Senatswahl in Frankreich 2023

D’ **frànzeescha Senààtswàhla** hann àm 24. Septamber 2023 schtàttgfunda. Doo d’rbii wara d’ Hälfta vu da frànzeescha Senààtsmìtglììder dur indiräkta Wàhl gwählt.

## wia d’ Senàtoora gwählt wara
Dr frànzeescha Senààt bschteht üss 348 Mìtglììder, wo fìr säcks Joohra gwählt wara. Jeeda dräi Joohra wìrd d’ Hälfta vu da Sìtza näi gwählt. Bii dr Senààtswàhl vu 2023 wara àlso 170 Senàtoora ìn da Départements vu dr „Seria 1“ näi gwählt.

Wia d’ Senàtoora gwählt wara, hàngt vu dr Ààzàhl àn Senàtoora ìn jeedem Département àb. Ìn da Wàhlkraisa, wumm’r numma ain odd’r zwai Senàtoora bschtìmma, wara sa dur a Schtìchwàhl gwählt. Wumm’r dräi odd’r mehr Senàtoora wählt, doo fìndet a Lischtawàhl schtàtt. Jeeds Senààtsmìtglììd därft wììdergwählt wara. Noh-n-em Orgààngsätz vum 14. Hornung 2014 därfa sa àwwer nìt ìhr Senààtsàmt naawa lokààla-n-Amt iawa: maa därft zem Biischpììl nìt gliichzittlig Senàtoor un Bìrgermaischter sìì. Wiavììl Senàtoora ìn jeedem Département z’ wähla sìnn, hàngt vu dr Beväälkerung àb.

S’ Wàhlkollegium bschteht üss äbba 162.000 Groosswahler (uff Frànzeesch *grands électeurs*). Dàs sìnn:
* d’ Àbgoordneta vu dr Nàzionààlversàmmlung;
* d’ Regionààlräät;
* d’ Départementsräät;
* d’ Delegiarta vu da Gmaindaroota — sa schtälla-n-äbba 95 Prozant vum Wàhlkollegium dàr.

Bii dr Senààtswàhl vu 2023 hann àlso äbba 78.000 Groosswahler gschtìmmt. D’ Groosswahler mian wähla, sunscht wara sa mìt’ra Galdschtroof vu 100 Öiro gschtrooft.


Datei:Élections sénatoriales 2023 - Circonscriptions renouvelables avec mode de scrutin.svg|wia d’ Senàtoora ìn jeedem Département gwählt wara: 


## d’ Kàmpània
D’ Soziàlìschta Pàrtäi (PS) hàt zamma mìt dr Frànzeescha Kommünìschta Pàrtäi (PCF) un Europe Écologie Les Verts (EELV) mehrera Lischta-n-àbschtìmmunga getroffa. Ìm Jüüni 2023 ìsch bekànnt worra, àss d’ PS un d’ PCF ìn 15 Départements gmainsààma Lischta wara fiahra. Ìm Jüüli ìsch bekànnt worra, àss d’ PS un EELV ìn 14 Département gmainsààma Lischta wara uffschtälla. Ìn da Àuiga vum PS-Generààlsekretäär Pierre Jouvet ìsch dàs a „histoorischa-n-Àbschtìmmung“ gsìì. Mìt dr Pàrtäi La France insoumise (LFI) ìsch àwwer kää Àbschtìmmung gsìì, dänn d’ Pàrtäikàndidààta hann numma weeniga Wàhlàbsìchta ghàà.

Z’ Pàriis ìsch a gmainsààma PS-PCF-EELV-Lischta uffgschtällt worra. Dr Schpìtzakàndidààt ìsch dr üssschaidanda PS-Senàtoor Rémi Féraud gsìì. S’ Ziil ìsch, àss 8 Lìnkssenàtoora bii da 12 Sìtza gwählt wara. Bii da 8 Schpìtzakàndidààta sìnn viar Soziàlìschta odd’r PS-Verwàndta, dräi EELV-Mìtglììder (drunter dr Yannick Jadot) un dr Kommünìscht Ian Brossat.

## d’ Kàndidààta
Ìnsgsàmt sìnn 1.829 Kàndidààta, drunter 1.679 bii da Lischtawàhl un 150 bii da Schtìchwàhla. 853 d’rvu sìnn Fràuija (àlso 46,6 Prozant), àwwer bii da Schtìchwàhla schtälla Fràuija numma 34 vu da Kàndidààta dàr. Bii da Kàndidààta sìnn a Minìschtera — d’ Sonia Backès —, säcks frànzeescha Àbgoordneta, sììwa Öiropààbgoordneta, 119 Senàtoora (dàs ìsch äbba 70 Prozant vu da Üssschaidanda) un säcks Vorsìtzenda vu Départementsräät.

