Baikal-Amur-Magistrale

|}
D **Baikal-Amur-Magischtralè** (abchürzt *BAM*, ) isch è Ysèbaaschtrèggi, wo i dè sibirischè Stadt Taischet vo dè Transsib abzwygt un i dè Stadt Sowetskaja Gawan am Pazifischè Ozean uffhört. Nõch èm Schaffè vo dè Infraschtruktur (Zuèfaartswäg, Sidligè) ab dè 1930er Johr hèt mò 1974 mit èm Bau aagfangè. 1984 sin  diè beidè Strèggèändè vo Oscht un Wescht voraadribbè un vobundè worrè. Dè durrèlaufende Bedryb isch anno 1989 uffgnõ worrè.

## Geografischi Laag
D BAM volauft nördlich un öppè parallel zuè dè Transsib. Diè mittlèrè Strèggèabschnitt vo dè BAM lyt 400 bis 500&nbsp;km nördlich vo dè Transsib. Öppè 1800 Kilometer vo dè Magischtralè ligèd in Oschtsibiriè, diè räschtlichè 2480 Kilometer volaufèd durch dè Färne Oschtè. D BAM gòt übber meerèri Flüss wèg, wo zuè dè längschtè Flüss vo Russland ghörèd, u.&nbsp;a. d Angara un d Ström Lena un Amur. 20&nbsp;Kilometer vo sèllèrè Strèggi volaufèd dirèkt am Nordufer vum Baikalsee. D Magischtralè füürt durch è baar hochi Bärgzüüg, z.&nbsp;B. s Stanowoihochland odder dè Sichote-Alin. S Stanowoihochland wörd durch dè Seweromuisker Dunnel unterquert – dè längschte Ysèbaadunnel vo Russland.

## Gschichtè
### Ärschti Blään un dè Aafang vum Bau

Ärschti Blään für s Yrichtè vum Baikal-Amur-Gau für dè Vokeer sin schu am Aafang vum 19. Johrhundert entworfè worrè, unter anderem vo dè Dekabrischtè, wo gu Sibiriè vobannt worrè sin. Nõch ärschtè Forschigè un Blaanigè i dè 1920er un 1930er Johr hèt s im April 1932 dè offizièllè Baubeschluss gää un aaschlièßend hèt mò mit èm Büèz aagfangè. Wôrènd èm Bau sin in großem Umfang Häftling für d Zwangsarbèt ygsetzt worrè. Dõdezuè isch è spezièlli Gulag-Unterabteilig, s *BAMLag* mit Hauptschtützpunkt un Vowaltigssitz z Swobodny a dè Transsib ygrichtet worrè. Dè ärschte Streggèabschnitt isch 1937 bim 20-jöhrigè Jubiläum vo dè Oktoberrevolution in Bedryb gangè. Wôrend èm Zweitè Wältchrièg hèt mò nit witter a dè BAM gschafft, es sin sogar è baar Streggèdeile widder demontyrt worrè, well Schinnè un Schwellè für dè Bau vo dè Ysèbaanschtrèggi (Kasan–Uljanowsk–) Saratow–Stalingrad – au *Wolga-Rochade* dauft – bruucht worrè sin, demit diè Roti Armee i dè Schlacht um Stalingrad dringend vosorgt wörrè hèt chönnè.

Dè Abschnitt vo Komsomolsk bis Sowetskaja Gawan isch am 20. Juli 1945 fèrtiggschtellt worrè un bis zum Haffè Wanino sofort zum Dransport vo dè Invasionstruppè bi dè Bsetzig vo Sachalin ygsetzt worrè. Japanischi Chriègsgfangèni sin gly für dè wittèrè Streggèbau ydeilt worrè. Nõch èm Chrièg isch dè Bau znägscht in gringèm Umfang witter baut worrè. Nõchdèm dè Stalin 1953 gschtorbè isch, hèt mò dè Bau vo dè BAM ygschtellt. Dè fèrtiggschtellte öschtlichschte Abschnitt vo Komsomolsk Richtig Nordweschtè hèt mò nu als Aaschlussbaan für dè Holzdransport bruucht.

