafte an de University of California (UCLA) z Los Angeles gschtudiert. Noch em Änd vo sim Studium hät er bi de Investment-Bank First Boston gwärchet. Im 1988 hät er d Firma BlackRock mit gründt, wo er sit em 1998 präsidiert. Dr Fink isch ghürote und hät 3 Chind.

## Prys und Uszeichnige (Uswahl)
* Woodrow Wilson Award, 2010

## Weblink
* Bloomberg Businessweek:Laurence Fink
* Forbes Magazine:Laurence Douglas Fink
BlackRock

D **BlackRock, Inc.** isch de gröschti Vermögesverwalter vo de Wält. S Unternähme het sin Sitz z New York und isch wältwit tätig. D Aktie vom Unternähme werde an de New York Stock Exchange glischtet. Di gröschte Bsitzer vo Aateil am Unternähme sin PNC Financial Services mit 21,0 % und Barclays mit 19,7 %. (Stand 12/2011).

Dr Larry Fink, dr Ralph Schlosstein und dr Keith Anderson häi BlackRock 1992 gründet. 1995 het sich s Undernääme mit PNC Financial Services zämmegschlosse. Sit 1999 isch s an dr Börse notiert.

## Film
*Geld regiert die Welt Deutschland,2014,45 Min.,vo Tilman Achtnich und Hanspeter Michel, Produktion: SWR, Erstusstrahlig 13.01.2014

## Weblink
* BlackRock - Internationali Homepage
* *[http://www.welt.de/print/wams/wirtschaft/article13252677/Die-Besitzer-der-Welt.html D Bsitzer vo de Wält],* Artikel vo de Viktoria Unterreiner in de *[[Welt am Sonntag]],* 24. April 2011

## Einzelnachwis
Phidias

Dr **Fidias** (, * um 500 v.&nbsp;d. Z. z Athen; † um 432 v.&nbsp;d. Z. z Athen) isch en antike griechische Bildhauer und Toreut gsi. Sini bekanntiste Wärk si die 12&nbsp;Meter hoochi Zeusstatue z Olympia, wo zu de Siibe Wältwunder vo dr Antike ghört het, und d Athena Parthenos z Athen.

Über s Lääbe vom Fidias, wo as dr grösst Bildhauer in dr Antike gältet, isch seer wenig bekannt. Er isch um 500 v. d. Z. z Athen uf d Wält cho, het en Usbildig gmacht bi de Bildhauer Hegias und Ageladas vo Argos, wo au Leerer vom Myron und vom Polyklet söll gsi si. Er het Bildhauerei in Stäi und Bronse gleert. [Spööter het er nöiji Verfaare entwigglet zum in sine Bildwärk die verschiidenste Materialie wie Marmor, Bronse, Glaasfluss, Gold und Elfebäi zum ene Ansambel chönne z veräinige. Dr Plutarch brichdet, ass dr Fidias as Fründ vom Perikles sich um d Arbäite uf dr Akropolis kümmeret het.

## Wichdigi Wärk

* D Athena in Pellene (öbbe 465 v. d. Z.)
* Die 10 Füüleheroe z Delfi 
* D Athena Areia in Platää
* D Athena Promachos in Athen (öbbe 460-450 v. d. Z.)
* D Athena Parthenos in Athen
* D Athena Lemnia in Athen (öbbe 450 v. d. Z.)
* D Die Zeusstatue vo Olympia
* S Amazonemonumänt im Artemistämpel z Ephesos (öbbe 430 v. d. Z.)
* D Aphrodite Urania in Elis bi Olympia (öbbe 430 v. d. Z.)
* Dr Apollon Parnopios z Athen

## Litratuur
* Hans Schrader: *Phidias.* Frankfurt am Main 1924.
* Ernst Buschor: *Phidias der Mensch.* Münche 1948.
* Christoph Höcker, Lambert Schneider: *Phidias* (= *Rowohlt-Monographie.* Nr.&nbsp;505). Rowohlt, Reinbek 1993.
* Volker Michael Strocka: *Pheidias (I).* In: *Künstlerlexikon der Antike.* Band&nbsp;2, Münche/Leipzig 2004, S.&nbsp;210–236.
* Clair Cullen Davison: *Pheidias. The Sculptures & Ancient Sources* (= *Bulletin of the Institute of Classical Studies.* Supplement&nbsp;105). 3&nbsp;Bände. Institute of Classical Studies, University of London, London 2009, ISBN 978-1-905670-21-5; ISBN 978-1-905670-22-2; ISBN 978-1-905670-23-9.

## Weblingg
Polyklet

Dr **Polyklet** ( "dr Vilberüemti"; * um 480 v. d. Z. woorschinlig z Argos; † gege s Ändi vom 5. Joorhundert v. d. Z.) isch e berüemte griechische Bildhauer gsi, wo Statue us Bronse gosse het, aber vo deene git s hüte nume no römischi Kopie us Marmor. 

D Bronse statue, wo dr Polyklet gmacht het, zäige die menschligi Figur liichtfüessig im klassische Kontrapost wie si goot oder stoot. Si bekanntsts Wärk isch dr *[[Doryphoros]]*, won er um 440 v. d. Z. gmacht het. Es git e Hufe römischi Kopie von em.

Dr Polyklet het au e theoretischi Schrift verfasst, dr *[[Kanon (Kunst)|Kanon]]*, won er din die ideale Maassverheltniss vom menschlige Körper beschriibe het. Au die Schrift isch nit im Original erhalte und nume über römischi Autore bekannt, wo drüüber gschriibe häi.

Dr Plinius brichdet in sinere Schrift Historia naturalis 34, 75 vom ene Wettbewärb vo de berüemtiste Bildhauer in sinere Zit, wo usser em Polyklet au dr Fidias, dr Kresilas und dr Phradmon mitgmacht häige. Dr Polyklet sig mit dr Statue von ere Amazone Siiger worde. Dr Plinius erwäänt do au e „Kydon“. Das haltet mä für e falschi Zuewiisig vom Ethnikon vom Kresilas, wo us Kydonia choo isch.

