open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
TikTok

**TikTok** ìsch a Internet-Portààl fìr Kurzvideos, wo àui wia-n-a soziààl Nätzwark wìrkt, un wo vum kineesischa Unternamma ByteDance betrììwa wìrd. Ìn dr Volksrepüblik Kiina haisst’s **Douyin** (uff Kineesisch ). M’r kààt’s àui àls mobiila App uff Betriibsüschteema Android un iOS b’nutza.

Àm 2. Àuigscht 2018 ìsch d’ App TikTok dr Noohfolger vun *musical.ly* worra. Zitterhaar ìsch aina vu da mobiila Apps worra, wo sìch uff dr gànza Walt àm schnallschta verbraita düan. Sa ìsch d’ Kurzvideoplàttform, wo ìn Àsia-n-àm hüüfigschta b’nutzt wìrd, un sa ìsch àui d’ greeschta Playback-Videog’mainda uff dr Walt.

S’ Unternamma wìrd haftig kritisiart: Maa maint, àss d’ Dààta un d’ Jugend bii dr Nutzung vu dr App nìt g’nüa g’schìtzt wara. D’ App düat tiaf ìn d’ Prìwààtsfeera vu da Nutzer iigraifa, dänn sa uff dr Cache züagraift un vìlliicht vììla pärseenliga Dààta sàmmelt. Maa sààgt àui, àss d’ kineesischa Regiarung d’ App zänsiart un sììe b’nutzt, fìr d’ Litt schpioniara. Dr Algorithmus wìrd kritisiart, dänn’r b’schtìmmta Gruppa düat benoohtailiga un Ìnhàlta düat zänsiara, wo dr kineesischa Regiarung nìt g’fàllt. D’ Prassa-n-àgantüür Reuters hàt ìm Mai 2020 b’rìchta, àss d’ Müatterg’sällschàft ByteDance ìhra Àktiwiteeta ìmmer mehr ìns Üsslànd verlààgert.

## a pààr Bìlder

TikTok app.jpg|wia s’ Logo vu dr App üsssììht
Guangzhou Tianhe Yuancun 20220112-02.jpg|a Warbung fìr Douyin z’ Guangzhou
新城 大明宫丹凤门 08.jpg|a Warbung fìr Douyin vor’m Daming-Pàlàscht z’ Xi’an
TikTok Headquarters.jpg|dr Hàuiptsìtz vu TikTok z’ Culver City ìn Kàlifornia
TikTok exhibition stand at Gamescom 2022 in Cologne, Germany (52760217055).jpg|dr Massschtànd vu TikTok uff dr Gamescom 2022 z’ Köln
Tokyo-Game-Show-2023-Day3-2023-09-23 416.jpg|dr Massschtànd vu TikTok uff dr Tokyo Game Show 2023
TdF 2023-08 (202), TikTok.jpg|a Warbungswààga fìr TikTok uff dr Tour de France 2023
Caravane Étape 13 Tour France 2023 Route Sandrans - Châtillon-sur-Chalaronne (FR01) - 2023-07-14 - 25.jpg|a Warbungswààga fìr TikTok uff dr Tour de France 2023


## Weblìnks

* Websitta vu TikTok
* Websitta vu Douyin (kineesisch)

## Ainzelnoohwiisa
Guangzhou

**Guangzhou**, ìm Diitscha àui **Kanton** g’nännt (uff Kineesisch ; uff Anglisch **), ìsch a Schtàdt ìn dr Volksrepüblik Kiina. Sa hàt  Iiwoohner ìm geogrààfischa Schtàdtgebiat (Stand: Zänsüs 2020) un  Iiwoohner ìm àdminischtràtiiwa Schtàdtgebiat (Schtànd: Zänsüs 2020). Sa ìsch d’ Hàuiptschtàdt vu dr Prowìnz Guangdong un hàt d’ Sunderrachta vun’ra prowìnzunmìttelbààra Schtàdt.

## Geogràfii
Guangzhou ìsch d’ greeschta Schtàdt ìm Pärlflussdelta, wo aina vu da greeschta ununterbroochana Schtàdtlàndschàfta uff dr Walt ìsch. Zem Pärlflussdelta g’heera-n-àui sehr groossa Schtädt wia Hongkong, Shenzhen, Dongguan, Foshan, Jiangmen, Huizhou, Zhongshan un Zhuhai, mìt zamma mehr àss 60 Millioona Iiwoohner.

## Wìrtschàft
Guangzhou ìsch a bediitend Ìndüschtrii- un Hàndelsort. D’ Regioon wìrd àui „d’ Fàwrìk vu dr Walt“ g’nännt.

D’ Neecha züa Hongkong hàt a groosser Iifluss uff d’ wìrtschàftliga Äntwìcklung vu dr Schtàdt g’hàà. Z’ Guangzhou fìndet zwaimol joohrlig — ìm Friahjoohr un ìm Harbscht — d’ „Canton Fair“, d’ greeschta Import- un Exportmassa, schtàtt.

## wàs doo z’ sah ìsch

Canton Tower 20220626 (cropped).jpg|a Blìck uff Tianhe mìt’m Canton Tower ìm Zäntrum — àn dr Zitt vu dr Äffnung ànna 2010 ìsch’r dr heechschta Farnsahturm uff dr Walt gsìì, mìt 600 Meeter
Guangzhou twin towers.jpg|a Blìck uffs G’schaftsbezirk z’ Guangzhou
Aerial View, Parc Central, Guangzhou 20230520-A.jpg|a Luftbìld vum Iikàuifszäntrum „Parc Central“
Shangxiajiu Pedestrian Street 2.jpg|d’ Füassgàngerschtrooss Shangxiajiu 
Zhujiang New Town 02589-Guangzhou (32894232332)- cropped.jpg|d’ Bibliothek vu Guangzhou
Aerial View, Zone B, Canton Fair Complex 20230701-C.jpg|s’ Massazäntrum vu Guangzhou
Zhenhai Tower 03359-Guangzhou (32667960970).jpg|dr Zhenhai Tower
Five-Ram Sculpture 03290-Guangzhou (32923532571).jpg|d’ Schtàtüüta vu da Fìmf Gaissa
广州陈家祠.jpg|s’ Mosolee vu dr Fàmìlia Chen
黄花岗a，纪功坊 - panoramio.jpg|d’ Grààbschtätta vu da 72 G’màrterta vun Huanghuagang 
Sun Yat-sen Memorial Hall Guangzhou.jpg|d’ Sun Yat-sen-Gedachtnisshàlla
Ai Qun Hotel.JPG|s’ Aiqun Hotel, wo zwìscha 1937 un 1967 s’ greeschta Gebäi z’ Guangzhou gsìì-n-ìsch
Our Lady of Lourdes Chapel.jpg|d’ reemisch-kàthoolischa Kàpall „Unsra Liawa Fràui vu Lourdes“ uff dr Shamian-Ìnsla
Guangzhou Guangdong Ziyi Ju Jiuzhi 2014.01.24 15-05-46.jpg|s’ ehamooliga Prowìnzkàpitool, wo hìtt s’ Müsee vu dr Revoluzioonsg’schìcht ìsch
Dabenying (Generalissimo Sun Yat-sen's Mansion).jpg|d’ ehamooliga Zimantfàwrìk, wo ànna 1907 grìnda worra-n-ìsch — ìn dam Gebäi hàt dr Sun Yat-sen zwìscha 1923 un 1925 g’woohnt
Guangzhou South Campus, Sun Yat-sen University.jpg|d’ Sun Yat-sen-Üniwärsiteet
华南农业大学 行政办公楼北面 - panoramio.jpg|d’ Süüdkineesischa Làndwìrtschàftsüniwärsiteet


## wìchtiga Litt üss dr Schtàdt

## Lìteràtüür

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Shenseea

D’ **Shenseea** (bìrgerlig d’ **Chinsea Linda Lee**, * 1. Oktoower 1996 z’ Mandeville, Jàmaika) ìsch a jàmaikàànischa Müssikànta, wo-n-ìhra Kunscht em Schtiil Reggae-, Dancehall- un Rap g’heert.

## ìhra Kàrriar
D’ Shenseea ìsch b’sunderscht bekànnt worra, wu sa ànna 2021 àls Gàscht ìm Kanye West siim Liad *Pure Souls* mìtg’sunga hàt — d’ Sìnggel ìsch ìn Àmerikà mìt dr Guldiga Schàllplàtta üsszaichnet worra. Fìr ìhr Mìtmàcha-n-àm Àlbum *Donda* ìsch sa bii da Grammy Awards 2022 fìrs Àlbum vum Joohr nominiart worra. Sa hàt a Plàttavertrààg bii Interscope Records unterschrììwa un hàt ànna 2022 ìhr äärscht Àlbum *Alpha* veräffentligt, wo-n-uff Plàtz zwai vu da Top Reggae Album Charts un uff Plàtz dräi vu da Heatseekers Charts ànakumma-n-ìsch. Ìhr zwait Àlbum *Never Gets Late Here* ìsch ànna 2024 uff Plàtz viar vu da Charts ànakumma. Sa ìsch unteràndrem mìt’ma NAACP Image Award un ema MOBO Award üsszaichnet worra. Fìr ìhr Àlbum *Never Gets Late Here* ìsch sa bii da Grammy Awards 2025 fìrs bäschta Reggae-Àlbum nominiart worra.

