open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Manivelle

**La Manivelle** isch zeerscht s elsassische müsikàlisch Duo gsin, wii de Liselotte Hamm, de Jean-Marie Hummel un de Jeff Benignus (vu 1978 bis 1983) gegrindet hen. Mét dr Zit isch La Manivelle dr Nàmme fr de Projekte wore, wii`s Duo Hummel un Hamm mit àndri Müsikr màche un vun de *Association* (Veraan), wii de Liselotte, de Jean-Marie un ihri Pàrtnr bi dr Realisation devun untrstitzt. 
 
De zwei unerméedlich Troubadure vun de elsassisch Müssik un Poesie heere nit uff sich ze präsentiire uff de Brettel vun de Konzerthalle un de *Cabarets*, - de Bibliotheke, vum Elsass... vum Ditschlànd, de Schwiz, Eeschtrich, Litaue, Serbie, Tschechie, Pole, Vereinichte Staate, bis nooch Mayotte... aach uff de grossi Feschtivalbéehne: z. B. mét Begleitung durch de 40 Inschtrumentalischte vun de Rhinwagges bim Feschtival Summerlied 2002, mét de Müssikr vum „Barabli Hit“ én e feschtlich Hommage àn dr Germain Muller - un de Mario Hirlé. Mr heert se uff àlli Kontinente wo `s Gemeinschàfte vun Elsassr *ém Exil* gibt.

Ihr Repertoire - uff Elsassisch, Ditsch un Frànzeesch (plüs e pààr Léedr én Italienisch, Jiddisch, Spanisch, Anglisch,...) wurd zuem-e Deil vum gross Humor, zuem-e Deil vun de eije poetisch Vràrbeitung characteriséert - gràd bi de „Leesunge in Müssik“ z. B. im Rohme vun de Conversations à Strasbourg odr àn dr Bibliothèque Nationale Universitaire de Strasbourg), gehn iwwr un baséere uff Werike vun mehr un mindr bekànnti Autore un Dichtr, newwe Boris Vian, Henri Michaux, Louis Aragon, Victor Hugo, Mac Orlan Schriftstellr üss`m Elsass un Ditschland, wii de „Brüedr Matthis en cabaret“, André Weckmann (Hommage), Maxime Alexandre, Bert Brecht, Tucholsky, Yvan Goll, Jean-Paul de Dadelsen, Claude Vigée, René Schickelé, Franz Kafka, JMG Le Clézio, un aach Raymond Queneau, Jacques Prévert etc.)

## Weblink
* Offizielli Site
Zschokke

**Zschokke** isch dr Gschlächtsname vo dene Persone:

* Alexander Zschokke (1894–1981), e Schwiizer Bildhauer 
* Conradin Zschokke (1842–1918), e Schwiizer Bauingenieur und Bauundernähmer
* Emil Zschokke (1808–1889), e Schwiizer Pfarrer und Schriftsteller
* Erwin Zschokke (1855–1929), e Schwiizer Veterinärmediziner
* Friedrich Zschokke (1860–1936), e Schwiizer Zoolog
* Heinrich Zschokke (1771–1848), e dütsch-schwiizerische Schriftsteller und Politiker
* Hermann Zschokke (1838–1920), en österiichische katholische Geistlige und Alttestamentler
* Matthias Zschokke (* 1954), e Schwiizer Schriftsteller und Filmmacher
* Max Zschokke (1886–1960), e Schwiizer Bauingenieur und Bauundernähmer
* Olivier Zschokke (1826–1898), e Schwiizer Ingenieur
* Richard Zschokke (1895–1946), e Schwiizer Bauingenieur und Politiker
* Theodor Zschokke (1806–1866), e Schwiizer Arzt und Naturforscher
* Theodor Zschokke (1868–1951), e Schwiizer Naturforscher und Pomolog
* Walter Zschokke (1948–2009), e Schwiizer Archidekt
Oaxaca

**Oaxaca** isch isch e Bundesstaat im Süde vo Mexiko am Isthmus vo Tehuantepec. Er het si Name vo siiner Hauptstadt Oaxaca de Juárez überchoo.

Dr Staat isch bärgig und gränzt im Nordweste an Puebla, im Nordoste an Veracruz, im Weste an Guerrero und im Oste an Chiapas. Im Süde het er en öbbe 600&nbsp;km langi Küste zum Pazifik. Si Flechi isch 94.000&nbsp;km², und er nimmt 4,8 % vo dr Flechi vo Mexiko ii. Z Oaxaca läbe 3,51 Millionen Mensche, wo zu über 16 verschidnige Volksgruppe ghöre. Er isch dorum eine vo de kulturell vilfältigste Bundesstaate. Genauso wie anderi Bundesstaate vo Mexiko, het Oaxaca en eigeni Verfassig, e Stroofgsetzbuech und en eignigs Wappe.

## Geographii
In Oaxaca dräffe sich drei Bärgchettene: D Sierra Madre Oriental, d Sierra Madre del Sur und d Sierra Atravesada. Dorum isch s Terrain sehr gebirgig; es git aber e grosses Hauptdaal. Die durchschnittligi Höchi isch 1500&nbsp;Meter über em Meeresspiegel. 
Dr wichtigst Fluss isch dr Papaloapan, wo d Flüss Tomellín und Santo Domingo dri fliesse. Dr höchst Bärg isch dr Cerro Nube (Quie Yelaag in Zapoteco). Er lit in dr Sierra Madre del Sur und si Gipfel isch mit 3750&nbsp;Meter dr elfthöggsti in Mexiko.

## Weblink

## Fuessnote
Oaxaca de Juárez

**Oaxaca de Juárez** isch e Stadt im Bundesstaat Oaxaca im Süde vo Mexiko.  Si lit im ene Daal in dr Sierra Madre del Sur, uf ere Höchi vo öbbe 1.550 Meter über em Meer. S historische Zentrum vo dr Stadt ghört sit 1987 zum UNESCO Wältkulturerb. Im Johr 2005 het d Stadt 265.006 Iiwohner gha. 

Dr Name Oaxaca isch us dr Nahuatl Sprooch abgleitet worde, was öbbe  «Ort am Spitz vo dr Wisschopfmimose» bedütet hätt, und isch de spanische Sproochgwohnheite aabasst worde. Dr Zuesatz ‹de Juárez› bezieht sich uf dr mexikanisch Nationalheld Benito Juárez, wo dört in d Nöchi uf d Wält cho isch.

## Bildergaleri

Datei:Oaxaca historical area 2008-11-1.JPG|Basilika vo Oaxaca
Datei:Cerro de algodon.jpg|Cerro de Algodón
Datei:Oaxaca1 2008-11-1.JPG|Musium vu dr schöne Chünst
Datei:Santo Domingo de Guzman Convent.JPG|Musium vu Santo Domingo
Datei:Pueblos Vecinos de Santo Domingo Cacalotepec.jpg|Cacalotepec, Oaxaca


## Weblink

* 

## Fuessnote
Derby (Derbyshire)

**Derby** [] isch e Stadt am Fluss Derwent i de Grafschaft Derbyshire im öschtliche Mittelland vo Ängland.

Derby isch de traditionelli Verwaltigssitz vo de Grafschaft Derbyshire gsi.