Anderi bekannti Skulpture vom Polyklet und vo sine Schüeler si dr Diskophoros, dr Diadumenos und dr Hermes und vermuetlig au dr Tüpus Dresdner Bueb. Mä het e Hufe Kopie und Replike vo sine Wärk in Originalgröössi oder in Statuetteform gmscht, aber scho in dr Antike het s en eklektischi Verfremdig gee. Die chunnt hauptsächlig bi chliine Bronse vor und wil mä bestimmti Merkmol ewägggnoo oder drzuedoo het, isch dr Sinn vo de Figure inhaltlig veränderet worde.

## Litratuur
* Herbert Beck, Peter C. Bol, Maraike Bückling (Hrsg.): *Polyklet. Der Bildhauer der griechischen Klassik. Ausstellung im Liebieghaus-Museum Alter Plastik Frankfurt am Main*.  Mainz 1990, ISBN 3-8053-1175-3.
* Detlev Kreikenbom: *Bildwerke nach Polyklet. Kopienkritische Untersuchungen zu den männlichen statuarischen Typen nach polykletischen Vorbildern. "Diskophoros", Hermes, Doryphoros, Herakles, Diadumenos*. Berlin 1990
* Constantinos Macris: *Polyclète d'Argos (ou de Sicyone)*. In: Richard Goulet (Hrsg.): *Dictionnaire des philosophes antiques*, Bd. 5, Däil 2, CNRS Éditions, Bariis 2012, ISBN 978-2-271-07399-0, S. 1240–1246 (über e Polyklet as Theoretiker)
* Herbert Beck, Peter C. Bol (Hrsg.): *Polykletforschungen*. Schriften des Liebieghauses. Berlin 1993, ISBN 3-7861-1694-6.
* Ernst Berger: *Polykleitos (I)*. In: *[[Künstlerlexikon der Antike]]*. Bd. 2. Münche, Leipzig 2004, S. 276–287.

## Weblingg

* https://web.archive.org/web/20020702022724/http://www.peirene.de/wos/klassik3.html D Amazonetüpe noch em Polyklet
* http://books.google.de/books?id=JkSyZwwRzbMC&pg=PA59&lpg=PA59&dq=Plinius+Kydon&source=bl&ots=t3PFK_Gays&sig=T8wwKJqajTzFem3jOhNRipIHWY4&hl=de&ei=bKLxSqWhB9P0_AaLs80x&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAgQ6AEwAA#v=onepage&q=Plinius%20Kydon&f=false
Hippokrates

**Hippokrates** isch dr Naame vom

* berüemtiste Arzt in dr Antike
* ene antike Mathematiker und Astronom
* ene Gsandte vom Hannibal
* ene lakedaimonische Flottefüerer
* ene Tyrann vo dr Stadt Gela uf Sizilie, Soon vom Pantares.
* ene athenische Strateeg, Soon vom Ariphron und Nöwöö vom Perikles
* Soon vom Megakles und Brueder vom Kleisthenes von Athen, Vater vo dr Agariste, dr Mueter vom Perikles
* Vater vom Peisistratos vo Athen

Verlaag:
* Hippokrates-Verlag
Hippokrates von Kos

Dr **Hippokrates vo Kos** (; * um 460 v. d. Z. uf dr griechische Egeisinsle Kos; † um 370 v. d. Z. z Larisa, Thessalie) gältet as dr berüemtisti Arzt im Alterdum.

Dr Hippokrates isch scho zu Läbzite hooch vereert worde. Er het natürligi Ursache für d Chrankhäite gsuecht und gältet dorum as dr Begründer vo dr Medizin as Wüsseschaft. Im 2.&nbsp;Joorhundert n. d. Z. isch s zun ere Hippokrates-Rönessans choo, wo dr Galen vil drzue biidräit het. Uf koische Bronsemünze us dr früeje römische Kaiserzit isch e Bild von em.

## Lääbe
Dr Hippokrates isch vom Gschlächt vo de Asklepiade abgstammt, wo sich sälber uf e Häilgott Asklepios zrugggfüert häi; sini Eltere häi Heraklides und Phänarete (Φαιναρέτη) ghäisse.

Zerst het em si Vater Underricht gee und denn u. a. au dr Herodikos vo Selymbria und dr Filosoof Demokrit vo Abdera. As wandernde Arzt isch er vil und wit dur Griecheland und Chläiasie gräist. Under anderem het er sich drei Joor lang uf dr Insle Thasos ufghalte. Er het e groosse Biidraag zur koische Ärztschuel gmacht. Iim zu Eere isch en Orientalischi Platane in Kos-Stadt noch im benennt worde.

Sini Söön Drakon und Thessalos und si Schwiigersoon Polybos häi d Familiedradizion witergfüert.

S Graab vom Hippokrates isch im Joor 1826 entdeggt worde. Es befindet sich in dr Nööchi vo dr griechische Stadt Larisa. Wäge däm het mä iim zu Eere in Larisa e Dänggmol ufgstellt.

## D Leer
Die hippokratischi Medizin isch passiv gsi und het sich zum e groosse Däil uf die häilendi Chraft vo dr Natur verloo. D Hippokratiker häi d Chrankhäite druf zrugggfüert, ass d Körpersäft (Bluet, Schliim, gääli und schwarzi Galle, zum Däil au Wasser) nid im Gliichgwicht si. Dr Arzt het brobiert, sini Paziänte mit Rue, Änderige im Lääbensstiil, mit Diät, Arzneimiddel und mit operative Iigriff wider gsund z mache. Us dr hippokratische Säftleer si e Hufe Behandligsmaassnaäme abgläitet worde, bsundrigs dr Aderlass, s Schröpfe und d Aawändig vo Abfüermiddel, wo bis in die früeji Nöizit gang und gääb gsi si. E wichdige Begriff isch dä vo dr Kriise gsi, wo sich entschäidet, öb e Chranke stirbt oder wider gsund wird.

