open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Froschkuttelessen

S **Froschkuttelessa** isch e traditionell Essa an dr Fasnet en Riadlenga. S Froschkuttelessa kennt ma nemme blos em Ländle. Wega dr hoha Polidik ond wega dr Kunscht isch es en dr ganza Rebublik bekannt worra.

## Rezept
Dia Froschkuttla send oigentlich Kuttla ond a baar andere Doil vo de Innereia. Für Saure Kuttla nemmt mas Floisch vom Labmaga, schneidets en Stroifle, 2*30&nbsp;mm ond kochat se bis se woich send (a Stond). Fir da Gschmack nemmt ma a Lorbeerblättle, Wacholderbeera ond a bissle Salz ond Pfeffr. Wenn se gar send, griaget se a Mehlschwitz. Wemm'r se sauer mog, nemmt ma a bissle Essig oder an Woi (en reacht saura, wia da Reitlenger). Fir Froschkuttla ka mr no andrs Floisch wia Lebr, Nierle ond Herz dazua nemma. Abr do muas ma wega de onterschiedliche Garzeita aufbassa. Ausser zur Fasnet en Riadlenga geit's dia Kuttla au als oifachs Essa drhoim.

## Riadlengr Froschkuttelessa
En Riadlenga wird des Essa am Fasnetsdienstag von de Gole inszeniert. Dia Gole send d Riadlenger Fasnetstreiber (se send abr au suscht wia Hoimatverei aktiv). Des Froschkuttelessa isch nemlich blos a Stick vo dr Zeremonie. Davor marschieret dia Herra (ja, blos Herra!) durch Riadlenga, nocher essad se ond miassad drnoch auf anara Rutschede aus em ersta Stock vom Rothaus rutscha. Drnoch gangat dia Herra no in a Boiz. Zom 11. 11. veraschdalded d Gole no a klois Froschkuttelessa.

## Weblink
; Andre Projäkt

; Allgmoi
*  (mid ama Video)

## Quelle
Maag Halle

D **Maag Halle**, früener *Maag Music Hall*, isch es Theater und e Eventhalle i de Schwizer Stadt Züri.

De gröschti Saal vom Theater verfüegt über 930 Sitzplätz uf ere noch hinne uufstiigende Konstrukzion, e Bühni (12 m x 12 m) sowie zwai grosse Sitebühne. S Foyer isch 500 m² gross und chann für verschidnigi Veraastaltige gnutzt wärde. D *Maag Halle* (damals no *Maag Music Hall*) isch Uuffüerigsort vo divärse Konzärt und vo Musicals wie Ewigi Liebi (2007/2008) oder Mein Name ist Eugen (2016) gsii. E paar Shows vo de Färnsee-Sändige MusicStar und Di gröschte Schwizer Talänt vom Schwizer Färnsee sind us de *Maag Music Hall* übertrait worde.

De Gebäudekomplex isch bis 2001 de Standort vo de Firma «Gebr. Maag Maschinefabrik AG» gsii. D Gebäude uf em Maag-Areal sind under de Baudenkmöler uf de Lischte vo de Kulturgüeter z Züri (C-Objekt) uufgfüert.

S Maag-Areal isch mit Linie vo de Zürcher Verchehrsbetriib und über de S-Bahnhof Hardbrugg erraichbar. Es git au es öffentlichs Parkhuus i de Nöchi vom Gländ.

## Weblink
* d Website vo de «MAAG Music & Arts AG» (d Betriiberi vo de *Maag Halle* und de Halle 622)

## Fuessnoote
Narrenzunft Gole

D **Narrezumft Gole 1865 e.&nbsp;V. Riedlenga** isch an Vrei vo dr schwäbisch-alemannische Fasnet en Riedlenga, Oberschwaba.

D *Gole* send dia, wo en Riedlenga d Traditio von dr Fasnet hiatet. Drfir hent se 1865 an Vrei grendet. Der hot iber 1300 Leit (von ensgsamt om 10.000 mo da wohnat). Ond dia Traditio isch gar net so kurz. Es erschte Mol fendet se a Quell em Johr 1505. Drnoch kommt au schao s erste Vrbiatawella en 1745. Do hot s oine geba, em Magischtrat ond a Deputation vo der Birgerschaft, dia s "masquieren" und "Spihl-Leute" hent vrbiata wella.



Narrenzunft Gole Riedlingen Kupfernäs Narrentreffen Meßkirch 2006.jpg | Kupfernäs
Narrenzunft_Gole_Riedlingen_Mohr_Narrentreffen_Me%C3%9Fkirch_2006.jpg | Laufmohr und Waschweiber
Narrenzunft Gole Riedlingen Boppele Narrentreffen Meßkirch 2006.jpg | Boppele
Narrentreffen Riedlingen 1974- 08.jpg |Plätzler aus Wãẽgaade
Narrentreffen Riedlingen 1974- 07.jpg|Gäschd aus Raodeburg



## Herkumft vom Name
Iber da Nama *Gole* geits a baar Vrmuatonga. Er kennt vom „Jola“ (schreia) komma, oder aber er kommt von am biblischa *Goliat*. Do dafir spricht, wia dia Figur aussieht. Ond domols hot jeder dia Gschicht kennt.

D Figur vom *Gole* geits au en Konschdanz.

## Guck au

## Quelle
Heinrich Steinlin

Dr Ridder **Heinrich Steinlin** isch dr erst Bürgermäister vo Baasel gsi. 

