Daniel Spoerri

Dr **Daniel Spoerri** (* 27. Merz 1930 z Galați, Rumänie as *Daniel Isaac Feinstein*; † 6. Novämber 2024 z Wien) isch e Schwyzer bildende Chinschtler, Dänzer un Reschiseer rumänischer Härchumft gsii. Är isch ain vu dr wichtigschte Verdrätter vu dr Objäktchunst un Mitgrinder vu dr Chinschtlergruppe Nouveau Réalisme gsii un giltet as Erfinder vu dr *Eat-Art*.

## Lääbe un Wärch

Dr Spoerri isch as Suhn vum Missionar Isaac Feinstein un däm syre Frau Lydia Spoerri uf d Wält chuu. Dr Vater isch vum Judedum zum evangelische Glaube konvertiert un het au fir di Norwegisch Judemission gschafft. Wu im Summer 1941 noch em Uusbruch vum Chrieg gege d Sowjetunion di rumänische Faschiste sy Vater im Pogrom vu Iași in dr Dodeszig ermordet ghaa hän, isch d Mueter, e Schwyzer Staatsburgeri, 1942 mit ire segs Chinder, dodrunter d Schauspileri Miriam Spoerri un dr Theolog Theophil Spoerri, in d Schwyz gflichtet. Dert isch dr Spoerri vu sym Unkel, Theophil Spoerri, em Räkter vu dr Uniwersitet Züri, adoptiert wore. Noch ere chaufmännische Lehr het dr Spoerri unter anderem as Buechhändler, Obstverchaifer un Fotograf gschafft. Um die Zyt het er au dr Max Terpis chännglehrt, wu dr Spoerri zuen ere Danzuusbildig grote het.

Z Züri un speter z Paris het dr Spoerri vu 1949 bis 1954 klassische Danz un Pantomime studiert. E Zytlang isch er Schueler vum Étienne Decroux gsii. No syre ruggchehr isch er am Stadttheater Bärn as Solodänzer engaschiert wore, wun er Avantgardestugg vum Eugène Ionesco, em Pablo Picasso un em Jean Tardieu inszeniert het. In sällere Zyt het si dr Spoerri scho as Reschisseer vu Churzfilm versuecht. Anne 1957 het er as Reschyassischtänt bim Gustav Rudolf Sellner am Landestheater Darmstadt gschafft. Z Darmstadt het si um dr Spoerri, dr Emmett Williams un dr Claus Bremer e Krais vu konreter Dichter bildet.

Anne 1959 isch dr Spoerri uf Paris zoge un het dert bal dr Jean Tinguely, dr Arman, dr François Dufrêne un dr Yves Klein chänneglehrt un het d *Edition MAT* grindet, wu di erschte Multiples uusegee het. Z Paris isch em Spoerri sy erscht Objäktchunscht entstande un vor allem syni *Tableaux pièges* (dt. Fallenbilder; Bilder bzw. Objäkt, wu wie in ere Falle e Stugg Realitet gfangen isch). Am 27. Oktober 1960 het er d Gruppe Nouveau Réalisme – Laitig Pierre Restany – mitgrindet. Anderi Grindigsmitglider sin dr Jean Tinguely, dr Arman, dr François Dufrêne, dr Raymond Hains, dr Yves Klein, dr Jacques de la Villeglé un dr Martial Raysse gsii. 1961 isch Spoerri in dr Uusstellig *The Art of Assemblage* im New Yorker Museum of Modern Art (MoMA) verdrätte gsii. Sy Arbet *Kichkas Frühstück I* *(Kichka’s Breakfast I)* sich druf vum MoMA aagchauft wore. Anne 1962 isch er ain vu segs Dailnämer vu dr Uusstellig Dylaby z Amsterdam gsii.

