Hans Bickel

De **Hans Bickel** (* 8. Februaar 1957 z Blonay ob Vivis) isch en Schwyyzer Gërmanischt. Er isch Redakter am Schwyyzerischen Idiotikon gsy und drüü Jaar au dèm syn Scheffredakter, und a der Uniwërsitëët Basel isch er Titulaarprofässer gsy.

## sys Läbe
De Bickel isch im Wältschland uf d Wält choo, wo syn Vatter und syyni Mueter – beed Bëërnstämigi, de Vatter aber mit Wadtländer Bürgerrächt – lächeswys es Puuregwëërb ghaa händ. Wenigi Jaar spööter isch d Familien i s Bëërner Seeland züglet, und de Bickel hät deete d Schuele bsuecht. Gstudiert hät er dänn Gërmanischtik, Etnologyy und Volchskund z Basel; s Lizänziaat hät er 1984 gmachet. Promowiert woorden isch er 1994 uf Aatraag vom Robert Schläpfer mit eren Aarbet über di *Traditionelle Schiffahrt auf den Gewässern der deutschen Schweiz,* wo uf de Daate vom *[[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Spraachatlas vo de tüütsche Schwyyz]]* uufbout. Vorane, 1990, isch er aber na es Jaar z Amërika gsy, won er a der Purdue-Uniwërsitëët z West-Lafayette, Indiana, am *Natural Language Processing Laboratory* mitgschaffet hät. Ab 1991 isch er a der Uni Basel Assischtänt gsy, und vo 1993 bis 1996 hät er glyychzyytig under em Ruedolf Trüeb am *Spraachatlas vo de tüütsche Schwyyz* mittaa. Dezue anen isch er vo 1996 bis 2012 au Expërt für de Tüütschunterricht im Kanton Tessyyn gsy.

2005 isch de Bickel Redakter am *Schwyyzerischen Idiotikon* woorde, er hät deet d Stell vom Peter Ott übernaa. Mit ere Sammelhabilitazioon isch er 2006 a der Uniwërsitëët Basel Privaatdozänt woorde und 2012 händs en deet zum Titulaarprofässer ernännt. Vo 2019 bis 2022 hät er zäme mit dem Christoph Landolt s *Idiotikon* gläitet – de Bickel mit de Funkzioonsbizäichnig «Scheffredakter», de Landolt bi dëre vom «Redakzioonsläiter». Im 22i isch er pänsioniert woorde.

## sys Schaffe
Am *Schwyzerischen Idiotikon* hät de Bickel zwäi groossi Projäkt uufgläiset: D Digitalisierig vom Wöörterbuech und s Semantikregischter. Bim zwäite gaats drum, en gschnälleren Überblick über di äinzelnen Artikel im *Idiotikon* z güne, wo ja im Originaal nöd ganz äifach z läse sind.

S wichtigscht Basler Projäkt isch s *Wariantewöörterbuech* gsyy: De Bickel hät vo 1997 bis 2004 und, für d Nöiuusgaab, namaal vo 2012 bis 2015 as Schwyyzer Läiter vom trinazionaale Projäkt *Variantenwörterbuch des Deutschen* ggamtet. I dëm Wöörterbuech gaats drum, das näbed em tipisch bundesrepublikaanische Woortschatz (de *Töitonisme*) au der ööschteryychisch (d *Auschtriazisme*) und de schwyyzerisch (d *Helwetisme*) – und drüberusen au dëë vo chlynere Länder mit ere tüütschspraachige Bivölcherig – läkikograafisch glyychbirächtiget presäntiert wird. Dezue ane isch er a verschidene *Nationalfonds*-Projäkt betäiliget gsyy, under anderem a *Sprachen in der Schweiz* (under em Robert Schläpfer, 1986–1989), am *Schweizer Text Korpus* (2004–2009, under der Annelies Häcki Buhofer; wird hütt am Schwyyzerischen Idiotikon wyytergfüert) und am *Wörterbuch der festen Wendungen und Wortverbindungen der deutschen Sprache* (2009–2013, zäme mit der Annelies Häcki Buhofer).

Vo 2006 bis 2022 isch de Bickel de Läiter vo *ortsnamen.ch – Datenbank der schweizerischen Namenbücher* gsy, enere Plattform vo de Schwyyzer Ortsnamekund. Vo 2016 bis 2026 isch er au Projäktläiter vom Soleturner Namebuech *(Solothurnisches Orts- und Flurnamenbuch)* gsy. Voranen isch er lang Stiftigsraat für s Baselbieter Namebuech *(Namenbuch der Gemeinden des Kantons Basel-Landschaft)* gsyy, wo 2017 usechoo isch; d Stiftig isch drufaben uufglööst woorde. Und vo 2017 bis 2023 hät er as äine von Verträtter vo de Schwyyz im *Ständigen Uusschuss für geograafischi Näme (StAGN)* z Frankfurt am Main gwürkt.

