open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reute (Breisgau)

**Riddi im Brisgau** isch e Gmei im Landkreis Emmedinge im Südweschte vu Bade-Württeberg öppe 10 km nordweschtlich vu Friburg im Brisgau. 

## Geographi
Riddi lit in dr Friburger Bucht zwischenem Kaiserstuehl un em Schwarzwald. Am südliche Dorfrand durchfliesst d'Glotter d'Gmei. 

### Gmeigliderig
Riddi bestoht us dr Ortsdeile Oberriddi un Underriddi. 

## Gschichte
Dr Namme Riddi goht uf e alde Usdruck fer e Rodig zruck. Urkundlich erschtmols erwähnt isch Riddi im Lorscher Codex, wo d'Schenkig vum e Besitz im Ort *Reuden* in dr Johre 772/773 dokumentiert isch. D'Sidligsgschichte goht allerdings noch dütlich witer zruck. Archäologischi Befunde uf dr Riddemer Gmarkig wiise nooch, dass sich dert sit Dausende vu Johre immer wiider Sidlige befunde hän. Scho um öppe 100 n.&nbsp;Chr., in dr Zit vu dr römische Herrschaft, isch d'Gegend landwirtschaftlich gnutzt worre. Die römische Guetshöf si ca. im 3. Johrhundert ufgä worre, wie verstärcht alemannischi Verbänd in dr Brisgau vordrunge sin. 

Sit dr früehe Neuzit het Riddi zue Vorderöschtrich. D'Libeigeschaft isch erscht 1783 abgschafft worre. Im Zug vum Riichsdeputationshauptschluss isch dr Ort anno 1806 an s'Grossherzogtum Bade gfalle un im Oberamt Friburg zuegordnet worre.

### Religione
Wil im (vorder-)öschtrrichische Riddi im Gegesatz zue dr badische Dörfer vu dr Umgegend d'Reformation nit igfüehrt worre isch, isch Riddi e katholischi Enklave in evangelischem Gebiet blibe.

### Iwohnerentwicklig
* 1950: 1141
* 1996: 2900
* 2005: 3139

## Politik
Sit 1974 bestoht e Verwaltigsverband mit dr Nochbergmeinde Veerstette un Denzlinge (in dr Lagekarte im Infokäschtli in hellerem rot, Riddi dunkelrot). Dodurch het während dr Gmeireform die politisch Selbständigkeit mit eigenem Vogt un Gmeirot erhalde blibe känne.

### Vögt
* 1946-1954: Fridolin Birkle
* 1954-1974: Anton Siegel
* 1974-1997: Franz Kury
* 1997-heute: Michael Schlegel

### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

### Gmeipartnerschafte
Mit dr Gmei Walthersdorf in Saxe verbindet Riddi e offizielli Partnerschaft.

## Wirtschaft un Infrastruktur
### Bildig
Z'Oberriddi gits e Grund- un Hauptschuel.

## Kultur un Sähenswürdigkeite
### Bauwercher
Z'Underriddi stoht e Kilche us em 14. Johrhundert.

### Parks
Z'Oberriddi isch vu dr Narrezumft "Riddemer Schrättele i.V." anno 2004 e kleine Park aglegt un d'Narrefigur in Form vume Brunne ufgstellt worre.

### Guggemüsik
D' "Riddemer Noterätscher" spile numme sit meh wie 15 Johr an dr Riddemer Fasnet.

## Fueßnote


## Weblink

* Offizieller Website
* http://www.freiburg-schwarzwald.de/reute.htm Storchegmei Riddi
Rheinhausen (Breisgau)

**Rhinhüse** isch e Gmei im Landkreis Emmedinge in Bade-Württeberg.

## Geographi
Rhinhüse lit im nerdlige Brisgau am Rhin. Vu dert us erstreckt sich rhinabwärts s'Naturschutzgebiet Dübergiesse, eins vu dr gröschte Naturschutzgebiete vu Bade-Württeberg. Im Oschde vun Rhinhüse gids mit den Elzwiese noch ä baar vun de ledschde große Matte am Oberrhin. 

### Gmeigliderig
Rhinhüse bestoht us dr Ortsdeile Ober- un Niderhüse, wo sich am 1. Mai 1972 under em neue Namme *Rheinhausen* vereinigt hän. Die beide bis dertna verwaltigstechnisch trennte Gmeine hän aber scho sit jeher zämmegschafft.

### Religione
Rhinhüse isch überwigend römisch-katholisch prägt. In beide Ortsdeile git's doher katholischi Kilchegmeine, zuesätzlich bestoht s'Priorat St. Michael vu dr X. Prieschterbruederschaft St. Pius X. Die evangelische Gläubige werre vu Wisswil us betreut.

## Politik
### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

### Gmeipartnerschafte
Sit em 28. Oktober 2006 pflägt d'Gmei Rhinhüse e Städtepartnerschaft mit dr polnische Stadt Wisła.

## Bildig
Z'Oberhüse git's e Grund- un Hauptschuel mit Werchrealschuel.

## Behörde
Z'Niderhüse betribt dr Bundesnochrichtedienscht (BND) in dr Nächi vum Europapark Ruescht e Abhöralag fer Satelliteufklärig, verglichbar mit sällere z'Schöninge. Erkennbar isch si an dr grosse Satellitespiegel sowie Radome am Waldrand. "Tarnt" isch d'Alag as s'sog. "Ionossphäreninstitut Rheinhausen". Dr Bau vu dr Alag sott sinerzitt rund 90 Millione DM (45 Millione Euro) koschtet ha. D'Bundesregierig macht suscht keini offizielle Agabe über d'Alag, wie us ere Bundesdagsdrucksach vu 1990 hervorgoht.

## Einzelnoochwise
Hünersedel

Dr **Hüenersedel** isch e Berg im Middlere Schwarzwald mit ere Höchi vu . Er lit im Grenzgebit vu dr beide Gmeinde Schudderdal un Freiamt. Dr Gipfel vum Berg lit am nördliche End vu dr Freiamter Gmarkig. Am Hüenersedel entspringt s Flüssli Schudder. Dr Hüenersedel isch dr höchste Berg im alde Landkreis Lohr.

In ere Urkunde vu anno 926 wird dr Berg „Stoufinberc“ gnennt.

Am 2. Oktober 2004 isch uf em Hüenersedel e Ussichtsturm igwihe worre. Dr 29 Meter hoch Turm, wo mit Hilf vu private Spendegelder (200.000&nbsp;€) errichtet worre isch, bitet e witrümige Rundumblick bis Strossburg, zue dr Vogese, über dr middler Schwarzwald, d Rhiebeni sowie die angrenzede Däler (Schudderdal etc.).

## Weblink
* Hüenersedelturm
Simonswald

**Simeschwald** (amtlich *Simonswald*) isch e Gmei im Simeschwälder Dal, eme Deil vum Naturpark Südschwarzwald im Südweschte vu Bade-Württeberg im Landkreis Emmedinge, öppe 25 km nordöschtlich vu Friburg im Brisgau.

## Geographi
Die lang gstreckt, mehrkernig Gmei Simeschwald umfasst nohzue die gsamt guet besidelbar Dalflächi entlang an dr Wilde Guetich. Sällere ihr Dal wird menkmol insgsamt as Simeschwälder Dal bezeichnet. Es mündet bi Guetich im Brisgau in s'Dal vu dr Elz.

Dr Ortsdeil Simeschwald lit gröschtedeils im Dalgrund uf öppe 300 m ü. NN. Dalufwärts entlang an dr Wilde Guetich lige witeri Ortsdeile vu dr Gmei. Uf Nordoschte un Südweschte hi zwige vum Hauptdal zahlrichi, deils besidelti Näbedäler ab. In Obersimeschwald wird s'Dal enger un fangt a in Richtig Südoschte uf d'Schwarzwaldhöchene z'stige. D'Gemarkig vum Ortsdeil Obersimeschwald am Oberlauf vu dr Wilde Guetich erstreckt sich bis zum Gipfel vum Brend uf 1150 m ü. NN. 

