Wenkerbogen von Nollingen

Dr **Wenkerboge vo [[Nollingen|Nollige]]** isch es Blatt für di grosse Ufnaam vo dr dütsche Sproch, wo dr Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Dütsch Sprochadlas gmacht hed. D Schuele im domolige dütsche Rych hend e Frogeboge übercho mid Muschdersätz, zum se in lokale Dialäkt z übersetze. Au im alemannische Sprochgebiet hend vili Gmeindschuele mitgmacht.

## Hiwiis zuem Boge 41695
* Nollige het domols zuem Kreis Lörrach im Großherzogtum Bade ghärt. Hitt ischs en Oordsdeil vu Badisch Rhyfälde.
* De Oord lit im Sproochruum vum *[[Hochalemannisch|Hoch- oder Südalemannische]] / Säckinger-Laufeburger Ruum*.
* Die vierzig Sätz sin domols durch de Lährer durch Zueziäge vu Schiäler uffgschiewe worde. D Schueler henn mit Hilf vum Lährer Leopold Künstle vo Friiburg im Briisgi de Wenkerboge usgfüllt.
* Sowit des gange isch, sind d Schriiebwiis un d Sunderzeiche üwernomme worde.
* As Üssproch vum Ortsnamme wird im Boge „Nollige“ angeh.
* In Südditschland sinn d' Bege anne 1887 uffgnumme worde, der vo Nollige het d Nummere 41695 griägt.
* D geografisch Lag vu Nollige isch in dere Karde iitrage.

## Wenkersätz
# Im Winter fliage dia trochne Blätter in dr Luft ume.
# 's hört glii uf z'schneie, drno wird 's Watter wieder besser.
# Thua Khole in Ofe, daß d'Milch bald z'chochen afangt.
# Der guat alt Ma isch mit dem Pfard dur's Ihs broche un ins chalt Wasser keit.
# Är isch vor viar oder säks Wuche gstorbe.
# 's Füer isch z'starch gsi, d'Chueche sin jo unte ganz schwahrz verbrännt.
# Är ißt d'Eier allewyl ohni Salz un Pfaffer.
# D' Füeß thuen mr grüßli weh, i glaub i haig si durgloffe.
# I bin bi dr Frau gsi und han eres gsait, un sie hätt gseit, sie wells ihrer Tochter sage.
# I wills au nimme thue!
# I schlag di gli mit dem Chochlöffel um Ohre, du Aff!
# Wo goosch hi, sölln mr mit dr goh?
# 's schlachti Zitte!
# Mi liabs Chind, blib do unte stoh, d' Gans' bisse di ztot.
# Du hätsch hüt am mährschte glährt und bisch artig gsi, du derfsch ähnder heim goh aß die Andere.
# Du bisch no i groß gnue, um n Fläsche Wi usztrinke, du muesch zerscht no wäng wakse und größer wärde.
# Gang, bisch so guet und sag's dünnr Schwäschter, si söll d' Chlaider für euer Mueter ferig naie und mit dr Bürschte suuber mache.
# Hattsch du ihn kannt, so wärs anderscht cho und s däht besser um e stoh.
# Wer hätt mr mi Chratte mit Fleisch gschtohle?
# Er hätt so tho, aß wia wenn sie ihn zum dresche beschtellt hätte; sie hainds aber salbr tho.
# 's Füer isch z'starch gsi, d'Chueche sin jo unte ganz schwahrz verbrännt.
# Wam her er dia neu Gschicht verzellt?
# Mr mueß lut briala, suhscht verstoht er aim it.
# Mr sin müad un hain Durscht.
# 's Füer isch z'starch gsi, d'Chueche sin jo unte ganz schwahrz verbrännt.
# Wo mr geschter Obed heim gcho sin, so sin die Andere scho im Bett gläge und hain fescht geschlofe.
# Chönnt ihr nit no en Augeblickli uf uns warte, drno göhn mir mit euch.
# Ihr dörfe nit so Chindereie trübe.
# Euseri Berg sin nit grüßli hoch, eueri sin viel höcher.
# Wiaviel Pfund Wurscht und wiaviel Brod wait ihr ha?
# Ich verschtand euch it, ihr müent e chlü lutter spreche.
# Hait ihr kei Sttückli Saipfe für mi uf mim Tisch g'funde?
# Si Brueder will sich zweü schöni neui Hüüser in eurem Garte baue.
# Des Wort isch em vo Herze gcho!
# Des isch rächt gsi vu ihm!
# Was sitze do für Vögeli obe uf dem Müerli?
# Dia Buure hai fünf Ockse un nün Chüe und zwölf Schöfli vor's Dorf brocht, die hai sie verchaufe wèlle.
# D' Lüt si hüt alli ufm Fald dusse un maie.
# Gang nur, der bruun Hund thuet dr nüt.
# Ich mit mit dene Lüt do hinde über d'Matte ins Kchorn gfahre.

## Wörder im Wenkerboge
* heiß, nein, blau, grau, hauen, Hand, Hanf, Helm, Flachs, erwächst, Basen, Pflaumen, Briäf, Hof, jung, krumm
* Sonntag, Montag, Dienschtag, Mittwoch, Donnerschtag, Freitag, Samschtag
* elf, fümpfzehn, sächzehn, fümpfzig

## Luäg aü do
* Lischde vu alemannische Wenkerboge
* d Wenkersätz uf Hochdütsch

## Quälle
* Digitalisat vum Original Nolliger Wenkerboge

## Wo s her isch