## Litratuur
* Hippokrates: ''Works'' (änglisch, übersetzt vo dr Francis Adams)
* Hippokrates: *Sämtliche Werke.* Übersetzt und kommentiert vom Robert Fuchs. Verlag H. Lüneburg, Münche 1895–1900
* *Die Werke des Hippokrates. Die hippokratische Schriftensammlung in neuer deutscher Übersetzung.* Uusegee vom Richard Kapferer und Georg Sticker, I–V, Stuttgart 1933–1940
* Werner Golder: *Hippokrates und das Corpus Hippocraticum. Eine Einführung für Philologen und Mediziner*, Königshausen & Neumann, Würzburg, 2007, ISBN 978-3-8260-3335-3
* Jutta Kollesch, Diethard Nickel: *Antike Heilkunst – Ausgewählte Texte.* Philipp Reclam jun., Stuttgart 1994, ISBN 978-3-15-009305-4

## Weblingg

* 
* Liste vo de Schrifte vom Corpus Hippocraticum uf gottwein.de
* Wärk vom Hippokrates: Teggst, Konkordanze und Frekwänzliste

## Fuessnoote
Rheinsprung

Dr **Rhiisprung** isch e middelalterligi Strooss in dr Altstadt vom Groossbaasel, wo zimlig stotzig vom Münsterhüügel vo dr Augustinergass us aabe bis an d Schiffländi goot.

## D Geböid am Rhiisprung

Wemm mä vo dr Augustinergass us chunnt, isch s erste Huus im Rhiisprung uf dr lingge Site d Nummere 24, dr Sitz vo der evangelisch-reformierte Chilleverwaltig im Alte Markgrööfische Hoof, am Blatz, wo im Middelalter emol e Marschalkedurm gstande isch. Wisawii am Rhiisprung 21 isch s ehemoolige Mathematische Instidut vo dr Uniwersidäät Basel, hüte s Zentrum für Gschlächterforschig.

E chli witer aabe, am Rhiisprung 17 uf dr Rhiisite isch s St. Oswalds Pfrundhuus, wo im spoote Middelalter d Woonig vom Kaplan vom Altar vom Sankt Oswald im Münster gsi isch. Noch dr Reformazioon het s Huus immer wider dr Bsitzer gwäggslet bis es 1721 en Amtswoonig für Leerer am Gümnasium worde isch. 1981 isch s Pfrundhuus saniert worde.

E chli witer unde, am Rhiisprung 9/11, isch die alti Uni. Bis ins 14. Joorhundert häi do die aadlige Schaler iire Heresitz ghaa, denn isch dr Schalerhoof in d Hand vom Rootsher Jakob Zibol choo und noch sim Dood het dr Soon Burkart s Gländ gerbt und, wo dä gstorbe isch, si Frau Sophie. Die het s für 850 Gulde an d Stadt Baasel verchauft für die nöiji Uni, wo am 4. April 1460 gründet worde isch.

E chli unde vo dr alte Uni uf dr Rhiisite isch s Huus zum Kranichstrit us em Joor 1563 mit eme gothische Fänster. S Huus isch uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt. Uf dr Muure nääbedraa isch e Wandgmäld vom Samuel Buri us em Joor 1978, won e Mäitli daarstellt, wo Gäns duet hüete, hinder eme Grüst, wie s e Mooler wurd bruuche, zum e Wand aamoole.

D Liigeschafte 2 bis 10 unde am Rhiisprung wärde zum erste Mol im 15. Joorhundert erwäänt. Drunder isch s Fachwärkhuus vom Durmblööser Hanns Duttelbach (Rhiisprung 10), wo vo 2004 bis 2008 renowiert worde isch.

Datei:Basel Rheinsprung 2.JPG|Rhiisprung&nbsp;2
Datei:Basel 2012-08 Mattes 1 (135).JPG|Zum Kraniechstreyt, Rhiisprung&nbsp;7. Rächts: s Wandbild vom e Mäitli, wo Gäns duet hüete.
Datei:Basel 2012-08 Mattes 1 (134).JPG|Huus zur Waltpurg, Rhiisprung&nbsp;8
Datei:Blaues Haus Basel 2008.jpg|S Blaue Huus, Rhiisprung&nbsp;16
Datei:Weisses Haus Basel 2008.jpg|S Wisse Huus, Rhiisprung&nbsp;18
Datei:Mathematisches Institut, Universität Basel.jpg|S Zentrum für Gschlächterforschig, Rhiisprung&nbsp;21


## S Elfdausigjumpferegässli

Fast bim Rhiidoor unde, dört wo s aafoot afo uufe goo, chunnt s Elfdausigjumpferegässli vo dr Martinschille us in Rhiisprung aabe. Das Gässli isch äins vo de erste in dr Stadt Baasel gsi, wo pflasteret gsi isch. Es het emol Martins Stääge ghäisse und het erst 1941 si hütig Naame bechoo, wo sich uf die Häiligi Ursula und iiri Aahängere beziet. Mä verzelt vo dr Ursula, ass si im 5. Joorhundert mit elf dausig Jumpfere e Pilgerfaart uf Rom gmacht häig und underwägs z Baasel über d Martins Stääge vom Rhiisprung zur Martinschille uufegstiige sig. Wo si vo Rom zrugg uf Köln häig welle, sig si vo de Hunne underwägs umbrocht worde.

## Fuessnoote
Augustinerkloster (Basel)

S **Augustinerkloster** in Basel isch en ehemoligs Kloster. Es isch 1290 zum erste Mol erwäänt worde.  D Augustinereremite häi s Kloster 1528 und si Bsitz dr Stadt überloo. Denn isch dr Bau vo dr Basler Universidäät brucht worde. 1843/44 isch s zum grösste Däil abbroche worde. An sim Blatz stoot s Museum an dr Augustinergass, wo 1849 eröffnet worde isch.
## Bau und Nutzig

1276 häi sich Augustinereremite in dr Nööchi vom Münsterblatz an dr domoolige «Spiegelgass» niidergloo. Die isch spööter noch iine in Augustinergass umbenennt worde. Dr früesti schriftligi Bricht vo iirem Kloster stammt us em Joor 1290, aber s isch bis 1340 gange, bis s Grundstück iine ghöört het. Si häi en abgschlossnige Klosterbezirk mit Innehoof baut. Wil s nume weenig Blatz gha het, bestoot d Klosterkiirche nume us eme Hauptschiff und eme Siteschiff. Am Aafang vom 16. Joorhundert isch s Kloster fast kuum me vo dr Ussewält drennt gsi. 1521 het dr stedtisch Grooss Root dört dagt und 1528, grad vor dr Reformazioon z Baasel, isch s ganz zuedoo worde, wo dr Prior und die letschte fümf Eremite us em Orde usdräte si und dr Bsitz dr Stadt Baasel überschriibe häi.

