open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chang'an

**Chang'an** () isch e Stadt in China, wo im chinesische Alterdum gründet worde isch. Si het sich ursprünglig fümf Kilometer nordwestlig vom hütige Xi’an befunde, isch aber e baar Mol an andere Blätz nöigründet worde. Chang'an isch d Hauptstadt vo dr Westlige Han-Dünastii gsi und au vo de Xin, Sui und Tang-Dünastie. Under dr Ming-Dünastii het mä iire Naame zu **Xi'an** gänderet.

650 v. d. Z. het d Stadt scho mee as  33'000 Iiwooner gsäit. Dr erst historisch Kaiser vom veräinte China, dr Qin Shihuangdi († 210 v. d. Z.), het si Mausoleum in dr Nööchi vo dr Stadt baut, wo mä 1974 die berüemti Terrakotta-Armee entdeckt het. Xianyang, d Hauptstadt vo de Qin, isch nid witewägg gsi.

## Litratuur
* Tertius Chandler: *Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census (1987),* St. David's University Press (etext.org). ISBN 0-88946-207-0
* Alfred Schinz: *The Magic Square: History of Chinese City Planning*, Axel Menges, Honolulu 2006. ISBN 3-93069-802-1
* Thomas Thilo: *Chang'an. Chinas Tor zur Seidenstraße*, in: Ulrich Hübner u. a.(Hg.): Die Seidenstraße. Handel und Kulturaustausch in einem eurasiatischen Wegenetz, 2. Aufl. Hamburg 2005, S. 131-153. ISBN 3-930826-63-1

## Weblingg
* Chang'an unter den Han und Tang
* Western Zhou Chariot Burial Pit
Tataren

**Tatare** (Äigebezäichnig: *Tatar* oder *Törk-Tatar*, Pl. *Tatarlar* oder *Törk-Tatarları*)  isch sit dr Antike in türkische Kwelle (Orchon-Rune) und sit em öiropäische Middelalter e Bezäichnig für verschiideni Turkvölker und Bevölkerigsgrubbe. 

So het mä in Öiropa au de Armee vom Dschingis Khan  Tatare gsäit. Mänggusch isch no en R "iinegschobe" worde und s Wort isch zu Ta**r**tare worde und het eso d Bedütig aagnoo: „die, wo us dr Höll chömme“ (vo griech. Tartaros). Mä het also d Äigebezäichnig vom ene Volk mit eme äänlige Begriff us em Griechische vermischt, wo mä, felschligerwiis, mit dr Etümologii vom Naame vom Volk in Verbindig brocht het.

Hüte wird dr Naame vor allem für e Turkvolk brucht, wo in e Hufe Däil vo Öirasie läbt, bsundrigs in dr russische Republik Tatarstan.

## D Bevölkerig

Hüte git s uf dr ganze Wält fast 8 Millione Tatare, wo Tatarisch schwätze.

In Russland häi noch dr Volkszellig vo 1989 5,552 Millione Tatare gläbt und in dr domoolige Sowjetunion im Ganze 6,6487 Millione. Zwar het s mee Tatare gee as z.&nbsp;B.  Balte und si si vo Aafang aa au im Staatswabbe vo dr Sowjetunion as säggstwichdigsti Nazion vorchoo, aber Tatarstan het nie dr gliich Rang wie äini vo de Unionsrepublike (SSR) überchoo – im Geegesatz zu Gebiet wie Estland, Lettland, Litaue oder Armenie, wo weniger Iiwooner ghaa häi.

1989 häi in dr ASSR Tatarstan 1'765'400 Tatare gläbt; in Baschkortostan no 1'120'700.

D Tatare si zur Zit, wo Russland iir Gebiet im 16. Joorhundert erooberet het, muslimisch gsi. D Russe häi brobiert, sä z missioniere, häi aber bim Volk weenig Erfolg ghaa, au wo si herti Stroofe aagwändet und es schweer gmacht häi dr Islam uszüebe. Mee Erfolg häi si bi dr Christianisierig vo dr tatarisch Elite ghaa, wo si mit Briwilegie kööderet häi. Am Ändi vom 18. Joorhundert het d Katharina II. d Politik vo dr Verfolgig mit Aasträngige ersetzt, wo druf abziilt häi, d Muslim in Russland z integriere.

## Weblingg

*Die Tartaren Reportage des Radiosenders „Stimme Russlands”

## Fuessnoote
Xi’an

**Xi’an** (, []), au **Si’an** oder **Hsi-An** (früener: **Sianfu**), isch d Hauptstadt vo dr chinesische Browinz Shaanxi und äini vo de 15 Underbroeinzstedt in China. Xi’an het e Stadtmuure, wo fast vollständig erhalte isch und isch dr Usgangspunkt vo dr Siidestrooss gsi. D Stadt isch dr Sitz vo dr Universidäät vo Nordwestchina. In dr Nööchi vo dr Stadt isch s Mausoleum vom Kaiser Qin Shihuangdi mit sinere Terrakotta-Armee.

## Grundinformazione
Xi’an het e Flechi vo 9983&nbsp;km² und öbbe 7,82 Mio. Iiwooner (2010),  3'959'273 (1. Januar 2005) von ene woone in dr Innestadt.

Xi’an lit vo 33°&nbsp;39′ bis 34°&nbsp;45′ Nord und vo 107°&nbsp;40′ bis 109°&nbsp;49′ Ost uf ere Hööchi vo . Si setzt sich us nüün Stadtbezirk und vier Kräis zämme.

## Wirtschaft
Wichdig für d Stadt Xi'an si d Turismusbransche und die bäide Industriigebiet *Xi'an Economic & Technological Development Zone* und *Xi'an Hi-tech Industries Development Zone*.  Meereri Telekommunikazionsundernääme si dodehäi,  Softwareentwiggler, Personaldienstläister,  Luftfaartindustrii und en Automobilindustrii.

## Weblingg

Xi'an Hi-Tech Industries Development Zone

## Fuessnoote
Dali (Stadt)

**Dali** () isch d Hauptstadt vom Autonome Bezirk Dali vo de Bai in dr südwestchinesische Browinz Yunnan.

Es isch e kräisfreiji Stadt und bestoot braktisch us zwäi underschiidlige Stedt: em alte Dali, wo d Hauptstadt vo de alte Riich Nanzhao bzw. Dali gsi isch, und em nöije Xiaguan, wo men em vilmol au 'New Dali' säit. Die  „Drei Pagode“, wo in dr Nööchi vo dr Altstadt stöön, si e Woorzäiche vo Dali. 

D Stadt Dali het e Flechi vo 1'468&nbsp;km². Ändi 2004 het si öbbe 590'000 Iiwooner ghaa; 603'500 sind s im Joor 2008 gsi. Vo deene ghööre 67 % zur Bai-Nationalidäät.

Uf dr Gmäindieebeni setzt sich Dali us zää Groossgmäinde und ere Nazionalidäätegmäind zämme. 

## Bildli

Datei:Dali Santa 06.JPG|Die Drei Pagode vom Chongsheng-Tämpel
Datei:Dali Xiaguan 02.JPG|Blick vom Erhai-See uf Xiaguan und s Cangshan-Gebirg
Datei:Fisherman's Girl Dali.jpg|Fischermäitli am Südufer im Erhai Park


## Weblingg

* Dali City Official Website (änglisch)
* Dali Marble Artifact (änglisch)
* Dali News and Information Network (änglisch)
* Dali Innovation Industrial Park (chinesisch)

## Fuessnoote
Kim Kyu-sik

Dr **Kim Kyu-Sik**, au *Kimm Giusic* oder *Kimm Kiusic* (Koreanisch:김규식, Hanja:金奎植, uf d Wält choo am 29. Januar 1881 z Dongrae in Korea, gstorbe 10. Dezämber 1950 z Manpo in Nordkorea), isch e koreanische Politiker und Akademiker zur Zit vo dr koreanische Unabhängikäitsbeweegig gsi. 