Ànna 2019 hàt sììe d’ New York Times bii da „Keeniginna vum jàmaikàànischa Dancehall“ g’nännt.

## ìhr pärseenlig Laawa
D’ Shenseea hàt a Suhn un laabt uff Jàmaika so wia ìn da Verainigta Schtààta.

## ìhra Diskogràfii

**Àlbum**
* 2022: *Alpha* (Rich Immigrants, Interscope)
* 2024: *Never Gets Late Here* (Rich Immigrants, Interscope)

**Sìnggels**

**Biitraaga àls Gàscht**

## d’ Üsszaichnunga un Nominiarunga, wo sa bikumma hàt

## Lìteràtüür
* 
* 
* 
* 

## Weblìnks

* ìn dr Shenseea ìhra offiziälla Websitta (anglisch)
* 
* 
* 
* 
* 
* ìn dr Shenseea ìhra Liadtäckschta bii Genius (anglisch)
* 

## Ainzelnoohwiisa
Landtagswahl in Vorarlberg 1954

D **Landdaagswaal z Vorarlberg am 17. Oktoober 1954** isch di dritt Waal vum Vorarlberger Landdaag syter 1945 gsii. D ÖVP het si no dr schwäre Verluscht anne 1949 mit 58,0 % (+ 1,6 %) chenne stabilisiere. D SPÖ het mit 26,0 % (+ 6,9) iri Verluscht bi dr letschte Waal wider fascht chenne uusglyyche. D FPÖ isch im Verglyych zu ire Voorgängerbartei, dr Waalbartei vu de Unabhängige (WdU) het dergeege dytli verloore un isch uf 13,7 % (- 8,4 %) chuu.

Dr Landdaag vu dr XVIII. Gsetzgeebigsperiood het si am 29. Oktoober 1954 konschtituiert un het d Landesregierig Ilg III zur neie Vorarlberger Landesregierig gweelt.

## Waalergeebnis

 
## Literatuur
* Josef Rauchenberger (Hrsg.): *Stichwort Bundesländer – Bundesrat. Wahlen und Vertretungskörper der Länder von 1945 bis 2000.* PR-Verlag, Wien 2000, ISBN 3-9011-1105-0.
* Verbindungsstelle der Bundesländer beim Amt der Niederösterreichischen Landesregierung: *Wahlstatistik. Die Wahlen in den Bundesländern seit 1945. Nationalrat und Landtage.* 8. Auflage. s. n., Wien 1994.

## Weblink
* Landtagswahlergebnis 1954, Land Vorarlberg

## Fueßnote
Pomacle

**Pomacle**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa g’heert zem Arrondissement Reims un ìsch Mìtglììd ìm G’maindaverbànd Communauté urbaine du Grand Reims. D’ Iiwoohner nännt m’r *Pomacains*  (fìr d’ Manner) un *Pomacaines*  (fìr d’ Fràuija) uff Frànzeesch.

## dr Dorfnàmma
Dr Ort ìsch ànna 1145 ìn’ra Urkunda mìt’m làtiinischa Nàmma **' ärwäähnt worra. D’rnooh ìsch’r ànna 1236 uff [[Altfranzösische Sprache|Àltfrànzeesch]] mìt’m Nàmma **' un **' g’nännt gsìì. Schpeeter hàt m’r dr Nàmma-n-uff [[Französische Sprache|Frànzeesch]] **' (ànna 1556) un ** (ànna 1728) g’schrììwa.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1224244", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Pomacle lììgt äbba 12 Kilomeeter nordeeschtlig vu Reims ìm Norda vu dr histoorischa Prowìnz Champagne. S’ Bachla Le Petit Ru äntschprìngt ìm Norda vum G’maindagebiat un verlàsst’s ìn Rìchtung Nordoscht. S’ Dorfzäntrum lììgt uff’ra Heecha vun äbba 85 Meeter. S’ G’land ìsch ziamlig flàch, àwwer ’s schtaigt uff Nordwäschta  bis uff äbba 116 Meeter, un uff Süüda-n-uff äbba 110 Meeter Heecha.

Umgaa wìrd Pomacle vu da Nochberg’mainda Boult-sur-Suippe ìm Norda, Bazancourt ìm Nordoschta, Isles-sur-Suippe ìm Nordoschta un Oschta, Lavannes ìm Oschta un Süüdoschta, Caurel ìm Süüda, Witry-lès-Reims ìm Süüda un Süüdwäschta so wia Bourgogne-Fresne ìm Wäschta.

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Medarduskìrìch *()*, wo nooh da Schààda-n-ìm Äärschta Waltkriag wììder uffbàuija worra-n-ìsch. Ànna 2023 sìnn d’ Wàndmoolaräija ìn dr Kìrìch räschtoriart worra.
* uff’m Frììdhoof ìsch zallamols a Schtaisàrg vum 5. odd’r 6. Joohrhundert àls Objakt bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft gsìì, àwwer ar ìsch ìm Äärschta Waltkriag zärschteert worra.


Église Pomacle 09100.JPG|d’ Medarduskìrìch
Mairie Pomacle 09113.JPG|s’ Bìrgermaischteràmt
Salle municipale Pomacle 09099.JPG|d’ G’maindahàlla z’ Pomacle


## Lüag àui
* Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Websitta vu dr G’maindaverwàltung (frànzeesch)
* Schtàtistik züa dr G’mainda Pomacle biim INSEE (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Treslon

**Treslon**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Fismes-Montagne de Reims. D’ Iiwoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Fràuija) un **'  (fìr d’ Manner).

## dr Dorfnàmma
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch äntwìckelt:

Daa Nàmma kummt vum Mìttelàlter. D’ äärschta Sìlwa schtàmmt vu dr Fränkischa Wurzla *thresk*, wo „Brochlànd“ bediitet. Vìlliicht ìsch’r vum Oïl-Wort *triez* àbg’laita, wo „unbàuija Booda“ bediitet, un wo salbscht vum Fränkrìscha schtàmmt. D’ Nohsìlwa *-lon* schtàmmt vum romàànischa-n-Aigaschàftswort *long* („làng“).

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1221286", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Treslon lììgt äbba 17 Kilomeeter wäschtlig vu Reims. Umgaa wìrd Treslon vu da Nochberg’mainda Savigny-sur-Ardres ìm Norda un Wäschta, Rosnay ìm Norda un Nordoschta, Germigny ìm Oschta, Bouleuse ìm Süüda un Süüdoschta, Poilly ìm Süüda un Süüdwäschta, Tramery ìm Süüdwäschta so wia Faverolles-et-Coëmy ìm Wäschta.

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Desideriuskìrìch *()*, wo üss’m 12. un 13. Joohrhundert schtàmmt. Sa ìsch ìm Äärschta Waltkriag tailwiis zärschteert worra. Ìn dr Kìrìch sìnn mehrera-n-Objakta bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann: dr gànza Hàuiptàltààr mìt siim Retààwel un em G’mäld vu dr Kriiztrààgung üss’m 17. Joohrhundert, dr Mària-n-àltààr mìt siim Retààwel, d’ Schtaischtàtüüta vum hl. Desiderius vum 18. Joohrhundert, d’ Schtaischtàtüüta vum hl. Sebàstiààn vum 17. Joohrhundert, d’ 24 holziga Kìrchabanka vum 19. Joohrhundert, so wia d’ Siida-Prozässioonsfààhna vu dr Màdonna üss’m 19. Joohrhundert, Üsserdam ìsch dr Grààbschtai fìr dr Robert Cauchon vum Joohr 1663 àls Histoorisch Dankmool klàssifiziart, wo-n-a nàzionààla Bediitung hàt.
* a Wàschhüüs àn dr Hàuiptschtrooss


Treslon lavoir 4163.jpg|s’ Wàschhüüs
Treslon mairie 4164.jpg|s’ Bìrgermaischteràmt


## Lüag àui
* Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Treslon biim INSEE (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Atlanta

**Atlanta** (uff Àmerikàànisch Anglisch sààgt m’r  üss) ìsch d’ Hàuiptschtàdt so wia d’ greeschta Schtàdt vum US-Bundesschtààt Georgia. Mìt  Iiwoohner (Schtànd: 2020) bìldet d’ Schtàdt dr Karn vu dr Metropoolregioon Atlanta, wo mìt ìwwer säcks Millioona Iiwoohner d’ niintgreeschta Metropoolregioon ìn da Verainigta Schtààta-n-ìsch. Atlanta lììgt zem greeschta Tail ìm Fulton County un ze’ma klainera Tail ìm DeKalb County.