## Ort z Derby
* Allenton, Allestree, Alvaston
* Belper
* Chaddesden, Chellaston, Crewton
* Duffield
* Littleover
* Markeaton, Mickleover
* Normanton
* Oakwood, Osmaston
* Peartree
* Spondon

## Sehenswürdigkäite
* Darley Abbey
* Derby Cathedral
* Alvaston Park
* Elvaston Castle
* Markeaton Park Light Railway, e Museumsisenbaan

### Musee
* Museum und Kunstsammlung Derby
* Derby Industrial Museum

## Städtepartnerschafte
* Osnabrück set 1976
* Toyota (Aichi)

## Berüemti Lüüt
* John Cotton, Theolog
* Kevin Coyne, Rockmusiker, Maler und Autor
* Eric Malpass, Schriftsteller
* Reginald Parnell, Formel-1-Rännfarer
* Tim Parnell, Autorännfarer und Rännstallbsitzer
* Maximilian Sciandri, Radrännfarer
* Don Scott, Boxer
* Herbert Spencer, Philosoph und Soziolog
* John Wetton, Rockmusiker
* Joseph Wright of Derby, Maler
* Ben Pridmore, Gedächtnissportler
* Sir Frederick Henry Royce Unternemer, Mitgründer vo Rolls Royce

## Bildergalerie


Datei:GreenLnRH.jpg|d Kathedrale
Datei:RRoyceRH.jpg|s Rolls-Royce Wärch
Datei:NursesHomeRH.jpg|Nurses' Home
Datei:OldCollegeRH.jpg|Old College
Datei:SureStartRH.jpg|Sure Start, Normanton
Datei:StMathewsDarleyAbbeyRH.jpg|St Matthew's, Darley Abbey
Datei:StMaryBridgeRH.jpg|St Mary's-on-the-Bridge
Datei:StLukesRH.jpg|St Luke's, Stockbrook Street
Datei:FalstaffRH.jpg|The Falstaff public house, Normanton
Datei:StJohnRH.jpg|St John's, Bridge Street
Datei:WestfieldRH.JPG|Westfield Centre
Datei:WestfieldsRH.JPG|Westfield
Datei:IslamCtRH.JPG|Islamic Centre, Wilmot Street
Datei:PrisonRH.JPG|s früenrige Gfängnis
Datei:StMaryDerbyRH.JPG|St Mary's-Kirche
Datei:SpaRH.JPG|Spa Inn, Abbey Street
Datei:CathRH.JPG|Derby Cathederal und Dolphin Inn
Datei:GuruArjanDevGurdwaraRH.JPG|Guru Arjan Dev Gurdwara
Datei:Joseph Wright Derby.JPG|Joseph Wright, St Alkmunds Way
Datei:Friar gate Studios.JPG|Friar Gate Studios, Ford Street
Datei:Jurys Inn Derby.JPG|New Jury's Inn St Alkmond's Way
Datei:Roundhouse Derby Near Completion.JPG|Roundhouse Derby Near Completion


## Weblinks

* Website des Derby City Councils
* Derby Tourist Information
* Städtepartnerschaftsseite der Stadt Derby- auf Englisch
* Städtepartnerschaftsseite der Stadt Osnabrück
Sudan (Begriffsklärung)

Dr Begriff **Sudan**  bezeichnet:

* In dr Geographii:
** e Staat im nordöstlige Afrika, lueg Republik Sudan
** as e Deil vum historische Sudan dr vum Staat Sudan 2011 abgspalte Südsudan
** e Grosslandschaft südlig vo dr Sahara
** e Stadt z Texas (USA)
** e französischi Gmeind im Departemänt Loire-Atlantique
* In dr Gschicht:
** e Staat im nordöstlige Afrika, wo sich 2011 Südsudan drvo abgspalte het, lueg Sudan
** e früehneri französischi Kolonii
** e früehners änglisch-ägyptischs Kondominat
** die autonomi Republik während dr Dekolonialisierig vo Französisch-Sudan in Westafrika, lueg Mali
** e churzläbigi Föderation vo dr Sudanesische Republik zwüsche Mali und Senegal 1959–1960

* Dr Name vo Persone:
**Ravindra Sudan (1931–2009), en indisch-US-amerikanische Physiker

* Sustigs:
** e Farbstoff
Südsudan

Dr **Südsudan** (änglisch *South Sudan oder ou* *Southern Sudan*, offiziell *Republic of South Sudan* (RoSS), arabisch جنوب السودان, *Ǧanūb as-Sūdān*) isch e Staat in Nordost-Afrika, wo am 9. Juli 2011 vom Sudan unabhängig worden isch. Vorhär isch s Gebiet 1972–1983 und wider 2005–2011 en autonomi Region im Sudan gsi.

## Geographii
Dr Südsudan isch flechemässig öbbe dopplet so gross wie Dütschland, het aber nume öbbe e Zähntel so vil Iiwohner. Im Norde isch s Land dur Savanne und Drochewälder brägt, im Süde dur dropische Rägewald. Die höggsti Erhebig isch dr Kinyeti in de Imatong-Bärge. Dr Wiiss Nil fliesst dur d Region und bildet s Sumpfland Sudd. Dr Nilnäbefluss Bahr al-Arab (Kiir) bildet dr nordwestlig Deil vo dr Gränze zum Nordsudan. Die Gränze isch allerdings nit markiert, und näben em Abyei-Gebiet git s no anderi Gränzregione mit Weideland und Rohstoffvorkomme, wo s nid klar isch, wämm die ghöre, so zum Bischbil d Enklave vo Kafia Kingi. Im üsserste Südoste lit s Ilemi-Dreiegg, wo vom Sudan, vo Kenia und vo Ethiopie beaasprucht wird; d Haltig vo dr südsudanesische Regierig in däm Gebietsstriit isch no umbekannt.

## Bevölkerig
Noch offizielle Resultat vom gsamtsudanesische Zensus vo 2008 het dr Südsudan denn öbbe 8,26 Mio. Iiwohner gha, was 22 % vo dr Bevölkerig vom ganze Sudan gsi isch. Die gsetzgäbendi Versammlig vom Südsudan het bestritte, ass die Zahle richtig wäre, und isch von ere höchere Iiwohnerzahl usgange.

Die grössti Volksgruppe si d Dinka, wo zu de Nilote ghöre, drnäben läbe im Land no die nilotische Nuer und Schilluk, d Azande und e baar anderi Gruppe.

Währed dr Nordsudan mehrheitlig islamisch isch, ghört d Bevölkerig im Südsudan vor allem zum Christedum und zu lokale Religione. Vor allem nochdäm 1964 usländischi Missionär usgwiise worde si, hai immer meh Südsudanese zum Christedum konvertiert. D Christe si mehrheitli Katholike und Anglikaner.

Noch Aagoobe vo de südsudanesische Behörde für 2009 si im Ganze 73 % vo dr Bevölkerigm wo der über fufzähni isch, Analphabete. 20–34 % vo dr Bevölkerig si underernährt.

Öbbe vier Millione Südsudanese si wägem Bürgerchrieg in s Usland gflüchdet.  2006 isch gschetzt worde, ass drei Millione von ehne wei dr Südsudan zrugggoh. Bsunders vor em Unabhängigkeitsreferendum im Januar 2011 si e Hufe von ehne zrugggange.

## Fuessnote
Maultrommel

D **Muuldrummle** isch e chliis Musiginstrumänt mit ere Durchschlagzunge, wohrschiinli eins vo de eltiste Musiginstrumänt. Draditionell wärde noch däm Brinzip uf dr ganze Wält Döön gmacht: Mä duet s Muul uf und hebt s Instrumänt nooch draa. Denn setzt mä die elastischi Zunge vom Instrumänt mit dr Hand in Schwingig, und die wird im Muul inne versterkt und dr Klang wird dur s Verändere vo dr Grössi vo dr Muulhöhli und dur s Schnuufe gänderet. Dr Doonumfang vo dr Muuldrummle isch chlii.
Alli Oberdöön, wo mä cha mache, basiere uf em gliiche Grunddoon, wo mä immer ghört. Dorum zellt mä d Muuldrummle zu de Borduninstrumänt, de Brummbäss, ängl. *Drone*.

D Muuldrummle isch in de letschte 200&nbsp;Johr as solistischs Musiginstrumänt fast ganz verschwunde. In dr Volksmusig het sä vo 1900 aa d Schnuuregiige verdrängt, wo noch eme ähnlige Brinzip Döön erzügt. 