Bii da Lischtawàhla hann 59 vu da 227 Lischta-n-a Fràui àls Schpìtzakàndidààt — dàs ìsch äbba 26 Prozant vu da Lischta. D’ Àlter vu da Kàndidààta wìrd àlso vertailt: 3,50 Prozant sìnn zwìscha 24 un 29 Joohra àlt, 10,61 Prozant sìnn zwìscha 30 un 39, 19,41 Prozant sìnn 40 bis 49 Joohra, 27,06 Prozant sìnn zwìscha 50 bis 59, 29,14 Prozant sìnn zwìscha 60 un 69, 9,79 sìnn zwìscha 70 un 79 un 0,49 Prozant sìnn älter àls 80. D’ jìngschta Kàndidààtin ìsch d’ Morgane Rengard ìm Département Pas-de-Calais (24 Joohra un 1 Moneet), un dr ältscht ìsch dr Jean-Marie Vanlerenberghe, üssschaidanda Senàtoor un Ältscht vum Senààt mìt 84 Joohra un 5 Moneeta. Dr Durschnìttsàlter vu da Kàndidààta-n-ìsch um 54 Joohra un 11 Moneeta glaaga.

## Resultààta
### noh Pàrtäi/Fàrb

### noh Fràkzioon

### Fràkzioonsvorsìtzenda

## Zàhla ìwwer d’ näija Senàtoora
Bii da 170 gwählta Senàtoora sìnn 75 näija Senàtoora — dàs ìsch a Ärnäijerungszàhl vu 44,1 Prozant. Dr Durschnìttsàlter vu da Senààtsmìtglììder ìsch jetz um 59 Joohra un 11 Moneeta glaaga — dàs ìsch äbba 2 Joohra nììdriger àls vor dr Wàhl. Ìnsgsàmt sìnn 65 Fràuija gwählt worra — dàs ìsch 38,2 Prozant vu da Gwählta vu dr Seria 1. Witterscht sìnn 53,7 Prozant vu da näi gwählta Senàtoora Ràhma odd’r sìnn owera Kopfàrwaiter; 15,9 Prozant sìnn Rantner, 6,5 Prozant sìnn Hàndwarker, Gschafslitt odd’r Unternammafiahrer, 6,5 Prozant schtàmma-n-üss’m mìttlera Berüafsschtànd, 2,9 Prozant sìnn Làndwìrta, 1,2 Prozant sìnn Ààgschtällta un 12,4 Prozant schtàmma-n-üss àndra Berüafskàtegoria.

Bii da näija Gwählta sìnn 47 Mìtglììder vu dr Pàrtäi Les Républicains, 33 Mìtglììder vu dr Soziàlìschta Pàrtäi, 16 „verschììdana Rachts“, 13 Mìtglììder vu dr Union des Démocrates et Indépendants (UDI), 12 „verschììdana Zäntrum“, 11 Mìtglììder vu dr Kommünìschta Pàrtäi, 10 „verschììdana Lìnks“, 7 Mìtglììder vun Europe Écologie Les Verts, 7 vu Mìtglììder vun Horizons, 4 Mìtglììder vu dr Regiarungspàrtäi Renaissance, 3 Mìtglììder vu dr Mouvement démocrate, 3 Mìtglììder vum Rassemblement National, 3 Lìnksràdikààler un 1 Regionàlìscht.

## wàs d’ Litt ìwwer d’ Wàhl gmaint hann
A Mainungsumfroog vum Ìnschtitüüt IFOP-Fiducial hàt zaigt, àss d’ Senààtswàhl vu 2023 numma-n-a Drìttel (33 Prozant) vu da Frànzoosa begaischtert hàt. Dàs ìsch a bìtsi mehr àls ìm Joohr 2017 (+4 Prozant). Bsunders d’ Ààhanger vu dr Pàrtäi La France insoumise (50 Prozant), Les Républicains (46 Prozant) un Renaissance (45 Prozant) hann sìch fìr d’ Wàhl ìnträssiart. 62 Prozant vu da Frànzoosa lüaga dr Senààt àls a wìchtiga Ìnschtitüzioon ìm politischa Laawa vu dr Nàzioon àà — bsunderscht bii Les Républicains EELV un Renaissance, àwwer vììl weeniger biim Rassemblement National. Numma 18 Prozant vu da G’froogana hann dr Senààt àls a „modärna“ Ìnschtituzioon ààglüagt.

## Lìteràtüür
* 

## Weblìnks
* d’ offiziälla Websitta vu dr Senààtswàhl 2023 (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa