Immenblatt

S **Groß Süügeli** (*Melittis melissophyllum;* alemannischi Näme) isch e Pflanzeart us dr Familie vu dr Lippeblietler (Lamiaceae). D Gattig *Melittis* isch monotypisch, des haißt, si bstoot nume us aire Art.

## Name
Dr Gattigsname *Melittis* isch e Neibildig vum Linné fir die Pflanzenart, wu vorhär *Lamium montanum* oder *Melissae folio* gnännt woren isch. Är laitet si vum griechische μέλισσα *mélissa, (mélitta)* = Imme ab. S Art-Epitheton laitet si vu latynisch *mel* fir Hunig un dr latinisierte Form vum griechische Wort φύλλον  *phyllon* = Blatt ab, was vum Huniggschmack vu dr verribene Bletter chunnt. Dr Name *melissophyllon* wird scho vum Vergil (Georgica 4,63) un em Plinius em Eltere (Naturalis historia Buech 20,116 un 21,149) fir s Süügeli bruucht.

## Bschrybig
S Groß Süügeli isch e mehjehrig Chrut mit eme chroblige Rhizom (Hemikryptophyt). D Pflanze cheme uf e Wuchshechi vu 20 bis 50 Zäntimeter. D Stängel sin ufrächt un stumpf vierchantig. D Stängel un Bletter sin dicht mit waiche Gliderhoor bsetzt. D Bletter sin 0,5 bis drei Millimeter lang gstiilt. D Spraiti isch aifermig, runzlig, uf bode Syte hoorig un am Rand grob gsägt bis gschnattet.

D Bliete sitze zue ai bis drei in dr obere Blattachsle un sin vylmol aisytswändig, d. h. si stehn zue aire Syte. Dr Chelch isch 1,5 bis zwai Zäntimeter lang, brait glockig, zeh-nervig un am Rand un uf dr Nerven churz, vylmol driesig, hoorig. D Chelchoberlippel isch dreizehnig bis ganzrandig un lenger wie di zweezehnig Unterlippel. D Chrone isch drei bis 4,5 Zäntimeter lang. Si isch usse zmaischt wyss, d Oberlippel wyss oder hällpurpur un inne pinktet. D Oberlippel lisch ganzrandig, fyn driesig hoorig. D Unterlippel het zaimscht e lychtig purpurlilane Mittellappe. Mänkmol, bsundersch z Sidtirol, isch d Chrone rainwyss. Dr Bluescht isch vu Mai bis Juni. 

D Dailfricht sin 3,5 bis vier Millimeter lang, glatt oder hoorig. Wänn si fycht sin, wäre si schlymig.

D Chromosomezahl lyt bi 2n = 30.

## Sischtematik
Mer cha die Unterarte unterschaide:
* *Melittis melissophyllum* subsp. *albida* (Guss.) P.W.Ball: Si chunnt z Sardinie un vu Sidoschteuropa bis zue dr nerdlige Dirkei vor.
* *Melittis melissophyllum* subsp. *carpatica* (Klokov) P.W.Ball: Si chunnt in dr nordeschtlige Alpen un vu dr Karpate bis in s Baltikum vor.
* *Melittis melissophyllum* subsp. *melissophyllum*: Si chunnt z vu Wescht- un Sidweschteuropa bis Italie vor.

Die Unterarte wäre vu Fischer (2005) in Frog gstellt.

## Wu chunnt s Süügeli vor?
S Groß Süügeli wachst in warme Edellaubwälder in dr colline bis montane Hechestapfel. S wachst zmaischt uf mäßig frische, chalchhaltige, lucke un humose Lätte- un Laimbeede. S isch e Ornigskarakterart vu dr wermibundene Aichemischwälder (Quercetalia pubescentis).

D Verbraitig isch meridional/montan bis sidtämperat im ozeanische Europa. S Verbraitigsbiet goot vu dr Iberische Halbinsle, Frankrych un dr Britische Insle iber Dytschland, Schwyz un Italie iber Pole un di gsamt Balkanhalbinsle bis in s Baltikum un Zäntral- un Sidweschtrussland un zue dr Dirkei.  

Z Eschtrych chunnt s in allne Bundesländer vor usser z Vorarlbärg. Z Salzburg un z Tirol chännt mer s nume sidli vum Alpehauptchamm, nämli im Lungau un z Oschttirol.

Z Dytschland chunnt s in dr Bundesländer Bade-Wirttebärg, Bayern, Brandeburg, Nidersachse, Rhyland-Pfalz, Sachse, Sachse-Anhalt un Diringe vor, in dr nerdlige Bundesländer wird s as stark gfehrdet bis vum Uusstärbe bedroht yygschetzt.

Au in dr Schwyz isch s haimisch, wu s vor allem am Jura lang un im Tessin vorchunnt.

## Ekology
Bstaibt wird s Groß Süügeli dur Hummle un Schmätterling. Blietenekologisch handlet s si um proterandrischi Lippelblueme, wu Nektar fiere un no Hunig schmecke.

## Bilder

Melittis melissophyllum cleaned Sturm.png|Illuschtrazion
Melittis melissophyllum 230506.jpg|Di klassisch Farbvariante
Melittis melissophyllum 010606.jpg|Gsamtpflanze
Melittis melissophyllum 010603.jpg|Blietestand
Immenblattgross.jpg|Rosaroti Farbvariante
Melittis melissophyllum 230506a.jpg|Wyssi Farbvariante
Melittis melissophyllum ENBLA04.jpeg|Mit gfläckte Bliete


## Literatur
* Manfred A. Fischer (Red.): *Exkursionsflora für Österreich, Liechtenstein und Südtirol*. Oberösterreichisches Landesmuseum, Linz 2005, ISBN 3-85474-140-5.
* Helmut Genaust: *Etymologisches Wörterbuch der botanischen Pflanzennamen*. Nikol, Hamburg 2005, S. 379, ISBN 3-937872-16-7.
* Siegmund Seybold (Hg.): *Schmeil-Fitschen interaktiv* (CD-Rom), Quelle & Meyer, Wiebelsheim 2001/2002, ISBN 3-494-01327-6.

## Fueßnote




## Weblink

* 
* 
* 
* Thomas Meyer: Dateblatt mit Bstimmigsschlissel un Foto bi ''Flora-de: Flora von Deutschland''
* Sūgeli, Schweizerisches Idiotikon, Bd VII Sp. 513