open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kshatriya

**Kshatriya** (Sanskrit क्षत्रिय, m., , Chrieger) isch im indische Kastesüsteem d Bezäichnig für d Mitgliider vom zwäite Stand (Varna), wo ursprünglig hauptsächlig us Chrieger, Fürste und Köönig (Raja) bestande het.

Es isch iiri Ufgoob, d Gmäinschaft z beschütze und dorum si Daatchraft und Unternäämigsgäist (Rajas)  wichdigi Äigeschafte. Dr ächti Kshatriya sött bekämpfe, was nid woor isch, und baraat si, s grächte Süsteem, Gsetz und Rächt, d Woolfaart und dr Woolstand vom Land z verdäidige, wie au die moralischi Grundornig und -orientierig vom Volk. Do drzue ghöört, ass er de Schwache und deene wo in Not si, wurd hälfe.

Hüte si d Kshatriyas nüme so wichdig wie in früenere Gsellschafte. In iirem ursprünglige Metiee, dr Politik, si hüt e Hufe Inträssegrubbe aktiv, und die politischi Heerschaft häi si scho in dr Zit vo de islamische Riich in Nordindie verloore. Im milidäärische Beriich häi sich bsundrigs au d Sikhs chönne etabliere.
Wachseldorn

**Wachsudorn** (amtlech *Wachseldorn*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wachsudorn isch e Ströisidlig am Buechhouterbärg. D Gmeindsflächi bsteit us 71,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 23,7 % Waud u 5,1 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Buechouterbärg, im Weschte, Röötebach im Norden un Oschten un Oberlangenegg im Süde.

## Gschicht
Wachsudorn isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1293 aus *Wachseldorn*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 0,9 % gläge.

## Religion
90 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 3,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 10,4 %, CVP 0,4 %, EVP 4,7 %, FDP 0,3 %. GLP 0,9 %, GP 4,6 %, SP 3,9 %, SVP 68,2 %, Suschtigi 6,6 %.

Gmeindspresidänt vo Wachsudorn isch dr Hans Rüegsegger (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,6 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei auui 281 Ywohner Dütsch aus Houptsprach aaggää.

Dr Dialäkt vo Wachsudorn ghört zum Hochalemannisch.

## Weblink

* 

## Fuessnote
Vauffelin

**Wölflige** oder uf Französisch **Vauffelin** (uf frankprovenzalisch [vɔflɑ̃ / a voflɛ̃/ voflãɛ̃], i dr alemannische Mundart au *Füglistaal*) isch en ehemaligi politischi Gmeind im Verwautigs-Chreis Bärner Jura im Kanton Bärn gsii. 

Ufe 1. Jänner 2014 het d Gmeind mit Pläntsch zur noie Gmeind Sauge fusioniert.

## Geografi
Zuem Piet vo dr ehemolige Gmeind hei s Dorf *Vauffelin* un dr Wiiler *[[Frinvillier|Fridliswart]]* ghöört gha.

Dr Gmeindsbann het 35 Prozänt landwirtschaftlechi Flächi, 56 Prozänt Waud un nüün Prozänt Sidligsflächi gha.

D Nachburgmeinde si gsii: Orvin, Péry, Pläntsch, Romont, Pieterle u Bieu.

## Gschicht
Vauffelin isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1228 aus *Vualfelim*, Frinvillier im Jahr 1393 aus *Frunwelier*.

Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Courtelary ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 18 Prozänt gläge.

## Religion
53,9 Porzänt vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 18,2 Prozänt si römisch-katholisch gsi (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 6,0 %, CVP 0,1 %, EVP 0,4 %, FDP 9,0 %. GLP 1,7 %, Grüeni 15,9 %, SP 22,7 %, SVP 27,6 %, Süschtigi 16,6 %.

## Wirtschaft
Wölflige isch es Börgdorf im Jura mit Bärglandwirtschaft. Z Fridliswart unde chöme bedüütendi Vercheerswääg vom Jura dure.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszählig vo 2000 hei vo de 445 Ywohner 24,7 Prozänt Dütsch aus Houptsprach aaggää, 64,9 Prozänt Französisch u 1,1 Prozänt Itelienisch.

Dr alt frankprovenzalisch Patois vo Vauffelin isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jahrhundert uusgstorbe.

## Literatur
* 
* 
* Hans Rickenbacher: *Die Eisenmacher vom Bieler Jura – Les fabricants du Jura Biennois.* Vauffelin 2014, ISBN 978-2-8399-1413-0

## Weblink

## Fuessnote
Utzenstorf

**Utzischdorf** (amtlech *Utzenstorf*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Utzischdorf ligt uf dr rächte Site vor Ämmi un umfasst d Ortsteil Ober- un Unterdorf, d Wiiler Schache, Ey un Autwide. D Gmeindsflächi bsteit us 61,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 27,7 % Waud, 10,2 % Sidligsflächi u 0,5 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Choppige, Niderösch, Oberösch, Eersige, Chiuperg, Äflige, Bätterchinge, Wiuer u Zielebach.

## Gschicht
Drei Fünd a ungerschidlige Ort uf em hütige Gmeindsbiet belege, das scho zur Steizyt Mönsche hie gläb hei. Im Schnäggefäud het me es Grab us dr Bronzezyt entdeckt, wo e Gürtuchötti aus Grabbylag drinne gläge isch. E Münze us de Römerzyt, wo me uf em Bürglenhubel gfunge het, dreit s Porträ vom Cheiser Antoninus Pius.

Utzischdorf isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1175 aus *Uzansdorf*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 7,5 % gläge.

## Religion
77,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 10,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 20,9 %, CVP 1,4 %, EVP 2,9 %, FDP 6,8 %, GLP 5,3 %, GP 6,4 %, SP 19,4 %, SVP 32,0 %, Suschtigi 4,9 %.

Gmeindspresidänt vo Utzischdorf isch dr Jürg Hauswirth (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,7 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 3649 Ywohner 95,5 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,4 % Französisch u 0,7 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Utzischdorf ghört zum Hochalemannisch.

