open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roger de Weck

De **Roger de Weck** (* 17. Oktober 1953 z Fryburg im Üechtland) isch en Schwiizer Publizischt und ehemolige Journalischt und Fernsehmoderator. Er isch vo 2011 bis Endi September 2017 Generaldirektor vo de SRG SSR gsi.

## Läbe
De Roger de Weck het z Sanggalle an de HSG Volkswirtschaft studiirt. Im Aaschluss an sis Studium isch er Wirtschaftredaktor bi de *Tribune de Genève* gsi, und dänn Korrespondent z Züri.
Im 1977 het er zäme mit em Max Mabillard es Buech gschribe, wo uf Dütsch de Titel *Der Fall Chiasso* het. De französisch Originaltitel vo dem Buech, wo in de Schwiiz en Bestseller worde-n-isch, isch *Scandale au Crédit Suisse*. Zwei Johr schpöter, im 1979 het er zu de *[[Die Weltwoche|Wältwuche]]* gwächslet. Ab em 1983i het de de Weck für e dütschi Wochezitig gschafft, für  *[[Die Zeit]]*. Derte isch er politischer Redakteur gsi, Korrespondent z Paris und Reporter. Scho im 1989i het er bi de *Zeit* d Leitig vom Wirtschaftsressort übernoh. Im 1992i isch er retour uf Züri cho, wo-n-er Chefredaktor vom *[[Tages-Anzeiger|Tagi]]* worde-n-isch. Im 1997i isch er wider uf Hamburg und isch Chefredaktor vo de *Zeit* worde.

Vo 2001 bis 2010 het de de Weck für Zitige z Dütschland, z Frankriich und in de Schwiiz gschribe. Er het im Schwiizer Ferseh d *Stärnstunde Philosophii* moderiirt und isch in einige Stiftigsröt.

Am 18. Mai 2010 isch er zum Generaldirektor vo de *[[SRG SSR]]* gwählt worde. Sis Amt hät er anfangs vom Johr 2011 übernoh und isch bis Endi September 2017 blibe.

## Publikatione in Uswahl
* *Der Fall Chiasso* (mit em Max Mabillard). Tribune, Genf 1977
* mit em Jürg Altwegg (Hrsg.): *Kuhschweizer und Sauschwaben. Schweizer, Deutsche und ihre Hassliebe.* Nagel & Kimche, München/Wien 2003, ISBN 3-312-00315-6 
* *Nach der Krise. Gibt es einen anderen Kapitalismus?* Nagel & Kimche, München 2009, ISBN   	 978-3-312-00454-6 
* *Sind die Schweizer die besseren Deutschen? Der Hass auf die kleinen Unterschiede.* (Mit em Jürg Altwegg). Nagel & Kimche, München 2010, ISBN 978-3-312-00457-7.

## Literatur
* 

## Weblink
* 
* Dr Roger de Weck uf dr Website vum *Hanser Verlag*
* Roger de Weck uf dr Website vo dr SRG SSR
Tentlingen

**Tentlinge** (Ussprooch: ; amtlich: *Tentlingen*, französisch: *Tinterin*, Patois ) isch e Gmeind im Sensebezirk im Kanton Fryburg. Tentlinge ghört zum Senseoberland un isch e Deil vo de Agglomeration Fryburg. Es lait diräkt aa de dütsch-französische Sproochgränz. 

## Geographi
Tentlinge lait 5 km südöschtlich vo de Stadt Fryburg un ghört zum Senseoberland, wo de Übergang zu de Voralpe isch. Tentlinge gränzt aa Sankt Ursche, Rächtalte, Güfersch, Sankt Silvester, un aa Le Mouret, Villarsel-sur-Marly un Pierrafortscha, wo scho französischsproochig sin.

## Gschicht
De Ort wird in de Joor 1201 un 1212 zum erschte Mool erwäänt, mit em romanische Name *Tentenens*. De dütsch Name isch zum erschte Mool im Joor 1363 belait, als *Tintingen*. De Name goot uff d alemannische Siidlig *Tantilingun* zrugg, wo „bi de Lüt vum Dandil“ bedütet un warschynts im 8. oder 9. Joorhundert gründet worde isch. Bis zum Joor 1831 isch de Ort en "Schrot" vo de Pfarrgmein Giffersch gsi, wo 1630 vo de Pfarrgmein Marly abdrännt worde gsi isch.

## Bevölcherig
Tentlinge het  Ywohner (Stand ). Devo sin 87 % dütschsproochig, 9,8 % französischsproochig un 1,1 % albanischsproochig (Stand 2000). De Dialäkt vo Tentlinge ghört zum Senslerdütsche. Wäge de Nöchi zu de Stadt Fryburg sin vili Ywohner Pendler.

Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 6,6 % gläge.

## Religion
82,5 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 9,6 % evangelisch-reformiert.

## Weblink

* Homepage va de Gmeind Tentlinge
* 

## Fuessnote
Ur

**Ur** stoot för:

* en alemanische König; lueg Ur (Alamanne)

* e usgstorbni Wildrindart z Europa; lueg Urochs
* e Woppetier; lueg Ur (Woppetier)
* di zwaiti Rune; lueg ᚢ

* en alti sumerischi Stadt; lueg Ur (Stadt)
* e Dämon bi de Mandäer; lueg Ur (Dämon)

* e hypothetische Erdtail; lueg Ur (Kontinent)
* e Novele vom Stephen King; lueg UR (Stephen King)

**UR** isch d Abchörzig för:
* de Kantoo Uri i de Schwiiz
* Underground Resistance, e Plattelabel und Musikprojekt vo Detroit
* Unitatis redintegratio, e Dekret vom Zwaite Vatikanische Konzil* Untersuchungsrichter

**ur-** stoot as Abchörzig för:
* d Sprooch Urdu (nach ISO 639-1)
Nanna (Gott)

De **Nanna** isch de Moogott vo de Sumerer, wo mitem akkadische Moogott Sin verschmolzen isch.

De Nanna ghört zu de alte mesopotamische Astralgotthaite, wo scho früe bizügt sind. Er isch e populäre Gott gsii und siin Name isch i vilne Personenäme vorchoo. Sis Hailigtum Ekischnugal isch i de Stadt Ur gstande. 

De Nanna gelt as de Soo vom Enlil , werum er au *Chliine Juungstier vom Enlil* gnennt were cha. De sumerisch Mythos *Enlil und Ninlil* verzellt, wie de Enlil d Ninlil bim Bade vergwaltigt het. Si isch druf abe schwanger wore und het denn de Nanna uf d Welt broocht. Di föfzg grosse Götter verbanet de Enlil weg sinere Tat i d Underwelt. Doch d Ninlil goot zunem und werd sini Frau.

## Büecher
* Hans Wilhelm Haussig: *Gätter und Mythen im vorderen Orient*. Stuggart: Ernst Klett Verlag (1965).
Ferdy Kübler

Dr **Ferdinand «Ferdy» Kübler** (* 24. Juli 1919 z Marthale; † 29. Dezember 2016 z Züri) isch en ehemolige Schwiizer Velorennfahrer gsii und der erst Schwiizer, wo d Tour-de-France gwunne het.

## Velosportkarriere
Mit siim charakteristisch kampfbetonte Fahrstil het dr Kübler zu den erfolgriichste Velorennfahrer us der Schwiiz ghört. Er het si Laufbahn als Profirennfahrer 1940 agfange und het 1942 mit der Tour de Suisse si ersts bedütends Renne gwunne. Aber erst won er elter worden isch, het er sich eso chönne steigere, ass er zur domolige Wältelite het muesse zellt wärde. Im Kübler si gröscht Erfolg isch dr Gsamtsiig bi der Tour de France 1950 gsi, won er scho 31 Johr alt gsi isch.

1951 isch er Strossewältmeister worde. Vo 1948 bis 1951 het er viermol noch enander d Schwiizer Strosse-Velomeisterschafte gwunne. Si grösst Schwiizer Konkurränt zu sällere Ziit isch dr Hugo Koblet gsi.