## Litratur
* Leonard Fox: *The Jew's Harp: A Comprehensive Anthology.* Bucknell University Press, Lewisburg 1988, ISBN 978-0838751169 
* Regina Plate: *Kulturgeschichte der Maultrommel*; Orpheus-Verlag; ISBN 3-922626-64-5
* Richard von Volkmann-Leander (1830-1889): *Von der Königin, die keine Pfeffernüsse backen, und vom König, der nicht das Brummeisen spielen konnte.* (Kunst)Märchen, nachgedruckt in: *Vom unsichtbaren Königreich.* Zürich 1958

## Weblinks

* Maultrommelspielanleitung
* Notationssystem für Maultrommel
* Maultrommelherstellung

## Fuessnote
Dong Hoi

**Đồng Hới** (**Đồng Hới**, Vietnamesisch: *Thành phố Đồng Hới*) isch e Stadt an dr Ostküste vo Vietnam, Hauptschdadt vo Quang Binh. Si leit äm Nhat Le-Fluss, im Südoschte vo Vietnam und isch di grösschti Schtadt vo Quang Binh, Vietnam mit ere Bevölkerig vo 103'988 Iiwohner im 2006. 

## Wirtschaft und Verchehr
Dong Hoi lit am «Ho Chi Minh Highway», das isch die Nationali Autibahn 1A, and dr Iisebahnlinie Ho Chi Minh Stadt (Saigon) - Hanoi. Es het e Flughafe und e Hafe für Hochseeschiff, dr *Cảng Hòn La*.

In dr Stadt git s zwei Industriigebiet. Für Touriste isch d Stadt vor allem intressant, wil s dört mehreri Hotel git und si nume 50 Kilometer vom Nationalpark Phong Nha-Ke Bang lit, wo zum Wältnaturerb vo dr UNESCO ghört.
Thomas Fritz

Dr **Thomas Fritz** (* 15. Àwrìl 1979) ìsch plätzlig bekànnt worra wial da junga Stroßburger dr **Racing Club de Strasbourg** (d Füeßbàllmànnschàft vu Stroßburri) kàuift hàt.

Ìm Juli 2011 ìsch dr Züestànd vum Racing Club de Strasbourg sehr latz gsìì. Si Präsidant, dr Jafar Hilali, hàt dr Club versüecht z'verkàuifa, àwer mehrera Glagaheita sìn züe nit kumma.
Àm 11. Juli 2011 hàr dr Thomas Fritz d Füeßbàllmànnschaft àm Jafar Hilali fer ei symboliker Euro àbkàuift. Dia Nèikheita ìsch fer àlla a rìesiga Ìwerràschung gsìì, meischtens wial dr Thomas Fritz vorhar totàl unbekànnt gsìì ìsch. Ar ìsch a Ìnformàtik-Ìngenieur, wo bis jetzt nit direkt z'düe ghàà hàt mìt dr Walt vum Füeßbàll.

Ìn da Media hàt'r expliziart àss'r dr Racing uf sim eigena Nàmma kàuift hàt, àss'r d Veràntwortung uf sìch nìmmt, un àss'r dàs àlles màcht wial'r zitter sinera Kìndheit a Fan vum Racing ìsch un ar dat jetzt a Tràuim zum Lawa riafa.

Ar ìsch vu dr Regiarung vum Club, so wia vu da Fans, schlacht empfànga worra, wial'na d Litt nìt arnscht gnumma hann. Àm 13. Juli 2011 ìsch'r scho nìmm dr Präsidant vum Racing gsìì, obwohl àss'r noch dr Besìtzer blìewa ìsch.

## Referanz
NUTS

**NUTS** (fr. *Nomenclature des unités territoriales statistiques*; „Systematik vo de Gebietseiheite für d Statistik“) heisst e hierarchischi Systematik zur eidütige Identifizierig und Klassifizierig vo de rüümlige Bezugseiheite vo dr Amtlige Statistik in de Mitgliidstaate vo dr Europäische Union.

Si lehnt sich äng an d Verwaltigsgliiderig vo de einzelne Länder aa. Im Allgemeine entspricht e NUTS-Ebeni ere Verwaltigsebeni oder ere rüümlige Aggregation vo Verwaltigseiheite. E vergliichbari Systematik git s au in de EFTA- und CEC-Länder.

Die Systematik isch 1980 vom Europäische Amt für Statistik z Luxeburg entwicklet worde, zum regionali Ruumeiheite innerhalb vo Europa au international statistisch chönne z vergliiche. NUTS-Regione si d Grundlag für die quantitativi Beurdeilig vo Regione dur d EU. Im Rahme vo dr Regionalpolitik wärde Fördermittel konkrete NUTS-Regione (v.&nbsp;a. NUTS-3) zuegwiise.

## Weblingg

* http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/nuts_nomenclature/introduction, ec.europa.eu
* Liste der NUTS-Codes aktuell, simap.europa.eu
* Vollständigi Liste vo de NUTS-Regione mit Ebene 1, 2 und 3, ec.europa.eu
* Verordnig (EG) Nr. 105/2007 vo dr Kommission vom 1. Februar 2007 zur Änderig vo de Aahäng vo dr Verordnig (EG) Nr. 1059/2003 vom Europäische Parlamänt und vom Root über d Schaffig von ere gmeinsame Klassifikation vo de Gebietseiheite für d Statistik (NUTS)
* Gmeinsami Klassifikation vo de Gebietseiheiten für d Statistik, SCADPlus (Übersicht zur Verordnig (EG) Nr. 105/2007 und zu verbundene Rächtsakt)
Kirshenbaum

**Kirshenbaum** [] isch e phonetischs Alphabet, wo mit siiner Hilf s Internationale Phonetische Alphabet (IPA) dur 7-Bit-ASCII-Code cha dargstellt wärde. Es isch 1991 von ere Grubbe um e Evan Kirshenbaum entwicklet worde, für zum s im Usenet, bsunders in de Newsgroups *sci.lang* und *alt.usage.english*, z bruuche.

SAMPA, won e baar Johr vorhär entwicklet worden isch, und bsundrigs däm si Witerentwicklig X-SAMPA, isch hüte bekannter as Kirshenbaum. Wil Unicode, wo IPA druf aagwiisen isch, immer meh brucht wird, wird d Bedütig vo Kirshenbaum immer chliiner.

## Weblingg
* https://web.archive.org/web/20110926075623/http://www.kirshenbaum.net/IPA/index.html
X-SAMPA

**X-SAMPA** [] (Abk. für *Extended Speech Assessment Methods Phonetic Alphabet* []) isch e Witerentwicklig vo SAMPA, eme phonetische Alphabet, wo mit Hilf vo 7-Bit-ASCII-Cod cha dargstellt wärde. X-SAMPA isch 1995 vom britische Phonetiker John C. Wells entwicklet worde, für zum die underschiidlige SAMPA-Variante für verschiidnigi Sprooche uf ei Nenner z bringe, und zum alli Zeiche chönne darstelle, wo im Internationale Phonetische Alphabet vorchömme. Drotz dr Verbreitig vo Unicode zum Zwäck vo dr Erstellig und Archivierig vo Druckerzüügniss wird X-SAMPA immer meh in phonetische und sproochtechnologische Kontext uf dr ganze Wält brucht, vor allem wenn es um die automatischi Verarbeitig vo grosse Mängene vo Transkriptione in lokale Sprooche zu statistische Zwäck goht, für zum Sprooch-Iigoob/Usgoob-System z entwickle und für zum lexikographischi Datebanke z erstelle.

## Litratur
Vollständige Definitionen und Anwendungsbeispiele von SAMPA bzw. X-SAMPA sind in folgenden Handbüchern zu finden:
* Gibbon, Dafydd, Roger Moore und Richard Winski (Hrsg.): *Handbook of Standards and Resources for Spoken Language Systems.* Mouton de Gruyter, Berlin 1997
* Gibbon, Dafydd, Inge Mertins und Roger Moore (Hrsg.): *Handbook of Multimodal and Spoken Language Systems: Resources, Terminology and Product Evaluation.* Kluwer Academic Publishers, Boston usw. 2000

## Weblingg

* Publikation vo X-SAMPA (änglisch)
* IPA-X-SAMPA-Vergliichsdabälle (änglisch)
* X-Sampa-Online-Umrächnig noch Unicode IPA (von Henrik Theiling) (änglisch und deilwiis dütsch)
* IPA-SAMPA Dabälle mit Donufnahme vom Phonetische Laboratorium vo dr Universidät Turin, Italie (änglisch und italiänisch)
Infoterm

Infoterm isch äs internationales Zentrum für Terminologie z Wien, wo 1971 isch gründet worde. D Mitglieder vo Infoterm sy wichtigi Organisatione im Beriich vo dr Terminologie (eifacher usdrückt "Fachsprach"). Si sy z Afrika, Amerika, Asie und Europa verstreut. Infoterm schaffet mit dr Vereinigig vo de Schtandardisierigsgremie (ISO) zäme. Syt dr Gründig bis 2008 isch ds Zentrum Sekretariat vomene ISO-Komitee gsi (ISO/TC 37).

## Gschicht und Leitig
Ds Zentrum isch scho lang vo Christian Galinski gleitet worde. Frühener isch äs Helmut Felber gsi. Gründet isch ds Zentrum uf Initiative vo Eugen Wüster worde.
Pubertät

Mit **Pubertet** (vo lat. *pubertas*, „Gschlächtsrifi“) verstoht mä sit öbbe em 16. Johrhundert dä Deil vo dr Adoleszänz, wenn dr Jugendligi oder die Jugendligi sich körperlig entwickle und gschlächtsrif wärde, d. h. ass si sich gschlächtlig chönne furtpflanze, und dr Körper denn voll uswachst. Dä Abschnitt vom Läbe foot aa, wenn d Hirnaahangdrüese e hormonells Signal an dr Körper schickt, in bestimmte Organ versterkt Gschlächtshormon z mache und die in s Bluet uszschütte. Bi Buebe isch das in erster Linie s Testosteron, bi Mäitli s Östrogen. Im Normalfall goht d Pubertet bi Mäitli vom zähnte bis zum 18. Läbensjohr und bi de Buebe vom zwölfte bis zum zwanzigste. In dere Zit bräge sich wäge dr dütlig erhöhte Konzentration vo de Gschlächtshormon bi beide Gschlächter die sekundäre Gschlächtsmerkmol vollständig us, wie öbbe die gschlächtsspezifischi Körperbehoorig. Bi Mäitli foot in dr Pubertet d Menstruation (Menarche) aa und churz druf fönge sich Eizälle in de Eierstöck afo bilde (Ovulation), wo chönne befruchtet wärde, bi de Buebe foot d Broduktion vo Spermie in de Hode aa (Spermarche). 

Dr Aafang und dr Verlauf vo dr Pubertet wird noch neuste Kenntniss in erster Linie genetisch gstüürt, wobii d *Pubertetsgen* KiSS1 und KiSS1R (früehner *GPR 54*) e bsunderi Bedütig hai.

Währed mä früehner aagnoh het, ass sich d Sexualität vom Mensch erst mit dr Pubertet wurd entwickle, dänkt mä hüte, ass dr Mensch scho as Chind sexuelli Regige het.

## Litratur
* E. J. Haeberle: *Die Sexualität des Menschen*, Walter de Gruyter, Berlin – New York 1983, ISBN 3-11-008753-7
* W. D. Keidel: *Kurzgefasstes Lehrbuch der Physiologie*, 2. Auflage, Georg Thieme, Stuttgart 1970
* Laura E. Berk: *Entwicklungspsychologie.* 3., aktualisierte Ausgabe, Pearson Studium, München, Boston [u. a.] 2005, ISBN 3-8273-7110-4
* Willem Heuves: *Pubertät. Entwicklungen und Probleme. Hilfen für Erwachsene*, Verlag Brandes und Apsel, Frankfurt am Main 2010, ISBN 978-3-86099-634-8
* Jesper Juul: *Pubertät. Wenn Erziehen nicht mehr geht. Gelassen durch stürmische Zeiten*, Kösel Verlag, München 2010, ISBN 978-3-466-30871-2
* Angela Kling und Eckhard Spethmann: *Pubertät. Der Ratgeber für Eltern. Mit 10 goldenen Regeln durch alle Phasen der Pubertät*, Humboldt-Verlag, Hannover 2010, ISBN 9783869106373

## Weblingg
* Übersicht Pubertät Jungen/Mädchen von netdoktor.at
*Loveline – Infos für Jugendligi rund um s Thema Pubertät und Sexualität (BzGA)
*Immer früher reif – <small>Trend zur immer früheren Geschlechtsreife ist in Deutschland ungebrochen (Mai 2006)</small>
*Entwicklung im Jugendalter, Übung aus Pädagogischer Psychologie
*Zwölf These, Buechuszüg und Sälbstzügniss
*Rootgäber Pubertät - Ergänzendi Website zum Buech ''Pubertät. Der Ratgeber für Eltern''

## Fuessnote
Reitstellung

D **Ritstellig**, s **Rite** oder d **Riterstellig** isch eini vo de beliebtiste Positione bim Gschlächtsverchehr. Drbii lit dr Partner, wo penetriert, uf em Rugge; dr Partner, wo penetriert wird, stigt über ihn und chneulet oder hockt uf ihm und füehrt sich si Schwanz in d Vagina oder in Anus ii. Die Stellig isch bsundrigs geignet, wenn dr Partner, wo penetriert, wäge Verletzige oder körperligi Behindrige in siner Bewegigsfähigkeit iigschränkt isch.

Die Stellig cha heterosexuell vom ene Maa und ere Frau, aber au homosexuell vo zwei Manne und, wenn die unde sich e Dildo aaschnallt, au vo zwei Fraue braktiziert wärde.

## Praxis

Für dr Partner, wo penetriert wird, het die Stellig dr Vordeil, ass er vil Kontrolle über e Gschlächtsverchehr het. D Penetration isch dief und dr oberi Partner cha d Diefi, d Intensität und dr Rhytmus vo dr Penetration kontrolliere. Bim Vaginalverchehr isch d Stimulierig vo dr Klitoris meistens nit sehr intensiv, mä cha aber mit dr Hand nochhälfe oder dr Maa cha d Riibig vom Penis gege d Klitoris versterke, wenn er dra zieht. Bim Analverchehr zwüsche zwei Manne isch d Stimulation vo dr Prostata aber nit iigschränkt.

## Vordeil

* D Partner hai Blickkontakt und chönne sich Schmütz gee. 
* D Frau chunnt sehr liicht mit de Händ an d Klitoris. 
* Die oberi Person isch in ere relativ stabile Position und muess ihre Körper nit mit de Händ abstütze, wie in andere Stellige.
* Dr underi Partner muess si Gwicht au nit stütze wie bi andere Stellige. Er cha aktiv wärde und mit siim Becki ufwärtsstoosse, cha sich aber eifach lo goh und ohni eigeni körperligi Aasträngig zur sexuelle Befriidigung choo. 
* Dr underi Partner chann d Brüst vo siner Partnerr bzw. dr Torso vo sim Partner guet gseh und striichle. 
* Dr underi Partner cha d Füdlebacke vo sim Partner aalänge. Bim Vaginalverchehr isch s au mòglig, gliichzitig dr Anus z stimuliere.

### Vordeil für Fraue
Bi dr Ritstellig befindet sich d Frau in ere aktive Position und het ehnder d Kontrolle as zum Bischbil bi dr Missionärstellig. Näbe dr sexuelle Befriidigung bietet d Riterstellig d Mögligkeit, mit dr sexuelle Dominanz z spiile und z experimentiere. Mänggi Fraue hai s gärn, wenn si d Kontrolle über e Maa hai, und sini Arm festhalte. Manne möge s mänggisch, wenn si d Arm vo dr Frau hinder deren ihrem Rugge festhalte.

## Variante
Bi dr *umkehrte Ritstellig* sitzt dr oberi Partner eso uf em undere, ass dä si Rugge gseht (A tergo).

Bi dr *Amazoneritstellig* lit dr Partner, wo penetriert wird, uf em Partner, wo penetriert. Dr Name vo dere Stellig wird vo de sagehafte Amazone vo dr Antike härgleitet, wo sich uf ihre Ross bückt hai und mit eme chrumme Rugge gritte si und sich drbii an dr Hals vo de Dier gschmiegt haige.