## Lüt
* Jakob Steiner, Mathematiker
* Jeremias Gotthelf, Schriftsteller

## Weblink

* www.utzenstorf.ch
* 
* 

## Fuessnote
Wald BE

**Waud** (amtlech *Wald*) isch e Ywonergmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Waud ligt uf em Längebärg über em Aaretau. D Nachburgmeinde si Chäsitz, Bäup, Toffe, Nidermuuere, Baum u Chüniz.

## Gschicht
Waud gits sit em 1. Jänner 2004, wo sech die beide Gmeinde Zimmerwaau (amtlech Zimmerwald) un Englischbärg (amtlech Englisberg) zämegschlosse hei. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum dazmalige Bezirk Seftige ghört.

Zimmerwaau isch zum erschte Mal 1257/58 aus *Cimerwald* (1276 *Cinberwalt*, 1281 *Zimmerwalt*) gnennt worde, Englischbärg 1166 aus *Endlisperc*.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Usländeraateil isch 2010 bi 4,9 % gläge.

## Religion
83,2 % vo de Ywoner si evangelisch-reformiert, 9,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergäbnis ggää: BDP 18,0 %, CVP 1,3 %, EVP 4,0 %, FDP 6,2 %. GLP 4,3 %, GP 7,8 %, SP 12,5 %, SVP 36,5 %, Suschtigi 9,4 %.

Gmeindspresidänt vo Waud isch dr Fritz Brönnimann (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,0 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 6205 Ywoner 97,7 % Tütsch aus Houptsprach aaggää, 0,6 % Französisch u 0,5 % Italiänisch.

Dr bärntütsch Dialäkt vo Waud ghört zum Hochalemannisch.

## Biuder

Zimmerwald entrance.jpg|Ortsygang vo Zimmerwaau
Zimmerwald Friedhof.jpg|Chiuche vo Zimmerwaau mit Fridhof
Zimmerwald Wirtshaus zum Leuen.jpg|Restaurant Löie, Zimmerwaau
Zimmerwald Obermuhlern Brönni Bezirk.jpg|dr Wyler Brönni, Obermuhlere, Dorf Zimmerwaau
Datei:Ansicht Englisberg und Zimmerwald mit Blickrichtung auf den Gantrisch.jpg|Englischbärg


## Literatur
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblink

* www.wald-be.ch

## Fuessnote
Walliswil bei Niederbipp

**Waliswiu** (amtlech *Walliswil bei Niederbipp*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Waliswiu isch es Dorf am linke Stade vor Aare. D Gmeindsflächi bsteit us 53,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 18,8 % Waud, 17,4 % Sidligsflächi u 10,4 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Oberbipp, Baau, Berke, Waliswiu bi Wange u Wiedlischbach.

## Gschicht
Waliswiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1324 aus *Walaswille*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Wange ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,9 % gläge.

## Religion
75,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 10,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 9,7 %, CVP 0,1 %, EVP 3,5 %, FDP 7,9 %. GLP 1,4 %, GP 3,9 %, SP 14,5 %, SVP 49,9 %, Suschtigi 9,1 %.

Gmeindspresidäntin vo Waliswiu isch d Christine Stampfli (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,4 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 239 Ywohner 99,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää.

Dr Dialäkt vo Waliswiu ghört zum Hochalemannisch.

## Weblink

* www.walliswil-bipp.ch
* 

## Fuessnote
Walliswil bei Wangen

**Waliswiu** (amtlech *Walliswil bei Wangen*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Waliswiu isch es Strassedorf am rächte Stade vor Aare. D Gmeindsflächi bsteit us 51,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 34,5 % Waud, 10,1 % Sidligsflächi u 4,2 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Berke, Heimehuse, Wangeried, Wangen an der Aare, Wiedlischbach u Walliswiu bi Niderbipp.

## Gschicht
Waliswiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1356 aus *Walaswille*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Wange ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,7 % gläge.

## Religion
78,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 10,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 21,1 %, CVP 0,6 %, EVP 1,5 %, FDP 6,6 %. GLP 4,4 %, GP 3,3 %, SP 17,4 %, SVP 38,3 %, Suschtigi 6,8 %.

Gmeindspresidäntin vo Waliswiu isch d Rita Wagner-Soom (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,6 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 551 Ywohner 98,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,5 % Französisch.

Dr Dialäkt vo Waliswiu ghört zum Hochalemannisch.

## Weblink

* www.walliswil.ch
* 

## Fuessnote
Walperswil

**Wauperswiu** (amtlech *Walperswil*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wauperswiu ligt uf ere Moräne zwüsche Bielersee u Seeland. D Gmeindsflächi bsteit us 76,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 9,2 % Waud, 8,9 % Sidligsflächi u 5,2 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Epse, Büeu, Chapele, Baarge, Sisele, Hagneck u Töiffele.

## Gschicht
Wauperswiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1225 aus *Walperssuivile*, 1247 *Walbervilar*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidou ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,3 % gläge.

## Religion
85,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 23,4 %, CVP 1,3 %, EVP 2,4 %, FDP 2,6 %. GLP 6,4 %, GP 5,8 %, SP 12,8 %, SVP 40,2 %, Suschtigi 5,1 %.

Gmeindspresidänt vo Wauperswiu isch dr Christian Mathys (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 788 Ywohner 96,3 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,9 % Französisch u 0,4 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Wauperswiu ghört zum Hochalemannisch.

## Biuder

Datei:2012-05-26-Seeland (Foto Dietrich Michael Weidmann) 321.JPG|Reformierti Chiuche
Datei:2012-05-26-Seeland (Foto Dietrich Michael Weidmann) 328.JPG|Pfarrhuus
Datei:2012-05-26-Seeland (Foto Dietrich Michael Weidmann) 325.JPG|Dorfzentrum


## Literatur
* Andres Moser: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Bern.* Landband 2: *Der Amtsbezirk Erlach, der Amtsbezirk Nidau.* Teil 1. Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Wiese, Basel 1998, (Kunstdenkmäler der Schweiz Band 90). ISBN 3-909164-63-3. S.&nbsp;374–386.

## Weblink

* www.walperswil.ch
* 

## Fuessnote
Walterswil BE

**Wauterswiu** (amtlech *Walterswil*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wauterswiu ligt im Oberaargou um umfasst s glychnamig Dorf, d Wiiler Schmidigen u Müliwäg u s Ghöft Wiggisberg. D Gmeindsflächi bsteit us 75,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 21,2 % Waud u 3,8 % Sidligsflächi.