Dr Kübler isch näben em Koblet der einzig Schwiizer, wo d Tour de France het chönne gwünne. Bis 2009, wo dr Fabian Cancellara ihn überholt het, isch er au der Schwiizer gsi, wo s Maillot Jaune vom Füehrende am hüfigste drait het, nämlig währed zwölf Etappe.

Dr «Ferdy National», wie men em Ferdy Kübler au gsait het, het 1957 si Velosportkarriere beändet. Nochhär isch er im Sportmarketing dätig gsi. Er isch der eltist vo de Tour-de-France-Siiger, wo no läbe (Stand 2010). 1983 isch er zum populärste Schwiizer Sportler vo de letzte 50 Johre gwehlt worde.

## Sustigi Erfolg vom Kübler
* Strossewältmeister 1951
* Siiger in der Tour de Suisse 1942, 1948, 1951
* Siiger in der Tour de Romandie 1948, 1951
* Gwünner vom grüene Trikot bi der Tour de France 1954 (2. Gsamtrang)
* 5 Tour de France Etappesiig (3 x 1950, 2 x 1954)

## Uszeichnige
2010 het dr Ferdy Kübler dr *lifetimeAward* vom Schwiizer Färnsehe für si Läbenswärk übercho.

D Anne Cuneo und der Bertrand Duboux händ 2003 der Dokumäntarfilm *‹Ferdi national› Kübler* dräit.

## Privats
Dr Ferdy Kübler hät mit siner Frau Christina, won er über 40 Johr zäme gsii isch, z Birmesdorf bi Züri gwohnt.

## Litratur
Martin Born, Hanspeter Born et. al.: *Ferdy Kübler. „Le fou pédalant“*. Zürich 2006. ISBN 978-3909111251

## Weblingg
* 
* Grand Prix Ferdy Kübler

## Fuessnoote
Hugo Koblet

Dr **Hugo Koblet** (* 21. März 1925 z Züri; † 6. November 1964 z Uschter) isch eine vo de erfolgriichste Velorennfahrer us der Schwiiz. Zsämme mit siim Erzrival Ferdy Kübler het er in de 1950er Johr en unvergliichligi Velosport-Euphorii in der Schwiiz usglöst.

## Sportligi Karriere
1946 het er si Profikarriere as Bahnvelofahrer agfange. Zwüsche 1947 und 1954 het er sämtligi Schwiizermeistertitel in der Einzelverfolgig uf der offene Rennbahn z Zürich-Oerlikon gwunne. In dere Disziplin isch er bi dr Wältmeisterschaft 1947 Dritte und in de Johr 1951 und 1954 zweimol Zweite worde. Er het d Strosse-Schwiizermeisterschaft 1950 gwunne, und denn won er dr Gino Bartali gschlage und as erste Nit-Italiäner dr Giro d’Italia gwunne het isch er in ganz Europa bekannt worde. Churz druf isch er Erste in dr Tour de Suisse worde. 1951 het er bim Grand Prix des Nations dr Fausto Coppi gschlage und im gliiche Johr het er d Tour de France gwunne vor em Raphaël Géminiani, wo d Bärgwärtig gwunne het. Dr Koblet isch in fümf Etappe Erste worde, het s gäle Liibli währed elf Etappe drait und isch bi dr Bärgwärtig Dritte worde.

Das isch si grösst sportlig Erfolg gsi. Bi dr Tour de Suisse 1952 het er e Nierebeckientzündig übercho, und me het en gege si Wille mit Amphetamin behandlet, und das het e Härzklappe kaputtgmacht. Spöter isch er doch no zweimol Zweite bim Giro d’Italia worde (1953/1954), het d Tour de Suisse no zweimol gwunne (1953/1955), isch zweimol Erste bi dr Meisterschaft vo Züri worde (1952/1954), einisch bi dr Tour de Romandie (1953) und 1955 het er dr Schwiizer Strossemeistertitel gwunne. Das isch si letzt gross Erfolg gsi und 1958 het er ufghört. 

## Literatur
* Sepp Renggli, Hanspeter Born, Martin Born: *Hugo Koblet – Der «Pédaleur de charme»*. 2. Auflage. AS Verlag, Zürich 2007, ISBN 978-3-909111-18-3.
* Daniel Sprecher: *Hugo Koblet – Ikarus auf Rädern*. AS Verlag, Zürich 2012, ISBN 978-3-906055-04-6.

## Weblingg
* ''Palmarès'' - Liste der Erfolge und Platzierungen
Astralgottheit

En **Astralgotthait** isch e Fachuusdruck vo de Religiosforschig, wo Gotthaite bizaichnet, wo Himelskörper und astronomischi Eraignis verkörperet. Hüüffig bistoot kai dütlichi Trenig zwöschet de Gotthait und sim Himelskörper. 

D Vereerig vo Himelskörper werd Astralkult oder Sternvereerig gnennt. De cha aber au do drii bistoo, as aifach nume Sterne abetet oder as Züüge agrueffe wered. Sterne chönet au a de Mensche bsunderi Eraignis vouusäge oder si verstärched Hailmittel und understützed magischi Handlige. Us em mesopotamische Sternekult het sich spöter d Astrologii entwicklet.

Religione wo vor alem Sune, Moo und Planete oder Sterne vereeret und wo die au e zentrale Platz i de Mythe iinemet, wered Astralreligione gnennt. E typische Vertreter devo isch di vorislamischi Religioo vom Jemen.

## verschidnigi Sterngotthaite
Zu de Astralgotthaite zälet:
* Sunegotthaite, wie Sunna, Sol, Helios, Saule, Surya oder Amaterasu. D Sunegotthait isch je noch Kultuur männlich oder wiiblich.
* Moogotthaite, wie Mani, Luna, Selene, Meness, Candrama oder Nanna. Au d Moogotthait cha männlich oder wiiblich sii.
* Gotthaite vo de verschidnige Planete, aso em Merkur, de Venus, em Mars, Jupiter und Saturn. Allerdings geltet vili antiki Götter, wie der römisch Göttervatter Jupiter oder de Chriegsgott Mars nöd zu de Astralgotthaite, do d Verbindig mit de Planete erst sekundär entstanden isch. Degege chönet Gotthaite vom Morge- und Oobstern (Aurvandill, Lucifer, Eosphoros, Auseklis oder Ushas) dezue grechnet were.
* au Gotthaite vom Morgeroot wered wege de Verbindig mit em astronomische Eraignis vom Suneuufgang zu de Astralgotthaite grechnet, wie Aurora, Eos, Ausrine oder Ushas.
* d Plejade wered mengisch vergöttlicht, maist as e Gruppe, so d Sebettu i de mesopotamische Religioo. 
* au ainzelni anderi Sterne chönet Bistandtail vomene Astralkult sii, so bsundrigs de Sirius oder de Polarstern.

## Astralkult bi de Germane
Obwoll Astralgotthaite bi de Germane kai bsunderi Role spilet, schiinet ainzelni Zügnis azdüüte, as Astralkult bi de Germane bikannt gsii isch. So het de Boiocalus, König vo de Ampsivarier d Sune und anderi Sterne aagrueffe und si gfrööget, öb si leers Land möged, nochdem er und sis Volch vo de Chaucer vertribe wore sind.
Kulturheros

Mit **Kulturheros** (zu agr. *ἥρως, hērōs* "Held") werd i de Religiosforschig e göttlichs Wese bizaichnet, wo a de Mensche wichtigi kulturelli Errungeschafte vermittlet het.

De Kulturheros cha e menschliche Held mit göttliche Züüg, e Halbgott oder selber e Gotthait oder gottäänlichs Wese sii. Hüüffig het er a de Mensche de Acherbau, s Füür oder s Wösse vo de Metallverarbaitig vermittlet, mengisch gege de Wile vo de Götter. Drum chan er au as e Gegner vo de Götter gelte und d Role vomene Trickster öbernee. De Kulturheros isch mengisch au de Stammvatter vonere Dynastii.
Alcis

D **Alcis** sind e göttlichs Brüederpaar vo de Nahanarvale, emene germanische Stamm vereert woren isch.