## Lääbe
Wo Japan 1910 Korea annektiert het, isch dr Kim uf China ins Exil. Er isch e füerends Mitgliid vo dr Provisorische Regierig vo dr Republik Korea worde, wo iire Sitz z Schanghai gha het und isch 1940 zum Vizebresidänt ernennt worde. Noch em Zwäite Wältchrieg isch er zrugg uf Korea. Won er het afo dängge, ass d Widerveräinigung vo Korea nit mööglig isch, het er sich us dr Politik zruggzooge.  1950 isch dr Koreachrieg usbroche und d Kommuniste häi en entfüert und in Norde brocht. Dört isch er churz druf in dr Nööchi vo Manpo am 10. Dezämber 1950 gstorbe.

## Weblink
Kunming

**Kunming** (, früener *Yünnanfu*) isch d Hauptstadt vo dr Prowinz Yunnan in dr Volksrepublik China.

## Geografy
S Gebiet vo der Chärnstadt Kunming isch am Nordrand vom Dian-See und het e Flechi vo öbbe 300 Kwadratkilometer. S Areal vo der ganze bezirksfreie Stadt het e Flechi vo 21'501 Kwadratkilometer. S ganze Verwaltigsgsbiet vo dr hütige Stadt nimmt e Flechi vo 280 bis 300 Kwadratkilometer im Norde vom Dian-See ii; me seit däm d *Nordstadt*. 

Anne 2002 het Kunming öbbe 4,95 Millioone Iiwooner ghaa, im Joore 2009 sis fast sibe Millioone gsi. Doodrzue chömme öbbe ei Millioone Wanderarbäiter. Im Zäntrum vo dr Stadt isch e modärns nöis Gschäftsviertel entstande.

Sit em Joor 2006 entwicklet sech d Stadt starch wyter, und si verstoot sich as e bedütends Door vo China gege Südasie und Südoschtasie. I der nöiere Zit wird d Stadt im Oste und Süde vom Dian-See erwiteret. D *Oschtstadt* isch uf ere Flech vo 160 Kwadratkilometer im nöie Stadtbezirk (sit 20. Mai 2011) *Chenggong* baut worde und 900'000 Lüt läbe dört. Im Süde vom Dian-See blaant mä no meh nöji Kwartier.

## Wirtschaft
Kunmig isch e Industriistadt und iiri Wirtschaftsläistig mach e Driddel vo dere vo dr ganze Prowinz Yunnan us. S Bruttoinlandsprodukt isch 2008 öppebi 160 Milliarde Renminbi gsi, das entspricht eme BIP pro Iiwooner vo 3200 US-Dollar.

In de letschte Joor si d Waggsdumsraate hööcher as 10 Prozänt gsi. Wichdigi Bransche si dr Maschinebau, d Elektrotechnik/Elektronik/Optik, d Metallurgii (Chupfer, Aluminium, Staal), d Chemii (bsunders Fosfor) und d Farmazii. Au d Landwirtschaft isch vo Bedütig. Kunming isch dr grössti Broduzänt vo Blueme und vo Dubak z China.

E groosse Däil vo de Undernääme konzentriert sich in zwäi staatlige Industrii-Entwickligszone, dr Wirtschafts- und Technologii-Entwickligszone, wo s au en exportorientierti Produkzionszone und es Innovazionszäntrum het, und dr High-Tech-Entwickligszone.

## Stedtepartnerschafte
Kunming isch e Partnerstadt vo Züri

## Bilder

Kunming 15.JPG|s nöije Gschäftsviertel
Kunming-canal-20030824.jpg|e Kanal im Stadtzentrum
Shilin Stone Forest 01.JPG|dr Stäiwald (Shilin)
Yuantong Temple 01.JPG|dr Yuantong-Tämpel
Huating Temple 01.JPG|dr Huating-Tämpel in de Bärge im Weste
Cui hu park.jpg|dr Cui hu-Park z Kunming (Green Lake)


## Weblingg

* www.kunming.cn Offizielli Website vo dr Stadt
* Kunming Economic and Technological Development Zone
Harnisch

E **Harnisch** (vo französisch *harnais*) isch d Rüstig vom ene Ritter, wo dr ganz Körper schützt.

Ursprünglig het „harnasch“ die ganzi Usrüstig vom ene Ritter gmäint. Um 1200 het sich d Bedütig vom Begriff gänderet und isch nume no für dä Däil vo dr Rüstig brucht worde, wo für dr Oberkörper bestimmt gsi isch.

Im Hochmittelalter isch dr Harnisch e Chettirüstig gsi, wo men ere au *[[Brünne]]*, *Halsberc* oder *Haubert* gsäit het. Si het sich witer gänderet bis si sich zum spootmittelalterlige und früenöizitlige Blattepanzer entwigglet het.

Die Rüstige si vo Plattner gmacht und denn vom ene Harnischfääger boliert worde.

## Litratuur
* Joachim Bumke: *Höfische Kultur. Literatur und Gesellschaft im hohen Mittelalter* (= *dtv* 4442). 2 Bänd. Deutscher Taschenbuch-Verlag, Münche 1986, ISBN 3-423-04442-X.
Yangzhou

**Yangzhou** () isch e bezirksfreiji Stadt in dr chinesische Browinz Jiangsu. Si lit am Fluss Jangtsekiang. Iir Verwaltigsgebiet het e Flechi vo 6'634&nbsp;km² und öbbe 4'542'900 Iiwooner (Stand: Ändi 2004).

Yangzhou lit öbbe 70&nbsp;km vo Nanjing. Früener isch s e wichtige Knotepunggt für e Salzhandel gsi. Dank sinere Laag diräkt am Kaiserkanal isch s im Middelalter zun ere seer woolhabende und mächdige Handelsstadt worde. Wo d Iisebaan in China iigfüert worde isch, het s die Bedütig verloore. Dr Marco Polo het, wien er verzelt, e baar Joor lang doo as Statthalter für dr Kublai Khan gschafft.

Hüte isch Yangzhou für die drei Gärte *Shouxihu Gongyuan, Ge Yuan* und *He Yuan* bekannt. Die si im klassische Stil in dr Tang-Zit aagläit worde und zien die mäiste Turiste us China sälber aa. Im Usland isch Yangzhou vor allem z Japan seer beliebt. Äine vo de wichdigste buddhistische Missionäär in Japan isch dr Jianzhen gsi, e Mönch us em Chloster Daming Si nid wit vo dr Stadtgränze. Mä gseet dr japanisch Iifluss an drei groosse Pagode, won e Gschänk us Japan si und dr Baustil vo de japanische Pagode spiegle.

D Stadt isch vom 10. bis zum 14. Joorhundert e kulturelli Hochburg gsi und e Hufe bedütendi Dichder und Künstler häi in dere Zit in dr Stadt gschafft. Bekannt isch d Moolerschuel vo de *[[Acht Exzentriker von Yangzhou|Acht Exzentriker]],* wo s von ene im Yangzhou-Museum Bilder het

Kulturhistorisch vo Bedütig si au die erhaltene islamische Greeber us dr Song-Zit am Ufer vom Changjiang.

Dr ehemoolig Staatsbresidänt vo dr Volksrepublik China Jiang Zemin isch 1926 z Yangzhou uf d Wält choo.

## Bildli

Datei:Yangzhou am Morgen.JPG|Am Morge z Yangzhou
File:The Five Pavilion bridge.jpg|D Brugg mit de Fümf Bawillion
File:Yangzhou-Modern-Grand-Canal-barge-caravan-3342.JPG|Dr modärni Groossi Kanal e baar Kilometer dusse vo dr Stadt
Image:Serene and Fragrant Study.JPG|Lääsiruum
Image:Si Qiao Yan Yu Building.jpg|Vier Brugge im Rääge
Image:The Sunny Spring Stage.jpg|Dr Ort, wo im Kaiser si Geburtsdaag gfiirt worde isch
Image:Du Mu 24 bridge poem.JPG|Im Mao Zedong si kalligraischi Abschrift vom e Gedicht vom Du Mu us dr Tang Zit
Image:Twenty four bridge.JPG|24 Schöönhäite häi im Alterdum uf dere Brugg Flööte gspiilt.
Image:White pagoda clear sky and cloud garden.JPG|Dr Iigang zum ene Garte
Image:Jinjingge copy.JPG|D jinjingge Brugg
Image:Xu Garden.jpg|Dr Xu Garte

## Weblingg

* Offizielli Website (engl. Version)
Shanghai

D Haafestadt **Schanghai** (; vilmol änglisch **Shanghai**) isch die bedütendsti Industriistadt in dr Volksrepublik China und äini vo de grösste Stedt im Land.