## Gschicht
Wauterswiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1139 aus *Walterswile*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Trachsuwaud ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,2 % gläge.

## Religion
93,4 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 0,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,6 %, CVP 0,3 %, EVP 4,6 %, FDP 2,0 %. GLP 3,1 %, GP 3,5 %, SP 6,5 %, SVP 59,8 %, Suschtigi 6,6 %.

Gmeindspresidänt vo Wauterswiu isch dr Ernst Lanz (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,3 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 546 Ywohner 98,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,2 % Französisch.

Dr Dialäkt vo Wauterswiu ghört zum Hochalemannisch.

## Biuder

Datei:2012-03-01-Supra Argovio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 291.JPG|Hämmehof
Datei:2012-03-01-Supra Argovio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 292.JPG|Chornspicher
Datei:2012-03-01-Supra Argovio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 302.JPG|Gmeindshuus
Datei:2012-03-01-Supra Argovio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 296.JPG|Wauterswiuerbach


## Weblink

* www.walterswil-be.ch
* 

## Fuessnote
Wangen an der Aare

**Wange** (amtlech *Wangen an der Aare*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wange isch es Stedtli am rächte Stade vor Aare. D Gmeindsflächi bsteit us 42,8 % landwirtschaftlecher Flächi, 28,8 % Waud, 20,3 % Sidligsflächi u 8,1 % süschtigi Flächi. 

## Gschicht
Wange isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1257 aus *Wangen*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Wange ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 13,6 % gläge.

## Religion
67,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 14,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,0 %, CVP 1,9 %, EVP 3,2 %, FDP 15,8 %. GLP 5,1 %, GP 6,1 %, SP 13,2 %, SVP 32,9 %, Suschtigi 5,8 %.

Gmeindspresidänt vo Wange isch dr Fritz Scheidegger (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,8 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1889 Ywohner 91 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,6 % Französisch u 0,8 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Wange ghört zum Hochalemannisch.

## Biuder

Datei:2011-11-30-Mezlando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 075.JPG|Houzbrügg
Datei:Wangen an der Aare Salzhaus 01.jpg|Sauzhuus
Datei:Wangen an der Aare Reformierte Kirche 01.jpg|Reformierti Chiuche
Datei:Wangen an der Aare Reformierte Kirche 05.jpg|Innenaasicht vor Chiuche mit mittuauterleche Freske
Datei:Wangen, Pfarrhaus.jpg|Pfarrhuus
Datei:2011-11-30-Mezlando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 058.JPG|Autstadt
Datei:2011-11-30-Mezlando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 053.JPG|Zitgloggeturm
Datei:2011-11-30-Mezlando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 066.JPG|Schloss Wange


## Weblink
* 
* 
* www.wangen-a-a.ch
* 

## Fuessnote
Wangenried

**Wangeried** (amtlech *Wangenried*, bis i s 19. Jh. *Ried*) isch e ehemaligi politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz. Uf Afang 2024 het sie mit Wange fusioniert.

## Geografi
Wangeried isch es Strassedorf im Oberaargou nüün Kilometer öschtlech vo Soledurn. D Gmeindsflächi bsteit us 67,9 % langwirtschaftlecher Flächi, 24,1 % Waud, 6,9 % Sidligsflächi u 1 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Wange, Waliswiu bi Wange, Heimehuse u Inkbu im Kanton Bärn u Subige u Deitige im Kanton Solothurn gsi.

## Gschicht
Wangeried isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 894 aus *Riete*, 1356 *Guoten Riede*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Wange ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,5 % gläge.

## Religion
77,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 13,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,5 %, CVP 1,0 %, EVP 2,5 %, FDP 7,8 %. GLP 4,0 %, GP 4,2 %, SP 17,0 %, SVP 43,2 %, Suschtigi 3,8 %.

Gmeindspresidänt vo Wangeried isch dr Fritz Müller (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,2 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 382 Ywohner 97,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,5 % Französisch u 0,8 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Wangeried ghört zum Hochalemannisch.

## Weblink

* 

## Fuessnote
Wattenwil

**Wattewiu** (amtlech *Wattenwil*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wattewiu isch e Ströisidlig im obere Gürbetau am Oschthang vom Gurnigel. D Gmeindsflächi bsteit us 42,2 % langwirtschaftlecher Flächi, 48,5 % Waud, 7,4 % Sidligsflächi u 1,9 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Burgistei, Gurzele, Forscht-Länggebüeu, Blumistei u Riggisbäärg.

## Gschicht
Wattewiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1226 aus *Watenwile*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Seftige ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,1 % gläge.

## Religion
82,3 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 4,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 13,5 %, CVP 1,0 %, EVP 7,6 %, FDP 4,6 %. GLP 3,6 %, GP 6,2 %, SP 12,7 %, SVP 38,5 %, Suschtigi 12,3 %.

Gmeindspresidänt vo Wattewiu isch dr André Bähler (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,4 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2770 Ywohner 95,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,4 % Französisch u 0,4 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Wattewiu ghört zum Hochalemannisch.

## Weblink

* www.wattenwil.ch
* 

## Fuessnote
Sri Gupta

Dr **Śri Gupta** (240–280 n. d. Z.) isch e Köönig in Nordindie gsi und Gründer vo dr Gupta Dünastii. Mä nimmt aa, ass er über e Däil vom nördlige oder zentrale Bengale gherrscht het.

S eltiste Züügnis vo dr Existänz vom Sri Gupta isch vom Mönch I-tsing öbbe us em Joor 690 n. d. Z. Er schribt, ass uf dr Puna Inschrift vo dr Prabhavati Gupta, won e Dochder vom Chandragupta II. gsi isch, dr Maharaja Sri-Gupta as Gründer vo dr Gupta Dünastii gnennt wird. Noch em I-tsing het dr Śri Gupta z Mṛgaśikhāvana e Tämpel lo baue für die Buddhistische Pilger us China und em 40 Dörfer gschänkt.