Im Johr 1963 het dr Spoerri in dr Galery Dorothea Loehr z Frankfurt am Main s *Dorotheanum – gemeinnütziges Institut für Selbstentleibung* grindet un isch im nämlige Johr bim *[[Festum Fluxorum Fluxus|FESTUM FLUXORUM FLUXUS]]* in dr Staatlige Chunschtakademy Düsseldorf derby gsii. 1967/68 isch dr Spoerri e ganz Johr uf dr griechische Insle Symi gsii. In däm Johr sin 25 Objäkt unter em Titel *Gastronomisches Tagebuch – 25 objets de magie à la noix* entstande.

Anne 1968 het dr Spoerri d *Eat-Art Edition* grindet un mit em Wirt *Carlo Schröter* (* 1935 z Bärn; † 31. Juli 2024 z Düsseldorf) s *Restaurant der Sieben Sinne* am Burgplatz 19 (Eck Mühlenstraße) z Düsseldorf ufgmacht, wun er bis 1982 gfiert het un wu s unter anderem Akzione mit em Joseph Beuys, em Robert Filliou, em Dieter Roth, em Ben Vautier un em Emmett Williams gee het. Im erschte Stock het s e Bier- un Barbedrib gee un im zweete Stock s Reschtaurant. An dr Ussefassad sin d Palindrom-Schilder vum André Thomkins ghange. 1970 het er zäme mit em Hete Hünermann un em Carlo Schröter d *EAT-ART-Gallery* ufgmacht, wun er in dr Zyt druf EAT-ART-Bankett din veraastaltet het, zem Byschpel *Ultima Cena* oder *Banchetto funebre del Nuovo Realismo*. Dr Spoerri het in regelmäßige Abständ zäme mit andere zytgnessische Chinschtler*ne verschideni Edizione un Happening gmacht, d Relikt vu däne sin au ber d Galery verdribe wore.

1978 isch er zum Brofässer fir Dreidimensionali Gstaltig an d Kölner Werkschuele gruefe wore un het dert bis 1982 glehrt. Derzwische het er s Musée Sentimental z Köln grindet. 1983 het er e Ruef an Akademy vu dr bildende Chinscht z Minche aagnuu un het dert bis 1989 unterrichtet. In sällere Zyt het er au verschideni Chochbiecher vereffetligt, wu s aber mee Chunscht din ghaa het wie Choche.

Syt Juni 2015 lyt im Hof vum Museum Niederösterreich d Skulpturegruppe *Dead End*, e Bronzeguss no Schaufänschterbuppe, wu Doti, Opfer vu Verbräche gege d Mänschligkait darstelle.

Im Novämber 2015 un Jänner 2016 het dr Operereschisseer Bruno Berger-Gorski d Skulptur *Carrelino* vum Daniel Spoerri as dramaturgischi Verbindig vu zwoo israelische Chammereopere z Bonn un z Luxemburg brucht. Die sin zum Dytsch-Israelische Johr 2015 un im Mahne an d Novämber-Pogrom inszeniert wore.

Ab Aafangs 2007 het dr Spoerri z Wien gläbt. Ä isch dreimol gschide gsii, unter anderem isch er mit dytsche Fotografi Vera Mercer ghyrote gsii

## Ständigi Uusstellige

* Il Giardino: Ab ebbe 1990 het si dr Spoerri in dr Toskana nidergloo. Am Fueß vum Monte Amiata het dr Spoerri e groß Areal gchauft, wun er nodisno dr Skulpturegarte Il Giardino druf gschaffe het. Fir des Projäkt, wu dr Spoerri bis zum Änd vu sym Löbe als uusgwytet isch, het dr Chinschtler sälber e Großdail vu dr Skulture gschaffe.
* Uusstelligshuus Spoerri: Anne 2009 het dr Spoerri z Hadersdorf am Kamp zwai Hyser am Hauptplatz gchauft. S alt Kino (Hauptplatz 16) isch zum Ässlokal *Eat Art* wore, s ehomolig Chloschter us em 13. Jorhundert (Hauptplatz 23) zum *Chunschtstaulager* un Uusstelligshuus umgstaltet. Dr Spoerri het s *Ab Art* ghaiße. Anne 2010 het dr Spoerri e Stiftig grindet, wu s Land Nidereschtrych as Letschtbeginschtigter bstimmt isch. S Zyl vu dr Stiftig isch s, zytgnessischi Chunscht un Kultur an Schueler*ne un Jugedligi z vermittle. Doderby het er em Land Nidereschtrych 39 vu syne Wärch im Wärt vu 3,5 Millione Euro gschänkt.