Noch dr Reformazioon isch d Basler Uniwersidäät verstaatligt worde und het 1532 s ehemoolige Kloster as Kollegium überchoo zuesätzlig zur Alte Uniwersidäät am Rhiisprung. Si het dört Unterrichtsrüüm iigrichdet, e Häim für Stipendiate («Alumneum») und e Ruum für Veraastaltige («Prytaneum»).  Mä het denn vom «Obere Kollegium», daas an dr Augustinergass, und vom «Undere Kollegium», daas am Rhiisprung, afo reede.

S Obere Kollegium kunnt in dr Anekdotesammlig *Convivales sermones* («Dischgsprööch», publiziert 1541–1551) vom Johannes Gast as dr Ort vom ene Ässe mit em Johann Faust vor. Dr Gast schribt, ass dr Faust dört «sälteni Vöögel» ufdischt häig und vom ene Hund begläitet worde sig, wo mänggisch e menschligi Form aagnoo und si Mäister bedient häig. Die Gschicht isch äini vo de früeste schriftlige Erwäänige vom Faust.

Im Obere Kollegium isch s «Collegium musicum» ufdräte, wo 1692 gründet worde isch und die ersti instituzionelli musikalischi Veräinigung z Baasel gsi isch. Dr ehemoolige Klosterkiirche isch s äänlig gange wie dr Basler Barfüesserkiirche, wo mä Zwüschebööde iibaut und si as Laagerhalle und Fruchtschütti brucht het.

Im 19. Joorhundert isch s Obere Kollegium für d Aasprüch vo dr Uniwersidäät nüm guet gnueg gsi. 1836 het mä dr Bau vom ene uniwersitäre Meerzwäckbau afo blaane mit Rüüm für Vorlääsige, Veraastaltige, für e Bibliothek und e Museum. S Museum het dr Hauptdäil usgmacht und mä het em Geböid, wo 1849 eröffnet worde isch, denn äifach «Museum» gsäit. Vor allem vo dr Klosterkiirche het mä e grössere Däil vo de Ussemuure übernoo. Die öffentlige Sammligsbeständ us em Huus zur Mugge si in s nöije Museum khoo.

## Litratuur
* Anne Nagel, Martin Möhle, Brigitte Meles: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Stadt*, Bd. VII *Die Altstadt von Grossbasel I – Profanbauten*. Bärn 2006, S. 282–283.
Valérie Trierweiler

D **Valérie Trierweiler** (* 16. Hornung 1965 z'Angers) ìsch a franzeescha politischa Journàlischta.

## Kìndheit un Jugend
Ìhr Fàmìlianàmma ìsch Massoneau. Sa ìsch d Tochter vum Jean-Noël Massonneau, wo mìt 12 Johr waga-n-'ra Miina a Bei verlora ghàà hàt. Wo d Valérie Massonneau 21 Johr àlt gsìì ìsch, ìsch ìhrer Vàter gstorwa; ìhra Müeter hàt dernoh àm Empfàng vu dr Schlìttschüeh-Hàlla vu Angers gschàfft.

D Valérie Massonneau hàt Gschìcht un politischa Wìssaschàft gstudiart. Ànna 1988 hàt sa ìn dr Sorbonne-Universität a DESS bikumma.

## Rolla ìn da Media
Sa schàfft àls Journàlischta. Sa hàt ànna 1988 ààgfànga, fer s Blättla „Profession Politique“, wo sa mìt em Gérard Carreyrou gschàfft hat. Ànna 1989 ìsch sa àn „Paris-Match“ igstellt worra, fer ìwer politischa Thema z'schriiwa.

Ànna 2005, wo dr Fernsehsander „Direct 8“ ààgfànga hàt, hàt sa politischa Sandunga gfiahrt, wia „Le Grand 8“, „Politiquement parlant“, „Portrait de campagne“ un „Itinéraires“.

Nawa ìhrem Berüef ìsch sa aui aktiv uf da Soziàlnetzwarka. Àm 12. Juni 2012 hàt sa uf Twitter dr Kàndidàt Olivier Falorni gega dr Ségolène Royal unterstìtzt; dia Meinung ìsch nìt ìn dr offiziella Linia gsìì, un dàs Tweet hàt a kleiner Skàndàl (a „tweetgate“) gaa. Noh dam ìsch sa mehr diskret worra.

Trotz àss sa ìhra eigena Kàrriar witterscht màcht, hàt sa aui Pflìcht ààgnumma wo tràdizionnell zu-n-'ra Erschta Dàma gheera, zum Beispiel: Botschàft vu dr „fondation Danielle-Mitterrand“, Reis uf a Spitàl ìm Kongo.

## Privàtlawa
Ànna 1995 hàt d Valérie Massonneau dr elsassischa Journàlìscht un Ìwersetzer Denis Trierweiler ghirota. Sa han gscheida ànna 2005, àwer d Valérie Trierweiler hàt si Nàmma doch bhàlta.

Noh hàt sa mìt em François Hollande glabt. Wo-n-'r àm 15. Mai 2012 dr Präsidant vum Frànkrìch gwählt worra ìsch, trotz àss sa nìt mìt em ghirota gsìì ìsch, ìsch d Valérie Trierweiler d "Première Dame" (d Erschta Dàma) worra.

Àm 10. Janner 2014 ìsch a Àffar mìt em Präsidant un mìt dr Schàuispìelera Julie Gayet üssakumma, dur s Blättla „Closer“. Àm 25. Janner 2014 han sìch dr François Hollande un d Valérie Trierweiler offiziell vunànder trennt. Àm 4. Septamber 2014 hàt sa a Büech verräffentligt, wo (uf'ra kritischa Àrt) ìhra Beziehung mìt em François Hollande verzeehlt: „Merci pour ce moment“.