Dànk ìhrer Lààg àn dr Kriizung vu wìchtiga-n-Iisabààhnliinia ìsch d’ Schtàdt ìm 19. Joohrhundert schnall g’wàcksa. Ìm Àmerikàànischa Bìrgerkriag hàt Atlanta-n-a wìchtiga Rolla g’schpììlt, bis àss sa nooh 1864 iig’numma un zem greeschta Tail zärschteert worra-n-ìsch. D’ Schtàdt ìsch schnall wììder uffbàuija worra un ìsch a fortschrìttlig Zäntrum vu da Süüdschtààta worra. Ìn da Joohrzeehnta druff hàt Atlanta a groosser Wìrtschàftswàckstumm g’hàà. Sa ìsch àui gliichzittlig dr Mìttelpunkt vu dr Bìrgerrachtsbeweegung worra, wo dr Martin Luther King g’laita hàt.

Atlanta ìsch s’ ìnfraschtrüktürälla, wìrtschàftliga un kültürälla Zäntrum vu da süüdeeschtliga Verainigta Schtààta. Dr Internàzionààla Hartsfield–Jackson-Fluughààfa z’ Atlanta ìsch zitter 1998 dr Fluughààfa mìt dr greeschta Ànzààhl àn Fluuggascht. Witterscht ìsch d’ Schtàdt Sìtz vu zeehn vu da 500 US-àmerikàànischa Unternamma mìt’m greeschta-n-Umsàtz. Z’ Atlanta fìndet m’r unteràndrem d’ Hàuiptsìtza vun The Coca-Cola Company, vu dr Delta Airlines un vum Lììferdianscht UPS. Üsserdam ìsch dr Noohrìchtasander CNN z’ Atlanta grìnda worra un hàt doo sii Sìtz.

Z’ Atlanta sìnn vììla Baim z’ sah. Waagadam nännt m’r Atlanta àui „d’ Wàldschtàdt“ un „dr Bàuimpàràdiis“.

## wàs doo z’ sah ìsch

Atlanta cityscape.jpg|a Tail vum Viartel Downtown Atlanta
Atlanta Downtown Skyline.jpg|dr Horizont um Downtown Atlanta nàchts
Midtown atlanta (cropped).jpg|dr Viartel Midtown Atlanta äntlàng’m Downtown Connector
Atlanta Skyline - Piedmont Park.png|dr Viartel Midtown Atlanta vum Piedmont Park üss g’ sah
Peachtree St in Midtown.jpg|a Tail vu Peachtree Street z’ Midtown Atlanta
Buckhead2018.jpg|a Tail vu North Buckhead vum Süüdwäschta-n-üss g’sah



Georgia State Capitol, Atlanta, GA (47421890312).jpg|s’ Georgia State Capitol, wu s’ Pàrlàmant vum Bundesschtààt ìsch
Peach Bowl Pre-game (27654674649).jpg|s’ Mercedes-Benz-Schtàdioon
Centennial Olympic Park, Atlanta, GA (47474205731).jpg|dr Centennial Olympic Park
Bank of America Plaza (Atlanta) Oct 2021.jpg|dr Bank of America Plaza
Coca Cola Hi-rise.jpg|s’ Müsee „The World of Coca-Cola“
Fox Theater (8745567562).jpg|s’ Fox Theatre


## Pàrtnerschàfta mìt àndra Schtädt
Atlanta hàt Pàrtnerschàfta mìt a Hüüfa àndra Schtädt unterschrììwa:

## Lìteràtüür

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr Schtàdtverwàltung (anglisch)
* a Hüüfa G’schìchtsbìlder vun Atlanta biim Atlanta History Center (anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Sozialdemokratische Partei Österreichs

Di **Sozialdemokratische Partei Österreichs** (**SPÖ**) isch e eschtrychischi bolitischi Bartei, wu anne 1889 z Hainfeld as **Sozialdemokratische Arbeiterpartei** (SDAP) grindet woren isch. Vu 1918 bis 1934 het si dr Name **Sozialdemokratische Arbeiterpartei Deutschösterreichs** (SDAP) drait. In dr Zyt vum [Auschtrofaschismus] un dr [Österreich in der Zeit des Nationalsozialismus|NS-Diktatur isch si verbote gsii. Vu 1945 bis 1991 isch dr Barteiname **Sozialistische Partei Österreichs** gsii. Im Juni 1945 isch d SPÖ mit ire Barteizäntral in d Löwelstraße&nbsp;18 im erschte Bezirk z Wien umzoge, wäge däm stoot *Löwelstraße* zmaischt im iberdragene Sinn fir d Bundesbartei vu dr SPÖ. S aktuäll Grundsatzbrogramm vu dr SPÖ isch anne 2018 bschlosse wore.

D SPÖ het syter 1945 in 16 vu 32 Bundesregierige dr Bundeschanzler gstellt; segs vu nyyn Bundesbresidänte vu dr Zwoote Republik sin SPÖ-Mitglider gsii oder sin vu dr Bartei unterstitzt wore. Im Augschte 2023 het si drei vu dr insgsamt nyyn Landeshauptlyt gstellt (Wien, Burgeland un Kärnte). Syt dr Niderlag bi dr Nationalrotswahl 2017 isch d SPÖ im Bund in dr Opposition.

## Literatur
* Martin van Amerongen: *Kreisky und seine unbewältigte Gegenwart.* Styria, Graz u. a. 1977, ISBN 3-222-10995-8.
* Caspar Einem, Wolfgang Neugebauer, Andreas Schwarcz: *Der Wille zum aufrechten Gang.* Czernin, Wien 2005, ISBN 3-7076-0196-X.
* Ralf Hoffrogge: *Sozialismus und Arbeiterbewegung in Deutschland und Österreich. Von den Anfängen bis 1914.* 2., erweiterte Auflage, Schmetterling, Stuttgart 2017, ISBN 978-3-89657-691-0.
* Barbara Kaindl-Widhalm: *Demokraten wider Willen? Autoritäre Tendenzen und Antisemitismus in der 2. Republik* (= *Österreichische Texte zur Gesellschaftskritik*, Band 40). Verlag für Gesellschaftskritik, Wien 1990, ISBN 3-900351-99-6.
* Helene Maimann (Hrsg.): *Die ersten 100 Jahre. Österreichische Sozialdemokratie 1888–1988.* Brandstätter, Wien 1988, ISBN 3-85447-322-2.
* Maria Mesner (Hrsg.): *Entnazifizierung zwischen politischem Anspruch, Parteienkonkurrenz und Kaltem Krieg. Das Beispiel der SPÖ.* Verlag Oldenbourg, München 2005, ISBN 3-486-57815-4.
* Wolfgang Neugebauer: *Widerstand und Opposition.* In: Emmerich Tálos (Hrsg.): *NS-Herrschaft in Österreich. Ein Handbuch.* öbv und hpt, Wien 2000, ISBN 3-209-03179-7, S. 187–212.
* Anton Pelinka: *Nach der Windstille. Eine politische Autobiografie.* Lesethek, Wien 2009, ISBN 978-3-99100-006-8.
* Oliver Rathkolb: *Die paradoxe Republik. Österreich 1945 bis 2005.* Zsolnay, Wien 2005, ISBN 3-552-04967-3.

## Weblink

* Websyte vu dr Sozialdemokratische Bartei vu Eschtrych
* Dr Sozialdemokratisch Barlemäntsklub
* Gschicht vu dr Sozialdemokraty z Eschtrych
* SPÖ-Barteibresidium

## Fueßnote
Port-Gentil

**Port-Gentil**  ìsch d’ zwaitgreeschta Schtàdt ìn Gabun. Sa hàt äbba  Iiwoohner (Schtànd: 2013) un ìsch d’ Hàuiptschtàdt vu dr Prowìnz Ogooué-Maritime. D’ Iiwoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Fràuija) un **'  (fìr d’ Manner) uff Frànzeesch.

## Geogràfii
D’ Hààfaschtàdt b’fìndet sìch uff dr Oschtsitta vun’ra lànga Ìnsla ìm Delta vum Ogooué, em wìchtigschta Fluss vum Lànd. Port-Gentil lììgt numma-n-äbba 80 km süüdlig vum Ekwàtoor àm Gulf vun Guinea. S’ Cap Lopez nordwäschtlig vu Port-Gentil lììgt àm naachschta vum Ìnslaschtààt São Tomé un Príncipe, mìt äbba 250 Kilomeeter Äntfärnung.

