open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atrebaten

D **Atrebate** (lat. *Atrebates*) sind än belgischä Volchschtamm gsii. Während dä Ziit vo dä Gallischi Chrieg (58 - 51 v. Chr.) händ si s'Gebiät um ihrä Hauptort *Nemetocenna/Nemetacum* (schpäter *Atrebatae*, hüt Arras gwohnt, im hütige französischä Departmänt Pas de Calais).

## D Atrebate in Gallie
D Atrebate händ sich zämme mit dä Nerviär und dä Viromanduer gäge d Schtriitmacht vom Julius Cäsar widersetzt, sind aber besigt wordä.

## D Atrebate in Britannie
De atrebatischi Chönig Commius isch wäge sim Iifluss au uf diä anderi Sitä vom Ärmelchanal uf Britanniä, als Abgsandti vom Caesar det ane gschickt wordä. En Teil vo dä Atrebate hätt sich scho vor äm Cäsar sim Fäldzug in Südbritanniä nidergla und sind det sehr mächtig gsi.
Ambianer

D **Ambianer** (lat. *Ambiani*) sind en keltische Schtamm in Gallie gsi. Sie händ sich a de Somme in Nordoschtfrankriich agsidlet. Ihri Hauptschtadt hät s hütigi Amiens bildet. 

De Name Ambiane hät bedütet "diä vo de zwei Site", was uf ihri geographischi Lag zrügzfüehre isch. Sie händ in diräkter Nachbuurschaft mit de Atrebatä, Nerviär, Bellovaker und de Caleter gläbt.

Im Jahr 57 v. Chr. händ d Ambianer mit 10'000 Chrieger d Koalition vo dä Belger unterschtützt. Sie sind aber vom Julius Caesar unterworfe worde. Im Johr 52 haige si 5'000 Ma gschickt em Vercingetorix z Alesia go z hälfe. Im Johr druf hai si dr Ufstand vo de Bellovaker under em Correus understützt, wo vo de Römer underdruckt worden isch.
Somme

D **Somme** isch en 245 km lange Fluss in Nordoschtfrankriich. Si entschpringt in Fonsomme (Aisne) by Saint-Quentin und tuet in d Somme-Bucht mündä (französisch *baie de Somme*) zwüsche Crotoy und Saint-Valery-sur-Somme i dä Ärmelkanal.

D Zueflüss vo dä Somme sind vo dä rächte Flusssitä dä Omignon, d Hallue, d Nièvre (Fluss) und dä Scardon; vo dä linke Flusssitä d Avre, d Selle, dä Saint-Landon, d Airaine, d Ambroise und d Ancre.

Dä Name *Somme* gaht uf keltischi Urschprüng zrug. D Römer händ dä Fluss Fluss *Samara* gnännt.

D Somme isch dur d verluschtriichi Schlacht a dä Somme (1916) im Erschtä Wältkchrieg wältwiit berüehmt.

## Weblink

* Somme photos uf images-en-somme.fr

## Fuessnoote
San Marino (Begriffsklärung)

**San Marino** isch de Name vo däne geografische Objekt:

* San Marino, en Schtaat in Südeuropa
* San Marino (Stadt), d Hauptschtadt vom Schtaat San Marino
* San Marino (Kalifornien), e Schtadt in Kaliforniä
* San Marino (Kolumbien), en Ort in Kolumbiä, 275 km weschtlich vo Bogotá
Degersheim SG

**Tëgersche** (IPA: []) isch e Gmaind im Undertoggeburg im Kantoo Sanggale und ghört politisch zum Wahlchrais Wiil.

## Name
De offiziell Name *Degersheim* isch e falschi verhochdütschig vom iihaimische Name *Tëgersche* (837: *Tegerasgai* ‘Grosse Eschewald’) und het nie die fränkisch Ortsnameendig -heim ghaa. Bis 1806 het d Gmaind no dr Name *Tegerschen* trait. Us dem Grund werd im Woppe vo Tegersche au e geeli Esche uf schwarzem Grund abbildet. Di recht Hälfti vom Woppe zaigt degege e schwarzes Chrütz uf geelem Grund; da Chrütz isch vom Sigel vo de Ammane vo Tegersche öbernoo wore. D Farbe gääl und schwarz sind vom toggeborger Woppe öbernoo wore.

## Geografii
Zu de Gmaind ghöret s Dörfli Wolfertschwil und de Wyler Maggenau mit de Zisterzienserinne-Abtai Maggenau. De högschti Punkt isch bi de Tegersche Exklave Obergampe, wo uf 1'061 m ü. M. liit. D Gmaind grenzt a Oberuzwil, Floowil, Herisau, Schwellbronn, Neckertal und Lütischborg.

## Bevölkerig
D Bevölkerig hät früener vorallem vo de Landwertschaft und Holzverarbaitig, e wiili lang au vo de Stickerai, gläbt. Hüt gits näbet de Land- und Forschtwertschaft au e chli Industrii. D Gmaind hät Endi 2005 öpa 3830 Iiwohner zelt, devo sind 647 Uslender, 43 % katolisch und 34 % reformiert gsi.

## Sehenswördigkaite
Do wär emol di reformiert und di katolisch Cherche im Dorf Tegersche, di katolisch Cherche z Wolfertschwil und bim Chloster Maggenau d Verena-Kapelle. Si hät Grundmuure, wo us em 12./13. Joorhundert sind und si stoht, wie au s Chloster sälber, under Dänkmolschutz. Oberhalb vo Wolfertschwiil isch s Rootmoos, wo ne Hochmoor mitere nationaale Bidüttig isch.

## Bilder

Degersheim-Kirche-kath.jpg|Katholischi Chile
Degersheim-Kirche-ref.jpg|Reformierti Chile


## Weblink

* Offizielle Website der Gemeinde Degersheim
* 

## Fuessnote
Degersheim

**Degersheim** isch de Name vo däne Ortschafte:
* Degersheim SG, e politischi Gmaind im Kanton Sanggalle, Schwiz
* *Degersheim*, en Ortstail vo de Gmaind Heidenheim im Landchrais Weißenburg-Gunzenhausen, Mittelfranke, Bayern, Dütschland

**Obacht**
* Will me de Name vo de Toggeborger Gmaind as *Tëgersche* uussprecht, chas zu Vewägslige mit *Tègersche* cho, won en Ortstail vo de Gmaind Tobel-Tègersche im Turgi isch.
San Marino (Kalifornien)

**San Marino** isch e Schtadt im Los Angeles County im US-Bundeschtaat Kalifornie, USA, mit 13.300 Iiwohner (Schtand: 2004). Die geographische Koordinate sind: 34,12° Nord, 118,11° West. S Schtadtgebiet hät e Flächi vo 9,8 km². D Schtadt liit i de Nöchi vo Arcadia und Diamond Bar.

E bekannti Sehenswürdigkeit in San Marino isch d Huntington Bibliothek. Die isch uf äm Grundschtück von e Buurehof us äm Jahr 1877 entschtande, wo de Name *San Marino* gha hät und drum treit hüt d Schtadt de Name San Marino. 

## Weblink

* City of San Marino d Website vo de Stadt
Huntington Bibliothek

Die **Huntington-Bibliothek** isch e Bildigs- und Forschigsiirichtig in San Marino i de Nöchi vo Los Angeles, Kalifornie. D Bibliothek hät au noo e Chunschtsammlig und einigi botanischi Gärte. Gschtiftet isch d Huntington Bibliothek im Jahr 1924 vom Henry Huntington worde, wo en Iisebahnpionier gsi isch. 

## Bibliothek
D Bibliothek gilt als eini vo de bedütendschte private Sammlige wältwiit. Sie tuet fascht 5 Millione Manuskript, öppe 500.000 Büecher und 600.000 Fotografie umfasse. Witi Teil vo de Bibliothek sind nöd für alli zuegänglich, schtöhnd aber Schtudänte zue Forschigszwäcke offe. 