## Lääbe und Amt
Dr Steinlin isch vo Murbe khoo und het z Blotze Bsitz gha. Er het s gliiche Wabbe wie d Riich gfüert. Er isch e Ministerial gsi und het e baar Joorzäänt z Baasel gläbt, bevor er im Joor 1253 under em Bischof Berthold vo Pfirt as dr ersti Bürgermäister vo dr Stadt erwäänt wird. Öb er wie d die spöötere Bürgermäister vom ene Waalkollegium gweelt worde isch, wäiss mä nid.

Dr Bürgermäister het sich in dr Macht mit eme Vogt däilt, wo bis zur Iifüerig vom Amt vom Bürgermäister dr äinzig Representant vo dr Stadt und Vorsitzend vo de *[[Basler Rat|consules]]* gsi isch. Dr Vogt isch sit em Aafang vom 13. Joorhundert us dr Baasler Ridderschaft khoo, wo alli Wasalle vom Baasler Fürstbischof gsi si. Bis in d 1260er Joor het sich e Gwaltedrennig uusebildet: In Grichtsurkunde kunnt vilmol nume dr Vogt vor, wääred in administrative Aagläägehäite dr Bürgermäister s Sääge gha het, bis schliesslig im Vogt sini Vollmachte uf d Grichtsbarkäit beschränggt gsi si.

## Fuessnoote
Basler Rheinschwimmen

S **Baasler Rhiischwümme** isch en öffentligi Sportveraastaltig in dr Stadt Baasel. D Däilnäämer schwümme (oder lön sich lo driibe) öbbe fufzää Minute lang dr Rhii aabe vo dr Münsterfääri am Chläibaasler Rhiiufer bis zum undere Rhiiwääg. Si wärde drbii vo Böötli und Rettigsschwümmer begläitet. D Streggi isch öbbe 1,8 Kilometer lang.

S Baasler Rhiischwümme findet sit 1980 jedes Joor am erste Zistig noch de Baasler Schuelferie statt, oder wenn das nid goot, e Wuche spööter. Es wird vo dr Schwizerische Lääbensrettig-Gsellschaft (SLRG) Sekzioon Baasel organisiert. S Schwümme foot am säggsi z Oobe am Kläibaasler Rhiiufer bi dr Münsterfääri aa. Wääred em Schwümme isch dr Rhii für e Schiffsverkeer gsperrt. Es mache vo meerer hundert bis meerere Duusig Schwümmer mit. Im Joor 2000, wo dr Summer bsundrigs häiss gsi isch, si s öbbe fümfduusig gsi. 2007 het mä zum erste Mol s Rhiischwümme wäge Hoochwasser müesse absääge.

Usser däm offizielle Rhiischwümme organisiert s Sportamt Baasel zwischen em 6. Juli und em Ändi vom August jeede Zistig e begläitets Rhiischwümme vo dr Solitüüd bim Tinguely-Museum bis zur Wettstäibrugg. Es chönne aber maximal 60 Schwümmer mitmache.

Näbe dene organisierte Aaläss isch s Schwümme im Rhii an warme Summerdääg e beliebts Baasler Hobby,  aber sogar im Winter gits immer wider emol e Hampfle Schwümmer, wo sich nid lön lo abschregge. Es wird empfoole, em Nordufer nooch uf dr rächte Rhiisite z schwümme, und dört het mä au blaui Boje aagmacht, wo die sicheri Zone markiere. Äigetlig nume im Beriich vom Rhiihaafe und vom Kraftwärk und dr Schlöise z Birsfälde isch s Schwümme ganz verbote. Vo de Rhiibrugge us daf mä nid ins Wasser gumpe. Es git Schilder am Ufer und Website, wo uf d Gfoore ufmerksam mache. Wäge de Schiff, de Pfiiler vo de Brugge und dr Ströömig sötte aber nume gueti Schwümmer im Rhii go schwümme.

## Weblingg

* Basler Rheinschwimmen
* Offizielle Website der ''SLRG Sektion Basel''
Dörrbirne

**Hutzla** (*döörti Bire* schwizertütsch, *Kletze* im bairisch-östriichische Sprochruum) send Bira, mo mr trocknat hot. Se werdat zom Beispierl en dr Schwäbischa Kiche verwendet.

## Nama
Dr Nama kommt aus em mittelhochdeutsch "verhützeln" ond moint "kloi werra".

## Bschreibong
Zu Hutzla nemmt mr kloine Bira, wo ma net gern isst, beischbielsweis Holzbira, Palmischbira (Würteberg) oder d Rote Pichlbira (Oberöstriich). Vor ällem so alte Sorta, dia ma nemme apflanzt, dia aber a raues Klima guat abkennat.

Dia Birna sottet reif sei, aber net iberreif. Da Stil ond da Butza sott ma wegnemma. D Schal bleibt dra. Danoch werdet se trocknet. Am oifachsta isch, se en dr Luft z drockna, entwedr auf ara Hurt odr auf Fäda aufzoga. In dr Steiermark send früher d Birna, wo ma drus d Kletze macht, „geklözt“ (gspalte) wora, heut wörend si ganz ond samt em Stil trocknet.

