open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Setra S 315 NF

D **Setra S 315 NF** isch en Niederflurbus usem Hus Setra, wo da uner der Produktgruppe „MultiClass&nbsp;300“ abote worde isch. Ds Fahrzüg isch zum Bus of the Year 1997 gewählt worde.

Ds *NF* im Name steit für Niderfluer. Der S&nbsp;315&nbsp;NF wird im ÖPNV igsetzt. 2006 isch d Produktion vom S 315 NF zu Gunste vo sinem Nahfolger der S&nbsp;415&nbsp;NF igstellt worde. Mittlerwile isch der S&nbsp;315&nbsp;NF gröchssteteils durch neueri Büs wie em Mercedes-Benz Citaro, em MAN Lion’s City, de Setra S&nbsp;415&nbsp;NF oder de Iveco Crossway ersetzt worde. Näbe der Niderfluervariant giz au no en Hochfluervariante vo dem Bus, wo d Bezeichnig S&nbsp;315&nbsp;UL treit. En Variante mit drei Achse und 14,47&nbsp;m Längi isch uner der Modellbezeichnig S&nbsp;319&nbsp;NF abote worde.

## Verwandti Bustype
### Hochbode-Versione
* Setra S 313 UL – 11-Meter-Variante (2 Achse)
* Setra S 315 UL – 12-Meter-Variante (2 Achse)
* Setra S 316 UL – 13-Meter-Variante (2 Achse)
* Setra S 317 UL – 14-Meter-Variante (3 Achse)
* Setra S 319 UL – 15-Meter-Variante (3 Achse)
* Setra SG 321 UL – 18-Meter-Gelenkbus-Variante (3 Achse)

### Niderfluer
* Setra S 300 NC – 12-Meter-Stadtbus-Variante (2 Achse, dreitürig), Baujahr 1989–1995
* Setra S 319 NF – 14,5-Meter-Variante (3 Achsen, teilwis mit zuesätzlicher Tür hiner de hinere Achse), Baujahr 1997–2006

## Links
INSEAD

D **INSEAD** (urspringli: **''Ins**titut **E**uropéen d’**Ad**ministration des Affaires'') isch e privati Wirtschaftshochschuel (Graduate Business School) wu ire Sitz z Frankrych het. Si isch anne 1957 grindet wore un bietet verschideni Studiegäng im Beraich Bedribswirtschaft un Unternämesfierig aa. Si giltet as aini vu dr beschte Management-Universitete uf dr Wält un chunnt regelmäßig uf Spitzepositione in internationale Ranking.

D INSEAD isch anne 1957 vum Georges Frederic Doriot, eme franko-amerikanische Harvard-Brofässer, z Fontainebleau grindet wore. D INSEAD isch dodermit di erscht Business School z Europa gsii. S Lehraagebot isch vu Aafang aa aaglähnt gsii an amerikanischi Vorbilder, vor allem an d Harvard Business School.

Dr hitig Campus z Fontainebleau isch anne 1969 ufgmacht wore, syt 2000 git s e zweete Campus z Singapur un syt 2010 e dritte Campus z Abu Dhabi.

## Weblink

* www.insead.edu

## Fueßnote
Hilda Jauslin

D **Hilda Jauslin** (* 1932 z Basel) isch e Schwyzer Schriftstelleri.

## Lääbe
D Jauslin isch z Basel uf d Schuel gange un isch derno fir ai Johr uf Gämf. Si het im Buechantiquariat un Verlag Wepf z Basel gschafft un speter ne Uusbildig zur Gimnaschtik- un Pantomime-Lehreri gmacht. Si het au im Sälbschthilfzäntrum „Hinterhuus“ gschaftf. No dr Hochzyt isch si mit irem Mann anne 1957 uf Allschwil zoge, wu s hit no läbt. Si het drei Chinder..

D Jauslin schrybt Prosa un Gedicht iber Basel un d Region, uf Schriftdytsch um im Dialäkt. Anne 2002 het d Hilda Jauslin dr erscht Bryys bim Literaturwettbewärb „Oberheinischer Rollwagen“ gwunne mit dr Churzgschicht „Spaziergang, täglich“ un 2005 bim nämlige Wettbewärb dr dritt Bryys mit dr baseldytsche Gschicht „Dreiländerbligg.“ 

## Wäärch
Erschti Sache het d Jauslin 1999 bis 2004 in dr Heft vu dr „Literaturkurve“ un dr „Offenen Szene Literatur“ un in Anthologie vereffetligt.. 
* *Ebbe und Flut.* Basel 2003. 
* *Blaues vom Himmel.* Basel 2006. 
* *Basel, d Fasnacht und der Ryy.* Riehen 2004. 
* *Kopf Hand Werk.* 2010. 
* *Les galets du Rhin/Rheinkiesel.* 2012. 
* *Poesie-Kalender.* 2015. 
* *Joruss-joryy, Baseldütschi Gidicht und Gschichte.* Riehen 2005. 
* *Am Ryy, Baseldütschi Gidicht und Gschichte.* Riehen 2010. 
Au zue dr Chinder-CD „Horch emol“ vu dr Muettersprooch-Gsellschaft (2015) het d Jauslin e Gschicht bydrait.

## Weblink
* Hilda Jauslin uf dr Websyte vum DreylandDichterweg
André Hugel

Dr **André Hugel** (* 19. Àuigscht 1929 z’ Riichawihr, Owerelsàss; † 15. Àuigscht 2022) ìsch a elsassischer Wiimàcher ùn Hischtooriker gsìì.

## sii Laawa
Dr André Hugel ìsch ànna 1929 ìn’ra àlta Riichawihrer Wìnzerfàmilia-n-ùff d’ Walt kùmma. Ar ìsch dr Sùhn vùm Jean Hugel ùn vù dr Lina Zoll gsìì. Ar hàt a berüafliga-n-Üssbìldung z’ Beaune ìm Burgund ùn z’ Geisenheim ìn Hesse bikumma. Ar ìsch d’rnooh ìm Wiikonzärn vù siinera Fàmìlia-n-iigschtällt worra. Àls Laiter vù dr älfta Genràzioon hàt’r zamma mìt siina Briader Jean ùn Georges s’ Ùnternamma witter äntwìckelt. Ar hàt vor àllem d’ Wiiàrta *Grossi Laüe* ùn *Schoelhammer* bfäärdert.

Dr Hugel ìsch àb 1978 Vorsìtzender vùm Riichawihrer Gsällschàft fìr Àltertummsforschung gsìì, ùn Presidànt vùm Elsassischa Raablànd- ùn Wiimüsee z’ Kiantza-n-àb 1979. Ànna 1985 ìsch’r drzüa Groossmaischter vù dr Elsassischa Schtefàànsbriaderschàft (*Confrérie Saint-Étienne d’Alsace*) gsìì –dàs ìsch a Wiibriaderschàft. Ìn Politik ìsch’r vù 1989 bis 1995 biigoordneter Bìrgermaischter vù Riichawihr gsìì, ùn drnooh Gmaindaroot vù 1995 bis 2001. 

Naawadràà hàt sìch dr Hugel fìr lokààla Gschìcht begaischtert. Ar hàt d’ Gschìcht vùm elsassicha Wiibàui güat kännt ùn hàt mehrera Biacher ìwwer d’ elsassischa Zwàngsiigezoogana ìm Zwaita Waltkriag gschrìewa. Ànna 2015 ìsch’r ìm Emmanuel Amara siim Belehrfilm *Les Raisins de la guerre* z’ sah gsìì, wo vù dr Wììderschtànd vù frànzeescha Wìnzer wahrend dr diitscha Bsätzung zwìscha 1940 ùn 1944 hàndelt. Ìm saalwa Joohr ìsch’r ìn’ra Ùnterhàltung ìm Film *Après la guerre, l'Alsace-Moselle, c'est la France !* vùm Michel Favart ùn em Hubert Schilling z’ sah gsìì.

Z’ Riichawihr hàt dr André Hugel àm 5. Àuigscht 1954 d’ Monique Behrel ghiiroota ghàà. Ar hàt dräi Seehn ghàà, dr Étienne († 2016), dr Jean-Philippe ùn dr Marc, wo d’ Fàmilia-n-ùnternamma ìwwernumma hann. Gschtoorwa-n-ìsch dr Hugel àn da Folga vùn’ra COVID-19-Ärkrànkung, ìm Àlter vù 92 Joohra.