(*Zue dr Geographie lueg au:* Guetich (Elz).)

## Gschichte
Simeschwald isch erschtmols anno 1178 urkundlich erwähnt worre. 

## Politik
### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

### Wappe
Vor eme links gäle un rechts wisse Hindergrund stehn drei grüeni Baim uf eme rode Dreiberg.

### Gmeipartnerschafte
Sit 1997 bestoht e Partnerschaft mit dr Gmei Worthing an dr englische Südküschte.

## Wirtschaft un Infrastruktur
Simeschwald isch e staatlich anerkennte Erholigsort, wo sich bsunders durch si reizmilds Klima uszeichnet. 

### Verkehr
Durch die ganz Gmei verlauft über 17 km d'L173, wo als Deil vu dr Dütschi Uhrestross vu dr B294 z'Guetich zue dr B500 (Schwarzwaldhochstross) bi Furtwange-Neueck verlauft.

Uf sällere Stross lit au d'Buslinie 7272 vu dr Südbadenbus GmbH (SBG) vu Waldkilche über Guetich un Simeschwald uf Furtwange, wo in Guetich-Blibich un z'Waldkilche Aschluss uf d'Elzdalbahn het.

## Kultur un Sähenswürdigkeite

### Musee
S'Dorfmuseum Jockehof findet sich ime alde Bürehof in dr Ortsmiddi vu Obersimeschwald. S'historisch Hüs isch um 1640 baut worre. D'Sammlig zeigt hauptsächlich Gerätschafte, wo im Simonswälderdal zum Isatz kumme sin. 

### Naturdenkmoler
E sähenswerts Naturschauspil stelle d'Zweribachwasserfäll dar. Sie lige midde ime numme z'Fuess vom Ortsdeil Wildguetich erreichbare Naturschutzgebit.

Dr Simeschwälder Mühlewanderwäg füehrt vum Ortskern us insgsamt 6 km un 150 Höchemeter über Haslesimeschwald vorbi an historische Schwarzwaldmühlene.

## Fueßnote


## Weblink

* Offizieller Website
* Ortsgschichte & Bilder
* http://www.freiburg-schwarzwald.de/simonswald.htm - Simonswälder Dal in Wort un Bild
* Kinderschuel Simonswald
Höhe über dem Meeresspiegel

D **Höchi über em Meeresspiegel** git a, wievil Meter (m) oder Fuess (ft) en Ort überem Meeresspiegel lit.

## Grundsätzlichs
Um d Höchi über em Meeresspiegel chöne z bestimme, muess mer emol en langjöhrige Mittelwert vom Meeresspiegel ame bestimmte Ort berächne. Verschidni Länder händ en underschidliche Bezugspunkt, es wird de Pegel vo verschidnige Meer gnoo. Und drumm gits au Abwichige a de Gränze vo Nochberstaate, wo au scho zu Panne gfüert händ. Genau so underschidlich wie d Bezugspünkt, sind au d Bezeichnige und Abchürzige, wo brucht werded, um d Höchine i de Länder z beschriibe.

## Im Alemannische Sprochruum
### Dütschland
Z Dütschland hät d Bezeichnig *[[Normalnull]]* (*NN*) bis Endi 1992 gulte. Sither heissts **[[Normalhöhennull]]**, abgchürtzt *NHN*. Vor de Umstellig, wia au sither, nimmt mer de Meeresspiegel vo de Nordsee z Amschderdam als Nullhöchi.

### Frankriich
In Frankriich isch de Mittelwärt vom Mittelmeer z Marseille de Messpunkt. D Höchi wird mit **mètres au-dessus du niveau de la mer** (Meter über dem Meeresspiegel), abgchürtzt *m* bezeichnet.

### Fürstetum Liechtestei
Im Ländle gälted di gliiche Maass, wie i de Schwiz (lueg witer une).

### Öschdriich
Z Öschdriich nimmt me de mittleri Meeresspiegel vo Triest a de Adria als Usgangswert. Drumm heissts denn **Meter über Adria** und d Abchürtzig *m ü. Adria*, *m.ü.A.* oder *müA*, umgangsprochlich au Seehöhe oder Adriahöhe.

### Schwiz
I de Schwiz isch wie in Frankriich s Mittelmeer z Marseille de Bezugspunkt. De eigentlichi Messpunkt isch aber de Pierre du Niton, en Fels im Gemfersee, wo e Markierig mit de Höchi vo 360,6 Meter über em Bezugspunkt z Marseille hät. Und so heissed d Höchene i de Schwiz **Meter über Meer**, abgchürtzt *m ü. M.*, *m ü.M.* oder ganz eifach *m*.

## Höhepünkt / Tüüfpünkt
De högschti Punkt uf de Wält über em Meeresspiegel isch mit 8'848 m im Himalaya zfinde. Z Westeuropa isch die högschti Erhebig i de Alpe, de Mont Blanc mit 4'810 m.

Wies e Höchi über em Meeresspiegel git, so gits natürli au e Tüüfi under em Meeresspiegel. De tüüfschti Punkt z Europa isch z Holland, wo ganzi Landstrich drü bis vier Meter under em Meeresspiegel ligged. S Death-Valley (Tal des Todes) im Weste vo de USA hät sin tüüfschte Punkt fascht 86 Meter under de Meereshöchi. De tüüfschti Punkt uf em Festland isch d Oberflächi vom Tote Meer zwüsched Israel und Jordanien. Si schwankt zwüsched - 422 und - 423 Meter under em Meeresspiegel. De Marianegrabe im Pazifik isch mit 11'034 m de tüüfschti Punkt uf de Wält.

## Einzelnochwys
Winden im Elztal

**Winde im Elzdal** isch e Gmei im Landkreis Emmedinge in Bade-Württeberg.

## Geographi
D Gmei Winde mit ihrene Ortsdeile Niderwinde un Oberwinde lit öppe 25 km nordöschtlich vu Friburg im Brisgau.

### Geographischi Lag
Winde lit am Fuess vum Hörnliberg zwische Guetich un Elze im Elzdal.

## Gschicht
In ere Urkunde vum Papst Alexander III. vu 1178 sin d Orte „*wineden inferius et superius*“, Niderwinde un Oberwinde, zum erschte Mol als Besitz vum Waldkilchemer Kloschter St. Margarete erwähnt. Durch dr Verkauf vu Niderwinde sin beide Ortsdeile anno 1293 vunänander trennt worre. 1567 isch no Oberwinde öschtrichisch worre un het dert zue dr Landschaft Brisgau in Vorderöschtrich ghört. Anno 1805 sin beidi Ortsdeile zum Grossherzogtum Bade kumme.

Am 1. Jänner 1975 sin beidi Ortsdeile dur d Gmeireform zue *Winde im Elzdal* (dt. *Winden im Elztal*) widervereint worre.

### Iwohnerentwicklig
* 1871: 982 Iwohner z Oberwinde / 507 Iwohner z Niderwinde
* 1974: 1527 Iwohner z Oberwinde / 1007 Iwohner z Niderwinde
* 2000: 1625 Iwohner z Oberwinde / 1130 Iwohner z Niderwinde
* 2006: 1644 Iwohner z Oberwinde / 1218 Iwohner z Niderwinde

## Politik
### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Wirtschaft und Infrastruktur
### Verkehr
Winde isch über d Bundestross 294 an s überregional Strossenetz abunde. Uf dr Elzdalbahn (Denzlinge – Elze) verkehrt hüt d Brisgau-S-Bahn mit je eim Haldepunkt in beide Windemer Ortsdeile.

### Bildig
Z Oberwinde bestoht e Hauptschuel mit Werchrealschuel, z Niderwinden e Grundschuel. Denäbe gits in beide Ortsdeile je ei Kinderschuel.