## Öberliferig
D Vereerig vo de Alcis werd nume vom römische Historiker Tacitus gnennt:
:*»Bi de Nahanarvale werd e Hain mit emene alte Kult zaiget. Vorstoo tuet dem e Priester i Frauetracht, aber d Götter sölet noch de Römische Uuslegig em Castor und Pullux entpsreche: so isch s Wese vo de Gotthait, ere Name aber Alcis. Kai Götterbilder, kai Aazaiche vomene fremdländische Kult; doch wered si as Brüedere, as Jüngling vereert.« «* Tacitus: *Germania* 43,3
Dornenreich

**Dornenreich** (uf alemannisch: Dornäriich) isch ä österiichischi Black Metal-Band, wo 1994 vom Thomas „Valñes“ Stock gründet worde isch. Ihri Musig hett sich mehrmals emene Stilwandel unterzoge, vo härtem Black Metal mit melodische Keyboardmelodiä, zu melancholischer, teils ruhiger teils ufwüehlender Instrumentalmusig, bis zu folkige Liedär mit Gitarrä und Giige. Trotzdem dued mer si grob em Black Metal, Dark Metal, oder gar em Avantgarde Metal zueordne.

## Biografii
Ursprünglich im Jahr 1994 vom Thomas „Valñes“ Stock gründet, hett Dornenreich ersch 1997 s erschte Album mit em Titel "Nicht um zu sterben" ussebracht, eis Jahr nachdem de Jochen „Evíga“ Stock dezuecho isch. Vorher hennds no ä Demokassete mit em Name "Mein Flügelschlag" ussebracht. Die frühe Dornenreich Albe, drunter au "Bitter ist's dem Tod zu dienen" und "Her von welken Nächten", sind zimli keyboardlastig gsih, wil de Thomas i dere Ziit s Keyboard gspiilt hett. Nach em "Hexenwind" Album hett de Thomas im Jahr 2006 bekanntgäh, dass er sich vo Dornenreich trennt um sich siim Soloprojekt "Eyas" zwidme. Im gliiche Jahr stönnd Dornenreich widr sitt langem uf de Bühni, mit em Thomas "Inve" Riesner als feschts Mitglid a de Giige. Vo det ah hätts au en zimliche Stilwächsel gäh, wo zimli prägend gsih isch für di hüttig Dorneriich Musig. S Album "In Luft Geritzt" isch 2008 ussecho und bestaht us Lieder, wo numme Gitarrä und Giige mit Gsangsuntermalig spiled. S Album "Flammentriebe" isch 2011 ussecho und söll härter sii.

## Diskografii
### Demoufnahmä
* 1997: *Mein Flügelschlag*

### Albä
* 1997: *Nicht um zu sterben*
* 1999: *Bitter ist’s dem Tod zu dienen*
* 2001: *Her von welken Nächten*
* 2005: *Hexenwind*
* 2006: *Durch den Traum*
* 2008: *In Luft geritzt*
* 2011: *Flammentriebe*
* 2014: *Freiheit*

### Livealbä
* 2009: *Nachtreisen* Live at Summerbreeze 2007 (Metal-Show) und Live at Wave-Gothictreffen 2007 (Acoustic-Show), Parallel zur DVD erschiinä

### DVDs
* 2009: *Nachtreisen* Live at Summerbreeze 2007 (Metal-Show) und Live at Wave-Gothictreffen 2007 (Acoustic-Show)

## Weblink

* Offizielli siite
* Interview mit alternativmusik.de
* Interview mit Dark-News.de
* Interview mit Schwermetall.ch
Nanna (Göttin)

D **Nanna** isch i de nordische Mythologii d Frau vom Gott Baldr gsii.

## d Nanna i de Edda
D Nanna isch i de Edda und bi de Skalde d Tochter vom Nepr und somit d Grosstochter vom Gott Odin. Si het de Baldr ghüroote und isch dör en d Muetter vom Götterrichter Forseti wore. Wo de Hödr und de Loki en tötet hend, isch es zunere pompöse Bierdigung choo. Wo de Thor de Schitterhuufe azunde het, wo de Baldr uf sim Schif uufbaart woren isch, isch s Herz vo de Nanna broche und si isch tot zämebroche und ufem Schiff nebet em Baldr bettet wore. Wo de Hermodr zu de Totegöttin Hel gritten isch, het er ai Nacht bim Baldr und bi de Nanna i de Totewelt verbroocht. Debii het si em e Chopftuech för d Frigg und e goldige Fingerring för d Fulla mitgee.

## d Nanna bim Saxo
De dänisch Historiker Saxo Gramaticus het d Gschicht vo de Nanna andersch verzellt. Deno isch d Nanna d Tochter vom König Gevarus gsii. De schwedisch König Høtherus und de Gott Balderus hend sich i si verliebt. Si aber het sich för de Høtherus entschide, well si as e Sterblichi Frau nöd het wöle miteme unsterbliche Gott zämesii. Drufabe isch es zum Chrieg choo, wo de Høtherus mit Hilf vo zauberchundige Fraue het chöne de Balderus töte.

## Büecher
* Rudolf Simek: *Lexikon der germanischen Mythologie*. Stuttgart (2006).ISBN 3-520-36803-X
Oppenau

**Oppenau** isch ä kloins Schtädtli im Renchtal im Schwarzwald. S läit on de B 28 zwische de Gmoinde Bad Pedersdal-Grisbach und Luddebach. De Schtadtkern läit om Lierbach, ca. oi Kilometer vum zämäfluß mit dä Rench.

## Geographii
D Oppenauer Gmarkig erschtreckt sich vum Renchtal bis uf d Gipfel vun dä Bärg drumrum, zum Bäischpil dä Mooskopf (878 Meter), dä Bruubärg (877 Meter), dä Schliffkopf (1050 Meter) un em Kniebis (960 Meter). De tifscht Punkt läit so bi 260 Meter on dä Rench. De Gmeindsbann het ä Flächi vun 58,5 Quadratkilometer. Vun dänä sin 14,5 % Landwirtschaftsflechi, 80,5 % Wald, 4,4 % Sidlungsflechi un 0,6 % sunschtigi Flechi.

## Stadtteil
Bi de Gmeindsreform Bade-Württebärg Onfong vun de 1970er Johr sind di vorher selbschtändige Gmoinde Ibach, Lierbach, Maisig und Romschbach iigmoindet wore. Insgsomt ghäred hit e bisli mä wi 100 Därfer, Wiler, Zinke, Hef und Oinzlhieser zu de Schtadt.

## Gschicht
Vermuetlich isch Oppenau im 12. Johrhundert entschtonde, wo d Schtadt unter de Namesform *Noppenouwe* belegt isch. Bis 1218i het s domolig Dorf de Zähringer ghärt. Wo selli usgschtorbe sin, sin d Herrschaftsverhältnis im hintere Renchtal kompliziirt wore, bevor s Renchtal 1316 zum Erzbistum Stroosburj cho isch. Prägend fir d kulturelli, politischi und religiösi Verhältnis in Oppenau isch s Chloschter Allerheilige gsi.

Wichtig fir d Entwicklig vun Oppenau isch au d Gründig vun dä Burg Friidbärg gsi, wo uf Initiative vom Strossburger Bischof 1319 am Usgang vom Lierbachtal ins Renchtal bout wore-n-isch. De Ort Friidbärg, wo um die Burg rum entschtonde-n-isch het vom Bischof s Schtadträcht bekumme und isch mit de Ziit mit em Dorf Oppenau zämegwachse. Ab em 15. Johrhundert het mer donn de Ortsnome Oppenau für beidi Ort brucht.

Zwische 1592 und 1664 isch d Schtadt verpfändet gsi und zwar on d Herzög vun Würtebärg. 1668 isch in Oppenau ä Kapuzinerchloschter entschtonde, wo 1804 ufglöst wore-n-isch. Scho ä Johr vorher, 1803 isch Oppenau zum Grossherzogtum Bade kumme. Noch'm zweite Wältkrieg, wo Bade teilt worde-n-isch, het Oppenau zu Südbade ghärt un mit de Gründig vom Südweschtstaat 1952 zu Bade-Württebärg.
1990 isch in Oppenau bi're Wahlveronschtaltig dä CDU-Politiker und hitige Finonzminischter Wolfgang Schäuble bi me Attetat schwer verletzt wore.

