Lauffen (Ettikon)

Dè **Lauffè bi Ettikon**, au *Ettikoner Lauffè*, *Kadelburger Lauffè*, meischtens au *Koblenzer Lauffè* un im Voglych zum Rhyfall (Grossè Lauffè) un zum Chlynè Lauffè bi Laufèburg au *Mittlerè Lauffè*, früèner au *Schièssè* odder *Schussè*, isch e Lauffè im Hochrhy i dè Nôchi vo dè Stadt Waldshuèt-Düèngè im Chleggau un dè Schwiz im Aargau.

Benamst isch er nõch Ettikon, èm urschprünglich munzigè Wyler un Ortsdeil vo Kadelburg (Gmeind Küssabärg). Dè Rhy wyst i sellèm Abschnitt è Gfälle vo öppè 2,32 ‰ uff, s Maximum dürft sogar è bitzeli höcher ligè. Obedra isch bi Riete es Naturschutzpeit mit eme alte Sytearm vom Rhy, es heisst «Chly Rhy».

Dè Lauffè bi Ettikon isch è belièbts Uusflugszyl. Dè Lauffè un dè Rhyfall sin diè einzigè nò intaktè Stromschnellè im Rhy zwǜsche Schaffhuusè un dè Rhymündig z Holland. Alli anderè Wasserfäll, Lauffè un Felsèriff sin für d Schifffaart gschprengt odder für Chraftwärch gschtaut bzw. übberbaut worrè. Bi Nidrigwasser sin dõ d Felsè un Blattè vom Muschelkalch im Wasser z sää.

Crinoidèkalchbänk durchziènèd s Geschtei. S Ufer un diè schöö Natur verlockèt scho mengi Schwimmer. Au Kanufaarer unterschätzèd oftmòls d Gfõr vom Riff un d Strudel, èso hèt s dõ scho Todesopfer gää. S Baddè un dõmit au s Befaarè uff dè dütschè Sitè isch dõher vobotè. Dè Rhy bildèt dõ mit der Flussmitti d dütsch-Schwizer Gränz. Am Schwizer Ufer füürt d Baanschtreggi Winterthur-Koblènz vo dè SBB nõch. Dè unteri Uferberych isch sit villnè Johr als Drèffpunkt für FKK-Aahänger bekannt.

S Gebièt isch sit dè Römerzit besidlèt. Zwǜschè dè Mitti vom 1. bis zum 3. Johrhundert hèt s bi Koblènz è Villa rustica gää. 1914 sin bi Grabungsarbètè ei Badeaalaag, importyrte Terra Sigillata un Zigelschtempel zum Vorschy chò. Guèt erhaaltè sin d Grundmuèrè von èm im Johr 371 errichtetè Burgus, wo sich öppè èn Kilometer öschtlich vom hütigè Dorf bim *Chlynè Lauffè* befundè hèt un dè Nammè *summa rapida* («(a) dè Schnelli») drait hèt. Èn witerè Wachdurm hèt sich witer weschtlich im Gebièt vo dè *Rütenè* befundè. Nõch èm Rückzug vo dè Römer im erschtè Johrzeent vom 5. Johrhundert isch diè Gegènd witgehend unbewoont gsi. D Sagè berichtèt von èm Furtübbergang vo dè Keltè un Alemannè.

1963 sin d Dunnelbautè zum Bau von èm Flusschraftwärch aagfangè un au abgschlossè worrè. D Arbètè hèn èn Gegèwärt vo 15 Millionè DM gha. Letschtlich isch dè Chraftwärchsbau ygschtellt worrè, aageblich well diè aufkummendi Atomchraftwärch mee Rendite voschprachè hèn, au d Schiffbarmachig isch niè vowirklicht worrèè. S Gebièt isch mit dè Nr. 3.192 als „Kadelburger Lauffè-Wuètèmündig“ mit 38,5 ha sit èm 9. März 1993 als Nadurschutzgebièt uusgwisè.

## Literadur
* Emil Müller-Ettikon: *Kurzer Überblick über die Geschichte Küssabergs*, Gmeind Küssabärg (Hrsg.), 1981 (ooni ISBN).
* Josef Haas: *Wildwasserperlen. Wildwasserfahren im Schwarzwald*, Südkurier, Konschtanz 1989, ISBN 3-87799-016-9.
* Hans Schneider, *Über junge Krustenbewegungen in der voralpinen Landschaft zwischen dem südlichen Rheingraben und dem Bodensee*, I dè: *Mitteilungè vo dè [[Naturforschende Gesellschaft Schaffhausen|Naturforschendè Gsellschaft Schaffhuusè]]*, 1973 un 1975

## Weblingg
* Ettikon uf de Websitè vo dè Gmeind Küssabärg
* Artikel ''Wasserwandèrè uff èm Hochrhy'' uf Wikivoyage

## Einzelnõchwys