## Kultur un Sähenswürdigkeite
Winde isch, wie au Elze, e Hochburg vu dr schwäbsich-alemannische Fasnet.

## Sport
Dr Schachclub Oberwinde het alässlich vu sinem 50-jährige Jubiliäum über Oschtere 2007 dr Badisch Schachkongress usgrichtet, die gröscht Schachverastaltig in Bade. 

Usserdem spiilt d Fußballmannaschaft "SF Winden" in de Bezirksliga Friiburg.

## Weblink

* Offizieller Website

## Fueßnote
Weisweil

**Wisswil** isch e Gmei im Landkreis Emmedinge in Bade-Württeberg.

## Alemannisch
Dr ursprünglich örtlich alemannisch Dialekt vu Wisswil gheert zuem Oberrhiinlemannisch, wu zuem Nideralemannische zellt. In Wisswil wird de Dialäkt no weidli gnutzt. Text zuem Wisswiler Dialäkt findet si in Heilig (1900). Üsserdäm gits zwei neieri Schrift vu de Renate Schrambke vu 1995. De Wilhelm Grässlin het anne 1938 innere Arwet iwwers Pfingschthoppe in Wisswil brichtet.

## Geographi
Wisswil lit wänigi Kilometer nördlich vum Kaiserstuehl in dr Oberrhinebeni an eim vu dr zahlriche Arm vum Aldrhin. D'Rhinwälder un Aue uf dr Gmarkig Wisswil sin anno 1998 fer d'Erhaldig vu dr ehemolige Überflutigsaue mit ihrem Arteriichtum zum Naturschutzgebit Rhinniderig Wyhl - Wisswil erklärt worre. Die bewaldete Flächene her mer zum Bannwald erklärt, wo die ubeiflusst, spontan Entwicklig vum Wald gwährleischtet un beobachtet werre soll, oder zum Schonwald, wo d'Entwicklig vum Bestand zum Mischwald gförderet werre soll. S'Naturschutzgebit erstreckt sich im Norde bis an dr Leopoldskanal un grenzt dert ans Naturschutzgebit Dübergiesse. 

Durch dr Grand Canal d'Alsace (*Rhinsidekanal*), wo in dr Höchi vu Wisswil uf dr französische Rhinside abzwigt, un dr Bau vu eme Rhinwasser-Kraftwerk isch e Staustufe entstande, durch die sich dr Hauptarm vum Rhin bi Wisswil uf e Breiti vu öppe 600 Meter uswittet. Do het sich e gern gnutzts Wassersportgebit mit Sport- un Yachthafe entwicklet.

## Politik
### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Wirtschaft un Infrastruktur
### Asässigi Undernähme
Wisswil isch dr Sitz vu dr *Schanzlin Traktoren und Maschinen GmbH*, eme Hersteller vu Kommunalfahrzüge un CNC-Deile.

### Bildig
Z'Wisswil gits e Grund- un Hauptschuel.

## Persönlichkeite
### Söhn un Döchter vu dr Gmei
* 5. Jänner 1842, Carl Engler, † 7. Februar 1925 z'Karlsrueh, Chemiker un Begrinder vu de Erdelchemie
* 1844, Friedrich Karl Oehler, † 12. März 1910 z'Karlsrueh, evangelischer Theologe un Prälat vu dr Evangelische Landeskilche in Bade
* 1927 - 7.3.2004 Lore Haag D´Leiteri vu de Gschäftsschdell vu den Badisch-Elsässische Bürgerinitiative

## Schrifde
* Heilig, Otto (1900): Texte in alemannischer Mundart. Betr. Kürzell, Herbolzheim, Weisweil, Riegel, Bahlingen, Sasbach. Z. f. hochdeutsche Mundarten. I : 93—98.
* Grässlin, Wilhelm (1938): Pfingsthoppen in Weisweil. Mein Heimatland 25:133-137.
* Schrambke, Renate (1995a): Vom "bannen" und "riejen". Fachsprache und Arbeitsleben der Weisweiler Fischer. In: Weisweil. Ein Dorf am Rhein. Hrsg. Gerhard A. Auer und Thomas Zotz. S. 247-258. Weisweil
* Schrambke, Renate (1995b): Die Mundart von Weisweil. In: Weisweil. Ein Dorf am Rhein. Hrsg. Gerhard A. Auer und Thomas Zotz. S. 361-369. Weisweil

## Fueßnote


## Weblink
* Luftbilder vu Wisswil
* Bilder un Ortsgschichte
Wyhl am Kaiserstuhl

D'Gmei **Wyhl** lit im Landkreis Emmedinge (Bade-Württeberg, Dütschland). Überregional bekannt worre isch dr Ort in dr 1970er Johre durch dr Widerstand gege e dert plants Atomkraftwerk (AKW).

## Gschicht
Schu us dr Zit um 50 v.&nbsp;Chr. finde sich Spure vu ere keltoromanische Sidlig. Zum erschte Mol gnennt wird Wyhl anne 926 als *villa Wila*.

D'Struktur vu dr Gmei isch früeher hauptsächlich durch d'Landwirtschaft prägt. Später hän Zigarrefabrike e grösseri Rolle gspilt. Hüt bemüeht sich d'Gmei, sich als attraktive Wohn- un Gwerbestandort z'etabliere. Im Johr 1842 sind 389 Iwohner vun Wyhl und Ändinge am Kaiserstuhl ibber Straßburg und Le Havre nach Venezuela usgwandert und hond dett d Colonia Tovar gründet. S Alemannische isch vun Generation zu Generatio weiter gäbbe worre. Denne ihre Schproch hosst etzet Alemán Coloniero.

### Iwohnerentwicklig
* 1970: 2689
* 1987: 2863
* 2005: 3667
* 2007: 3703

### Kernkraftwerk Wyhl
Überregional bekannt worre isch Wyhl in dr 1970er Johre durch d'Usänandersetzig um dr Bau vu eme Kernkraftwerk (KKW); dr Konflikt um Wyhl giltet als Wendepunkt vu dr dütsche Antiatomkraftbewegig. Meh dezue im Hauptartikel Kernkraftwerk Wyhl.

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Wyhl ghert zuem Oberrhinalemannische. Bsunderheite im Dialäkt vu Wyhl un Noochberort kennen ich ne paar Wenkersätz üssem Wenkerboge vu Wyhl gä.

Legendär isch der Spruch "Nai hämmer gseit!" im Zämmehang mit dem Widerstand gege 's Atomkraftwerk in de sieweziger Joohr worre, wie iwwerhäupt de Dialäkt bi de domolige Aktione (zuem Laidwese vu manche Preuße un Schwowe unnem Filbinger Hans) d' *Lingua franca* gsi isch.

## Politik
### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Wirtschaft un Infrastruktur
### Bildig
Wyhl verfüegt über e Hauptschuel mit Werchrealschuel un e Grundschuel.

Wyhl het e Müsikverein, e Kilchechor, e Chorgmeinschaft sowie rund 30 witteri Verein.

### Sport
Wyhl het e Fuessballmannschaft, dr SC Wyhl, wo lag in dr Bezirksliga gspilt het. 2010 sin si uffgstige in d Landesliga, 2013 sin si uffgstige in d Verbandsliga.