Dr Historiker A. K. Narain (1983) het festgstellt, ass dr Wüsseschaft nüt bekannt isch über d Religioon vom Sri Gupta. Er dänkt, ass dr Śri Gupta möögligerwiis sälber e Buddhist gsi isch oder a Mitgliid vo dr Hinduistische Sekte vom Vaiṣṇavism wo gegen e Buddhismus tolerant gsi isch. Mä wäiss, dass die möiste vo de spöötere Gupta Monarche Vaiṣṇavite gsi si und Religione wie dr Buddhismus und dr Jainismus toleriert wenn nid understützt häi.

## Fuessnoote


### Bibliografii
*
Chandragupta Maurya

Dr **Chandragupta Maurya** († woorschinlig 297 v. d. Z. isch dr Gründer vom Maurya-Riich uf em Indische Subkontinänt gsi. Er gältet as äine vo de groosse indische Herrscher.  Die antike Grieche häi en as **Sandrokottos** kennt. 

## Leben

Über e Chandragupta und si Zit wäiss mä mee as über anderi Zitabschnitt vo dr früeje indische Gschicht dank de Edikt vom Mauryaköönig Ashoka und Wärke vo griechische Autore, drunder dr Megasthenes, wo e Botschafter vo de Selöikide z Pataliputra (hüte Patna) gsi isch.

Vo wo dr Chandragupta cho isch, wäiss mä nid grnau. Er isch woorschinlig vor em Köönig vo de Nanda us Pataliputra gflüchtet, het en Armee ufgstellt und um 322/21 v. d. Z., churz noch em Indiefäldzuug vom Alexander em Groosse, Pataliputra erooberet, dr letscht Köönig vo de Nanda umbrocht und däm si Noochfolger as Herrscher vo Magadha worde.
Dr Chandragupta het gege die makedonisch-griechische Drubbe gkämpft, wo dr Alexander und däm sini Noochfolger, d Diadoche, in Indie gloo häi. 

Noch em Dood vom Poros im Joor 317 v. d. Z. het dr Chandragupta däm si Riich am Indus anektiert und bald dr Nordweste vom Subkontinänt kontrolliert. 

Wo dr Selöikideköönig Seleukos I.  305 v. d. Z. im Punjab iigfalle isch, het er mit em Chandragupta müesse verhandle, wil däm si Armee vil sterker gsi isch. Dr Mauryaköönig het e Dochder vom Selöikos ghürootet und dä het em Gebiet westlig vom Indus abdräte, drunder au Gandhara und Belutschistan, und het em drfür 500 Chriegselefante gee, won er in de Diadochekämpf guet het chönne bruuche. Die diplomatische Kontakt zwüsche de bäide Riich si ufrächt erhalte worde.

S Riich vo de Maurya het bald dr ganz Subkontinänt unfasst, usser em süüdligste Zipfel. Es gseet us, ass es straff und effizient organisiert gsi isch und au en effektive Ghäimdienst ghaa het. Gege s Ändi vo sim Lääbe häig sich dr Chandragupta zum Jainismus bekeert und häig as Mönch bis zum Dood gfastet. Si Soon Bindusara het noch em dr Droon bestiige.

## Litratuur

* Purushottam Lal Bhargava: *Chandragupta Maurya*. 2. Aufl., New Delhi 1996, ISBN 81-246-0056-2.
* Waldemar Heckel: *Who’s Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander’s Empire*. Blackwell, Oxford 2006, S. 244f.
* Hermann Kulke, Dietmar Rothermund: *Geschichte Indiens. Von der Induskultur bis heute*. Aktual. Neuauflage. Beck, München 2006, S. 78ff.
* Michael Witzel: *Das alte Indien*. Beck, München 2003, S. 78–80.
Kleinschreibung

Under **Chliischriibig** verstoot me d Verwendig vo Chliibuechstabe (Minuskle) am Wortaafang.

## Konsequänti und gmässigti Chliischriibig
Bi de *konsequänte Chliischriibig* wärded ali Grossbuechstabe (Majuskle) vermide, also nu s chlinne Alfabeet brucht. Di *gmässigti Chliischriibig* (wome au als *gmässigti [[Großschreibung|Grossschriibig]]* bezaichnet) bruucht i bestimmte Fäll grossgschribni Buechstabe för Wörter, öppe am Satzaafang, bi Aigenäme oder bi de Höflichkeitsform.

## Vor- und Nochtail
D Vortaile vo de konsequänte oder gmässigte Chliischriibig sind us Sicht vo erer Befürworter:
* D Rächtschriibig wird radikal vereifacht, wil (fascht) ali Regle zu de Gross- und Chliischriibig ewägg falled. För Fremdsprööchler sind die Regle schwär z verstoo, aber au vili Muettersprööchler händ Müe demit.
* Ainzelni Wortgruppene, wie d Substantiv wärded nöt bevorzugt behandlet und d Konsentrazion uf s Wesentlichi, de Inhalt vom Text, segi ender möglich.
* S Schriibe und Tippe wird schnäller (Zytgwünn).
* Binnere radikale Vermiidig vo allne Grossbuechstabe werded nüme zwai Alfabeet brucht. Da wür haisse, das me au Abchürzige (z. B. UNO, USA usw.) nu no chlii wür schriibe.

D Nochtail wärded vo de Gegner wie folgt beschribe:
* D Chliischriibig stöört de Lesefluss. S Aug orientiert sich im Text a markante Stelle, wie äbe a de Grossbuechstabe. D Grossschriibig erliechtered s Quärläse, wil d Substantiv und d Satzaafäng, wo för s Verständnis vome Text wichtig sind, vom Aug gschnäller erfasst wärde chönd.
* D Chliischriibig chan zu Missverständnis füere. Folgende Satz cha nu us em Zämehang richtig verstande wärde: «I han z moskau liebi gnosse.» I de Normalschrift wirds sofort klar, wies gmaint isch. «I han z Moskau liebi Gnosse.» oder aber «I han z Moskau Liebi gnosse.»