## Pàrtnerschàfta mìt àndra Schtädt
Port-Gentil hàt zitter 2010 a Pàrtnerschàft mìt dr Schtàdt Wenzhou ìn Kiina.

## d’ Seehn un Teechter vu dr Schtàdt
* d’ Angèle Rawiri (1954–2010), Schrìftschtällera
* d’ Fanny Cottençon (* 1957), frànzeescha Schàuischpììlera
* dr Philibert Nang (* 1967), Màthemàtiker
* dr Alain Manfoumbi (* 1979), Tennisschpììler
* dr Bruno Mbanangoyé (* 1980), Füassbàllschpììler
* dr Stephane Lasme (* 1982), Basketbàllschpììler
* dr Didier Ovono (* 1983), Füassbàllschpììler
* dr Éric Mouloungui (* 1984), Füassbàllschpììler
* d’ Ruddy Zang Milama (* 1987), Schprintera
* dr Alexander N’Doumbou (* 1992), Füassbàllschpììler
* dr Guy Maganga Gorra (* 1993), Schprinter

## Lìteràtüür zem Theema
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblìnks

* mandji.net — a Websitta züa dr Schtàdt Port-Gentil (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Landtagswahl in Vorarlberg 1945

D **Landdaagswaal z Vorarlberg am 25. Novämber 1945** isch di eerscht frei Waal vum Vorarlberger Landdaag noch em Zweete Wältchrieg gsii. 

No dr Befreiig dur di franzeesische Alliierte isch am 24. Mai 1945 dr Ulrich Ilg as Bresidänt vum Vorarlberger Landesuusschuss yygsetzt un am 16. Augschte zum brovisoorische Landeshauptmann ernännt woore. 

Zue dr Landdaagswaal aadrätte sin di *[[Österreichische Volkspartei|Eeschtryychisch Volksbartei]] (ÖVP)*, di *[[Sozialdemokratische Partei Österreichs|Sozialistischi Bartei vu Eeschtryych]] (SPÖ)* un di *[[Kommunistische Partei Österreichs|Kummenistischi Bartei vu Eeschtryych]] (KPÖ)*. D ÖVP het mit 70,2 % e Zwaidrittel-Meeahit iiberchuu.

Dr Landdaag vu dr XVI. Gsetzgeebigsperiood het si am 11. Dezämber 1945 konschtituiert un het d Landesregierig Ilg I zur neie Vorarlberger Landesregierig gweelt.

## Waalergeebnis

## Literatur
* Josef Rauchenberger (Hrsg.): *Stichwort Bundesländer – Bundesrat. Wahlen und Vertretungskörper der Länder von 1945 bis 2000.* PR-Verlag, Wien 2000, ISBN 3-9011-1105-0.
* Verbindungsstelle der Bundesländer beim Amt der Niederösterreichischen Landesregierung: *Wahlstatistik. Die Wahlen in den Bundesländern seit 1945. Nationalrat und Landtage.* 8. Auflage. s. n., Wien 1994.
* Wolfgang Weber: *Hobelspäne. Landtagswahlkämpfe, Parteien und Politiker in Vorarlberg von 1945 bis 1969* (= *Schriftenreihe der Rheticus-Gesellschaft* 43). Rheticus-Gesellschaft, Feldkirch 2004, ISBN 3-900866-79-1.
Libreville

**Libreville**  (dàs bediitet „fräija Schtàdt“ uff Frànzeesch) ìsch d’ Hàuiptschtàdt vum Gabun. Mìt 703.939 Iiwoohner ìsch Libreville — mìt’ma groossa-n-Àbschtànd vor Port-Gentil, Lambaréné und Franceville — d’ greeschta Schtàdt vum Lànd. Sa ìsch àui d’ Hàuiptschtàdt vu dr Prowìnz Estuaire. D’ Iiwoohner nännt m’r **'  un **'  uff Frànzeesch.

## Geogràfii
D’ Schtàdt lììgt àn dr Mìndung vum Fluss Komo ìn dr Gulf vun Guinea. Eeschtlig vun Libreville fìndet m’r d’ Monts de Cristal („Krìschtàllbarga“), ìm Süüda s’ Mìndungstiaflànd vum Ogooué.

Doo ìsch a Lischta vu da wìchtigschta Schtàdttailer vun Libreville:

## s’ Klimà
Libreville b’fìndet sìch ìn dr troopischa Klimàzoona. D’ Durschnìtsstämpràtüür ìwwer’m gànza Joohr ìsch um 26,0 Grààd Celsius g’laaga, d’ joohrliga Nììderschlààgsmänga  Millimeeter ìm Mìttel. D’ durschnìttliga Heechschtämpràtüüra lììga s’ gànza Joohr ìwwer zìscha 26 un 30 Grààd, d’ Tiafschttämpràtüüra zwìscha 22 un 24 Grààd ìm Mìttel.

D’ Trockazitt fàngt ìm Mai àà un andet ìm Septamber. Dr maischta Nììderschlààg fàllt ìm Nowamber mìt  Millimeeter ìm Durschnìtt, dr weenigschta ìm Jüüli mìt 2,5 Millimeeter ìm Mìttel.

## d’ Wìrtschàft un Ìnfraschtrüktüür
Dr Fluughààfa Libreville-Léon Mba lììgt äbba 7 Kilomeeter neerdlig vu dr Schtàdt. Z’ Owendo, süüdlig vum Schtàdtzäntrum, gìtt’s dr Hààfa vu dr Schtàdt un àui dr Andbààhnhoof vu dr Iisabààhnschträcka Transgabonais, wo Libreville mìt Franceville ìm Süüdoschta vum Lànd verbìndet. Dr Transgabonais düat Holz, Màngan un Iisa-n-arz, wo-n-ìm Lànd g’fäärdert wìrd, zem Hààfa z’ Owendo transchportiara.

Z’ Libreville ìsch a Boodaschtàzioon vu dr frànzeescha Waltràuimàgantüür CNES fìr d’ Kommünikàzioon, Schtiirung un Ìwwerwàchung vu da Ràkeeta, wo ìn Frànzeesch-Guayana — àn dr Heecha vum Ekwàtoor — ààg’fààhra waara.

Dr schtààtliga Schtàtistischa Dianscht vum Gabun, d’ Direction Générale de la Statistique, hàt sii Sìtz ìn dr Schtàdt.

## a pààr Bìlder üss dr Schtàdt

Boulevard de l'indépendance Libreville .jpg|a Blìck uff dr Boulevard de l’Indépendance
Boulevard du bord de mer Libreville .jpg|uff’m Boulevard du Bord de Mer
Libreville-palais-senat.jpg|dr Senààtspàlàscht
Gabon Mining Logistics au Centre-ville de Libreville-2020.jpg|dr GMS-Turm (Gabon Mining Logistics)
Cathedral of Saint-Marie, Libreville.jpg|s’ reemisch-kàthoolischa Màriamìnschter
Church of Notre-Dame de Lourdes, Libreville.jpg|d’ reemisch-kàthoolischa Kìrìch Unsra Liawa Fràui vun Lourdes
Mosque, Libreville.jpg|d’ Moschee vum Üniwärsiteetsschpitààl
Amphitéatre NGUEMBI MBINA de l'université Omar BONGO Libreville Gabon.JPG|s’ Nguembi-Mbina-Heersààl vu dr Omar-Bongo-Üniwärsiteet
Musee National des Artes (45424328004).jpg|d’ Nàzionààla Kunschtmüsee
Portlbv.jpg|dr Hààfa vu Libreville
Mon séjour au Gabon, 10.jpg|dr Internàzionààla Léon-Mba-Fluughààfa


## Pàrtnerschàfta mìt àndra Schtädt
Zitter 2012 gìtt’s a Pàrtnerschàft zwìscha Libreville un dr Schtàdt Durban ìn Süüdàfrìkà.

## d’ Seehn un Teechter vu dr Schtàdt

## Lìteràtüür

## Weblìnks

* Websitta vu dr G’maindaverwàltung Libreville (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Franceville

**Franceville**  ìsch mìt  Iiwoohner (noh dr B’raachnung vu 2013) d’ drìttgreeschta Schtàdt ìn Gabun un d’ Prowìnzhàuiptschtàdt vun Haut-Ogooué.

## Geogràfii
Franceville lììgt äbba 50 Kilomeeter eeschtlig vun Moanda (dr wìrschtàftliga Hàuiptschtàdt vu dr Regioon un dr zwaitgreeschta Schtàdt ìn dr Prowìnz) so wia 31 Kilomeeter weschtlig vun Bongoville. Sa lììgt àm Fluss Mpassa.