## Verwaltung
Burgermaischter isch de Uwe Gaiser (sitt 2017).

### Gmairot
Ergebnis vun dr Kommunalwahl vum 26. Mai 2019:

## Kultur un Bauwerk
* s ober Stadtdor (au Lierbacher Dor)
* d Ruine vum ehmolige Prämonstratenserstift Allerhailige mit de Allerhailige-Wasserfäll
* di kadolisch Pfarrkirch St. Johannes Baptist
* d Ruine Bäreburg
* d Röscheschanze (1796)
* d Schwedeschanze (16. Johrhundert) vis-à-vis vun de Röscheschanze
* de Buechkopfdurm uf  Hechi am Renchtalsteig
* Renchtäler Haimetmuseum im Rothuus


Datei:Oppenau hauptstr.jpg|Oppenau
Datei:Oppenau Stadttor.jpg|Lierbacher Dor


## Literatur
* Börsig, Josef: *Geschichte des Oppenauer Tales*, Oppenau o. J. (ca. 1950)

## Weblink

* Di offiziell Website vo de Stadt Oppenau

## Einzelnochwis
Kolleg von Navarra

S **Kolleg vo Navarra** isch e Schuel vo de Pariser Universität Sorbonne gsi. Uf Aaregig und mit Unterschtützig vo de Johanna I. vo Navarra isch si im 1304 gründt worde. Di urschprünglich Intention isch gsi, Studente us Navarra s Studium z Paris z erlichtere. Aber de Zugang zum Kolleg isch nöd abhängig gsi vo de Herkunft, weder us landsmannschaftlicher noch us sozialer Sicht. Vo de traditionelle mittelalterliche Studiefächer het me am Kolleg numme Grammatik, Logik und Theologii chönne schtudiire, Medizin und Rächt aber nöd.

In de Zit vo e französische Revolution isch s Kolleg vo Navarra ufglöst worde.

## Berühmti Schüeler und Lehrer vom Kolleg
*Pierre d'Ailly (1350/1-1420)
*Jean Charlier de Gerson (1363-1429)
Bergen (Norwegen)

**Bergen** isch e Schtadt in Norwäge, gnauer gsäit in dr Fylke Hordaland. Es het 256.580 Iiwohner (1. Jan. 2010).

## Laag
Bergen ligt im weschtliche Norwäge, also im südliche Fjordnorwäge. 

## Sehenswürdigkeite

* **De Huusbärg Fløyen:** Uf dä chunt me mit ere Schtandseilbahn. 
* **Stabchile Fantoft:** Isch e Stabchile, wo noi ufbaut isch. Si isch am 6. Juni 1992 wege Brandstiftig abbrennt und denn wieder rekonstruiert worde.

## Verkehr
Bergen isch d Ändschtazion vo der Bergensbane und wird so mit mehrere Schnällzüg vo Oslo bedient.

## Externi Site

* Offiziälli Internetsite vu Berge
* Abbildig vu de Stadt 1588 in ''Civitates orbis terrarum'' vum Georg Braun
* Kunstmuseum Bergen
* Stadtbahn Bergen
* Revierinformatione zu Bergen uff SkipperGuide.de
* Bergener Museumsstroßebahn
*  Netz vum Svein Ulvund mit aktuälle Fottis vu Bergen un Umgebig
Hermann VII. von Baden

Dr Markgrof **Hermann VII. vu Bade**, gnännt *dr Wecker*, (* 1266; † 12. Juli 1291) isch vu 1288 bis 1291 dr regiered Markgrof vu Bade gsi.

Dr Hermann VII. isch dr Suhn vum Rudolf I. vu Bade un dr Kunigunde vu Eberstei (* um 1230; † 12. April 1284/90 z Lichtedal), dr Dochter vum Grof Otto vu Eberstei.

Anne 1291 het dr Markgrof Hermann VII. vu Bade Bsitzige vum Chloschter Waisseburch iberchuu, zem Byschpel z Bietge.

Dr Hermann VII. vu Bade isch im Chloschter Lichtedal begrabe.

Dr Hermann VII. het vor em 6. Oktober 1278 d Agnes vu Truhedinge († noch em 15. März 1309) ghyrote. Us däre Eh sin die Chinder fiirigange:
* Friedrich II:, († 22. Juni 1333)
* Rudolf IV., († 25. Juni 1348)
* Hermann VIII., († 1296)
* Jutta, († 1327)
Burg Teck

D **Burg Teck** ischt a Bauwerk uf-em hegschda Ponkt vom Teckberg (775 Metr ibrem Meer) am Steilhang vo dr Schwäbischa Alb. Der Berg leit uf dr Markong vo dr Stadt Aúa, amtlich *Owen*, hochdeitsch ausgschbrocha *Auen*, em Landkreis Esslenga. Vo deam Ort aus fiirt a schmala Stroß zo zwoi Parkblätz uf halbr Hehe vom Teckberg. Vo deet aus kô mr en rond 20 Menuda zor Burg nuflaufa.

## Gschicht
### De ald Burg
S erscht Mol urkondlich erwehnt isch dui Burg em Johr 1152. D Eigatimr send d Herzeg vo Teck gwäa, wo deet ihrn Sitz ghet hend. Dia hend domols zo-ra arg eiflussreicha schwäbischa Adlsfamilie gheert. An Haufa Mitgliadr vo dera Sippschaft hend neaba ihrem weltlicha Amt noh a kirchlichs Amt ôôgstrebt ond meischdens au griagt. So goht zom Beischbiil dr Stroßburgr Bischof Berthold uf dui Familie zruck. Em Johr 1525 isch d Burg Teck em Baurakriag gschloift worra. Ibrig bliiba send bloß noh a baar Grondmaura. 

### De heidich Burg
Uf Betreiba vom Vorscheenrongsvorei Kirchheim/Teck ischt 1889 a 31 Metr hauhr rondr Durm baut worra, wo friher amol dr Bergfriid vo dr Burg gstanda hot. Wia der Durm domols ausgsäa hot, woiß mr heit nemme; s ischt abr sichr, dass’r et so ausgsäa hot, wia der Durm heit aussiiht. Bloß d Maura vom Sockl stammet zom Doil aus Bruchstoi vo dr alda Burg. Beim Baua hend sich grauße finanzielle Schwiirichkeida ufdoa. Drom isch deane vrschiidene Ferdrer schliaßlich nix Anders iibrig bliiba, wia sich zemmaschliaßa. Ond aus dera Voreinigong ischt 1888 dr Schwäbisch Albvorei entstanda. En de Johr 1954/55 isch dr Durm a bissle ombaut ond gleichzeidig a Wandrheim mit-ra Wirtschaft errichdet worra. De letschde Renoviironga hend am Ôfang vom 21. Johrhondrt stattgfonda.

## Rondblick
Will ma nuf uf da Durm, muaß mr zerscht en d Wirtschaft nei ond Eitridd zahla. Uf da Durm kô mr nemlich bloß vo dr Wirtschaft aus nufsteiga. Ischt mr erscht amol dooba, kô mr weit ibrs Land neigugga. Dr Blick roicht zom Stuegerter Fernsehdurm, nom zor Achl ond zo de ehemalige Vulkan Limburg ond Dachsbühl.

## Galerie

BurgTeck.jpg|Dr heidich Durm vo dr *Burg*
BurgTeck1.jpg|Burg Teck
Teck.jpg|Dr Blick vom Hohabool


## Quella
*Brigitte Ruoff, Gerhard Viel: *Türme der Region Stuttgart*, a Heftle vo dr Marketing- ond Tourismus GmbH Regio Stuttgart
*Hartmut Radel: *Schwäbische Alb und oberes Donautal*, Goldstadtverlag Pforzheim (1972), Bd. 304
*Baedekers Reiseführer *Schwäbische Alb*, Baedeker Autoführer-Verlag GmbH, Ostfildern-Kemnat, ISBN 3-87504-226-3

## Weblink

* Wanderheim Burg Teck – D Homepage vom Wandrheim uf dr Burg Teck
* Teckblicker – A ausfihrlichora Gschicht vo dr Burg
Reformiert.