### Sowjetischs Großbrojèkt

Aafang vo dè 1970er Johr isch dè Bau widder uffgnõ worrè. S Baubrojèkt isch vo dè andrè RGW-Staatè bsunders durch d Liferig vo Matriaal un Uusrüschtig unterschtützt worrè. Im Johr 1974 hèt d Sowjetunion im Raamè vum asè benamstè Delta-Brojèkt öppè 9500 schwèri Bau-Laschtwagè bi dè Magirus-Deutz us dè Bundesrepublik Dütschland bschtellt, well sich sèbbi wèg dè luftküültè Motorè bsunders guèt für dè Ysatz z Sibiriè geignèt hèn. Am 26. Septembèr 1975 isch diè 1437&nbsp;m langi Amurbrugg 16&nbsp;km südlich vu Komsomolsk, wo s ärschte Neubaudeil gsi isch, s ärschte Mòl befaarè worrè. Sèlli Brugg isch diè längschti vo dè öppè 3000 Bruggè im Lauf vo dè BAM. Dè Streggèbau isch sowoll vo Weschtè als au vo Oschtè voraadribbè, wa bi söttigè langè Neubauschtrèggè usus isch. Als Daag vo dè Fèrtigschtellig un „Geburtsdaag“ vo dè BAM gildèt dè 27. Oktobèr 1984, wo mò s letschte sognennte „Goldene Gleisjoch“ bi Balbuchta (Streggèkilometer 1602) zwǜschè dè beidè Streggèändè volait hèt.

Sit 1989 isch d BAM durchgängig befaarbar gsi, allerdings hèt mò dè Pass übber m Seweromuisker Dunnel mit ènèm 61 Kilometer langè Umwäg umfaarè müèsè. Dè Dunnel isch ärscht Ändi 2003 für dè reguläre Bedryb ygweyyt worrè un isch sit dèm mit 15343 Meter dè längschte Ysèbaadunnel z Russland (zum Voglych: de Gottharddunnel isch 15003 Meter lang).

### Krisè
Sit dè Mitti vu dè 1980er Johr isch s BAM-Brojèkt mee un mee kritisch aagluègt worrè. Dè Bau isch sowoll milidärisch (Nõchschub für d Inslè Sachalin; alternativè Pazifikhaffè) als au ökonomisch begründet worrè (Rohschtoffumschlag Russisch Fèrnoscht->Pazifikroutè). Mit dè Krisè un èm aaschlièßendè Zämmèbruch vo dè Sowjetunion isch dè Bärgbau un d Induschtryaalaagè im russischè Fèrnè Oschtè nit wiè blaant durrègfüürt worrè, sèllèwäg isch d BAM bsunders bis zum Ändi vo dè 1990er Johr nur schwach befaarè worrè, isch dòdurrè defizitär gsi un im allgemeinè als Fäälinveschtition ygschätzt worrè. Dè Personèvokeer füürt au bis hüt kaum zuè nèm Umsatz, well dè gröschte Deil vum Gebièt dünn besidlèt isch, well s deilwyys Permfroscht-Gebièt mit èrè gringè Infraschtruktur sowiè nèrè wènnig ergyybigè Landwǜrtschaft isch. Zwǜschè Tynda un Komsomolsk am Amur faart däglich nur ein Fèrnzug. Anno 1996 isch diè eigèschtändigi Baanvowaltig vo dè Baikal-Amur-Magischtralè uffglöst worrè. Dè weschtliche Abschnitt bis öppè Chani (gröschtèdeils uff dè Territoriè vo dè Oblascht Irkutsk, vo dè Republik Burjatiè un dè Region Transbaikaliè) isch zuè dè Oschtsibirischè Ysèbaan chò, dè Räscht (uff èm Territorium vo dè Republik Sacha (Jakutiè), vom Oblascht Amur un dè Region Chabarowsk) isch dè Fèrnöschtlichè Ysèbaa zuègschlagè worrè. Au è Strèggèschtilllegig vo dè BAM isch eruyrt worrè.