### Skulpturegarte Giardino Daniel Spoerri
z Seggiano, Toskana

Giardino Spoerri Seggiano Pasquetta 2018 Object 003 BHO 056-LR.jpg|Wärch vum Daniel Spoerri: *Einhörner – Nabel der Welt*, 1991
Giardino Spoerri Seggiano Pasquetta 2018 Object 041 BHO 019-LR.jpg|
Giardino Spoerri Seggiano Pasquetta 2018 Object 075 BHO 060-LR.jpg|Wärch vum Olivier Estoppey
Giardino Spoerri Seggiano Pasquetta 2018 Object 013 BHO 121-LR.jpg|Wärch vum Daniel Spoerri, *Krieger der Nacht*, 1982
Giardino Spoerri Seggiano Pasquetta 2018 Object 083 BHO 170-LR.jpg|Wärch vum Roland Topor
Giardino Spoerri Seggiano Pasquetta 2018 Object 009 BHO 242-LR.jpg|Wärch vum Daniel Spoerri, *Die Tasse,* 1991
Giardino Spoerri Seggiano Pasquetta 2018 Object 066 BHO 104-LR.jpg|Wärch vum Daniel Spoerri. *Das Massengrab der Klone,* 2000
Giardino Spoerri Seggiano Pasquetta 2018 Object 057 BHO 194-LR.jpg|Wärch vum Roberto Barni
Giardino Spoerri Seggiano Pasquetta 2018 Object 057 BHO 013-LR.jpg|Wärch vum Roberto Barni


## Uusstellige
* 1961: Eerschti Ainzeluusstellig, Galleria Arturo Schwarz, Mailand
* 1972: Retroschpektiiv z Amsterdam, z Paris un z Züri.
* 1990: Retroschpektiiv z Paris, z Antibes, z Wien, z München, z Gämf un z Soledurn.
* 1992: Expo ’92, Schwyzer Pavillon, Sevilla.
* 1995: Stadthous z Ulm
* 1999–2000: *SAMMLUNG ESSL – the first view*, Essl Museum – Kunst der Gegenwart, Klosterneuburg/Wien
* 2001: *FALLOBST – Witz Ironie Kunst*, Essl Museum – Kunst der Gegenwart, Klosterneuburg/Wien
* 2001: Retroschpektiiv im Museum Jean Tinguely, Baasel
* 2001: Kunsthalle Villa Kobe, Halle (Saale)
* 2002: E Revue vu syne Chunschtobjäkt, Greith-Huus, St. Ulrich i. Gr.
* 2003–2004: *Permanent 04 – Werke aus der Sammlung Essl*, Essl Museum – Kunst der Gegenwart, Klosterneuburg/Wien
* 2005: *Esslsbrücke – FotografInnen im Dialog mit Werken der Sammlung Essl*, Essl Museum – Kunst der Gegenwart, Klosterneuburg/Wien
* 2007: *Passion for Art*, Essl Museum – Kunst der Gegenwart, Klosterneuburg/Wien
* 2009: Ludwig Museum, Koblenz
* 2010: Städtische Galerie, Kunsthalle Jesuitenkirche, Aschaffenburg
* 2010: Schloss Achberg, Landkrais Raveschburg
* 2010: *Weißt du? Schwarzt du?* Arp Museum Bahnhof Rolandseck, Remagen
* 2011–2012: *Schönheit und Vergänglichkeit. Immendorff. Kounellis. Music. Quinn. Spoerri. Tàpies*, Essl Museum – Kunst der Gegenwart, Klosterneuburg/Wien
* 2012: *daniel spoerri im naturhistorischen museum. ein inkompetenter dialog?*, Naturhistorisches Museum Wien
* 2014: *Vanitas – Ewig ist eh nichts.*, Georg-Kolbe-Museum, Berlin
* 2015: *Lieben und Haben – Liebhaben.Liebhaber.Sammler.* Zum 85. Gebuurtsdaag. Hadersdorf am Kamp.
* 2016: Kunstforum Ostdeutsche Galerie Regensburg
* 2018: *Daniel Spoerri. every, day, life*, Galerie Geiger, Konschtanz
* 2019: *Vera Mercer* und*Daniel Spoerri. Aufgetischt!*, Künstlerhaus Marktoberdorf
* 2021: *Daniel Spoerri*, Bank Austria Kunstforum Wien
* 2021/22: *Daniel Spoerri. Ein Museum der Unordnung*, Langen Foundation Neuss