## siina Veräffentlichunga (Üsswàhl)
; Biacher
* zamma mìt’m Jean Courtieu ùn em Jean-Marc Debard, 
* zamma mìt’m Charles Ortlieb ùn em Claude Muller, 
* 
* zamma mìt’m Claude Muller: 
* zamma mìt’m Klaus Kirchner, 
*: àui ùff Frànzeesch ärschìena: 
* àls Üssgaawer: 
* 
* zamma mìt’m Wolfgang Krebs, em Eberhard Neherf ùn em Onno Onneken, 
* zamma mìt’m Nicolas Mengus, 
* zamma mìt’m Nicolas Mengus, 
* zamma mìt’m Nicolas Mengus, 
* zamma mìt’m Francis Lichtlé ùn em Claude Muller, 

; Zittschrìftsàrtìckel
* 
* zamma mìt’m, Nicolas Mengus, em Alphonse Troestler ùn em Bernard Deck (Üss.), 

## Lìteràtüür
* 
* 
* 
* 

## Weblìnks
*
Moussa Gary

Dr **Moussa Gary** (* 1. Àuigscht 1995 z’ Mìlhüüsa) ìsch a ehamààliger elsassischer Boxer. Ànna 2022 ìsch’r frànzeescher Maischter vu da Welters gsìì.

## siina Kàrriar
Dr Moussa Gary schtàmmt vu Sanna ìm Owerelsàss. Ìn siina Jugendsjoohra-n-ìsch sii Vàtter gschtoorwa, àlso hàt sìch dr Gary mìt 15 Joohra-n-em Sanner Boxverain ààgschlossa, fìr siina Närwositäät beriawiga. Zwai Joohra schpeeter ìsch’r Amateur-Boxer worra. Àls Amateur hàt’r àn äbb 60 Kampf mìtgmàcht; doo hàt’r mìndeschtens 44 Kampf gwunna. Noh ainem Joohr hàt’r ìm Friahjoohr 2016 fànga-n-àà trääna, fìr Profi-Boxer wara. Sii äärschter Profi-Kàmpf hàt’r ìm Hornung 2017 z’ Sanna ìn viar Runda geega dr Luxämburger Benoît Hel gschpìelt. Ìm Oktoower 2020 hàt’r z’ Plowdiw àm äärschta internàzionààla Kàmpf geega dr Bülgààr Yosif Panov mìtgmàcht. Ìn dr säckschta Runda-n-ìsch’r zem äärschta Mol betaibt worra.

Ànna 2021 ìsch dr Gary bis àm Andschpìel vum Frànkrììch-Pokààl ìn dr Kàtegorii Welters glunga. S’ Andschpìel hàt’r geega dr Yanis Mehah verloora. Ìm Mai 2022 hàt’r z’ Sanna dr Jorick Luisetto gschlààga (95-94, 95-94,95-94) un ìsch domìt frànzeescher Maischter vu da Welters worra. D’ Äntschaidung vum Jury-n-ìsch àwwer umschtrìtta gsìì. Ìm saalwa Monet hàt dr Gary ärfàhrt, àss’r a Àuigafahler hàt. Ar ìsch ìm Àuigscht 2022 àm lìnka-n-Àuiga operiart worra un hàt siina Boxerkàrriar müassa schlussmàcha. Ìnsgsàmt hàt’r sitter 2011 àn 95 Kampf mìtgmàcht; ar hàt numma-n-äbb 20 verloora.

Dr Moussa Gary hàt a Tochter nàmmens Aliyah.

## Weblìnks
* dr Moussa Gary bii BoxRec (anglisch)
* dr Moussa Gary bii BoxRanking (anglisch)
* dr Moussa Gary bii Tapology (anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
MTV Video Music Awards 2022

D’ **MTV Video Music Awards 2022** (anglisch *2022 Video Music Awards*, kurz *2022 MTV VMAs*) sìnn àm 28. Àuigscht 2022 ìm Prudential Center z’ Newark ìm US-Bundesschtààt New Jersey verlaiht worra. Moderiart worra-n-ìsch d’ Verlaihung vum LL Cool J, dr Nicki Minaj, un em Jack Harlow. D’ Minaj ìsch mìt’m Video Vanguard Award üsszaichent worra, wo-n-ìhr ìhra Ààhanger verlaiht hann. D’ Red Hot Chili Peppers hann dr Global Icon Award bikumma, wo-n-ìhr d’ Cheech & Chong verlììha hann.

## d’ Ufffiahrunga

## Nominiarunga un Gwìnner
Verkìndet worra sìnn d’ Nominiarunga-n-àm 26. Jüüli 2022. D’ maischta Nominiarunga mìt sìewa Schtìckla hann d’ dräi Rapper Kendrick Lamar, Jack Harlow un Lil Nas X bikumma, dìcht gfolgt vu dr Doja Cat un em Harry Styles mìt säcks Schtìckla. Drbii sìnn jedoch dr Harlow un dr Lil Nas X gmainsààm mìt’m Liad *Industry Baby* nominiart worra. D’ Nominiarunga fìrs Liad vum Summer, d’ Grupp vum Joohr un s’ Àlbum vum Joohr sìnn àm 19. Àuigscht 2022 ààkìndigt worra. Vum 22. bis àm 25. Àuigscht hann m’r fìr d’ Grupp vum Joohr känna wähla. D’ Wàhl fìrs Liad vum Summer ìsch vum 25. bis àm 27. Àuigscht gsìì. Vum 27. Àuigscht bis àn dr Priisverlaihung hàt maa fìrs Àlbum vum Joohr känna wähla. Dia Wàhla hann uff’m Instagram-Kunto vun MTV schtàttgfunda. Wu d’ zwaita Raiha vu Nominiarunga-n-ààkìndigt worra-n-ìsch, sìnn d’ Doja Cat, dr Harlow un dr Styles mìt àcht Schtìckla d’ Kìnschtler mìt da maischta Nominiarunga worra. Dr Harlow ìsch mìt viar Priisa dr greeschta Gwìnner gsìì. Dr Lil Nas X, dr Styles un d’ Taylor Swift sìnn jewills ìn dräi Kàtegoria-n-üsszaichent worra.

## Weblìnks
* 
* d’ offiziälla Websitta vu dr Verààschtàltung (àmerikànisch Anglisch)
* d’ MTV VMA 2022 bii Warner Music Diitschlànd (hoochdiitsch)

## Ainzelnoohwiisa


## Füassnoota
Wiesentäler Alemannenweg

Dr **Wisedäler Alemannewäg** (dt. *Wiesentäler Alemannenweg*) isch e Rundwanderwäg z Zäll im Wisedal, wu uf Dafele am Wäg alemannischi Gedicht bresäntiert. Dr Wanderwäg isch vum Schwarzwaldverain Zäll zue sym 100-jehrige Jubiläum anne 1984 yygrichtet wore. Uf 21 Dafele wäre alemannischi Gedicht mit Ibersetzige bresäntiert vu insgsamt 20 läbigi un verstorbeni Dichter*ne, wu im Wisedal läbe oder gläbt hän. Im 2022 isch dr Wäg renowiert wore.

## Wäg
Dr Alemannewäg fang am Zäller Bahnhof aa un firt dur d Stadt zum Schwaneweier, wu dr Rundwäg aafangt. Dr Wäg fiert ab em Schwaneweier um dr Zäller Bärgfridhof in Wald ins Chüelloch, no dert am Himmelsbach lang bis zue dr Abzwygig Chüelloch-Wildeck, vu dert uus zum Schänzli, wu mer an hegschte Punkt vum Wäg chunnt un wu s e Grillblatz het. Vu dert uus goht s e schmale Bfad wider abezues dur dr Wald retuur zum Schwaneweier.

## Zitatdafele
* Zitatdafele 1: Johann Peter Hebel
* Zitatdafele 2: Ernst Niefenthaler
* Zitatdafele 3: Gerhard Jung
* Zitatdafele 4: Paul Wagner
* Zitatdafele 5: Johannes Kaiser
* Zitatdafele 6: Maurus Gerner-Beuerle
* Zitatdafele 7: Uli Führe
* Zitatdafele 8: Markus Manfred Jung
* Zitatdafele 9: Roland Hofmaier
* Zitatdafele 10: Monika Schreiber-Loch
* Zitatdafele 11: Wolfgang Scheurer
* Zitatdafele 12: Marga Vogel
* Zitatdafele 13: Rudolf Schneider
* Zitatdafele 14: Gerhard Jung
* Zitatdafele 15: Hermann Burte
* Zitatdafele 16: Manfred Marquardt
* Zitatdafele 17: Alban Spitz
* Zitatdafele 18: Otto Reinacher
* Zitatdafele 19: Hans Krattiger
* Zitatdafele 20: Hedwig Salm
* Zitatdafele 21: Friedrich Alois Hugenschmidt

## Weblink
* Alemannenweg uf dr Websyte vum Schwarzwaldverain Zäll
Ernst Pfister

Dr **Ernst Pfister** (* 28. April 1947 z Drossinge; † 4. Septämber 2022) isch e dytsche Bolitiker (FDP) gsii. Är isch vu 2004 bis 2011 Wirtschaftsminischter vum Land Bade-Wirttebärg gsii.

