open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zupfinstrument

**Zupfinstrumänt** si Säiteinstrumänt (Chordofoon), wo mä mäistens mit de Fingerschbitze oder eme Plektrum d Säite aarisst oder aaschloot und so in Schwingig versetzt. Es git Zupfinstrumänt, wo mä d Säite mit em Finger verchürzt und eso d Hööchi vom Doon veränderet. Je noch dr Art vom Instrumänt macht mä daas mit oder ooni e Griffbrätt. Bi andere Instrumänt verchürzt mä d Säite nid, sondern es het für jeede Doon mindestens äi Säite. Die ersti Grubbe vo Zupfinstrumänt si d Lauteinstrumänt, zu dr zwäite ghööre d Ziddere, d Harfene und Leiere.

* Bi de Lauteinstrumänt, wo d Gitaare drzue ghööre, si d Säite paralleel zur Resonanzdecki und d Schwingige wärde über e Stääg überdräit. D Leiere, au Jochlaute gnennt, häi Säite, wo paralleel zur Decki und mäistens, aber nid immer, über e Stääg göön. D Säiten gönge über e Korpus uuse bis zum ene Jochstaab, wo zwäi Ärme mitenander verbindet.
* D Säite vo dr Ziddere si über e Säitedrääger gspannt, das cha e Staab, e Chaste oder e Schaale si. D Schwingige wärde über d Ändi vom Staab oder dr Raame überdräit.
* Bi de Harfene si d Säite sänkrächt zur Resonanzdecki, d Schwingige wärde also diräkt dur d Säite überdräit.

S Cembalo het Säite, wo dur Plektre in dr From vo Dörn aagrisse wärde, es zelt aber nid zu de Zupfinstrumänt, sondern zu de Dasteinstrumänt. Au Striichinstrumänt wärde mänggisch zupft; däm säit mä *[[pizzicato]]*.

En öiropäischs Zupforchester isch mit de Stimme 1. Mandoliine, 2. Mandoliine, Mandola, Gitaare und Kontrabass, wo im Allgemäine au zupft wird, bsetzt. 

## Weblingg
* BZVS: Dr Fachverband für Mandoliine- und Gitarremuusig im Saarland
* ATLAS of Plucked Instruments
Trompete

D **Drumbeete** isch e hoochs Bläächbloosinschtrumänt.

Si isch es Äärofoon und mä bloost uf ere mit eme Chesselmundstück noch em Brinzip vo dr Bolsterpfyffe.

Iri Mensur isch zimlig äng und dr Schalldrichter entsprächend wyt. S Roor vo dr B-Drumbeete, dr Drumbeete wo um hüfigste bruucht wird, isch öbbe 134 Santimeter lang.

Mä underschäidet zwüsche de Natuurdrumbeete (wie dr Barockdrumbeete) und de Klappedrumbeete und Ventiildrumbeete.

## Gschicht
Inschtrumänt, wo ähnlech wie d Drumbeete bout gsi sind, het’s scho bi den alte Ägipter gää. Die Aart vo Bloosinschtrumänt het bi de Juude *Chazozra,' bi de [[Griechenland|Grieche]] *Salpinx* und bi de [[Römisches Reich|Röömer]] *Tuba* gheisse. Es sind langgstreckti Forme oder au dräiti Roor gsi. I dr ntyke zyt het me die Inschtrumänt meischtens us [[Bronze]] gmacht.

Sit em 14. Joorhundert git’s Bilder mit Blächbloosinstrumänt, wo a dräiti Form händ. Anne 1470 chunt s Wort *Drometten* s erschte Mol in ere [[Quelle (Geschichtswissenschaft)|Schriftkwelle]] vor. Dr [[Martin Luther]] het i synere Bible *Drommette* gschribe. Dr Typ vo dr Barockdrumbeete het men als Naturdooninschtrumänt bis is 18. Joorhundert bruucht. Spezielli Forme sind d Fanfaaredrumbeete und d Heroldsdrumbeete gsi.

Änds 18. Joorhundert sind d Drumbeete mit Chlappen und Züüg und Väntyl ufchoo, wo d Komponischte drfüür jetz die ganzi Doonläitere hän chönne bruuche.

I dr zwöiti Helfti vom 19. Joorhundert isch zu dr Drumbeete s Kornett choo.

Drumbeete sind grad au für s Militäär und für d Durmwächter i de [[Stadt|Stedt]] als Signalinschtrumänt wichtig gsi. Do drzue het dr [[Victor Ernst Nessler]] nach eme Buech vom [[Joseph Victor von Scheffel|Joseph Victor vo Scheffel]] d Oopere [[Der Trompeter von Säckingen]] komponiert, wo 1884 d Uurfuffüerig vonnere gsi isch.

== Litratuur ==
* Matthias Bertsch: *Zur Tonerzeugung auf der Trompete.*  Wien 2002.
* Edward Tarr: *Die Trompete. Ihre Geschichte von der Antike bis zur Gegenwart* Mainz 2005.
* Friedel Keim: *Das Trompeter-Taschenbuch.* Mainz 1998.
* Friedel Keim: *Das große Buch der Trompete.* Mainz 2005.
* Hugo Pinksterboer: *Pocket-Info für Trompete, Posaune, Flügelhorn und Kornett.* Mainz 2001.
* Herbert Schramm: *Mein Metallblasinstrument.* Leipzig, 1981
* Enrico Weller: *Der Blasinstrumentenbau im Vogtland von den Anfängen bis zum Beginn des 20. Jahrhunderts.'' 

## Weblingg

* Informationen rund um d Drumbeete
* Internazionali Drumbeetergilde (änglisch)
* Griff für d Drumbeete in B (PDF-Download möglig)
* S Instrumänt vom Joor 2009: d Drumbeete Informazioone über Instrumänt, Muusiker, Litratuur
* Wüsseschaftligi Litratuurliste vom DrTrumpet. Bibliographii mit e Hufe Fachardikel über d Drumbeete
Albrecht Behmel

Dr **Albrecht Behmel** (* 24. März 1971 en Beblenga) isch an deitscher Schriftsteller.

## Leba
Dr Behmel isch em Jahr 1971 en Beblenga auf d Welt komma. En d Schul ischr abr en Schduagert ganga ond hat sei Abidur am Helderlingimnasiom gmacht. Schbädr hodr en Heidlberg Gschichde, Philosophie ond Kondschd schdudiert, abr isch erschd en Berlin Schrifdschdeller worda, wo r fir s Fernsäh ond dr Film Biecher schreibt. Em Oinzelne send des au Romane ond hischdorische Abhandlonga.