## Vrwendong
* Hutzelbrod
* Hutzelklös
* Hutzelsupp

## Qualidäd
Wemma Hutzla selbr machat, no wois mr, dass se natierle gwachsa send ond koi Chemie druff isch. Wemma se kauft, send se oft gschwäflt, damit se bessr haltat. Manchmol wurd sogar Öl dazua geba, dami se net ananander klebat. Weisse Krischtall auf de Hutzla kommat vom Zucker.

## Weblink
* 

## Quella
Recep Tayyip Erdoğan

Dr **Recep Tayyip Erdoğan** [] (* 26. Februar 1954 z Beyoğlu, Provinz Istanbul) isch e dirkische Boltiker. Syt em 28.&nbsp;Augschte 2014 isch er dr zwelft Bresidänt vu dr Republik. Vu 1994 bis 1998 isch er Oberburgermaischter vu Istanbul un vu Merz 2003 bis Augschte 2014 Minischterbresidänt vu dr Dirkei gsii. Bis 2014 isch er Vorsitzer vu dr muslimisch-konservative Partei fir Grächtigkait un Ufschwung (*Adalet ve Kalkınma Partisi,* AKP) gsii. Em Erdoğan wird vorgworfe, d Prässefreihait in dr Dirkei sistematisch yyzschränken un e Re-Islamisierig vu dr Dirkei z dryybe.

Dr Erdoğan isch syt em 4. Juli 1978 mit dr Emine Erdoğan geb. Gülbaran ghyrote. Si hän zäme zwee Sihn, *Ahmet Burak* un *Necmeddin Bilal*, un zwoo Dechtere, *Esra* un *Sümeyye*.

## Literatur
* Çiğdem Akyol: *Generation Erdogan. Die Türkei – ein zerrissenes Land im 21. Jahrhundert.* Kremayr & Scheriau, Wien 2015, ISBN 978-3-218-00969-0

## Weblink

*
Royal Academy of Music

Mit **Royal Academy of Music** cha gmäint si
* im Händel si Opereundernääme z London vo 1719 bis 1728
* e Muusighochschuel z London in Ängland, wo äini vo de füerende Muusiginstituzioone uf dr ganze Wält isch.
Domus-Haus

S **Domus-Huus** isch e modärns Huus im Stiil vom Nöije Baue an dr Pflueggass 3  z Basel. Hüte isch e Buechhandlig für Archidektuur und Disäin din.

## Beschriibig
S Huus stoot in sinere Modärnidääd in starkem Kontrast zu de Noochberhüüser in dr middelalterlige Baasler Innestadt und isch e guets Bischbil für em Le Corbusier sini Ideä vom Domino-Brinzip und vo de Broporzioone us em Modulor.
Es stoot am ene Stroosseegge und het Vorhangfassaade us Glaas und Metall zur Pflueggass und zur Wisse Gass aane, isch säggs Stöck hooch und het e flachs Dach. S Geböid wird nume vo drei runde Betonstütze und ere Brandmuure im Innere dräit. D Fassaade wärde vo de Betonfuessbööde vo de Stöck gliideret und d Verglaasig bestoot zum Däil us grifflete Gleeser, wo vo fiine, schwarze Iisebrofiil festghebt wärde.

Dr Schwizer Archidekt Martin Steinmann (* 1942) het in sim Ufsatz über *Form und Dauer* gschriibe, es sig «gwüssermasse durchsichtig» und «zitlos im ene Loos’sche Sinn.»

## Baugschicht
S Domus-Huus isch in de Joor 1958/59 vom Archidektuurbüro Rasser & Vadi  as Gschäftshuus baut worde. Domus het dört dänischi Hushaltswaare verkauft. D Konstrukzioon und d Struktur vom Bau si uf die Funkzioon abgstimmt gsi: Über dr durchsichtige Laadewitrine im Bardeer het s fümf Stöck ghaa, und im ooberste isch e Woonig gsi. Dr ganz Laade isch en Art Regal gsi, wo mä het chönne umelaufe din. 

1984 het mä s Domus-Huus au wäge sinere klassisch zitlose Modernidäät zum Sitz vom Schwizerische Architekduurmuseum gmacht, und s Geböid eso vor em Abriss grettet. D Renowazioon isch vom Archidektuurbüro Diener & Diener 1984/1985 usgfüert worde. Mä het äigetlig nume müesse d Fassaade butze, d Wänd nöi aamoole und d Boodebeleeg uswäggsle. Mit zuesätzlige Elimänt het mä de Usstelligsrüüm e nöiji Ornig chönne gee. Das si beweegligi Wänd gsi, wo an d Geometrii aabasst gsi si, wo vo de drei Pfiiler vorgee gsi isch. Mä het eso uf em freije Grundriss underschiidligi Beziejigsnetz us Ruum und Struktur chönne ufbaue. 

Bis dass s Architekdurmuseum im Joor 2003 in Rüüm vo dr Kunsthalle züüglet worde isch, häi im Domus-Huus öbbe hundert Usstellige stattgfunde.

## Fuessnoote
Tibère Vadi

Dr **Tibère Vadi** (* 5. August 1923 z Baasel; † 20. Juli 1983 z Baasel) isch e Baasler Archidekt und Partner im Archidekturbüro Rasser & Vadi gsi. 