S **reformiert.** isch e reformiirti Monatszitig in de Schwiiz. Entschtande isch di Zitig us ere Fusion vom Bärner *Saemann* und drü kantonale Chilezitschrifte, wo alli *Chilebot* (offiziell: Kirchenbote) gheisse hei. Es sind d Chilezitschrifte vo de Kantonalchilene vom Aargau, vom Bündnerland und vo Züri gsi.

Di Zitig isch zum erschte Mol am 30. Mai 2008 erschine und wird in alli Hushalt vo de beteiligte Kantonalchilene verteilt, wo zmindescht ein Reformiirte läbt. D Uflag isch bi öppe 700'000 Exemplar. Zu eme gmeinsame Mantelteil chunnt noch en regionaler Teil vo de einzelne Kantonalchilene.

## Weblink
* reformiert. online
Durrës

**Durrës** (Ussprooch: ; bestimmti Form im Albanische: *Durrësi*; griechisch: Δυρράχιον *Dyrrhachion*; latiinisch: *Dyrrachium*; italienisch: *Durazzo*) isch e Stadt in Mittelalbanie aa de Adria. Es isch mit über 200.000 Ywohner nooch de Hauptstadt Tirana di zweitgrööschti Stadt vo Albanie un di wichtigscht Hafestadt vum Land.

## Wirtschaft

Mit sym Hafe isch Durrës eis vo de wichtigschte Wirtschaftszentre vo Albanie. De Hafe isch d wichtigschti Handelsverbindig zum Ussland un bsunders nooch Italie. Täglich faare Fääre vo Durrës uff Italie. Usserdäm het Durrës no e Werft. Dernäbe isch d Stadt au en Stroose-un Ysebahnchnotepunkt.

De *Durrës Plazh*, de Strand vo Durrës, ghört zue de beliebteschte Badeplätz vo Albanie. Bsunders im Summer spiilt de Tourismus wäge däm e wichtigi Roll. D meischte Urlauber sin Usslandsalbaner un Kosovare, oder chömme uss de Hauptstadt Tirana uff Durrës.

## Klima
S Klima z Durrës isch mediterran. Am niidrigschte sin d Temperature im Januar mit durchschnittlichi Höggschtwärt vo 5&nbsp;°C i de Nacht un 12&nbsp;°C am Daag. Am wärmschte sin de Juli un de Auguscht mit Durchschnittstemperature vo 21&nbsp;°C i de Nacht un 28&nbsp;°C am Daag.

## Sehenswürdigkeite

Wäge synrer lange Gschicht het Durrës mehreri archäologischi Fundplätz. Am wichtigschte devo isch e Amphitheater, wo au Mosaike bsichtigt werde chönne. Es isch im 1. Joorhundert n.&nbsp;Chr. baut worde, un isch mit enere Kapazität vo 20.000 Mensche s gröschti uffem Balkan. Im Archäologische Museum sin verschidni Fundstugg uss de Gschicht vo de Stadt ussgstellt.

Dernäbe isch vorallem de Strand vo Durrës e beliebts Ussflugziil.

## Weblink

## Fuessnote
Friedrich II. von Baden (Markgraf)

Dr Markgrof **Friedrich II. vu Bade** († 22. Juni 1333) isch vu 1291 bis 1333 dr regiered Markgrof vu Bade gsi.

Dr Friedrich II. isch dr Suhn vum Hermann VII. vu Bade un dr Agnes vu Truhedinge († noch em 15. März 1309).

Dr Friedrich II. het vor em 16. Oktober 1312 d Agnes vu Weinsberg († 3. Mai 1320) ghyrote. In ere zwote Eh het er noch em 3. Mai 1320 d Margarete vu Vaihenge († 1348) ghyrote.

Dr Friedrich het fimf Chinder gha. Weli us dr erschte un weli us dr zwote Eh stamme, losst isch nit sicher zueordne, wel d Gebrutsdate vun ene nit bekannt sin.
* Hermann († 13. April 1353) ∞ vor 3. Juni 1341 Matilde vu Vaihenge († 13. April 1381)?
* Friedrich
* Agnes, († 1361), Äbtissi im Chloschter Lichtedal
* Irmgard, Nunne im Chloschter Lichtedal
* Marie, Nunne im Chloschter Lichtedal
Friedrich II. von Baden

**Friedrich II. vu Bade** isch dr Namme vu däne Persone:
 
* Markgrof Friedrich II. vu Bade († 1333)
* Großherzog Friedrich II. vu Bade (1857–1928)
Pogradec

**Pogradec** (Ussprooch: ; bestimmti Form im Albanische: *Pogradeci*) isch e Stadt im Südoschte vo Albanie aa de Gränz zue Nordmazedonie am Ohridsee. De Name vo de Stadt chunt ussem Slawische un bedütet „unterem Städtli“. In de Stadt sälber gits zwar kei slawischsproochigi Bevölcherig mee, es git aber Dörfer in de Umgebig, wo Aaghörige vo de mazedonische Minderheit läbe.

Pogradec het wäge Zerstörige in de Balkan- un de beide Wältchrieg kei bsundri historischi Sehenswürdigkeite. Als Ussflugsziil isch d Stadt aber einewäg wäge em Ohridsee un kulinarischi Bsunderheite beliebt. Usserdäm herrscht in de Gegend durch de Yfluss vum See e gmässigters Klima wie in andri Landesdeil. De Tourismus wird allerdings no durch Problem mit de Müll- un Abwasserentsorgig behindret. Syt em Joor 2007 bemiet sich d Stadtverwaltig in Zämmearbet mit internationale Organisatione die Problem z löse. Usserem Tourismus isch vorallem d Landwirtschaft un d Fischerei wichtig.

## Weblink
Friedrich I. von Baden

**Friedrich I. vu Bade** isch dr Name vu däne Persone:

* Friedrich I. vu Bade (* um 1167; † 1217/1218 z Damiette) as Mitregänt Markgrof vu Bade un Verona
* Friedrich I., Markgrof vu Bade un Verone, Herzog vu Eschtryych (um 1249 – 1268)
* Friedrich I., Großherzog vu Bade (1826–1907)
Hermann IX. von Baden

Dr Markgrof **Hermann IX. vu Bade** († 13. April 1353) isch vu 1333 bis 1353 dr regiered Markgrof vu Bade un Herr zue Eberstei gsi.

Dr Hermann IX. isch dr Suhn vum Friedrich II. vu Bade un dr Agnes vu Weinsberg († 3. Mai 1320).

Anne 1334 wird d Iburg vum Hermann IX. an dr Rudolf IV. vu Bade ibergee. 1350 git dr Chaiser Karl IV. d Iburg em Hermann IX. as Läche. Im glyche Johr, 1350, chauft dr Hermann s Dorf Mörsch vum Chloschter Herrealb zruck. Dr Markgrof Rudolf het des Dorf am 20. Juli 1306 an s Chloschter verchauft unter dr Bedingig vun eme Ruckchaufrächt.

Dr Hermann IX. het vor em 3. Juni 1341 d Matilde vu Vaehenge († 13. April 1381) ghyrote. Us däre Eh isch ei Chind fiirigange:
* Friedrich († vor 1353)
Hesso I. von Baden

Dr Markgrof **Hesso I. vu Bade** († 13. Februar 1296/97) isch vu 1273 bis zue syym Dod Markgrof vu Bade gsi. Dr Hesso isch e Suhn vum Rudolf I. vu Bade un dr Kundigunde vu Eberstein gsi.

Dr Hesso I. het drejmol gyhrote. Zem erscht Mol vor em 5. Jänner 1278 d Klara vu Klingen († vor em 10. Juni 1291), d Dochter vum Walther vu Klingen. Noch em Dod vu dr Klara het dr Hesso I. derno d Irmengard vu Wirtteberg (* 1261/64; † vor 1295) ghyrote, d Dochter vum Ulrich I. "mit em Duume", Grof vu Wirtteberg, un dr Agnes vu Liegnitz. In ere dritte Eh het dr Hesso I. derno no 1295 d Adelheid vu Rieneck († 1299, begrabe im Chloschter Klingedal) ghyrote, d Dochter vum Gerhard IV. vu Rieneck.