### Hütigi Situation
Mit èm Rohschtoffuffschwung sit dè zweitè Amtszyt vum Bräsidènt Putin un èm generèllè Uffschwung vo dè russischè Wǜrtschaft isch d BAM für sèll bruucht worrè, wo sy vu Aafang aa au denkt gsi isch, nämlich für dè Dransport vo dè Rohschtoff us èm Färnè Oschtè i s räschtliche Russland. Sèllèwäg hèt mò dèmit aagfangè, Blään us dè 1970er Johr umzsetzè, z.&nbsp;B. d Ärzlagerschtättè Udokan un Tschina bi Nowaja Tschara sowiè eini vo dè gröschtè Kollelagerschtättè vo Eurasiè, Elga, mit Vorrät vo 2,1&nbsp;Milliardè Tonnè in Südoschtsacha (Jakutiè), zu erschlièßè.

## Strèggi
### Hauptschtrèggi
Zuè dè BAM wörrèd au diè Abschnitt grèchnèt, wo vor 1974 baut worrè sin:
* im Weschtè zwǜschè Uscht-Kut un Taischet für dè Aaschluss a d Transsib,
* im Oschtè zwǜschè Komsomolsk am Amur un èm Pazifik bi Sowetskaja Gawan.
Letschtèrè Stutzè zièlt uff d Fäärvobindig gu Sachalin ab, well dè Amur vo Komsomolsk wèg bis zuè dè Mündig in Pazifik gu Nordè witter volauft.
D Strèggi isch öppè 4280 Kilometer lang un isch übberwigènd eingleisig baut worrè. Zweigleisig uusbaut worrè sin nõchdräglich folgèndi Abschnitt:
* Taischet–Lenabrugg bi Uscht-Kut (Längi 787 Kilometer)
** Bloggboschtè Kilometer 1084–Nischneangarsk (sechs Kilometer),
** Kasankan–Seweromuisk (11 Kilometer),
** Ikabjakan–Mururin (24 Kilometer, sit 2013),
** Mururin–Chani (54 Kilometer)
** Tynda–Bestuschewo (26 Kilometer).
Ußerdèm git s è Güèterumgehigsschtrèggi bi Nowy Urgal. Dè Obberbau vo dè gsamtè Strèggi isch für èn zweigleisigè Uusbau mit èm breitè Schotterbett präparyrt. Dè weschtliche Abschnitt Taischet–Taksimo (1469 Kilometer) isch elegtrifizyrt.

### Abzwyyg un Aaschlüss
#### Chrützig mit dè Chlyni BAM
Bi Tynda wörd d BAM vo dè Amur-Jakutischè Magischtralè (AJAM) chrützt, wo vo dè Transsib (Baanhof Bamowskaja, Streggèkilometer 7273) übber s Bärgbaugebièt um Nerjungri gu Nordè bis uff Jakutsk volauft, vorläufig abber bi Tommot am Aldan uffhört. Zwǜschè Tynda un Beschtuschewo hèn beidi Streggè èn gmeinsamè Abschnitt. Dè urschprüngliche Abschnitt vo dè Amur-Jakutischè Magischtralè vo Bamowskaja nõch Nerjungri kennt mò au als „Chlyni BAM“.

#### Aaschluss a diè Jakutischi-Kollè-Baan
Im Zämmèhang mit èm Rohschtoffuffschwung sin è baar Stichbaanè baut worrè, wo a dè BAM aafangèd. Dè Bau vo dè 320 Kilometer langè Stichschtrèggi vom Baanhof Ulak, wo weschtlich vo dè Seja-Passagè im Nordweschtè vum Oblascht Amur lyt, nõch Elga isch 2002 wègè dè Finanzyrigsbrobleem nõch öppè 60 Kilometer volaitè Gleis ygschtellt worrè. Im Oktobèr 2007 kauft s russische Bärgbauunternämmè Mechel d Kollèlagerschtättè sowiè d Baanschtrèggi, wo nit fèrtig baut isch, für 2,3 Milliardè US-Dollar. Au diè japanischi Sumitomo-Gruppè wörd i s Brojèkt inveschtyrè. Am 15. Februar 2008 isch dè Strèggèbau widder uffgnõ worrè. S Fèrtigbauè un d Uffnaam vo dè Kollèförderig isch znägscht für 2010 aagschtrebt wprrè, hèt sich abber wèg wittèrè Finanzyrungsbrobleem vozögerèt. D Streggèfüürig isch uffwendig, well s öppè 2000 Meter hoche Stanowoibärgland unterquert wörrè muè. Ußerdèm git s 194 Bruggè uff sèllèrè Strèggi.