## Weblink

## Qualla
Demosthenes

Dr **Demosthenes** (; latiinisch und dütsch De'mosthenes, * 384 v. d. Z.; † 322 v. d. Z. z Kalaureia) isch woorschinlig dr bedütendsti griechischi Redner gsi. Noch em Friide vom Filokrates im Joor 346 v. d. Z. isch er zum füerende Staatsmaa vo Athen ufgstiige. Die Posizioon het er bis zur Harpalosaffäre 324 v. d. Z., won er vom Gricht wäge Bestächligkäit verurdäilt worde isch, chönne bhalte.

## Lääbe
Dr Demosthenes isch nid vo Natur us e guete Reedner gsi. D Chraft vo sinere Stimm het er mit Stimmdrääning chönne verbessere, aber s improwisierte Reede het er nie beherrscht. Er het sis ganze Lääbe lang gege Makedonie Politik gmacht, zerst gegen e Filipp mit eme Bündnis, wo 338 v. d. Z. in dr Schlacht vo Chaironeia gschlaage worde isch,  wo aber im Demosthenes nid si Stellig kostet het. Wo dr Harpalos vor em Alexander em Groosse uf Athen gflüchdet isch, häig er, wie dr Athener Areopag festgstellt het, dr Demosthenes mit zwanzig Dalänt bestoche. Dr Demosthenes isch zun ere Buess vo fufzig Dalänt verurdäilt worde, het nid chönne zaale und isch in s Gfängnis choo. Er isch gflüchdet und isch noch em Dood vom Alexander im Joor 323 v. d. Z. us em Exil zrugg uf Athen. Er het wider antimakedonischi Politik gmacht. Wo denn dr makedonisch Statthalter Antipatros im Lamische Chrieg 322 v. d. Z. d Athener gschlaage het, het sich dr Demosthenes sälber umbrocht zum nid verhafdet z wärde.

## Litratuur
* Iris Samotta: *Demosthenes*. A. Francke Verlag (UTB Profile), Tübinge 2010, ISBN 978-3-8252-3407-2.
* Gustav Adolf Lehmann: *Demosthenes von Athen. Ein Leben für die Freiheit*. Beck, Münche 2004, ISBN 3-406-51607-6
* Julia Witte: *Demosthenes und die Patrios Politeia. Von der imaginären Verfassung zur politischen Idee*. Habelt, Bonn 1995, ISBN 3-7749-2706-5.

## Weblingg

* Demosthenes’ Werke in englischer Übersetzung
* *Demosthenis Oratorum Graeciae principis Opera, quae ad nostram aetatem peruenerunt, omnia: in quinq[ue] divisa partes ...* / unà cum Vlpiani Rhetoris Commentarijs, È Graeco in Latinium sermonem conuersa, per Hieronymvm VVolfivm Oetingensem. – Basileae: Oporinus, 1549. Digitalisierte Ausgabe der Universitäts- und Landesbibliothek Düsseldorf
** 1. Band
** 2. Band
** 3. Band
** 4. Band
** 5. Band
Megara

**Mégara** ( *n.Pl.*) isch äini vo de eltiste Stedt in Griecheland. Es isch e Haafestadt am Saronische Golf und lit in dr Region Attika – guet 30&nbsp;Kilometer westlig vo dr Hauptstadt Athen uf dr Landängi, wo Middelgriecheland mit em Peloponnes verbindet und wo öbbe 20&nbsp;Kilometer bräit isch. D Stadt isch in dr Antike d Hauptstadt vo dr Landschaft Megaris gsi, wo vo Dorer bewoont gsi isch. Hüte lit Megara an dr Schnällstrooss vo Athen uf Korinth. Bi dr Verwaltigsreform 2010 isch die chliini Gemeinde Nea Peramos Νέα Πέραμος (7.480 Iiwooner), wo bis denn sälbständig gsi isch, mit Megara veräinigt worde.

## Litratuur
* *The Oxford Classical Dictionary*. 2 ed., Oxford 1970.
* R.P. Legon: *Megara*. The political History of a Greek City-State to 336 B.C. Ithaca-London 1981.
* E. Langlotz: *Griechenland*. Bonn 1962.
* Hans-Joachim Gehrke: *Jenseits von Athen und Sparta*. Münche 1986.
* S. Rossiter: *Reiseführer Griechenland*. Münche 1982.
## Fuessnoote
Schlacht von Tanagra (457 v. Chr.)

D **Schlacht vo Tanagra** isch e bedütendi Usenandersetzig zwüsche Athen und Sparta im Erste Peloponnesische Chrieg (457–445 v. d. Z.) gsi, het im Joor 457 v. d. Z. stattgfunde und mit eme Siig vo Sparta gändet.

## Vorgschicht
Noch de historische Siig über d Perser, wo d Athener und d Spartaner no uf dr gliiche Site kämpft häi, si denn d Spannige zwüsche de zwäi Stedt gwaggse. Dr Bau vo de Lange Muure zwüsche Athen und sim Haafe z Piräus, d Demokratisierig vo Athen under em Ephialtes und dr Attisch Seebund, wo Athen immer mee mee dominiert het, si für d Spartaner e Dorn im Aug gsi. E baar Stadtstaate wie Aigina, Korinth, Epidauros und Doris häi bi de Spartaner Understützig gege Athen gsuecht. Wo au Thebe, d Hauptstadt vo Böozie, sich Sparta aagschlosse het in sim Komflikt mit Phokis, het sich Athen vom Weste wie vom Norde us bedroot gsee und es isch zum Chrieg choo.

## D Schlacht
D Hauptkwelle für alles, was mit dr Schlacht zämmehängt, isch dr spööteri athenischi Strateeg Thukydides in sim *[[Der Peloponnesische Krieg (Thukydides)|Dr Peloponnesisch Chrieg]]*, Buech I, 107/108. Dr Nikodemes vo Sparta isch zerst mit 11'500 spartanische Hoplite und de Verbündete uf Thebe marschiert, und Athen het dere Armee dr Wääg zrugg zum Peloponnes versperrt. D Spartaner häi sich in Böozie uf d Schlacht vorberäitet wo d Athener iine mit 14'000 Maa under em Kommando vom Myronides entgegemarschiert si. Bi Tanagra, östlig vo Thebe, am Fuess vom Parnes-Gebirg, wo Attika vo Böozie drennt, isch s zur Schlacht cho. Es gseet us, wie wenn die thessalische Riter, wo mit Athen verbündet gsi si, zur andere Site überglofe si. D Spartaner häi zwar Hufe e Hopliten verloren, häi aber dr Kampf gwunne und dr Wääg zrugg uf Sparta isch wider offe gsi.