Datei:PeterJohannNepomukGeigerEroticWatercolor06.jpg|Amazone-Ritstellig, Aquarell vom Johann Nepomuk Geiger
Datei:Michael Zichy-love1.jpg|Umkehrti Ritstellig, vom Mihály Zichy 
Datei:Wiki-lcp.png|Variation noch Masters und Johnson


## Weblingg
Planetensystem

E **Blanetesystem** isch en Aasammlig vo masseriiche Körper, wo dur d Gravitationschraft bunde si und mindestens ei Zentralstärn umkreise. De grösste vo dene Körper sait mä au Blanete (solang in ihrem Innere kei Kärnfusionsprozäss ablaufe).

## Entdeckig vo neue Blanetesystem

S bekanntiste Blanetesystem isch das vo dr Sunne, s *[[Sonnensystem|Sunnesystem]]*, wo bis 1992, wo die erste extrasolare Blanete entdeckt worde si, s einzige bekannte Blanetesystem gsi isch.

Bis zum Merz 2003 het mä im Umkreis vo 100 Parsec bi siibe Brozänt vo de Stärn Blanete entdeckt. Bis Ändi 2009 si 304 extrasolari System mit eim Blanet, 31 System mit zwei, 12 System mit drei, 2 System mit vier und 1 System mit fümf Exoblanet registriert worde. Im Johr 2010 isch e Blanetesystem um e Stärn HD 10180 entdeckt worde, wo mä het chönne bewiise von em, ass es mindestens fümf, wohrschiinlig aber sogar siibe Exoblanete het.

## Litratur

* *Planetensysteme. Die Suche nach der zweiten Erde.* Sterne und Weltraum, Dossier 1/2004. ISBN 3-936278-77-6
* Philip J. Armitage: *[https://web.archive.org/web/20170118165214/https://arxiv.org/abs/astro-ph/0701485 Lecture notes on the formation and early evolution of planetary systems]* (Einführung in die Theorie der Entstehung und frühen Entwicklung von Planetensystemen)
* Thomas Penz: *Habitable planets in the universe. * Dipl.-Arb., Univ. Graz 2005
* Katharina Lodders, Bruce Fegley: *The planetary scientist's companion.* Oxford Univ. Press, New York, NY 1998, ISBN 0-19-511694-1
* Iwan P.Williams: *Solar and extra-solar planetary systems.* Springer, Berlin 2001, ISBN 3-540-42559-4
* Rudolf Dvorak: *The dynamical behaviour of our planetary system.* Kluwer Academic Publ., Dordrecht 1997, ISBN 0-7923-4548-7 
* Rudolf Dvorak: *Extrasolar planets - formation, detection and dynamics.* WILEY-VCH, Weinheim 2008, ISBN 978-3-527-40671-5
* W.T. Sullivan, J.A. Baross: *Planets and life - the emerging science of astrobiology.*Cambridge Univ. Press, Cambridge 2007, ISBN 978-0-521-53102-3
* Claudio Vita-Finzi: *Planetary geology - an introduction.*Terra, Harpenden 2005,ISBN 1-903544-20-3
* Jurij A. Surkov: *Exploration of terrestrial planets from spacecraft - instrumentation, investigation, interpretation.* Wiley, Chichester 1990, ISBN 0-13-297250-6 
* Theodor S.Jacobsen: *Planetary systems from the ancient Greeks to Kepler. *Univ. of Washington Press, Seattle 1999, ISBN 0-295-97821-X
* Imke De Pater, Jack J. Lissauer: *Planetary sciences.* Cambridge, Cambridge Univ. Press 2007, ISBN 978-0-521-48219-6

## Weblingg

* planetenkunde.de: ''Wie entstehen Planetensysteme?''
* Bekannti Planetesystem (änglisch)

## Fuessnote
Critérium du Dauphiné 2011

S **63. [[Critérium du Dauphiné]]** isch en Etapperenne gsi, wo vom 5. bis 12. Juni 2011 stattgfunde het. Es het us eme Prolog und siibe Etappe bestande und isch über e Lengi vo 1064,4 Km gange.

## Etappe
### Übersicht

## Mannschafte wo mitgmacht hai
Startberächtigt si die achtzäh ProTeams gsi und vier Professional Continental Teams si iiglade gsi. 

## Weblingg

* Offizielli Webseite vo dr A.S.O. (französisch, änglisch)
Kalles Kaviar

**Kalles Kaviar** isch e Reggae- und Ska-Band us Basel, wo 1995 gründet worde isch.

## Gschicht
Kalles Kaviar spiile sit 1996 draditionelle jamaikanische Ska, Rocksteady und Early Reggae. D Band het nüün Musiker, e Sängere, zwei Sänger, e Blöösersatz und e Rhythmsection. 2010 isch die neui Sängere Jana Kouril drzuechoo. Si hai e Hufe Ufdritt in dr Schwiiz, z Dütschland, Frankriich, Italie und Östriich gha und si mit Bands wie The Skatalites, Derrick Morgan, Laurel Aitken, Desmond Dekker, Ken Boothe, Dr. Ring Ding, Intensified, Eastern Standard Time, New York Ska-Jazz Ensemble, Ska Trek oder Top Cats ufdräte. Highlights drunder si die internationale Ska-Festivals z Strossburg, Baris, Potsdam und Rosslau, und d Tournee as Backing-Band vom Roy Ellis aka Mr. Symarip, em ehemolige Sänger vo Symarip.

## Diskografii

* 1996: Jamaican Rhythms 10inch (Leech Records)
* 2000: Make Wonder (Leech Records)
* 2004: Early Bird (Leech Records)
* 2006: Lime Time (Leech Records)
* 2010: Ooh Ooh Yeah Yeah (Leech Records)

## Fuessnote

## Weblingg

* Offizielli Internetsite
Theater Fauteuil

S **Theater Fauteuil** isch e Chlaitheater im Spaalehoof am Spaalebärg z Basel. Es bestoht us de zwei Chlaibühnene, em *Fauteuil* und em *Tabourettli* (sit 1971) und us em *Kaisersaal* (sit 1989) für Konzärt, Bankett und anderi Aaläss.

## Gschicht
Dr Roland Rasser, dr Sohn vom Kabarettist und Schauspiiler Alfred Rasser, het im Novämber 1957 s Cabaret Fauteuil ufdoo. Bi dr Première het jede iine chönne, won e Stuehl mitbrocht het. E Deil vo dene Sitz si no im Johr 2002 bruucht worde, wo s Theater denn modärni Theatersitz überchoo het. 1965 het dr Rasser d Märlibühni gründet, wo öbbe 20'000 junge Zueschauer im Johr Mundartmärli wie s «Rumpelstilzli» und d «Frau Holle» vorfüehrt. 1971 isch im gliiche Huus s *Tabourettli* as zweiti Chlaibühni eröffnet worde. 1989 het s dr wältbekannti spanischi Architekt Santiago Calatrava neu gstaltet, aber scho 2002 si däm siini Stüehl, wo nid sehr populär gsi si, usgwäggslet worde. 

1998 het dr Rasser d Leitig vom Theater siine Chinder Caroline und Claude überloo.

## S künstlerische Brogramm

Zu de bekanntiste Künstler, wo im Fauteuil mit ihren eigene Brogramm ufdräte si ghöre dr Emil, dr Hanns Dieter Hüsch, dr Dieter Hildebrandt, dr Dimitri, d Zarah Leander, dr Georg Kreisler, dr Samy Molcho, d Münchner Lach- & Schiessgsellschaft, d Mummeschanz, dr César Keiser & d Margrit Läubli, d Milva, dr Gert Fröbe, dr Franz Hohler, dr Reinhard May, dr Mani Matter, dr Alfred Rasser, d Acapickels, s Duo Fischbach, dr Massimo Rocchi, dr Lorenz Keiser, dr Gerd Dudenhöffer, Ursus & Nadeschkin, dr Marco Rima und d Gschwüster Pfister.