## Lääben un Beruef
Dr Pfister isch zerscht uf d Volksschuel z Drossinge gange, isch no uf s Gimnasium gange un het anne 1967 z Villinge-Schwenninge s Abitur gmacht. Derno het er bis 1968 sy Grundwehrdienscht bi dr Bundeswehr abglaischtet. An dr Uniwersitet Dibenga un Fryburg het er Bolitikwisseschafte, Germanischtik un Sportwisseschafte studiert un s Studium 1973 mit em erschte Staatsexame abgschlosse. Anne 1974 het er s zwait Staatsexame gmacht. Ab 1975 het dr Pfister am Villinger Hoptbühl-Gimnasium unterrichtet, wun er in Personalrot gwehlt un Personalrotsvorsitzer woren isch.

Dr Ernst Pfister isch evangelisch un ghyrote gsii, är het zwai Chinder ghaa. Är het zletscht z Drossinge un uf dr Insle Richenau gläbt.

Sy Haimetstadt Drossinge het en 2012 zum Ehreburger ernännt. Anne 2014 isch dr Ernst Pfister mit em Verdienschtorde vum Land Bade-Wirttebärg uuszaichnet wore.

## Bolitik
Dr Ernst Pfister isch anne 1969 in d FDP/DVP yydrätte un isch u 1972 bis 1989 Vorsitzer vum Kraisverband Duttlinge gsii. Är isch 1980 in Gmaitrot vu dr Stadt Drossinge gwehlt wore, wun er bis 2004 Mitglid dervu gsii isch. Vu 1984 bis 2004 isch dr Pfister au stellverdrättende Burgermaischter vu Drossinge gsii. Zwische 1984 und 1996 isch dr Pfister Mitglid vum Kraisdag vum Landkrais Duttlinge gsii. Vu 1980 bis 2011 isch er Mitglid vum Landdag Bade-Wirttebärg un vu 1996 bis 2004 Vorsitzer vu dr FDP-Landdagsfraktion gsii. Dr Pfister isch allmol iber e Zwaitmandat vum Wahlkrais Duttlinge-Eschinge in Landdag gwehlt wore. Bi dr Wahl zum 14. bade-wirttebärgische Landdag 2006 isch er uf e Wahlergebnis vu 16,4 % chuu (FDP-Landesergebnis 10,8 %). Im Juli 2004 isch er as Noofolger vum Walter Döring, wu im Zug vu dr sognännte „Umfragen-Affäre“ het mieße zruggdrätte, bade-wirttebärgische Wirtschaftsminischter wore. D Funktion as stellverdrättende Minischterbresidänt, wun er 2004 au ibernuu ghaa het, het er am 14. Juni 2006 an dr Ulrich Goll abgee, wun er dr barteiintärn Kampof um d Spitzekandidatur verlore ghaa het. Dr Pfister het si 2011 us dr Bolitik zruggzoge.

## Sunschtig Engaschmänt
Dr Ernst Pfister isch Ehrebresidänt vum Dytsche Harmonika-Verband e.&nbsp;V. un Vorsitzer vum Vorstand vum forum vergabe e.&nbsp;V. gsii, derzue Vorsitzer vum Verwaltigsrot vu dr FDP-noche Reinhold-Maier-Stiftig. Är isch Vorsitzer vum Ufsichtsrot vu dr Mäss Stuegert un Mitglid vum Ufsichtsrot vu dr Landesstiftig Bade-Wirttebärg un dr Tourismus-Marketing GmbH Bade-Wirttebärg gsii. Derzue isch dr Pfister au Bresidänt vum Tourismus-Verband Bade-Wirttebärg un au Mitglid vu dr Dregerversammlig vu dr Landesbank Bade-Wirttebärg gsii.

## Weblink

* 
* Uuszug us em Abgordnetehandbuech (PDF-Datei; 75&nbsp;kB)
* Ernst Pfister uf dr Syte vu dr FDP Bade-Wirttebärg
* Biografy vum Pfister uf dr Syte vu dr Wirtschaftswoche
* 

## Fueßnote
Liz Truss

D **Mary Elizabeth „Liz“ Truss** (* 26. Juli 1975 z Oxford) isch e britischi Bolitikeri vu dr Conservative Party. Si isch ab em 6. Septämber 2022 Premierminischteri vum Verainigte Chenigrych gsi; ai Dag vorhär isch si as Noofolger vum Boris Johnson zur Vorsitzeri vu dr Konservative Bartei gwehlt wore. No massiver Kritik wäg ire Styyrblän, schlächte Umfroge un ere Regierigsumbildig het si no segs Wuchen im Amt am 20. Oktober 2022 scho wider ire Ruggdritt as Premierminischteri verchindet. Ire Noofolger isch am 25. Oktober 2022 dr Rishi Sunak wore.

D Truss isch vu 2016 bis 2017 Juschtizminischteri un Lord Chancellor gsii un derno bis 2019 Chief Secretary to the Treasury. Vu 2019 bis 2022 isch si Minischteri fir Fraue un Glychstellig un zuesätzli vum Septämber 2021 bis Septämber 2022 Usseminischteri vum Verainigte Chenigrych gsii.

Syter anne 2000 isch d Truss ghyrote mit em Hugh O’Leary (* 1975). S Baar het zwoo Dechtere.

## Weblink

* Offiziälli Websyte vu dr Elizabeth Truss
* Profil uf dr Webyte vu dr Conservative Party

## Fueßnote
Brol

**Brol** ìsch s’ Debüt-Schtüdioàlbum vu dr belgischa Popsangera Angèle. ’S ìsch àm 5. Oktoower 2018 üssagànga un zehlt àcht Sìnggel so wia wittera Liader. ’S Àlbum ìsch àm Schpìtzaplàtz vu da frànzeescha un belgischa Charts gsìì un ìsch ìn dr Schwiizer Hitpàrààda-n-uff Plàtz 7 ànakumma. Àm 9. Nowamber 2019 ìsch d’ Wììderufflààg *Brol, La Suite* veräffentligt worra, mìt zwai wittera Sìnggel druff. 

Bii dr Priisverlaihung vu da Victoires de la musique 2019 ìsch *Brol* àls „Näi Äntdäckungsàlbum“ üsszaichent worra. S’ Àlbum ìsch ìm Frànkrììch àls zwaifàcha Diàmànt-Schàllplàtta un ìm Belgia-n-àls sìewafàcha Plàtiin-Schàllplàtta àànärkànnt worra. Ìnsgsàmt ìsch s’ Wark mehr àss 1,5 Millioona Mol verkàuift worra.

## Plàtziarunga ìn da Charts
### ìn da Wuchacharts

### ìn da Joohrescharts

## Üsszaichnunga fìr Müüsikverkaif

## Weblìnks
* Brol bii *Discogs* (anglisch)
* Brol bii *Allmusic* (anglisch)
* Brol bii *MusicBrainz* (anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Charlbi Dean

D’ **Charlbi Dean Kriek** (* 5. Hornung 1990 z’ Kapschtàdt; † 29. Àuigscht 2022 z’ Nöi York) ìsch a südàfrikànischa Schàuischpìelera un Modäll gsìì.

## ìhr Laawa un Kàrriar
D’ Charlbi Dean Kriek ìsch ànna 1990 z’ Kapschtàdt ìn Süüdàfrikà-n-uff d’ Walt kumma. Sa ìsch d’ Tochter gsìì vu dr Joanne Muller un vum Johan Kriek. Sa ìsch ìn ìhrer Geburtsschtàdt uffgwàcksa un hàt a Brüader nàmmens Alex Jacobs ghàà. Schuu mìt säcks Joohra-n-ìsch sa àls Modäll ìn Reklama un Bschriiwungskàrtäija z’ sah gsìì. Mìt zwälf Joohra hàt sa a Vertrààg bii Alfa Model Management unterzaichent, un àb 14 Joohra hàt sa d’haim d’ Schüalüssbìldung bikumma. Naawa-n-ìhra Schtüdia àn dr Waterfront-Theààterschüal ìsch sa uff Tokyo, Nöi York un London gànga ge schàffa.