Die wichtigschte Uusschtelligsstück sind e uuf Pergamänt druckti Gueteberg-Bible und s Ellesmere Manuskript vo de Canterbury Tales, vo schoo füüfhundert jährig sind. 

## Chunschtsammlig
D Chunschtsammlig zeigt hauptsächli änglischi und französischi Bilder vom 18. und 19. Jahrhundärt, uuserdem au noo amerikanischi vom 18., 19. und em frühe 20. Jahrhundärt. Es git au noo wächselndi Uusschtellige, wo zeigt wärdet. 

D berüehmteschte Bilder sind *[[The Blue Boy]]* vom Thomas Gainsborough und *Pinkie* vom Thomas Lawrence, wo zämme imne gliche Ruum hänged. 

## Botanischi Gärte
Uufnere Flächi vo 42,5 Hektare vo de Bibliothek gits einigi Gärte, vom Wüeschtegarte, vom Tropische-Garte bis übere zum Japanische Garte, en Zengarte und noo en Chinesische Garte.

## Weblink
* d Website vo de Huntington Bibliothek
Botanischer Garten

En **Botanische Garte** isch e Apflanzig vo Bäum, Schtrücher und chrutigi Pflanze, wo oft nach de Härchunft vo de Pflanze-Arte gordnet isch. Botanischi Gärte schtönd meischtens under där Verwaltig vonere Universität oder vonere Hochschuel, wil settigi Sammlige vo Pflanzearte ei gueti Basis für wüsseschaftligi Aarbede darschtelled.

En Botanischä Garte, wo nume Bäum hät, wird au Arboretum gnännt.

## Gschicht
Siit em Johr 1492 isch s Arboretum vo Trsteno bii Dubrovnik bekannt. Die erschte botanischen Gärte in Europa si 1544 in Norditalie, z Pisa vom Luca Ghini, und 1545 z Padua vom Johannes Baptista Montanus, z Florenz und z Bologna gründet worde. Z Basel het dr Caspar Bauhin 1589 dr botanisch Garte vo dr Universität gründet. Dr Berner botanisch Garte isch 1789 im Marzili ufgmacht worde. Z Züri het d Universität, wo 1833 gründet worden isch, zr gliiche Ziit au e botanisch Garte agleit.  In Dütschland het s botanische Gärte z Leipzig siit 1580, z Jena siit 1586, z Heidelberg siit 1593, z Gieße siit 1609 und in Friiburg siit 1620, im allgemeine si das Medizinalgärte (Hortus Medicus) gsi, wo vo dr medizinische Fakultät pflägt worde si.

## Quelle


## Litratuur
* F. Ebel, F. Kümmel, Ch. Müller-Uri: *Bibliographie der Botanischen Gärten Europas – Supplement 2/1*. Universitäts- und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt, Halle 1996, ISBN 3-86010-137-4.
* Herbert Reisigl: *Blumenparadiese und Botanische Gärten der Erde*. Pinguin, Innsbruck 1980.
* Johannes Reinke: *Der älteste botanische Garten Kiels; urkundliche Darstellung der Begründung eines Universitäts-Instituts im siebzehnten Jahrhundert.* Kiel 1912 (Volltext)
* Loki Schmidt: *Die Botanischen Gärten in Deutschland*. Hoffmann & Campe, Hamburg 1997, ISBN 3-455-11120-3.
Magdenau

S Chloster **Maggenau** isch e Frauechloster i de toggeburger Gmaind Tegersche inere usgsproche liebliche Landschaft.

## Name
Im Tielekt haisst de Ort *Maggenòu* (IPA: []; 1244: *Magginouwe*). Wel de Name im Johr 804 as *in curte Magaduninsi* agee isch, vermuetet mer, ass er us gall. **Magadunum* "Feldburg" chunt. Allerdings isch da Gebiet vor de alemanische Landnahm kum besidlet gsii. Abem 19. Jh. erschint uf Landcharte de Name *Magdenau*, as en Aspilig uf s Nonechloster.

## Gschicht
Im Johr 804 het de Morand sini Güeter bi Maggenau em Chlooster Sanggale vermacht. Doch erscht im Johr 1244 hend die Edle Giel vo Glattburg uf aigni Chöste e Frauechloster zugunste vo de Begine im Brüel z Sanggale gstiftet und dem Konvent St. Verena-Chile, d Burg Helfeberg, vier benochburti Buurehöf und meriri Äcker gschenkt. Da Chloster isch denn 1278 vom Bischof vo Konstanz igwiicht worde. De Konvent het sich zu aim vode riichste Frauechlöster i de Ostschwiz entwicklet. 1385 isch s Chloster abebrennt und noi ufbaut wore.

S Chloster und d None sind währed de Uurueh vo de Reformatio immer wider belästigt wore und 1529 hend bewaffniti Lüt grosse Schade agrichtet und schliessli an Ostere die wehrlose None öberfale. S Chloster isch ufglöst und sini Güeter ighaimst wore. Doch 1532 het d Äbtissi Afra Schenk tatchräftig d Widereröffnig vom Chloster in Agriff gnoo und d Maggenau het e nöiji Blüetizit erlebt. Im Joor 1615 isch e früebarocki Chile (1953 dur en Neubau ersetzt) baut wore. Gli drufabe sind im Gästehuus 53 Spruchbilder gmolet wore. Im Zwölferchrieg hend d Zörcher de Abtai arg zuetue und die französisch Revolutio het s Chloster o nume mit Ach und Chrach öberlebt. Doch scho 1798 isch vo de Zisterzienserinne aini vode ältiste Schuele im Kantoo Sanggale gründet wore. Im Johr 1975 hend 38 None im Konvent glebt, hüt sind s 16 Schwöstere.

## Kulturguet
S Chloster Maggenau und di ehemolig Pfarrcherche vo Maggenau und Wolfertschwil, d **Verena-Kapälle** stönd uf de Lischte vo de Kulturgüeter, wo vo nazionaler Bedütig sind.

## Literatur
* Bernhard Anderes und Hans Peter Mathis: *Das Zisterzienserinnenkloster Magdenau.* (Schweizerische Kunstführer, Band 731, Serie 74).&nbsp;Hrsg.&nbsp;Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK.&nbsp;Bern 2003, ISBN 3-85782-731-9.

## Weblink

* Chloster Maggenau
* 
*
Johann-Peter-Hebel-Preis

Dr **Johann-Peter-Hebel-Bryys** isch en Lideraduurbryys und wird syder ane 1936 an Schriifdschdeler, Ibersezer, Esèijischde, Wisseschafdler ùn Lyd, wù bi dr Medie schafe, verliie. Är isch noch em alemanische Diichder Johann Peter Hebel gnänd.

Dr Bryys wird syd 1974 alli zwai Joor vùm *Minischderium fir Wiseschafd, Foorschig ùn Chùnschd Baade-Wirdebäärg* vergee. Voor 1974 isch dr Bryys no jeedes Joor verliie woore. Nooch em Schiller-Bryys isch dr Hebel-Bryys dr wiichdigschd Lideraduurbryys z Baade-Wiirdebäärg. Fir dr Hebelbryys gid s syd 2024 20.000&nbsp;€, voorhäär hed s 10.000&nbsp;€ gee.

## Bryysdreeger

## Lideraduur
* Manfred Bosch (Hg.): *Der Johann Peter Hebel-Preis 1936-1988 - Eine Dokumentation*, Waldkircher Verlag, Waldkirch 1988, ISBN 3-87885-170-7
* Manfred Bosch u.&nbsp;a. (Hg.): *Hebel in Ehren...* sowie eine Dokumentation *50 Jahre Hebel-Preis*, Elster Verlag, Bühl-Moos 1986, ISBN 3-89151-028-4

## Lueg au
* Alemannische Literaturpriis
* Johann-Peter-Hebel-Medallie
* Johann-Peter-Hebel-Plakette
* Friedrich-E.-Vogt-Medallie

## Weblink
* Mee gid s ùf dr Syde vù Huuse i. W.
Wüste

Als **Wüeschti** bezeichnet me es Gebiet, wo uf Grund vo sinere extreme Trocheheit oder Chälti kei oder nur wenig hochschpezialisierti Vegetation egschischtiere chann und wo us dem Grund zue de Anökumene zählt. D Araber nänned d Wüeschti (arabisch: صحراء, DMG ṣaḥrā, "Wüesti") poetisch au *Meer ohni Wasser*.