## Lüt
* Meinrad Schwörer (1931−2015), Naturschützer un Anti-Atomchraft-Aktivischt
* Eberhard Peter Flamm (* 1957), Coach un Dialäktautor

## Literatur
* Jari Pekka Cuypers, Wolfgang Hippe: Die Geschichte von der Wyhlmaus und anderen Menschen. Ö-Comic Nr.1. Essen 1978. ISBN 3-88203-034-8
* Hans-Helmut Wüstenhagen: *Bürger gegen Kernkraftwerke: Wyhl - der Anfang?*. Rowohlt, 1975, ISBN 3-499-11949-8

## Weblink
* Offizielle Website
* Die Wyhler Dialektausdrucksammlung vum Hermann Müßle
* Luftbilder vu Wyhl
* Umfassendi Infos zum AKW Wyhl-Widerstand in dr regionalen Umweltgschichte
*Von der Bauplatzbesetzung im Wyhler Wald zum Atomausstieg Ein Rückblick von Axel Mayer
* Bericht vun Uswanderer vun Wyhl nach Venezuela und ihrem alemannische Sprochgbiet in Colonia Tovar
* D´Volkshochschul Wyhler Wald

## Fueßnote
Hörnleberg

Dr **Hörnliberg** (dt. *Hörnleberg*) isch e 907 Meter hoche Berg im middlere Schwarzwald. Si Gipfelpyramide ragt im Mündigswinkel zwischen dr Däler vu dr Elz un dr Wilde Guetich (Simonswälder Dal) rund 600&nbsp;m uf. 

Uf sinem bewaldete, kum noch Ussicht bietede Gipfel treffe sich d'Gemarkige vu Winde, Simonswald un Guetich.

Dert befindet sich d'Wallfahrtskapelle *Unseri Liebi Frau*. Es git zwei Krüzwäg wo zue dr Kapelle füehre, ein vu Blibich un ein vu Oberwinde us.

D'Kapelle isch vermuetlich im 8. oder 9. Johrhundert baut worre. Die erscht urkundlich Erwähnig stammt vu anno 1469, im Pfründebsetzigsbuech vu dr Diözese Konschtanz wo e „capella uf dem Hörnlin“ erwähnt wird. D'Entstehigslegende vu dr Kapelle sait, dass e blinde Ma us em Elsiss gschwore het, wenn er wider sähe ka, wird er zue Ehre vu dr Muedergottes e Kapelle uf em erschte Berg errichte, wo er erblickt.

## Weblink
* Homepage vum Pfarramt Winde
* Homepage mit Bilder
Waldkirch

**Waldkirch** (**Waldkilche**, **Waldchilche**) isch dr Namme vu dene Ortschafte:

z Dütschland
* im Bundesland Bade-Württeberg:
** Waldkilche (Brisgau), e Stadt im Landkreis Emmedinge, Brisgau
** *Waldchirch*, en Ortsdeil vu Gaiß-Waldchirch i dr Chreisstadt Waldshuet-Dienge im Landchreis Waldshuet

* im Bundesland Bayre:
** *Waldkirch*, en Ortsdeil vu dr Gmeind Georgebärg im Landkreis Neustadt an der Waldnaab, Oberpfalz
** *Waldkirch*, en Ortsdeil vu dr Gmeind Winterbach im Landkreis Günzburg, Schwaabe

i dr Schwiz: 
* Waldchirch SG, e Gmeind im Kanton Sankt Galle

**Waldkirch** isch dr Namme vu eme dütsche Adelsgschlecht:
* Grafe vu Waldkirch
Simonswälder Tal

S **Simonswälder Dal** isch e öppe 25 km langs Sidedal vu dr Elz im middlere Schwarzwald. Es mündet bei Blibich (Ortsdeil vu Guetich im Brisgau) in dr Nächi vu Waldkilche vu südoschte her in d Elz un wird vu dr Wilde Guetich durchflosse. 

Dr ober Daldeil nennt mer *Wildguetedal*. Dert isch die bekannt Hexelochmühli.

Des typisch Schwarzwalddal wird gröschtedeils vu dr glichnammige Gmei Simonswald ignumme.

## Weblink
Sasbach

**Sasbach** stoht fir:
* d Gmei Saschbe im Ortenaukreis, Bade-Wirttebärg, Dytschland
* d Gmei Saschbe am Kaiserstuehl, Landkreis Ämmedinge, Bade-Wirttebärg, Dytschland
Illgau

**Fillggau** (amtlich *Illgau*) isch e politischi Gmeind im Bezirk Schwyz vum Kanton Schwyz i de Schwyz.

## Geographi
Fillggau lit in dr zentralschwiizerische Voralpen, zwischen em Muotatal un dr Ibergeregg. Si Topographi zeigt zum grosse Teil uf Süde und Südweschte hi. Sällewäg wirbt Illgau im Tourismus mit em Binamme «Sunneterrass». D Falleflueh, d Sterneegg, dr Spyrstock im Hoch-Ybrig-Gebit und dr Hessisbohler Firscht mit em Hochweidgütsch as eme Uslaifer bilde im Rund d Gmarkigsgrenze. Gege s Muotatal hi sin die jähe Flüeh vu dr Sulzmatte bis zue dr Falleflueh ani rächt markant. Über sälli Bergkante stürzt sich dr «Bettbach» - dr Illgauer Dorfbach - un dr «Mettelbach», wo vum Hintere Oberberg her s Tal abigoht un in d Muota fliesst.

Dr maximal Höheunterschid uf dr Gmarkig vum tiefschte Gmeipunkt i dr Region Dorf bis zum höchschte Gmeipunkt, em Huusmätteli uf em Hessisbohlerfirscht isch fascht gnau 1000 Meter.

D Gmarkig wird iteilt i s *Dorf*, dr *Vorder Oberberg* - gege d Ibergeregg na - dr *Hinter Oberberg* - gege s Hoch Ybrig hi - un s ubewohnt Gebit vu dr *Riiter* un Alpe. Nachbergemeinte sin Muotathal im Süde, Schwyz im Weschte und Norde, sowie Oberiberg im Nordoschte.

Vu de Gmeindflechi sind 62,0 % landwirtschaftlichi Flechi, 31,1 % Wald, 2,9 % Sidligsflechi u 4,0 % suschtigi Flechi.

## Gschicht
Fillggau isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1370 als *Ilgoe*.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 1,3 % gläge.

## Religion
96,8 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 0,3 % evangelisch-reformiert.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 721 Iiwoner 99,2 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 0,8 % anderi Spraache.

De Tieläkt vu Fillggau ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Weblink

* Offiziälli Homepage vu de Gmeind
* 

## Fuessnote
Gutach

**Gutach** ka sy:
*en Ort z'Bade-Württeberg, Dütschland:
**Guetich, Gmeind im Schwarzwald, Landkreis Emmendinge
**Guete, Gmeind im Schwarzwald, Ortenaukreis

*Gwässer z'Bade-Württeberg, Dütschland:
** Guete, Teil vom Oberlauf vo dr Wuete (unterhalb vom Titisee) im Südschwarzwald
** Guete odr *Wildi Guete* im Schwarzwald, mündet zi Gutich im Brisgau in d'Elz
** Guete, mündet unterhalb vo Guete (Ortenau) in d'Kinzig
Weinfelden

**Wiifälde** (dt. *Weinfelden*) isch e politischi Gmeind und de Hauptort vom gliichnamige Bezirk im Kanton Thurgau im Nordoschte vo de Schwiiz.

## Allgemains

Wiifälde liit i de Nöchi vo de Thurgauer Hauptstadt Frauefäld, aso mit em Auto hät me öppe 20 Minute, mit em Schnellzug 10 Minute ab em Baahof. Mehreri kantonali Iirichtige händ wäge de zentralere geographische Lag z Wiifälde iren Sitz, so zum Biischpil d Thurgauer Kantonalbank und s Thurgauer Vowaltigsbüro. De Grooss Rot vom Thurgau vobringt de Winter z Wiifälde.

## Schuel und Chile
D Bildigsstätt umfassäd für di obligatorischi Schuelziit Chindergärte, Primar- und Oberstufeschuel. Dänäbed isch Wiifälde Schuelort vom gröschte Bruefsbildigszentrum vom Kanton Thurgau; Mittel- und Hochschuele sind i Pendlerdistanz erreichbar.
Nöd vogässe dörf me au nöd s Chinderhuus Wiifälde, und d Jugendmusigschuel.