## Ehronga
Sei Radioschdiggle, wo dr Albrecht seim Freind Harry Rowohlt gwidmet hot, hot au an Preisle kriagt.

## Kinschdler
Ond an Kinschdler isch er au no

## Was r gschriiba hot (ovollschdändige Lischde)
* *Doktor Faust und Mephisto – oder die Teufelsreise.* 2013, ISBN 3-8450-1186-6
* *Homo Sapiens Berliner Art*. Schenk, Passau 2010, ISBN 978-3-939337-78-2
** Das Nibelungenlied. Ein Heldenepos in 39 Abenteuern.* Stuttgart 2001, ISBN 3-89821-145-2
* *Von der Kunst, zwischen sich und dem Boden ein Pferd zu behalten*. Berlin 2005, ISBN 3-89769-910-9
* *Die Mitteleuropadebatte in der Bundesrepublik Deutschland.* Hannover 2011, ISBN 978-3-8382-0201-3
* *1968 – Die Kinder der Revolution. Der Mythos der Studentenbewegung.* Hannover 2011, ISBN 978-3-8382-0203-7

## Weblink

* Hörspiel des Monats Deutschlandfunk, 2. Dezember 2003
* Lidderadurgridigg
* Tiddl en dr "Library of Congress" vo Amerika
* Dr brivade Blogg vom Albrecht
* Ondrhaldong middm Albrecht em Blogg "Was mit Biecher"
* Ondrhaldonga über Ondernehmertum, Innovationa ond Traditiona
* Artitious

## Fuaßnedla
Majorzwahl

Mit **Majorzwaal** bezäichnet mä in dr Schwiz d Meerhäitswaal 

* zum Ständeroot (die chliini Chammere) (Usnaame: d Kantöön Jura und Nöjeburg, wo im Proporz gweelt wird)
* vo de Mitgliider vom Nazionaalroot in de Kantöön, wo nume äi Verdräter häi (Appezäll Usserrhode, Appezäll Innerrhode, Glarus, Nidwalde, Obwalde und Uri.)
* vo de kantonaale Regierige (Usnaame: Kantöön Tessin und Zug)
* vo de kantonaale Parlamänt in Graubünde und de bäide Appezäller «Halbkantöön»
* von e baar Gmäindirööt.

Au dr Waalmodus bi de parlamentarische Waale zum Bundesroot cha mä as Majorz bezäichne, allerdings wird dört äi Sitz noch em andere bsetzt.  Gweelt isch nume, wär en absoluts Meer (Zaal vo de gültige Stimme däilt durch zwäi plus äins) überchunnt.

## Wie s funkzioniert

D Majorzwaal isch e wääsentlig äinfachers Süsteem as d Proporzwaal. Immer isch dä Kandidaat oder die Kandidaatin für es Amt gweelt, wo die mäiste Stimme überchoo het, im Geegesatz zur Proporzwaal, wo zerst noch Bardeie uszelt wird. Im tüpische Schwizer Majorz git s zwäi Waalgäng: Im erste zelt s absolute Meer, im zwäite s relative. Noch em ersten Waalgang chönne sich Kandidaate zruggzie; es isch aber au mööglig, ass e nöije Kandidaat ufgstellt wird (öbbe wil e Kandidaat im erste Waalgang so schlächt abgschnitte het, ass d Bardei iire Kandidaat uswäggslet).

Bi Nazionaalrootswaale in de Kantöön mit nume äim Sitz entschäidet scho im erste Waalgang s relative Meer.

Bi dr Bundesrootswaal brucht mä e Verfaare, wo liicht abgänderet isch: In de erste zwäi Waalgäng isch d Waal frei, jeede Schwiizer, wo s passive Waalrächt het, cha gweelt wärde. Vom dritte Waalgang aa zele nume no d Stimme für Kandidaate, wo in de erste zwäi Waalgäng scho Stimme überchoo häi; usserdäm wird in jeedere Runde dr Kandidaat mit de wenigste Stimme gstriche, bis äi Kandidaat mit absolutem Meer gweelt isch.

Dr Noochdäil isch, ass chliini Bardeie vilmol nume wenig Sitz überchömme ind si underrepresentatiert si.
Communauté de communes des Deux Sarres

D **Communauté de communes du Pays des Deux Sarres** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu 19 Gmaine im Arrondissement Sarrebourg aaghert hän. 

Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr Rote un dr Wysse Saar, wu dur s Biet fließe. Är isch am 11. Dezämber 1998 grindet wore. Sitz vum Verband isch Lorquin gsii, Presidänt dr Jean-Luc Chaigneau. 

## Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:

Abreschviller, Aspach, Barchain, Fraquelfing, Hattigny, Héming, Hermelange, Lafrimbolle, Landange, Laneuveville-lès-Lorquin, Lorquin, Métairies-Saint-Quirin, Neufmoulins, Niderhoff, Nitting, Saint-Quirin, Turquestein-Blancrupt, Vasperviller, Voyer.

## Weblink
* www.cc-2sarres.fr
Communauté de communes de l’Albe et des Lacs

D **Communauté de communes de l’Albe et des Lacs** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu zwelf Gmaine im Arrondissement Sarreguemines aaghert hän. 

Gnännt isch dr Gmaindsverband noch em Fluss Albe un dr See in dr Region. Är isch am 24. Dezämber 2002 grindet wore. Sitz vum Verband isch Saaralben gsii, Presidänt dr Pierre-Jean Didiot. Im Johr 1999 het d Communauté de communes de l'Albe et des Lacs 14.200 Yywohner uf 130 km² ghaa.

## Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:
* Geblingen
* Hassenburg
* Hilsprich
* Holvingen
* Johannsrohrbach
* Kappelkinger
* Kirweiler
* Nellingen
* Püttlingen
* Remeringen
* Richelingen
* Saaralben

## Weblink
* www.cc-albe-lacs.com
* d'infos vun Saaralben
Communauté de communes de l’Agglomération de Sarrebourg

D **Communauté de communes de l’Agglomération de Sarrebourg** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu acht Gmaine im Arrondissement Sarrebourg aaghert hän. 

Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr Stadt Sarrebourg, wu au dr Sitz vum Verband gsii isch. Presidänt isch dr Roland Klein gsii. Im Johr 1999 het d Communauté de communes de l’Agglomération de Sarrebourg 19.243 Yywohner uf 88,5 km² ghaa.

## Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:
* Bébing
* Bühl (Lothringen)
* Hommartingen
* Imling
* Rieding
* Saaraltdorf
* Sarrebourg
* Zittersdorf

## Weblink
*www.cc-sarrebourg.fr
Communauté de communes du Saulnois

D **Communauté de communes du Saulnois** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle, wu 128 Gmaine in fimf Kanton im Arrondissement Château-Salins aaghere. 

Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr Landschaft Saulnois. Är isch am 31. Dezämber 1997 grindet wore. Sitz vum Verband isch Château-Salins, Bresidänt isch dr Roland Geis. Im Johr 2006 het d Communauté de communes du Saulnois (CCS) 29.566 Yywohner uf 974 km² ghaa.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Weblink
* www.cc-saulnois.fr

## Referanza
Langenau (Schopfheim)

**Langenau** liet am Afang vom Chleine Wiisedal zwüschem *Schiinberg* und äm *Entegascht*. 
Mit siene 360 m (ü. NN.) isch Langenau de am diefschte glegene Schtadtdeil vo Schopfe. 

## Wappe
S Langenauer Wappe zeigt ä wiißi Forelle mit rote Punkt uf blauem Grund. S isch de Gmei 1901 verliehe worde und soll uf de Fischriichtum vo de chleine Wiese hiwiese.

## Gschicht
Langenau würd erschtmols 1278 in ere Schenkigsurkund vo de Ehelüt Rotenberg ans Chloschter St. Blasie erwähnt. 1583 het ma de Ort zuem erschte Mol "Langenaw" gschriibe. 1842 isch s Roothuus erbaut worde, des no hüt s Ortsbild prägt. 1911 isch Langenau an d Schtromversorgig ahgschlosse worde und 1912 hän fascht alli Huushalt fließendes Wassa ka. 1972 het de Ort sieni Selbschtschtändigkeit ufgeh und isch ä Ortsdeil vo Schopfe worde. 

## Bildig
In Langenau git s ä Grundschuel und ä Chindergarde.

## Weblink
Langenau uf de Homepage vo de Schtadt Schopfe

## Zuem Läse
* Kurt Ückert: *Notizen zur Geschichte von Langenau.* Schopfheim 1998.
* Kurt Ückert: *Langenau im kleinen Wiesental.* Schopfheim 1959.
* K. Schubring: Langenau und sein Jubiläum, Die grundlegende Urkunde von 1278, in: Stadt Schopfheim (Hrsg.): Stadt Schopfheim Jahrbuch 2007, Tagesspiegel, Schopfheim 2007, S. 8–19.
Saulnois

S **Saulnois**, offiziäll **Pays du Saulnois**, uf dytsch *Salzgau*, isch e Landschaft z Lothringe (Frankrych), wu uugfehr em Arrondissement Château-Salins entspricht.