Franceville hàt mìt 60 km² a relàtiiv groossa Schtàdtflächa fìr a ziamlig g’rìnga Iiwoohnerzààhl. S’ Schtàdtgebiat ìsch ìwwer 15 km làng un ’s gìtt mehrera Hììgel druff.

## G’schìcht
D’ Schtàdt hàt sìch üss’m Dorf Masuku äntwìckelt: Dr Pierre Savorgnan de Brazza daa Ort g’wählt, fìr doo ehamooliga Sklààva-n-ààsiidla.

## Religioon
Franceville ìsch zitter 1974 Sìtz vum reemisch-kàthoolischa Bìschtumm Franceville. Sii Sìtz ìsch s’ Hilààriusmìnschter *()*.

## Verkeehr
Franceville lììgt àn dr Nàzionààlschtrooss N3 un ìsch d’ eeschtliga Andschtàzioon vu dr Iisabààhnschträcka Transgabonais, wo vu dr Àtlantikkìschta haar fààhrt. Ìm Viartel Mvengue, 25 Kilomeeter àwaag vu dr Schtàdt, gìtt’s dr Fluughààfa Franceville, wo dr drìttgreeschta-n-ìm Lànd ìsch.

## a pààr Bìlder üss dr Schtàdt

Franceville Railway Station.jpg|dr Bààhnhoof z’ Franceville
Franceville station - train from Libreville.jpg|a Zuug àm Bàhnhoof Franceville
Aeroport de franceville.jpg|dr Fluughààfa z’ Franceville
Poto-Poto Market Area (32503052828).jpg|dr Màrktviartel Poto-Poto
Poto-Poto Market Monument (46395506031).jpg|a Dankmool z’ Poto-Poto
President Omar Bongo (46383817131).jpg|a guldiga Schtàtüüta vum gàbuunischa Presidant Omar Bongo àm Unàbhangikaitsplàtz *(place de l’Indépendance)*


## wìchtiga Litt üss dr Schtàdt
* dr Omar Bongo (1935–2009), zwaiter Presidant vu dr Repüblik Gabun, ìsch z’ Franceville beardigt worra.
* d’ Politikera Pascaline Bongo (1956–), d’ Tochter vum Omar Bongo, ìsch z’ Franceville uff d’ Walt kumma.
* dr Füassbàllschpììler Étienne Alain Djissikadié (* 1977) ìsch z’ Franceville uff d’ Walt kumma.
* dr Füassbàllschpììler Aaron Appindangoyé (* 1992) ìsch z’ Franceville uff d’ Walt kumma.

## Lìteràtüür
* 
* 
* 

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Gerhard Pfister (Politiker)

Dr **Gerhard Michael Pfister** (* 1. Oktober 1962 z Zug; haimetberächtigt z Oberägeri un z Wittebach) isch e Schwyzer Bolitiker (D Mitti, vorhär CVP) un Lehrer fir Literatur un Philosophi.

## Lääbe
Dr Pfister isch as Suhn vun eme Schuellaiter z Oberägeri ufgwagse, wun er au uf d Primarschuel gange isch. Derno isch er an d Chloschterschuel Disentis gwägslet. No dr Matura het er z Frybùùrg Literatur un Philosophi studiert. Är het iber dr Schriftsteller Peter Handke promowiert. Ab 1987 het er am elterlige Schuelinternat as Lehrer fir Philosophi un Dytsch gschafft. Anne 1994 het er s Schuelinternat as Laiter ibernuu un het s bis 2012 gfiert; denn hed er s gschlosse. Anne 2006 het er d Dagesschuel Elementa z Nöie grindet. Derzue isch dr Pfister Mitglid un Bresidänt vu dr Verwaltigsreet vu verschidene Unternäme, Stiftige un Verbänd. Är ich zem Byschpel syt 2021 Bresidänt vum Schwyzer Casinoverband un syt 2020 Bresidänt vum Zemäntverband Cemsuisse, baidi Ämter in Noofolg uf dr Beat Vonlanthen.

Vu 1998 bis 2003 isch dr Pfister im Kantonsroot vum Kanton Zug gsii. 1999 het er s Bresidium vu dr kantonale CVP Zug gsii. Bi de Schwyzer Barlemäntswahle 2003 isch er in Nationalroot gwehlt wore, bi de Wahle 2007, 2011, 2015 un 2019 isch er allmol widergwehlt wore. Är isch syter anne 2003 Mitglid vu dr Staatsbolitische Kummission vum Nationalroot un het die vu 2007 bis 2009 bresidiert. Au isch er Mitglid in dr Ussebolitische Kummission vum Nationalroot gsii. Dr Pfister het anne 2010 unter de Barlemäntarier vu syre heterogene Bartei as wyt rächts gulte. Am 23. April 2016 isch dr Pfister drotz däre Uusgangslaag zum Bresidänt vu dr CVP Schwyz gwehlt wore. Zue de Schwierigkaite vun ere Mitti-Bartei het er gsait, ass Wehler meehaitli diejenige lieber hebe, wu «Eindeutigkeit vorspielen», wu d Wohret differenzierter sei. No de Wahle 2019 het er dr Reformbrozäss vu syre Bartei aagstoße, mit dr Namesänderig un dr Fusion mit dr BDP. Syt Jänner 2021 haißt d Bartei „Die Mitte Schweiz“. 

Am 6. Jänner 2025 het dr Pfister verchindet, ass er im Juni sy Amt as Barteibresidänt no iber nyyn Johr abgit. 

Dr Pfister isch syt 1994 mit dr Gimnasiallehreri un Theaterpedagogi Franziska Bachmann (* 1963) ghyrote. Si wohne z Oberägeri.

## Weblink
 
* 
* 
* Websyte vum Gerhard Pfister

## Fueßnote
Landtagswahl in Vorarlberg 1949

D **Landdaagswaal z Vorarlberg am 9. Oktoober 1949** isch di zwoot Waal vum Vorarlberger Landdaag noch em Zweete Wältchrieg gsii. D ÖVP het mit 56,4 % (- 13,8 %) schwääri Verluscht erlitte un d Zwaidrittel-Meehait im Landdaag verloore. Au d SPÖ het mit 19,1 % (- 8,2) dytli verloore. Mit dr Waalbartei vu de Unabhängige (WdU) isch e neii Bartei aadrätte un isch uf 22,1 % chuu.

Dr Landdaag vu dr XVII. Gsetzgeebigsperiood het si am 25. Oktoober 1949 konschtituiert un het d Landesregierig Ilg II zur neie Vorarlberger Landesregierig gweelt.

## Waalergeebnis

 
## Literatuur
* Josef Rauchenberger (Hrsg.): *Stichwort Bundesländer – Bundesrat. Wahlen und Vertretungskörper der Länder von 1945 bis 2000.* PR-Verlag, Wien 2000, ISBN 3-9011-1105-0.
* Verbindungsstelle der Bundesländer beim Amt der Niederösterreichischen Landesregierung: *Wahlstatistik. Die Wahlen in den Bundesländern seit 1945. Nationalrat und Landtage.* 8. Auflage. s. n., Wien 1994.

## Weblink
* Landtagswahlergebnis 1949, Land Vorarlberg

## Fueßnote
Haut-Ogooué

**Haut-Ogooué** (uff Àlamànnisch „Owwerogooué“) ìsch a Prowìnz vun Gabun mìt dr Hàuiptschtàdt Franceville. D’ Iiwoohner nännt m’r **' (fìr d’ Manner) un **' (fìr d’ Fràuija) uff Frànzeesch.

## Geogràfii
D’ Prowìnz lììgt ìm Oschta vum Lànd un granzt ìm Norda àn d’ Prowìnz Ogooué-Ivindo, ìm Süüda un Oschta àn d’ Repüblik Kongo un ìm Wäschta àn d’ Prowìnz Ogooué-Lolo.

Haut-Ogooué ìsch unterglììdert ìn d’ Departements Djoué, Djououri-Aguilli, Lekoni-Lekori, Lekoko, Lemboumbi-Leyou, Mpassa, Plateaux, Sebe-Brikolo, Ogooué-Létili, Lékabi-Léwolo un Bayi-Brikolo.

## Lìteràtüür zem Theema
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Moanda (Gabun)

**Moanda** (àui *Mouanda*) ìsch a Schtàdt ìn dr Prowìnz Haut-Ogooué ìm Süüdoschta vun Gabun. Mìt äbba  Iiwoohner (ànna 2013) ìsch sa d’ säckschtgreeschta Schtàdt ìm Lànd.