Ìm Oktoower 2008 hàt d’ Dean zamma mìt’m Modäll Ashton Schnehage a Otounfàll ìwwerlabt. Sa ìsch àwwer àm Hàndglank, àn da Rìppa un àn dr Lunga schweer verlätzt worra. Sa ìsch àn dr Milnerton Medi-Clini pfleegt worra un hàt därt a Operàzioon ghàà, wo-n-ìhr s’ Laawa grätta hàt. Ìhra Nàrwa vu dr Operàzioon hàt sa àn dr Moodaschàui vun AMI Alexandre Mattiussi zaigt. Noh-n-em Unfàll hàt sa a Pàuisa ìn ìhrer Kàrriar gmàcht.

Ànna 2010 hàt d’ Dean ìhr Filmdebüt ghàà, wu sa d’ Rolla vu dr Amanda-n-ìm Film *Spud* gschpìelt hàt. Dia Rolla hàt sa nochamol ìn *Spud 2: The Madness Continues* (2013) gschpìelt. Schpeeter ìsch sa ìn da àmerikànischa Films *Don’t Sleep* (2017) un *An Interview with God* (2018) z’ sah gsìì. Àb 2018 hàt sa fìr zwai Schtàffel d’ Rolla vu dr Syonide ìn dr Farnsahseria *Black Lightning* vun Arrowverse gschpìelt. Ìm Hornung 2020 ìsch verkìndigt worra, àss sa a Rolla-n-ìm Schpottfilm *Triangle of Sadness* vum Ruben Östlund schpìela wurd. Dr Film ìsch zem äärschta Mol bii da Filmfaschtschpìeler vu Cannes uffgfiahrt worra un hàt doo d’ Palme d’Or gwunna.

Àm 29. Àuigscht 2002 ìsch d’ Dean ìn a Schpitààl z’ New York City-n-iiglìefert worra, dänn sa hàt sìch elandig gfüühlt. Àm Ààfàng hàt sa numma liichta Vorzaicha ghàà, àwwer ìnnerhàlb vun a pààr Schtunda hàt sìch ìhr Züaschtànd schnall verschlìmmert. Sa ìsch àm saalwa Tààg gschtoorwa, ìm Àlter vu 32 Joohra. Schpeeter hàt maa-n-äntdäckt, àss d’ Dean a Lungaversöichung ghàà hàt. Noh-n-em Unfàll vu 2008 hàt maa-n-ìhr dr Mìlz àwaggnumma ghàà, wàs d’ Gfoohr vu schweera Versöichunga vergreessert hàt. Gschtoorwa-n-ìsch d’ Dean kurz vor àn dr internàzionààla Veräffentligung vu *Triangle of Sadness*. Ìn da Àuiga vum Peter Bradshaw vu dr Zittung *[[The Guardian]]* ìsch d’ Dean „a achter Nàchwucksschtar gsìì. ... [Sa] hàt a wunderliger Schtiil un a riisiger Potenziààl ghàà.“

D’ Dean ìsch mìt’m südàfrikànischa Modäll Luke Volker verlobt gsìì.

## ìhra Filmogràfii (Üsswàhl)
* 2010: Spud
* 2013: Death Race: Inferno
* 2018: An Interview with God
* 2018–2021: Black Lightning (Farnsahseria)
* 2022: Triangle of Sadness

## Weblìnks

* d’ 
* d’ Charlbi Dean bii AllMovies (anglisch)
* d’ 
* d’ Charlbi Dean bii filmstarts.de

## Ainzelnoohwiisa
Charles III. (Vereinigtes Königreich)

Dr **Charles III.** (* 14. Novämber 1948 im Buckingham Palace, London, as *Charles Philip Arthur George;* dytsch **Karl III.**) isch syt em 8. Septämber 2022 Chenig vum Verainigte Chenigrych Großbritannie un Nordirland un vu 14 andere, Commonwealth Realm gnännte souveräne Staate mit ire Territorie un abhängige Biet. Dodriber uuse isch er Oberhaupt vum Commonwealth of Nations, wu 56&nbsp;Staate umfasst, Läächeherr vu dr britische Chronbsitzige un wältlig Oberhaupt vu dr anglikanische Staatschilche. Gchrent woren isch er am 6. Mai 2023 in dr Westminster Abbey.

Vor syre Bstygig vum Droon isch dr Charles as eltschte Suhn vu dr Chenigi Elisabeth II. un vum Prinz Philip syt 1952 *Duke of Cornwall* un *Duke of Rothesay* gsii. Syt em Dood vu sym Vater 2021 isch er au *Duke of Edinburgh* gsii. Dr dradizionäll Titel vum britische Droonfolger, *Prince of Wales*, het er 1958 kriegt, di fyrlig Inveschtitur isch aber erscht am 1. Juli 1969 z Caernarfon Castle gsii. Är het d Wird vun eme Firscht vu Wales lenger wie alli syni Vorgänger ghaa un isch bi syre Droonbstygig mit 73 Johr elter wie ne jede britische Monarch vor ihm gsii. 

Am 29. Juli 1981 het dr Charles d Lady Diana Spencer ghyrote. Us dären Eh sin zwee Sihn chuu: d Brinze William (* 1982) un Harry (* 1984). 1996 hän si si aber schaide loo. In zwoter Eh isch dr Charles syt em 10. Februar 2005 mit syre Jugedfryndin Camilla Parker-Bowles ghyrote, wu, syt är Chenig isch, dr Titel *Queen Consort,* un syt er gchrent isch, dr Titel *Queen* drait.

Dr Charles III. stammt iber sy Mueter us em Huus Sachsen-Coburg un Gotha, wu si 1917 in Windsor umgnännt het. Au vu dr Vatersyte här ghere syni Vorfahre zue dytsche Adelsdinaschtie, dr Hyser Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg (wo z Dänemark un z Norwäge herrsche) un Battenberg (e hessische Sytezwyyg), anglisiert *Mountbatten*.

## Literatur
* Catherine Mayer: *Charles. Mit dem Herzen eines Königs. Die Biografie.* Wilhelm Heyne, München 2015, ISBN 978-3-453-20097-5. (Di änglisch Originalusgob isch 2015 usechu bi WH Allen z London, ISBN 978-0-7535-5593-4.)
* *Gothaisches Genealogisches Handbuch* (GGH 13) – *Fürstliche Häuser,* Band 3. Usegee vum Dytsche Adelsarchiv. Marburg 2021, ISBN 978-3-9820762-2-5, S.&nbsp;141–142.

## Weblink

* Offiziälli Websyte vum Chenigshuus

## Fueßnote
Volleyball-Weltmeisterschaft der Männer 2022

D’ **Volleybàll-Waltmaischterschàft vu da Manner 2022** hàt vum 26. Àuigscht bis àm 11. Septamber ìn Poola un Sloweenia schtàttgfunda. Ìnsgsàmt hann 24 Mànnschàfta àn dr Andrunda tailgnumma. Àls Tìtelvertaidiger ìsch d’ polnischa Mànnschàft ufftratta. Waltmaischter ìsch Itàlia wora.

## Üssschluss vu Rüsslànd
Urschprìnglig hàt Rüsslànd Gàschtgaawer vum Turniar solla sìì. Wagem Kriag ìn dr Ukràina ìsch Rüsslànd vu dr FIVB sowoohl àls Gàschtgaawer un Tailnammer üssgschlossa worra. Àm 15. Àwrìl hàt dr Waltverbànd Poola un Sloweenia àls näija Gàschtgaawer verkìndet. D’ polnischa un sloweenischa Mànnschàfta sìnn schuu fìr d’ Waltmaischterschàft kwàlifiziart gsìì, àlso ìsch d’ Ukràina àls naachschtplàziarta Mànnschàft ìn dr FIVB-Weltrànglischta ìn d’ Waltmaischterschàft iinagànga.

## Schpìelorta

## Schpìelplàn
### äärschta Runda

### Finààlrunda

## Weblìnks
* Infomàzioona ìwwer’m Turniar bii dr FIVB (anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Veganismus

**Veganismus** isch wemmer kei Tiirprodukte nutze duet, insbsunders kai tiirische Nahrig (kai Fleisch, Eier, Milch oder Käs). Di meischte Veganer sin vegan us ihre ethische Überzeugig. Andri sin vegan wege ihre Gsundhit. Veganer esse zum Bispiil Gmües, Obschd, Herdäpfel, Nudle, Reis, Soja, Bohne, Nüss un andri Some.