## D Folge
D Spartaner si zrugg uf Sparta, und d Athener häi d Gläägehäit usgnützt, zum sich nöi z organisiere und häi zwäi Mööned spööter Thebe in dr Schlacht vo Oinofita  chönne schloo, und häi vo denn aa ganz Middelgriecheland beherscht.

## Litratuur
* I. M. Plant: *The Battle of Tanagra: A Spartan Initiative?*, in: Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte 43 Heft 3 (1994), S. 259-274.
* D. W. Reece: *The Battle of Tanagra*, in: The Journal of Hellenic Studies 70 (1950), S. 75-76.
* Joseph Roisman: *The Background of the Battle of Tanagra and Some Related Issues*, in: L’Antiquité Classique 62 (1993), S. 69-85.
Ägina (Griechenland)

**Ägina** ( *f. Sg.* [],  *Aigina* „Gäisseinsle“, ) isch e griechischi Insle im Saronische Golf, won e Däil vo dr Egeis isch. D Insle het e Flechi vo 83 km² und zelt näbe Methana, Poros, Milos, Santorin, Kos, Giali und Nisyros zu de aktive Vulkan im Egeische Inslebooge. Dr höggst Punkt isch dr Bärg Óros mit 531 Meter ü. d. M. 

D Gmäind Ägina (δήμος, *[[Demos|dímos]]*) het öbbe 13'500 Iiwooner. Dr Hauptort vo dr Insle häiss au Ägina und het öbbe 8'000 Iiwooner.

## Wirtschaft

S wichdigste landwirtschaftlige Brodukt si d Pistazie: 3–5 % vo dr Ärnt uf dr ganze Wält stamme vo Ägina. D Rolle vom Turismus wird au immer gröösser; dr turistisch Hauptort isch Agia Marina.

## Litratuur
* V. Dietrich, P. Gaitanakis, I. Mercolli, R. Oberhaensli: *Geological map of Greece: Aegina Island.* 1:25.000. Stiftung Vulkaninstitut Immanuel Friedländer, Züri 1991 
* Klaus Hoffelner: *Das Apollon-Heiligtum. Tempel, Altäre, Temenosmauer, Thearion*. Verlag Philipp von Zabern, Mainz 1999, ISBN 3-8053-2030-2 (Alt-Ägina, uusegee vom Hans Walter und dr Elena Walter-Karydi, Band I, 3).
* J. Lesley Fitton (Hrsg.): *The Aigina Treasure: Aegean Bronze Age Jewelry and A Mystery Revisited.* The British Museum Press, London 2008, ISBN 978-0-7141-2262-5.

## Weblingg

* Kompiutermodäll vom Tämpel vo Ägina
* Website vom ÖAI über s Ägina-Brojekt

## Fuessnoote
Liste der Kulturgüter in Basel/Altstadt Grossbasel

In dere **Liste vo de Kulturgüeter in dr Groossbaasler Altstadt** si alli Objekt im Kwartier Altstadt Grossbasel vo dr Stadt Baasel im Kanton Baasel-Stadt, wo noch dr Haager Konwenzioon zum Schutz vo Kulturguet bi bewaffnete Komflikt, em *Bundesgsetz vom 6. Oktober 1966 über e Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt* und dr *Verornig vom 17. Oktober 1984  über e Schutz vo de Kulturgüeter bi bewaffnete Komflikt* under Schutz stöön.

Alli Objekt vo de Kategorie A und B si in dr Liste, d Objekt vo dr Kategorii C feele no (Stand: 1. Januar 2013).

## Kulturgüeter

## Weblingg

* Kantonsliste Basel-Stadt (A-Objekte) des KGS-Inventars (PDF, 357 KB)
* Kantonsliste Basel-Stadt (B-Objekte) des KGS-Inventars (PDF, 445 KB)

## Fuessnoote
Mike Müller

Dr **Mike Müller** (* 25. Oktober 1963 z Gränche) isch e Schwyzer Schauspiler. 

## Läbe
Dr Müller het Philosophy studiert un derno Schauspiil-Workshop z Berlin, z Wien un z Züri bsuecht. Dur syni Produktionen im Kabarett, in Satiresändige un uf dr Theaterbihni isch er in dr Schwyz un z Dytschland bekannt wore. 

## Theater
*OFF OFF Bühni, Züri
*Theaterhuus Gessnerallee (*Forever Godard*, Inszenierig dur dr Igor Bauersima)
*Casinotheater Winterthur (*Ein seltsames Paar*, Schwyzerdütschi Fassig no *The Odd Couple* vum Neil Simon, 2005; *Sickmen*, Konversationsstuck fir drei Manne, mit em Patrick Frey un em Viktor Giacobbo)
*Schauspilhuus Züri (*Hinter den sieben Gleisen* vum Kurt Früh, Inszenierung dur dr Rafael Sanchez 2004/2005; em Molière sy *Der Geizige*, Inszenierig dur dr Werner Düggeli]; *Brand* vum Henrik Ibsen, Reschy: Niklaus Helbling)
**Erfolg als Chance*, vum un mit em Patrick Frey, em Viktor Giacobbo un em Mike Müller, Reschy: Tom Ryser, 2009

Dr Müller isch au Co-Autor vu verschidene Programm, wie zem Byschpel *Sickmen*, *Erfolg als Chance*, *Mother T.* oder *RAF unplugged*.

## Färnseh
Dr Mike Müller dritt hyfig uf in satirische Rolle. In dr Dytschschyz isch er vor allem bekannt wore mit syne Parodien im Satiremagazin *Viktors Spätprogramm* fir s Schwyzer Färnseh. Vom 27. Januar 2008 bis am 11. Dezember 2016 isch er zämme mit em Viktor Giacobbo uf SRF&nbsp;1 in dr satirische Sändig Giacobbo/Müller am Sunntigzobe z säh gsii. In dr doderfir gschaffene Roll as «Burri Hanspeter» het er anne 2009 en Ufdritt am Arosa Humor-Feschtival ghaa.