## Wüeschtearte
### Trochewüeschte
Trochewüeschte verhindered dur ihre Wassermangel s pflanzliche Wachstum. D Böde vo de Trochewüeschti zähled zue de Aridosole.

### Halbwüeschte
D Halbwüeschte si nid hanz so droche wie en ächti Wüeschti, aber drochener as e Savanne. Me findet si oft as Übergangszone zue Vollwüeschte.
### Edaphischi Wüeschte
Das si Wüeschtene wo zwar gnueg Räge überchömme aber will d Ärde sehr wasserdurchlässig isch, s Wasser nid chönne spiichere. E Bischbil isch s Isländische Hochland wo mit Schotter bedeckt isch. Dört häi Schoof d Begraasig zerstört und denn isch die fruchtbari oberi Härdschicht erodiert worde.

### Windwüeschte
I Windwüeschtene verhindere schtarki Wind dass sich grösseri Pflanze wie Bäum chönne entwickle. Mä findet dört nume Moos, Flächte und anderi niidrige Pflanze. E Bischbil sind d Insle im Südatlantik südlig vom 50. Breitegrad.
### Chalti Wüeschte
Die polare Regione, aber au Gebiet hoch uf de Bärge, wo s Wasser gfroren isch und Pflanze s nid chönne bruche, si wüeschtenartig. Wenn s Iis s ganze Johr gfrore bliibt, sait me däm än Iischappe. Wenn s aber im Summer deilwiis schmilzt, redet mä von erä Tundra.

## Die gröschte Wüeschtene

## Büecher
* Uwe Lindemann: *Die Wüste. Terra incognita - Erlebnis - Symbol. Eine Genealogie der abendländischen Wüstenvorstellungen in der Literatur von der Antike bis zur Gegenwart.* Heidelberg 2000 ISBN 3-8253-1006-X 
* Michael Martin: *Die Wüsten der Erde* Frederking & Thaler, München, 2004 ISBN 3-89405-435-2.
* Dieter Jäkel: *Dünenwüsten und Löss in China*. Naturwissenschaftliche Rundschau 59(11), S. 594 - 601 (2006), 

## Film
* *Planet Erde. Wüstenwelten.* England, Dokumentation, 45 Min. E Film vom Alastair Fothergill, Produktion: BBC (Inhaltsangaab vom ARD)

## Weblink

* Mineralienatlas:Wüste
Velarer Nasal

Dr **velari Nasal** isch e Konsonant wo in viile verschiidne Sprooche vorchùnt. S Zeiche im IPA defür isch . In europäische Sprooche chùnt de Luut meischt nùmme in dr Koda vùnere Silbe vor (also am Schlùss), in andre Sprooche aber au am Silbeaafang. Im Alemannische isch des de Luut in „Di**ng**“.

## Artikulation
*Es isch en Verschlùssluut; dr Lùftstrom im Muul wird ganz blockiert. Im Gägesatz zue orale Verschlùssluut wird d Lùft aber nit ùff eimool dur s Muul glööst, sùndern ohni Ùnterbrächig dur d Noos abgloo.
*De Artikulationsort isch velar; er wird dur diräkte Kontakt vùm hintere Zùngerùgge mitem Gaumesegel produziert.
*D Phonation isch stimmhaft; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder.
*Es isch en nasale Konsonant; d Lùft goot dur d Noos usse.
*Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

## Verbreitig

## Fuessnote
Fasnachtsclique

E **Fasnachtsclique** (viilmools kurz *[[Clique]]* aber au *Fasnachtsgsellschaft* gnennt) isch e Drummel- und Pfyffergrubbe wo an dr Basler Fasnacht mitmacht.

Fasnachtsclique wird ainersiits die musizierendi Formation, aber anderersiits au dr gsammti Verain gnennt.
## Formation
D' Formation vo-n-ere Fasnachtsclique bestooht (vo Vorne zum Ändi) us Vordrab, Pfyffer, Dambuurmajor und Dambuure, wobii die eksaggti Raihefolg amme e bitz variert. D' Clique spiilt an de drey scheenschte Dääg, verklaidet in fantasiivolle Goschdyym und Larve uff ihrne Drummle und Piccolos traditionelli Fasnachtsmärsch.

### Vordrab

Dr Vordrab sorgt immer fyr gniegend Blatz uf dr Marschroute und präsentiert au s' Sujet vo dr Clique mit eme Requisit, ere kunschtvoll bemoolte Laterne, wo uf Reeder montiert isch, und verdailt *Zeedel*, wo uff baseldytsch satirischi und amme sarkastischi Värs uffdruggt sinn, wo s' Sujet witter beschriibe. 
Immer weniger wärde im Vortrab Vorriiter ygesetzt wo hoch uff de Ross voruss riite. Mängmool trifft me-n-aber stattdesse es *Junteressli* us Holz oder e Stäggeressli ah.

### Spiil
D' Pfyffer, dr Dambuurmajor und d' Dambuure bilde s' *Spiil*. Je noch Greessi und Dradition wäggslet d' Reihefolg vo de drey Undergruppene in dr Formation. Hyffigschti Variante sinn P-TM-T und TM-T-P.

Usserdäm trifft me sehr oft au uff reini Dambuuren- oder Pfyffergruppene. S' Inschtrumänt vo de Pfyffer isch s Piccolo. D Dambuure (au *Drummler*) spiile uff ere Basler Drummle uss Metall oder Holz.

## Verain
Fasnachtsclique hänn meischtens mehreri Formatione, wo an der Fasnacht lauffe. D' Gruppe sinn meischt noch Alter und mänggisch au nochem Gschlächt drennt. Einigi Clique verbiete sogar d' Migliidschaft vo aim Geschlecht in ihrne Statute.
Ybligi Gruppe sinn *Binggis* (Kinder ab ca. 8 Joohr), *Jungi Garde* (Jugendliggi 12-18 Joohr), *Stammverain* (ab 18 Joohr) und *Alti Garde* (fyr Mitglieder wo nymm die zygigi Gangart vom Stammvereins wänn lauffe).
Vili Verain bilde ihre Noochwuggs in aigne Drummel- und Pfyfferschuele uss. E baar Clique biete-n-au Erwaggsenekyrs aa.

## Bekannti Clique
Die elteschti Fasnachtsgsellschaft, wo no eggsischtiert, isch d' VKB, die Vereinigte Glaibasler vo 1884 mit Sitz, genau, im Glaibasel. Die zwaitelteschti Clique isch d' Breo-Clique 1896 uss em Grossbasel. An dr Basler Fasnacht 2007 sinn total 225 Dambuuren- und/oder Pfyfferformatione aagmäldet gsi.

## Quelle


## Weblinks
*www.fasnacht.ch
*www.altbasel.ch
Département Aisne

S **Départemänt Aisne** [] isch es französischs Départmänt, wo sin Name vom gliichnamige Fluss überchoo hät. S ghert zr Region Hauts-de-France (bis Endi 2015 Picardie) un tràjt de N° 02 nooch de àlfabetisch Räiefolig vun de frànzeesche Départements.

## Gschicht
S Département Aisne isch eis vo dä 83 Départemänt, wo am 4. März 1790 während dä Französischä Revolution bildet wordä isch. Es isch us dä Gebiäte vo dä Île-de-France (Laonnois, Soissonnais, Noyonnais, Valois) und dä Picardie (Thiérache, Vermandois) zämmegfasst wordä.