Lut däre ** isch e vegane Ernährig gsund fiir alle Lebensabschnitte, so lang mer sich usgliche ernähre tuet un ufpasst, dass mer alli Nährstoff kriige duet. Mer empfiihlt's, dass Veganer extra Vitamin B12 zu sich nämme. Veganer min au ufpasse, dass si gnuäg Jod kriige. Di Ditsch Gsellschaft fiir Ernährig dut vun ere vegane Ernährig abrote fir Kinder, Jugendliche, Schwangere und fir Lit, wo stille tin. In erem Positionspapiir vu 2020 schribt di Gsellschaft, dass es nit gnigend Studie zu sellere Gruppe gibt.

Veganismus gits schu lang. Im elfte Johrhundert het de Poet Abu Al-Ma'arri (heutigs Syrie) sich wege moralische Gründ vegan ernährt. Des Wort *vegan* hen 1944 di Dorothy Morgan un de Donald Watson erfunde, basiirend uff em änglische *vegetarian* (vegedarisch).

In Ditschland het's 2008 ebbe 80.000 Veganer gä. Sellere Zahl isch in de vergangeni Johr arg gstiige - e Befrogig im Uffdrag vu de Vegane Gsellschaft Ditschland het 2016 gschätzt dass es 1,3 Millione Veganer in Ditschland git, des isch zirka 1,6% vu de Bevelkerig. 

## Lueg au

* Lauren Wildbolz, Schwiizer Aktivischtin für Veganismus

## Fueßnote
Jean-Baptiste Tati Loutard

Dr **Jean-Baptiste Tati Loutard** (* 15. Dezämber 1938 z Ngoyo, Kouilou, Republik Kongo; † 4. Juli 2009 z Paris, Frankriich) isch e kongolesische Schriftsteller gsi. Är het aber ou mehreri Änter bechleidet, under anderm das vom Minischter für's Hochschuelwäse, er het aber ou der Universität vo Brazzaville unterrichtet. Zletscht isch är Minischter für Energie gsi.

## Läbe
Dr Tati Loutard isch i der Umgäbig vo Pointe-Noite ufgwachse, dert isch är ou i d Schuel u het Abitur gmacht. 1961 ich är nach Frankrych gange. Z Bordeaux het är Sprach- u Literaturwüsseschaft Studiert. 1966 isch är i Kongo zrüg u het der e Lehrtätikeit a der Brazzaville Universität agfange. Später isch är Dekan vo der gsellschaftswüsseschaftleche Fakultät worde. Syner erschte Büecher, *Poemes de la mer* u *Les Racines congolaises*, sy im Jahr 1968 erschine. Später het är no wyteri Büecher gschrybe. Alli sy uf französisch gsi. 1977 het är der Prix Simba u 1987 der Grand Prix littéraire de l’Afrique noire übercho.

## Weblink
* Biographi (französch)

## Einzelnachwys
Heimatmedaille des Landes Baden-Württemberg

D **Haimetmedaille vum Land Bade-Wirttebärg** (dt. *Heimatmedaille des Landes Baden-Württemberg* bzw. *Medaille für Verdienste um die Heimat Baden-Württemberg*) isch e Uuszaichnig, wu syter anne 1978 Burger*ne dermit gehrt wäre, wu si um de Haimet- un Bruuchdumspflääg vu Bade-Wirttebärg bsundersch verdient gmacht hän.

S isch e Uuszaichnig, wu all Johr vum *Landesuusschuss fir Haimetpflääg* an zeh Burger*ne vergee wird. 

Dradizionäll wird d Haimetmedaille dr Bryysdreeger*ne all Johr im Septämber vum bade-wirttebärgische Kultusminischter ibergee, wänn d Hametdäg Bade-Wirttebärg ufgmacht wäre.

## Weblink
* Bryysdreeger*ne vu dr Haimetmedaille

## Fueßnote
Theobald-Baerwart-Schulhaus

S **Theobald-Baerwart-Schuelhuus**, bis 1968 *Schuelhuus am Rhii*, isch e Schuelhuus z Baasel. S Geböid isch vo de Baasler Archidekte Gustav und Julius Kelterborn baut worde und gältet as e Kulturguet, wo regionaali Bedütig het. Es het dr Naame vom Mundartdichder Theobald Baerwart überchoo.

## D Laag
S Theobald-Baerwart-Schuelhuus im Matthys-Kwardier im Chläibaasel grad näbe dr Dreiroosebrugg.

## Beschriibig
S Geböid isch e Massivbau mit eme integrierte Iiseskelett. Es het drei Stöck und zwäi Site- und äi Middelrisalit. Über e Stääge chunnt mä zu de Iigäng am Middelrisalit, wo für Mäitli und Buebe separaat si. S Bardeer isch mit rotem Sandstäi verchläidet. D Butzflechene vo de bäide oobere Stöck si drmit iigfasst. Verzierige git s käini. Dr Middelrisalit isch mit eme Dachriter in dr Form vom ene Uurdurm speziell uuseghoobe.

Im Oste stoot e Durnhalle, wo zentraal an s Geböid aabaut isch. Ursprünglig het si d Pauseblätz vo de Mäitli und de Buebe drennt. Um s Geböide ume het s e Granitmuure mit eme Metallgländer druf.

## Gschicht

S Schuelhuus het mä vo 1900 bis 1902 as *Brimaarschuelhuus am Rhii* baut. Im Februar 1968 het män em dr nöi Naame Theodor-Baerwart-Schuelhuus gee. Es isch baut worde in ere Zit, wo d Bevölkerig stark gwaggse isch, und mä z Baasel e Hufe nöiji Schulhüüser baut het.  

Ursprünglig het s 24 Klassezimmer gha und isch as Brimaarschuel brucht worde, denn für Chläiklasse und schliesslig vom Institut Kunst vo dr Fachhochschuel Nordwestschwiz (FHNW) und ere Primaarschuel. 2014/2015 isch s umfassend renowiert worde und isch sit denn e Sekundaarschuelhuus. Bi dr Renowierig het mä in Betracht zooge, ass dr Bedarf an Ruum gwaggse isch und au nöiji Standard in Ärdbeebesicherhäit, Energiieffizienz und Hindernisfreihäit umgsetzt. Doorum het mä dr Dachstock usbaut und e Lift installiert.

## Liddratuur
* 
*

## Weblingg

## Fuessnoote
Risalit

Dr **Risalit** (us  ‚Vorsprung‘,  ‚gumpe‘), au **Avantcorps** oder *Avant-corps* (vo  „vor em Körper“), isch e Däil vom ene Geböid, wo mäistens uf dr ganze Hööchi us dr Fluchtlinie vom ene Baukörper füürestoot. Es isch e typischs Gstaltigsmiddel vo dr Archidektuur vo dr Rönessans und vom Barock und isch aagwändet worde, zum d Fassaade gliidere. Er chunnt au in andere Epoche vo dr öiropäische Archdektuur vor, bsundrigs im Historismus.

;Je noch dr Posizion zum Geböid reedet mä
* vom ene *Middelrisalit* wenn er in dr Middi vo dr Fassaade stoot, 
* vom ene *Siterisalit* wen er nid in dr MIddi stoot, 
* und vom ene *Eggerisalit*, wenn zwäi Flüügel wo (mäistens) im ene rächte Winkel zuenander stöön, ufenander dräffe.

;Je noch dr Funkzioon underschäidet mä
* *Iigangsrisalit*, wo sich dr Iigang befindet
* *Torrisalit*, won e Door isch.

## Liddratuur
* Wilfried Koch: *Baustilkunde. Das Standardwerk zur europäischen Baukunst von der Antike bis zur Gegenwart.* 32. Uflaag. Prestel, Münche u. a. 2014, ISBN 978-3-7913-4997-8, S.&nbsp;479.

## Fuessnoote
Amber Barrett

D’ **Amber Barrett** (* 16. Janner 1996 z’ Milford, County Donegal) ìsch a irischa Füassbàllschpìelera. Àls Schtìrmera schteht sa sitter 2022 biim 1. FFC Turbine Potsdam unter Vertrààg un schpìelt sitter 2017 ìn dr Nàzionààlmànnschàft vu dr Repüblik Irlànd.