#### Aaschluss a d Sachalin-Fäärè
Z Wonino im Fäärbaanhof bschtòt èn Aaschluss nõch Sachalin zum dörtigè Fäärhaffè Cholmsk. Via Cholmsk, wo uff dè Südhälfti vo Sachalin lyt, isch d BAM mit èm gsamtè Baannetz uff Sachalin vobundè.

## Bedryb
Wèg èm schwirigè Glände (un zum Deil au wèg dè voaaltètè Technig) wörd vor allem im Güètervokeer in Meefachtragtion gfaarè.

## Bedütig
Dè Bau vo dè BAM bedütet nit nu è neui Vobindig, sondern diè demografischi un wǜrtschaftlichi Erschlièßig von èrè bishèr fascht nit besidlèti Region. Sy sött nit nu diè wǜrtschaftlichi Vobindig zwǜschè m Oschtè un èm Weschtè vum Land vobessèrè, sondern au diè internationalè Wǜrtschaftsbezyhigè, vu allem mit Japan. Dődefür hèt mò näbbè dè Baanschtrèggi au in großem Umfang wittèri Infraschtruktur baut, öppè Sidligè, Energyaalaagè un Strőßè. Unter andrèm isch d BAM us milidärstrategischè Gründ baut worrè, well dè Oschtabschnitt vo dè Transsib am linkè Ufer vum Amur un dődemit nőch a dè chinesischè Gränz volauft, wa als potentièlli Gfôrdig aagluègt worrè isch.

## Blaanigè
D BAM söll als Alternatyvschtrèggi zuè dè Transsib bim Containerdransport vo dè pazifischè Region un Oschtasiè gu Europa un umkeert etablyrt wörrè. Allerdings stôn diè übberwigèndi eingleisigi Strèggi un diè mangèlndi Aabindig am öschtlichè Ändi vo dè Strèggi im Wäg. Immer widder isch d Idee uffchò, d Strèggi uff Sachalin (Brugg odder Dunnel) odder sogar bis Japan z volängèrè, wa sich abber – zmindescht zur Zyt – wǜrtschaftlich nit rentyrè duèt. Sèllèwäg isch dè Büèz am Bau von èm Dunnel uff Sachalin, wo unter m Stalin aagfangè worrè isch, un dè zuèfüürèndè Strèggè zwǜschèzitlich (um 2003) ygschtellt worrè. S Umschpurè vo dè schmalschpurigè (1067&nbsp;mm) Sachalin-Strèggè uff russischi Breitschpur wörd abber schrittwyys fortgsetzt.

## Literadur
nõch Autorè / Usègäbber alphabetisch gordnèt
* Johannes Grützmacher: *Die Baikal-Amur-Magistrale. Vom stalinistischen Lager zum Mobilisierungsprojekt unter Brežnev* = Ordnungssysteme. Studien zur Ideengeschichte der Neuzeit 38. Oldèbourg Wǜssèschaftsvolaag, Münchè 2012. ISBN 978-3-486-70494-5
* Olivier Rolin: *Baikal-Amur – ein Reisebericht*. Us èm Französischè übbersetzt vom Holger Fock un dè Sabine Müller, Lièbeschind Volaag, 2018, 190 Sitè. ISBN 978-3-95438-093-0.
* Andreas Röhr: *Die Bajkal-Amur-Magistrale. Geschichte eines sibirischen Raumerschließungsprojektes*. Logos, Bèrlin 2012. ISBN 978-3-8325-3192-8.
* Peter Schille, Fotos Wilfried Bauer: *Die BAM: Aufbruch in den Osten Sibiriens*. Im: Geo-Magazin 6/1976, S. 26–54.
* Athol Yates, Nicholas Zvegintzov: *Siberian BAM Guide*. 2. Ufflaag. Trailblazer, Hindhead 2001. ISBN 1-873756-18-6

## Weblinggs

* 
* Brivati Homepage zuè dè BAM (änglisch)
* En Reisebricht vo 1995
* 

## Aamerkigè


## Einzelnõchwyys