S Fauteuil zeigt aber au Eigebroduktione. Dr grösst Erfolg hai d Stück «HD-Soldat Läppli» und «Demokrat Läppli» mit em Alfred Rasser gha, wo in de 1990er Johr hundertimol im Fauteuil ufgfüehrt worde und au in dr ganze Schwiiz uf Tournee gange si. Dr Inigo Gallo het in «Oscar» und «Boeing-Boeing» d Hauptrolle gspiilt. Dr Charles Lewinsky het Theaterstück, «Ärnscht muess me syy!» und «Fremdi Fötzel» noch em Oscar Wilde, us em Änglische in d Mundart übersetzt und dr Peter Richner het «E Summernachts- Sex-Komödie» noch em Woody Allen siim Film «A Midsummer Night's Sex Comedy» gschriibe. Musikalischi Komödie wie «Ganz e feini Familie» vom Charles Lewinsky und «Non(n)sense» hai grosse Erfolg bim Publikum gha wie au d Dialäktschwänk «Zimmer12A», «Auge zue und duure!» und «Liebi per Computer». E baar vo de Fauteuilbroduktione si vom Schwiizer Färnseh gfilmt worde und sehr guet aachoo bi de Zueschauer.

## Weblingg
* Offizielli Website
* Beschriibig vom Spalehof

## Fuessnote
César Keiser

Dr **César „Cés“ Keiser** (* 4. April 1925 z Basel; † 25. Februar 2007 z Züri; eigetlig *Hanspeter Keiser*), Bürger vo Basel und Zug, isch e Schwiizer Kabarettist gsi.

## Läbe und Wärk
Dr César Keiser isch z Basel ufgwaggse. Noch em Gymnasium het er an dr Kunstgwärbeschuel Basel en Usbildig zum Zeichnigslehrer gmacht. Er het im Studäntekabaret *Kikeriki* mitgspiilt. 1951 het men en ans Cabaret Fédéral uf Züri gholt. Dört het er d Schauspiilere und Dänzere Margrit Läubli (* 1928) kenneglehrt und het sä 1956 ghürotet. Dr César Keiser het as Reisekorrespondänt im Mittlere Oste gschafft und as Autor bi dr Reklamefirma Cefi.

S Keisers hai zwai Söhn gha, dr Lorenz (* 1959), wo au as Kabarettist duet ufdrätte, und dr Mathis (* 1958).  1962 si dr César Keiser und d Margrit Läubli zsämme in eigene Kabarett-Broduktione ufdrätte. Dr Keiser isch mänggisch humorvoll, denn wider bissig sarkastisch oder skurril gsi, aber nie ghässig. Er het e baar Mol Uszeichnige vo de Litraturkommissione vo dr Stadt und vom Kanton Züri überchoo. 1990 hai d Läubli und dr Keiser dr grooss *Cornichon-Briis* vo de Oltener Kabarettdääg überchoo, 1999 dr *[[Salzburger Stier (Kabarett)|Salzburger Ehrestier]]* z Leipzig, 2004 d *Ehre-[[Prix Walo]]* vo dr Show-Szene Schwiiz für ihr Läbeswärk.

Dr César Keiser isch im Alter vo 81 Johr am ene Härzversage gstorbe. Er isch uf em Friidhof Züri Änzebüehl (FG 81182) begraabe. Zu dr blaante Abschiidstournee mit Nummere, Szene und Dialog, won är und si Frau für 2007 blaant gha hai isch s nümme choo.

## Litratur
* César Keiser, Margrit Läubli: *Das Grosse César Keiser Cabaret Buch.* Huber, Frauenfeld 2005, ISBN 3-71931-400-6

## Weblingg
* Website von César Keiser und Margrit Läubli
Gebäude

E **Geböid**, in dr Umgangssprooch säit mä vor allem chliinere Geböid *[[Haus|Huus]]*, isch e Bauwärk, wo zum Schutz vo Mensche, Dier oder Sache dient, wo mä cha drin iine goo und wo s din Rüüm het. E Geböid het nit umbedingt Wänd oder e Chäller, aber immer e Dach. Es isch wie die mäiste Bauwärk im Allgemäine fest mit em Bode verbunde, also en Immobilie.
Hüfig zelle as Geböid nume sonigi Bauwärk, wo wenigstens e Däil drvo überirdisch isch.

In de Landesbauornige vo de dütsche Bundesländer isch d Definition im Allgemäine eso: „Gebäude sind selbstständig benutzbare, überdeckte bauliche Anlagen, die von Menschen betreten werden können und geeignet oder bestimmt sind, dem Schutz von Menschen, Tieren oder Sachen zu dienen.“ (Musterbauordnung).

Geböid si vor allem historisch us Lätt, Stei und Holz baut worde, hützudags brucht mä hüfig Beton, Metall und Glas. Mit de modärne Materialie het mä vil hööcheri Strukture chönne baue, wo drzue au no stabiler si.

## Litratur
* Ernst Seidl (Hg.): *Lexikon der Bautypen.* Reclam, Stuttgart 2006.

## Weblingg

## Kwelle
BScene

D **BScene** isch e zweidägigs Musikfestival, wo sit 1997 jedes Johr z Basel in dr Schwiiz stattfindet.

Dr Verein «BScene – Das Basler Clubfestival», wo s Festival organisiert, isch us em Umfäld vom Rockförderverein (RFV) entstande und isch am 2. April 1996 as gmeinnützige Verein gründet worde. S Ziil vom Verein isch s gsi, mit eme Festival in Basler Clubs, zerst no under em Name «Songtage der Region Basel», d Musigszene vo dr Stadt Basel, vo de Gmeinde drum ume und vo dr Region Dreiländeregge (Schwiiz-Dütschland-Frankriich) z fördere. In dere Musigszene si mit Bands und Einzelkünstler wie de Lovebugs, Kalles Kaviar, GurD, Black Tiger, Brandhärd, The Scrucialists, Whysome, Undergod oder Mañana au Bands vo nationaler und internationaler Bedütig entstande.

Über 250 Bands hai sit 1997 an dr BScene gspiilt. Bis ins Johr 2005 hai hedes Johr abwächselnd grossi und chliini Usgoobe vom Festival stattgfunde. Sit em Jubileumsjohr 2006 git s jedes Johr e grossi Usgoob in bis zu nüün Clubs.

Währed dr Schwerpunkt vom Festivalprogramm immer no uf de lokale Bands lit, hai in de letschte Johr internationali Acts d Attraktivität vom Festival erheblig vergrösseret, so isch 2008 im Rahme vo dr BScene in dr Kasärne die dänischi Band Dúné ufdräte. 2008 isch au e Bsuecherrekord ufgstellt worde: Mit öbbe 7'000 Bsuecher isch BScene das Johr s grösste Klubfestival in dr Schwiiz gsi.

2011 het d Bscene wider in dr Kasärne, em Parterre, em Volkshuus, dr Voltahalle, dr Gare du Nord und andere Klüb und Sääl stattgfunde, im ganze fufzäh, säggs meh as im Johr vorhär. 8'500 Zueschauer si drbii gsi und hai öbbe sibzig Bands zuegloost, wo vo eim Klub zum andere zooge si.

## Fuessnote

## Weblingg
* Website vo dr BScene
Sexuelle Erregung

Die **sexuelli Erregig** si verschidnigi Reaktione vom limbische System im Hirni, wo d Ursach für d Iileitig vom Baarigsverhalte si. Dur sensorischi Impuls wird s sexuelle Lustempfinde aktiviert, e Prozäss, wo geistigi wie körperligi Reaktione noch sich zieht. Dodrbii wärde d Impuls, wo d Signal gäbe, im Hirni mit individuelle (vor allem bim Mensch) oder artspezifische (vor allem bi Dier) Ideal vergliche. Dä Vorgang lauft zum grösste Deil unbewusst ab. Wenn s meiste stimmt, git s denn unwillkürligi körperligi Reaktione. Bim Dier wärde s Balz- oder s Baarigsverhalte usglöst.