## ìhr Laawa un Kàrriar
D’ Barrett ìsch ìn ìhrer Geburtsschtàdt Milford ìm Norda vun Irlànd uffgwàcksa. Ìn ìhra Jugendsjoohra hàt sa Gäälisch Football gschpìelt. Ìhr Vàtter Shaun Paul un ìhr Brüader Luke sìnn Manatscher vu mehrera Footballverainer un County-Teams vum Verbànd Donegal GAA gsìì. D’ Barrett hàt àn dr Üniwärsiteet vu Maynooth gschtudiart, fìr Lehrera wara. Àm And vun ìhra Schtüdia ànna 2017 hàt sa unter Pfeiffer-Driasafiawer glitta; wagadam hàt sa zwìscha Gäälisch Football un Füassbàll müassa wähla. Sa hàt sìch nàdììrlig fìr Füassbàll äntschìeda.

Ìhra äärschta Profi-Saison hàt sa ànna 2015 biim irischa Verain Peamount United gschpìelt. Därt ìsch sa bis ìm Joohr 2019 blìewa. Ìm Joohr 2017 ìsch sa àls Wiibliga Nàzionààlliga-Schpìelera vu dr Saison un „Top-Toorschìtza“ ärnännt worra. Ànna 2018 ìsch sa nochamol àls Top-Toorschìtza ärnännt worra, mìt 30 gschossana Toora — drunter sìewa Hattricks — ìn 21 Schpììler. Ànna 2019 ìsch sa ìn dr diitscha Verain 1. FC Köln gànga ge schpìela, wo grààd ìn d’ Fràuija-Bundesliga gschtìega gsìì-n-ìsch. Därt ìsch sa dräi Joohra làng blìewa un hàt ìn dr Fràuija-Bundesliga un dr 2. Fràuija-Bundesliga gschpìelt. Ìhr Vertrààg hàt sa z’lätscht ìm Jüüni 2021 fìr ain Joohr verlängert ghàà. Ìm Jüüli 2022 hàt sa a Vertrààg biim 1. FFC Turbine Potsdam unterzaichent.

Àb 2011 ìsch d’ Barrett Mìtglìed gsìì ìn dr irischa Nàzionààlmànnschàft vu da U–17, un àui schpeeter vu da U–19. Ìn dr Nàzionààlmànnschàft vu da Senioora hàt sa zem äärschta Mol ìm Septamber 2017 àls Ärsàtzschpìelera gschpìelt — s’ Schpìel geega Nordirlànd ìn dr Kwàlifikàzioonsrunda fìr d’ Waltmaischterschàft 2019 àm Mourneview Park z’ Lurgan hàt d’ Repüblik Irlànd mìt 2:0 gwunna. Ìm Nowamber 2017 hàt d’ Barrett àm Schpìel geega d’ Nììderlander mìtgmàcht. S’ Schpìel ìsch mìt 0:0 untäntschìeda gsìì, àwwer dr Nàzionààlträäner Colin Bell hàt ìn dr Barrett ìhra Laischtung globt. Ìm Àwrìl 2018 hàt d’ Barrett ìn dr 87. Schpìelmìnüüta-n-a Toor geega Slowàkia-n-ìm Tallaght Stadium gschossa; domìt hàt d’ irischa Mànnschàft s’ Schpìel mìt 2:1 gwunna un hàt àn dr WM-Kwàlifikàzioon witter känna mìtmàcha.

## Weblìnks

* Interview: 
* d’ Amber Barrett biim Diitscha Füassbàll-Bund (hoochdiitsch)
* d’ Amber Barrett biim Füassbàllverbànd Irlànd (anglisch)
* d’ Amber Barrett bii Soccerdonna.de (hoochdiitsch)
* d’ Amber Barrett bii Soccerway (hoochdiitsch)
* d’ Amber Barrett bii Welfussball.de (hoochdiitsch)

## Ainzelnoohwiisa
Basler Liedertafel

D **Baasler Liederdaafele**, offiziell **Basler Liedertafel 1852**, isch e Chor in dr Stadt Baasel, wo in verschiidene Manneformazioone ufdrättet und nöierdings mit em Ansambel *Singvoll* au e Frauesekzioon het.

## D Formazioone
*D Liederdaafele
*Dr Reveille-Chor
*Dr Veteraanechor
*Die jungi daafelerundi
*Singvoll

## D Cäciliestifdig
Am 24.10.1994 het d Liederdaafele d Cäciliestifdig gründet. Dr Zwäck vo dere Stifdig isch s under anderem, gmäinnützigi Organisazioone vor allem z Baasel und in dr Region bim Uffüüere vo musikaalische Wärk z understütze.

## Gschicht
D Liederdaafele isch 1852 gründet worde, as Däil vo dr Liederdaafelebeweegig, wo mit dr Gründig vo dr Berliiner Liederdaafele dur e Karl Friedrich Zelter 1809 aagfange het. Aber im Underschiid zur Berliiner Liederdaafele het mä sich z Baasel eender uf d Gedanke vom Hans Georg Nägeli gstützt, wo vo dr akademische Pflääg vo dr Muusig mit iirem Äinzelgsang wäg het welle zum ene volksnööchere Chorgsang, aber gliichzitig au zum Uuseheebe vom Männerchor und sinere bsundrige Usdruggswiis.

Ursprünglig isch d Liederdaafele e Konzärt-Männerchor gsi. 1898 isch dr chliineri *Reveille-Chor* für Chammeransambel-Repertuar ufdoo worde. Sit 1927 häi die alte Sänger im Chor vom *Veteraanebund* e Häim gfunde und 2014 isch die *jungi daafelerundi* in s Lääbe grüeft worde, wo weeniger dradizionell orientiert isch. 2022 het d Daafele s Frauenansambel *Singvoll* ufgnoo, und gmäinsaam mit em Konzärt afo uffüüere.

## Liddratuur
* Bernhard Frey: *Denkschrift zur Feier des 50-jährigen Bestandes der Basler Liedertafel 1852-1902: Geschichte/Chronik, Programme*, Schweighauser'sche Buchdruckerei, 1902
*Richard Hallauer: *Denkschrift zur Feier des 75jährigen Bestandes der Basler Liedertafel, 1852-1927*, Schweiz. Verlags-Druckerei G. Böhm, 1927 
* *100 Jahre Basler Liedertafel 1852-1952* (Jubiläumsschrift), Hans Boehm, 1952
* *125 Jahre Basler Liedertafel: Jubiläumsschrift zum 125jährigen Bestehen der Basler Liedertafel*, uusegee vo Basler Liedertafel, 1977
* Jacques Schaub-Erny: *50 Jahre Reveille-Chor der Basler Liedertafel: 1898-1948* (Jubiläumsschrift), uusegee vo Basler Liedertafel, 1948 
* Wilhelm Merian: *Die öffentliche musikalische Tätigkeit der Basler Liedertafel*

## Fuessnoote
Wilhelm Bärwart

Dr **Wilhelm Bärwart** (* 6. Novämber 1857 z Rieche, † 19. Juli 1912 z Baasel) isch e Baasler Politiker gsi.

## Aarbet, Familie
Dr Bärwart het e kaufmännischi Leer gmacht und denn bis zu sim Dood as Aagstellte bi de Baasler Versichrige gschafft.

1888 het er d Lina Brunner ghürootet. 
Dr Mundartdichder Theobald Baerwart isch si Gusäng gsi.

## Si Angaschma in dr Politik und dr Gnosseschaftsbeweegig
1882 isch er MItgliid im Grütliveräin worde. Vo 1887 bis 1888 und wider vo 1891 bis 1893 isch er Bresidänt vom Arbäiterbund Baasel gsi. Vo 1890 bis 1893 isch er Baasler Groossroot gsi; und denn het em si Aarbetsgääber Baasler Versichrige verbote, öffentligi politischi Ämter uszüebe. 

Vo 1897 bis 1905 und non emol vo 1906 bis 1912 isch er Verwaltigsroot vom Allgemäine Konsumveräin Baasel gsi und meereri Joor zum Bresidänt gweelt worde. Vo 1903 bis 1912 isch er im Verwaltigsrootsusschuss vom Verband vo de schwizerische Konsumveräin, em hütige Coop, gsässe. Er het sich au intensiiv in dr SP und im Arbäiterbund angaschiert in Posizioone, wo vo dr Öffentligkäit nid woorgnoo worde si wie zum Bispil as Bresidänt vo dr Brässunion, wo dr Baasler "Vorwärts" uusegee het.

## Kwelle
* Degen: Bärhart, Wilhelm, uf em HLS
Basler Versicherungen

Under em Naame **Baasler Versichrige** dräte d Dochdergsellschafte vo dr Bâloise Holding AG in dr Schwiz und z Dütschland uf.

## Baasler Versichrige Schwiz
D **Baasler Versichrige** Schwiz isch die grössti Gschäftsäihäit vo dr Baloise Group. D Baasler Versichrige und d Baloise Bank SoBa agiere gmäinsaam as fokussierte Finanzdienstläister, e Kombinazioon vo Versicherig und Bank.