Wiifälde hät e evangelischi und e katholischi Chilegmeind; die evangelisch-reformiert Chile isch im Jugendstil 1902–19904 baue worde und hät inne draa e Jugendstil-Uusstattig wo zimli beiidruckt.

## Kultur und Sport

Sit 1998 gits au es Kino mit drei Liinwänd und im ganze 450 Sitzplätz. Gad näbed em Kino isch de Uusgangskomplex «Firehouse», was äbefalls no vili Jugendlichi aalockt am Wuchenänd isch s «La Luna».

Für die wo wönd Sport mache häts ussert emene Halle- und Freibad mehreri Sporthalle mit Usseplätz, e Tenishalle und en Tenisusseplatz, so wie e Iisbahn und e Curlinghalle. All da findet me i de Gütti. Sit em Joor 2006 stoot z Wiifälde di erscht Norm Inline-Skating Rundbahn vo Europa.

Im Herbscht findet jewiils d Thurgauer Gwerbeuusstellig «WEGA» statt, die lockt jedes Joor so öppe 100'000 Bsuecher aa; im Früelig isch d «Gastronomimäss Schlaraffia» und d «Schwiizer Chilemäss Swisseglise».

## Weblink

* Offizielli Website vo de Gmeind Wiifälde
* 
* 
* 
* 

## Fuessnote
Courlevon

**Courlivon** isch es Dorf ir Gmeind Murte u ghört zum Seebezirk ( *District du Lac*) vom Kanton Friburg. Bis 2015 isch es e eigeni politeschi Gmeind gsii.

## Name u Sprach
Dr offiziell Name vo Courlivon isch "Courlevon", wüu dr Ort ursprünglech mau ganz französischsprachig isch gsii; hüt redt d Bevöukerig zum gröschte Teil Friburger- oder Bärndütsch.

Vo de Bewoner rede 94 Prozänt Schwizerdütsch, 5 Prozänt Französisch u eis Prozänt Portugisisch (Stand 2000). I däre ursprünglech französischsprachige Gmeind het sech ds Verhäutnis zwüsche Französisch u Dütsch im Louf vom 19. Jahrhundert umgkehrt. Wi das aber so im Sprachgränzgebiet üeblich isch, si vili doch biläng oder chöi sech zmingscht ir andere Sprach verschtändige wes druf abchunt.

## Geografi
Courlivon isch uf 556 Meter über Meer u 4 Kilometer südlech vom Bezirkshouptort Murte. Das Buredorf ligt uf emene Plateau südlech über em Murtesee, weschtlech vo der Waudhöchi Oberhouz, im Friburger Mittuland.

Zu Courlivon göre o der Wyler *Couschibärli,* wo früecher o e säubständigi Gmeind isch gsi, u o no es paar Einzuhöf.

D Nachburgmeinde vo Courlivon si früener gsii: Cressech, Walleried, Villarepos u Courwouf im Kanton Friburg u Mönchewiler, en Exklave vom Kanton Bärn.

## Gschicht
Dr Ortsname chunt s erschte Mau in ere Urkunde vo ane 1214 vor. Er het dört *Curlivin* gheisse. Das bedüütet «der Hof vom Livinus»; d Wurzle *court* chunt vom latinische *curtis,* wo äbe «dr Hof» heisst.

Scho im Midduauter het s Dorf zur Herrschaft Murte ghört.

Ane 1875 het d Chäsergselschaft vom Dorf s aute Schuelhuus chönne dr Gmeind abchaufe zum e Chäsi irichte.

Uf de 1. Jänner 2016 hed Courlivon zäme mit Jeuss, Lurtige u Salvenach mit de Gmeind Murte fusioniert.

## Kultur
Sit em Herbscht 2016 gits im Dorf Courlivon – wo säuber gar nie are Isebahnlinie agschlosse isch gsii – i der aute Chäserei ds Isebahn- u Sammler-Museum Courlivon ESMC.

## Literatur
* 

## Weblink

* Website vo Murte
* Website vo dr ehemalige Gmeind Courlivon

## Fuessnote
Aitern

**Aitere** (dt. *Aitern*) isch e Gmei im Landchreis Lörrach in Bade-Württeberg (Dütschland).

D'Gmei isch Mitglid im Gmeiverwaltigsverband Schönau im Schwarzwald.

## Geographi
### Geographischi Lag
Aitere lit in 580 bis 1.078 Meter Höchi im Dal vum Aiterebach, wo sich vum Oschthang vum 1.414 m hoche Belche ins Wiisedal abiziegt.

### Nochbergmeinde
D'Gmei grenzt im Norde an Münschterdal im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald un Wiide, im Oschte an Utzefeld, im Süde an d'Stadt Schönau im Schwarzwald un im Weschte an Schöneberg, alli im Landchreis Lörrach.
### Gliderig
Zue dr Gmei ghöre näbenem Hauptort Aitere d'Ortsdeile Holzinshüs, Multe un Rollsbach.

## Gschicht
Bodefund erlaube dr Schluss, dass uf dr Gmarkig scho vor meh wie 2000 Johre keltischi Büre gsidelt hän. Aitere isch anno 1352 erschtmols urchundlich erwähnt worre. Dr Ort het zum Chloschter St. Bläsi bis zue sällem sinere Säkularisierig anno 1806 ghört, deno isch Aitere badisch worre.

### Bildig
Aitere verfüegt über e Grundschuel un e Chinderschuel.

## Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Weblink

* Gmeiverwaltigsverband Schönau

## Fueßnote
Aftersteg

**Afterstäg** (dt. *Aftersteg*) isch e zue dr Stadt Todtnau ghörigs Schwarzwalddorf im Landchreis Lörrach (Bade-Württeberg, Dütschland).

Afterstäg het öppe 300 Iwohner un 190 Gäschtebette. Es isch e Erholigsort mit - soferns Schnee het - nordische wie alpine Wintersportmöglichkeite. Aber au zum Bergradle git's vili Glägeheite.

Dr Ort lit zwische Todtnau un Notschrei an dr Stross zum Schauinsland un ins Dreisamdal am obere End vu eme Sidedal vum Wiisedal in 780m Höchi.

Sähenswürdigkeite sin e Schau-Glasbloserei un dr Afterstäger Wasserfall, mit 97m dr höchscht in Dütschland.

Dr örtlich Dialekt isch e wiisedälerischs Hochalemannisch. Dr alemannisch Schlötterlinamme vu Afterstäg isch *Fidilibruck*.

## Bruuchtum
Ändi Juli, noch em Heuet, fyred me z Afterstäg s Heugeißfeschd.

## Quelle / Verwiis
Afterstäg bim Todtnauer Ferieland
Südbadenbus

D **Südbadenbus GmbH** (Abk. *SBG*, bis 2015 *SüdbadenBus*) isch e Regionalbusundernähme mit Sitz in Friburg im Brisgau. Es isch e 100%igi Dochter vu dr DB Mobility Logistics AG un ghört demit dr Deutsche Bahn.

## Undernähme
Näbe dr Zentrale z Friburg underhaldet d SBG Niderlassige z Villinge, z Waldshuet, z Radolfzell un z Friburg, wo fer s eigetlich Fahrgschäft zueständig sin. Usserdem werre, au im Uftrag vu dr Verkehrsverbünde, witteri siibe Verkaufsbüros (sognennti *KundenCenter*) betriibe.

Anno 1989 isch us dr domolige Bahnbusse s Undernähme as GmbH usgründet worre, nooch verschidene Umstrukturierige innerhalb vum Bahn-Konzern isch d SBG derzitt e 100% Dochter vu dr am 1. Jänner 2004 gründete *DB Stadtverkehr GmbH*. 

S Undernähme het über 500 Mitarbeiter, devu 430 as Busfahrer un betribt mit Partnerundernähme 159 Buslinie. Die 225 Liniebusse stamme vu dr Hersteller MAN, Mercedes-Benz un Setra.