Us dr erscht Eh vum Hesso I. isch ei Suhn fiirigange:
* Hermann VIII († 1338), Markgrof vu Bade

Us dr Eh mit dr Adelheid vu Rieneck isch au ei Suhn fiirigange:
* Rudolf Hesso († 13. Augschte 1335), Markgrof vu Bade

## Weblink
* Medieval Lands: Baden
Definitheit (Linguistik)

Mit **Definitheit** meint mer in de Sproochwüsseschaft d Eigeschaft vumene Substantiv, entweder e spezifischs oder e allgemeins Konzept usszdrugge. Im Alemannische wird des wie in de meischte europäische Sprooche au, mit eme Artikel ussdruggt: *de Maa* vs. *e Maa*. Mit *de Maa* meint mer also en bstimmte Maa, mit *e Maa* irget e Maa.

In mangi Sprooche wird d Definitheit mit noochgstelltem Artikel ussdruggt. In Europa chunt des vorallem in Südoschteuropa vor. S Albanisch, Mazedonisch, Bulgarisch un Rumänisch sin so Sprooche. Im Albanische isch zum Byspil *fshat* di unbestimmt Form vum Wort „Dorf“, un *fshat*'i*** di bestimmt. Im Albanische wird d Definitheit au bi Eigename markiert. So isch ''Bashkim'' de unbestimmt Name, wääred ''Bashkim'''i*** e bstimmte Maa, wo *Bashkim* heisst, meint. So hen au alli albanischi Ortschafte zwei Namensforme, e bstimmti un e unbestimmti: *[[Tirana]]* (bestimmt) un *Tiranë* (unbestimmt).

In andri Sprooche wird d Definitheit nit direkt ussdruggt. Byspil defür sin Japanisch, Finnisch, Baskisch un d meischte Slawische Sprooche.
Elbasan

**Elbasan** (Ussprooch: ; bestimmti Form im Albanische: *Elbasani*) isch e Stadt in Mittelalbanie un mit öbe 126.000 Ywohner eini vo de gröschte Stedt vo Albanie. Es isch e relativ jungi Stadt, wo vo de Osmane wääred de Eroberig vo Albanie gründet worde isch. Z Elbasan befindet sich d ältischt Moschee vo Albanie, wo im Joor 1492 baut worde isch.

## Gschicht
D Stadt goot uff e Militärlager wo d Osmane bi de Eroberig vo Albanie im 15. Joorhundert gründet hen. Im Joor 1467 het de Mehmed II. e Feschtig baue lo. *Elbasan* bedütet uff Türkisch „starchi Feschtig“. D Stadt isch deno e Zentrum vo de orientalische Kultur z Albanie worde. D Stadt isch e wichtigs Handelszentrum, un e kulturell viilfälltigi Stadt gsi. Näbe de Albaner hen au Grieche, Slawe, Aromune un natürli Türke in de Stadt gläbt. D Stadtmuure sin im Joor 1834 vum Reshit Pasha wider ygrisse worde.

In de Mitte vum 18. Joorhundert isch z Elbasan e eigni Schrift für s Albanische entwigglet worde, wo sich aber nit het chönne duresetze. 

Unter em König Zogu het d Aasiidlig vo Induschtri, mit Tabak- un Alkoholherstellig, aagfange. Unter de Kommunischte isch Elbasan de zum Induschtrizentrum vo Albanie uffbaut worde.

## Wirtschaft

Z Elbasan spiilt vorallem d Induschtri e Roll. Im Joor 1974 isch vo de Chinese e Stahlwerch baut worde. Es het dertemool *Celiku i Partise*, also „de Stahl vo de Partei“ gheisse. Wyl de kommunistisch Diktator vo Albanie, de Enver Hoxha, aber bal s Bündnis mit de Chinese broche het, isch die Fabrik nie ganz fertig worde, un het aneme Mangel an Ersatzdeil glitte. Usserdäm isch s Shkumbim-Tal durch d Stahlproduktion verpeschtet worde. Bis zum Zämmebruch vum Kommunismus im Joor 1990 hen dört öbe 12.000 Lüt gschafft. S Stahlwerch isch de bis 1999 gschlosse gsi, wo e türkischi Firma de Betrieb wider uffgno het. Trotz dass Fortschritt bim Umwältschutz gmacht worde sin, isch d Luftverschmutzig z Elbasan e grosses Problem.

Usserdäm git es z Elbasan au e Zementfabrik, wo in de Region als vorbildlich bim Umwältschutz gilt.

## Literatur
* Babinger, Franz: Die Gründung von Elbasan. In: Mitteilungen d. Seminars f. Oriental. Sprachen zu Berlin. 34(1931).

## Weblink

## Fuessnote
Friedrich I. von Baden (Markgraf)

Dr Markgrof **Friedrich I. vu Bade** (* um 1249 z Alland/Nidereschtryych; † 29. Oktober 1268 z Neapel) isch vu 1250 bis 1268 dr regiered Markgrof vu Verona un Bade gsi, derzue Herzog vu Eschtryych.

## Läbe
Dr Hermann Friedrich I. isch dr Suhn vum Hermann VI. vu Bade un dr Gertrud vu Babenberg gsi, dr Nichte vum Herzog Friedrich em Strytbare vu Eschtryych, em letschte Herrscher us em Huus vu dr Babenberger.

Syy Vater Hermann vu Bade het im Namme vu syyre Frau Aaspruch ghobe uf Eschryych, het syy Aaspruch uf d Noofolg aber nit chenne dursetze. No syym Dod het dr Friedrich mieße flichte vor em Chenig Ottokar Přemysl vu Behme, wu Eschtryych anne 1251 ohni Widerstand het chenne bsetze. Dr Friedrich het derno zerscht in dr Steiermark gläbt, derno bi syym Schwoger Ulrich III. vu Kärnten, syt 1266 aber z Bayern, wun er si aagfryndet het mit em Konradin vu Hochestaufe. Anne 1267 het er sich eme Italiefäldzug vum Konradin aagschlosse, wu dää uuszoge isch go s staufisch Erb zruckerobere.

Zämme mit syym Frynd Konradin, wu sich as Chenig vu Jerusalem un Sizilie gsähne het, isch dr Friedrich I. vu Bade gege Sizilie zoge. Dr Papscht het dr Konradin nume as Hwerzog vu Schwobe gsähne un Chenig vu Jerusalem un het derfir dr Karl vu Anjou, dr Brueder vum Ludwig IX. vu Frankryych, zum Chenig vu Sizilie gmacht. Anne 1267 sin dr Konradin un dr Friedrich I. mit eme chleine Heer geg dr Karl vu Anjou zoge. Am 18. Novämber 1267 isch derno dr Konradin vum Papscht Clemens IV. exkommuniziert un as Chenig vu Jerusalem abgsetzt wore.

Am 24. Juli 1268 isch dr Konradin unter Jubel z Rom yyzoge, noch em Abzug us Rom hän dr Konradin un dr Friedrich dr Karl vu Anjou im Arnodal gschlaa. Am 23. Augschte isch s wider zuen ere Schlacht chuu un wider sin di bede Frynd im Vordeil gsi. Dur e blanlosi Verfolgig vum Fynd het sich s Blatt aber gchehrt un di bede sin bi Tagliacozzo in dr Abruzze bi dr Schlacht bi Tagliacozzo vum Karl vu Anjou bsiigt wore. Am 8/9. Septämber 1268 sin di bede Frynd gfange gsetzt un an dr Karl vu Anjou ibergee wore. Dää het sii un 10-15 Begleiter, uf Bedryybe vum Chenig Ottokar Přemysl, unter fadeschyynige Argumänt am 29. Oktober 1268 z Neapel zum Dod verurteile un chepfe loo. Si sin derno in uugweitem Grund verlocht wore.

## Literatur
* 
* Friedrich Wilhelm Schirrmacher: *Die letzten Hohenstaufen*, Göttingen 1871, S. 309–392 online in der Google Buchsuche
* 
* Friedrich von Raumer: *Geschichte der Hohenstaufen und ihrer Zeit*, Band 4, Leipzig 1857 online im internet archive (PDF; 20,5&nbsp;MB)

## Weblinks
Liste der Markgrafen und Herzöge von Österreich im Mittelalter

In de **Lischte vo de Markgrafe und Herzög vo Öschtriich im Mittelalter** sind alli Persone ufgführt, wo faktisch Landesherre vo Öschtriich si gsi, gliich ob d Bezeichnig *Markgraf* oder *Herzog* isch gsi. Us dem Grund fähle einigi Familiemitglider vo de Habsburger, wo - wi bi de Habsburger üblich - e Ordningszahl hei, aber nöd z Öschtriich regiirt hei.