D Baasler het iire Fokus uf umfassendi Löösige für Versicherig und Vorsorg. D Baloise Bank SoBa versterkt s Vorsorgaagebot mit Bankbrodukt, wo über e Ussedienst vo dr Versicherig und d Bank sälber aabote wärde. Mit baloisedirect.ch het d Baasler Middi 2007 en äigeni Onläin-Versicherig ufdoo, wo mä cha Auti-, Döff-, Husgräät-, Rächtsschutz- und Räiseversichrige cha abschliesse. baloisedirect.ch isch im Mai 2018 abgstellt worde. Hüt wärde die Brodukt über baloise.ch verdriibe.

S Undernääme isch am 2. Mai 1863 noch em sognennte Brand vo Glarus im Kantonshauptort Glarus as *Baasler Versicherigsgsellschaft* gege Füürschääde u.&nbsp;a. vom Industrielle Daniel August Alioth (1816–1889) und Vater vom Ludwig Rudolf Alioth gründet worde. 1864 het d Baasler Füür iir Gschäft uf d Beriich Dransbort und Lääbe usgwitet. In de Joor druf si no mee Versicherigssparte drzuechoo.

S Undernääme het öbbe 3300 Mitarbäiter.

## Baasler Versichrige Dütschland
Under dr Dachmarke **Baasler Versichrige** dräte die dütsche Döchder vo dr Schwizer Bâloise-Grubbe Baasler Sachversicherigs-AG, Baasler Lääbesversichrigs-AG und Baasler Financial Services GmbH uf em dütsche Määrt uf.

Bis zum 31.&nbsp;Januar 2007 het s Undernääme dr Naame Baasler Securitas Versichrige ghaa.

D Baasler Versichrige si us ere Fusioon vo dr *Securitas Bremer Allgemeine Versicherungs-AG* und der *Basler Versicherung Deutschland* entstande und häi iire Sitz z Bad Homburg vor der Höhe. Deren iire Mueterkonzärn Bâloise-Grubbe het d Securitas 2003 kauft.

Sit em 21. Dezämber 2012 firmiere au d *Deutscher Ring Lebensversicherungs-AG* und *Deutscher Ring Sachversicherungs-AG* under em Naame Baasler Versichrige. Die bäide *Deutscher-Ring*-Gsellschafte ghööre sit 1986 zum Schwizer Bâloise-Konzärn und si im ene ufwändige Brozäss sit 2009 in d Baasler Versichrige integriert worde.

Dr Chief Executive Officer (CEO) vo de Baasler Versichrige isch sit em 1. Mai 2015 dr Jürg Schiltknecht.

D Baasler verchauft Versicherigs- und Vorsorgbrodukt für Brivatpersoone und Undernääme. S Undernääme beschäftigt öbbe 1'500 Mitarbäiter (Stand: Mai 2020).

D *Basler Versicherungen* si sit 1894 uf em dütsche Määrt däätig.

Dr Bestand vo dr dütsche Niiderlassig vo dr *Basler Leben AG* isch 2017 an d *Frankfurter-Leben-Gruppe* verchauft worde, was vo dr BaFin as Ufsichtsbehörde gnäämigt worde isch.

## Weblingg

* Website der Basler Versicherungen Schweiz
* Website der Basler Versicherungen Deutschland
* NummerSicher – Das Magazin der Basler Versicherungen
* www.baloisedirect.ch – Online-Versicherung der Basler Versicherungen Schweiz

## Fuessnoote
TF1

**TF1**  (a Àbkìrzung fìr *Télévision française 1*, umgàngschproochlig àui *La Une* gnännt) ìsch dr greeschta frànzeescha Farnsahsander mìt Sìtz z’ Boulogne-Billancourt bii Pàriis. Grìnda worra-n-ìsch’r ànna 1975, fìr dr äärschta Kànààl vum ORTF ärsätza. Ar ìsch urschprìnglig a äffentlig-rachtliger Sander gsìì, vor äbb’r ànna 1987 prìwàtisiart worra-n-ìsch. Hìtt gheert’r züa dr Groupe TF1, wo sii Vorsìtzender dr Gilles Pélisson ìsch. 

TF1 kààt m’r ìn Frànkrììch durs Digitààl terrestrisch Farnsah TNT (üsser ìn da frànzeescha Ìwwerseegebiater), Sàtellita- un Kààwelfarnsah, IPTV un ìm Internet ämpfànga. S’ Progràmm ìsch àui ìn ainiga nochberliga Lander z’ lüaga — drunter ìn Belgia un ìn dr Schwiiz.

TF1 ìsch s’ Farnsahprogràmm, wo ìn Frànkrììch un sogààr ìn gànz Öiropà-n-àm maischta-n-ààglüagt wìrd. Ìn dr Wäschtschwiiz ìsch’s s’ zwaita maischtglüagta Progràmm. Jedoch hàt sìch s’ Züaschàuijerprozant ìnnerhàlb vu 40 Joohra hàlwiart, dänn vììl àndra Farnsahprogràmma sìnn uff dr Màrkt gebrocht worra. Sitter dr Prìwàtisiarung wìrd dr Sander waga siina Sandunga un siinera politischa Orientiarung hüüfig kritisiart.

## Lìteràtüür
* 
* 

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta (frànzeesch)
Stralsund

**Stralsund** [] (syt 1990 amtli **Hansestadt Stralsund**) isch e Stadt im Nordoschte vu Dytschland. Si ghert zum Landesdail Vorpommern vum Land Mecklenburg-Vorpommern un isch e Chraisstadt im Landchrais Vorpommern-Rügen. No Landesrächt fiert Stralsund dr Name *Hansestadt* un *Große kreisangehörige Stadt*.

Stralsund het anne 1234 s Lübisch Stadträcht iberchuu. Dodermit isch si di eltscht Stadt vu Pommern. As Grindigsmitglid vu dr Hanse isch d Stadt dur internationale Handel rych wore. D Altstadt mit ire vyle Böudänkmeler un bsundersch wärtvolle Zygnis vu dr Bachestaigotik ghert syt 2002 mit em Titel *Altstädte von Stralsund und Wismar* zum UNESCO-Wältkulturerb. Mer chännt Stralsund as Erholigsort un wichtig turistisch Zäntrum vu dr sidlige Oschtseeregion au fir s Dytsch Meeresmuseum mit em Ozeaneum Stralsund, s Stralsund Museum un fir Veraastaltige wie d „Wallensteintage“ all Johr un dr „Rügenbrücken-Marathon“. Wirtschaftli dominiert dr Turismus. Anderi Wirtschaftszwyg sin di effetli Verwaltig, dr Schiff- un Maschineböu, Dienschtlaischtigsbedrib, Logischtik, d Gsundhaitswirtschaft un Bedrib im Beraich vu dr Informationstächnik un dr Biomedizintächnik. Syter 1991 isch d Mittelstadt Sitz vu dr Hochschuel Stralsund, im Nochberort Parow het s syter 1996 di dytsch Marinetächnikschuel.

Wäg syre Lag am Strelasund, ere Meerängi vu dr Oschtsee zwische Festland un dr Insle Rügen wird Stralsund au „Dor zur Insle Rügen“ gnännt.


Stralsund, Altstadt (2011-05-21) 4.JPG|Luftbild mit Altstadtinsle am Strelasund
Stralsund, Stare Miasto.jpg |Altstadt
Rathaus Stralsund nächtlich erleuchtet.jpg|s Rothuus am Alte Märt
Stralsund, Katharinenkloster und Katharinenkirche (2007-06-11).JPG|Katharinechloschter un -chilche
Stralsund, Rügenbrücke, vom Dänholm aus, b.JPG|Rügenbrugg vu Stralsund uf d Insle Rügen

## Literatur
* Heinrich Trost: *Stralsund* (Kunstgeschichtliche Städtebücher). Seemann, Leipzig 1973 (2. Auflage 1979)
* Herbert Ewe: *Geschichte der Stadt Stralsund*. Veröffentlichungen des Stadtarchiv Stralsund, Band X. Verlag Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1984
* Herbert Ewe: *Das alte Stralsund – Kulturgeschichte einer Ostseestadt*. Weimar 1994, ISBN 3-7400-0881-4
* Angela Pfotenhauer, Elmar Lixenfeld: *Wismar und Stralsund – Welterbe*. Monumente-Edition. Monumente-Publikation der Deutschen Stiftung Denkmalschutz, Bonn 2004, ISBN 3-936942-55-2 oder ISBN 3-936942-56-0

## Weblink

* Offiziälli Websyte vu dr Hansestadt Stralsund
* Websyte vu dr Hansestädt Stralsund un Wismar zum UNESCO-Wälterb

## Fueßnote
Bâloise

D **Bâloise Holding AG** isch e Schwizer Versicherigskonzärn mit Sitz z Baasel. Dr Konzärn drätted as *Baloise Group* uf. Ändi 2020 het er öbbe 7700 Mitarbäiter beschäfdigt und isch dr drittgrösst Schwizer Allbransche-Versicherigsdienstläister für Brivaatpersoone und Undernääme.