## Linienetz
S Linienetz vu dr SBG reicht vu Basel im usserschte Südweschte bis uff Sulz am Neckar im Nordschwarzwald, im Oschte bis Sigmaringe un Konschtanz. Hauptsächlich lit s bedient Gebiit in dr bade-württebergische Landkreise Emmedinge, Brisgau-Hochschwarzwald, Lörrach, Waldshuet, dr Schwarzwald-Baar-Kreis, Rottwil, Duttlinge un Konschtanz sowie dr kleins Gebiit im Süde vum Ortenaukreis. Grenzüberschrittendi Linie gehn vu Mülle uf Milhüse sowie vu Brisach uf Colmar in Frankriich, sowie diversi Linie in d Schwiz zwische Basel un Bodesee.

Näbenem Regionalverkehr betribt d SBG Stadtbuslinie in Bad Säckinge, (Alt-)Brisach, Emmedinge, Chrenzach-Wyhle, Laufeburg, Leffinge, Radolfzell, Rhyfelde, Schiltach, Schramberg, Singe, Waldkilche un Waldshuet-Dienge.

D Linie vu dr SBG sin Deil vu dr einzelne Verkehrsverbünde in dr Gmeinde un Kreise. D SBG isch au Gsellschafteri in verschidene Verbünde.

Zämme mit dr beuftragte Partnerundernähme verfüegt d SBG über ungfähr 575 Busse bi ere Gsamtlinienlängi vu 5050 km. Jährlich werre über 38 Millione Fahrgäscht beförderet bi ere Verkehrsleischtig vu chnapp 32 Millione km.

## Weblink
* dr Internetuftritt vu dr SüdbadenBus GmbH

## Fuessnoote
Böllen

**Bölle** isch mit guet hundert Iwohner die chleinscht Gmei vum Land Bade-Württeberg.

D'Gmei isch Mitglid im Gmeiverwaltigsverband Schönau im Schwarzwald und lit im Nordoschte vum Landkreis Lörrach.

## Geographi
D'Gmei Bölle lit in 600 bis 1320 Meter Höchi im Böllebachdal, eme Sidedal vum Wiisedal am Südoschthang vum Belche.

Dr Namme vum Ort leitet sich wohl vom nooche Belche ab.

Nochbergmeinde sin d'Stadt Schönau, Bürche un Neuewäg.

Dr Ort bestoht us dr Ortsdeile Oberbölle un Niderbölle sowie em Hofguet Haidflüeh.

## Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Kultur un Sähenswürdigkeite
### Sport
Z'Bölle het dr erfolgriich Tauziegclub *Tauziegfründe Bölle i.&nbsp;V.* si Heimet, wo näbe mehrere dütsche Meischterschafte anno 2002 au d'Vizeweltmeisterschaft errunge het.

## Bilder

Datei:Böllen.jpg|Bölle
Datei:Böllen, Rathaus.jpg|Rothuus


## Weblink

## Fueßnote
Bürchau

**Bürchau** isch e ehemoligi Gmei in Bade-Württeberg (Dütschland) un ghört zum Landkreis Lörrach. 

Die ehemolig Gmei ghört sit em 1.1.2009 zue dr neije Gmei Chleis Wiisedal mit Hauptort Dägernau, wo ussem gliichnammige Gmeiverwaltigsverband hervorgange isch. D'Umwandlig vum Gmeiverwaltigsverband in e Verbandsgmei isch us finanzieller Not erfolgt.

## Geographi
75 % vu dr Gmarkig sin bewaldet.

### Geographischi Lag
Dr staatlich anerchannt Erholigsort Bürchau lit in 600 bis 1000 Meter Höchi im Naturpark Südschwarzwald im Dal vu dr Chleine Wiise.

### Nochbergmarkige
Dr Bann grenzt an Bölle, Fröhnd, Elbeschwand, Raich un Neuewäg.

### Gliderig
Die ehemolig Gmei bestoht us dr Ortsdeile Bürchau, Oberbürchau, Chaschtel, Rütti un Sunnhalde.

## Gschicht
Bürchau isch anno 1278 erschtmols urkundlich erwähnt worre. Sit 1503 gehört s'Dorf zue dr Markgrafschaft Bade-Durle, us wellere sich s'Land Bade entwicklet het. Ufgrund vu sällere Zueghörigkeit zum Markgräflerland isch im Ort d'Reformation durchgfüehrt worre un d'Lit sin evangelisch worre.

## Lüt
* Ernst Niefenthaler (1894-1970), Buur un Dialäktdichter

## Weblink
Binzen

**Binze** (dt. *Binzen*) isch e Gmei im Landchreis Lörrach in Bade-Württeberg.

## Geographi
### Geographischi Lag
Binze lit im Dreiländereck vu Dütschland, dr Schwiz un Frankrich an dr Südweschtusläufer vum Schwarzwald am Usgang vum Chanderdal am Rand vu dr Trinationale Agglomeration Basel. D'Gmei isch demit e Deil vu eme Balligsrüm mit über 700.000 Iwohner.

### Nochbergmeinde
D'Gmei grenzt in Norde an Fischige un Schallbach, im Oschte an Rümmige, im Südoschte an d'Chreisstadt Lörrach, im Süde an d'Stadt Wil am Rhi un im Weschte an Eimeldinge.

## Gschichte
Die urchundlich Erschterwähnig vum Ort as *Binuzhaine* stammt vu anno 767. Verschideni geischtlichi un weltlichi Herrschafte hän Rechte in Binze gha. Am Afang vum 16. Jahrhondert isch dr gröchte Deil vu Binze in dr Besitz vu dr Markgrafschaft Bade-Durle kumme un ghört demit zum ursprüngliche Markgräflerland. S'isch aber noch bis 1769 gange bis dr ganze Ort badisch worre isch.

### Religione
Binze het ursprünglich zum Bischtum Röttle ghört. Sit dr Ifüehrig vu dr Reformation in dr Markgrafschaft Bade-Durle anno 1558 isch Binze aber evangelisch prägt. Fer römisch-katholischi Gläubigi isch d'Pfarrei in Wil am Rhi zueständig.

## Politik
Binze isch Sitz vum Gmeiverwaltigsverband Vorders Chanderdal, wo d'Gmeinde Binze, Eimeldinge, Fischige, Rümmige, Schallbach un Wittlinge sit anno 1971 ihr Verwaltig zämmefasse. 

### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Wirtschaft un Infrastruktur
Binze isch au e chleini Wibaugmei, 55 Hektar, säll sin chnapp 10 % vu dr Gmarkig, sin mit Räbe bestockt. Abaut werre hauptsächlich d'Räbsorte Guetedel und Spotburgunder, denäbe Müller-Thurgau, Nobling un Chardonnay. Verarbeite werre d'Dribel hauptsächlich in dr Bezirkschellerei z'Efrige-Chilche

### Verchehr
Binze lit direkt an dr Hochrhiautobahn A 98 (E54) (Aschlussstelle 3) vu Wil in Richtig uf dr Bodesee.

Binze lit au an dr Chanderdalbahn, ere Näbebahn, wo vu Haltinge an dr Rhidalbahn uf Chandere füehrt. Dr Regelbetrib uf dr Strecki isch anno 1983 nooch eme vu eme Unwetter verursachte Streckenschade igstellt worre. Hüt findet an einigi Sunndige im Summer Museumsbetrib mit ere Dampflok T 3 statt.

### Bildig
Scho sit meh wie 500 Johre isch Binze e Schuelstandort. Sit 1558 sin alli Rektore nammetlich noochwisbar. Mit dr „Middelpunktschuel Vorders Chanderdal“ verfüegt Binze hüte über e Grund- un Hauptschuel mit Werchrealschuel.