S ganze Verwaltigsgebiet vo Shanghai het 23 Millione Iiwooner (Volkszelig 2010). Vo deene si 15,9&nbsp;Millione registrierti Iiwooner mit ständigem Woonsitz () und 7,1&nbsp;Millione temporär Iiwooner () wo e befristeti Ufenthaltsgenäämigung häi (). Wemm mä d Kärnstadt (hoochi Bebauigsdichti und gschlosseni Ortsform) as Grundlaag nimmt, lääben in Shanghai 15,1&nbsp;Millione Lüt (2011). Dr Balligsruum (mit de Vorort) het 24,8&nbsp;Millione Iiwooner (2011).

Schanghai isch e regierigsummittelbari Stadt, das häisst, si isch diräkt dr Zentralregierig understellt und iire Status entspricht däm von ere Browinz. S Verwaltigsgebiet isch 6340,5&nbsp;km² grooss, isch aber käi zämmehängends Stadtgebiet, sondern mä cha s eender mit ere chliinere Browinz vergliiche, wil dusse vo dr Kärnstadt d Siidligsstruktur ländlig isch. Mä vergröösseret die ganz Zit d Flechi vom Stadtgebiet und läit dr Jangtsekiang-Drichter droche (bsundrigs im südöstlige Zipfel).

Dr Haafe vo Schanghai schloot im Joor 31,74 Millione TEU um und isch dr grösst Konteinerhaafe uf dr Wält (Stand 2011). Au im Gsamtumschlag nooch (537&nbsp;Millione Donne Waare im Joor 2006) isch er dr grössti. 

D Stadt isch e wichdige Verkeersknotepunggt und e bedütends Zentrum vo Kultur und Bildig mit vile Uniwersidääte, Hochschuele, Forschigsiirichdige, Theater und Museum.

## Litratuur
* Martin Luce, Sebastian Post: *Federball Propaganda*, eine räumlich-polemische Kartierung, gefördert von der Kulturbehörde Hamburg, materialverlag, 2005, ISBN 3-938158-25-5, Volltextversion als PDF
* Zhi Hao Chu: *Die moderne chinesische Architektur im Spannungsfeld zwischen eigener Tradition und fremden Kulturen: Aufgezeigt am Beispiel der Wohnkultur in der Stadt Shanghai.* Verlag Peter Lang, Frankfurt am Main 2003, ISBN 3-631-50437-3
* Oliver Corff: *Die Sprachgemeinschaft von Shanghai.* Brockmeyer, Bochum 1994, ISBN 3-8196-0215-1
* Astrid Freyeisen: *Shanghai und die Politik des Dritten Reiches.* Königshausen und Neumann, 2000, ISBN 3-8260-1690-4
* Jian-Xin Li: *Gewässerschutz in Shanghai.* Technische Universität Berlin, 1997, ISBN 3-7983-1740-2
* Jürgen Osterhammel: *Shanghai, 30. Mai 1925. Die chinesische Revolution.* Dtv, 1997, ISBN 3-423-30604-1
* Steffi Schmitt: *Shanghai-Promenade. Spaziergänge zwischen den Zeiten.* Old China Hand Press, Hongkong 2003, ISBN 962-7872-48-2
* Steffi Schmitt: *Shanghai-Promenade. Spaziergänge zwischen den Zeiten.* 2. Auflage, Abera Verlag, Hamburg 2008, ISBN 978-3-934376-78-6
* Stefan Schomann: *Letzte Zuflucht Schanghai*, Heyne Verlag, München 2008, ISBN 978-3-453-15260-1
* Wilfried Seywald: *Journalisten im Shanghaier Exil 1939–1949. Deutschsprachiger Exiljournalismus in Shanghai.* Neugebauer, Wien 1987, ISBN 3-85376-051-1
* Bindong Sun: *Institutionen und regionales Wirtschaftswachstum am Beispiel Shanghai.* Technische Universität Berlin, 2004, ISBN 3-7983-1942-1

## Weblingg

* Offizielli Webseite vo dr Stadt (chin./ängl.)

## Fuessnoote
Il-Khanat

S **Ilchanat** isch vo 1256 bis 1335 e Staat in Persie gsi. Es isch vom Fäldheer Hülegü, eme Änggel vom Dschingis Khan gründet worde.

Dr Dschingis Khan het vo 1219 und 1224 Persie und d Gebiet drum ume underworfe.
Dr Hülegü het sich vom Groosskhan unabhängig gmacht und s Riich won er gründet het, het wo s am grösste gsi isch,  Däil vo Persie und Mesopotamie und vo de hütige Staate Turkmenistan, Armenie, Aserbaidschan, Georgie, Afghanistan, Pakistan und dr Türkei umfasst. Am Aafang häi d Ilchane e Hufe Religione understützt, mit em Ghazan häi si sich 1295 em Islam underworfe. Wo dr Abu Said gstorbe isch, isch s Riich usenanderbroche.

## Litratuur
* Joseph von Hammer-Purgstall: *Geschichte der Ilchane, das ist der Mongolen in Persien. 1200–1350.* Mit Textauszügen aus Wassaf und anderen Dokumenten enthaltende und neun Stammtafeln der mongolischen Herrscher. Leske, Darmstadt 1842–1843 (Neudruck: Philo Press, Amsterdam 1974, ISBN 90-6022-097-8), Originalausgabe als eText bei Project Gutenberg.
* Bertold Spuler: *Die Mongolen in Iran. Politik, Verwaltung und Kultur der Ilchanzeit 1220–1350.* 4. verbesserte und erweiterte Auflage. E. J. Brill, Leiden 1985, ISBN 90-04-07099-0 (Zugleich: Göttingen, Univ., Habil.-Schr., 1938).
* Dorothea Krawulsky: *Mongolen und Ilkhâne – Ideologie und Geschichte. 5 Studien.* Verlag für Islamische Studien, Beirut 1989.
* Ömer Diler: *Ilkhans. Coinage of the Persian Mongols.* Turkuaz Kitapçılık Yayıncılık, Istanbul 2006, ISBN 994-455291-7.
Universität Guglielmo Marconi

D **Universität Guglielmo Marconi** () isch e privati Universität z Rom, Italie. D Hochschuel isch im 2004 gründet worde. Unimarconi hät öber 15-tuusig Schtudente. Si bietet hauptsächlich postgraduali Studieabschlüss (Master) aa.

## Rektore
* Alessandra Briganti (2004 - )

## Weblink

* Offizielli Syte

## Fuessnoote
Mont Ventoux

Dr **Mont Ventoux** isch e  hooche Bärg in dr französische Provence. Für d Kelte isch er häilig gsi. Er isch under anderem bekannt wägen em Francesco Petrarca, wo im Joor 1336 ufen uufe klätteret sig. Hüte goot e Bärgstrooss drüber, wo für e Velosport groossi Bedütig het.

## Topografii
Dr Mont Ventoux lit in de Provenzalische Voralpe, mänggisch wird er au zu de Dauphiné-Alpe zelt. S Gebiet ghöört zum Kanton Malaucène im Département Vaucluse. Ortschafte in dr Umgääbig si Malaucène öbbe 10&nbsp;Kilometer westlig und Sault öbbe 15&nbsp;Kilometer südöstlig.

Im Vergliich zur flache Südsite fallt dr Mont Ventoux gege Nordweste und vor allem gege Nordoste seer vil stäiler ab. Es git dört Felsewänd und Schrofegländ. S Gebiet bestoot us Chalchstäi und isch vercharstet.

Dr Gipfel isch äine vo de wenige Blätz, wo mä bi seer guetem Wätter gliichzitig s Middelmeer und die höggste Gipfel vo de Alpe und vo de Püreneä cha gsee. Hüte stoot anderem en Observatorium obe druf und verschiideni Sänderaalaage.