Dr Vadi isch dr Soon vom ene Archidekt und Baasler Beamte gsi. Er het e Bauzäichnerleer bi Bräuning, Leu, Dürig gmacht. Dört het er an dr Blaanig vom Baasler Bürgerspiddaal gschafft. Denn isch er für zwäi Joor uf Zug zum Alois Stadler. Spööter het er fümf Joor z Züüri gläbt und bim Eberhard Eidenbenz und bi Weideli und Müggler gschafft. Gliichzitig isch er Fachhörer an dr ETH Züüri gsi. 1949 isch er uf Bariis und het Kürs an dr Sorbonne gnoo. 

Won er e Wettbewärb für d Erwiterig von ere Schuel z Rieche gwunne het, het er mit em erfaarenere Partner, Max Rasser, won er e baar Joor vorhär im Büro vo Bräuning, Leu, Dürig kennegleert het, en Archidektuurbüro ufdoo. Dr Vadi isch im ene Noochruef as e Mensch beschriibe worde, wo nit grad zimperlig gsi isch und vo sinere Blaanig und dene, wo dra mitgschafft häi, vil verlangt und d Entwürf bis in die letschti Konsekwänz duuregsetzt het. Dr Rasser het im Büro für d Konstrukzioon und d Wirtschaftligkäit gsorgt.

## Litratuur
* Ulrike Jehle-Schulte Strathaus: *Rasser und Vadi.* In: Isabelle Rucki, Dorothee Huber (Hrsg.): *Architektenlexikon der Schweiz, 19./20. Jahrhundert.* Birkhäuser, Basel 1998. ISBN 3-7643-5261-2. S. 433 f.
* Walter Wurster: *Zum Gedenken an Tibère Vadi.* In: *Werk, Bauen + Wohnen.* 71, Nr. 6, 1984, S. 6 (''Nachruf: Tibère Vadi'' uf e-periodica.ch)
Max Rasser

Dr **Max Rasser** (* 7. April 1914 z Baasel; † 7. Februar 2000) isch e Baasler Archidekt und Partner im Archidektuurbüro Rasser & Vadi gsi. 

## Biografii

Dr Rasser het e Zimmermaa- und Muurerbraktikum gmacht und e Bruefsleer as Hochbauzäichner. Vo 1933 bis 1937 het er an dr Baugwärkschuel Stuttgart Archidektuur studiert.

Er het z Stuegert bi Heinrich Henes gschafft und denn bi de BaaslerArchidektebüro Bräuning, Leu, Dürig, Willi Kehlstadt und Rudolf Christ. Wääred em Zwäite Wältchrieg isch er bi Kehlstadt gsi und isch vom Milidäärdienst dispensiert worde wil er an wichdige Bundesbaute z Bärn gschafft het. 1947 het er z Basel si äignigs Büro ufdoo. 1952 het er mit em Tibère Vadi d Partnerschaft Rasser & Vadi gründet, wo denn vor allem z Baasel und in dr Umgääbig bis in die spoote 1960er Joor Schuelhüüser, Woonhüüser und anderi Geböid im Stiil vom Nöije Baue baut het. In dr Partnerschaft het sich dr Rasser um d Konstrukzioon und d Wirtschaftligkäit kümmeret.

Verhürootet isch er mit dr Yvonne Stofer (1919–2008) gsii.

## Litratuur
* Ulrike Jehle-Schulte Strathaus: *Rasser und Vadi.* In: Isabelle Rucki, Dorothee Huber (Hrsg.): *Architektenlexikon der Schweiz, 19./20. Jahrhundert.* Birkhäuser, Basel 1998. ISBN 3-7643-5261-2. S. 433 f.
* Walter Wurster: *Zum Gedenken an Tibère Vadi.* In: *Werk, Bauen + Wohnen.* 71, Nr. 6, 1984, S. 6 (''Nachruf: Tibère Vadi'' uf e-periodica.ch)
Zunft zu Fischern (Basel)

D **Zumft zu Fischer** isch e Handwärkerzumft in dr Stadt Baasel gsi, e sogenannti Halbzümft, wo mit dr Zumft zu Schiffer zun ere Vollzumft zämmegfasst worden isch. Hüte isch si en öffentlig-rächtligi Korporazioon und het e Zumftstuube im Hotel Merian. Si isch für alli Bruefsständ offe, Kandidaate sötte aber noch Möögligkäit öbbis mit dr Fischerei z due haa.
	
## Gschicht
Die mäiste Baasler Zümft häi scho im 13. Joorhundert Zumftbrief bekho, d Fischer und Schifflüt, erst im Joorhundert nochhär.  Am 15. Februar 1354 het ene dr Bischof Johann Senn vo Münsige e Gründigsurkundusgstellt.  In dr eltiste Rootsliste vo 1357 wärde 15 Zümft ufzellt, vier Herre- und elf Handwärkerzümfte, und die letschti in dere Liste isch d Zumft "von den vischern und schiflüten".

D Zumft zu Fischer het wie e Vollzümft rächtligi, soziali und wirtschaftligi Ufgoobe gha. Jeedi Halbzumft het iir äignigs Huus mit eme Stuubemäister und eme Stuubechnächt gha. Daas vo de Fischer, wo si im 15. Joorhundert kauft häi, isch bis 1957 am Fischmäärt gstande. D Zumft zu Fischer het iiri äignigi Grichtsbarkäit gha und sich um iiri spezielle brueflige Aagläägehäite kümmeret. Si het drei vo de säggs Säggser gweelt, wo dr Vorstand vo dr Vollzumft usgmacht häi. Die isch au as Ganzes für die politische und milidäärische Funkzioone vo dr Vollzumft verantwortlig gsi: si häi alli zämme iire Verdräter im Root gweelt und gmäinsam öffentligi Dienst gläistet, wie Wachstoo oder Drubbe für Chriegszüüg z stelle.