## Geographii
S Départemänt Aisne isch umgäbe vo dä Départemäte Nord, Somme, Oise, Seine-et-Marne, Marne und Ardennes und gränzt au noo a Belgiä.
Witeri wichtigi Ort: Tergnier, Chauny, Hirson, Villers-Cotterêts.

Flüss: Aisne, Marne, Ourcq, Vesle, Somme, Oise, Serre.

D Bewohner vom Départemänt Aisne wärde *Axonais* gnännt.

## Verwaltigsgliiderig

## Weblink
* Préfecture (französisch)
* Conseil général (französisch)
Nusshof

**Nusshof** (hochdytsch glychlutend) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.

Nusshof isch e glains Buuredorf und noch Chilchbrg und em Tschoppehof die drittglainscht Gmaind vom Kanton.

## Lag
Nusshof liggt am Rand vom Tafeljura amene Hang unwyt vom Übergang zwischem Violetal (Arschdrf) und em Talkessel vo Wintersinge. Nochbergmeinde sin Herschbrg, Wintersinge, Sissech und die aargauerische Olschbrg und Magden.

## Wappe
S Wappe stammt vo 1945. Es zaigt en zweiblettrige griene Haselstruuch mit drei rote Haselnyss uff wyssem Grund. D Gmeind hett sich fyr d Haselnuss entschiide, will si zem Ortsname passt und heraldisch guet darzstelle isch.

## Gschicht
Iber d Gschicht vo Nusshof isch nid allzuvil bekannt. 1372 hetts Land em Kloschter Olschbrg gheert. Im spoote Mittelalter hett sich uss es paar Höf e Dörfli bildet, wo 1461 unter d Herrschaft vo dr Stadt Basel ko isch. Es wird vermuetet, dass en ufffellige Baum em Ort dr Name ghee het.

Zum erschte Mol gnennt wird dr Ort 1504 als *der hof by dem Nussbom*.

## Literatur
* Hans-Rudolf Heyer: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Landschaft, Band III: Der Bezirk Sissach.* Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1986 (Kunstdenkmäler der Schweiz Band 77). ISBN 3-7643-1796-5. S.&nbsp;160–162.

## Weblink

* nusshof.ch
* 

## Fuessnoote
Oltingen

**Oltige** (hochdytsch Oltingen) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.

## Lag
S Buuredorf Oltige liggt am Fuess vo dr Schofmatt uff 576 m ü.M. z oberscht im Ergolztal an ihrer Quelle ganz im Südoschte vom Kanton. Nochbergmeinde sin Zeglige, Wäislinge, Roteflue (nur wenigi Meter), Ammel und die soledurnische Chienbrg, Obererlinsbach (Gmeind Erlinsbach SO) und Rohr.

## Wappe
S Wappe vo 1943 zeigt en breite schwarze schrege Balke (vo obbe links noch unde rächts) uff goldigem Grund (rächts und linggs näbedra). Uff em Balke hetts underenand drei silbrigi Huefyse mit schwarze Negel. S Wappe erinneret an die friener Bedytig vom Ort als Passfuessort, d Farbe a die ursprynglig Zuegheerigkeit vom halbe Dorf zur Herrschaft Chienbrg.
 
## Gschicht
Steizytligi und reemische Fünd bewiise, dass dr alti Passübergang über d Schofmatt (noch Chienbrg - Aarau) scho sit Alters här bnutzt worde isch. Im Mittelalter isch d Gränze zwischem Sisgau und em Frickgau längs dr Ergolz verloffe. Das hett Oltige, wo 1241 s erschti Moll namentlig inere Urkunde uftaucht, in zwei Teil gschnitte. D Helfti am rächte Ufer hett als Lehe vo de Grafe zue Habsburg-Laufeburg zer Herrschaft Chienbrg gheert. Die ander Helfti am linke Ufer isch - mindeschtens syt 1372 - farnsburgisch gsi und isch 1461 an d Stadt Basel gfalle. Dr chienbärgisch Teil hett es paar Moll dr Eigetümer gwäggslet, bis es im 17. Joorhundert au an Basel gfalle isch, womit d Trennig uffghobe worde isch.

## Sehenswürdigkeite
* Chile St. Nikolaus uss em Joor 1296, mit Glogge vo 1440 und 1493. D Kanzle stammt vo 1667. Dr hyttig Bau stammt us dr Spootgotik. Bi dr Renovation 1956-1958 hett me prächtigi Freske uss em 15. Joorhundert entdeckt, freiglegt und reschtauriert.
* Wuchtigs Pfarrhuus us mächtige Tuffsteiquader. Dachgiibel.
* Alti Saagi mit grossem Wasserrad
* Ortsmuseum

## Literatur
* Hans-Rudolf Heyer: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Landschaft, Band III: Der Bezirk Sissach.* Hrsg.&nbsp;von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK.&nbsp;Bern 1986 (Kunstdenkmäler der Schweiz Band 77). ISBN 3-7643-1796-5, S.&nbsp;163–204.

## Weblink

* Website vor Gmeind
* Infos vom Kanton
* Privati Website vo de Oltiger Verein
* 

## Fuessnote
Maisprach

**Maischberg** (usgsproche [], amtlich *Maisprach*) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.

## Lag
Maischberg isch inere Talsoole uff 377 m.ü.M. ibettet am Abhang vom Sunnebärg. Es gilt als nerdligschts Dorf vom Oberbaselbiet (sofärn me dr Bezirk Lieschtel nid zem Oberbaselbiet zellt). Maischberg isch usser im Süde - vom Kanton Aargau umschlosse. Nochbergmeinde sin im Süde Buus und Wintersinge, zuedäm die aargauische Gmeinde Magde, Mehli und Zeinige.

## Wappe
Sit 1944 hett Maischberg offiziell e Wappe. Es isch dur e sänkrächte Strich in zwei Helftene tailt. Beidi Helftene zaige e Wyytrübel. Rächts isch sie rot uff silbrigem Grund, links silbrig uff rotem Grund. S Wappe symbolisiert - wie azneeh isch - d Bedytig vom Wyybau in dr Gmeind.

## Gschicht
Die erscht urkundlig Erwähnig vom Ort als *Meisprache* gooht uffs Joor 1180 zrugg. 1247 hett sich denn dr Name zue *Mesbrache* gwandlet. Im Mittelalter hetts näbem Dorf, wo ab 1322 de Grafe vo Thierstai gheert het, no zwei grossi Buurehöf gha. Eis hett bis 1360 em Dytsche Riich, dr ander em Basler Bischof gheert. 1461 sins Dorf und beidi Höf zue de Bsitztümer vor Stadt Basel ko. 1546 hett en Brand fascht s'ganze Dorf zersteert.

Sit jehär vo grosser Bedytig fyrs Dorf isch dr Wyybau gsi. Urkundlig erwäänt wird er s'erscht Moll 1328. Uss Fundstygg waiss me aber, dass scho d Reemer a de Häng z'Maischberg Trübel apflanzt hän.

## Sehenswürdigkeite
* Pfarrchile St. Maria, 1291 erbaut
* Chileturm, 1711 erbaut
* Woonhus Möhlinstross 13, in dr Mitte vom 18. Joorhundert erbaut

## Literatur
* Hans-Rudolf Heyer: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Landschaft, Band III: Der Bezirk Sissach.* Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1986 (Kunstdenkmäler der Schweiz Band 77). ISBN 3-7643-1796-5. S.&nbsp;139–159.

## Weblink

* http://www.maisprach.ch
* 

## Fuessnoote
Ormalingen

**Ormalinge** (hochdytsch *Ormalingen*) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz. 
 
## Lag
Ormalinge liggt uff 423 m ü.M. im Ergolztal öschtlich vo Gälterchindä. Witeri Nochbergmeinde sin Buus, Rickebach, Däggnau, Wäislinge, Roteflue und Hemmike.