Bim Mensch cha das zum Flirtverhalte oder zu sexuelle Handlige füehre, wo, wenn d Erregig gross gnueg isch, im typische Fall mit eme Orgasmus ände. Er cha aber die sexuelli Erregig au as e Ziil in sich sälber gniesse, au wenn s nid zum Orgasmus chunnt.

## Weblingg
*''Studie mit Wärmekamera: Erregung setzt bei beiden Geschlechtern fast gleich schnell ein'', Bild der Wissenschaft vom 3. Oktober 2006
Freinet-Pädagogik

D **Freinet-Pädagogik** [fʀeˈnɛ-] isch e pädagogischi Bewegig. Si ghört zu de Reformpädagogik und isch 1920 vom Célestin Freinet z Frankriich gründet worde. Zäme mit sinere Frau, de Elise Freinet hät er probiert, d Schuel vo ine z verändere. Im Mittelpunkt vo der Freinet-Pädagogik isch immer s Chind.

De Gründer vo de Freinet-Pädagogik, de Célestin Freinet (1896-1966) isch en französische Leerer gsi. Er hät es Konzept entwicklet, won d Chind sälber schaffe tüend. Da dezu gits verschidnigi Wärchzüg und Arbetsegge, won d Chind eläige oder i chline Grüppli schaffed. S sälbständige Lärne funktioniert bim Freinet i allne Fächer: Wüsseschaft, Technologie, Huusufgabe, Kunst, Spraach oder Mathematik. Leerer won mit de Freinet-Pädagogik schaffed gits vor alem z Frankriich, z Belgie, z Holland, aber au z Tüütschland, z Öschtriich oder i de Schwiiz und i vilne andere Länder.

## Eigenschafte
* S Klassezimmer isch ufteilt i "Atelier", aso Arbetsegge zu verschidene Themene.
* Jedes Chind häd en individuelle Arbetsplan, wos mit dem Leerer äinisch pro Wuche bespricht.
* D Arbetsbibliothek mit villne Sachbüecher und Tonträger zum Forsche.
* Karteicharte wo d Chind sälber chönd lärne und korrigiere.
* E Schueldrukkerei, won di äigete Text gsetzt und trukt wärded.
* E Wandziitig.
* Freie Uusdruk.
* En offne Stundeplan.
* De Schwärpunkt isch bi de individuelle Arbet vo de Schüeler.
* Einisch pro Wuche läset d Chind iri freie Text vor.

## Weblinks
* https://web.archive.org/web/20170629222518/http://freinet.paed.com/ En umfangriichi Siite über Freinet-Pädagogik (tüütsch)
* https://web.archive.org/web/20170613053641/http://fffp.de/ Forschigsstell für Freinetpädagogik vo de Universität Kassel
* https://web.archive.org/web/20170820200053/http://freinet-kooperative.de/ Freinet-Verband z Tüütschland
* https://web.archive.org/web/20170604094719/http://schuldrucker.de/ Schueldrucker z Tüütschland
* https://web.archive.org/web/20170731184303/http://www.freinet.ch/ Freinet-Verband i de Schwiiz
* https://web.archive.org/web/20150814065643/http://www.freinet.org/ Internationale Verband (französisch)
* Freinet-Pädagogik im Südtirol
Margrit Läubli

D **Margrit Läubli** (* 3. April 1928 z Züri) isch e Schwiizer Dänzere, Schauspiilere und Kabarettistin.

## Läbe und Wärk
Noch ere Ballettusbildig am Zürcher Operehuus isch d Läubli Mitgliid vom Cabaret Cornichon worde und denn vom Cabaret Fédéral. Usserdäm het si as Schauspiilere in Spiilfilm gschafft und as Fotimodäll uf Laufstäg und in dr Wärbig. 1956 het si dr César Keiser ghürotet. Si hai zwai Söhn gha, dr Lorenz (* 1959), wo au as Kabarettist duet ufdrätte, und dr Mathis (* 1958). Ab 1962 dräte dr César Keiser und d Margrit Läubli zsämme in eigene Cabaret-Broduktione uf. 1990 hai si dr grooss Cornichon-Briis vo de Oltener Cabaretdäg überchoo, 1999 dr Salzburger Ehre-Stier z Leipzig, 2004 dr Ehre-Prix Walo vo dr Show-Szene Schwiiz für ihr Läbenswärk.

## Filmographii
* Anjas Engel (2005)
* Chikita ihr klein Häuschen / Wenn Männer Schlange stehen (1961)
* Hanussen (1955)

## Literatur
* 

## Weblingg
* 
* Website vom César Keiser und dr Margrit Läubli
Lorenz Keiser

Dr **Lorenz Keiser** (* 20. Oktober 1959 z Züri) isch e Schwiizer Kabarettist.

## Läbe
Dr Lorenz Keiser isch 1959 as Sohn vom César Keiser und dr Margrit Läubli z Züri uf d Wält choo. 1981 het er as Brimarschuellehrer z Ossige gschafft, denn vo 1983 aa Gschicht und Italiänisch an dr Universität Züri studiert. Vo 1984 aa het dr Keiser Kolumne, Satire und Short-Storys in verschidnige Zitige und Zitschrifte in dr Schwiiz und z Dütschland veröffentligt. Vo 1984 bis 1988 het er as Redakter bi Radio DRS gschafft und het 1989 mit sim erste Solostück «Zug verpasst» aagfange. 1992 isch s zwaite Stück «Der Erreger» choo, wo e Brozäss gege dr Nationalroot Gianfranco Cotti noch sich zooge het. 1996 isch s dritte Solostück «Aquaplaning» uusechoo. Vo 1998 bis Ändi 2007 het dr Keiser e regelmässigi Kolumne «Schlagseite» im Tages-Anzeiger gha. Im Johr 2000 het er sis vierte Solostück «Schär Holder & Meierhofer» uusebrocht, und het mit em d Schwiizer Cabaretbriis Cornichon gwunne. Dä Briis hai  1990 scho siini Eltere überchoo. 2003 isch er mit em fümfte Stück «Konkurs» ufdrätte und 2007–2008 mit  «Affentheater». 2010 isch dr Lorenz Keiser mit dr Komödie Länger Leben zum erste Mol au as Filmregisseur dätig gsi.

Dr Keiser isch verhürotet und Vater von ere Dochter und eme Sohn.

## Uszeichnige
* 2004: Prix Walo
* 2001: Cornichon-Preis für «Schär Holder & Meierhofer»
* 1994: Oltner Tanne für «Der Erreger»
* 1989: Salzburger Stier für «Zug verpasst»

## Bühnestück
* 2017: «Matterhorn Mojito»
* 2014: «Chäs und Brot & Rock'n'Roll»
* 2011: «Big Bang»
* 2007–2008: «Affentheater»
* 2002–2004: «Konkurs - Eine rasante Lustfahrt in Teufels Küche»
* 2000–2002: «Schär Holder & Meierhofer» - Eine Geisterfahrt auf dem Börsenkarussel»
* 1996–1997: «Aquaplaning - Eine Spritzfahrt durch die Pfützen des freien Markts»
* 1995: «Wer zuletzt stirbt» (Musikalische Komödie)
* 1992–1993: «Der Erreger»
* 1989–1990: «Zug verpasst»

## Film
* 2010: Länger Leben

## Wärk
* *Die Dusch-Diät und andere unchristliche Badebräuche*, 2008, ISBN 3036955275
* *Mindestens haltbar bis siehe Tubenfalz*, 2004, ISBN 978-3036951270

## Zitat

## Literatur
* 

## Weblingg
* Website vom Lorenz Keiser
*
Bibi Balù

**Bibi Balù** isch e schwiizerdütschs Musical. D Autore si dr Hans Gmür und dr Karl Suter, d Muusig stammt vom Hans Moeckel. S Musical isch am 31. Dezämber 1964 im Theater am Hächtblatz z Züri urufgefüehrt worde und isch meh as dreihundertmol vor usverchaufte Hüüser ufgfüehrt worde.   Under andere hai gspiilt: dr Ruedi Walter, d Margrit Rainer, d Ines Torelli, dr Jörg Schneider, dr Eduard Huber und dr Paul Bühlmann.