S Pays du Saulnois lyt im Side vum Département Moselle. Di greschte Stedt vum Saulnois sin Château-Salins un Dieuze (*Duß*). Aneri Ortschafte in dr Region sin unter anderem Marsal, Vic-sur-Seille un Delme. Wichtigi Gwässer sin dr Linderweiher (franz.: *Étang de Lindre*) un d Seille.

## Gschicht
Im Dal vu dr Seille im Saulnois wird syt dr Hallstattzyt (750 bis 450 v. Chr.) Salz abböue. D Merowinger hän d Tächnik vu dr Saline yygfiert. Zerscht hän d Saline verschidene Abteie ghert, derno em Bistum Metz un em Herzogtum Lothringe. Bsundersch d Saline z Moyenvic, z Marsal un z Dieuze sin scho in dr Merowingerzyt wirtschaftlig wichtig gsii. S Salz isch uf dr Seille zum Stadtdail *Port-Sailly* (Salzhafe) vu Metz transportiert wore. Im Mittelalter isch Salz as Konservierigsmittel fir Läbesmittel wichtig gsii, abver au wäg dr „Gabelle“ (Salzstyyr).

## Wirtschaft un Infrastruktur
Au hite no cha mer Saline, zum Byschpel z Dieuze, un Salzsimpf wie dää vu Marsal bschaue. D Lag zwisch em Elsiss im Oschte un dr große lothringische Stedt Metz un Nancy im Weschte het s Saulnois au zuen eme wichtige Durgangsland gmacht. 

Dr Regional Naturpark Lothringe *(Parc naturel régional de Lorraine)* wird im Oschte vu dr Ortschafte Château-Salins, Mörchingen, Fénétrange un Réchicourt-le-Château begränzt. Au s *Pays des Étangs* (Land vu dr Weier) mit em Weier vu Lindre bi Lindre-Basse ghert zum Naturpark.

## Fueßnote
Architektur

S Wort **Archidekduur** bezäichnet im wiitiste Sinn d Usenandersetzig vom Mensch mit bautem Ruum. S blaanvolle Entwärfe und Gstalte vo Bauwärk isch dr zentraali Inhalt vo dr Archidekduur.

Dr *klassisch Archidekduurbegriff* het verschiideni Bedütigsfassette. Er stoot
* für d *Baukunst*, dr Bau und die esthetischi Gestaltig vo Bauwärk. Allerdings isch dr Begriff Baukunst hüte nüme seer scharf.
* as Ditel von ere *Bau-Tüpologii*.
* as Bezäichnig für ds *Bruefsfäld* vom Archidekt.
* as Oberbegriff für d *Wärk* vo de Archidtekte.
* as Bezäichnig für d *Wüsseschaft vom Baue* , sältener au Archidektonik.

Ganz allgemein cha mä sääge, ass sich d Archidekduur vom Baue dur iiri bsunderi gstalterischi Kwalideet underschäidet. Si goot über äifachi Zwäckbaute uuse, wo dr Nutze bestimmend isch, und wird mit iire esthetische Aasprüch zur Baukunst.

D Vorstellig, was bim Entwurf und dr Herstellig vom ene Bauwärk die äigentligi archidekdonischi Läistig isch und s Bauwärk über s räin Zwäckhafte uuselüpft, het sich im Lauf vom vergangene Joorhundert dütlig gänderet: Bis zum Ändi vom 19.&nbsp;Joorhundert häi d Archidekte vor Allem überliifereti Bauforme verwändet –&nbsp;dr so genannt Stil&nbsp;– und die si mäistens stark ornamentaal usgschmückt gsi. In däm het sich dr künstlerischi Rang as Meerwärt und Schöönhäit vom ene Bauwärk manifestiert und das im bewusste Geegesatz zu Bauwärk, wo dr puure Bragmatik verhafdet gsi si. 
## Litratuur
;Über Archidekduur
* Louis Hellman: *Architektur für Anfänger (Architecture A-Z - A Rough guide)*. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1988, ISBN 978-3-499-17551-0.
* Hermann Hipp, Ernst Seidl (Hrsg.): *Architektur als politische Kultur. philosophia practica*. Reimer, Berlin 1996, ISBN 3-496-01149-1.
;Lexikoon
* Hans Koepf, Günther Binding: *Bildwörterbuch der Architektur. Mit englischem, französischem, italienischem und spanischem Fachglossar*. Kröner, Stuttgart 2005, ISBN 3-520-19404-X.
* Ingo Sauer, Christine Kretschmer: *Kinder entdecken Architektur - Projekte für die Grundschule*. Klett-Kallmeyer 2011.
* Ernst Seidl (Hrsg.): *Lexikon der Bautypen. Funktionen und Formen der Architektur*. Philipp Reclam, Stuttgart 2006, ISBN 978-3-15-010572-6.

## Weblingg

;Onläin-Daatebanke über Archidekde und Bauwärk
* archINFORM - die gröössti Internazionaali Archidekduurdaatebank uf dr Wält mit Informazioonen über Baute und Archidekde (dt. Versioon)
* nextroom - architektur im netz umfangriichi Daatebank vo aktueller Archidekduur sit 1900 (vor allem Östriich)
;Litratuurröschersche
* Digitalisierti Büecher über Archidekduur uf de Site vo dr Universidäätsbibliothek Häidelbärg
* Daatebank vo dr Fachbibliografii über Archidekduur in tschechische Fachzitschrifte 1897-1939
;Ardikel, Referaat
* archinoah.de - Archidekduurportal und Forum für Archidekduur - e Hufe Referaat, Informazioone und aktuelli Veraastaltige im Beriich vo dr Archidekduur.
* Telepolis-Special Architektur

## Fuessnoote
Höhle von Lascaux

D **Hööli vo Lascaux** () ligt im Daal vo dr Vézère bi Montignac im franzöösische Departemänt Dordogne. Si ghört sit 1979 zum Wältkulturerbi vo de UNESCO.

## Beschriibig
In dr Hööli vo Lascaux si e baar vo de eltiste bekannte abbildende Kunstwärk vo dr Gschicht vo dr Menschhäit. D Bilder wärde in s Jungpaläolithikum datiert, zerst het mä dänggt si sige zwüsche 17'000 und 19'000 Joor alt, jetzt git s Expärte wo si für no elter halte. D Hööli ghöört zum Umkräis vo dr Frankokantabrische Höölikunst. 

D Hööli isch am 12. Septämber 1940 vom Marcel Ravidat, Jacques Marsal, Georges Agnel und Simon Coencas entdeckt worde. Dr Henri Breuil het sä undersuecht und no im gliiche Joor en ersti wüsseschaftligi Beschriibig veröffentligt.  1948 isch d Hööli für s Publikum ufdoo worde. Wäge dr Füechdikäit wo d Bsuecher verursacht häi, het sich Schimmel afo bilde und d Hööli isch für s Publikum zuedoo worde. Mä het d Bilder restauriert und sithär wärde si die ganz Zit überwacht.

## Bilder

Datei:Lascaux 01.jpg
Datei:Lascaux2.jpg
Datei:Lascaux 03.jpg
Datei:Lascaux 04.jpg
Datei:Lascaux painting.jpg

## Artifakt

Usser Bilder het s in dr Hööli au Sache gha, wo d Archeolooge usgrabt häi. Drunder si 403&nbsp;Artifakt us Stäi, 28&nbsp;Wärkzüüg us Chnoche, Schmuck (10&nbsp;Muschelumhäng), 113&nbsp;Überräst vo Dier, e Hufe Holzchoolestück, gröösseri Pflanzeräst und meereri Fragmänt vo de Farbe, wo d Mooler brucht häi.

## Weblink

* Animierte Rundgang dur d Hööli
* Di internationali Wanderusstellig (französisch und englisch)
* ZDF – Terra X: Die Sixtinische Kapelle der Eiszeit – Fernsehserii *[[Terra X]]* uf ZDF (31. Augste 2008)
Auerochsen

Dr **Uuroggs** oder **Uur** (*Bos primigenius*) isch en Art vo Rind, wo in iirer Wildform usgrottet worden isch. Populazioone im Nooche Oste gälte noch nöijerer Genforschig as d Stammform vom taurine Huusrind, das isch also e domestizierti Form vom Uuroggs. S indische Zebu stammt vo dr indische Subspezies ab. Es git Autoore wo die für en äigeni Art, *Bos namadicus*, halte. Die Wildform vom Rind isch emol wit verbräitet gsi. Woorschinlig isch s im Joor 1627 gsi, wo z Pole dr letzt Uuroggs, e Chue, gstorbe isch.

## Litratuur
* Daniel G. Bradley: *[http://www.nature.com/nature/journal/v410/n6832/abs/4101088a0.html Genetic evidence for Near-Eastern origins of European cattle].* In: *[[Nature]].* 410 (April 2001), S. 1088–1091.
* Kim Aaris-Sorensen: *Uroksen fra Prejlerup Et arkaeozoologisk fund.* Kopenhagen 1986, ISBN 87-87519-20-8.
* Cis van Vuure: *Retracing the Aurochs - History, Morphology and Ecology of an extinct wild Ox.* Pensoft, Sofia 2005, ISBN 954-642-235-5.

## Weblingg

* ''Vom bunten Treiben der Auerochsen''
* Ardikel über d Domestizierig vom Rind (änglisch)
* Weg ist Weg  - En Ardikel über d Noochzüchtigsversüech vom Uuroggs uf zeit.de
* Verein zur Förderung des „Auerochsen“  - Internetpräsenz vom „Verein zur Förderung der Auerochsenzucht (VFA) e.V“, wo 1997 gründet worden isch
Pferd

D **Ross** oder **Äihuefer** (*Equus*) si die äinzigi rezänti Gattig us dr Familie Equidae. Arte vo andere Gattige us dere Familie si nume as Fossilie erhalte. Zur Gattig *Equus* ghööre d Dier, wo as Ross, Eesel und Zebra bezäichnet wärde. D Abgränzig vo de Arte isch bis hüte umstritte. Im Ganze underschäidet mä mäistems zwüsche siibe Arte. Dr Bestand vo de mäiste von ene isch hüte gfäärdet. S Huuspfärd und dr Huuseesel, die domestizierte Forme vom Wildpfärd respektiv vom Afrikanische Eesel, spiilen as Last- und Ritdier e wichdigi Rolle und si uf dr ganze Wält verbräitet.

## Litratuur
* Martin S. Fischer: *Mesaxonia (Perissodactyla), Unpaarhufer*. In: Wilfried Westheide, Reinhard Rieger (Hrsg.): *Spezielle Zoologie. Teil 2: Wirbel- oder Schädeltiere*. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg – Berlin 2004, S. 646–655, ISBN 3-8274-0307-3.
* Ronald M. Nowak: *Walker’s Mammals of the World*. The Johns Hopkins University Press, Baltimore 1999, ISBN 0-8018-5789-9.
* Thomas S. Kemp: *The Origin & Evolution of Mammals*. Oxford University Press, Oxford 2005, ISBN 0-19-850761-5.
* Don E. Wilson, DeeAnn M. Reeder (Hrsg.): *[[Mammal Species of the World]]*. 3. Ausgabe. The Johns Hopkins University Press, Baltimore 2005, ISBN 0-8018-8221-4.
* Jordi Augusti: *Mammoths, Sabertooths and Hominids 65 Million Years of Mammalian Evolution in Europe*. Columbia University Press, 2002, ISBN 0-231-11641-1.
* Jaco Weinstock et al.: *Evolution, Systematics and Phylogeography of Pleistocene Horses in the New World: A Molecular Perspective*. http://biology.plosjournals.org/perlserv?request=get-document&doi=10.1371/journal.pbio.0030241
* E. Thenius: *Grundzüge der Faunen- und Verbreitungsgeschichte der Säugetiere*. 2. Auflage, Gustav Fischer Verlag, Stuttgart 1980.
* Jens Lorenz Franzen: *Die Urpferde der Morgenröte*. Elsevier, Spektrum Akademischer Verlag, München 2007, ISBN 3-8274-1680-9.
* Stephen Budiansky: *The Nature of Horses: Exploring Equine Evolution, Intelligence, and Behavior*. the free press, New York 1997, ISBN 0-684-82768-9.
* *The New [[Encyclopaedia Britannica]].* 15. Aufl. Encyclopedia Britannica Inc., Chicago 1993, ISBN 0-85229-571-5.

## Weblingg
Communauté de communes de l’Arc mosellan

D **Communauté de communes de l’Arc mosellan** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle, wu 26 Gmaine im Arrondissement Thionville-Est aaghere. 

Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr Mosel. Är isch anne 2003 grindet wore. Sitz vum Verband isch Metzervisse, Presidänt isch dr Pierre Heine. Im Johr 2008 het d Communauté de communes de l’Arc mosellan 31.074 Yywohner uf 224 km² ghaa.

## Gmaine

## Weblink
*www.arcmosellan.fr

## Fueßnote
Communauté de communes du Pays de Bitche

D **Communauté de communes du Pays de Bitche** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle, wu 46 Gmaine im Arrondissement Sarreguemines aaghere. 

Gnännt isch dr Gmaindsverband noch em Bitscherland. Är isch am 15. Dezämber 2009 entstande dur dr Zämmeschluss vu dr Verbänd *Communauté de communes de Bitche et environs*, *Communauté de communes de Volmunster* un *Communauté de communes du Pays du Verre et du Cristal*. Zum 1. Jänner 2017 het dr Gmaiverband mit dr Communauté de communes de Rohrbach-lès-Bitche fusioniert.

Sitz vum Verband isch Bitche, Presidänt isch dr Francis Vogt. Im Johr 2006 het d Communauté de communes du Pays de Bitche 25.541 Yywohner uf 517 516 km² ghaa.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Weblink
* www.cc-paysdebitche.fr

## Referanza
Eine wen iig, dr Dällebach Kari

**Eine wen iig, dr Dällebach Kari** isch de ofizielli Titel vom ene Film öber s Läbe vom Dällebach Kari, wo de Xavier Koller 2011 drait hät und wo am 1. März 2012 i de Schwiz is Kino cho isch.

## Handlig
D Handlig isch em Theaterstuck «Dr Dällebach Kari» vo de Livia Anne Richard aaglehned und spannt en Boge vo de Geburt bis zum tragische Änd vom Dällebach Kari sim Läbe, wobii dä Film churz vor em Ändi ufhört. Immer wider wärded Szene vo sinere Liebesgschicht mit de Annemarie Geiser, wo us besserem Huus stammt, iibländet. Dr Kari isch i dere Zyt scho a Chräbs erchrankt. Dia Liebesbezüchig fangt ganz schüüch a, entwicklet sich langsam zu de schönste Zyt i sim Läbe, wie dä Kari spöter emol sälber sait. Doch laider wird die Liebi vo de Annemari erem Vater nöd dulded und si hüroted schlussendlich en Andere.