Wil Halbzümft so äng häi müesse zämmeschaffe, het s immer wider emol Händel gee. So het dr Root müesse iigriffe, wo s ums Wabbe vo dr Zumft gange isch. D Schifflüt häi 1416 anstatt vo de krüzte Stachle in iirem Wabbe en Anker welle bruuche, wie s au in andere Stedt vilmol dr Bruuch gsi isch. Under däm Anker hätt denn dr Fisch vo dr andere Halbzumft sötte stoo, und gege daas häi sich d Fischer gweert. Dr Root het 1422 schliesslig entschlosse, ass dr Anker und dr Fisch im Fäld, wo in vier Däil iidäilt worde isch, gliichmässig sötte daargstellt wärde. Au häi d Mitgliider vo de Halbzümft in de fremde Gheeg gwilderet. So häi d Fischer an dr Beförderig vo de Bilger welle verdiene, was ene dr Root 1494 verbote het. Drfür häi sä d Schifflüt mit 15 rhiinische Gulde müesse abfinde. D Schiffer hingeege hätte au ganz gärn e chli gfischt, was dr Root aber uf zwäi Nächt in dr Wuche beschränggt het.

D Fischer häi scho 1420 in iirer Zumftornig so zimlig alles festgläit, was mit Fisch z due gha het, wenn, wo und mit weele Gräät si döfe gfange wärde oder wenn Schoonzite gälte. Au bim Verkauf uf em Fischmäärt häi e Hufe Reegle gulte und dört het au d Oobrikäit sich drum kömmeret, ass alles mit grächte Ding zuegoot und de Bürger kä verdorbnigi Waar aadräit wurd.  

Wie wichdig d Fischerei gsi isch, gseet mä au draa, ass sich d Stadt Baasel 1736 wäge de Laxfangrächt im Rhii mit Frankriich verstritte het und au nid het welle noogee, won ene d Daagsatzig das empfoole het.
 
## Weblingg
* Website der Zunft
* Bordret bi dr Bürgergmäind Baasel
* Zunft zu Schmiid uf altbasel.ch

## Fuessnoote
Zunft zu Fischern

**Zumft zu Fischer** isch dr Naame vo Fischerzümft in verschidnige Stedt gsi:
* z Baasel
* z Schaffuuse
Kletzen

**Kletzen** chan folgendes bedüte:
* *Kletzen*, en Ortstail vo de Gmaind Krostitz im Landchrais Nordsachse, Sachse, Dütschland
* *Kletzen*, d Mehrzahl vo Kletze (im bairisch-öschtriichische Sprochruum de Name för d *Hutzla*, d *Dörrbira*)
Hutzel

**Hutzel** chan folgendes bedüte:
* *Hutzel*, es Synonym für e *Hutzla*, *Kletze*, *Holz-* oder *[[Dörrbirne|Dörrbire]]*
* *Hutzel*, au *Hutzelwiib*, en alti Frau mit runzlige Hut
* *Hutzel*, en Tannzapfe

* Hutzelbrot, e schwäbisch-alemannischi Spezialität
* S Stuegerter Hutzelmännle, a Märle vom Eduard Mörike

**Hutzel** isch de Familiename vo däne Persone:
* Andreas Hutzel (* 1968), en dütsche Schauspiiler us Schorndorf
Verschleierung

Mit **Verschleierig** cha gmäint si
* e Brozäss in dr Informatik zum Informazioon eso z verändere, ass mä uf en erste Blick dr äigentlig Inhalt nit cha erkenne.
* e Däil von ere Aaleegi, wo vor allem dr Chopf und s Gsicht söll verstecke
Schleier (Begriffsklärung)

**Schleier** bezäichnet:

* e Däil von ere Aaleegi

**Schleier** isch dr Familienaame vo:
* Hans Schleier (* 1931), Historiker
* Rudolf Schleier (1899–1959), e dütsche NSDAP-Funkzionäär und Diplomat
Schleier

E **Schleier** isch e Chopfbedeckig us liichtem Gwääb. S Duech isch vilmol öbbe rächteggig gschnitte und d Lengi cha underschidlig grooss si. Dr Schleier cha s Gsicht ganz freiloo, nume dr underi Däil zuedecke oder s Gsicht ganz verstecke. Je noch sinere Lengi chann er d Hoor und dr Ägge, dr Oberkörper oder as Ganzkörperschleier dr ganz Körper zuedecke. Schleier häi underschidligi Funkzioone und symbolisiere vilmol bestimmti Bedütige.

## D Verschleierig im Lauf vo dr Gschicht

Für Schleier gits scho Beleeg us em früeje dritte Joorduusig&nbsp;v.&nbsp;d.&nbsp;Z. us Mesopotamie, won en Manne, Fraue und Gotthäite aghaa häi, wie zum Bischbil d Aja und d Inanna, wo dr Biiname *die Verschleiereti* gha het. Au im Antike Griecheland und im Röömische Riich häi d Fraue iiri Hoor mit eme Schleier zuedeckt, won e Sümbol vom Aastand gsi isch. In Öiropa si Schleier und Chopfdüecher bi Fraue bis vor churzem in wite Kräis gang und gääb gsi.