Vu 2012 bis 2019 isch dr Müller in dr Krimiserie Der Bestatter mit dr Barbara Terpoorten z sää gsii.

## Filmografy
* 2000: *Studers erster Fall*
* 2001: *Ernstfall in Havanna*
* 2002: *Dario M.*
* 2003: *Au large de Bad Ragaz*
* 2003: *Achtung, fertig, Charlie!*
* 2003: *Strähl*
* 2005: *Undercover*
* 2005: *Mein Name ist Eugen*
* 2006: *Alles bleibt anders*, TV-Spilfilm
* 2007: *Tell*
* 2009: *Flug in die Nacht – Das Unglück von Überlingen*
* 2012: *Das Missen Massaker*
* 2012: *Dead Fucking Last*
* 2013–2019: *Der Bestatter*, TV-Krimi-Serie
* 2016: Die Welt der Wunderlichs

## Weblink
* 
* Offizielli Websyte
* Casinotheater Winterthur
* Zum Satiremagazin Giacobbo/Müller
* Sendung «Schawinski». Roger Schawinski im Gspräch mit em Mike Müller. Video in: Schwyzer Färnseh vum 15. Novämber 2011 (27 Minute)
Albisrieden

**Albisriede** isch es Quartier vo Züri und liit underem Üetlibëërg. S Quartier bildet zäme mit Altschtette de Chräis 9. Bis 1934 isch es en äigni Gmäind gsii und isch dänn i d Schtadt Züri iigmäindet worde.

Albisriede hät na e richtigs alts Dörfli mit Rigelboute usem 16. Jaarhundert. Au s Ortsmuseum und d Müli, wo no en alts Wasserrad hät, sind alti Rigelboute. Es git drei Chile, zwoo reformierti und äi katolischi. Z Albisriede liit au d Badi, wo de Max Frisch entworfe hät.

Uf Albisriede faart vom Hauptbaanhoof uus de Drüüer.
Zürcher Oberland

S **Züri-Oberland** isch de südöschtlich Täil vom Kanton Züri und entspricht de Bezirk Uschter, Pfäfike und Hiwyl.

Es hät zwee See-e, de Gryffesee und de Pfäffikersee. D Glatt flüüsst dur de Gryffesee, de grööscht Fluss vom Züri-Oberland isch aber d Tööss. Im Oschte sind hööchi Bëërg, so de Bachtel, s Hörndli und s Schnebelhorn.

S grööscht Oort isch Uschter, wo nach Züri und Winterthur di drittgrööscht Schtadt vom Kanton isch. Schtëërnebëërg isch lang di hööchstgläge Gmäind gsii vom Kanton Züri (sit 2015 ghöörts zu Baume). Im Züri-Oberland liit au d Chybuurg, und bi Pfäffike isch s Röömerkaschtell Iirgehuuse. Z Aatel isch s bikannt Dinosaurier&shy;museum.

## Literatur
* Hans-Peter Bärtschi: *Der Industrielehrpfad Zürcher Oberland.* Buchverlag der Druckerei Wetzikon, Wetzike 1991, ISBN 3-85981-163-0.
* Hans-Peter Bärtschi: *Industriekultur im Kanton Zürich. Unterwegs zu 222 Schauplätzen des produktiven Schaffens.* Rotpunktverlag, Zürich 2009, ISBN 978-3-85869-407-2.
* Cornel Doswald, Claudia Fischer-Karrer, Peter Niederhäuser, Wolfgang Wahl (Ug.): *Zwischen Tradition und Innovation. Gesichter des Zürcher Oberlandes* (=&nbsp;*Mitteilungen der [[Antiquarische Gesellschaft in Zürich|Antiquarischen Gesellschaft in Zürich]].* Band 92). Chronos, Zürich 2025, ISBN 978-3-0340-1789-3.
* Bernhard Nievergelt und Hansruedi Wildermuth (Ug.): *Eine Landschaft und ihr Leben. Das Zürcher Oberland.* vdf, Hochschulverlag an der ETH, Zürich 2001, ISBN 3-7281-2689-6.
* Peter Surbeck: *Die Inschriften an Bauernhäuser im Zürcher Oberland, Angrenzende Gebiete.* Verlag Uster-Info GmbH, Uster 2004, ISBN 3-908678-20-X.

## Weblink

* Tourismus Region Züri-Oberland
Kleon

Dr **Kleon** (, † 422 v. d. Z. bi Amphipolis) isch en athenische Politiker und General wääred em Peloponnesische Chrieg gsi. 

## Lääbe
In de antike Kwelle, wo vo Aristokrate gschriibe si, wird sini niidrigi Häärkumft uusegstellt. Si Vater het Kleainetos ghäisse. Noch em Verfasser vo dr Athenaion politeia sig dr Kleon dr ersti gsi, wo uf dr Rednerdribüne gschroue und gschimpft het und mit sinere unkontrollierte Impulsividäät s Volk mee as jeede andere verdorbe het. Dr Historiker Thukydides beschribt in as äine, wo für e Chrieg gsi isch, e Demagog und as vulgäär.

Dr Kleon isch mit ere Gärberei riich worde und het in äini vo de vornäämste Familie vo Athen iineghürotet. Er isch en usserordentlige Redner gsi, und het eso s athenische Volk uf sini Site brocht. Er isch für en aggressivi Politik Sparta gegenüber gsi und eso e Gegner vom Nikias, wo für e Verständigig iidräte isch. Wo spartanischi Abgsandti 425 v. d. Z. wägen dr häikle Situazion vo de Spartaner uf dr Insle Sfakteria in Athen für e Friidensschluss gworbe häi, het si, wie dr Thukydides verzellt, dr Kleon schroff abgwiise und si häi ooni öbbis fertig z bringe, wider häimn müesse.