Sit em Früehlig 2010 wird Bibi Balù noch ere Pause vo meh as vierzig Johr in ere Inszenierig vom Regisseur Stefan Huber und andere Persone us em Umfäld vo de Gschwüster Pfister im Theater Sanggalle wider ufgfüehrt. D Premiere het am 27. Merz stattgfunde. Under andere spiile: dr Peter Zimmermann, dr Romeo Meyer, dr Tobias Bonn, dr Christoph Marti, d Rahel Fischer und dr Max Gertsch. Die musikalischi Leitig het dr Johannes Roloff. Für s Theater Sanggalle het dr Regisseur Stefan Huber s Stück um öbbe e Stund gchürzt.

## Handlig
D Gschicht vo dr Bibi Balù basiert uf ere wohre Begäbeheit. E Studäntin us Afrika isch in Gäldnot groote und d Zürcher Woche het zun ere Spändenaktion ufgrüeft. Wo scho e grösseri Summe gsammlet gsi isch, het dr Vater vo dr Studäntin brotestiert und gsait, Almose welle si nid. S Gäld het mä denn für en andere guete Zwäck bruucht.

Die beide Autore hai die Begäbeheit zum ene Gauner-Musical umgschriibe. E clevers Duo het zu Gunste vom Mäitli Bibi, wo vo dr pazifische Insle Balù cho isch, Gäld gsammlet und het ghofft, eso riich z wärde. D Gauner si raffiniert gsi drbii und hai vil Fantasii gha, für zum an ihr Ziil cho.

## Rollene
* Frédéric (Fritz) Sturzenegger
* Henri O. Luginbühl
* Oskar Kurz
* Emma Weideli-Oggenfuss
* Bibi Balù (Louisli); im Original "Ein Mädchen"
* Barmaa Mario, NZZ-Journalist, Blick-Journalist, Radiosprächer, Pfarrer, Sanggaller, Zürcher, Bärner, Basler, Briefdrääger, Polizeidiräkter, Färnsehregisseur, Färnsehinspizient, Källner, Pfadfinder Wotan, Briefmarkesammler

Bsunders bemerkenswärt si die 16 Wäggselrolle, wo in dr Originaluffüehrig vo 1964 vom Ruedi Walter gspiilt worde si.

## Fuessnote


## Weblingg
* Us em Original-Musical «Bibi Balu»
* Bibi Balù, offizielli Website vo dr Neuauffüehrig
* Bibi Balù bei art-tv.ch
Hans Gmür

Dr **Hans Gmür** (* 1. Februar 1927 z Chur; † 15. April 2004 z Nottwil) isch e Schwiizer Autor gsi.

## Läbe
Dr Gmür isch Autor, Reschissör und Broduzänt vo Komödie, Schwänk, Cabaretstück und Musicals gsi.  Scho as Studänt an dr Uni Züri het er Teggst für s Cabaret Fédéral gschriibe. Vo 1953 bis 1959 het er bi Wärbigs- und Dokumentarfilm Reschii gfüehrt. 1960 isch si ersts Stück «*Schön ist die Jugend*» entstande.

Noch eme Abstächer in d Wärbig isch dr Gmür bis 1964 bim Radio Züri (em hütige Schwiizer Radio DRS) für s Ressort Underhaltig zueständig gsi. Näbebii het er vo 1964  aa «*Unwahre Geschichten*» für d Wältwuche gschriibe.  1966 isch er Chefredakter vo dr Frauezitschrift Annabelle worde und het sich 1972 sälbstständig gmacht.

Im Schwiizer Radio het er in de 1960er- und 1970er-Johr Gschicht mit Sketch am Samschdignoochmiddag «Mini Meinig – Dini Meinig», «Oder» und «Barbier von Seldwyla» gmacht; er het über 50 Musicals verfasst, drunder «Helden, Helden» (zsämme mit em Udo Jürgens), «Bibi Balu», «Hotel Happy End»; drnäbe het er johrelang dr «Bernhard-Apéro» im Zürcher «Bernhard-Theater» präsentiert. Vo 1977 bis 1993 het er die dütschi Färnsehverrootsändig «Ich trage einen großen Namen» gmacht.

Dr Gmür het mit bekannte Schwiizer wie mit em Werner Wollenberger, em Max Rüeger und em Charles Lewinsky zsämmegschafft. In sine Stück, drunder e Hufe lustigi Zürcher Musicals, hai so bekannti Schauspiiler wie dr Ruedi Walter, d Margrit Rainer, d Stephanie Glaser, dr Jörg Schneider, d Ursula Schaeppi, d Ines Torelli und dr Paul Bühlmann mitgmacht. Dr Höhepunkt vo siiner Karriere isch die Goldigi Rose vo Montreux 1969 für d Färnsehfassig vo dr Revue «Holiday in Switzerland» gsi. 1974 het er dr Bernhard-Apéro im Bernhard Theater gründet, won er au moderiert het. Im Ganze het er über 50 Stück gschriibe.

Si Stimm und si Bündner Dialäkt hai vili Johrzähnt lang d Schwiizer Bühne-, Hörspiil- und Radiobroduktione brägt.

## Literatur
* 

## Weblingg
Landeshauptstadt

As **Landeshauptstadt** bezeichnet mä:
* d Hauptstedt vo de dütsche Länder, lueg Land (Deutschland)
* d Hauptstedt vo de östriichische Länder, lueg Bundesland (Österreich)
* d Hauptstadt vo Südtirol, lueg Bozen
* d Hauptstedt vo souveräne Staate, lueg Liste der Hauptstädte der Erde
Vorstadttheater Basel

S **Vorstadttheater Basel** isch e Theater für Chinder an dr Dalbevorstadt 12 z Basel.
## Gschicht
S Theater isch 1974 under em Name **Spilkischte** gründet worde. D Gründer vom Theater, dr Gerd Imbsweiler und d Ruth Oswalt,si beidi vom Theater Basel choo und hai ufgrund vo ihrene Erfahrige am Stadttheater d Lust und d Motivation gha, en eignigs Theater z gründe.  1999 isch dr Name vom Theater zu «Vorstadttheater Basel» gänderet worde.

D Spilkischte isch s erste Theater für Chinder in dr Schwiz gsi, wo s ganze Johr duure gspiilt het. Vo Aafang aa het s as en Art Kollektiv ohni hierarchischi Strukture funktioniert. S Ensemble het gliichzitig die künstlerischi und die organisatorischi Leitig übernoh.

Scho im erste Johr vo siner Existänz isch s Team einersits mit sine Stück uf Tournee gange und het andrersits anderi Grubbe zu Gastspiil iiglade, so dass si eignig Theaterruum, wo im Ensemble sehr wichdig gsi isch, guet usgnützt gsi isch.
## S Brogramm
Wil s nid gnueg Vorlage für Stück gee het, won em zuegsait hai, het s Team bald aagfange, eignigi Ideä zu Stück z verarbeite. So si in de erste Johr e Hufe ungwöhnligi Theaterstück entstande, wo zwar z Basel und uf Tournee erfolgriich gsi, aber nie dr Sprung in e Theaterverlag gschafft hai.

Eigebroduktione git s öbbe zwei im Johr, wo denn jedi bis zu siibe Wuche lang ufgfüehrt wird. Es wärde au neui Broduktione vom Schwizer Chindertheater ufgfüehrt, und es git Gastspiil us em dütschsproochige Usland.

## Uszeichnige
1987 het s Theater Spilkischte dr Kunstbriis vo dr Stadt Basel überchoo, 1995 dr ASTEJ-Briis für Kulturvermiddlig und 1999 si die beide Gründer vom Theater, d Oswalt und dr Imbsweiler, mit em Hans Reinhart-Ring, dr höggste schwizerische Theateruszeichnig gehrt worde und mit em Briis vo dr internationale ASSITEJ, em Wältverband vo de Theater für e jungs Publikum.

## Fuessnote

## Weblingg
* D Website vom Vorstadttheater Basel