Vo 2013 bis 2017 isch er für s *Schwyyzerisch Idiotikon* Mitgliid im *Management Committee* vom COST-Projäkt *European Network of e-Lexicography (ENeL)* gsyy – im ENeL hät s *Idiotikon* i de beeden Aarbetsgruppe *Integrated Interface to European Dictionary Content* und *Retro-Digitized Dictionaries* mitgmachet. Vo 2014 bis 2022 isch er na i de Projäktläitig vom *histHub – Datenhub und Laboratory für Linked Open Data zu historischen Entitäten der Schweiz* gsässe. Daa isch es näbet vilem andere drum ggange, d Glossaar vo de *Schwyyzerische Rächtsquäle* mit em *Idiotikon* z verbinde.

De Bickel isch syt 2017 de Presidänt vom *Dudenuusschuss vom Schwyyzerische Veräin für di tüütsch Spraach* (gwöndlichs Mitgliid isch er scho syt em 03 gsy). Das isch es Greemium, wo vo de *[[Duden]]*-Redakzioon z Mannheim reschpäktyyv hütt z Berlyyn offiziell as Verträtter vo de Schwyyz anerchänt isch und defüür sell luege, das s schwyyzerisch Hoochtüütsch au im Rächtschryybduden dinen isch. Zäme mit em Christoph Landolt hät er im Uuftraag vom Schwyyzerische Veräin für di tüütsch Spraach s Büechli *Schweizerhochdeutsch* zämegstelt, wo 2012 und duregschaffet namaal 2018 im *Dudenverlag* usechoo isch.

Wyter isch er oder isch er gsy vo 2016 bis 2022 Byraat vo der *Internazionaale Gsellschaft für Dialäktology vom Tüütsch,* sit 2019 Byraat vom *[[Wörterbuch der bairischen Mundarten in Österreich|Wöörterbuech vo de bairische Mundaarte z Ööschterrych]]* (Wien) und vo 2020 bis 2022 Byraat vom *Zäntrum für digitaali Läxikografy vo de tüütsche Spraach* (Berlyn).

## syyni Publikazioonen in eren Uuswaal
**Schweizerisches Idiotikon und Sprachatlas der deutschen Schweiz**
* Woortartikel i de Bänd XVI und XVII vom *Schwyyzerischen Idiotikon;* under anderem hät er daa (fascht alewyl au mit de Zämesetzige) *Worg* (mit *worgen* usw.), *Wurg* (mit *würgen* usw.), *Wart* (mit *Bannwart* usw.), *Wasser* (mit der eerschte Helfti vo de Zämesetzige), *Wüsch* (mit *wüschen*), d Zämesetzige mit *-zue* (ooni s Simplex), *Zäch* («Zecke»), *Zëch* («Zeche», mit *zëchen, Zëcheten*) und *zëhen* («zehn», mit *Zëhend*) gschribe.
* Mitaarbet am Band VIII, Kapitel *Wald- und Forschtwirtschaft,* vom *Spraachatlas vo de tüütsche Schwyyz;* under anderem sind d Chaarte *fällen (einen Baum), Axt, Axtstil, Sensenstil, Dreschflegelstil, Beil, Feile, Kette, Keil* (zweimal), *pflügen* und *Furche* von em.

**Monografye**
* zäme mit em Christoph Landolt: *Schweizerhochdeutsch. Wörterbuch der Standardsprache in der deutschen Schweiz.* Useggëë vom Schwyyzerische Veräin für di tüütsch Spraach. Dudenverlag, Mannheim/Zürich 2012. – Nöii, völlig duregschaffeti und starch erwytereti Uuflaag Dudenverlag, Berlin 2018.
* *Traditionelle Schiffahrt auf den Gewässern der deutschen Schweiz. Wort und Sache nach den Materialien des Sprachatlasses der deutschen Schweiz.* Sauerländer, Aarau/Frankfurt/Salzburg 1995 (Reihe Sprachlandschaft 17) (PDF).