## Wappe
S Wappe vo 1946 isch in dr undere Helfti blau und obedra zeigts e rote Stärn uff goldigem Grund. Es isch s'Siigel vo de Edelchnächt vo Zielemp, wo in dr Mitti vom 14. Joorhundert Güeter z'Ormalinge bsässe hei.

## Gschicht
Ormalinge isch scho früeh bsidlet worde, so hett me e Überräscht vonere römischä Villa und riichi früehmittelalterlichi Gräber gfunde. "Normandingen" isch 1286 s'erschti Moll urkundlig erwähnt worde. Dr Name stammt woorschiindli vo "Nordmann" ab. Mit dr Zyt isch s "N" vrlore gange und me hetts Dorf "Ormandingen" gnennt. Im Mittelalter hei sich nochenander d Grafe vo Hombärg, Froburg, Homburg und Thierstei s Dorf teilt. 1461 isch s Dorf wie die ganz Gegend in Bsitz vor Stadt Basel cho.

## Sehenswürdigkeite
* Ruine Farnschbrg
* Pfarrchile mit Freske us em 14. Joorhundert

## Weblink
* Offizielli Website (vom Kanton betreut)

## Fuessnoote
Rickenbach BL

**Rickebach** (hochdytsch Rickenbach) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.

## Lag

Rickebach liggt uff 479 m ü.M. imene noch Süde offene Sitetal vo dr Ergolz uff dr Hechi vo Gälterchindä zwischem Kienbärg, Staufe und Farnsbärg. Es liggt in de nerdligschte Usläufer vom Baselbieter Kettejura. Es isch e alts Buuredorf und au moll e Kurort gsy. Nochbergmeinde sin Buus, Ormalinge, Gälterchindä, Beckte, Sissech und Wintersinge

## Wappe
S Wappe vo 1947 zeigt e silbrige Wällebalke, wo's Wappe in e oberi roti und e unteri blaui Helfti teilt. S Wappe widrholt d Farbe vo dr chirchliche Muettergmeind Gälterchindä. Dr Wällebalke symbolisiert s Rickebächli und dr blaui Grund dr ehemooligi Fischweiher.

## Gschicht
Spärligi Bodefünd bezyge d Awäseheit vo Mensche in dr jyngere Steizyt. Erscht vill spöter wird dr Hof, wo noch em Bach bnennt wird, gründet. In ere Urkunde taucht dr Ortsname (Richenbah) 1274 s'erschti Moll uff. Im 12. und 13. Joorhundert hett s Dörfli nochenand de Homburger, Froburger, Thiersteiner und Falkesteiner gheert. 1461 isch es wie die ganz Region zer Stadt Basel ko. 1510 hän d Basler Herre weschtlig vom Dorf im sumpfige Talbode dur dr Balthasar Walch vo Lindau e Fischweiher aleege lo. Dä isch aber im Verlauf vom 18. Joorhundert immer meh verlandet und 1799 uffgeh worde. Möglicherwyys hängst mit däm Fischweiher zämme, dass d Rickebacher no im 19. Joorhundert 250 Jucharte Ackerland bsässe hän, wo sie kei Zähnte druff hän miesse abgeh. 1904 ischs Gebiet vom ehemoolige Weiher drainiert worde.

## Sehenswürdigkeite
* Ussichtspunkt Rickebacher Flue

## Weblink
* di offizielli Website
* 

## Fuessnoote
Rickenbach

Dr Name **Rickenbach** bezeichnet

in dr Schwiiz:
* Rickenbach BL, e Gmeind im Bezirk Sissach, Kanton Baasel-Landschaft
* Rickenbach LU, e Gmeind im Wahlchreis Sursee,  Kanton Lozärn
* Rickenbach SO, e Gmeind im Bezirk Olte, Kanton Soledurn
* Rickenbach TG, e Gmeind im Bezirk Münchwiile, Kanton Thurgau
* Rickenbach ZH, e Gmeind im Bezirk Winterthur, Kanton Züri

* Rickenbach SZ, en Ortsteil vor Gmeind Schwyz im Kanton Schwyz

in Dütschland:
* Rickenbach (Hotzenwald), e Gmeind im Hotzewald (südliche Schwarzwald)
* *Rickenbach (Salem)*, en Ortsteil vor Gmeind Salem im Bodeseechrais, Bade-Würtebärg

in Öschtriich:
* *Rickenbach (Wolfurt)*, en Ortsteil vor Gmeind Wolfurt im Bezirk Bregenz, Vorarlberg

**Lueg au:**
* *Kurzrickenbach*, en Ortsteil vo Chrüzlinge im Thurgi
* Langrickenbach, e Gmeind im Bezirk Chrüzlinge, Kanton Thurgau
Rothenfluh

**Roteflue** (oder Rotheflueh, hochdytsch Rothenfluh) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.

## Lag

Roteflue liggt im obere Ergolztal ganz im Oschte vom Kanton uff 471 m.ü.M. Es isch dr erscht eigentligi Ort im Ergolztal sälber. Zwar liige au d Nochbergmeinde Ammel und Oltige a dr Ergolz, doch hett sich d Ergolz z'Oltige no nid es Tal grabe und Ammel liggt uff enere Terrasse näbem eigentlige Tal. Witeri Nochbergmeinde sin Wäislinge, Ormalinge, Hemmike und die aargauische Wägestette und Wittnau.

## Wappe
S Wappe vo 1946 zeigt uff goldigem Grund e griene Dreibärg mit enere rote Flueh, wo vo zwei griene Tanne flankiert isch. Si wiise druff hy, dass 56% vom Gmeinibann uss Wald bestöön. D Farbe stamme vo dr ehemoolige Vogtei Farnsburg.

## Gschicht
Roteflue isch dr Räscht vomene ehemoolige Konglomerat vo vier bis siibe friehmittelalterlige Wiiler: Loglingen, Hendschikon, Söllickken, Werlickhen, Hohlwingen, Gastwingen und Werdlingen. Währenddäm die meischte vo de alte Willer verödet sin, hett sich Loglingen zem hyttige Roteflue entwicklet. Dr Ort isch 1196 als Rotenfluo s'erschti Moll erwähnt worde. Näb Loglingen alias Roteflue, au Oberroteflue gnennt, hett bis ins Spotmittelalter no Hendschikon als Niiderroteflue witerexischtiert. Vo de frienere Wiiler isch hytte nyt me z'gseh oder hegschtens no Einzelgheeft. D Bsitzesverhältnis sin je noch Wiiler unterschiidlig gsi und hän hyffiger gwäggslet. Im 15. Joorhundert hett e Familie Münch vo Münchestai beidi no exischtierendi Dorfteil kauft. 1545 hän sie alli Rächt dr Stadt Basel abträtte.

## Sport
Rotheflueh verfyegt über verschiedeni Sportklubs. Zum eine de Schützeverein Rotheflueh, dr TV Rotheflueh und d'IHC Red Rocks Rothenfluh.
Die ersti Mannschaft vom IHC RR Rotheflueh hets momentan bis in d'NLB gschafft.

## Sehenswürdigkeite
* Pfarrchile St. Stephan mit eme typische Käsbisseturm. Dr hyttig Bau stammt vo 1856, dr Chileturm scho vo 1613
* Pfarrhuus. 1534 ischs Pfarrhuus völlig abbrennt. Dr Neubau im gotische Stil isch woorschiins zem Teil mit Stei vo dr im gliiche Joor abgrissene St. Georgs-Chile erstellt worde.
* Spiicherhuus uss em 17. Joorhundert
* Gränzstei mit em Wappe vom Bischtum Basel und de Habsburger. Dä Stei erinneret a d Gränze zwischem Sisgau und em Frickgau, wo durch Roteflue dure gange isch.

## Weblink
* Offizielli Website (vom Kanton betreut)

## Fuessnoote
Abnoba

D **Abnoba** isch die keltischi Göttin vom Schwarzwald gsii und isch mit de römische Göttin Diana glichgsetzt wore.

## Name
De Name isch i de Antiki nöd nu d Bezaichnig vo de Göttin gsii, sondern vom Schwarzwald selber au. De Name isch Gallisch. E plausibli Etymologie vo dem Name het d Patrizia de Bernardo Stempel vorgschlage. Deno chamer  asetze (kelt. **Abnobā*), wa öppe "Glänzigs Wasser" bedütet. Die Etymologi passt zum Wese vo de Göttin, wo au a Badeort verehrt worden isch, weniger aber zum Schwarzwald selber. 

## Vereerig
Öber s Wese vo de Göttin waiss mer nöd vill. I de Römerzit isches bsundrigs im keltische Ruum üblich gsii, as me a de Gotthaite Stai oder Altöör gwidmet het. Debi erschint im Piet vom Schwarzwald e Göttin Abnoba, wo zwaimol mit de römische Jagdgöttin Diana vergliche worden isch. D Vertailig vo de Inschrifte dütet druf hii, as die Göttin mit (Hail-)Quele verbunde gsii isch. D Inschrift vo Mühlebach usem Joor 193 bezügt, as a dem Ort e Tempel vo de Abnoba gsii isch.

Bi Karlsrue-Mühlburg isch e Statue gfunde wore, wo de Lucilius Modiratus a de Göttin Abnoba gstiftet het. Die Staute zaigt d Abnoba imene chnüülange Rock. Danebe isch e Hund dargstellt, wo grad en Hase fangt.

E Bildstai wo z St. George a de Quele vo de Brigach gfunde woren isch, zaigt drai Menschechöpf zäme miteme Hirsch, emene Haas und emene Vogel, eventuell e Tuube. Öb da "Draigötterrelief" denn au würkli mit de Abnoba i Verbindig brocht werde cha, wie mer mängisch lest, isch nöd grad sicher. Doch wöred die Tier zude Göttin vom Schwarzwald guet passe. Si chönnt denn em Typus  "Herri vode Tier" zuegordnet werde, wie die römischu Diana au.

## Überliferig
Inschrifte wo d Göttin Abnoba nennet:

## Noizit
*Im Joor 1890 het de H. Robert e Buech mitem Titel *Abnoba. Lieder und Bilder vom Schwarzwald* usegee.
*Noch de Göttin isch de Planetoid (456) Abnoba gnennt.
*I neopagane Chraise isch d Abnoba e Hail- und Fruchtbarkaitsgöttin vom Schwarzwald.
*Abnoba haisst e italienischi Musig-Bänd.

## Büecher
*Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur*; Kröner, Stuttgart (1994). ISBN 3-520-46601-5
*Sylvia und Paul F. Botheroyd: *Lexikon der keltischen Mythologie*; Diedrichs, München (1992). ISBN 3-424-01077-4
Peutingersche Tafel

Die **Peutingersche Tafle** (Tabula Peutingeriana) isch e Landcharte, wo us de Römerzit stammt. Si zaigt die im 5. Joorhundert bikannti Welt mit Europa, Nordafrika und Asie bis Indie und Sri Lanka. Uf de Charte sind Städt, Stroose, Flüss und Bergzüüg iizaichnet und fast 4000 Näme aggee (Städt, Provinze, Landschafte, Gwässer, Völker). Bestimmti normierti Bildsymbol zaiget die administrativi Funktion vode grössere Städt aa. Au d Distanze zwüschet de Ortschafte sind aggee, jenochdem i römische Maile, gallische Leuge oder persische Parasange. 

D Charte nennt nördlich vom Rhii (fl. Renus) de Schriftzug *SVEVIA* gegenöber vo Mainz (Mogontiaco) und Stroosburi (Argentorate) und de Vogese (Silva Vosagus). Nördlich vom Bodesee isch de Schwarzwald (Silva Marciana) iizaichnet und drüber stoot de Name *ALAMANNIA*. Östlich devö, nördlich vo de Donau (fl. Danubius) sind d *[[Armalausi]]* gnennt. D Charte het au Fehler, so isch Bregenz (Brigantio) westlich vom Rhii, zwüschet Rhinegg (Ad Rhenum) und Arbon (Arbor Felix) iizaichnet. Dennoch isch die Charte vo unschätzbarem Wert för d Chenntnis vo de römische Geografii.

D Charte isch um 1500 vom Konrad Celtis inere Bibliothek z Worms entdeckt wore und denn vom Humanist Konrad Peutinger († 1547) publiziert wore. Die gfundni Charte isch e Pergamentrole mitere Längi vo 682 cm und enere Braiti vo 34 cm. Si stammt usem 11. oder 12. Johrhundert und isch e Kopi vonere Charte usem Afang vom 5. Johrhundert. Si isch im 18. Johrhundert Bsitz vode Wiener Nationalbiblothek wore und 1863 i elf Blätter verschnitte worde. De Tail wo Spanie, Irland, England und Marokko abbildet sind, isch vemuetli scho im 16. Johrhundert nüme ume gsii.

S Format vode Pergamentrole het natürli dezue gfüert, as d Charte langstreckt isch und nöd maasstabsgetroi und Italie und anderi Länder wo ehner e nord-südlichi Usrichtig hend verlaufet inere west-östliche Richtig. Au sind d Meer nu as langi dünni Straife abbildet.

## Lueg au
* Geograf vo Ravenna
* Antiki Ortsname i de Schwiiz

## Weblink
* Tabula Peutingeriana (ÖNB Cod. 324)]
* Bibliotheca Augustana
* Uni Passau

## Büecher
* E. Weber: *Tabula Peutingeriana. Codex Vindobonensis 324, Österriichischi Nationalbibliothek,*. (Graz 2004). ISBN 3-201-01793-0 (Faksimile)
* Konrad Miller: *Iteneraria Romana. Römische Reisewege an der Hand der Tabula Peutingeriana*. Strecker & Schröder, Stuttgart (1916)
Sein oder Nichtsein

**Sein oder Nichtsein** , **alem: sy oder Nödsy** bedütet

* es Zitat us äm Shakespeare-Drama Hamlet, lueg au Sy oder Nödsy, das isch hie d'Frag
* en US-amerikanische Film us äm Jahr 1942; lueg Sy oder Nödsy (1942)
* en US-amerikanische Film us äm Jahr 1983; lueg Sy oder Nödsy (1983)
Sein oder Nichtsein, das ist hier die Frage

„**Sein oder Nichtsein, das ist hier die Frage**“,    „**Sy oder Nödsy, das isch hie d Frag**“, (uf änglisch *To be, or not to be, that is the question*) isch es Zitat us de Tragödiä Hamlet, Prinz vo Dänemark vom William Shakespeare, 3. Ufzug, 1. Szene. I dem Schtück fangt dä Protagonischt Hamlet mit däm Satz en Monolog a, i dem er drüber nachdänkt, dass er vorem entschlossene Handle Mühe hät, wil er Angscht voräm Tod hät.

Zitiert wird de Satz i Situationä, diä für irgendöpper exischtänziell vo Bedütig isch.
## Änglischi Tägscht

To be or not to be, that is the question—
Whether 'tis nobler in the mind to suffer
The slings and arrows of outrageous fortune,
Or to take arms against a sea of troubles,
And by opposing, end them. To die, to sleep—
No more; and by a sleep to say we end
The heart-ache and the thousand natural shocks
That flesh is heir to — 'tis a consummation
Devoutly to be wish'd. To die, to sleep—


## Dütschi Tägscht
I de dütsche Übersetzig vom August Wilhelm von Schlegel heisst äs:

Sein oder Nichtsein; das ist hier die Frage:
Obs edler im Gemüt, die Pfeil und Schleudern
Des wütenden Geschicks erdulden oder,
Sich waffnend gegen eine See von Plagen,
Durch Widerstand sie enden? Sterben - schlafen -

Nichts weiter! Und zu wissen, daß ein Schlaf
Das Herzweh und die tausend Stöße endet,
Die unsers Fleisches Erbteil, 's ist ein Ziel,
Aufs innigste zu wünschen. Sterben - schlafen -


## Alemmanischi Tägscht
I de alemannische Übersetzig vom  heisst äs:

Sy oder Nödsy; das isch hie d' Frag:
Öb edle im Gmüet, d' Pfil und Schlüdere
S' wüetende Schicksal erdulde oder,
Sich waffnend gäge en See vo Plage,
Dur Widerschtand sie ände? Schtärbe - schlafe -

Nöd witer! Und z' wüsse, dass en Schlaf
S' Härzweh und diä tusend Schtöss ändet,
Diä üsers Fleischs Ärbteil, 's isch es Ziel,
Ufs innigschti z' wünsche. Schterbe - schlafe -


## Literatur
* *Der Brockhaus Multimedial 2005*, Bibliographisches Institut & F.A. Brockhaus AG, Mannheim, 2005 ISBN 3-411-06519-2
Das Buch von der Zukunft

**Das Buch von der Zukunft**, isch es Sachbuech vom Autor Andreas Eschbach, wo 2004 veröffetlicht woren isch. S Buech thematisiert Problem vo de Zuechunft und schtellt möglichi Lösigsmöglichkeite vor.

