Holzblasinstrument

**Holzbloosinstrumänt** säit mä Bloosinstrumänt, wo d Schwingig vo dr Luftsüüle bin ene mit eme Luftblatt oder Rohrblatt erzügt wird. D Instrumänt sälber bestöön nid immer us Holz, wie dr Naame suggeriert; zum Bischbil si die erste bekannte Flööte us Chnoche gmacht gsi, und vili vo de hütige Holzbloosinstrumänt wärde us Metall oder Kunststoff gmacht. Andrersits bestoot z.&nbsp;B. dr Zink us Holz, mä zelt en aber wäge dr Art wie d Schwingig bi iim erzügt wird, zu de Bläächbloosinstrumänt.

## Abgränzig

Es isch schwiirig genau z definiere, weeli Instrumänt zu de Holzbloosinstrumänt zele. 
* Die „tüpische“ Holzbloosinstrumänt wie öbbe d Flööte, Klarinette, Oboe, Fagott und Saxofoon 
** duet dr Schbiiler diräkt mit em Mund dri bloose, 
** d Doonhööchi hängt vo dr Lengi vo dr Luftsüüle im Instrumänt ab (d Frekwänze vom erzügte Doon si Äigefrekwänze vo dere Luftsüüle), 
** und d Lengi vo dr Luftsüüle duet dr Schbiiler bestimme, wenn er d Doonlöcher uf oder zuemacht – äntwäder diräkt mit sine Finger oder mit Klappene.

* In eme Sinn, wo erwiiteret isch, si Holzbloosinstrumänt au Instrumänt, wo käini Doonlöcher häi und dorum nume je äi äinzigi Doonhööchi chönne erzüüge, z.&nbsp;B. d Pfife vo dr Paanflööte, d Drillerpfife, und Instrumänt, wo nit mit em Muul bloost wärde, wie d Labialpfife vo dr Orgle. 
  
* Wenn dr Sinn no mee erwiiteret wird, luegt mä au Instrumänt as Holzbloosinstrumänt aa, wo s zwar e Luftsüüle bin ene het, d Doonhööchi aber dur d Äigefrekwänz von ere elastische Zunge bestimmt wird. D Luftsüüle cha uf d Resonanz mit dr Zunge gstimmt si; das wirkt sich zwar wääsentlig uf d Lutsterki und Klangfarb us, aber nume weenig uf d Doonhööchi. Sonigi Instrumänt erzüüge immer nume en äinzigi Doonhööchi und häi dorum käini Doonlöcher. Zu dere Grubbe ghööre d Bordunpfife vom ene Duudelsack und d Zungepfife von ere Orgle. Wil die Zungeinstrumänt im Ufbau und däilwiis au im Klang de Roorblattinstrumänt (wie Klarinette, Oboe usw.) äänele, wärde si vilmol mit deene verwächslet.

## D Erzüügig vom Doon

D Luftsüüe im Instrumänt wird vom Schbiiler am Mundstück zu Schwingige aagregt. Do underschäidet mä drei Arte vo Holzbloosinstrumänt: 
* E flache Luftstroom, so sogenannte „Luftblatt“, drifft uf en *Aablooskante* (lat. *labium*, Lippe) und goot dört afo schwingen (z. B. Flööte), 
* en äinzigs Roorblatt schwingt gegen e festi Öffnig (z. B. Klarinette, Saxofoon), 
* e sümmetrischs Bäärli vo Roorbletter schwingt geegenenander (z. B. Oboe, Fagott).
Dur s Uf- und Zuemache vo de Doonlöcher weelt dr Schbiiler e bestimmti Lengi vo dr Luftsüüle, wo cha schwinge (mänggisch het s in dr Luftsüüle scho im Vorus e zuesätzlige Wällechnoote).  Es entstoot a steendi Wälle, wenn sich d Schwingig denn dur Resonanz mit dr Luftsüüle, uf die gweelti Doonhööchi iistellt. Dr diefst Doon git s, wenn alli Doonlöcher zue si und d Luftsüüle d Lengi vom gänze Instrumänt het.
## Holzbloosinstrumänt

Datei:VariousRecorderFlutes.jpg|Blockflöötè
Datei:FoxBassoon.jpg|Fagott
Datei:Yamaha YAS-25 20040517.jpg|Saxofoon
Datei:Clarinets Oehler.jpg|Klarinettè
Datei:Oboe modern.jpg|Oboè
Datei:Metal whistle.jpg|Drillerpfiifè
Datei:Panflute1.jpg|Paanflöötè
Datei:Orgel muenster dom ausschnitt.jpg|Orglè
Datei:Bagpipe simple type.jpg|Sackpfiifè


## Litratuur
* Arthur H. Benade: *Holzblasinstrumente*, in: *Die Physik der Musikinstrumente*, (ISBN 3-922508-49-9), Seite 22ff.
* Günter Dullat: *Holzblasinstrumentenbau*, Celle (Moeck) 1990. ISBN 3-87549-032-0
* Eugen Brixel: *Schriftenreihe für Jungmusiker*, Heft 1, *Die Klarinette und das Saxophon*, Musikverlag Stefan Reischel, Oberneunkirchen, Österreich, 1983
* Frank Peter Bär: *Holzblasinstrumente im 16. und frühen 17. Jahrhundert. Familienbildung und Musiktheorie*, Schneider, Tutzing 2001. ISBN 978-3-7952-1045-8
* Bettina Wackernagel: *Holzblasinstrumente*, Schneider, Tutzing 2005. ISBN 978-3-7952-1180-6

## Weblingg

* Gschicht vo de Holzbloosinstrumänt
* How Do Woodwind Instruments Work? (änglisch) – hervorragendi wüsseschaftligi Website vo dr University of New South Wales (mit Doon-Dateie)