## Effetligi Sammlige
Auschtralie
* Queensland Art Gallery/Gallery of Modern Art, Brisbane, QLD

Belgie
* S.M.A.K Stedelijk Museum voor Actuele Kunst, Gent

Dytschland
* Museum am Ostwall, Dortmund
* Sprengel Museum, Hannover
* Kunsthalle, Hamburg
* Städtisches Museum Abteiberg, Mönchengladbach
* KOG – Kunstforum Ostdeutsche Galerie, Regensburg
* Ulmer Museum, Ulm
* Lehmbruck-Museum, Duisburg

Dänemark
* KUNSTEN Museum of Modern Art Aalborg, Aalborg
* Randers kunstmuseum, Randers
* Museet for Samtidskunst, Roskilde

Frankryych
* Musée Picasso – Château Grimaldi, Antibes
* le Musée de l’Objet, Blois
* FRAC – Nord-Pas de Calais, Dunkerque
* Musée départemental d’Art ancien et contemporain d'Epinal, Epinal
* MAC Musées d’Art Contemporain, Marseille
* Musée des Beaux-Arts Mulhouse, Mìlhuusa
* Musée d’Art Moderne et d’Art Contemporain, Nizza
* Château d’Oiron, Oiron
* Centre Georges Pompidou – Musée National d’Art Moderne, Paris
* Musée d’Art Moderne et Contemporain (MAMCS), Strossburi

Island
* Safn, Reykjavík

Italie
* Il Giardino, Seggiano
* La Serpara, Civitella d’Agliano
* MART – Museo di arte moderna e contemporanea di Trento e Rovereto, Rovereto

Japan
* Toyota Municipal Museum of Art, Toyota Aichi

Eeschtryych
* Neue Galerie Graz
* Essl Museum – Kunst der Gegenwart, Klosterneuburg/Wien
* Bawag Foundation, Wien
* Museum Moderner Kunst Stiftung Ludwig – MUMOK, Wien

Portugal
* Berardo Museum – Collection of Modern and Contemporary Art, Lissabon

Schweede
* Moderna Museet, Stockholm

Schwyz
* Seedamm Kultuurzäntrum, Pfäffike
* Kunschtmuseum, Soledurn
* Huus Konschtruktiv, Stiftig für konschtruktivi und konkreti Kunscht, Züri
* Graphische Sammlung, Schweizerische Nationalbibliothek, Bern

Spaanie
* Museu d’Art Contemporani de Barcelona – MACBA, Barcelona
* Museo Vostell Malpartida, Malpartida de Cáceres

Ungarn
* Ludwig Museum – Museum of Contemporary Art – Budapest, Budapest

Verainigti Staate
* Museum of Modern Art (MoMA), New York City

Verainigts Cheenigryych
* Tate Britain, London

## Uuszaichnige
* 1993: *Grand Prix de la Sculpture*, Paris
* 2008: *Abrogino d'oro*, Mailand
* 2008: Eckart Witzigmann-Bryys
* 2009: *Michelangelo-Bryys*
* 2015: Silber Komturchryz vum Eerezaiche fir Verdienscht um s Bundesland Niidereeschtryych
* 2016: Lovis-Corinth-Bryys]
* 2020: Niidereeschtryychische Kultuurbryys

