Montreux Jazz Festival

S **Montreux Jazz Festival** isch e Musikfeschtiwäl, wu all Johr im Juli z Montreux am Gämfersee in dr Schwyz stattfindet. S Feschtiwäl isch anne 1967 vum Claude Nobs grindet wore un isch bal ufgmacht wore fir anderi Musikstil un isch zue aim vu dr renommierteschte in dr Wält wore. 2013 isch dr Nooloss zum Montreux Jazz Festival in s Wältrdokumäntenerb-Regischter vu dr Unesco ufgnuu wore.

## Gschicht

S Feschtiwäl isch vum Kulturmanager Claude Nobs, em Schurnalischt un Saxofonischt René Langel (1924–2021) un em Pianischt Géo Voumard grindet wore. S isch s erscht Jazzfeschtiwäl in dr franzesischsprochige Schwyz gsii, in andere Länder het s scho sonigi gee. Zue dr erschte Uusgab het dr Nobs gly namhafti Chinschtler*ne chenne gwinne, wu bi dr Blattefirma Atlantic Records unter Verdrag gstande sin: dr Saxofonischt Charles Lloyd un sy Band, wu dr Keith Jarrett mitgspiilt het, e Pianischt, wu dodmol no niemes gchännt het. 1967 hän 14 Jazzorcheschter gspiilt, zwelf dervu sin du nazionale Radioaastalte uusgläse wore. Dank dr Mediepartnerschafte sin d Kunzärt vu Aafang aa ufzaichnet wore un s het e braiti Berichterstattig bis in d USA gee. Die Ufnahme het mer derno au zum Dail uf Dondreger vereffetligt. Au vu Aafang aa het s e Ramebrogramm gee mit Jamsessions, e Fotouusstellig, e Blattebörse oder Filmvorfierige. Un sin au verschideni Bryys vergee wore, wu vu dr Stadt Montreux, dr Radioaastalte un Musikkritiker*ne vu dr Fachpräss gstiftet wore sin.

Unter dr Laitig vum Claude Nobs, wu dodmol Stellverdrätter vum Diräkter vum Turismusverain vu Montreux gsii isch, isch s Montreux Jazz Festival bal e Musikfeschtiwäl wore, wu mer in ganz Europa gchännt het. 1973 isch dr Claude Nobs Diräkter vu dr WEA Records wore, wu d Label Warner, Elektra un Atlantic zämegfasst gsii sin. Dr Nobs het di strategisch Laitig vum Feschtiwäl bhalte bis zue sym Dod 2013. Derno het dr Mathieu Jaton d Laitig ibernuu.

Jazzmusiker*ne wie Les McCann, Ella Fitzgerald, Aretha Franklin, Nina Simone, Count Basie, Charles Lloyd (wu syno zwoot Karriere im Quartett mit em Michel Petrucciani uf em 16. Feschtiwält vu Montreux 1982 aagfange het), Art Blakey, Dexter Gordon, Oscar Peterson, Monty Alexander, Herbie Hancock, Lionel Hampton, Lester Bowie, Wynton Marsalis, Randy Brecker, Carmen McRae, Pat Metheny, Pasadena Roof Orchestra, Gil Evans (1974), Keith Jarrett, Sade Adu u.&nbsp;a. sin vyl Summer uf Montreux pilgere, dailwys zu eire ainzige Ufdritt z Europa.

Uf aire Syte dytet dr Name dr brogrammatisch Schwärpunkt Jazz aa, aber au Musiker*ne us dr Rock- un Popmusik sin ufdrätte, wie zem Byschel Andy Summers, Albert King, Audioslave, Carlos Santana, Deep Purple, Etta James, Frank Zappa, George Benson, Herbert Grönemeyer, James Brown, Jethro Tull, Joe Cocker, John Lee Hooker, Johnny Cash, Keziah Jones, Led Zeppelin, Leonard Cohen, Marianne Faithfull, Marvin Gaye, Mike Oldfield, Miss Kittin, Motörhead, Muse, Nina Corti, Ofra Haza, Paolo Conte, Peter Tosh, Phil Collins, Prince, Queens of the Stone Age, Radiohead, Ray Charles, Roberta Flack, Rory Gallagher, Simon & Garfunkel, Simply Red, Sonic Youth, Stevie Ray Vaughan, Talk Talk, The Busters, The Hacker, The Moody Blues, The New Power Generation, Toto un Van Morrison. Fir e baar Johr in dr 1970er het s Feschtwiäl uf s Wort «Jazz» verzichtet un isch unter em Name «Montreux International Festival» duregfiert wore.

Mittlerwyli sin internazionali Jazz-, Rock- un Popgreße un au regionali un lokali Musiker*ne zum offiziälle Feschtiwälbrogramm chuu, syt 1988 im *Auditorium Stravinski* un in dr *Miles Davis Hall*, aber au zum umfangryche Off-Feschtiwäl uf insgsamt 17 Bihnene, darunter zeitweise auch zwei Dampfer. S Feschtiwäl fuzmache fir Rock un Pop, isch dodmol umstritte gsii.