## Litratuur
* Kristian Bauer: *Roadbook Tour de France*. Bruckmann, 2006 (Rennradführer)
* Geschichte:
** Peter Leisl: *Die legendären Anstiege der Tour de France*. Covadonga Verlag 2004
** Francesco Petrarca: *Die Besteigung des Mont Ventoux*. Insel, Frankfurt/Leipzig 1996 (Insel-Bücherei Nr. 1163)
* Serge Laget: *Cols mythiques du Tour de France*. L’Equipe,2005 (Fotoband)

## Weblingg

* Der Geburtstag des Alpinismus – Francesco Petrarca und die Besteigung des Mont Ventoux
* Bildgalerii vom Mont Ventoux
* Näigungsbrofil vo dr Nordwestsite vo Malaucène
* Näigungsbrofil vo dr Ostsite vo Sault
* Näigungsbrofil vo dr Südwestsite vo Bédoin

## Fuessnoote
Diplomat

E **Diplomat** isch e Staatsbeamte, wo dr Ufdraag het, si Staat uf dr Regierigseebeni usländische Staate oder internazionale Organisazione gegenüber völkerrächtlig z verdrätte. Er cha dr Schef von ere diplomatische Mission si oder e Däil von ere Mission.

## Status

Nit erst sit em Wiener Verdrääg über diplomatischi Beziejige vo 1961 gniesse Diplomate e Rächt uf Immunideet: Das isch scho sit langer Zit e Gwoonhäitsrächt. Es bedütet, ass si wäärend dr diplomatische Mission vor Verfolgig, Verhaftig aber au vor alle ander hohäitlige Maassnaame gschützt si. Usserdäm müesse si im Empfangsstaat käini Abgoobe zaale. Diplomate bechömme vo iirer Regierig e Vollmacht zur Verdrätig vo iirem Häimetland andere Staate gegenüber und bsundrigs für zum völkerrächtligi Verdrääg uszhandle und z underschriibe. 
### D Immunideet
Dä Status goot in die früeste Zite zrugg. Dr Homer zum Bischbil beschribt die diplomatischi Mission vom Menelaus und Odysseus in Troja, zum d Helena usgliiferet überzchoo. Dr Vorschlaag vom Antimachus, ass mä die bäide Botschafter drotz iirer Immunideet würd dööde, isch vo dr Versammlig vo de Trojaner mit Entsetze abgleent worde.

Dr dradizionelli Grundsatz vo dr Immunideet isch im Wiener Verdraag über diplomatischi Beziejige schriftlig festgläit worde. Es isch e witverbräitete Irrdum, ass Dienstgeböid und d Brivatwoonig vom Diplomat „exterritorial“ sige. D Dienst- und Woonrüüm vom Diplomat si nume unverletzlig. De Diplomate, wo au Staatsaaghöörigi vom „Empfangsstaat“ si, säit mä *[[regnicoles]]*. D Diplomate gniesse Immunideet nume im Bezug uf daas, was si im Dienst mache. Wenn öbber e Diplomatebass het, het er wäge däm no käi Immunideet, für daas muess er im Gaststaat akkreditiert si.

Im Chrieg wärde Diplomate für iiri persönligi Sicherhäit im Allgemäine abzoge. Wenn e Staat mit eme andere seer unzfriide isch, rüeft er mänggisch si Botschafter oder anderi Diplomate für chürzeri odere lengeri Zit zrugg oder er wiist Diplomate vom andere Staat us.

## Litratuur
* Jules Cambon: *Le Diplomate*. Paris, 1926.
* Harold Nicolson: *Diplomacy*. London, 1939.
* Jörg von Uthmann: *Die Diplomaten – Affären und Staatsaffären von den Pharaonen bis zu den Ostverträgen*. Stuttgart, 1985.
* Abraham de Wicquefort: *L’Ambassadeur et ses fonctions*. Den Haag, 1682. (dt.: *L’Ambassadeur oder Staats-Botschafter und dessen hohe Functions- und Staats-Verrichtungen*. Frankfurt a. M., 1682.)
* Jochen Trebesch: *Diener zweier Herren – Diplomatenautoren des 20. Jahrhunderts*. Berlin 2004.
Hangzhou

**Hángzhōu** () isch d Hauptstadt vo dr chinesische Browinz Zhejiang. S Churzzäiche isch . Hangzhou het acht Uniwersidääte und Hoochschuele, drunder d Zhejiang-Universidäät, wo äini vo de beste im Land isch. 
## Wirtschaft
Z Hangzhou foot dr Kaiserkanal aa, e wichdigi Verbindung zum Norde vo China. Hangzhou isch au hüte no e wichdigi Brodukzions- und Handelsstatt für chinesischi Siide. Au für si Grüentee isch d Stadt berüemt.
## Geografii
Hangzhou lit öbbe 190 km süd-südwestlig vo Schanghai an dr Mündig vom Fluss Qiantang. D Bucht, wo d Flussmündig bildet, häisst noch dr Stadt *[[Hangzhou Wan]]* (Hangzhou-Bucht). S Verwaltigsgebiet vo dr Underbrowinzstadt het e Flechi vo 16'596 km² und öbbe 6'830'000 Iiwooner (Ende 2009). Vo deene lääbe öbbe 4,3 Millione im stedtisch verdichtete Ruum.
## Bildli

Datei:Auf dem Seidenmarkt in Hangzhou.JPG|Dr Siidemäärt vo Hangzhou
Datei:West Lake.JPG|Dr Westsee
Datei:Hu-Qingyu-Apotheke.jpg|D Hu-Qingyu-Apideeek
Datei:Longjin-Teeplantagen.jpg|Teeblantaasche vom Longjing-Tee
Quanzhou

**Quanzhou** () isch e bezirksfreiji Stadt in dr südostchinesische Browinz Fujian. S Verwaltigsgebiet vo Quanzhou het e Flechi vo 11'244&nbsp;km² und 7,86 Millione Iiwooner (2010). D Stadt het wäärend dr Yuan-Dünastii äine vo de wichdigste Hääfe uf dr Wält ghaa. Zu de berüemtiste Bsuecher vo dr Stadt ghööre dr Marco Polo und dr Ibn Battuta.

## Administrativi Iidäilig

Uf dr Kräiseebeni setzt sich d Stadt Quanzhou s vier Stadtbezirk, drei kräisfreije Stedt und vier Kräis zämme.

## D Laag
Quanzhou lit in dr Nööchi vo dr Mündig vom Jin Jiang in d Taiwan-Strooss im Süde vo dr Browinz Fujian. D Stadt het e seer milds Klima mit Jooresdurchschnittstempratuure vo 15 bis 21 Grad Celsius.

## Wirtschaft

Under de bezirksfreije Stedt vo Fujian isch Quanzhou d Stadt mit dr grösste Wirtschaftschraft. Quanzhou isch e wichdigs Zentrum vo dr Stäimetzerei und im Umland vo dr Stadt git s Stäibrüch und e Hufe Firme, wo Gedänkdaafele, Statue oder äifach nume Blättli und schööni Stäi broduziere. Wääge däm isch d Belastig mt Staub in dr Stadt und dr Umgääbig seer hooch.

* Bruttoinlandsprodukt: **122,3 ** Milliarde Renminbi
* BIP bro Chopf: **16.650 ** Renminbi

Zaale: *Fujian Statistical Yearbook 2003* (Zaale vo 2002)

## Litratuur
* Siegfried Englert: *[https://web.archive.org/web/20131014174106/http://www.oai.de/de/publikationen/777-quanzhou-versuch-einer-annaeherung.html Quanzhou - Versuch einer Annäherung]*. Annweiler: Plöger Medien, 2012; ISBN 978-3-89857-269-9
*Siegfried Englert: 走近泉州 (Zǒujìn Quánzhōu, Annäherung an Quanzhou, übersetzt vom Zhu Yufang). Shanghai: Wenhua Chubanshe, 2013. ISBN 978-7-5535-0079-9

## Weblingg

* Website vo dr Stadtverwaltig vo Quanzhou (änglisch)
Neudorf LU

**Nüderef** (amtlech *Neudorf*) esch es Dorf und e ehemolegi politeschi Gmeind, wo zum Amt Sursee vom Kanton Lozärn ghört het. Sit em 1. Januar 2013 ghört s politisch zu de Nochbersgmeind Möischter. 

## Geografii
Nüderef liit im Wynetal und ghört zum Michelsamt. Zu Nüderef ghöre ou vili Wiiler wie zum Biispel s *Gormund*, wo südlech vom Gemeindszentrum liit oder ou de bekannti Flogplatz, wo zwösche Möischter und Nüderef liit. Nüderef hät a Möischter, Römerwil, Höudisriede, Sämpech ond Eich grenzt.