**Uufsätz**
* zäme mit em Lorenz Hofer und de Sandra Suter: *Variantenwörterbuch des Deutschen – NEU. Dynamik der deutschen Standardvariation aus lexikografischer Sicht.* I: Roland Kehrein, Alfred Lameli und Stefan Rabanus (Ug.): *Regionale Variation des Deutschen. Projekte und Perspektiven.* de Gruyter, Berlin 2015, S.&nbsp;541–562.
* zäme mit em Lorenz Hofer: *Gutes und angemessenes Standarddeutsch in der Schweiz.* I: Karina Schneider-Wiejowski, Birte Kellermeier-Rehbein und Jakob Haselhuber (Ug.): *Vielfalt, Variation und Stellung der deutschen Sprache.* Walter de Gruyter, Berlin/Boston 2013, S.&nbsp;79–100.
* *Fortschreitende Digitalisierung. Neue Zugriffe auf das Idiotikon.* I: Schweizerische Akademie der Geistes- und Sozialwissenschaften (Ug.): *150 Jahre Schweizerisches Idiotikon: Beiträge zum Jubiläumskolloquium in Bern, 15. Juni 2012.* Bern 2013, S.&nbsp;121–134 (PDF).
* zäme mit em Markus Gasser, der Annelies Häcki Buhofer, em Lorenz Hofer und em Christoph Schön: *Schweizer Text Korpus – Theoretische Grundlagen, Korpusdesign und Abfragemöglichkeiten.* I: Annelies Häcki Buhofer (Ug.): *Fortschritte in Sprach- und Textkorpusdesign und linguistischer Korpusanalyse II.* I: *Linguistik online* 39 (3/2009), S.&nbsp;5–31 (online).
* *Idiotikon digital. Überlegungen zu einer elektronischen Ausgabe des Schweizerdeutschen Wörterbuchs.* I: *Schweizerdeutsches Wörterbuch. Schweizerisches Idiotikon. Bericht über das Jahr 2006.* [Zürich 2007], S.&nbsp;13–26 (PDF).
* *Deutsch in der Schweiz als nationale Varietät des Deutschen.* I: *Sprachreport* 4, 2000, S.&nbsp;21–27 (PDF).
* *Dialekt – lokale Schreibsprache – überregionale Drucksprache. Sprachnormen in Basel am Ende des 16. Jahrhunderts.* I: Edith Funk, Werner König, Manfred Renn (Ug.): *Bausteine zur Sprachgeschichte. Referate der 13. Arbeitstagung zur alemannischen Dialektologie, 29. September bis 3. Oktober in Augsburg.* Winter, Heidelberg 2000, S.&nbsp;29–42 (PDF).
* *Die Fachsprache der Fischerei im Schweizerdeutschen.* I: L.&nbsp;Hoffmann, H.&nbsp;Kalverkämper und H.&nbsp;E.&nbsp;Wiegand (Ug.): *Fachsprachen. Languages for special purposes. Ein internationales Handbuch zur Fachsprachenforschung und Terminologiewissenschaft.* de Gruyter, Berlin&nbsp;/ New York 1998, S.&nbsp;1115–1120 (Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft 14).

**Usegäberschaft**
* zäme mit em Ulrich Ammon und der Alexandra N. Lenz: *Variantenwörterbuch des Deutschen. Die Standardsprache in Österreich, der Schweiz, Deutschland, Liechtenstein, Luxemburg, Ostbelgien und Südtirol sowie Rumänien, Namibia und Mennonitensiedlungen.* 2., völig nöi biarbäiteti und erwyytereti Uuflaag. de Gruyter, Berlin 2016.
* zäme mit em Ulrich Ammon und em Jakob Ebner: *Variantenwörterbuch des Deutschen. Die Standardsprache in Österreich, der Schweiz und Deutschland sowie in Liechtenstein, Luxemburg, Ostbelgien und Südtirol.* de Gruyter, Berlin 2014.
* zäme mit em Robert Schläpfer: *Die viersprachige Schweiz. Mit Beiträgen von Walter Haas, Pierre Knecht, Ottavio Lurati, Jachen Curdin Arquint, Ricarda Liver, Werner Carigiet, Bruno Pedretti.* Sauerländer, Aarau/Frankfurt/Salzburg 2000 (Reihe Sprachlandschaft 25).
* *Mehrsprachigkeit eine Herausforderung. Mit Beiträgen von Reinhard Bichsel, Hans Bickel, Bernard Cathomas, Urs Dürmüller, Natalie Patthey, Bruno Pedretti, Robert Schläpfer, Beat Schmid und Federico Spiess.* Sauerländer, Aarau/Frankfurt/Salzburg 1994 (Reihe Sprachlandschaft 13).

## Quäle
* *Lebenslauf von Prof. Dr. Hans Bickel* (privaat).
* Schwyyzerischs Idiotikon – Prof. Dr. Hans Bickel.
* d Jaarespricht vom ''Schwyyzerischen Idiotikon'' ab 2005.

## Fuessnoote