## Bischpil
I de Alemannische Wikipedia häts zur Zyt folgendi Artikel mit
* gmässigte Chliischriibig: Brusio, Mauters, Megge, Horb und Capanna Regina Margherita
* mit konsequänter chliischriibig: Kene zor Ziit

## Weblink
* sprache.org, Bund für vereinfachte rechtschreibung
Gupta-Tempel

Dr Begriff **Gupta-Tämpel** bezäichnet e Grubbe vo öbbe drissig nordindische Tämpelbaute us Stäi, wo in dr Zit vo öbbe 400 bis 600 n.&nbsp;d. Z. entstande si – zur Blüetezit vom Riich vo de Gupta. Bi alle Baute – mit dr Usnaam vom buddhistische Tämpel Nr. 17 z Sanchi – isch s höggst woorschiinlig ass es hinduistischi Tämpel gsi si. Under de Tämpel het s e baar Hööletämpel, wo us em natürlige Felse uuseghaue worde si, und die eltiste erhaltene freistehende Tämpel us Stäi z Indie. Vo mee as dr Helfti vo de bekannte Gupta-Tämpel existiere nume no Bitzli vo Fundamänt oder e baar weenigi Bruchstück vo Relief.

## Litratuur
* Joanna Gottfried Williams: *The Art of Gupta India. Empire and Province*. Princeton University Press, Princeton 1982, ISBN 0-691-03988-7
* Michael W. Meister u.&nbsp;a. (Hrsg.): *Encyclopaedia of Indian Temple Architecture. North India – Foundations of North Indian Style.* Princeton University Press, Princeton 1988, S. 19ff ISBN 0-691-04053-2
* George Michell: *Der Hindu-Tempel. Baukunst einer Weltreligion.* DuMont, Köln 1991, S. 120 ff ISBN 3-7701-2770-6
* S.R. Goyal, Shankar Goyal (Hrsg.): *Indian Art of the Gupta Age From Pre-Classical Roots to the Emergence of Medieval Trends*. Kusumanjali Book World, Jodhpur 2000

## Weblingg
* ''Nöientdeckte Gupta-Tämpel z Behti'' (ängl.)
* ''Gupta-Tämpel'' (ängl.)
Wilhelm Denz

Dr **Christian Wilhelm Denz** (* 4. Apriu 1852 z Davos Glaris; † 13. Dezämber 1929 z Basu) isch e Schwiizer reformierte Pfarrer gsii.

Dr Denz hed Teologii z Basu, z Tübige u z Berlin gschdudiert. Vo 1875 bis 1880 isch er Pfarrer z Tamins-Reichenau u vo 1880 bis 1924 z Binnige gsi. I dere Gmeind isch er (bolitisch) sehr aktiv gsi; under andrem für sin Iisatz für Tuberkulosechranki isch nach ihm d *Wilhelm Denz-Schdrass* z Binnige douft worde.

## Literatur

* Nooruef ir Basler *[[Basler Zeitung#National-Zeitung|National-Zitig]]* vom 14. Dezämber 1929.
* *Zur Erinnerung an Chr. Wilhelm Denz: alt Pfarrer zu St. Margarethen in Binningen, geboren 4. April 1852, gestorben 13. Dezember 1929.* Binnige: B. Wirz, 1930. 15 Siite. Mid eme Borträ und Biidräg vo de Pfärrer Fritz Sutermeister und Karl Gauss-Birmann.
* *[[Basilea reformata]]*, 1, 34

## Kwelle
Wengi

**Wängi** (amtlech *Wengi*) isch e Ywohnergmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wängi ligt im obere Limpachtaau. Vor Gmeindsflächi si 72,8 % landwirtschaftlech gnutzte Bode, 16,6 % Waud, 7,4 % Sidligsflächi u 3,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Rapperswiu, Grossaffoutere, Diessbe im Kanton Bern u Schnottu u Baum im Kanton Solothurn.

## Gschicht
Wängi isch 1261-63 zum erschte Maau aus *Wengw* gnennt worde, 1303 denn as *Wengi*.

Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Büre ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 8,1 % gläge.

## Religion
81,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 7,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2019 het s das Ergebnis ggää: SVP 50,4 %, GPS 11,9 %, BDP 9,5 %, SP 8,6 %, glp 6,6 %, FDP 4,3 %, EDU 1,8 %, EVP 1,5 %, SD 1,4 %, CVP 1,0 %.

Gmeindspresidäntin vo Wängi isch d Hänni Peter (Stang 2021).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,6 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 552 Ywohner 96 % Dütsch aus Houptsprach aaggää un 1,8 % Französisch.

Dr bärndütsch Dialäkt vo Wängi ghört zum Hochalemannisch.

## Lüt
* Jakob Stämpfli (1820 - 1879), Politiker u Bundesrat

## Literatur
* Madeleine Affolter: *Wengi. Drei Dörfer – eine Gemeinde.* Vereinigung für Heimatpflege, Büren 2006 (*Hornerblätter.* 2006, ).

## Biuder

Datei:Wengi ref Kirche.jpg|Reformierti Chiuche
Datei:Wengi Dorfplatz Gemeindehaus.jpg|Gmeindshuus


## Literatur
* Madeleine Affolter: *Wengi. Drei Dörfer – eine Gemeinde.* Vereinigung für Heimatpflege, Büren 2006 (*Hornerblätter.* 2006).
* 

## Weblink

* www.wengi-be.ch

## Fuessnote
Wichtrach

**Wichtrech** (amtlech *Wichtrach*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wichtrech ligt am östleche Rand vom Aaretau. D Gmeindsflächi bsteit us 64,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 22,2 % Waud, 11,9 % Sidligsflächi u 1,1 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Münsige, Tägertschi, Hütlige, Diessbech, Heerblige, Opplige, Chise, Jaaberg, Chiuterf u Gerzesee.

## Gschicht
Wichtrech isch im Jahr 2004 entstange dür d Fusion vo de Gmeinde Niderwichtrech un Oberwichtrech. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.

Dr Name isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1180 aus *Wichtracho*.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,4 % gläge.

## Religion
78,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 9,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 18,2 %, CVP 1,3 %, EVP 5,2 %, FDP 8,8 %. GLP 4,8 %, GP 8,0 %, SP 13,9 %, SVP 29,2 %, Suschtigi 10,6 %.

Gmeindspresidänt vo Wichtrech isch dr Hansruedi Blatti (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei 94,7 % Dütsch vo de Ywohner aus Houptsprach aaggää, 0,5 % Französisch u 1,1 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Wichtrech ghört zum Hochalemannisch.

## Weblink

* www.wichtrach.ch
* 
* 
* 

## Fuessnote
Wiedlisbach

**Wiedlischbach** (amtlech *Wiedlisbach*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wiedlischbach isch es Stedtli Aare u Jurafuess. D Gmeindsflächi bsteit us 49,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 29 % Waud, 19,7 % Sidligsflächi u 1,7 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Attiswiu im Weschte, Runschberg im Norde, Oberbipp im Oschten u Wangen an der Aare im Süde.

## Gschicht
Wiedlischbach isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1275 aus *Wietilspach*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Wange ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 12,7 % gläge.

## Religion
66,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 17,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,4 %, CVP 1,4 %, EVP 5,0 %, FDP 8,8 %. GLP 4,7 %, GP 3,9 %, SP 18,6 %, SVP 33,4 %, Suschtigi 8,8 %.

Gmeindspresidänt vo Wiedlischbach isch dr Martin Allemann (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,0 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2414 Ywohner 93 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,6 % Französisch u 0,8 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Wiedlischbach ghört zum Hochalemannisch.

## Biuder

Datei:St_Katharinen-Kapelle_4537Wiedlisbach.jpg|St. Katharine-Kapelle im Hinterstädtli
Datei:Hinterstädtli_Wiedlisbach_012.jpg|Hinterstädtli
Datei:Hinterstädtli_Wiedlisbach_021.jpg|Huus im Hinterstädtli
Datei:Städtli_023.jpg|Städtli
Datei:Mühle_ 027.jpg|Alti Müli
Datei:Wiedlisbach_026 stitch.jpg|Südaasicht vom Städtli
Datei:Bahnhof_Wiedlisbach 009.jpg|Bahnhof Wiedlischbach mit nöiem "Bipperlisi"
Datei:Wiedlisbach-Kornhaus.jpg|Wohnturm u Chornhuus-Museum
Datei:Wiedlisbach-Hinterstaedtli.jpg|Im Hinterstädtli


## Literatur
* Adriano Boschetti-Maradi, Martin Portmann: *Das Städtchen Wiedlisbach. Bericht über die archäologischen Untersuchungen bis ins Jahr 2000*. Rub Media, Bern 2004, ISBN 3-907663-01-2, (*Schriftenreihe der Erziehungsdirektion des Kantons Bern*).

## Weblink

* www.wiedlisbach.ch
* 

## Fuessnote
Wiggiswil

**Wiggiswiu** (amtlech *Wiggiswil*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wiggiswiu isch es Dorf am Nordweschthang über em Moosseetau. D Gmeindsflächi bsteit us 74,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 11,9 % Waud, 11,2 % Sidligsflächi u 2,1 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Iegischtoorf, Urtene-Schömbüeu, Moosseedorf, Münchebuchsi u Deisswiu.

## Gschicht
Wiggiswiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1219 aus *Wigersvile*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4 % gläge.

## Religion
63,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 14,4 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,9 %, CVP 4,1 %, EVP 3,3 %, FDP 2,5 %. GLP 2,7 %, GP 6,6 %, SP 12,3 %, SVP 42,5 %, Suschtigi 8,1 %.

Gmeindspresidänt vo Wiggiswiu isch dr Thomas Steffen (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,9 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 97 Ywohner 91,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää.

Dr Dialäkt vo Wiggiswiu ghört zum Hochalemannisch.

## Biuder

Bauernhaus Liebegg 2 Wiggiswil.jpg | Burehuus igangs Dorf gäge Deisswiu
Bauernhaus Dorf 8 Wiggiswil.jpg | Burehus im Dorf
Rest Moospinte Lyssstrasse 39 Wiggiswil.jpg | Moospinte ar Lyssstrass


## Weblink

* 

## Fuessnote
Wilderswil

**Wilderswiil** (amtlech *Wilderswil*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wilderswiil ligt am Iigang zum Lütschinetal. D Gmeindsflächi bsteit us 21,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 55,9 % Waud, 7,9 % Sidligsflächi u 14,5 % süschtigi Flächi. 

## Gschicht
Wilderswiil isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1224 aus *Wilderswile*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Inderlache ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 10 % gläge.

## Religion
76 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 11,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,9 %, CVP 1,7 %, EVP 3,9 %, FDP 9,7 %. GLP 3,0 %, GP 8,3 %, SP 14,5 %, SVP 36,1 %, Suschtigi 6,9 %.

Gmeindspresidänt vo Wilderswiil isch dr Eduard Schild (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,6 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2238 Ywohner 94,5 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,8 % Französisch u 0,9 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Wilderswiil ghört zum Höchstalemannisch.

## Biuder

Datei:Wilderswil-Gsteig.jpg|Chiuche Gsteig
Datei:Wilderswil-Chalets.jpg|Ortstypischi Chalet
Datei:Wilderswil-Oberdorf.jpg|Kirchstrass, Oberdorf
Datei:Wilderswil-Museum.jpg|Auti Müli, Dorfmuseum
Datei:Wilderswil-Heimat.jpg|Hotel «Heimat», Lehngass
Datei:Wilderswil-Burg.jpg|Burgruine Unspunne


## Weblink

* www.wilderswil.ch
* 

## Fuessnote
Wiler bei Utzenstorf

**Wiuer** (amtlech *Wiler bei Utzenstorf*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wiuer ligt am rächte Stade vor Ämmi un umfasst näb em glychnamige Dorf ou na dr Wiiler Wiuerfäud. D Gmeindsflächi bsteit us 55 % langwirtschaftlecher Flächi, 31,1 % Waud, 13,2 % Sidligsflächi u 0,8 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Zielebach, Utzischdorf u Bätterchinge.

## Gschicht
Wiuer isch zum erschte Mal gnennt worde 1261-63 aus *Wilere*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4,2 % gläge.

## Religion
82,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 8,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 29,4 %, CVP 1,4 %, EVP 2,4 %, FDP 4,8 %. GLP 6,8 %, GP 6,2 %, SP 19,4 %, SVP 24,6 %, Suschtigi 5,0 %.

Gmeindspresidänt vo Wiuer isch dr Ulrich Schwaller (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,2 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 781 Ywohner 96,5 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1 % Französisch u 1,3 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Wiuer ghört zum Hochalemannisch.

## Weblink

* www.wiler.ch
* 

## Fuessnote
Wileroltigen

**Wiileroutige** (amtlech *Wileroltigen*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wiileroutige isch es Dorf am linke Stade vor Saane ir Nöchi vor dr Mündig i d Aare. D Gmeindsflächi bsteit us 60,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 29,2 % Waud, 7,1 % Sidligsflächi u 2,9 % süschtigi Flächi. 

## Gschicht
Wiileroutige isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1263 aus *Wiler sita prope Oltingen*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Loupe ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 10,4 % gläge.

## Religion
84,4 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 10 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 21,4 %, CVP 1,1 %, EVP 1,6 %, FDP 5,5 %. GLP 1,9 %, GP 6,8 %, SP 12,2 %, SVP 42,7 %, Suschtigi 6,8 %.

Gmeindspresidänt vo Wiileroutige isch dr Daniel Schwaar (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,1 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 359 Ywohner 95 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,3 % Französisch u 0,3 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Wiileroutige ghört zum Hochalemannisch.

## Biuder

Datei:Wileroltigen BE Bauernhaus.JPG|Buurehuus
Datei:2012-07-18-Regiono Arbergo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 251.JPG|Schueu
Datei:2012-07-18-Regiono Arbergo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 256.JPG|Gmeindshuus
Datei:2012-07-18-Regiono Arbergo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 248.JPG|Poschtautohautsteuu


## Weblink

* www.wileroltigen.ch
* 

## Fuessnote
Willadingen

**Wiladinge** (amtlech *Willadingen*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografii
Wiladinge ligt ar Ösch un umfasst näb em glychnamige Dorf ou na d Wiiler Mösli u Moosgass u s Nöibouquartier Lischmatt. D Gmeindsflächi bsteit us 66,7 % langwirtschaftleche Flächi, 27,4 % Waud, 5,5 % Sidligsflächi u 0,5 % süschtigi Flächi. D Nachbergmeinde si Höchstette u Choppige im Kanton Bärn u Rächerswiu u Drü Höf im Kanton Soledurn.

## Gschicht
Wiladinge isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1214 aus *Willedingen*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 1 % gläge.

## Religion
89,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 21,1 %, CVP 0,9 %, EVP 2,8 %, FDP 5,0 %. GLP 5,9 %, GP 2,9 %, SP 11,6 %, SVP 45,0 %, Suschtigi 4,8 %.

Gmeindspresidänt vo Wiladinge isch dr Anton Moser (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,1 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 171 Ywohner 98,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää.

Dr Dialäkt vo Wiladinge ghört zum Hochalemannisch.

## Biuder

Datei:2011-11-30-Mezlando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 329.JPG|Holzstadel
Datei:2011-11-30-Mezlando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 328.JPG|Buurehüüser
Datei:2011-11-30-Mezlando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 319.JPG|Holzstadel


## Weblink

* www.willadingen.ch
* 

## Fuessnote
Wimmis

**Wimmis** isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Frutige-Nidersimmetal im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wimmis ligt am Iigang zum Simmetal. D Gmeindsflächi bsteit us 30,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 45,8 % Waud, 6,8 % Sidligsflächi u 17,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Spiez, Äschi, Riichebach, Diemtige u Röitige.

## Gschicht
Wimmis isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 994 aus *Windemis*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidersimmetau ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 8,4 % gläge.

## Religion
79,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 9,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,8 %, CVP 1,2 %, EVP 5,2 %, FDP 4,3 %. GLP 4,0 %, GP 4,5 %, SP 12,3 %, SVP 42,3 %, Suschtigi 9,4 %.

Gmeindspresidänt vo Wimmis isch dr Peter Schmid (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,9 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2314 Ywohner 96,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,6 % Französisch u 0,6 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Wimmis ghört zum Höchstalemannisch.

## Biuder

Datei:Ludwig aberli wimmis.jpg|Johann Ludwig Aberli «Wimmis» (um 1783)
Datei:winter_schloss_04.jpg|Schloss im Winter
Datei:Schloss Wimmis im Frühling.jpg|Schloss Wimmis
Datei:fruhling_wimmis_02.jpg|Wimmis vo obe
Datei:Niesen.jpg|Niese, Wimmiser Site


## Weblink
* 
* 
* www.wimmis.ch
* 

## Fuessnote
Wohlen bei Bern

**Wole** (amtlech *Wohlen bei Bern*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Wole ligt am rächte Stade vom Wohlesee ir Agglomeration Bärn. D Gmeindsflächi bsteit us 55 % langwirtschaftlecher Flächi, 32,6 % Waud, 8,1 % Sidligsflächi u 4,3 % süschtigi Flächi. D Nachbergmeinde si Meikirch, Linech, Bärn, Frouechappele, Mülibäärg, Radufinge u Seederf.

## Gschicht
Wole isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1275 aus *Wolun*, d Ortsteil Hingerchappele. 1479 aus *Cappellen* (17. Jh. *Hinder Cappellen*) u Illiswil 1269 aus *Igliswile*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Bärn ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 8,3 % gläge.

## Religion
67,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 15,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,0 %, CVP 2,2 %, EVP 2,1 %, FDP 10,9 %. GLP 6,4 %, GP 13,4 %, SP 23,1 %, SVP 22,7 %, Suschtigi 4,2 %.

Gmeindspresidänt vo Wole isch dr Christian Müller (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,6 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 8952 Ywohner 92,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,8 % Französisch u 0,9 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Wole ghört zum Hochalemannisch.