## Bevöukerig
Siit Aafang vom 20. Johrhundert esch d Bevöukerig vo Nüderef stetig aagstege. Luut ehre Iiwohnerzellig im Johr 2000 lebet in Nüderef ca. 1060 Iiwohner. Sit do esch d Aazahl aber no echli gstege. Bi ebedere Iiwohnerzellig hend 94,90 % vo de Iiwohner Dütsch als ehri Hauptsproch aageh. Hauptsächlech werd dete e hochalemannische Mundart gredt. Die reschtleche Prozent vo der Bevöukerig hend entweder Albanisch oder Serbokroatisch aus eri Hauptsproch aagäh.

## Literatur
* 

## Weblink

* Offizielle Website vo Nüderef
* Gmeindsprofil uf de kantonale Website (PDF; 184&nbsp;kB)
Finken

D **Finke** (*Fringillidae*; alemanischi Näme) sind e arteriichi Familie us de Ornig vo de Spatzevögel.
Maistens wird de Buechfink eifach als *Fink* bezaichnet. Es ghört aber au de Distelfink, de Grüefink, s Ziisli oder de Gimpel dezue.

D Finke sind chlinni bis mittelgrossi Vögel vo öpe 9 bis 26 cm Längi. Si sind wältwit verbraited. Zu de Familie vo de Finke ghöred 40 Gattige, dodevo sind 6 usgstorbe, und öpe 200 Arte, dodevo sind 14 usgstorbe.

## Weblink
Finken (Begriffsklärung)

**Finken** oder **Finke** chan folgendes bedüte:
* Finke, e Gattig vo Singvögel
* *Finke*, en alemannische Begriff för Huusschue
* Heribert Finken (* 1939), en dütsche Fueßballspiler
* *Finken*, e Sidlig im Kreis Fischhausen/Samland, Ostpreuße: Molodogwardeiskoje, im Rajon Swetlogorsk, Oblast Kaliningrad, z Russland
* *Finken*, e Dorfim Kreis Preußisch Eylau, Ostpreuße: Zięby, im Powiat Bartoszycki, Woiwodschaft Ermland-Masuren, z Pole
* Finken Verlag, en dütsche Verlag, wo Lärnspiil vertribt

**Lueg au:**
* Fincken, e Gmeind z Meckleburg-Vorgommre
* Fink
Fink

**Fink** chan folgendes bedüte:
* en ainzelne Vogel us de Gattig vo de Finke
* en dütsche Familiename, z. B. Thorsten Fink
* es Schimpfwort, z. B. *Schmutzfink*

## Lueg au
* Finke (Begriffsklärig)
Menschen der Berge

**Menschen der Berge** ischt a Schweizer Schbiilfilm us-em Jôhr 1966 vom Regisseur Franz Schnyder, wo au zamma mit-em Richard Schweizer s Drehbuach vrfasst hôt. Des beruaht uff-em Roman „Geld und Geist“ vom schweizerischa Dichter Jeremias Gotthelf. S erscht Môl ens Kino komma isch der Film 1966, en dr Schweiz ondr seim Originaltitel *Geld und Geist* ond en dr Bundesrepublik Deitschland ondrem Titel *Menschen der Berge*.

## Handlong
Der Film vrzehlt d Gschicht vo-ra Bergbaura-Familie aus dr Schweiz em 19. Jôhrhondert. Dera ihrn Hof em Emmadal grôdet arg en Vrschuldong, weil dr Bauer d Mindlgelder vo seine Kender aus Guadglaibichkeit em hendrlischdiga Dorfschreiber, ama miisa Schbekulanda, ibrlassa hôt, wo des Geld so nôch ond nôch durch zweiflhafde Ôôlaga ruiniirt. Dui pletzlicha Armut stellt s Zammaleaba vo dr Familie uff-na schwera Prob. Dr Bauer will seine Rendviicher et vrkaufa, obwohl dui finanziella Not so ebbes grad vrlanga dät ond sich au a ginschdiga Gleagaheit biadet. Ond d Beire brengt’s et ibrs Herz, de arme Leit vo ihre Nôchbr Geld ond Lebensmiddl zo vrweigra, wenn-se vo de selle wia en de bessere Zeida dô drom biddet wôrra ischt. Wia dui Krise ihrn schlemmschda Diafponkt erreicht, vrsehnet sich des Ehepaar wiidr em gemeinsama Glauba an-an liabevolla ond gerechda Gott.

Ondrdessa hôt dr eldeschde Soh sei Aug uffs Dechterle vo-ma saumäßich reicha abr geiziga Baura gworfa. Abr erscht, wia dr sell sein ledschda Schnaufer doa hôt, kô sei Dochter da Hof ibrnemma, ond zwar grad noh zor reachda Zeit, om da Sega vo dr dodkranka Schwiigrmuader zo empfanga.

## Kridik
* Dr **Evangelische Film-Beobachter** moint, rauskomma wär a schlichda, wenn au manchmôl a bissle oobholfa gschdaldada Vrfilmong vo-ma Geotthelf-Roman. Trotzdem kennt-mr sellen Film fir d Freind vo deam Genre, wo koine hohe Ôschbrich stellet, als a guada Ondrhaldong durchaus empfehla.

## Weblink
*  
* Nomôl a Kridik – desmôl a gladder Vorriss – uff molodezhnaja.ch mit a baar Szena-Fodoola

## Oinzlne Nôchweis
Badische I c

Diè Lokomotyvè vo dè Gattig **I c** vo dè Großherzoglich Badischè Staatsysèbaan sin klyni Tenderlokomotyvè für dè Betrièb uff dè Bärgstreggè vom Oudèwald gsi.

## Geschichtè

Für dè Diènscht im lychtè Personèzugdiènscht uff Haupt- un Nebbèstreggè hèt mo aafangs älteri Hauptschtreggèlokomotyvè gnutzt. Well dè Betrièb vo sellenè Faarzüüg unwirtschaftlich gsi isch, hèt mo einigi zu Tenderlokomotyvè umbaut. Zuèsätzlich hèt mo einigi neui Tenderlokomotyvè aagschafft. 

Diè drei Maschinnè vo dè Gattig I c sin im bekanntè Styl vo dè Karlsruèr Maschinnèbau-Gsellschaft uusgfüürt worrè, mit messingbeschlagenè Dom- un Reglervokleidig. Diè 1880/1881 fertiggschtelltè Lokomotyvè mit dè Fabriknummer 991, 992 un 1000 hèn d Bahnnummer 60, 65 un 63 erhaaltè. 

Ygesetzt worrè sin diè Lokomotyvè vo Lauda uus uff dè Streggè vom Oudèwald nõch Heidelbärg un Würzburg. Gegè yr Läbensend hèt si yr Gnadèbrot uff dè Sauschwänzlebaan gfrischtet.

Diè Lokomotyvè sin vor 1923 uusgmuschteret worrè.

## Konschtruktyvi Merkmõl

Dè Blechraamè hèt èn innèligendè Wasserkaschtè ka.

Dè Langkessèl isch uss drei Schüss gefertiget worrè. Dè Stehkessèl hèt è übberhöhti Füèrbüchsdecki. Dè Dampfdom isch uff èm hinterè Kesselschuss positionyrt gsi un isch mit Messingring vozyrt. Üßeri Iischtrömroor füüret i d Zilinder. Dè Regulator isch uff èm vorderè Kesselschuss montyrt gsi. 

S Zweizilinder-Nassdampftrybwärk isch ußèligend gsi. Diè waagerechtè Zilinder hèn uff diè vorderi Kuppelachs gwürkt. Diè Stephenson-Stüèrig isch ußèligend gsi. 

Als Fèdèrung diènt è Blattfederè. Bi dè vorderè Kuppelachs isch si obberhalb un bi dè hinterè unterhalb vo dè Achs aagordnet gsi. Diè Federè sin mit Uusglychshebbèl vobundè gsi. Diè Laufachs ioch mit èrè Blattfeddèrè über dè Achs ligend glaageret gsi. 

D Schruubèbremsè würket vo beidè Sitè uff diè hinter Kuppelachs. Nebbèbii hèn d Lokomotyvè übber è Riggèbach-Geggèdruckbrèms vofüègt. Spõter isch nõ è Westinghouse-Druckluftbrèms ybaut worrè.