## Aigeni Schrifte
* *Anekdoten zu einer Topographie des Zufalls*, Neuwied und Berlin 1968.
* *Heilrituale an bretonischen Quellen* (zäme mit dr Marie-Louise von Plessen), Privatdruck Gredinger, 1978
* *Mythology & Maetballs, A Greek Island Diary/Cookbook*, Aris Books, Berkeley 1982, ISBN 978-0-671-55812-3.
* *Dogma I am God*, Nikator Verlag, Dieterswil 1987.

## Literatur
* Ralf Beil: *Künstlerküche: Lebensmittel als Kunstmaterial von Schiele bis Jason Rhoades.* DuMont, Köln 2002. ISBN 3-8321-5947-9. S. 102–135.
* René Block, Gabriele Knapstein (Konzept): *Eine lange Geschichte mit vielen Knoten. Fluxus in Deutschland. 1962–1994.* Institut für Auslandsbeziehungen, Stuttgart 1995.
* 
* Sandra Brutscher: *Pawel Althamer.* In: Georg-Kolbe-Museum (Hrsg.): *Vanitas – Ewig ist eh nichts.* Katalog zur Ausstellung, Berlin, 2014, S. 70.
* Stephan Geiger: *The Art of Assemblage. The Museum of Modern Art, 1961. Die neue Realität der Kunst in den frühen sechziger Jahren*. München 2008, ISBN 978-3-88960-098-1.
* Dieter Honisch (Vorw.): *1945 1985. Kunst in der Bundesrepublik Deutschland*, (Nationalgalerie, Staatliche Museen, Preußischer Kulturbesitz, Berlin), Nicolaische Verlagsbuchhandlung, Berlin 1985, ISBN 3-87584-158-1.
* Harald Lemke: *Die Kunst des Essens: eine Ästhetik des kulinarischen Geschmacks.* Bielefeld, Transcript, 2007, ISBN 978-3-89942-686-1.
* Barbara Räderscheidt, Beitrag in: Vincent Klink, Thomas Vilgis: *Journal Culinaire*, Band 2: Wissenschaft und Kultur des Essens – Essen in der Kunst.
* Claus Stephani: *Daniel Spoerri and the Conception of Eat-Art*. *Alltagskultur and the Contemporary Art*. In: Studia Judaica (Cluj-Napoca, EFES), XIV, 2006. S. 129–144, 6 Abb.
* Wolf Stadler u. a.: *Lexikon der Kunst 11. Sem – Tot.* Karl Müller Verlag, Erlangen 1994, ISBN 3-86070-452-4, S. 115–117.
* Katerina Vatsella: *Edition MAT: Daniel Spoerri, Karl Gerstner und das Multiple : die Entstehung einer Kunstform*, Hauschild Verlag. Bremen 1998, ISBN 9783931785611.
* Heidi E. Violand-Hobi: *Daniel Spoerri. Biographie und Werk*. München, London, New York 1998, ISBN 3-7913-2033-5.
* *Daniel Spoerri. Ein Augenblick für die Ewigkeit*, Hrsg. Kunsthalle Krems/Hans-Peter Wipplinger, Nürnberg: Verlag für moderne Kunst, 2010, ISBN 978-3-86984-166-3.
* *eat art, restaurant spoerri, sammlung carlo schröter*, Dokumentation Malkasten-Archiv, 2009.

## Weblink

* 
* 
* Il Giardino di Daniel Spoerri
* danielspoerri.org
* 
* 
* 
* Yyfierig ins Wärch vum Daniel Spoerri dur dr Chunschthischtoriker Stephan Geiger uf YouTube

## Fueßnote