## Wìrtschàft
Z’ Moanda lììgt aina vu da greeschta Mànganmiina vu dr Walt. D’ Mànganvorkumma ìn dr Neecha vu dr Schtàdt hàt m’r ànna 1938 äntdäckt, un d’ kommärziälla Nutzung hàt ànna 1951 ààg’fànga. Schuu-n-ànna 1968 ìsch Gabun mìt dara Miina dr dìttgreeschta Mànanharschtäller uff dr Walt worra. D’ Produkta sìnn hàuiptsaachlig dur d’ COMILOG-Màteriààlsailbààhn transchportiart worra. Hìtt hàt d’ Miina a Kàpàziteet vun ìwwer dräi Millioona Tonna pro Joohr. Ànna 2007 hàt m’r vermüatet, àss d’ Färderung noch 60 bis 70 wittera Joohra kààt düüra, bis àss d’ Resarwa laar waara. Moanda hàt a Flugplàtz, zwai Krànkahiiser so wia mehrera Schüala. Üsserhàlb vu dr Schtàdt, neerdlig vu dr Bangombe-Hoocheewana, ìsch dr Bààhnhoof vu Moanda. Vu doo haar wìrd d’ Trans-Gabun-Iisabààhn *()* ààg’fààhra. Ànna 2021 hann ìn dr Miina äbba 2000 Litt g’schàfft.

Ànna 2021 ìsch jedoch a Viartel vu dr Schtàdtbeveelkerung àrwetsloos gsìì.

## Schport
Ìn dr Schtàdt lììgt àui dr Schtadium „Henri Sylvoz“, wo vor àllem fìr Füassbàllschpììler b’nutzt wìrd. ’S ìsch dr Schtadium vum gabuunischa Füassbàllverain „Association Sportive Mangasport“ (AS Mangasport), wo ànna 1962 grìnda worra-n-ìsch. Ar ìsch ànna 1985 vu dr Miinag’sällschàft Oogoué (COMILOG) bàuija worra un hàt ìnsg’sàmt Platz.

## wìchtiga Litt üss dr Schtàdt
* dr Ephrem Ndjoni (* 1973), reemisch-kàhtoolischer Gaischtlig’r un Bischoof vu Franceville 
* dr Aaron Boupendza (* 1996), Füassbàllschpììler

## Lìteràtüür
* 
* 

## Weblìnks

## Noohwiisa
Philipp Matthias Bregy

Der **Philipp Matthias Bregy** (* 7. Juli 1978 z Visp im Kanton Wallis; Heimateerter sind Naatersch und Turtma) isch en Schwizer Politiker (D Mitti, friener CVP).

## Läbu
Der Bregy isch am 7. Juli 1978 z Visp als Botsch vaner Ursula Bregy (geb. Kreuzer) und dum Edelbert W. Bregy uf d Wäält cho. Är het ei Brüeder.

Va 1985 bis 1993 het der Bregy di Primaar- und Sekundaarschüel z Natersch gipsüecht. Dernaa isch er bis 1998 am Kollegium Spiritus Sanctus z Brig, wan er 1988 d Matura (Typus C) het abgschlossu. Va 1998 bis 2004 het er Rächtswissuschafte aner Universität Bääru studiert und 2004 mit dum Master of Law abgschlossu. 

Der Bregy ist verheiratute und het zwei Chind. Im Militeer isch er Fachoffizier (mit dum Rang Major) gsi.

## Politik
Im Jaar 2013 isch der Bregy inu Gmeiraat va Natersch gwäälte cho und isch bis 2019 Mitglid vam Natischer Gmeiraat gsi. Va 2009 bis 2018 ischer Mitglid vam Walliser Grossu Raat gsi und isch da Fraktioonschef vaner CVP Oberwallis und Presidänt vaner Gschäftspriefigs- und Juschtizkommissioo gsi. Naadem dass d Viola Amherd inu Bundesrat gwäälti isch cho, het er am 4. März 2019 irusch Platz im Nationalrat ignu. Am 20. Oktober 2019 het der Bregy z eerscht Maal d Widerwaal als Nationalrat gschafft. Biner zweitu Widerwaal am 22. Oktober 2023 het der Bregy mit 28'872 Stimme das zweitbescht Walliser Resultaat erziilt.

Är isch sit 2019 Mitglid vaner Rächtskommissioo (RK-N) und sit 2023 Mitglid vaner Kommissioo fer Wirtschaft und Abgaabe (WAK-N). Va 2019 bis 2023 isch der Bregy Mitglid vaner Kommissioo fer Färnmäldewäsu und Vercheer (KFV-N) gsi und Stellverträter iner Immunitäätskommissioo (IK-N). Sit 2020 isch der Bregy züesätzli Mitglid vam Fraktioonsvorstand vaner Mitti-Fraktioo. Naadem dass d Fraktioonspresidänti, d Andrea Gmür-Schönenberger, im März 2021 irusch Rücktritt per Ändi April bekannt gigä het, het er fer d Naachfolg kandidiert. Am 21. Mai 2021 isch er im Raamu vaner oordentlichu Fraktioonssitzig gwäälte cho. Am 25. November 2023 isch der Bregy eistimmig als Fraktioonspresidänt bistäätigte cho.

Der Bregy isch Zentraalpresidänt va REDOG Schweizerischer Verein für Such- und Rettungshunde, är isch Vorstandsmitglid va HEV Schweiz und Presidänt vam Walliser Gwerbverband.

## Prüef
Va Prüef isch der Bregy Rächtsawalt. Är isch Partner va *rieder.pfammatter.bregy – Rechtsanwalts- und Notariatskanzlei* z Brig. Eine vanu Kanzliipartner isch der Beat Rieder, äbufalls en Schwizer Politiker.  Är het öi nu verschiduni Verwaaltigsratsmandaat, unner annrum bi du Belalp Bahnen AG, der *naturenergie AG* und der EnAlpin AG.

## Weblinks

* 
* Websita vam Philipp Matthias Bregy

## Quälle
Liste der Mitglieder des Schweizer Nationalrats in der 52. Legislaturperiode

Das isch d **Lischte vo de Lüüt im Schwiizer Nazionalroot vo 2023 bis 2027** (wääred de 52. Legislatuurperioode).

Es sind die Persoone, wo s Volch i de Kantöön vo dr Schwiiz am 22. Oktober 2023 bi dr Wahl vom Schwiizer Parlamänt für in Nazionalroot uf Bärn ufe gwählt het.

## Amtierendi Nationalrootsmitglider

## Änderige i de Legislaturperioode
Moyen-Ogooué

**Moyen-Ogooué** (uff Àlamànnisch „Mìttelogooué“) ìsch a Provinz ìn Gabun mìt dr Hàuuiptschtàdt Lambaréné. D’ Iiwoohner nännt m’r **' (fìr d’ Fràuija) un **' fìr d’ Manner.

## Geogràfii
D’ Prowìnz lììgt ìm Wäschta vum Lànd un granzt ìm Nordwäschta àn d’ Prowìnz Estuaire, ìm Nordoschta àn d’ Prowìnz Woleu-Ntem, ìm Süüda àn d’ Prowìnz Ngounié, ìm Wäschta àn d’ Prowìnz Ogooué-Maritime un ìm Oschta àn d’ Prowìnz Ogooué-Ivindo.

Ìnnerhàlb vu dr Prowìnz Moyen-Ogooué sìnn d’ zwai Departements Abanga-Bigne un Ogooue et des Lacs.

## Lìteràtüür
* 

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Ogooué

Dr **Ogooué** (àui *Ogoué* odd’r *Ogowe* g’schrììwa) ìsch a Fluss, wo-n-äbba 1200&nbsp;km làng ìsch. Ar fliasst vu dr Repüblik Kongo bis ìm Gabun.

## dr Verlàuif
Dr Ogooué äntschprìngt bii Kengue ìm Nordwäschta vu dr Batéké-Eewana ìn dr Repüblik Kongo. Bii Boumango fliasst’r ìwwer d’ Granz zem Gabun. Ìm Gabun sìnn d’ Prowìnza Haut-Ogooué, Ogooué-Lolo, Ogooué-Ivindo, Moyen-Ogooué un Ogooué-Maritime noh-n-ema g’nännt. Bii Maulongo lììga d’ Poubara-Fall àm Flusslàuif. Vu Lastoursville bis Ndjolé gìtt’s Schtroomschnälla; waagadam kààt m’r àb Ndjolé bis zem Meer mìt’m Schìff uff’m Fluss fààhra. Witterscht fliasst dr Ogooué ìwwer Lambaréné un kummt d’rnooh züa siinera Mìndung ìn dr Gulf vun Guinea süüdlig vun Port-Gentil, wo-n-’r a Delta bìldet.

Bii da Naawaflìss vum Ogooué sìnn dr Ivindo, dr Mpassa, dr Lolo, dr Okano un dr Ngounié z’ nänna.

## s’ Iizuugsgebiat
Sii Iizuugsgebiat düat fàscht gànz Gabun umfàssa. ’S gìtt a pààr Züaflìss bis ìm Kamerun un Ekwàtoriààlguinea. S’ Iizuugsgebiat, wo  grooss ìsch, ìsch vor àllem vum troopischa Raagawàld b’däckt.