S erscht Feschtiwäl isch nume drei Däg gange. Mit dr Johr isch s all greßer wore, bis es 1977 uf e Rekordlengi vu 23 Däg chuu isch. In dr Zwischezyt het mer s Brogramm, wu all Johr iber 200’000 Bsuecher*ne uf Montreux lockt, bi rund 16 Däg etabliert. S Feschtiwälk het stark profitiert vum Sponsoring vu dr Blattefirme, fir die isch s e wichtigi Quälle fir Live-Ufnahme gsii un si hän in speziälle Kunzärt d Chinschtler*ne vu iorem Label chenne vorstelle. Zem Byschple het dr Norman Granz in dr 1970er-Johr an syni frieje Erfolg mit dr Raie *Jazz at the Philharmonic* chenen aaschließe mit dr Organisazion vu *Jazz-at-Montreux*-Kunzärt im Jamsession-Stil, wu au uf Don- un Bilddreger vermärtet wore sin, unter anderem mit Count Basie, Ella Fitzgerald, Oscar Peterson, Milt Jackson, Roy Eldridge, Benny Carter, Mary Lou Williams, Ray Bryant un Ray Brown.

Zwische 1980 bis 1991 het s en Uusdusch mit em Detroit International Jazz Festival gee, sällemol *Montreux Detroit Jazz Festival* gnännt; dert sin d Gwinner*ne vum domolige Bandwettbewärb vum Feschtiwäl vu Montreux un au Musiker*ne us dr Schwyz ufdrätte.

Mit em erschte Kunzärt vum Jazzfeschtiwäl am 30. Juni 2006 sin dr türkisch Jazzproduzänt Nesuhi Ertegün un sy Brueder Ahmet Ertegün, dr Grinder vu Atlantic Records, gehrt wore. Dr Nesuhi Ertegün isch fir dr Claude Nobs en wichtige Ferderer gsii, wun em Dire ufgmacht het.

## Plakat un Logo
Syter anne 1967 het mer d Gstaltig vun eme offiziälle Poschter an internazionali Chinschtler*ne gee, wu doderfir ne Carte blanche iberchuu hän, des haißt sin chenne si gstalte, wie si wän. D Plakat sin fascht in jedem Johr wider ganz anderscht un dodermit Zyge fir wisualli Trend vu ire Zyt. Au mit däm Wärbemittel laischtet s Feschtiwäl all Johr e Bydrag zue dr Chunschtgschicht.

Syt aafangs 1980er Johr luegt dr Pierre Keller, dr ehmolig Diräkter vu dr kantonale Chunschtschuel z Lausannne no dr Plakat. Ire Verchauf drait zue dr Yynahme vu dr Veraastaltig by.

S Logo vum Feschtiwäl isch e Elemänt vum Plakat vu anne 1982 vum Jean Tinguely.

Unter dr Chinschtler*ne, wu d Plakat gstaltet hän, sin dr Keith Haring 1983 ellai un 1986 zäme mit em Andy Warhol, d Niki de Saint Phalle (1984), dr Shigeo Fukuda (1985), dr Nicola De Maria (1988), dr Max Bill (1990), dr Tomi Ungerer (1993, 2009), dr Ted Scapa (2003), dr Burton Morris (2004), dr Julian Opie (2006), dr Yoann Lemoine alias Woodkid (2014), d Malika Favre (2017) un d Camille Walala (2022). Au Schwyzer Chinschtler*ne hän als d Plakat chenne gstalte, wie dr Bernhard Luginbühl (1990), dr Rolf Knie (1996), dr Zep (2005), dr John M. Armleder (2008) oder d Sylvie Fleury (2015). Sälte het s Foto uf dr Plakat wie uf sällem vu 2012 vum Greg Gorman oder uf em erschte Plakat vum Giuseppe Pino (1967).

In dr 1990er Johr het dr Claude Nobs zwai Mol Musiker s Plakat gstalte loo: David Bowie 1995 un Phil Collins 1998.

Wu 2020 s Feschtiwäl wäg dr Coronyvirsu-Pandemy abgsaitr woren isch, hän d ORganisatore in däm Johr un im Johre druf e Poschter-Wettbewärb gmacht.

## Kunzärtlokal

S Feschtiwäl het aafangs im Casino vu Montreux stattgfunde, wu im Dezämber 1971 bi me Ufdritt vum Frank Zappa abbrännt isch – wie im Lied *Smoke on the Water* vu Deep Purple bschribe. S Feschtiwäl isch derno in andere Sääl z Montreux abghalte wore, bis es 1975 in s wider ufböue nei Casino het chenne retuurchuu.

S Feschtiwäl isch als wyter gwagse, un 1993 isch s in s greßer *Montreux Music & Convention Centre* umzoge. Vu 1995 bis 2008 het mer s Kungrässzäntrum un au s Casino brucht. Syter 2007 sin d Ufdritt vu dr Hauptdarsteller*ne am Obe wider in dr Hauptsach im *Montreux Musique & Convention Centre*. Im Casino het s no ab un zue ainzelni Show.