## Draiort
Will de Dällebach Kari us em Bärner Mittelland stammt, i de Stadt Bärn Gwafför gsi isch und au als Stadtoriginal golte hed, spillt de Film im Bärnbiet. Vil Usseszene sind mit ordeli Ufwand i de Bärner Altstadt drait worde. Wichtigi Ort vom Gschee sind en Herresalon in ere Gass vo Bärn und d Chornhuusbrügg.

## Kritike

## Sprooch
De Originalton vom Film isch bärndütschi Mundart. Gwüssne Schauspiller isch es rächt guet glunge, de Dialäkt z imitiere. Em Vater Geiser (Bruno Cathomas) merkt mer allerdings a, as er ursprünglig en Bündner isch, was aber nöd unbedingt stöört. Zur Sprooch und zum Titel vom Film gits i däm Zämehang au Diskussione. Je noch Quälle findt me zwei Schribwyse; uf de Website und Plakat vom Film: «Eine w**e**n iig, dr Dällebach Kari» und uf de *Internet Movie Database*: «Eine w**i**n iig, dr Dällebach Kari».

## Weblink
* Website vom Film «Eine wen iig, dr Dällebach Kari»
* 
* 

## Fuessnote
Felsmalerei

**Felsemoolereie** si e Schaner vo de Felsebilder, wo mit Farbe uf e Felseooberflechi gmoolt si ooni zuesätzligi Verdiefige im Felse. Si si uf frei ligende Felsefleche oder under *[[Abri]]* gmoolt und underschäide sich eso vom Schaner vo dr Höölemoolerei. Für s Moole si Pigmäntfarbe brucht worde, vor allem roote, gääle oder bruune Ocker (Limonit), Rötel (uf ere Hämatit-Basis) oder ere Mischig us bäide Mineralstoff. Für Schwarz isch mäistens Holzchoole oder sältener Mangandioxid brucht worde. S Alter vo Holzchoole und eso vom Bild cha mä mit Radiochoolestoffdatierig diräkt bestimme.

## Abgränzig
Wenn d Motiiv iigritzt, in Stai iine gschlaage oder graviert si, reedet mä nid vo Felsemoolerei sondern vo Petroglüfe, „Ritzzäichnige“ oder Gravierige. Wil s in Middel- und Nordöiropa vil räägnet si d Felsebilder dört immer Petroglüfe, wie die skandinavische Felsebilder us dr nordische Bronsezit (zum Bischbil d Felsritzige vo Himmelstalund) oder die alpine Felsebilder im Valcamonica.

## Zämmehang und Interpretazioon
Mä nimmt aa, ass d Bilder im Zämmehang mit rituelle *[[Trance]]*-Räise, müthische Uffüerige und Dänz entstande si und ass drbi nit s Bild, sondern dr rituelli Akt im Vordergrund gstande isch. Das isch aber nume äini vo vile Theorie. In e Hufe Fäll cha mä d Bilder scho nid richdig datiere und wäiss dorum nid, us weelem kulturelle Konteggst si chömme. Mit dr Interpretazioon vo Felsebilder, bsundrigs de afrikanische, beschäftigt sich die kognitivi Archeologii.

## Geegewart
Mänggisch wärde au hüte no Felsezäichnige bzw. -moolereie gmacht, z. B. vo de südafrikanische San. Anderi Felsezäichnige us historischer Zit git s vo de *Aborigines* z Australie (zum Bischbil z Ubirr).

## Litratuur
* Paul Bahn: *The Cambridge Illustrated History of Prehistoric Art.* Cambridge 1998, ISBN 978-0521454735 
* Paolo Graziosi: *Die Kunst der Altsteinzeit.* Florenz 1956
* Michel Lorblanchet: *Höhlenmalerei, ein Handbuch.* Sigmaringen 1997
* Hermann Müller-Karpe: *Handbuch der Vorgeschichte.* München 1977
* Ann Sieverking: *The Cave Artists.* London 1979

## Fuessnoote


## Weblingg

* Felsezäichnigen in dr Algerische Sahara
* Afrikanischi Felsezäichnige
* Hochgebirgs-und Alpeveräinskartografii
* Archäologischer Park Vale do Côa (port. und ängl.)
* Südafrikanischi Felsekunst in de Drakensbärg (ängl.)
* Die früeje Felsemoolereie im Latmos-Gebirg in dr Westtürkei
Communauté de communes de l’Aéroport de Lorraine

D **Communauté de communes de Bitche et environs** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu fimf Gmaine im Kanton Verny im Arrondissement Metz-Campagne aaghert hän.

Gnännt isch dr Gmaindsverband noch em Flughafe Metz-Nancy-Lothringe. Är isch am 2. Jänner 2002 grindet wore. Sitz vum Verband isch Goin gsii, Presidänt dr Jean-Marc Rémy. 

## Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:
* Vigny
* Goin
* Liéhon
* Pagny-lès-Goin
* Silly-en-Saulnois

## Weblink
* cc-aeroport-lorraine.org
Communauté de communes du Bouzonvillois

D **Communauté de communes du Bouzonvillois** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu 21 Gmaine Kanton Bouzonville im Arrondissement Boulay-Moselle aaghert hän. 

Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr Stadt Bouzonville (Busendorf), wu au dr Sitz vum Verband gsii isch. Är isch am 31. Dezämber 2004 grindet wore. Presidänt isch dr Alphonse Masson gsii. 

## Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:
* Alzingen
* Anzelingen
* Bibisch
* Brettnach
* Busendorf
* Dalstein
* Ebersweiler
* Filsdorf
* Freisdorf
* Gerstlingen
* Heiningen bei Busendorf
* Hessdorf
* Hollingen
* Kolmen
* Menskirchen
* Neunkirchen bei Busendorf
* Remelfangen
* Sankt Franz
* Schemmerich
* Schwerdorf
* Wallerchen

## Weblink
*www.ccbouzonvillois.fr
Lettisches Gymnasium Münster

S **Lettisch Gymnasium z [[Münster (Westfalen)|Münster]]** isch di ainzig anerkännt lettisch Schuel z Weschteuropa gsii, wu Lettland Dail vu dr Sowjetunion gsii isch. S isch im Stadtdail Kinderhaus gsii.

S Gymnasium isch anne 1951 vu Flichtling in eme dytsche Flichtlingslager grindet wore. Im nämlige Johr hän litauischi Flichtling z Diepholz e aiges Gymnasium grindet, wu anne 1954 uf Hüttenfeld bi Manne zogen isch. Im Chalte Chrieg het s Gymnasium Schueler us aller Wält ufgnuu, doderdur het sich di lettisch Gmai z Münster un s Gymnasium zuen eme Zäntrum fir d Exil-Lette entwicklet. Unterrichtet woren isch uf Lettisch. Syt 1986 het s z Münster e *Lettischs Centrum* gee, wu s Gymnasium derzue ghert het un wu ne Internat aaglideret gsii isch. No dr Unabhängigkait vu Lettland anne 1990 het s Gymnasium sy Bedytig verlore un isch schließlig anne 1998 ufglest wore. Syterhär isch s Lettisch Centrum unter anderem in dr Erwachsenebildig aktiv, bedrybt e Chinderschuel un veraastaltet e Summerschuel.

## Weblink
* Lettisches Centrum
Buurequartett

S´**Buurequartett** isch ä alemannischi Pop un Rock-Grupp us Lohr-Richebach im Schwarzwald, wu in alemannischer Mundart singt.