## d’ Tiarla un Blüama
Ìm Iizuugsgebiat laawa-n-äbba 325 Fìschàrta, womm’r kännt. Äbba-n-a Drìttel d’rvuu fìndet m’r numma ìn dara Regioon (→ Endemit).

## Lìteràtüür zem Theema
* 
* 
* 

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Ogooué-Ivindo

Dr **Ogooué-Ivindo** ìsch a Prowìnz ìn Gabun mìt dr Hàuiptschtàdt Makokou.

## Geogràfii
D’ Prowìnz lììgt ìm Nordoschta vum Lànd un granzt ìm Nordwäschta àn d’ Prowìnz Woleu-Ntem, ìm Nordoschta un Oschta àn d’ Repüblik Kongo, ìm Süüdwäschta àn d’ Prowìnz Ogooué-Lolo, ìm Süüdoschta àn d’ Prowìnz Haut-Ogooué un  ìm Wäschta àn d’ Prowìnz Moyen-Ogooué.

Ìnnerhàlb vu dr Prowìnz Ogooué-Ivindo sìnn d’ dräi Departements Ivindo, Lopé, Mvoung un Zadié.

Ogooué-Ivindo ìsch d’ gabuunischa Prowìnz mìt dr greeschta Flächa un mìt dr nììdrigschta Beveelkerungsdìchta.
 
## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Ngounié

**Ngounié** ìsch a Prowìnz ìn Gabun mìt dr Hàuiptschtàdt Mouila.

## Geogràfii
D’ Prowìnz lììgt ìm Süüda vum Lànd un granzt ìm Norda àn d’ Prowìnz Moyen-Ogooué, ìm Süüdwäschta àn d’ Prowìnz Nyanga, ìm Süüdoschta àn d’ Repüblik Kongo, ìm Wäschta àn d’ Prowìnz Ogooué-Maritime un ìm Oschta àn d’ Prowìnz Ogooué-Lolo.

Ìnnerhàlb vu dr Prowìnz Ngounié sìnn d’ Departements Boumi-Louetsi, Dola, Douya-Onoy, Louetsi-Wano, Louetsi-Bibaka, Mougalaba, Ndolou, Ogoulou un Tsamba-Magotsi.

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Anaheim

**Anaheim**  ìsch a Schtàdt ìm kàlifornischa Orange County, äbba 40 Kilomeeter süüdeeschtlig vu Los Angeles, un hàt 346.824 Iiwoohner (lüüt dr Volkszeehlung 2020). D’ Schtàdt ìsch a ** vu dr Schtàtistischa Metropoolregioon „Los Angeles–Long Beach–Anaheim“, wo Tail vu dr Greater Los Angeles Area ìsch.

## Geogràfii
Anaheim lììgt äbba 40 süüdeeschtlig vum Schtàdtzäntrum Los Angeles. S’ Siidlungsgebiat lììgt äntlàng dr 91 Freeway vun Oscht uff Wäschta zwìscha dr Granz zem Orange-Riverside County un Buena Park. Umgaa wìrd Anaheim vu da Nochberschtädt Yorba Linda, Placentia, Fullerton un Buena Park ìm Norda, vu Buena Park un Cypress ìm Wäschta, un vu Stanton, Garden Grove un Orange ìm Süüda. Üsserdam sìnn um d’ Schtàdt umma mehrera „G’maindfräija Gebiater“ z’ fìnda, wia unteràndrem Anaheim Island.

## G’schìcht
Anaheim ìsch ànna 1857 dur fufzig diitscha Fàmìlia grìnda worra. Àm 18. März 1876 hàt sa dr Schtàtüss vun’ra Schtàdt bikumma — sa ìsch domìt d’ zwaita Schtàdt ìm Los Angeles County worra. S’ Orange County ìsch ànna 1889 dur d’ Trännung üss’m Los Angeles County grìnda worra. Anaheim ìsch vor àllem a Làndwìrtschàftsg’mainda blììwa, bis àss Disneyland doo àm 17. Jüüli 1955 g’äffnet hàt. Domìt hàt m’r ìn dr Regioon mehrera Hotels bàuija, un kurz schpeeter hàt m’r z’ Anaheim Wohnungsbezirka ärrìchta. D’ Schtàdt ìsch a Ìndüschtriizäntrum worra, wumm’r Elektrogerääter, Flugziggtaila un iig’màchta-n-Obschta harg’schtällt hàt.

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

¹ 1980–2020: Ärgaabnissa vu da Volkszeehlunga

## Pàrtnerschàfta mìt àndra Schtädt
Anaheim hàt Pàrtnerschàfta mìt dana Schtädt doo:
*  Mito, Jàpààn
*  Vitoria-Gasteiz, Schpàània

## wàs doo z’ sah ìsch

AnaheimPanorama.jpg|a Panorama vun East Anaheim ìm Santa Ana Canyon


Sleeping beauty castle dlr 2019.jpg|s’ Sleeping Beauty Castle uff Disneyland
Angelstadiummarch2019.jpg|dr Angel Stadium
New Anaheim Amtrak Station Inside.JPG|s’ Anaheim Regional Transportation Intermodal Center
Anaheim convention center 2021.jpg|s’ Anaheim Convention Center
Honda center 2021.jpg|s’ Honda Center
Anaheimcityhall.jpg|s’ Roothüüs vun Anaheim


## Wìrtschàft
Ìn dr Wìrtschàft vun Anaheim schpììlt dr Tourìschmussektoor a zäntààla Rolla. S’ Disneyland Resort hàt a joohrlig Umsàtz vun  Milliàrda Dollar un zààhl jeedsjoohr 255 Dollar Schtiira.

Ànna 2024 sìnn d’ greeschta Unternamma ìn dr Schtàdt gsìì:

## wìchtiga Litt üss dr Schtàdt

## Lìteràtüür zem Theema
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblìnks

* Websitta vu dr Schtàdtverwàltung (anglisch)
* Websitta vu dr Anaheim Historical Society (anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Estuaire

**Estuaire**  (dàs bediitet „Flussmìndung“ uff Àlamànnisch) ìsch a Prowìnz ìn Gabun mìt dr Hàuiptschtàdt Libreville. Mìt knàpp  Iiwoohner ìsch’s — mìt’ma groossa-n-Àbschtànd — d’ greeschta Prowìnz ìn Gabun.

## Geogràfii
D’ Prowìnz lììgt ìm Nordwäschta vum Lànd un granzt ìm Norda àn Ekwàtoriààlguinea, ìm Süüdwäschta àn d’ Prowìnz Ogooué-Maritime, ìm Süüdoschta àn d’ Prowìnz Moyen-Ogooué, ìm Wäschta àn dr Àtlantik un ìm Oschta àn d’ Prowìnz Woleu-Ntem.

D’ Prowìnz ìsch ìn fìmf Departements uffgetailt:
* Komo (Hàuiptschtàdt: Kango)
* Komo-Mondah (Hàuiptschtàdt: Ntoum)
* Komo-Océan (Hàuiptort: Ndzomoe)
* Noya (Hàuiptschtàdt: Cocobeach)
* Libreville

Zitter 2022 ìsch Akanda d’ Hàuiptschtàdt vu dr Prowìnz — vorhaar ìsch’s fàktisch Libreville gsìì. D’ Prowìnz hàt jedoch zitter dr Unàbhangikait vum Gabun ànna 1960 kää offiziäller Hàuiptort g’hàà.

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Woleu-Ntem

**Woleu-Ntem** ìsch a Prowìnz Gabun mìt dr Hàuiptschtàdt Oyem.

## Geogràfii
D’ Prowìnz lììgt ìm Norda vum Lànd un granzt ìm Norda àn Kàmerun, ìm Süüda àn d’ Prowìnz Moyen-Ogooué, ìm Nordwäschta àn Ekwàtoriààlguinea, ìm Süüdwäschta àn d’ Prowìnz Estuaire, ìm Nordoschta àn d’ Repüblik Kongo un ìm Süüdoschta àn d’ Prowìnz Ogooué-Ivindo.

Getail ìsch Woleu-Ntem ìn d’ dräi Departements Haut-Komo, Haut-Ntem, Ntem, Okano un Woleu.

## G’schìcht
Noh-n-em Màrokko-Kongo-Àbkumma ìsch dr B’raich vum Bezirk vu 1912 bis zem Äärschta Waltkriag a Verwàltungsbezirk vu dr diitscha Kolonii Kàmerun gsìì, mìt dr Bezaichnung „Wolö-Ntem“.