Sit öbbe 2000 Joor chunnt dr Schleier au uf dr Arabische Halbinsle vor und isch dört Däil vo dr Aaleegi vo de Aristokrate gsi. No in dr Zit vom Mohammed isch s nid üüblig gsi, ass sich Fraue verschleieret häi. Im 9. Joorhundert isch d Verschlerig denn im Kalifat obligatorisch worde. 
In Nordafrika isch dr Schleier erst im 15. Joorhundert iigfüert worde, wo d Maure, wo z Spanie verfolgt worde si, uf Nordafrika gflüchdet si und dr Schleier „as Zäiche vo Aastand und gueten Sitte“ dört iigfüert häi.

## D Verschleierig as Politikum
Bis in d Modärne isch d Verschleierig vilerorts Däil vo dr Dradizioon gsi. Im 20. Joorhundert isch si us em öiropäische Stroossebild verschwunde, und gliichzitig het in dr islamische Wält e Rönessans vo alte Wärt stattgfunde, wo d Verschleierig vo de Fraue drzueghöört het. Sit dass immer mee Mensche us em Middlere Oste Däil vo de öiropäische Gsellschafte wärde, gseet mä au immer mee verschleiereti Fraue in dr Öffentligkäit. Das stoosst bi konserwative Grubbe uf Widerstand, nid nume wil d Verschleierig vo Musliminne vilmol seer vil witer goot, ass sich d Öiropäer je gwöönt gsi sin, sondern au wil si au Usdruck von ere radikal-islamische Wältaaschauijig cha si.

Wenn in islamistische Gsellschafte wie s wahabitische Saudi-Arabie d Fraue zwunge wärde, sich z verschleiere, git s hüte in öiropäische Staate Beweegige, wo d Verschleierig, wo mä s Gsicht nit cha erkenne, wäi verbiete. Dr Schleier isch aber nid nume in westlige Demokratie zum Politikum worde, au in islamische Länder wie em Iran wird er kritisiert, vor allem wil er as Däil vo dr Diskriminierig vo de Fraue aagluegt wird.

## Forme vo dr Verschleierig

Qartvelebi poloneti.jpg|E Georgiere mit eme Brutschleier
Batz-sur-Mer Coiffe.jpg|E Mäiteli mit ere Schleierhuube, 1988
William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Day of the Dead (1859).jpg|Druurschleier
Woman of Malaysia at the Spring Fest 2009 in Moscow, Russia.jpg|Frau im Hidschab (Chopfduech)
Women in shiraz 2.jpg|Fraue z Schiras im Tschador (Umhang um e ganz Körper, wo s ganze Gsicht freiloot)
Woman in Morocco.jpg|mini|hochkant|En äifache schwarze Niqab (Gsichtsschleier, wo d Auge freiloot)
File:Burqa Afghanistan 01.jpg|Zwäi Fraue mit Burkas (Vollkörperschleier)


## Fuessnoote
Verschleierungsverbot

As **Verschleierigsverbot** wärde Gsetz bezäichnet, wo in e baar Staate an gwüsse Blätz im öffentlige Ruum verbiete, ass öbber e Ganzkörper- oder Gsichtsschleier wie d Burka  oder dr Niqab aahet. In dr Press und in dr Umgangssprooch wird vilmol (und ungnau) dr Begriff Burkaverbot brucht.

## Die rächtligi Situazioon
S erste Land in dr Europäische Union, won e sonigs Gsetz verabschiidet het, isch Belgie im April 2010 gsi. Z Spanie het sich im Juni 2010 dr spanisch Senat für e Verschleierigsverbot usgsproche. Im April 2011 isch z Frankriich und im Januar 2012 in de Niiderland e sonigs Gsetz in Chraft dräte.

Im Schwizer Kanton Tessin het d Waalbevölkerig bin ere Volksabstimmig am 22.&nbsp;Septämber 2013 für e Verschleierigsverbot gstimmt. Aber bevor das in Chraft cha dräte, muess mä im Gsetz Usnaamebestimmige mache, wil es sust au verbote wer, zum Bischbil bim Döfffare e Helm aazhaa oder bi dr Fasnacht e Larve.

Z Dütschland wer en allgemäins Verbot lut eme Guetachte vom Wüsseschaftlige Dienst vom Bundesdaag verfassigswidrig. Am 25. April 2014 het aber s Bayrische Verwaltigsgricht Münche verbote, in dr Schuel e Gsichtschleier aazhaa.

Am 1. Juli 2014 het dr Öiropäisch Grichtshoof für Menscherächt s gsetzlige Verbot vo dr Vollverschleierig in dr Öffentligkäit, wie s in Frankriich bestande het, bestäätigt. 

## Politischi Debatte
### Dütschland
Uf em Bardeidaag vo dr CSU im Novämber 2015 häi die Delegierte beschlosse, e gsetzligs Verschleierigsverbot iizfüere. Au d AfD will d Vollverschleierig lo verbiete.

### Ööstriich
Noch em Urdäil vom EGMR 2014 het au in Ööstriich e politischi Debatte drfür und drgeege aagfange. Wo aber d FPÖ d Gsichtsverschleierig, wie si in Frankriich ghanhabt wird, het welle verbiete, het das dr Nazionalroot abgleent.