Er het käi milidäärischi Erfaarig ghaa, het aber as General in dr Schlacht vo Sfakteria 425 v. d. Z. Erfolg gha und das het si Aasee vergrösseret. Dr Kleon isch 422 v. d. Z. as Fäldherr mit 30 Schiff vo Athen uf Thrakie, zum d Stedt zruggzeroobere, wo vo Athen abgfalle si.  In dr Schlacht vo Amfipolis si aber är und dr Spartaner Brasidas gfalle und dr Wääg isch frei gsi für e Nikiasfriide vo 421 v. d. Z.

Dr Thukydides und dr Aristofanes häi en Iifluss gha druf, ass dr Kleon schief agluegt wird, und woorschinlig häi persönligi Motiv e Rolle gspilt. Dr Thukydides isch für zwanzig Joor verbannt worde, was er wenigstens zum Däil im Kleon z verdanke het. Dr Kleon isch au äine vo de erste athenische Politiker gsi, wo nit us de alte aagseene Familie gstammt het und dorum ganz uf d Überzüügigschraft vo sinere politische Rhetorik aagwiise gsi isch. In dr nöijere Forschig isch dorum sis Bild differenzierter.

## Litratuur

* Arthur Geoffrey Woodhead: *Thucydides' Portrait of Cleon.* In: *[[Mnemosyne (Zeitschrift)|Mnemosyne]]* Fourth Series 13, 1960, S. 289–317.
* Félix Bourriot: *La faille et le Milieu social de Cléon.* In: *[[Historia (Zeitschrift)|Historia]]* 31, 1982, S. 404–435.
* Hermann Lind: *Der Gerber Kleon in den ‚Rittern’ des Aristophanes. Studien zur Demagogenkomödie*. Lang, Frankfurt am Main 1990, ISBN 3-631-41877-9.
* 
* *Cleon.* In: *[[The Oxford Classical Dictionary]]*. 4. Aufl. Oxford 2012, S. 332.

## Weblingg
* 

## Fuessnoote
Isabelle Körner

D **Isabelle Körner** (* 27. Septämber 1975) isch e dytschi Färnsehjournalischti.

## Läbe un Karriere
Noch dr Schuel het d Körner internationali Betribswirtschaftslehr studiert. Derno isch si uf d Georg von Holtzbrinck-Schuel fir Wirtschaftsjournalischte. Si het derno fir s Wirtschaftsmagazin *Euro* (bis 2004: *Finanzen*) un dr Nochrichtesänder N24 gschafft. Fir d Nochrichtenagäntur Reuters isch si au Wirtschaftskorreschpondänti fir d BBC World gsii.

Syt em Spotjohr 2004 moderiert d Körner d Nochrichte un dr Telebörse bim Färnsehsänder n-tv. Vu Oktober 2009 bis Mai 2019 het si im Wächsel mit dr Ilka Eßmüller un em Maik Meuser s RTL Nachtjournal moderiert.

D Isabelle Körner schwätzt Änglisch as zwoti Muetersproch näbe Dytsch. Derzue cha si au Franzesisch, Spanisch un di Dytsch Gebärdesproch.

## Weblink

* d Isabelle Körner uf n-tv.de
* d Isabelle Körner bi Reineke-Partner
Zürcher Unterland

S **Züri-Underland** isch de nordweschtlichi Täil vom Kanton Züri und bestaat us de Bezirk Tielschtoorff und Büüli. Es gränzt im Weschte as Aargöi und gaat im Noorde über de Rhy, wo s Schtedtli Eglisau und s Rafzerfäld ligged. Ussert Eglisau sind na Rägischbëërg mit em Schloss und Büüli guet erhalteni alti Schtedtli.

Bi Neeri lyt s Neeracherriet, es Flachmoor, wo s SVS Naturschutzzentrum staat und wo vili sältni Tier chönd beobachtet wëërde. Au im Rafzerfäld probiert me, d Artevillfalt vo Tier und Pflanze wider hööcher z mache.

Im Züri-Underland lyt au de Flughaafe Chloote. Wäge dëm und de Nëëchi vo de Schtadt Züri verschtedteret naadinaa de Süüdtäil vom Züri-Underland. De nöördlich Täil isch na ländlicher und drum e beliebti Naaerholigszoone vo de Schtedter.

Z Rägischtoorf isch s Gfängnis Pöschwiis, wo Mane igschpeert wëërded, wänn si schwëëreri Schuld uf sich glade händ.

## Literatur
* Heinrich Hedinger: *Das Zürcher Unterland.* Paul Haupt, Bern 1971.

## Weblink

* Züri-Underland Tourismus
* Unabhängigs Webportal
Brasidas

Dr **Brasidas** (, † 422 v. d. Z. bi Amfipolis in Nordgriecheland) isch en antike spartanische Fäldher gsi in dr erste Helfti vom Peloponnesische Chrieg.

## Lääbe
Dr Brasidas isch us ere aagseene spartanische Familie cho. Si Vater isch dr Tellis gsi, wo 421 v. d. Z. bim Shwuur uf e Nikiasfriide drbii gsi isch, si Mueter isch d Argileonis gsi. Dr Brasidas isch e seer erfolgriiche Fäldher gsi. Er isch gegen e Friide mit mit Athen gsi und het sich mit Makedonie welle verbünde. .

Im Joor 424 het er vo Korinth us Megara vor eme Aagriff vo Athen grettet. Denn isch er mit 1700 Maa,  700 von ene si Helote gsi und dr Räst Söldner, uf Thrakie marschiert, zum d Versorgig vo Athen mit Gedräid us dr Schwarzmeerregion z bedrohe.

Im Winter 424/423 die athenischi Kolonii Amfipolis am Strymon iignoo, won e wichdige athenische Stützpunkt gsi isch.

D Schlacht vo Amfipolis 422 v. d. Z. häi d Spartaner gwunne. Dr Brasidas und si athenisch Gegner Kleon si drbii ums Lääbe cho, und eso isch dr Wääg für e Nikiasfriide vo 421 v. d. Z. offe gsi.
## Litratuur
* Henry D. Westlake: *Individuals in Thucydides.* Cambridge University Press, Cambridge 1968, ISBN 0-521-07246-8, S. 148–165.
* 
* Karl-Wilhelm Welwei: *Sparta*. Klett-Cotta, Stuttgart 2004, ISBN 3-608-94016-2, besonders S. 225ff.

## Weblingg
* 

## Fuessnoote