## Lüt
* Fabian Cancellara (* 1981), en ehmolige Velorännfahrer, wo z Wole ufgwachse isch
* Daniel Koch (* 1955), en Arzt, wo z Wole wohnt

## Biuder

Datei:Wohlen bei Bern.jpg|Wohlesee u Wohle
Datei:Wohlensee Hinterkappelen.jpg|Wohlesee bi Hinterchappelen mit Chappelering
Datei:Wohlensee Hinterkappelen Aumatt.jpg|Wohlesee bi Hinterchappele mit Hinteri Aumatt


## Literatur
* Thomas Brodbeck, Andrea Schüpbach: *Wohlen bei Bern im 19. und 20. Jahrhundert. Eine Gemeinde zwischen Stadt und Land*, Bern 2006, ISBN 978-3-033-00945-5
* Christoph Waber, Hans Gugger: Schweizerische Kunstführer GSK, Band 568: *Die Pfarrkirche von Wohlen bei Bern*, Bern 1995, ISBN 3-85782-568-5

## Weblink

* www.wohlen-be.ch
* 

## Fuessnote
Wolfisberg

**Wouwischbrg** (amtlech *Wolfisberg*) isch es Dorf i de politische Gmeind Niderbipp vom Kanton Bärn.

## Geografi
Wouwischbrg ligt uf ere Terrasse am südleche Jurahang. D Flächi vor ehmolige Gmeind het us 45,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 49,8 % Waud u 4,5 % Sidligsflächi bstange. D Nachbergmeinde si Niderbipp, Oberbipp u Runschberg im Kanton Bärn u Matzedorf u Lauperschtorf im Kanton Solothurn gsi.

## Gschicht
Wouwischbrg isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1332 aus *Wolfisperg*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Wange u nächer zum Verwautigschreis Oberaargou ghört. Uf en 1. Jänner 2020 het si zäme mit Niderbipp zu Niderbipp fusioniert.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,9 % gläge.

## Religion
77 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 10,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 10,1 %, CVP 3,8 %, EVP 2,6 %, FDP 5,9 %, GLP 2,6 %, GP 9,2 %, SP 16,9 %, SVP 44,0 %, Suschtigi 4,9 %.

Dr letscht Gmeindspresidänt vo Wouwischbrg isch dr Ulrich Leuenberger gsi.

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,2 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 174 Ywohner 96,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää un 1,1 % Französisch.

Dr Dialäkt vo Wouwischbrg ghört zum Hochalemannisch.

## Weblink

* www.wolfisberg-be.ch
* 

## Fuessnote
Worb

**Worb** isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Worb ligt im obere Worbletau. D Gmeindsflächi bsteit us 64,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 21,1 % Waud, 14,4 % Sidligsflächi u 0,4 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Vechige, Wauggringe, Bigle, Schlosswil, Münsige, Rubige, Aumedinge u Muri.

## Gschicht
Worb isch zum erschte Mal gnennt worde 1130-46 aus *Worw*, dr Ortsteil Rüfenacht 1240 aus *Ruivennacho*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 14 % gläge.

## Religion
67,1 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 14,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,5 %, CVP 2,5 %, EVP 5,7 %, FDP 11,3 %. GLP 4,7 %, GP 9,0 %, SP 19,4 %, SVP 25,0 %, Suschtigi 5,9 %.

Gmeindspresidänt vo Worb isch dr Niklaus Gfeller (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,1 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 10895 Ywohner 90,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,2 % Französisch u 1,9 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Worb ghört zum Hochalemannisch.

## Biuder

Schloss Worb.JPG|Schloss Worb
Worb ref Kirche.jpg|Reformierti Chiuche
Catholic church in Worb.jpg|Katholischi Chiuche


## Literatur
* Peter Eggenberger, Manuel Kehrli e.a.: *Worb, Pfarrkirche. Die Ergebnisse der Bauforschungen von 1983*, Bern 2012.
* Heinrich Richard Schmidt (Hrsg.): *Worber Geschichte*, Bern 2005, Stämpfli, ISBN 3-7272-1173-3
* Johanna Strübin-Rindisbacher: *Neuschloss Worb*, Bern 2004, Stämpfli, ISBN 3-7272-1170-9 

## Weblink

* www.worb.ch
* 
* 

## Fuessnote
Worben

**Worbe** (amtlech *Worben*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Worbe ligt am Nordändi vom Grosse Moos zwüsche Jäissberg u dr Aute Aare. D Gmeindsflächi bsteit us 62,4 % langwirtschaftlecher Flächi, 8,6 % Waud, 28,3 % Sidligsflächi u 0,7 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Liiss, Chapele, Jäiss u Stude (BE).

## Gschicht
Worbe isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1228 aus *apud Worbun*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidou ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 8,9 % gläge.

## Religion
72 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 14,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 22,0 %, CVP 1,2 %, EVP 3,3 %, FDP 6,8 %. GLP 4,2 %, GP 5,0 %, SP 18,8 %, SVP 31,3 %, Suschtigi 7,4 %.

Gmeindspresidänt vo Worbe isch dr Hans Sigrist (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,8 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2199 Ywohner 91,4 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 2,4 % Französisch u 0,8 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Worbe ghört zum Hochalemannisch.

## Weblink

* www.worben.ch
* 

## Fuessnote
Wynau

**Winou** (amtlech *Wynau*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Winou ligt zwüsche dr Aare u dr Murg. D Gmeindsflächi bsteit us 38,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 42,2 % Waud, 14,8 % Sidligsflächi u 4,9 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Woufu, Murgete, Roggu, Arwange u Schwaarzhüsere.

## Gschicht
Winou isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1201 aus *Wimenouwe*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Aarwange ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 17 % gläge.

## Religion
66,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 15,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,3 %, CVP 0,8 %, EVP 3,1 %, FDP 9,2 %. GLP 2,5 %, GP 3,5 %, SP 24,0 %, SVP 35,3 %, Suschtigi 6,3 %.

Gmeindspresidänt vo Winou isch dr Martin Lüscher (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 3,5 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1584 Ywohner 89,4 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,6 % Französisch u 2,2 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Winou ghört zum Hochalemannisch.

## Literatur
* Jürg Schweizer: *Kirche und Pfarrhaus in Wynau*. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte, Bern 1995, ISBN 3-85782-571-5, (*Schweizerische Kunstführer* 571 Serie 58).
* Max Jufer (Red.): *Der Amtsbezirk Aarwangen und seine Gemeinden*. Herausgegeben vom Amtsbezirk Aarwangen und die 25 Einwohnergemeinden. Merkur, Langenthal 1991, ISBN 3-907012-10-0.
* Elektrizitätswerke Wynau AG (Hrsg.): *100 Jahre Elektrizitätswerke Wynau AG*. Merkur, Langenthal 1996, ISBN 3-907012-26-7.

## Weblink

* www.wynau.ch
* 

## Fuessnote