### Schwiz
In dr Schwiz forderet d SVP e gsetzligs Vollverschleierigsverbot.

## Fuessnoote
Schwyzer

**Schwyzer** isch de Name vo dëne Lüüt:
* Eduard Schwyzer (1874–1943), Schwyzer Indogërmanischt und Tialäktoloog
* Robert Schwyzer (1920–2015), Schwyzer Biocheemiker und Molekulaarbioloog

*Schwyzer* isch au s Woort für
* öpper, wo s Bürgerrächt vo de Gmäind Schwyz hät
* öpper, wo s Bürgerrächt vom Kanton Schwyz hät
* öpper, wo s Bürgerrächt vo de Schwyzerischen Äidgnosseschaft oder ebe de Schwyz hät

**Lueg au:**
* René Schweizer (1943–2015), en Schwyzer Schriftsteller und Akzioonskünschtler
* Albert Schweitzer (1875–1965), en Theolog, Arzt und Fridesnobelprysträger us em Elsass
Inkontinenz

**Inkontinänz** (lat.: *in-* ‚un-‘, ‚nicht‘; *continentia* ‚Zrügghalte‘, ‚Sälbstbeherrschig‘) stoot für:

* Harninkontinänz, wenn öbber dr Brunz nid cha zrügghalte
* Stuelinkontinänz, wenn öbber dr Stuel nid cha zrugghalte
Logopädie

Dr Begriff **Logopedii** (von altgriechisch  *lógos* „Wort“ und  *paideuein* „erzieh“; wörtlig also „Sproocherziejig“) isch 1913 zum erste Mol brucht worde und 1924 het en dr Wiener Mediziner Emil Fröschels as Begriff für die medizinischi Sproochhäilkund iigfüert. Hüte mäint *Logopedii* d Fachdisziplin, wo sich mit Brobleem bi dr Sprooch, bim Schwätze, mit dr Stimm, bim Schlucke oder Loose abgit. D Logopedii beschäfdigt sich mit Prevenzioon, Berootig, Diagnostik, Therapii und Rehabilitazioon,  und dr Leer und Forschig uf de Gebiet vo dr Stimm (Stimmstörige und Stimmtherapii), vom Schwätze (Sprächstörig und Sprächtherapii), dr Sprooch (Sproochstörig und Sproochtherapii) und vom Schlucke (Schluckstörig und Schlucktherapii).

## D Behandlig
Je noch em Brobleem wärde d Artikulazioon, dr Wortschatz, s Sproochverständnis, d Läistige im Schriibe, Lääse und Rächne, und d Funkzioone vom Otem, vo dr Stimm oder vom Schlucke testet. Zämme mit em ärztligen Befund bilde d Resultaat vo dere Diagnose d Grundlaag für weli Behandligsmethode aagwändet wärde. Gmäinsam mit em Paziänt und / oder sine Bezugspersone wärde d Ziil vo dr Therapii festgläit. D Behandlig bestot us spezifische Üebige, Gsprööch über Fortschritt bi dr Behandlig und ere Aaläitig zum sälbstständige Üebe.

## Litratuur
* Thomas Brauer, Jürgen Tesak: *Logopädie - Was ist das?* mit 2 Audio-CDs, 5.  Uflaag, Schulz-Kirchner, Idstein 2014, ISBN 978-3-8248-0364-4.
* Julia Siegmueller,  Susanne Bartke; Henner Barthel (Hrsg.): *Leitfaden Sprache - Sprechen - Stimme - Schlucken*. Urban und Fischer bei Elsevier, Münche 2006, ISBN 978-3-437-47780-5.
* Ulrike Franke: *Logopädisches Handlexikon, mit 27 Tabellen*, UTB / Reinhardt, Münche / Baasel 2008, ISBN 978-3-8252-0771-7 (UTB) / ISBN 978-3-497-01992-2 (Reinhardt).

## Weblingg
**Arbäitgääberverbänd Dütschland**

* Logo Deutschland - Interessenvertretung selbständiger LogopädInnen und SprachtherapeutInnen in Deutschland e. V.

**Brufsverbänd Dütschland**
* Deutscher Bundesverband für Logopädie (dbl)

**Bruefsverband Ööstriich**
* Berufsverband logopädie austria

**Bruefsverbänd und Usbildigsblätz in dr Schwiz**
* Deutschschweizer Logopädinnen- und Logopäden-Verband, DLV

**Usbildig**
* Bundesverband deutscher Logopädieschulen
Schongau

**Schongau** isch dr Name vo:

* Schoonge, ere Gmoind em Kanton Lozärn
* Schongau, ere Stadt en Oberbayern
Flugplatz Schmerlat

Dè **Flugblatz Schmèrlat** isch è Segelflugblatz uff èm Schmèrlat i dè Chleggaurünni im südliche Kanton Schaffuusè zwüschè m Buèrè- un Wyybaudorf Lööningè un dè Stadt Nüüchilch.  Er wörd durch d *Segelfluggruppè Schaffuusè* (SGS) bedribbè.

## Geografii
Dè Flugblatz Schmèrlat lyt wiè in èm Drichter, wo sich gegè Weschtè zum Hochrhy hy öffnè duèt. Am Nordrand vo dè Chleggaurünni ligèd d Sibbè Randè, am Südrand vo dè Rünni, nu oppè 300 m vum Schmèrlat ewäg dè Südrandè.