## Literatur
* Fritz Schülin: *Chronik von Binzen*, 1967

## Weblink

* Chanderdalbahn

## Fueßnote
Blansingen

**Blansige** (dt. *Blansingen*) isch e Ort im südliche Markgräflerland (Landchreis Lörrach, Bade-Württeberg, Dütschland) im Izugsgebit vum Grossrüm Basel. Politisch ghört die früeher selbständig Ortschaft sit 1974 zue dr Gmei Efrige-Chilche.

Mi sinere Lag in uf guet 350 m Höchi in dr Middi vum Chatzeberg isch Blansige dr nördlichscht Ortsdeil vu Efrige-Chilche. D'Ortschaft het guet 535 Iwohner (Stand 2008) un e Gmarkig vu 4,58 km².

Die erscht urkundlich Erwähnig vu Blansige stammt vu 1094. Domols isch e Deil vum Dorf in dr Besitz vum Chloschter Sant-Jerge im Schwarzwald übergange. Anno 1464 isch dr Ort no an d'Markgrafe vu Hachberg-Sausenberg gfalle, später no badisch (Bade-Durle) un demit in dr Reformation evangelisch worre.

S'Blansiger Wappe wiist uf die einschtig badisch Landeshoheit hi. S'im Schrägbalke ufglegt Schwert stellt d'Grichtsbarkeit vum ehemolige örtliche Adelsgschlecht dar.

As e typisch markgräfler Ortschaft zellt Blansige zum hochalemannische Dialektgebit.

## Weblink
* witteri Informatione/Quelle bi dr Gsamtgmei unter www.efringen-kirchen.de
* Historischi Chilche z'Blansige
Egringen

**Egrige** (dt. *Egringen*) isch e Ort im südliche Markgräflerland (Landchreis Lörrach, Bade-Württeberg, Dütschland) im Izugsgebit vum Grossrüm Basel. Politisch ghört die früeher selbständig Ortschaft sit 1974 zue dr Gmei Efrige-Chilche.

Egrige lit uf guet 280 m Höchi am Südrand vum Chatzeberg öppe zwei Kilometer öschtlich vu Efrige. Zwische Efrige un Egrige lit dr Südigang vum im Bau befindliche Chatzebergtunnel. D'Ortschaft het guet 900 Iwohner (Stand 2005) un e Gmarkig vu 6,27 km².

Anno 758 isch Egrige erschtmols under em Namme „Aguringas“ urkundlich erwähnt worre. E Grossdeil vum Ort isch no bal ans Chloschter St. Galle gfalle. Im 14. Johrhundert isch dr Ort no an d'Markgrafe gange, wo die Herre vu Grüeneberg demit belehnt hän. Wäge sällere politische Zueghörigkeit isch au z'Egrige im 16. Johrhunder d'Reformation igfüehrt un dr Ort evangelisch worre.
Die wichtigschte Sähenswürdigkeite sin d'Zehntschire, s'alt Schuelhuus, s'Stapflehuus, s'Milchhüsli, die alt Mühli un s'Rothuus.

S'Egriger Wappe symbolisiert links die badisch Landeshoheit un rechts dr Wibau.

As e typisch markgräfler Ortschaft zellt Egrige zum hochalemannische Dialektgebit.

## Lüt
* Margret Brombacher (* 1945 z Egrige), Dialäktautori un Liedermacheri

## Weblink
* witteri Informatione/Quelle bi dr Gsamtgmei unter www.efringen-kirchen.de
Huttingen

**Huttige** (dt. *Huttingen*) isch e Ort im südliche Markgräflerland (Landchreis Lörrach, Bade-Württeberg, Dütschland) im Izugsgebit vum Grossrüm Basel. Politisch ghört die früeher selbständig Ortschaft sit 1974 zue dr Gmei Efrige-Chilche.

Huttige lit uf guet 345 m Höchi, guet 1&nbsp;km nördlich vum Isteiner Klotz. D'Ortschaft het guet 440 Iwohner (Stand 2005) un e Gmarkig vu 4,55&nbsp;km².

Huttige wird erscht 1274 erschtmols urchundlich erwähnt. Es het domols dr Markgrafe vu Hachberg ghört. Sälli hän d'Oberherrschaft 1365 an s'Hochstift Basel abträtte. Demit isch im Ort d'Reformation nit igfüehrt worre un d'Lit sin katholisch blibe. Erscht dur d'Säkularisierig ufgrund vum Riichsdeputationshauptschluss isch dr Ort no 1803/06 badisch worre.

As e typisch markgräfler Ortschaft zellt Huttige zum hochalemannische Dialektgebit.

## Weblink
* witteri Informatione/Quelle bi dr Gsamtgmei unter www.efringen-kirchen.de
Istein

**Istei** (dt. *Istein*) isch e Ort im südliche Markgräflerland (Landchreis Lörrach, Bade-Württeberg, Dütschland) im Izugsgebit vum Grossrüm Basel. Politisch ghört die früeher selbständig Ortschaft sit 1974 zue dr Gmei Efrige-Chilche.

## Geographi
Istei lit uf guet 240 m Höchi weschtlich vum Isteiner Klotz, eme Chalchfelse, wo vor dr Begradigung dr 
Rhi nooch dra vorbigflosse isch. Die relativ chlei Gmarkig het e Flächi vu 2,59&nbsp;km².

## Bevölkerig
Istei isch mit guet 1300 Iwohner (2005) dr zweitgröscht Deilort vu dr Gmei Efrige-Chilche.

### Religione
Ufgrund vu dr bis zue dr Säkularisation bischöfliche Herrschaft isch dr Ort überwiged katholisch prägt un Sitz vu ere katholische Pfarrei.

## Gschicht
Vermuetlich het's scho in dr Steizit Jaspisbergbau z'Istei gä, domols e wichtigs Schnidwerchzüg.

Erscht 1139 isch Istei erschtmols urchundlich erwähnt worre, wie dr Papscht Innozenz II. im Hochstift Basel dr Ort as Eigetum bestätigt het.

1308 het Basel die beide Isteiner Burge im ene churze Chrieg zerstöört.

Wie Huttige isch Istei bis 1803 under dr katholisch-bischöfliche Herrschaft blibe, und isch denn an Bade gfalle.

Uf em Isteiner Klotz sin fer beidi Weltkrieg grossi Befestigungsalage baut worre, wil mer vu dert obe bis wit ins Elsiss beobachte un schiesse het chänne.

## Infrastruktur un Wirtschaft
### Wirtschaft
Istei läbt hauptsächlich vum Wibau, dr Spargelzucht un em Chalchwerk.

### Verchehr
Die bi Istein kurverrich Rhidalbahn durchquert dr Isteiner Klotz mit drei Tunnel, (Klotzetunnel, Chilchbergtunnel un Hardbergtunnel) un isch bi Istein e Langsamfahrstell. Derzitt baut d'Bahn dorum dr 10&nbsp;km lang Chatzebergtunnel, wo fer Tempo 250 uslegt isch. Istei het e Bahnhof fer dr Regionalverkehr.

D'Isteiner Schwelle sin e gfährlichs Hindernis fer d'Schifffahrt uf em Rhi gsi un sin dorum au e wichtige Grund fer dr Bau vum Rhisidekanal uf dr elsässische Side vum Rhi vu Wil am Rhi bis Brisach gsi. Hüt sin d'Isteiner Schwelle e beliebte Platz zum Bade im Rhi.

## Kultur
### Wappe
Dr Anker, wo fer dr Rhischifffahrt stoht, entspringt em Amtswappe vum Basler Domprobscht, erinnert also an sällem si einschtigs Wirke z'Istei.

### Sähenswürdigkeite
Es git vili historischi Fachwerchhüser, s'äldischt isch vu anno 1553.
No ä Sähenswürdikeit ischs alte rohthuß im Innerdorf14

### Verastaltige
Berüehmt isch d'Isteiner Fasnet, s'Fasnetsfir uf em Isteiner Klotz un s'Chlimsefescht, wo in Schaltjohre an Pfingschte stattfindet.