## Inhalt

Andreas Eschbach tuet diä verschiedenä, allgemeine verfüegbare und einzelni bechanti Prognose für d Zuechunft nutzä, um demit diä passendä Frageschtelligä uusefinde und diä mögliche Antworte drus us sinerä Sicht darschtelle. 
S Buech isch us dem Grund e chnappi Gsamtschau über üseri Zuechunft. Überbevölcherig, Chlimawandel, Endi vom Ölziitalters, diä möglichi Nutzig vo Fusionsreaktore, diä zuechünftigi Energieversorgig, d Möglichkeite vo dä Nanotechnologie, d Reis vom Mensch is All - das sind alli diä Frageschtelligä, diä er i dem Buech tuet behandle.

De Autor zeigt au, wiä debi au Iirtümer entschtehe chönd, und us wele Gründ diä immer vorchömed, und wiä me demit umgah sötti.
By de grossä Azahl vo dä de behandelte Theme ligts uf de Hand, dass diä einzelne Themä nöd in wüsseschaftlichär Tüfi behandelt wärde chönnt. Andreas Eschbach isch i erschtär Liniä Sciencefiction-Autor vo Romän, und us dem Grund schribt er sis Buech uf sini Art, indäm er Frage schtellt und innerhalb vo dem Sachbuechs sini Antworte dezue chann findä. Sini Begründige zue denä Antworte leit er em Läser debi offe ane, und regt so au s Mitdänke oder au dä Widerschpruch a.

Es isch e Sicht uf üseri Zuechunft us dä Sicht vomne Sciencefiction-Autor, dä sich mit Technik und Zuechunftsvisionä uschännt, aber sie durchus au kritisch aluegt. S Buech isch keis reins Sachbuech im Sinn vomne Nachschlagwärch, sondern ä Aschprach vom Autor a dä Läser. Ei "Folg" vo dem Buech isch sin aktuellschter Roman: Usbrännt, det inne zeigt er, au wieder in Romanform, wiä diä Wält nach äm Ändi vom Ölziitalters ussehe chann.

## Literatur
* Andreas Eschbach: *Das Buch von der Zukunft*. rowohlt, Berlin, 2004, ISBN 3-871-34476-1.

## Weblink
* E sehr ausfüehrlichi Rezension i dä Phantastik-Nachrichte
* E Buechbeschprächig by Read-me.de
* E Churzbeschriebig by Specially.de
* En Blog-Artikel über s' Buech by Bookola.de
FUEV

D’**Fédéràlistische Union vun d'europäische Volkgruppe** – abkürzt **FUEV**, anglisch: *Federal Union of European Nationalities*, **FUEN**, ditsch: *Föderalistische Union Europäischer Volksgruppen*, frànzeesisch: *Union fédéraliste des communautés ethniques en Europe*, **UFCE** – ìsch e nìtstààtliche Orgànisation un e Dàchverbànd zu de Verteidigung vun d’nationàle Mìnderheite (Volksgruppe) ìn gànz Europa. Hiitzedàs repräsentiert sie meh às 80 Mìtgléder üs 32 europäische Staate.

## Gschìchte
D’FUEV ìsch àm 19. und 20. November 1949 ìn Versailles (Frànkrich) ggréndet worre. Sie ìsch d’Fortsetzung vun d’Vorkriagorgànisation, de *europäische Nationalitätenkongress* (1925-1938).

Siner erscht Präsidant ìsch dä Wallone Charles Plisnier gsì. Siner erscht Sekretär ìsch de bretonische Autonomischt Joseph Martray gsì. Am 1. Jüli 1950 ìsch de erscht FUEV-Kongrass in Leeuwarden (Frieslànd, NL) verloffe. Sitter 1989 het sie d’*Teilnehmende Stàtus* bim Europàràt un sitter 1995 e *Konsultàtive Stàtus* bi de Vereinte Natione.

## Ziele un Aktivitäten
Noch'm Art. 3 vun de FUEV Vorschrìft: *"Die FUEV bezweckt die Erhaltung der nationalen Eigenart, Sprache, Kultur und Lebensrechte der europäischen Volksgruppen, sowie die Schaffung eines international anerkannten Volksgruppenrechtes."*

D *[[Europäische Charta der Regional- oder Minderheitensprachen]]* (1992 vun Europàràt beschlosse) ìsch vun d'FUEV verfàsst worre. Jeder nejer EU-Bitrater müen zerscht diese Charte unterschriwe un derno soll se ràtifiziert sì.

Sie orgànisiert Johreversàmmlung, Traffe mìt Vertrater üs europäische Volksgruppe, Séminär, Sìtzung in Europàràt (Strossburi), und no me.

Zwei Mol ìm Johr erscheint d'Ziitschrìft *Europa Ethnica*.

## Orgànisàtion
's Präsidanz vun de FUEV besteht üs Repräsentànte vun Mìnderheite üs sechs verschiedeni Staate. 's Généràlsekretariat het sin Sìtz in Flensburg (Schleswig-Holstein). 's gitt noch e Jungiàbteilung, wu *Jugend Europäischer Volksgruppen* (JEV) heisst.

Vo 1996 bis 2007 isch dr Romedi Arquint, e Rätoroman us em Bündnerland, dr Presidant vo dr FUEV gsi.

## Finänzierung
D'FUEV wurr durich Biträje vun ìhre ordentliche, àssozierte Mìtgléder un staatliche Inrichtunge wia Bundeslànd Kärnte (Ëschtrich), d'ditschsprochigi Gmeinschàft in Belgie (Arelerlànd), Kànton Gräubénde (Schwiz), s Land Dänemàrk, autonome Région vun Trentino-Südtirol (Itàlie), Provinz Fryslân (Nederlände), Bundeslànd Schleswig-Holstein, Bundeslànd Bràndeburi un Bundesrépüblik Ditschlànd finänziert. Üsserdem erhält sie Fèrdermìttel vun de *Hermann Niermann Stiftung*.

## Website
* FUEV offizielle Websyte
* JEV offizielle Websyte
Kormakiti

**Kormakiti** (gr. Κορμακίτη; türk. Koruçam; korm. *ð-Ðeʕa* "s Dorf") isch e chline Ort im Norde uf em glichnamige Kap vo de Insle Zypere (korm. *Kipru*). De Ort lit öppe 40 Kilometer westlich vo Nikosia (türk. Lefkoşa; korm. *l-Imtine* "d Stadt"). De nöchst grösseri Ort isch d Hafestadt Lapithos (türk. Lapta; korm. *Lapeθ*). De Ort isch im Mittelalter vo maronitische Christe us em Nööche Oste besidlet worde. Noch de türkische Invasion ane 1974 isch die ganz Halbinsle Kormakiti zum türkische Nordtail gschlage worde. Vill Maronite sind in Süüde gfloche und hüt wohnet rund 4000 Maronite vor alem z Nikosia, z Larnaka und z Limassol.