Dè Sandschtreuer hèt diè vorder Kuppelach vo hinnè gsandet. Dè Kollèbehälter isch a dè Rücksitè vom Füürerhius aagordnet gsi. 

## Literadur
*
Sumatra

D Insle **Sumatra** (usgsproche Sumátra oder Súmatra; indonesisch **Sumatera**, Achinesisch **Ruja**) ghöört zu Indonesie, het e Flechi vo 473'481 km² und isch die säggstgrössti Insle uf dr Wält. In dere Flechi si die vorglaagerete Insle, wo zämme 50'000 km² grooss si, mit iibezooge.

## Geografii
D Insle lit in ere Nordwest-Südost-Richdig, isch 1700 km lang und bis zu 370 km bräit. Dr Ekwatoor goot dur d Middi vo dr Insle. An dr Westküste lit s Barisanegebirg (Gunung Barisan) wo je witer mä gege Südweste chunnt, umso hööcher isch. Dr Gunung Kerinci isch 3'805 m hooch und es git non e baar anderi Dreiduusiger. Dank dr vulkanische Aktividäät in däm Gebirg het d Insle fruchtbars Land und moolerischi Landschafte (um e Tobasee ume). Die östligi Inselhelfti isch flach; uf fast dr Helfti vo dere Eebeni, wo bis zu 300 km bräit isch, het s Sümpf.

## Weblingg

## Litratuur
* Jürgen Alex: *Sumatra - Samosir im Tobasee - Insel auf der Insel*. In: mtv (Medical Tribune) 4/1980, 
* Inge Schubart: *Ärztin im Dschungel von Sumatra*. ISBN 3-7987-0327-2. (Biographischer Roman zwischen 1950 und 1960)
* Ida Pfeiffer: *Abenteuer Inselwelt*. ISBN 3-900478-70-8 (Reise 1851 der damals bekannten österreichischen Reiseliteratin durch Borneo, Sumatra und Java)
* Christina Kolb: *Die Insel Sumatra - Unterwegs vom Karohochland nach Padang*. (Film) Hrsg.: Saarländischer Rundfunk, ISBN 3-7919-0608-9
* Hermann Hesse: *Aus Indien*. ISBN 3-518-37062-6 (Reiseaufzeichnungen von Singapur über Malaysia nach Süd-Sumatra aus dem Jahre 1911)
* Evelin Juen: *Lebenswege - eine Hochzeit in Sumatra*, Reisebericht vom Tobasee
* Naipul, V.S.: Jenseits des Glaubens
Hintschingen

**Hintschingè** isch è Dorf a dè oberè Donau un isch èn Ortsdeil vo dè Gmeind Immèdingè im Landkreis Duttlingè (Badè-Württèbärg). Dè Ort lyt a dè Baanvozwygig vo dè Schwarzwaldbaan (Richtig Offèbürg) un dè Sauschwänzlebaan, welli in süèdlichi Richtig bis Lauchringè füürt un bis Zollhuus-Blummbärg i s Ringzug-Konzept integryrt isch. Dè Donauradwäg R9 füürt dirèkt durch dè rund 240 Ywohner zällèndi Ort, diräkt am historischè Rõthuus sowiè dè Sankt-Wendelin-Kapellè vorby.
Diè Ufffaart Geisingè zu dè Autobaan vo Stuègètt gu Singè (weschtlichè Boddèsee) isch rund drei Kilometèr empfernt. Am gegèübberligendè Ufer, wèniger als èn Kilometèr nördlich vo dè hütigè Bebauig, isch 1915 è alemannisches Reiègräberfäld entdeckt worrè. Diè Fundschtück befindet sich i dè Sammlig vom Badischè Landesmuseum Karlsruè.

Ortsvorschteèr isch Kurt Metzger (2009), d Bevölkerig isch vorwygend römisch-katolisch.

Hintschingè isch ehemõls vorwygend landwürtschaftlich präägt gsi, hüt git s nu no ein Hobbybuèr. Z Hintschingè sin nu Klybetrièb aasässig, diè meischtè erwerbstätigè Personè sin somit übberwigend Pendler.

## Literadur
* Herbert Keller: *Hintschingen - alte Siedlung an der Donau*
* E. Wagner: *Neue Funde, Hintschingen an der Donau*, in: *Römisch-germanisches Korrespondenzblatt*, Hrsg. Prof. E. Krüger, Jan. u. Feb. Jahrgang IX, 1916, S. ff

## Weblingg
* Hintschingè uff immendingen.de
* 
* Heimatmuseum Hintschingen uff trio-k.de
* Narrenverein Schöntalhasen e.&nbsp;V. uff narrenverein-hintschingen.de
Cannaregio

**Cannaregio** isch dr Stadtdäil vo Venedig, wo am dichtiste besiidlet isch. Er het 13'169 Iiwooner (Stand 12. Dezember 2007), wo sich uf d Pfarreie San Giobbe e Bernardino (mit Opera Pia Contarini), San Marcuola (mit Santa Fosca), Madonna dell´Orto (mit San Marziale, Ospedale Fatebenefratelli und Casa Card. Piazza), Sant´Alvise (mit San Bonaventura (Carmelitane) und Canossiane), San Girolamo (mit Santa Maria Madre del Redentore und Ist. Suore Dorotee), San Felice (mit Santa Sofia), Santi Apostoli (mit Gesuiti) und San Canciano (mit San Giovanni Crisostomo und Santa Maria dei Miracoli) verdäile. D Flechi vom Sestiere isch 150 Hektare.

Z Cannaregio stoot s Teatro Malibran, es bekannts Operehuus.

## Dr Naame
Cannaregio lit im Nordweste vo Venedig und dr Flechi nooch isch nume dr Sestiere Castello gröösser. Dr Naame Cannaregio chömmi vom Zuestand vo dr Geegend, bevor si besiidlet worde isch; denn isch es non e Sumpf gsi, wo Schilf (: Schilf) gwaggse isch.

## Fuessnoote
Jacopo d'Aqui

Dr **Jacopo d'Aqui** isch en italiänische Autor im spoote 13. und früeje 14. Joorhundert gsi.

Mä wäiss fast nüt über en. Es wird aagnoo, ass er in dr zwäite Helfti vom 13. Joorhundert z Acqui uf d Wält cho isch. Mä het lang aagnoo, ass er idäntisch sig mit em Iacobinus de Belengeris de Aquis, das isch aber hüte frooglig. Es wurd eender basse, wenn er dr Dominikaner Iacobinus de Aquis weer.

Dr Jacopo d'Aqui het e Chronik gschriibe, won er din d Räis vom Marco Polo uf China erwäänt. Er verzelt, ass, wo dr Marco Polo am Stärbe gsi isch, d Lüt im zuegreedet häige, er sölli zuegee, ass sini Gschichte Luuge sige, dass er aber gsäit häig, ass er nid emol d Helfti verzelt häig, vo däm, won er gsee het.

## Wärk
* *Chronicon imaginis mundi*, uusechoo öbbe 1334

## Kwelle
* [E Biografii vom Iacopo da Acqui](http://www.treccani.it/enciclopedia/iacopo-da-acqui_(Dizionario_Biografico)/) uf traccani.it, abgrüeft am 16. Juli 2013
Biograph

E **Biograaf**,(altgriechisch βίος *bíos* „Lääbe“ und γράφειν *gráphein* „schriibe“) isch dr Verfasser von ere Lääbensbeschriibig (Biografii), as Fachhistoriker, Sachbuechautor, Familieforscher, as Literaat oder Laie. Biografe wäi Lääbensgschichte in Schrift, Bild, Doon oder in ere andere Form ufbewaare und chönne Schriftsteller, Autore (au Ghostwriter), Höörbuechbroduzänte und Filmmacher si. **Autobiograafe** si Lüt, wo daas mit iirem äigene Lääbe mache.

Mä cha dr Griech Xenophon im vierte Joorhundert vor dr Zitewändi as dr erst Biograaf im ängere Sinn aaluege.

Dr literarischi Biograaf schribt Wärk, wo in d Kategorie vom historisch-biografische Roman über Noochdichdige vom ene Lääbenslauf bis zu fiktiv-biografische Historieromään gönge.

