Hagenau

**Hawenau** [haːvənaʊ] oder **Heujenäu** [hœːjənœi] (frz. *Haguenau*, dt. *Hagenau*) ìsch e Stàdt ìm Elsàss, ungfahr 25 Kilometer ìm Norde vu Stroßburi, 50 Kilometer Südweschtlisch vu Kàrlsruh un 75 Kilometer Südeschtlisch vu Sààrbrìcke. Nooch de Bevelkerung ìsch's d viertgreescht Stàdt vum Elsàss un d zwaitgreescht Stàdt vum Unterelsàss.

D Stàdt ìsch de Sìtz vum Arrondissement  un s Hauptort vum .

## Geogràphi

Hawenau lejt àn de Moder un het ìn sim Gebìet de Hawenauer Wàld; s Gebìet vu Hawenau ìsch àrich groß, de greescht ìm Elsàss. Der Wàld màcht e geogràphischi Granz fer d Region wi ìm Norde vum Wàld lejt: die Region heißt "Outre-Forêt" uf Frànzeesch, uf Elsassisch "Hìnter'm Wàld". (D elsassischer Dialekt, wi dert greddt ware, bìlde e Ìwergàngzone zwìsche Àlemànnisch un Südfränkisch.)

D Gare vu Hawenau ìsch ìm Nordelsàss bsondersch wichtich. Zigg fàhre rejelmassich uf Strossburi, Nederbrunn un Wisseburi. Die letscht Stàdt erlaubt, ìns Ditschlànd (Region Pfalz) ninzekumme.

D Gare ìsch zwische 2017 un 2020 totàl renoviert worre. Àm Ànfàng ìsch e Füessgangerbruck ìwer d Gleise hargstellt worre. Àb 2019 het de Uffböj vu'me neje moderne Gebej àngfànge. D Böjàrweite sìn ands 2020 fertich worre.

S naagscht làngfrìschtich Projakt isch d Zuggverbìndung zwische Hawenau un Karlsruh widder ìn Betrieb màche. De Zugg dät vor d Gare vu Ewerhoffe un Süfflum durichfàhre. D Schiene àn de ditsch-frànzeesch Granz nawe Bänem laje nooch uf de Rhinbruck, àwer sotte zeerscht ufgefrischt ware.

## Gschìcht
D Ursprung ìsch e Jàchtgebìet uf're Ìnsel uf de Moder, wi ìm Herzogtum vu Schwowe gheert het.

Àm Ànfàng vum 12. Johrhundert het denooch do de Frìedrìch II. de Ainawich (*der Einäugige*) e Wàsserburi geböje. Siner Sohn, de Kaiser Frìedrìch I. Barbarossa het e Pàlàscht drüs gmàcht un het d Stàdt Hawenau gegrindt.

Zìtter 1262 ìsch Hawenau e freji Stàdt gewan. Àm 28. Augscht 1354 ìsch de Zehnstädtebund ufgstellt worre un Hawenau ìsch debii gewan, àss Hauptstàdt. Ìn 1648 ìsch de Weschtfàlisch Frìdde unterschrìwe worre; do het Hawenau siner Stàtus àss freji Stàdt verlore. D Städter vum Zehnstädtebund sìn mit dem nìtt inverschtànde gewan un hàn Wederschtànd degeje gmàcht. Ìm 1680 het's àwer de Kennich Ludwig XIV. unterworfe; do ìsch Hawenau verbrannt worre, durich d Trupp vum *Generàl de Monclar*, ìm 1677.

Ìm Johr 1871 ìsch Hawenau ditsch worre. Uf Ditsch schriibt m'r siner Nàmme *Hagenau*, d ditsch Üssproch ìsch fàscht gliich wie uf Frànzeesch.

Nooch'em eerschte Waltkrìej ìsch d Stàdt wìdder frànzeesch worre.

## Verwàltung
 vun Hawenau ìsch . Hawenau gheert züem Kommünàlverbànd .

## Dialekt
De elsassisch Dialekt vun Hawenau gheert züem Owerrhinàlemànnisch, àwer mìt'me stàrike Ìnfluss vum Frànkische.

Züem Baischpiel sprache d Hawenauer "güet" [g̊ʏːt] un "mìed" [mɪːd̥] mìt're lànge Monophthong üs, ànstàtt d klàssische Diphthongue [g̊yət] un [mɪəd̥] wi uf Elsassisch efters getroffe sìn.