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Nyanga

**Nyanga** ìsch a Prowìnz ìn Gabun mìt dr Hàuiptschtàdt Tchibanga.

## Geogràfii
D’ Prowìnz lììgt ìm Süüda vum Lànd un granzt ìm Nordwäschta àn d’ Prowìnz Ogooué-Maritime, ìm Nordoschta àn d’ Prowìnz Ngounié, ìm Süüda un Oschta àn d’ Repüblik Kongo un ìm Wäschta àn dr Àtlàntik.

Getailt ìsch Nyanga ìn d’ Departements Basse-Banio, Douigni, Doutsila, Haute-Banio, Mongo un Mougoutsi.

## Lìteràtüür
* 
* 

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Ogooué-Lolo

**Ogooué-Lolo** ìsch a Prowìnz ìn Gabun mìt dr Hàuiptschtàdt Koulamoutou.

## Geogràfii
D’ Prowìnz lììgt ìm mìttlera-n-Oschta vum Lànd un granzt ìm Norda àn d’ Prowìnz Ogooué-Ivindo, ìm Süüda àn d’ Repüblik Kongo, ìm Wäschta àn d’ Prowìnz Ngounié un ìm Oschta àn d’ Prowìnz Haut-Ogooué.

Getailt ìsch Ogooué-Lolo ìn d’ Departements Lolo-Bouenguidi, Lombo-Bouenguidi, Offoué-Onoye un Mulundu.

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Ogooué-Maritime

**Ogooué-Maritime**  ìsch a Prowìnz ìn Gabun mìt dr Hàuiptschtàdt Port-Gentil.

## Geogràfii
D’ Prowìnz lììgt ìm Wäschta vum Lànd un granzt ìm Norda àn d’ Prowìnz Estuaire, ìm Süüda àn d’ Prowìnz Nyanga, ìm Wäschta àn dr Àtlantik, ìm Nordoschta àn d’ Prowìnz Moyen-Ogooué un ìm Süüdoschta àn d’ Prowìnz Ngounié.

Getailt ìsch Ogooué-Maritime ìn d’ Departements Bendje, Etimboué un Ndougou.

Dr Nàmma vu dr Prowìnz schtàmmt vum Fluss Ogooué un vum Wort **', wo-n-äbba „àm See“ bediitet. D’ Iiwoohner nännt m’r **' un ** uff Frànzeesch.

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Südfrankreich

S’ **Süüdfrànkrììch** (uff Frànzeesch **'  odd’r numma **', uff Okzitàànisch ** ) umfàsst äbba d’ süüdliga Hälfta vum Frànkrììch — odd’r numma-n-ema Tail d’rvuu, wämm’r a angera B’schtìmmung ìn Betràcht nìmmt.

Ìm angera Sìnn maint m’r mìt „Süüdfrànkrììch“ dr Tail, wo süüdlig vum 45. Braitagrààd lììgt un histoorisch mìt dr Schproochregioon Okzitàània däckt, wo nìt mr dr hìttiga Verwàltungsregioon Okzitàània z’ verwacksla-n-ìsch, wo vììl klainer ìsch. Dr frànzeescha Wort *Midi* (wo wärtlig „Mittààg“ bediitet) b’zaichnet dr süüdliga Làndestail un wìrd àui manckmol ìm Diitscha b’nutzt. M’r kààt’na àui ìn *Sud-Ouest* (Süüdwäscht) un *Süd-Est* (Südooschta) iitaila, fìr d’ Geegenda wäschtlig un eeschtlig vu dr Rhône unterschaida. 

## Lìteràtüür zem Theema
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Pont-à-Mousson

**Pont-à-Mousson**  (uff Hoochdiitsch hàt m’r zallamols **' gsajt) ist a [[Frankreich|frànzeescha]] [[Stadt|Schtàdt]] un [[Gemeinde (Frankreich)|G’mainda]] mìt  Iiwohner (Schtànd ) ìm [[Département Meurthe-et-Moselle]] ìn dr [[Region (Frankreich)|Regioon]] [[Grand Est]] (bis 2015 [[Lothringen|Lothrìnga]]). Sa gheert zem [[Arrondissement Nancy]], zem [[Kanton Pont-à-Mousson|Kàntoon Pont-à-Mousson]] un ìsch Sìtz vum Gmaindaverbànd [[Communauté de communes du Bassin de Pont-à-Mousson|Bassin de Pont-à-Mousson]]. D’ Iiwoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Fràuija) un **'   (fìr d’ Manner).

== dr Nàmma ==
Ìm Làuif vu dr Gschìcht hàt m’r dr Ortsnàmma asoo uff [[Lateinische Sprache|Làtiinisch]] un [[Altfranzösische Sprache|Àltfrànzeesch]], schpeeter uff [[Französische Sprache|Frànzeesch]] g’schrììwa: **' ànna 896, **' ànna 1257, **' ànna 1261, **' ànna 1265, **' ànna 1277, **' ànna 1510, **' ànna 1793.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q461413", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }
D’ Schtàdt lììgt ìm Harz vu Lothrìnga uff da baida Sitta vu dr Mosel hàlbwaags zwìscha Metz un Nànzig, àm Füass vum Hììgel Mousson, wo 382 Meeter hooch ìsch.

## wia d’ Beväälkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch

Abbaye des Prémontrés de Pont-à-Mousson, 9 Rue Saint-Martin, Pont-à-Mousson, Lorraine, France - panoramio (1).jpg|d’ Àbtai
Saint-Martin de Pont-à-Mousson-7807.jpg|d’ Màrtinskìrìch
Saint-Laurent de Pont-à-Mousson (02).jpg|d’ Laurentiuskìrìch
Pont a mousson porte Saint-Jean.JPG|d’ ehamooliga Johànniskìrìch
Pont a Mousson chapelle institut.JPG|d’ Ìnschtitüütskàpall
Pont Mousson Boozville chapelle.JPG|a ehamooliga Kàpall z’ Boozville
Synagogue Pont a Mousson.JPG|s’ Toor vum ehamooliga jìddischa Gotteshüüs
F54 PAM Hôtel-de-la-Monnaie.JPG|S’ Pàpiirmüsee *()*


## wìchtiga Litt üss dr Schtàdt

## Lìteràtüür

## Weblìnks

* Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (frànzeesch)
* Schtàtistika züa dr Gmainda Pont-à-Mousson biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr Gmainda Pont-à-Mousson bii Ldh/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Arrondissement Épinal

S’ Arrondissement **Épinal** ìsch a Verwàltungsainhait vum Vogeesa-Département ìn dr frànzeescha Regioon Grand Est (bis àm Andsjoohr 2015 Lothrìnga). D’ Prefäktüür ìsch Épinal. Ìm Arrondissement lììga 14 Wàhlkraisa (Kàntoona) un 236 G’mainda.

## d’ Wàhlkraisa

## d’ Gmainda

 d’ Zààhla ìn Klàmmra sìnn d’ INSEE-Codes

## d’ ehamooliga G’mainda zitter dr làndeswitta Näiordnung vu da Kàntoona
bis 2016:
Bains-les-Bains, Harsault, Hautmougey 

bis 2015:
Girmont, Oncourt, Thaon-les-Vosges 

## d’ Näiordnung vu da Arrondissements ànna 2019

Dur d’ Näiprdnung vu da Arrondissements ànna 2019 sìnn d’ Flächa vu da 32 G’mainda Ambacourt, Baudricourt, Biécourt, Blémerey, Boulaincourt, Chauffecourt, Chef-Haut, Dombasle-en-Xaintois, Domvallier, Frenelle-la-Grande, Frenelle-la-Petite, Hymont, Juvaincourt, Madecourt, Mattaincourt, Mazirot, Mirecourt, Oëlleville, Pierrefitte, Poussay, Puzieux, Ramecourt, Rancourt, Remicourt, Repel, Rouvres-en-Xaintois, Saint-Prancher, Thiraucourt, Totainville, Valleroy-aux-Saules, Villers un Vroville üss’m Arrondissement Neufchâteau so wia d’ Flächa vu da 7 G’mainda Belmont-sur-Buttant, Brouvelieures, Domfaing, Fremifontaine, Herpelmont, Jussarupt un Vervezelle üss’m Arrondissement Saint-Dié-des-Vosges em Arrondissement Épinal züag’wììsa worra.

D’rfìr sìnn d’ Flächa vu da 15 G’mainda Basse-sur-le-Rupt, Cornimont, Cleurie, Gerbamont, La Bresse, La Forge, Le Syndicat, Le Tholy, Rochesson, Sapois, Saulxures-sur-Moselotte, Tendon, Thiéfosse, Vagney und Ventron zem Arrondissement Saint-Dié-des-Vosges un d’ Flächa vu da zwai G’mainda Grandrupt-de-Bains un Vioménil zem Arrondissement Neufchâteau züag’wììsa worra.

## Weblìnks