## Litratuur
* Bernhard Fetz, Wilhelm Hemecker (Hrsg.): *Theorie der Biographie. Grundlagentexte und Kommentar.* De Gruyter, Berlin u.&nbsp;a. 2011, ISBN 978-3-11-023762-7 (*De-Gruyter-Studium*; Inhaltsverzeichnis).
* Christian Klein (Hrsg.): *Grundlagen der Biographik. Theorie und Praxis des biographischen Schreibens.* Metzler, Stuttgart u.&nbsp;a. 2002, ISBN 3-476-01904-7.
Randenbahn

}

|}
|}
D **Randèbaan** isch è 14,3&nbsp;Kilometèr langi Nebbèbaan vo Singè gu Beurè-Büèßlingè gsi. Si isch am 21.&nbsp;Novembèr 1913 durch diè Badischi Staatsbaan uff Grundlaag von èm badischè Gsetz vom 2. Septembèr 1908 eröffnet worrè. Dè Nammè bezièt sich uff dè Randè, è Jura-Daffelgebyrge, welles übber 900&nbsp;Metèr hoch isch un diè Schwöbischi Alb mit èm Schwizer Jura vobindet.

Vom Bahnknotèpunkt Singè im Hegau füürt diè Baan i weschtlichi Richtig im Gränzgebièt zum schwizerischè Kantoon Schaffhuusè unterhalb vom Hohentwyl un Hohèstofflè bis zu dè chlynè Ortschaft Beurè, diè hüt èn Deil vo dè Stadt Tengè isch.

Diè Dütsch Bundesbaan hèt mit mit Würkig vom 25. September 1966 dè Betrièb ab Hilzingè ygschtellt, zum 21. Novembèr vom glychè Johr hèt si au s Räschtschtuck still glait un d Gleis abbaut.

## Literadur
* Werner Wocher: *Auf der Spurensuche nach der Randenbahn*. Druck: Copyland Singen GmbH. ISBN 978-3-033 03542-3

## Weblingg
* Beschrybig vo dè Streggi uff www.vergessene-bahnen.de

## Einzelnõchwys
Giovan Battista Ramusio

Dr **Giovan Battista Ramusio** (* 20. Juli 1485 z Treviso; † 10. Juli 1557 z Padua) isch en italiänische Humanist, Historiker und Geograaf gsi.

## Lääbe
Dr Ramusio het z Padua bim Pietro Pomponazzi und Aldo Manuzzio studiert, vor allem Latiinisch und Griechisch und vermuetlig au e baar orientalischi Sprooch. Vor allem het er sich aber dr Kosmografii und dr Geografii gwidmet. 1505 het er dr Alvise Mocenigo uf Bariis begläitet und het as Gsandte die venezianischi Republik am franzöösische Hoof mee as zwäi Joor lang verdräte. Spööter het er diplomatischi Räise u. a. in d Schwiz und uf Rom gmacht, und woorschinlig au uf Apulie. Es git Zügnis wo äim lön lo vermuete, ass er au z Egüpte und in Nordafrika gsi isch. 1513 isch er zum Kanzler und 1515 zum Sekretäär vom venezianische Senat ernennt worde. Zu sine Ufgoobe häi d Verhandligen mit em Sebastiano Caboto ghöört. Dr Ramusio het dr Girolamo Fracastoro kennt und vo 1546 bis 1550 in däm sim Huus gwoont. Anderi Bekanntschafte von em si dr Bernardo Navagero, dr Gasparo Contarini, dr Giacomo Gastaldi und dr Raimondi Torriani gsi. E Briefwäggsel mit em Pietro Bembo und em Girolamo Fracastoro si überliiferet.

## Wärk
Vom Ramusio si Vorwort zum Quintilian und zum Livius erhalte, wo 1514 bzw. 1519 in dr Druckerei vom Aldo Manuzzio erschiine si.  Er isch vor allem bekannt worde, wil er in sim monumentale Wärk *Delle Navigationi e Viaggi*, wo bi Giunti erschiine isch, die wichdigsti Räiselitratuur vo sinere Zit uusegee het. Mä vermuetet, ass dr Ramusio vo 1520 aa Material für die Publikazion gsammlet het. Dr ersti Band, wo Brich vo Räise uf Afrika din si, isch aber erst 1550 uusechoo, denn isch e Band über Räise uf Amerika erschiine, ooni ass dr Naame vom Herusgääber erwäänt wird, aber mit eme Widmigsbrief vom Ramusios an dr Fracastoro. E Band über Räise uf Asie isch 1559 postum publiziert worde. Die Sammlig het im 16. Joorhundert e Hufe Uflaage erläbt und het vil drzue biidräit, ass vili Räisebricht hüte bekannt si, u. a. dr *[[Il Milione|Milione]]* vom Marco Polo, wo dr Ramusio bearbäitet und veröffentligt het.

## Litratuur
*Fabio Romanini: *«Se fussero più ordinate e meglio scritte...». Giovanni Battista Ramusio correttore ed editore delle Navigationi et viaggi*. Viella, Rom 2007

## Webligg
*Giovanni Battista Ramusio
Seebrugg

**Seebrugg** isch èn Wyler i dè Gemeind Schluchsee im Nadurpark Süèdschwarzwald. Er lyt uff  übber Seehöchi am öschtlichè End vom Schluchsee nõch bi dè Staumuer vom Schluchseewärk, wo nebbè sinèrè Funktion als Stromerzüüger au èn turistischè Aazièhigspunkt isch. Seebrugg isch èn guètè Uusgangspunkt für Wanderungè i sellem Gebièt. È Jugendherberg büètet Übernachtigsmöglichkeitè für Wanderer un anderi Gäscht.

## Gschichtè
Seebrugg isch während èm Beschtõ vo dè Landgrõfschaft Stüèlingè dè weschtlichschte Èndpunkt vo sellem Herrschaftsgebièt gsi.
Im Johr 1795 hèt dè Wyler 9 katholischi Ywooner ghaa, un isch asè a s Kloschter z Bläsy vokauft worrè. Sèlli Hèrrè hèn z Seebrugg è großi Wǜrtschaft un è großi Zehntschüèr baut, beidi sin bim Uffschtauè vom Schluuchsee i sèllèm untergangè.

Dè Bau vo dè Staumuèr, welli 1933 färtig gsi isch, hèt è yschnydends Ereignis für Seebrugg dargschtellt. Gmääß èm Ortsnamè muè vor èm Uffschtauè vom Ursee è Brugg a dèrè Schtell übber d Schwarza exischtyrt haa. S Niveau vom See isch nadürlich vo Ursee bis zum hütigè Stausee um ca. 30 Metèr gschtygè, wa immer au èn Landverluscht im Uferberych zur Folgi hèt.
Im Zweitè Weltchrièg hèt sich z Seebrugg s *Luftwaffèhälfer-Uusbildigslager Seebrugg* befundè, wo dè Schüèler durch diè *3. lychte Flakabteilung 932* zu nèm Luftwaffèhälfer uusbildet worrè isch. Zuèdemm hèt diè FLAK-Abdeilig d Staumuèr vor Düèfflièger schützè söllè.

Im Johr 1957 isch z Seebrugg è Strandbad mit Bademeischter un Voleih vo Ruèder- un Drèttböötli sowiè èn Kiosk ygrichtet worrè.
Sit èm 1. Juli 1971 isch Seebrugg zämmè mit sim Gmeindehauptort Fuulèfürscht nõch dè Schluuchsee ygmeindet worrè. Schu dèvor isch Seebrugg also nit sèlbschtändig gsi, sondern a Fuulèfürscht aaghängt gsi.

## Vokeer

Z Seebrugg zweigt vo dè B 500 diè L170 ab, welli gu Bõõdorf füürt. Z Seebrugg endet ußerdemm dè 32 Kilometèr langi Färnschiiwanderwäg Hinterzartè-Schluchsee.

Dè Baanhof Seebrugg isch Èndstation vo dè Dreiseèbaan, welli tagsüber im Stundètakt faarè duèt un s gsamti Feriègebièt um dè Schluchsee mit Titisee un Fryburg vobindè duèt. 
 