Syter 2007 het s Kungrässzäntrum zwoo Hauptbihnene, s *Auditorium Stravinski* mit ere Kapazitet vu 3.500 Blätz un d *Miles Davis Hall* mit ere Kapazitet vu 1.800 Blätz. Derzue brucht mer no s chlainer *Montreux Jazz Café* un verschidenu chlaineri Open-Air-Bihnene rund um s Zäntrum.

## Ufnahme, wu z Montreux entstande sin
Vu Aafang aa sin vyl Kunzär vum Montreux Jazz Festival in voller Lengi ufzaichnet wore. Dodrus isch e Ton- un Filmarchiv entstande, wu Ufnahme vu iber 4000 Band umfasst, wu in dr letschte 40 Johr z Montreux ufdrätte sin. Die Sammlig vum Feschtiwäl isch 2013 in s Wältdokumäntenerb vu dr Unesco ufgnuu wore. Unter dr vereffetligte Ufnahme sin:

* Bill Evans Trio: *At the Montreux Jazz Festival*, Verve (Montreux 1968)
* Clark Terry: *Clark Terry International Festival Band At the Montreux Jazz Festival*, Polydor (Montreux 1969)
* Les McCann, Eddie Harris: *Swiss Movement* (Montreux 1969, mit ihrem Hit *Compared to What*), un au Les McCann *Live at Montreux* (Montreux 1972, ed. 2004)
* Charles Mingus: *Live at Montreux 1975* (DVD 2004, CD 2018)
* Sun Ra & His Cosmo Swing Arkestra: *Live at Montreux* (Saturn Research, 1976; Inner City Records 1977)
* Monty Alexander Trio: *Montreux Alexander – Live!* (MPS/Verve, 1976)
* Oscar Peterson: *The Oscar Peterson Big 6 at Montreux* Pablo 1976 (rec. Montreux 1975)
* Oscar Peterson: *Montreux ’77* (mit Ray Brown, Niels-Henning Ørsted Pedersen)
* Elis Regina: *Um Dia – Live at Montreux Jazz Festival* (1979)
* Marvin Gaye: *Live in Montreux 1980* (Veröffentlichung 2003)
* Chick Corea: *Live in Montreux 1981* (mit Joe Henderson, Roy Haynes, Gary Peacock)
* Mike Oldfield: *Live at Montreux* (1981)
* Charles Lloyd: *Montreux 1982* (mit Michel Petrucciani, Palle Danielsson, Sonship Theus)
* Mink DeVille: *Live at Montreux 1982*, DVD
* Miles Davis: *Human Nature* (Montreux 1985)
* Eric Clapton: *Live at Montreux 1981* (DVD 2006)
* Joe Cocker: *Live at Montreux 1987*, DVD
* João Gilberto: *Live in Montreux* 1988 (Grammy)
* Miles Davis, Quincy Jones: *Miles & Quincy Live at Montreux* (1991), Warner (mit syne alte Gil-Evans-Erfolg un däm sym Orcheschter, zwee Monet vor em Dod vum Davis) (au as Film, Warner Brothers 1993 un *The complete Miles Davis at Montreux 1973–1991*, Warner)
* Ringo Starr: *Ringo Starr and His All Starr Band Volume 2: Live from Montreux 1992* (CD 1993)
* Chick Corea, Gary Burton: *Live at Montreux 1997*, DVD, Edel Records
* d Raie *Norman Granz’ Jazz at Montreux*, e Raie vu acht DVD bi Eagle Records/Edel Contraire (Oscar Peterson, Ella Fitzgerald, Count Basie u.&nbsp;a.)
* Willy DeVille: *Live at Montreux 1994*, DVD
* The Busters: *Live in Montreux* 1995
* Jamiroquai: *Live at Montreux 2003*, DVD, 2007
* Status Quo: *Pictures – Live at Montreux*, DVD/Blu-ray, 2009
* B. B. King: *Live at Montreux 1993*, DVD
* B. B. King: *The Montreux Dream & B.B. King – Montreux Workshop*, DVD, 1999
* Talk Talk: *Live at Montreux 1986*, DVD, 2008
* Gary Moore: *Gary Moore & The Midnight Blues Band – Live at Montreux*, DVD, 1990
* Gary Moore: *The Definitive Montreux Collection: Live at Montreux* (2 DVD, Kunzärt vu 1990, 1995, 1997, 1999 und 2001)
* Rory Gallagher: *The Definitive Montreux Collection: Live at Montreux* (2 DVD, Kunzärt vu 1975, 1977, 1979, 1985 und 1994)
* Phil Collins: *Live at Montreux* 2004, Blu-ray
* Deep Purple: *Live in Montreux * 2011, DVD
* Santana: *Live in Montreux * 2011, DVD
* Herbert Grönemeyer: *Live in Montreux * 2012, DVD
* Alanis Morissette: *Live in Montreux * 2012, Blu-ray
* ZZ Top: *Live in Montreux* 2013, Blu-ray

## Weblink

* Montreux Jazz Festival
* Claude Nobs Foundation
* Live at Montreux on YouTube
* Claude Nobs Revealed on CNN.com International
* Datebank vu dr Ufdritt bi dr Montreux Festival

## Fueßnote