## Sprooch
D Sproch vo Kormakiti (gr. αράπικα (arápika); korm. *sanna* Die Tabelle bnutzt IPA-Zeiche im Gägesatz zum Artikel wo d DMG Umschrift bnutzt (lueg Arabisches Alphabet).

Well en Plosiv zum ene Frikativ werd, wenn er vor en andere Plosiv z sto chunt, zaigt die Sprooch aigenartigi Paradigme uf. Da zaigt sich dütli bi de Verbkonjugation:

Au bide "brochne Plural" füert die Dissimilation vo zwee Plosive zu Forme, wo starch vom Singular abwiiche chönet:
*kilp : klep* (ar. kalb : kilāb) "Hund";
*katt : xtat* (ar. qiṭṭa : qiṭṭāt) "Chatz";
*payt : pkyut* (ar. bayt : buyūt) "Huus";
*paθpun : ftamin* (< *patmun : *ptamin < gr. potamón) "Fluss". 
S letzti Biispil zaigt au, as de Dialekt zypro-griechischi Wörter ufgnoo het. Wiiteri Biispil: *maksul* "Ernte" (gr. maxoúlin); *kišnar : kšenir* "Hacke" (gr. xinárin).; *kunnelli* "Chüngel" (gr. kounéli).

E paar Wörter: *šimps* (ar. šams) "Sune"; *kamar* (ar. qamar) "Moo"; *nažme : ntžum* (ar. nağm : nuğūm) "Stern : Sterne"; *sama* (ar. samāʔ) "Himmel".

Zaale: 1 *exen*; 2 *xnayn*; 3 *tlaxe*; 4 *arpaʕa*; 5 *xampse*; 6 *sitte*; 7 *sapaʕa*; 8 *xmenye*; 9 *tisʕa*; 10 *ʕašra*.

## Literatur
* Alexander Borg: A comparative glossary of Cypriot Maronite Arabic (Arabic-English). With an introductory essay. (=B. Spuler (Hrsg.): Handbuch der Orientalistik, Abt. 1. Der Nahe und der Mittlere Osten. Bd. 70) Leiden 2004. ISBN 90-04-13198-1  
* Alexander Borg: Cypriot Arabic. A histor. and comparative investigation into the phonology and morphology of the Arab vernacular spoken by the Maronites of Kormakiti village in the Kyrenia district of North-Western Cyprus. (=Abhandlungen für die Kunde des Morgenlandes. 47,4). Stuttgart 1985. ISBN 3-515-03999-6

## Weblink
* The Spoken Arabic Dialect Of The Maronites Of Cyprus (engl.)
Komet

En **Komet** (vo griechisch ἀστήρ κομήτης *astēr komētēs* "Haarstern", abgleitet vo *kómē* "Chopfhaar") odr **Schweifstern** isch e chliine Himmelskörper, wo ide Regle zum Sunesystem ghört.

I de Nöchi vu de Sunne isch de Kometechern, wo meischt nur wenigi Kilometer gross isch, vu de neblige *Koma* umgebe. Die chan e Grössi vu 100'000 Kilometer erreiche. Dr Chern und d Koma zemme nennt me Chopf vum Komet. S uufälligschte Kennzeiche vu de Komete, wo vu de Erde uus sichtbar sind, isch dr Schweif, wo immer vo de Sunne eweg grichtet isch und e Längi vu zeh bis hundert Millione Kilometer erreiche chan.

## Büecher
* K. Wurm: *Die Kometen*; Springer, Berlin 1954. ISB
Troodos-Gebirge

S' **Tróodos-Gebirge** oder de**Troodos-Bergzug** liit im südweschtliche Landesinnere vo dä Republik Zypere (griechischi Teil). Diä höchschti Erhäbig isch dä Olympos mit 1.952 Metär. Hie chann me i dä churze Saison vom Januar bis März sogar Ski fahre. Dä Bergzug isch vulkanisch und (im Gegesatz zum Rescht vo dä Insle) bewaldet.

## Bsunderheite
Es git e arteriichi Tierwält mit Adler, Füchs und dä wenige freyläbende Mufflons, einere abwächsligsriichi Vegetation mit Aleppo-Chiefere, Zedern, Plantanä und mänge grössere und chlinere Dörfer mit z. T. atemberaubende Uusblick i diä Täler und über d' Berggipfle.

In e paar Bergdörfer ufem Troodos-Bergzug findet me no Schüürdachchilene, wo zum Weltchulturerb vode UNESCO ghöret. Zuedem gits mehreri Chlöschter. S' bekannteschti und riichschti isch das uf 1.270 m Höhi glägeni Kykkos-Chloschter. Sogär im Hochsummer härrscht im Tróodos-Bärgzug es angnehms und milds Chlima, wo zum Wandere iiladet.

## Dörfer im Tróodos (Uuswahl)
*Agros
*Kaminaria
*Kakopetria
*Pedhoulas
*Prodromos
*Trimiklini

## Chlöschter im Tróodos (Uuswahl)
*Chrysorrouiatissia
*Kykkos-Chloschter
*Trooditissa

## Weblingg
Agros (Zypern)

**Agros** hät ca. 1000 Iiwohner und isch eis vo dä grössere Dörfer im Troodos-Bergzug uf Zypere. 

Es liit uf 1100 Meter Höhi und isch än Tourischteortschaft.
Agros isch für sis gsunde Chlima bekannt. In Agros sälber wird Rosewasser, Roseöl, Roselikör und Rosewy härgschtellt und rächt vil wird no exportiert.

Agros tuet sich vo andere zypriotische Dörfer, wo glichlige Iiwohnerzahle händ, rächt unterscheide:

* Agros hät e gueti Infraschtruktur ufbaut: Chrankehuus, Tierchlinik, Altersheim, Chinderbetreuig für diä Chline bis 2 Jahr, Schpiilgruppe, Grundschuel, Sekundarschuel und es Schportzäntrum - Massnahme, wo troffe worde sind, demit d Abwanderig vo dä Jugend brämst wird (d Abwanderig hät i dä zwüsche Ziit chönne gschtoppt wärde)

## Weblink

* D Website vo de Gmaind
Alveolarer Tap

De **alveolari Tap** oder **Flap** isch e Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet defür isch . Des Zeiche stoot glychzytig au für de dentale ùn postalveolare Tap.

## Artikulation
*Es isch e Flap oder Tap; d Zùng schlait ei Mool gäge de Artikulationsort.
*De Artikulationsort isch alveolar; d Zùng schlait ei Mool gäge d Alveole.
*D Phonation isch stimmhaft; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder.
*Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse.
*Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

## Verbreitig

## Fuessnote
Andreas Küttel

De **Andreas Küttel** (* 25. April 1979 in Einsiildle) isch en Schwyzer Skischpringer.

Er schpringt für de Skiclub Einsiidle. Dä Andreas Küttel wird trainiert vom Berni Schödler. Syt 1986 betriibt de Andreas Küttel s Skischpringe, i de Saison 1993/94 hät er sis Weltcup-Debüt gää. Bym Summer-Grand-Prix 2005 hät er in Bischofshofe (Öschteriich) sin erschti Siig chönne fiire. Sini persönlichi Beschtwiiti vo 222,5 Meter hät er 2006 bym Skiflüge in Planica (Slowenie) erreicht. Diä Längi isch demit gliichziitig Schwyzer Rekord. Sin Bruef isch Turn- und Sportlehrer, won er a de ETH Züri abgschlosse hät.

Sin erschti Weltcupsiig hät dä Andreas Küttel am 3. Dezember 2005 in Lillehammer chönne fiire. Er hät mit dä Längi vo 139 Meter glichziitig en nüe Schanzerekord chönne ufschtelle.

## Weltcupsiig vom Andreas Küttel

## Weblink

* 
* 
* Website vom Andreas Küttel
* Skispringen.ch - Offizielli Schwyzer Skischprung Website