Seebrugg isch früèner èn wichtigè Baanhof für dè Güèterumschlaag vo dè Badischè Staatsbrauerei Roothuus gsi, woraa hüt zwei Güterwagongs am Ènd vo dè Dreiseèbaan erinneret. 
Nöchdèmm s uff dè Dreiseèbaan kein Fernvokeer, sondern nu no Regionalvokeer gää hèt, sin diè umfangrychè Gleisaalaagè öschtlich vom EG nimmi für dè Personèvokeer gnutzt worrè. Des hèt au demit z duè ka, dass diè Dütsche Baan uff Wendezüüg gsetzt hèt. Im Regelbetrièb stoot s Deckigssignaal vor èm Abschtellgleisfäld uff Halt (Hp0).

Sit 2008 residyrt dè Ysèbaanvoein IG 3-Seèbaan e.&nbsp;V. uff sellem Abschtellgleisfäld. Nõchdem im Johr 2010 èn Wasserkranè z Seebrugg montyrt worrè isch, wörred ab 2013 d Gleisaalaagè im Baanhof sanyrt, um è Ysèbaanmuseum mit Museumsbetrièb z Seebrugg z etablyrè.

## Einzelnöchwys
Badische I e

D Gattig **I e**  vo dè Großherzoglich Badischè Staatsysèbaan bezeichnet zweiachsigi Tenderlokomotyvè, welli vo dè Maschinnèbaugsellschaft Karlsruè für dè Ysatz uff Nebbèstreggè und für dè Rangyrbetrièb baut worrè. Bi dè Dütschè Rychsbaan sin si zämmè mit dè badischè I b als **Baureiè 88.75** i dè Nummerèblaan ygreit worrè.

## Geschichtè

Bis i d 1880er Johr hèn diè Badischè Staatsysèbaanè voaalteti Maschinnè vo allè möglichè Bauartè als Rangyrlokomotyvè ygsetzt. Dè Ysatz vo so unterschiedlichè un au mengmõl ungeignetè Faarzüüg isch abber uff Duèr unwirtschaftlich gsi. Desalb hèt sich d Staatsbaan entschlossè, für dè Rangyrdiènscht un dè lychte Nebbèbaanbetrièb zweifach kuppleti Tenderlokomotyvè aazschaffè.

Diè erscht Liferseriè isch 1887 vo dè Maschinnèbaugsellschaft Karlsruè gliferet worrè. Bis 1892 sin witeri füüf Seriè bschafft worrè. Ygsetzt sin diè 30 Lokomotyvè vorrangig uff dè Bahnhööf un Streggè im Schwarzwald. In fascht allè Baanbetrièbswärk sin Maschinnè vo dè Gattig I e stationyrt gsi. Abglöst sin diè Lokomotyvè vo dè Gattig X b.

Vo dè Dütschè Rychsbaan sin no 25 Lokomotyvè übernõ worrè. Bis Endi vo dè 1920er Johr sin diè meischtè Lokomotyvè uusgmuschteret worrè. 88 7553 (Nr. 121) isch 1930 a è Bauunternemmè vokauft un 1945 uff èm Gebièt vo dè Österrychischè Bundesbaan uffgfundè worrè. Im Oktober 1956 isch denn d Uusmuschterig erfolgt.

## Konschtruktyvi Merkmõl
Diè Lokomotyvè hèn übber èn Blechraamè mit 20&nbsp;mm dickè Plattè un èm zwischè dè Raamèwangè ligendè Wasserkaschtè vofüègt. Dè gniètete Langkessèl hèt zwei Schüss kaa. un isch relativ hoch aagordnet gsi. Dè Reglerdoom isch uff èm vorderè, dè Dampfdom mit dè Sicherheitsventyl Bauart Meggenhofen uff èm hinterè Schuss aagordnet gsi. Èn rundè Sandkaschtè isch zwischè dè Doom aagordnet gsi. Dè Stehkessèl hèt i d Rahmèwangè iè graagt. Diè Yschtrömroor sin ußerhalb vo dè Rauchkammer aagordnet.

Diè Fedderig isch mit Blattfeddèrè uusgschtattet gsi, diè obberhalb vo dè Rahmèobberkantè aagordnet gsi isch.

S Zweizilinder-Nassdampftrybwärk isch ußèligend waagrächt aagordnet gsi. D Kraftüberträgig isch uff diè zweit Kuppelachsè erfolgt. Diè Allan-Stüèrig isch ebbèfalls ußèligend aagordnet gsi. Diè Flachschièber hèn è üßeri Yschtrömig bsessè.

D Kuppelräder sin von èrè Druckluftbrèms Bauart Westinghouse beidsitig abbremst worrè.

## Literadur
* 
*
Seeschlacht bei Curzola

D **Seeschlacht bi Curzola** het am 8.&nbsp;Septämber 1298 zwüsche de Flotte vo Venedig und Genua bi dr dalmatinische Insle Korčula im Adriatische Meer stattgfunde. Die venezianischi Flotte under em Kommando vom Admiral Andrea Dandolo isch vo de Genuese under em Admiral Lamba Doria gschlaage worde, wo dä mit sinere Resärve e Manöver duuregfüert und d Venezianer überrascht het. Vo de Duusige vo Gfangene, wo d Genueser gmacht häi, isch dr bekanntist dr Marco Polo gsi.

D Schlacht isch Däil gsi vo der Usenandersetzig, wo sich die vier sogenannte „Seerepublike“ („repubbliche marinare“) Venedig, Genua, Pisa und Amalfi im Middelalter gliiferet häi. Gege s Ändi vom 13. Joorhundert si Amalfi und Pisa gschlaage gsi und us em Kampf um d Hegemonii usgschiide. Genua het mit em Siig bi Curzola si Vorrangstellig für Joorzäänt gsicheret und sä bis zum Chioggia-Chrieg (1378−1381) chönne halte.

## Litratuur
* Franz Kurowski: *Genua aber war mächtiger. Geschichte einer Seemacht.* Pawlak, Herrsching 1990, ISBN 3-88199-684-2.
Christian Rasch

Dè **Christian Rasch** (*  1968 z Lerrach) isch ein dütschè Manager. Bekannt worrè isch er als Chef vo dè Stuègetter Hofbräu-Brauerei, wo er als Direktor gleitet hèt. Im Badischè isch er in Fokus gruckt, sit er als Alleivorschtand d Roothuus-Brauerei leitet.

## Lebbè
Dè Rasch Christian isch z Lerrach im Johr 1968 geborè worrè. Als Beruuf gleert hèt er Hotelbetrièbswirt. Sit 1992 isch er in füürendè Bositionè bi dè Radeberger Brauerei gsi. 2008 hèt er als Votrybs- un Marketingdirektor bi dè Stuègetter Hofbräu in leitender Bosition gschafft. Sit 2010 isch er sellèrè Brauerei vorgschtandè. Ab èm 1. Juli 2013 hèt er schlièßlich dè Vorschtand bim Roothuus übbernõ.

## Weblinggs
* Bericht i dè Badischè übber dè neui Chef bi dè Roothuus
Schweineartige

D **Seiartige** (Suina), au „**Nitdaier**“ (Nonruminantia) gnännt, sin e Unterornig vu dr Baarhuefer. Si zaichne sich im Verglych zue dr Schwiilesohler un dr Daier dur e relativ gringi Spezialisierig uus. Ihre Mage isch zwoo- oder dreichammerig un nit zum Daie gaignet. Zue dr Seiartige ghere zwoo rezänti Familie, di Altwält- oder Ächte Sei (Suidae) un d Neiwält- oder Nabelsei (Tayassuidae). Derzue wird en uusgestorbeni Gruppe vu große seiartige Dierer in d Suina gstellt, d Entelodontidae.

Friejer sin au d Flusspfärd zue däre Gruppe zellt wore, no neiere molekulargenetischen Untersuechige sin si aber nit seli nooch verwandt mit dr Seiartige, derfir sin si di negschte Verwandt vu dr Waal.

## Familie
* Ächti Sei (Suidae)
* Nabelsei (Tayassuidae)
* Entelodontidae †

## Literatur
* D. E. Wilson, D. M. Reeder: *Mammal Species of the World*. Johns Hopkins University Press, Baltimore 2005, ISBN 0-8018-8221-4
* Donald R. Prothero, Scott E. Foss: *The Evolution of Artiodactyls*. Johns Hopkins University Press, 2007, ISBN 0-8018-8735-6

## Weblink