Die Band isch onne 1985 gründet wore un het in de Anfangsjohr iberwiegend fremdi Musiktitel gschpielt, wu si mit eigene Texte versähne het. Hit spielt s Buurequartett iberwiegend komplett eigini Stickli in alemannischer Mundart.

De Bandgründer Timo Haag het Anfang vun de 1980ger Johr die Idee ghet, mit ere Band uf närrische Obende, im Raum Lohr uffzdrette. Dialekt un Komedie hän solle mit moderner Pop un Rockmusik vermischt wäre. Die Band het mit ihrer Musik in de letschte Johre ä völlig neuer un eigener Stil entwickelt.

Im Februar 2011 het s Buurequartett de zweite Platz bim Musikwettbewerb "närrischer Ohrwurm" vum SWR-Fernsehen gmocht. Om 12.2.2012, henn die vier Musiker ä erneuter Anlauf gnumme un hänn denne Landesweit usgschriebene Wettbewerb gwonne. Im Februar 2013 hänn die vier Buure mit ihrem Lied: "Mir läbe nur einmol" de erschte Platz in de Hitparade vun Radio Bern in de Schwiz gmacht. Im Dezember 2013, hänn si mit em Titel "Chrysanthema", ebefalls bim Berner Hauptstadtsender in de Schwiz de zweite Platz erreicht. 

Nachdem 2013 beschlosse wore isch, das de Ringersport ab 2020 nimmi olympisch si soll, het sich`s Buurequartett stark fir die Aktion "Ringen um Olympia" engagiert. Sie hänn bi de Deutsche Mannschaftsmeisterschaft im April, des Lied "für immer Olympia" gsunge, wo si extra fir die Aktion gschriebe hänn. De deutsche Ringerbund het des Lied zamme mit em Buurequartett uff CD produziert un zum offizielle Song für "Ringen um Olympia" gmacht.

## Bandbesetzung
* Text un Musik, Gsang un Gittar: Timo „Karli“ Haag (Grindungsmitglid ab 1985)
* Gsang un Gittar: Patric „Sepp“ Bohy (sit 1990)
* Schlagzeug: Daniel „Duuni“ Moser (sit 1990)
* Gittar un Baß: Harry „Gysbert“ Gysler (1985 bis 1989, wider sit 2017)

Ehmoligi Mitglider:
* Marco Gysler (1985 bis 1989)
* Ralf Schwendemann (1985 bis 1989)
* Mirko „Friedl“ Sahl († 2019, ab 1996 bis zue sim Dod)

## Weblinks
* http://www.youtube.com/watch?v=FhkI8oHWHkI
* http://www.buurequartett.de
* "s'Buurequartett" mit "Mir läbe nur eimol" (SWR)
* Richebacher Buurequartett aus Lahr stellt den Närrischen Ohrwurm 2012 (BAdische Zeitung)
* Närrischer Ohrwurm: Buurequartett siegt (baden-online.de)
Keramik

**Keramik**, au **keramischi Masse**, bezäichnet vili verschidnigi anorganischi, nitmetallischi Stoff, wo grob in *[[Irdenware|Ärdwaare]]*, *[[Steingut|Stäiguet]]*, *[[Steinzeug|Stäizüüg]]*, *[[Porzellan|Borzellaan]]* und *Sondermasse* für d Füürfest-Industrii iidäilt wärde. 

S Wort *Keramik* stammt us em Altgriechische: ** (κέραμος) isch d Bezäichnig gsi für Doonmineraal und d Brodukt, wo mä drus gmacht und brennt het.

Dr Begriff *Keramik* umfasst näbe de Wärkstoff, wo für d Herstellig vo keramische Brodukt verwändet wärde, und die äigentligi Keramik drus gmacht wird (Doonkeramik, Borzelaan, technischi Keramik, Glaaskeramik, Verbundkeramik) au d Geegeständ sälber, wo us Keramik gmacht und brennt si, wo as Baudäil, Gebruuchs- und Ziergeegeständ oder Wärkzüüg verwändet wärde (wie Döpferei, Sanitärkeramik, Oofechachle, Keramikblättli und anders).

## Litratuur
* *Kleine Enzyklopädie Technik.* Bibliographisches Institut, Leipzig 1972.
* *Werkstoffe und Werkstoffprüfung – Grundlagen.* In: *Lueger Lexikon der Technik.* (vier Bände), Rowohlt Taschenbuch-Verlag, Reinbek 2003, ISBN 3-499-19008-7.
* P. Rada: *Die Technik der Keramik.* Dausien 1989, ISBN 3-7684-1868-5.
* Sven Frotscher: *dtv-Atlas Keramik und Porzellan.* München 2003, ISBN 3-423-03258-8.
* R. Schreg: *Keramik aus Südwestdeutschland. Eine Hilfe zur Beschreibung, Bestimmung und Datierung archäologischer Funde vom Neolithikum bis zur Neuzeit*. Lehr- und Arbeitsmaterialien zur Archäologie des Mittelalters und der Neuzeit. Tübingen 1998, ISBN 3-9806533-0-7.
* Verband der Keramischen Industrie e.&nbsp;V. (Hrsg.): *Brevier Technische Keramik.* 4. Auflage. Fahner Verlag, Lauf a.d. Pegnitz 2003, ISBN 3-924158-77-0.
* Detlev Jantzen: *Töpferei und Feuerkult - Vom Leben auf der Anhöhe bei Triwalk, Lkr. Nordwestmecklenburg.* In: *Die Autobahn A20 - Norddeutschlands längste Ausgrabung. Archäologische Forschungen auf der Trasse zwischen Lübeck und Stettin.* Schwerin 2006, ISBN 3-935770-11-1, S. 33–6.

## Weblingg
Litauisches Gymnasium Hüttenfeld

S privat **Litauisch Gymnasium** z Hüttenfeld (eme Stadtdail vu Lampertheim z Hesse) isch di ainzig anerkännt litauisch Schuel z Weschteuropa. S isch grindet wore in dr Zyt, wu Litaue e Dail vu dr Sowjetunion gsii isch.

Anne 1950 hän litauischi Flichtling z Diepholz e aige Gymnasium grindet, wu 1954 uf Hüttenfeld zogen isch. Di Litauisch Volksgmainschaft het s Schloss Rennhof fir d Schuel gchauft. Dervor het s vu 1946 bis 1949 e Litauischs Gymnasium fir gflichteti Litauer im ehmolige Chloschter Rebdorf im bayerischen Eichstätt gee, wu insgsamt as Flichtlingslager fir Balten fungiert het.

Im Chalte Chrieg het s Gymnasium Schueler us aller Wält im aagliderete Internat ufgnuu, doderdur het sich d Schuel zuen eme Zäntrum fir d Exil-Litauer entwicklet.

Unterrichtet wird uf Litauisch un Dytsch.
No dr Unabhängigkait vu Litaue anne 1990 hets Gymnasium an Bedytig verlore, het sich aber im Gegesatz zum Lettische Gymnasium z Münster chenne bhaupte, wel s dr Unterricht jetz unter anderem uf Chinder vu Spotuussidler uusgrichtet het. Au Schueler mit litauischer Abstammig vu Ibersee un vu Litaue sälber un au dytschi Schuele nutze d Megligkait vum bilinguale Unterricht.