## Markgrafe in de ''Marcha orientalis''

## Herzög vo Öschtriich

D *Mark Öschtriich* isch vom Friedrich I. Barbarossa uf em Hoftag vom 8. September 1156 mit em *Privilegium Minus* in es eignigs Herzogtum umgwandlet worde und het ab do nüm zu Herzogtum Bayere ghört.

## S öschtriichisch Interregnum
Vom Usschtärbe vo de Babebärger bis zu de Verleihig vom öschtriichische Lehe an d Habsburger sind Herzög vo Öschtriich in ihrem Machtaaschpruch umschtritte gsi. Us dem grund nennt me di Ziit s öschtriichisch Interregnum.

## Habsburgischi Herzög noch em Rudolf
De König Rudolf het im 1282i sim Sohn, em Albrecht d Herzogtümer vo Öschtriich und de Steiermark zum Lehe gäh. Ab do isch es bi de Habsburger blibe.

## 1. Habsburgschi Teilig nach em Rudolf em Stifter
De Albrecht II. het welle, dass sini beide Söhn zäme s Herzogtum regiiret. Di hei aber so Krach mitenand gha, dass es nöd funktioniirt het. Wo de Rudolf IV. gschtorbe-n-isch, isch es us dem Grund im 1379i zu ere Teilig cho. Es het danach noch witeri Teilige und Striitereie gäh, bis de Friedrich V. vo Öschtriich, wo au de König Friedrich III. vom Riich isch gsi, ab em 1463i wider alli Habsburger Gebiet z Öschtriich unter sini Kontrolle brocht het.
Albrecht II. hatte verfügt, dass seine Söhne gemeinsam regieren sollten, was aber an deren

**Albertinischi Linie*:

**Leopoldinischi Linie*
Wilhelm II. von der Ostmark

**Wilhelm II.** († 871 z Großmähre) isch Markgrof (*comes terminalis*) vu dr bayrische Oschtmarch un Grof im Traungau gsi.

Dr Wilhelm II. isch dr Suhn gsi vum Grof Wilhelm I. im Traungau us em Huus vu dr Wilhelminer un dr Engilrat.

Anne 870 hän är un syy Brueder Engelschalk I. dr Ufdrag iberchuu, s Biet vu dr Oschtmarch nerdlig vu dr Duene z verwalte un gege Großmähre z schitze. In dr Kämpf gege dr mährisch Chenig Zwentibald I.  sin dr Wilhelm II. un dr Engelschalk I. ei Johr derno, 871, gfalle. Ihre Noofolger as Gränzgrof isch dr Aribo I. wore.

## Weblink
* genealogie-mittelalter.de
Rudolf III. von Baden

Dr **Rudolf III. vu Bade** († 2. Februar 1332) isch vu 1288 bis zue syym Dod 1332 Markgrof vu Bade gsi. 

Är isch dr dritt Suhn vum Markgrof Rudolf I. un däm syyre Frau Kunigunde vu Eberstei us em Ebersteiner Adelsgschlächt gsi. 

Dr Rudolf III. het anne 1278 em Chloschter Lichtedal d Stadt Ettlinge gschänkt. Är het vier Chrieg gfiert gege d Stadt Stroßburi un dr Bischof vu Stroßburi. Am Aafang isch dr Rudolf II. no Aahänger gsi vum Chenig Friedrich vu Eschtryych, isch aber im Lauf vu dr Zyt zue däm syym Gegner, em Ludwig vu Baiern, ibergange.

Vor em März 1306 het er d Jutta († 27. März 1327, begrabe im Chloschter Lichtedal) ghyrote, d Dochter vum Berchtold II. Grof vu Stroßburi. 

Dr Rudolf III. isch 1332 gstorbe un isch im Chloschter Lichtedal begrabe.

## Weblink
* Medieval Lands: Baden

]
Tour de Suisse 2010

Die **74. [[Tour de Suisse]]** het vom 12. bis 20. Juni 2010 stattgfunde. S Organisationskomitee vo der Schwiizer Landesrundfahrt het am 31. Juli 2009 d Etappenort bekannt gee. D Gesamtlengi isch 1353,1 Kilometer gsi. Die zweiti Etappe het e churzes Stück über italiänischs Gebiet gfüehrt und d Fahrer hai drbii dr Simplonpass überquert. Die sächsti Etappe, die sogenannti Königsetappe, isch über e Suste-, Oberalp- und Albulapass  gange. D Tour het z Lugano mit em Prolog aagfange, si het mit eme abschliessende Zitfahre vo Liestel uf Basel und wider zrugg uf Liestel gändet.. Zum erstemol sit Johre het kei Etappe e Bergakumft gha.

## Mannschafte
D Tour de Suisse isch eins vo de ProTour Renne und dorum hai alli achzäh ProTour Mannschafte mitgmacht. Drzue si no drei Mannschafte iiglade worde, s amerikanische BMC Racing Team, s Schwiizer Cervélo TestTeam und s holländische Vacansoleil

## Favorite
Zu de Favorite vo dr Tour de Suisse 2010 hai dr Andy Schleck, Fränk Schleck, Fabian Cancellara vom Team Saxo Bank ghört, dr Lance Armstrong vom Team RadioShack, dr Mark Cavendish  vom Team HTC-Columbia und dr Thor Hushovd  vom Cervélo TestTeam.

## Etappe
### Übersicht

### 1. Etappe: Lugano – Lugano

### 2. Etappe: Ascona – Sierre

### 3. Etappe: Sierre – Schwarzeburg

### 4. Etappe:Schwarzeburg – Wettige

### 5. Etappe: Wettige – Frutige

### 6. Etappe: Meiringe – La Punt

### 7. Etappe: Savognin – Wetzike

### 8. Etappe: Wetzike – Liestel

### 9. Etappe: Liestel – Liestel

## Weblink

* Offizielli Webpräsenz

## Nowiis
Critérium du Dauphiné 2010

S **62. [[Critérium du Dauphiné]]** isch e Veloetapperenne gsi, wo vom 6. bis 13. Juni 2010 stattgfunde het. Es het us eme Prolog und siiben Etappe bestande.
## Mannschafte

S Critérium du Dauphiné isch e ProTour-Renne, und alli 18 ProTour-Mannschafte mache mit.
Drzue si 4 Mannschafte vo dr Continentale Pro iiglade worde: BBox Bouygues Telecom, Cofidis, Saur-Sojasun und Cervélo TestTeam.

## Etappe

## Ändresultat
### Gsamtklassemänt
Finnenbahn

D **Finnebahn**, ( *Finnenbahn*) isch en bsunders buute Wäg, wo Cross- oder au Friizittläufer chönd druf ränne. Speziell isch, das de Bode us ere 10 Zäntimeter dicke Schicht us Sägmähl und Holzschnitzle bestoot. Drunder isch e Drainageschicht us Sand, Chies oder Schotter. Wägem weiche Belag wärde d Glänk weniger belastet. 

Finnebahn isch vo finnische Läufer fürs Uusdurtrainig erfunde worde as e glänkschonendi Alternative fürs Laufe uf de Tartarbahn. Dezue ane isch si mit em weiche Bode gäbig fürs Crosstraining.   

D Betriiber schetze d Finnebahne, will si eifach und nöd tür sind zum Baue und zum Warte.  

## Weblink
Basel Tattoo

S **Basel Tattoo** isch e Tattoo-Show, wo sit 2006 jedes Johr im Juli in dr Schwiizer Stadt Basel stattfindet. Inhaltlig isch si em Edinburgh Military Tattoo ähnlig und isch noch em Edinburgh Tattoo die zweitgrösst Tattoo-Verastaltig wältwiit.