### Sprooch
As e typischi Ortschaft vu dr Region zellt Istein zum hochalemannische Dialektgebit.

### Legende
De Ritter Veit vu Ischtei, de Hugideo und de Volleburger.

## Lüt
* Mathilde Flury-Lieb (1902-1995), dytschi Haimetdichteri

## Weblink
* witteri Informatione/Quelle bi dr Gsamtgmei unter www.efringen-kirchen.de
* Internetuftritt vu dr Ortschaft Istei unter www.istein.de
Kleinkems

**S Chleinechems** (dt. *Kleinkems*) isch e Ort im südliche Markgräflerland (Landchreis Lörrach, Bade-Württeberg, Dütschland) im Izugsgebit vum Grossrüm Basel. Politisch ghört die früeher selbständig Ortschaft sit 1974 zue dr Gmei Efrige-Chilche.

## Geographi un Bevölcherig
S Chleinechems lit uf guet 245 m Höchi weschtlich vum Chatzeberg, wo dert steil zum Rhi hi abfallt. D'Ortschaft schmigt sich am Grund vu sällem Kliff entlang. S'Dorf het chnapp 450 Iwohner (Stand 2005) un e Gmarkig vu 3,71 km². Uf dr andere Side vum Rhi un vum Rhisidekanal lit s'elsässisch (Gross-)Kembs.

## Gschicht
Die erscht urkundlich Erwähnig vum Chleinechems isch anno 1086 gsi. Ab 1103 het's dr Herre vu Röttle ghört un isch in dr Reformation evangelisch worre. Im Ort isch über Johrhunderte Firstei abbaut worre.

## Sprooch
As e typisch markgräfler Ortschaft zellt s Chleinechems zum hochalemannische Dialektgebit.

## Verchehr
S Chleinechems het e Regionalbahnhof an dr Rhidalbahn un uf dr Gemarkig lit dr Autobahnaschluss *Efringen-Kirchen* vu dr A5.

## Weblink
* witteri Informatione/Quelle bi dr Gsamtgmei unter www.efringen-kirchen.de
Welmlingen

**Welmlige** (dt. *Welmlingen*) isch e Ort im südliche Markgräflerland (Landchreis Lörrach, Bade-Württeberg, Dütschland) im Izugsgebit vum Grossrüm Basel. Politisch ghört die früeher selbständig Ortschaft sit 1974 zue dr Gmei Efrige-Chilche.

## Geographi
Welmlige lit nördlich vu Efrige-Chilche uffem Chatzeberg uf guet 310 m Höchi un het öppe 480 Iwohner (2005) uf ere Gmarkig vu 4,26 km². Durch dr Ort verlauft d'Bundesstross 3 uffem Abschnitt Efrige - Schlienge.

## Gschicht
Zämme mit Efrige isch au Welmlige 1113 erstmols urchundlich erwähnt worre, wo d'Herre vu Waldeck ihri Rächt am Ort ans Chloster St. Bläsi abtrette hän. Die landesherrliche Rechte sin sitem 14. Johrhundert bi dr Herrschaft Röttle gläge.

## Sprooch
As e typisch markgräfler Ortschaft zellt Welmlige zum hochalemannische Dialektgebit.

## Weblink
* witteri Informatione/Quelle bi dr Gsamtgmei unter www.efringen-kirchen.de
Mappach

**Mappä** (dt. *Mappach*) isch e Ort im südliche Markgräflerland (Landchreis Lörrach, Bade-Württeberg, Dütschland) im Izugsgebit vum Grossrüm Basel. Politisch ghört die früeher selbständig Ortschaft sit 1974 zue dr Gmei Efrige-Chilche.

## Geographi
Mappä isch dr öschtlichst Deilort vu Efrige-Chilche. Zue dr alde Gmei Mappä ghört au dr Wiler Maugehard. Dr Ort lit uf guet 310 m Höchi uffem südliche Katzeberg un het zämme mit Maugehard guet 540 Iwohner (2005) uf ere Gmarkig vu 4,25 km².

## Gschicht
Mappä isch erschtmols 874 urchundlich erwähnt worre. Es het lang im Hochstift Basel ghört un isch 1803 badisch worre.

## Sprooch
As e typisch markgräfler Ortschaft zellt Mappä zum hochalemannische Dialektgebit.

## Weblink
* witteri Informatione/Quelle bi dr Gsamtgmei unter www.efringen-kirchen.de
Wintersweiler

**Winterschwiler** (dt. *Wintersweiler*) isch e Ort im südliche Markgräflerland (Landchreis Lörrach, Bade-Württeberg, Dütschland) im Izugsgebit vum Grossrüm Basel. Politisch ghört die früeher selbständig Ortschaft sit 1974 zue dr Gmei Efrige-Chilche.

## Geographi
Winterschwiler lit 2 km nördlich vu Efrige-Chilche uffem Chatzeberg uf guet 330 m Höchi un het öppe 470 Iwohner (2005) uf ere Gmarkig vu 3,10 km². Weschtlich vum Ort verlauft d'Bundesstross 3 uffem Abschnitt Efrige - Schlienge.

## Gschichte
Anno isch 909 Winterschwiler erschtmols urchundlich erwähnt worre. Es het später ebefalls zue dr Herrschaft Röttle ghört. Aber scho 1386 hän d'Markgrafen von Hachberg-Sausenberg dr Ort erworbe.

## Sprooch
As e typisch markgräfler Ortschaft zellt Winterschwiler zum hochalemannische Dialektgebit.

## Lüüt
* Karl Rösch (1912-2001), Mooler un Dichter, isch z Winterschwiler uf d Wält choo un ufgwachse

## Weblink
* witteri Informatione/Quelle bi dr Gsamtgmei unter www.efringen-kirchen.de
Maugenhard

**Maugehard** (dt. *Maugenhard*) isch e Wiler im südliche Markgräflerland (Landchreis Lörrach, Bade-Württeberg, Dütschland) im Izugsgebit vum Grossrüm Basel. Politisch ghört Maugehard zue Mappä un isch mit sinere Gmei anno 1974 in Efrige-Chilche igmeindet worre, wo si sither zämme e Ortsdeil bilde.

## Geographi
Maugehard isch die öschtlichscht Sidlig vu dr Gsamtgmei Efrige-Chilche. Dr Wiler lit uf guet 320 m Höchi uffem südliche Chatzeberg.

## Gschicht
Maugehard het bis 1863 noch zue Egrige ghört un isch no nooch eme lange Stritt um Weiderächte mit em gröschte Deil vu sinem Bann an Mappä gfalle.

## Sprooch
As e typisch markgräfler Ortschaft zellt Maugehard zum hochalemannische Dialektgebit.

## Weblink
* witteri Informatione/Quelle bi dr Gsamtgmei unter www.efringen-kirchen.de
RhB Ge 4/4 II

D **Ge 4/4 II** ischt ä Loggi bi dr Rhätische Bahn. Di 23 Loggenä sind vorwiägänd für ä Personävercheer vorgseh. Si händ viär Aatribs- und käini Laufachse. Si sind vu 1984 bis 1985 buut wordä und gliiched üsserlich wiä technisch dä Re 4/4 II vu de SBB. Si händ d Fahrzüügnummerä 611-633. Natürli sind si will mer si uf Meterspurigä Gläis bruucht chliiner und "nur" 50 Tonnä schwär. Si chänd au "nur" mit 90 Stundekilometer fare. 

En eltäri Buukonschtrukziuu häisst Ge 4/4 I. Di effektivä Vorgängerinnä vu dr Ge 4/4 II sind aber d Krokodil vo dr Rhätische Bahn gsii. Diä händ sich als Störigsaafällig erwise. Hüt git's vu derä Buukonschtrukziuu nuch e paar historischi Loggene. 

Am Aafang sind si i tannegrüener Farb erschine. Hüt sind si alli Rot aagmalt, und das isch au d Huusfarb vu d'r Rhätische Bahn.