## Städtepàrtnerschàfte
Hawenau het e Pàrtnerschàft mìt de Stàdt Landàu ìn de Pfàlz (Ditschlànd). Ìn 2013 hàn d zwei Städt d fuffzich (50) Johre vu de Pàrtnerschàft g'fiirt.

## Berìehmti Hawenauer
* Josel von Rosheim (1476–1554), Rachtsgelehrter
* Wolfgang Capito (1478–1541), Reformàtor
* Heinrich Gran (tàtig 1489–1527), Drucker
* Caspar Bitsch (1579–1636), Rachtsgelehrter
* Philipp Friedrich Böddecker (1607–1683), Komponischt un Orgànischt
* Philippe Christophe Hallez (1778–1842), Militär un frànzeescher Politiker
* Joseph Guerber (1824-1909), Schrìftsteller un Journalischt, Vikar ìn Hawenau
* Louis Eisenmann (1867–1937), Slàwischt un Historiker
* Paul Senge (1890-1913), Flìejerpionier
* Karl Gengler (1886–1974), Politiker, Làndtàgsàbgeordneter
* Johannes Stroux (1886–1954), Philologe, Àlthistoriker
* Werner Barkholt (1902–1942), kàtholischer Geischtlicher
* Marius Schneider (1903–1982), Musikwìsseschàftler
* Roger Corbeau (1908–1995), Fotogràf
* Alfred Klein (1916–1944), het geje d Nàzis wederschtànde
* Pierre Seel (1923–2005), KZ-Ìwerlawender
* Marie-Louise Roth (* 1926), Literàturwìsseschàftler
* Sébastien Loeb (* 1974), frànzeescher Rallye-Fàhrer
* Stéphane Besle (* 1984) Füeßbàller

## Sahnswìrdichkaite
### Musee
* *Gschìcht Museum*, ehmàlichi Kànzlei
* *Elsassisches Museum*, greescht Museum vum Unterelsàss nooch Stroßburi


Datei:Haguenau_muzeum-2.jpg|Gschìcht Museum
Datei:Hagenau-Ancienne Chancellerie-04-Musee alsacien-2019-gje.jpg|Elsassisches Museum 


### Kìriche
* Romànischi und gotischi Kìrich *St. Georg Kìrich*
* Gotischi Kìrch *St. Niklàus Kìrich*
* Prodeschdandischi Kìrich


Datei:Hagenau-St Georg-14-suedost-2019-gje.jpg|Georgkìrch
Datei:Hagenau-St Nikolaus-10-nordwest-2019-gje.jpg|Niklàuskìrch
Hagenau-protestantische Kirche-04-2019-gje.jpg|Prodeschdandisch Kìrch


### Gebeje
* Rascht vu dr mìttelàlterliga Stàdtbefeschtigung : *Wisseburjer Tor*, *Fìschertor*, *Rìtterturm*
* Àltes Bìrgerschpidàl
* Àlti Scheier


Datei:EU-FR-AL-67@Haguenau Porte de Wissembourg.jpg|Weißaburger Tor
Datei:FR-67-Haguenau10.JPG|Fìschertor
Datei:FR-67-Haguenau03.JPG|Rìtterturm
Hagenau-Ancien Hopital Bourgeois-02-2019-gje.jpg|Birgerschpidal
Hagenau-Grange dimiaire St Georges-04-2019-gje.jpg|Scheier


* Theàter (1842–46)
* Synagoge (1820, 1940 durich d Nàzi kàpüt gmàcht, 1959 wìeder ufgeböje)


Datei:Haguenau teatr.JPG|Stàdttheàter
Datei:Synagogue de Haguenau.JPG|Synagoge


* Hopfehàlle (1867, erwitert 1881 un 1908)
* Àlti Wàssermìhle
* Brunne: Georgebrunne (Mìttelàlter), Ìmmalebrunne (18. Johrhundert), Delphinbrunne (1825)
* *Àlti Zoll* vum Spotmìttelàlter
* Bàrocki Bìrgerhiiser (18. Johrhundert)

Im Ortstail Mariethal stehn e Wallfahrtskirich un d ehmàlich Klosterkirch vom Kloster Mariethal.

## Externi Links

* ''Die Sehenswürdigkeiten Haguenaus'' (dütsch)

## Referanze