## Gschicht

D *[[Basler_Versicherungen|Basler Versicherungsgesellschaft gegen Feuerschaden]]* isch 1863 noch em Brand vo Glarus gründet worde, under anderem dur dr spööter Generaalstabsachef Rudolf Paravicini. Im Joor 1864 isch s Aagebot vo Füürversichrige mit Lääbes- und Dransbortversichrige ergänzt worde. In de Joor druf si no mee Versicherigssparte drzuechoo.

1962 isch d Bâloise Holding gründet worde. Zur Baloise Group ghööre d Baasler Versichrige Schwiz, die Fondsgsellschaft *Baloise Fund Invest (Lux)*, verschidnigi Immobilie und d Baloise Bank SoBa mit em Hauptsitz z Soledurn.

Zwüsche 2015 und 2019 het d Baasler Versicherig drei nöiji Verwaltigsgeböid uf em Baloise Park lo baue, drunder s Baloise Hoochhuus,m wo 89 Meter hooch isch.

## Liddratuur
* Thomas Bürgin: *‹Sicherheit als Prinzip›: 150 Jahre Baloise*. In: Basler Stadtbuch 2013, S. 85-89.

## Weblingg
* Website vo dr Baloise Group
* 
* NummerSicher – Das Magazin der Basler Versicherungen

## Fuessnoote
Karl I. (Baden)

Dr **Karl I. vu Bade** (* 1427; † 24. Februar 1475 z Pforze; gnännt *dr Chrieger*) isch Markgrof vu Bade gsii.

## Lääbe
Är isch dr erscht Suhn us dr Verbindig vu dr Katharina vu Lothringe un em Markgrof Jakob I. vu Bade gsii.

Dr Karl I. isch weniger no sym diplomatische Vater, nai, meh no sym strytbare Großvater chuu. Dr Karl I. het 1462 mit em Churfirscht Friedrich I. vu dr Pfalz, gnännt dr Siigrych, Händel ghaa, wu zum Badisch-Pfälzische Chrieg gfiert hän. Wu dr Markgrof im Stryt zwisch em Chaiser Friedrich III., em Papscht Pius II. un verschidene Firschte um d Bsetzig vum Bischofsstuel vu Mainz zerscht versuecht ghaa het z vermittle, no aber doch d Bartei vu sym Brueder, em Bischof Georg vu Metz, ergriffe het, isch s druf zum Badisch-Pfälzische Chrieg chuu.

Dodrus isch s zue Verwieschtige un Plinderige uf boode Syte chuu un in dr Schlacht bi Seckenheim isch dr Markgrof dur dr Friedrich I. vu dr Pfalz feschtgsetzt wore. Ass er frei chuu isch, het dr Markgrof mieße 25.000 Gulde zahle, sy Aadail an dr Grofschaft Sponheim as Pfand abgee un Pforze zum pfälzische Lääche mache. Dr Friedrich I. vu dr Pfalz het dodermit sy Aaspruch as Churfirscht gsicheret ghaa. D Bai vum Karl I. hän in dr Stiftschilche z Bade-Bade iri letscht Rue gfunde.

## Eh un Chinder
Dr Karl I. het am 1. Juli 1447 z Pforze d Katharina vu Eschtrych (1420–1493) ghyrote, e Dochter vum Ernst em Yserne un e Schweschter zum spetere Chaiser Friedrich III. Us däre Verbindig stamme die Chinder:
* Christoph (* 13. Novämber 1453 z Bade-Bade; † 19. April 1527 z Bade-Bade)
* Albrecht (* 1455 z Hachberg; † 1488 z Damme)
* Friedrich (* 9. Juli 1458; † 24. Septämber 1517 z Lier); Bischof vu Utrecht
* Katharina (* 15. Jänner 1449; vor † 8. Mai 1484) ⚭ 19. Mai 1464 Grof Georg III. vu Werdenberg-Sargans
* Cimburga (* 15. Mai 1450; † 5.  Juli 1501 z Breda) ⚭ 19. Dezämber 1468 Grof Engelbert II. vu Nassau-Dillenburg
* Margaretha (* 1452; † 14. Jänner 1496 z Lichtedal); Äbtissi im Chloschter Lichtedal
* Anna, unehligi Dochter ⚭ 1471 Johannes Henne

## Literatur
* 
* 
* 
* 

## Fueßnote
Jakob I. (Baden)

Dr Markgrof **Jakob I. vu Bade** (* 15. März 1407 z Hachberg; † 13. Oktober 1453 z Mühlburg) het vu 1431 bis 1453 d Markgrofschaft Bade regiert.

## Lääbe
Dr Jakob I. vu Bade isch dr eltscht Suhn vum Markgrof Bernhard I. vu Bade un dr Anna vu Oettingen gsii. Dr Vater isch seli religiees gsii un het as Chilchestifter gwirkt, wäge däm sin au syni Chinder e sträng religiees erzoge wore. Är het s Chloschter Fremersberg gstiftet un het derfir gsorgt, ass Stiftschilche Bade-Bade wichtiger woren isch. Dr Jakob I. isch s gegedail vu sym Vater gsii. Dr Enea Silvio de Piccolomini het en eso karakterisiert: *"Wäg synere Grächtigkait un Schlaii unter dr Dytsche beriemt"*.

In junge Johr isch er Verwalter vu dr Bsitzige z Hohenberg, bis er im Alter vu 24 Johr d Regierig vu Bade ibernuu het. Är isch e strytbare Ritter un e sparsame Landesvater gsii, un d Firschte hän en ghärn as Schlichter ghaa. Beedi Chaiser – dr Siegmund un dr Friedrich III. –, wun er drunter dient het, hän en arg gschätzt.

Wu syni Schweschter Agnes im Stryt um d Erbfolg, wäg ere Friegeburt dur e vorehligi unebebirtigi Bezieig mit eme badische Adlige, gflichtet isch, het dr Markgrof Aasprich z Schleswig verlore. Är het si dodriber eso gergeret, ass d Agnes ire Lääbe lang z Ebersteinburg yygsperrt het. Dr Vorfall isch in d Gschicht as *"Zwillingssturz vu Gottorf"* yygange.

Wu 1437 dr Sponheimer Verdrag in Chraft drätten isch, het er Bsitzige an dr Mosel kriegt. Fir 30.000 Gulde het er 1442, vu dr Noofahre vum Walter vu Geroldseck, d Helfti vu dr Herrschaft Lohr un Mahlberg gchauft.

Är het sy Stammsitz uf dr Burg Hochebade hoch iber dr Stadt Bade-Bade ghaa. In syre Regierigszythet er d Burg zum Schloss mit iber 100 seli representative Ryym uusböue. Mer cha hite di erhalte Ruine go aaluege.

## Eh un Chinder
Är het am 25. Juli 1422 d Katharina vu Lothringe ghyrote. Us däre Verbindig sin die Chinder firigange:
* Karl (* 1427; † 24. Februar 1475 z Pforze) ⚭ 1447 z Pforze Katharina vu Eschtrych
* Bernhard (* 1428 z Pforze; † 15. Juli 1458 in Moncalieri/Oberitalie), seliggsproche
* Johann (* 1434; † 9. Februar 1503 z Ehrenbreitstein); Erzbischof vu Trier
* Georg (* 1433; † 11. Februar 1484 z Moyen), Bischof vu Metz
* Markus (* 1434; † 1. Septämber 1478); Bischof vu Lüttich
* Margarete (* 1431; † 24. Oktober 1457 z Ansbach) ⚭ 1446 z Heilsbronn Albrecht III. vu Brandenburg
* Mathilde † 1485, Äbtissi z Trier
un
* Rudolf, unehlige Suhn, Komtur vu dr Johanniterkommende Iberlinge

## Literatur
* 
* 
* 
* Oskar Joseph Münch: *Markgraf Jakob I. von Baden*, Dissertation, H. M. Poppen & Sohn, Freiburg 1906