## Gschicht und Form
S Basler Top Secret Drum Corps  het 2006 s erste Freiluft-Tattoo organisiert, wo s Corps s Johr vorhär am Edinburgh Military Tattoo grossi Erfolg het chönne fiire. Vorhär het s 2004 und 2005 s ‹*Yshalle Tattoo*› as Halleverastaltig in der Basler Iissportarena St. Jakob gee. As ‹Open Air Tattoo› isch s Basel Tattoo einzigartig in dr Schwiiz.

S Basel Tattoo findet im Hof vo dr Kaserne Basel im Glaibasel statt. D Verastaltig wird jedes Johr vo guet 100.000 Zueschauer bsuecht und isch sit 2008 scho Mönet vorus usverchauft. Dr Spiilort, dr Innehof vo dr historische Kasärne am Rhii, git em Alass e Rahme, wo spürbar authentisch isch.

Sit 2008 findet d Tattoo Street statt, e Parade dur d Basler Altstadt vom Münsterplatz zum Kulturzentrum Kasärne Basel.

S Programm wächslet jedes Johr und wird vo internationale Kapälle, Bands und Tanzformationen bestritte. Bestanddeil vom Programm si d Ufdritt vo de ‹*Massed Pipes and Drums*›.

S Basel Tattoo wird vo 7 Vollzit- und 4 Deilzitarbetschreft währed am ganze Johr organisiert. Dr Produzänt vo dr Verastaltig isch dr Erik Julliard. Für dass alles ohni Broblem ablauft git s öbbe 320 freiwilligi Hälferinne und Hälfer.

## Etymologii
Dr militärisch Begriff *tattoo* leitet sich vom holländischen Usdruck «Doe den tap toe» ab, was sovil wie «mach dr Zapfhahne zue» bedütet. Dä Ruef het im 17. und 18. Johrhundert z Holland die militärischi Nachtrueh iigleitet. Dr militärisch Usdruck *tattoo* het aso nüt mit em Begriff *tattoo* für Tetowierig z due, wo gliich gschriibe wird.

S änglische Wort *tattoo* het in sinere militärische Verwändig die gliichi Doppelbedütig wie s dütsche Wort Zapfestreich. Ursprünglig het *tattoo* usschliesslig dr Zitpunkt bezeichnet, wo d Nachtrueh in ere Garnison oder Kasärne agfange het. Wil dä Zitpunkt hüfig mit eme Trompetesignal bekannt gmacht worden isch, het sich d Bedütig vom Begriff über d Johrhundert erwiiteret. Zur ursprünglige Bedütig Nachtrueh isch die zweiti Bedütig cho: s Spiile vo Militärmusik.

## Lingg
*Offizielli Siite vom Basel Tattoo
*Bricht vo dr SF Tagesschau mit eme Video (Tattoo 2007)
Paraguay

**Paraguay** isch en südamerikanische Schtaat, wo zwüsche Brasilie, Argentinie und Bolivie ligt. Paraguay het kein direkte Zugang zum Meer, isch also en Binneschtaat. De Name vom Schtaat isch us em guaranische, wo *pará* „Ozean“ heisst, *gua* „zu“ oder „von“ und *y* „Wasser“. De Schtaatsname heisst drum quasi „Vom Wasser zum Wasser“ und gmeint isch s Wasser vom Fluss, wo Richtig Atlantik flüsst. D Hauptstadt vo Paraguay isch Asunción.

## Geographii
Paraguay het e Flächi vo knapp 407'000 km² und isch dodermit öppe so gross, wi Dütschland und d Schwiiz zäme. D Gränzi het e Längi vo 3739 Kilometer und verteilt sich si öppe so: D Gränzlängi mit Bolivie isch 750&nbsp;km, di mit Brasilie 1290&nbsp;km und di mit Argentinie 1699&nbsp;km.

S Land isch durch de Rio Paraguay, wo vo Norde nach Süde flüüst, in zwei Naturrüm iiteilt. Im Weschte isch *Gran Chaco*, wo relativ wenig Lüt düent läbe und wo öppe 60 % vo de Landesflächi iinimmt. Im Oschte de sognannti *Oriente*, wo öppe 97 % vo de Bevölkerig läbet.

## Bevölcherig
### Völcher
Was d Ethniie un d Kultuur bedrifft, isch d'Bevölcherig vu Paraguay eini vu de homogenste vu Südamerika. Öbbe 65 Prozänt vu de Iiwohner sin Mestiize mit spanische un indianische (vor allem Guaraní-) Hintergründ, gfolgt vu Wiße mit 31, Asiate (Chinese, Taiwaner un Japaner vu Okinawa) mit 2 un Indianer mit 1 Prozänt.

E anderi Bsunderheit vu Paraguay isch s Übberläbe vu de indigene Kultuur, wu’s do im Gegesatz zu andere ehemolige Koloniie gschafft hät, zämme mit de spanische z übberläbe. Säll zeigt sich in de Datsach, dass d'Sproch vu de Guaraní vu 94 Prozänt vu de Iiwohner gschwätzt wird, si isch also au bi de nitindigene Bevölcherig un de Mestiize verbreitet un chunnt no vor em Spanische, wu 75 Prozänt beherrsche, während im Räst vu Südamerika Mestiize praktisch übberall di jewiiligi europäischi Sproch schwätze. Unter de jüngere Lüt macht sich d Tendänz bemerchbar, di beide Sproche z mische, was de Aafang vu-n-ere Kreolsproch chönnt bedüte. D Uursach isch, dass keini vu de beide Sproche eidütig dominiert un dass zumindest vor de jüngste Iiwanderige e Homogenisierigsprozäss stattgfunde hät.

D'Verdeilig vu de Paraguayer über s Land isch weniger homogen. Rund 56 Prozänt läbe in Stedt, d Bevölcherig konzentriert sich im östlige Deil, rund um d Hauptstadt un s wirtschaftlig Zäntrum Asunción, wu 10 Prozänt vu de Iiwohner läbe. Dodegege behärbärgt de Chaco, wu 60 Prozänt vu de Landesflächi iinümmt, numme 2 Prozänt.

### Religione
Am witiste verbreitet isch de römisch Katholizismus. Denäbe gitt’s e baar Minderheite vu protestantische Mennoniite (vor allem Nochfahre vu Dütsche) un Mormone.

### Sproche
Guaraní wird vu 95 Prozänt gschwätzt, gfolgt vum Spanisch mit 75 Prozänt. Sälli beide Sproche sin Amtssproche vu Paraguay. Näbe ihne gitt’s no chleineri Gruppe vu Iiwanderer, wu ihri jewiilige Sproche bewahrt hänn (Italiänisch, Dütsch, Japanisch, Koreanisch, Chinesisch, Arabisch, Portugiisisch un argentiinischs Spanisch).

### Ässkultur
Vrbräiteti Spezialitäte in Paraguay sin Sopa Paraguaya, Chipá, Maniok un wi au in Argentinien un Uruguay Mate.

## Weblink

## Fuessnote
Rudolf IV. von Baden

Dr **Rudolf IV. vu Bade** († 25. Juni 1348), gnännt *dr Wecker*, isch vu 1291 bis zu syym Dod Markgrof vu Bade gsi.

Är isch dr Suhn vum Hermann VII. vu Bade un dr Agnes vu Truhedinge († noch em 15. März 1309).

Dr Rudolf isch zerscht Kanoniker z Speyer gsi. Bi dr Belagerig vu Speyer het er dr Leopold vu Eschtryych unterstitzt. Bal isch er aber uf d Syte vum Ludwig vu Baiern ibere gwägslet un het vu däm derno anne 1334 d Burg Orteberg verpfändet iberchuu, d Stedt Offeburg, Gengebach un Zell, derzue alles Ryychsguet in dr Ortenau.

Dr Rudolf IV. het vor em 28. Februar 1318, in ere erschte Eh, d Liutgard vu Bolanden († 1324/25) ghyrote, in ere zwote Eh, vor em 18. Februar 1326, d Marie vu Oettingen († 10. Juni 1369). 
Us dr Eh mit dr Marie sin die Chinder fiirigange:
* Friedrich III. vu Bade (* um 1327; † 2. Septämber 1353)
* Rudolf V. vu Bade († 1361, ∞ 26. Augschte 1347 d Adelheid vu Bade)