## Direktore

* Antanas Palaitis (1951 - 1952)
* Antanas Giedraitis-Giedrius (1952 - 1954)
* Vladas Litefskis (1954 - 1957)
* Antanas Rukša (1957)
* Tautvydas M. Gailius (1957 - 1958)
* Jonas Grinius (1958 - 1960) 
* Ladas Gronis (1960 - 1962)
* Bronius Liubinas (1962 - 1966)
* Petras Bačinskas (1966 - 1967)
* Vincas Natkevičius M.A. (1967 - 1980)
* Jonas Kavaliūnas (1980 - 1982) 
* Andrius Šmitas (1982 - 2008)
* Bronė Narkevičienė - syt 2009

## Ehmoligi Schueler
* Lena Valaitis (*&nbsp;1943), Sängeri
* Arthur Hermann (* 1944), Autor un Hischtoriker

## Weblink
* Litauischs Gymnasium
* Litauischs Kulturinschtitut
Communauté de communes de Cattenom et environs

D **Communauté de communes de Cattenom et environs** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle, wu 20 Gmaine im Kanton Cattenom im Arrondissement Thionville-Est aaghere. 

Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr Stadt Cattenom. Är isch am 16. Jänner 1986 grindet wore. Sitz vum Verband isch Cattenom, Presidänt isch dr Michel Paquet. Im Johr 2007 het d Communauté de communes de Cattenom et environs 23.664 Yywohner uf 194 km² ghaa.

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Weblink
*www.cc-ce.com

## Fueßnote
Communauté de communes du Centre mosellan

D **Communauté de communes du Centre mosellan** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu di 31 Gmaine vum Kantons Grostenquin im Arrondissement Forbach aaghert hän. 

Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr Mosel. Är isch am 27. Juni 1997 grindet wore. Sitz vum Verband isch Mörchingen gsii, Presidänt dr Claude Bitte. Am 1. Jänner 2007 het d Communauté de communes du Centre mosellan 14.434 Yywohner uf 238 km² ghaa.

## Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:

## Weblink
* www.cc-centremosellan.com
Kloster Leiden Christi

S **Chloster Liide Christi** isch e Kapuzinnerinechloster z Jakobsbad bi Gonte.

## Gschicht
Dor e Novizin us em Chloster Wonnestee bi Tüüfe isch 1851 zwösche Gonte ond Urnäsch da Frouechloster grönded worde. Fööf Johr spööter isch Grönderi gstorbe ond di gäästlich Läätig vom Mueterchloster Wonnestee öbernoo worde. Sed 1918 ischt s Chloster sölbstendig. Bis 1866 häts zom Bistum Chur ghört ond sed do hät de Bischof vo Sangalle s Visitazionsrecht.

## Konvent
S Chloster Liide Christi isch em Terziarinneorde noch em Franz vo Assisi aagschlosse. S Patrozinium fiirids im Chloster am Fest vo de *Schmerzensmueter [[Maria (Mutter Jesu)|Maria]]*. D Chlosterfroue görtid si mit eme rote Strick as Zääche för d Verehrig vom *Chostbare Bluet [[Jesus Christus|Christi]]*.

Am Stiftigsfäscht vom 18. Augste 2013 sends 8 Schwöstere ond zwää Novizinne gsee.

### Zytlichi Profäss
Am Saamstig, 26. Abröll 2014, hönd d Maria Elisabeth Pustelnik (22) und d Maria Chiara Eicher (43) de wyss Schleier vo de Novizinne gäge de schwaaz vo de Schwöstere iituusched. Im Festgottesdienst hönd die beede ehemolige Novizinne eres Profässvespräche abglääd, vor de Frau Muetter, de Schwöster Mirjam, ond vor de vesammlete Gmeend. För die beede Kapuzinerinne chommid jetzt dröi witeri Johr bis zur ewige Profäss, e Zyt zomm eri Entschaidig fös Chlooste z öbeprüefe.

## Chlosterlade
Sed 1916 stöllid d Chlosterfroue us Chrüüter, wos zom Tääl im äägne Garte aapflanzid, veschidnigi Häälmittel här. Im Chlosterlade, wo sed a paar Johr ime renovierte Näbegeböi ischt, werdid dia Medikament nebet anderne Produkt verchauft. E Spezialität isch de Chlosterliggör *Angelika*.

## Weblink

* Internetsite vom Chloster Liide Christi
* 
* Chloster Liide Christi uf ORDEN online

## Fuessnoote
Stöckli

Mit **Stöckli** bezeichnet me e chlises Hüüsli näbet eme Puurehuus im Bärnbiet, im Soledurnische, im Aargou, aber ou im Friburgische und angerne Regione vor Schwiz.

Da chlii Huus isch ursprünglig för d Hirte oder d Älpler boue worde, demit si im Winter, wänn si nümm mit de Tier ungerwägs si gsi, e Dach über em Chopf hei gha. 
Sit öpe 1850 wird s Stöckli ou aus Alterssitz för d Eltere vom Puur brucht und immer hüfiger extra för das au bout worde. 

## Anderi Bedütig
De Ständerot taged i de chline Chammere vom Bundeshuus. Wil im Ständerot, im Vergliich zum Natzionalrot, eher elteri Politiker sind, hät di chlini Chammere de Übername *Stöckli* übercho.

## Lueg au
* Stöckli (Begriffsklärig)

## Weblink

* Sändig; Mailbox gsänded uf Schwizer Radio DRS 1 am 3. März 2012
* Dorfbild Frieswil s Stöckli z Frieswil im Bärner Seeland
* Geschichte des Alters in der Schweiz François Höpflinger uf hoepflinger.com
*
Communauté de communes de Freyming-Merlebach

D **Communauté de communes de Freyming-Merlebach** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle, wu elf Gmaine ìm Arrondissement Forbach aaghere. 

Am 29. April 1975 isch dr *District de Freyming-Merlebach* us dr sibe Gmaine Barst, Betting, Cappel, Freyming-Merlebach, Guenviller, Hoste un Seingbouse bildet wore. Anne 1989 isch derno Farébersviller derzue chuu, 1990 Béning-lès-Saint-Avold un Henriville. Am 3. Dezämber 2001 isch dr *District* in e *Communauté de communes* umgwandlet wore. As letschti Gmai isch schließlig Hombourg-Haut am 14. Novämber 2003 derzue chuu.

Sitz vum Verband isch Freyming-Merlebach, Presidänt isch dr Pierre Lang. 

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Weblink
* www.cc-freyming-merlebach.fr

## Fueßnote
Communauté de communes du Haut-Chemin

D **Communauté de communes de Freyming-Merlebach** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu elf Gmaine ìm Arrondissement Forbach aaghert hän. 

Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr Landschaft Haut-Chemin. Är isch am 19. Novämber 2002 grindet wore. Sitz vum Verband isch Vigy gsii, Presidänt dr André Houpert. Im Johr 2006 het d Communauté de communes du Haut-Chemin 5.462 Yywohner uf 122 km² ghaa.

## Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:

## Fueßnote


## Weblink
*www.cc-hautchemin.fr
Communauté de communes du District urbain de Faulquemont

D **Communauté de communes du District urbain de Faulquemont** (au **District urbain de Faulquemont**) isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle, wu 33 Gmaine im Arrondissement Boulay-Moselle aaghere. 

Gnännt isch dr Gmaindsverband noch em *District de Faulquemont*, wu am 17. Juni 1970 grindet un anne 2001 in e Gmaindsverband umgwandlet woren isch. Sitz vum Verband isch Faulquemont, Presidänt isch dr François Lavergne. 

## Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:

## Weblink
* www.dufcc.com

## Referanza
Communauté de communes de l’Étang du Stock

D **Communauté de communes de l’Étang du Stock** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu vier Gmaine im Kanton Sarrebourg ìm Arrondissement Sarrebourg aaghert hän. 

Gnännt isch dr Gmaindsverband noch em Stockweier (Frz. *l’Étang du Stock*). Är isch am 17. Dezämber 1999 grindet wore. Sitz vum Verband isch Langatte gsii, Presidänt dr Bernard Simon. 

## Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:
* Diane-Capelle
* Kerprich-aux-Bois
* Langd
* Rhodes
Tafelmalerei

As **Daafelbild** wird in dr Bildende Kunst e bildligi Daarstellig uf eme flache, feste Materiaal wie Holz, Doon, Metall, Elfebäi bezäichnet. Im Geegesatz zur Wandmoolerei wird si nid diräkt uf e mineralisch Grund von ere Wand gmoolt. 

Bi aagmooltem Mobiliar reedet mä im Allgemäine vo Daafelmoolerei, wenn es sich um Verzierige handlet (Dekorazioonsmoolerei) und au, wenn die aagmoolte Elemänt äigeständigi Bildwärk si, wie bim ene Altarblatt oder eme Bild uf eme Moolbrätt, wo s Daafelbild im äigentlige Sinn isch, e Bild „uf Holz“).

Bim Aamoole vo dreidimensionaale Objekt wie Skulptuure und Zierläiste reedet mä nid vo Daafelmoolerei sondern vo *[[Fassung (Bemalung)|Fassig]]*, au wenn d Technike verwandt si. Es ghöört zum Wääse vo dr Daafelmoolerei, ass dr Bildgrund eebe und flechihaft isch. Au sött d Flechi eendeer grooss si, sust isch s *[[Miniaturmalerei|Miniatuurmoolerei]]*.
## Litratuur

* Uwe Albrecht (Hrsg.): *Corpus der mittelalterlichen Holzskulptur und Tafelmalerei in Schleswig-Holstein. Band 2: Hansestadt Lübeck. Die Kirchen der Stadt*, Verlag Ludwig, Kiel 2009, ISBN 978-3-933598-76-9
* Klaus Krüger: *Der frühe Bildkult des Franziskus in Italien. Gestalt- und Funktionswandel des Tafelbildes im 13. und 14. Jahrhundert*, Berlin 1992.
* Knut Nicolaus: *DuMonts Handbuch der Gemäldekunde.* DuMont Literatur und Kunstverlag, Köln 2003, ISBN 3-8321-7288-2.
* Knut Nicolaus: *DuMonts Bildlexikon zur Gemäldebestimmung.* DuMont Buchverlag, Köln 1982, ISBN 3-7701-1243-1.

## Weblingg
Communauté de communes de la Houve

D **Communauté de communes de la Houve** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu elf Gmaine im Kanton Bouzonville im Arrondissement Boulay-Moselle aaghert hän. 

Gnännt isch dr Gmaindsverband noch em ehmolige Chohlebärgwärch *La Houve*. Är isch am 5. Septämber 2005 grindet wore. Sitz vum Verband isch Falck gsii, Presidänt dr Guy Moritz. 

## Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:
* Berweiller
* Dalem
* Falk (Lothringen)
* Hargarten
* Merten
* Oberdorf
* Reimeringen
* Rothendorf (Lothringen)
* Tromborn
* Willingen
* Wölflingen
Communauté de communes de Maizières-lès-Metz

D **Communauté de communes de Maizières-lès-Metz** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu 14 Gmaine im Arrondissement Metz-Campagne aaghert hän. 

Am 30. Jänner 1975 isch dr *District Nord de l'Agglomération Messine* us zwelf Gmaine bildet wore, wu anne 1997 umstrukturiert un derno *District de Maizières-lès-Metz* gnännt woren isch. Zum 1. Jänner 2002 isch dr *District* in e *Communauté de communes* umgwandlet wore un d drei Gmaine Antilly, Charly-Oradour un Malroy hän sich em neie Kommunalverband aagschlosse.

Sitz vum Verband isch Maizières-lès-Metz gsii, Presidänt dr Jean-Louis Michel. 

## Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:

## Weblink
* www.ccmaizieres.com
Communauté de communes du Pays boulageois

D **Communauté de communes du Pays boulageois** isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu 26 Gmaine im Kanton Boulay-Moselle im Arrondissement Boulay-Moselle aaghert hän. 

Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr Region um d Stadt Boulay-Moselle, wu au Sitz vum Verband gsii isch. Är isch am 14. Novämber 2007 grindet wore. Presidänt isch dr André Boucher gsii. Im Johr 2007 het d Communauté de communes du Pays boulageois 12 148 Yywohner ghaa.

## Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:
* Bannay
* Bettingen
* Bingen
* Bolchen
* Brouck
* Condé-Northen
* Denting
* Eblingen
* Gehnkirchen
* Gelmingen
* Helsdorf
* Hinckange
* Kuhmen
* Memersbronn
* Mengen
* Momersdorf
* Niederwiese (Lothringen)
* Oberwiese
* Ottendorf
* Pieblingen
* Ruplingen
* Teterchen
* Valmünster
* Varize
* Volmeringen
* Welwingen

## Weblink
*www.paysboulageois.fr
Töpferei

D **Hafnerei** isch e Technik zur Häärstellig vo Keramik, wo hauptsächlig Geegeständ us Doon/Leem drbii gformt, dröchnet, dekoriert und brennt wärden. S keramische Ändbrodukt isch hert und däilwiis wasserfest. 

Hafnerei as Begriff bruch mä au allgemäin für e Häärstelligsbrozäss vo Keramikbrodukt oder Waare wie Waase, Chrüeg, Häfe, Schaale oder Schüssle. Je noch de Materiaalie, wo si drus gmacht si, und dr Technik, wo brucht worden isch, ordnet mä die erzügte Keramike grundsetzlig noch dr Klassifikazioon vo keramische Masse verschidnige Klasse, Underklasse, Grubbe und Undergrubbe zue. 

## Formtechnike
Zum Doongfääss forme, git s verschidnigi Technike: Bi dr äifachste setzt mä Doonflääde zämme und glettet d Übergäng (Ufbautechnik). Bi dr Wulsttechnik läit mä dünni Würst vo Doon ringförmig oder in Schbiraale ufenander, bim Forme mit dr Hafnerschiibe wird e Doonchlumpe schnäll dräit und mit de Händ oder mit Schabloone zum ene rotazionssümmetrische Gfääss zooge. Noch em Forme wärde d Wärkstück dröchnet und denn brennt und eso wärde si hert. Für das brucht s Tämpratuure vo 450&nbsp;°C bis über 1280&nbsp;°C. Wenn d Hitz chliiner as 1000&nbsp;°C isch, loot d Hafnerwaar Wasser duure (Terrakotta), wenn s häisser isch wird d Ooberflechi verglaast. Nume bestimmti Doonarte chönne so häiss brennt wärde, dass si verglaase; das si bsunders Klinkerdoon, Stäizüügdoon und as speziells Brodukt Borzelaan (Kaolin). Für dass au poröösi Doongfääss Wasser nid duurelöön, und au us esthetische Gründ, überziet mä hüfig Doongfääss, wo bi niidere Tämpratuure brennt worde si, mit ere Glasuur.

Hüt wärde Doongfääss, vor allem Gebruuchsgschiir, mäistens industriell häärgstellt. Die handwärkligi Hafnerei het in de westlige Kultuure hüfiger zu künstlerische Zwäck brucht, zum d Dradizioon pflääge oder as Hobby. In de Hafnergebiet z.&nbsp;B. vom Westerwald (Kannebeckerland), dr Oberlausitz, vom Elsass usw. git s immer no e Hufe Hafnereie, wo s Handwärk dradizionell pflägt wird.

Für indigeeni Völker aber isch s Verchaufe vo Hafnerwaare und anderem Kunsthandwärk e wichdigi Kwelle vo Iinaame. In de weeniger entwicklete Länder, wo s elektrische Stroom nit immer git oder won er z düür isch, schbiile d Hafnerwaare immer non e wichdigi Rolle zum Naarigsmittel ufbewaare.

## Weblingg