Dè Schmèrlat sèlber isch è munzigs Büggèle am Südrand vu dè Chläggirunni, wo vomuètlich èmol è ehemòligè Kysbank im Urschtròmdal vum Hochrhy gsi isch. Dè Schmèrlat lyt fascht am linkè Rand vo dè Chläggirünni, durch diè schmal Passagè südlich vum Schmèrlat bassèd nu no d Hauptschtrõss 13 un dè Schaffuuser Abschnitt vo dè Hochrhybaan durrè. Nördlich vum Schmèrlat gòt d Ortsvobindigsschtrõss Lööningè-Nüüchilch voby.

Alleischtelligsmerkmòl vum Flugblatz Schmèrlat sin:
* Schmèrlat isch dè einzig Flughaffè im Kanton Schaffuusè.
* Schmèrlat isch dè nördlichscht Flugblatz vo dè ganzè Schwiz.

Witerhy gildèt dè Flugblatz uff dè Schmèrlat als dè bescht z erreichende Segelflugblatz i dè Schwiz, allei schu deshalb well er èn rächt grossè Abschtand zum Alpèhauptkamm hèt. Dè högscht Buggel i dè Nöchi isch dè *Hoche Randè* mit èrè maximaale Höchi vun .

## Segelflugblätz i dè Umgèbig
D Schmèrlat isch ußer m Segelfluggelände Bohlhof bi Schwèrzè im Wuètèdal un dõdemit z Südbaddè dè einzige Flugblatz für Segel- un Motorflugzüüg im Chläggi. Diè witterè nägschstglegenè Segelflugblätz sin dè Segelflugblatz Riselfingè uff dè Weschtbaar bi Löffingè, dè Flugblatz Rickèbach im Hotzèwaald un dè Flugblatz Blummbärg bi Blummbärg-Zollhuus im obberè Aitrachdal uff dè Nordsitè vum Randè.

## Literadur
* Segelfluggmeinschaft Boolhof (Hrsg.): *75 Jahre Segelflug am Bohlhof 1932–2007*. Feschtschrift, Öschingè 2007.

## Weblingg

* Homepage vo dè Segelfluggruppeè Schaffuusè (SGS)

## Einzelnõchwys
Bächtold

**Bächtold** oder **Baechtold** isch de Name vo dëne Lüüt:
* Albert Bächtold (1891–1981), Schwyzer Mundartschriftsteller
* Jacques M. Bächtold (1887–1984), Schwyzer Leerer und Tialäktoloog
* Jakob Baechtold oder *Bächtold* (1848–1897), Schwyzer Literatuurwüsseschafter
Bundesverfassungsgericht

S **Bundesverfassigsgricht** (**BVerfG**) isch in dr Bundesrepublik Dytschland s Verfassigsgricht vum Bund. As Hieter vu dr dytsche Verfassig, em Grundgsetz) het s Gricht e Doppelroll, uf aire Syte as unabhängig Verfassigsorgan un un dr andre Syte as Dail vu dr judikative Staatsgwalt uf em speziälle Biet vum Staats- un Velkerrächt. Dur syni maßgebligen Entschaidige liferet s e verbindligi Uuslegig vum Verfassigstäxt.

Drotz ass es Entschaidige vu andre Gricht kuntrelliert, ghert s nit zum Inschtanzezug. S Bundesverfassigsgricht iberprieft nit, eb d Fachgricht s Fachrächt richtig aagwändet hän, s iberprieft nume, eb di droffe Entschaidig mit em Grundgsetz in Ainklang stoht. Chunnt s zum Ergebnis, ass d Entschaidig d Verfassig verletzt, no duet s si – un unter Umständ au d Entschaidige vu dr Vorinschtanze – uflupfen un verwyst d Aaglägehait fir e nomoligi Iberpriefig retuur an d Fachgricht ( Abs.&nbsp;2 BVerfGG).

S Gricht het sy Sitz z Charlsrue un isch as Verfassigsorgan vun eme befridete Bezirk umgee. Gschitzt wird s vu dr Bundesbolizei. Dr bekannt Hauptböu im modärne Stil isch en Entwurf vum Architäkt Paul Baumgarten.

## Presidänte vum Bundesverfassigsricht

## Literatur
* 
* Ernst Benda, Eckart Klein, Oliver Klein: *Verfassungsprozessrecht. Ein Lehr- und Handbuch.* 3. Auflage, C.F. Müller, Heidelberg 2012.
* Justin Collings: *Democracy’s Guardians. A History of the German Federal Constitutional Court. 1951–2001*. Oxford University Press, Oxford 2015, ISBN 978-0-198-75337-7 (engl.).
* 
* 
* 
* Clemens Kieser: *„Zweckmäßigkeit und Ruhe“. Das Bundesverfassungsgericht in Karlsruhe.* In: *Denkmalpflege in Baden-Württemberg*, 37. Jg. 2008, Heft 4, S. 210–215 (PDF).
* 
* 
* 
* 
* Gertrude Lübbe-Wolff: *Wie funktioniert das Bundesverfassungsgericht?* Universitätsverlag Osnabrück/V&R unipress, Göttingen 2015, ISBN 978-3-8471-0449-0.
* 
* 
* 
* Michael Stolleis (Hrsg.): *Herzkammern der Republik. Die Deutschen und das Bundesverfassungsgericht.* Beck, München 2011, ISBN 978-3-406-62377-6.
* 
* Falk Jaeger in Verbindung mit dem Bundesverfassungsgericht und dem Bundesministerium für Umwelt, Naturschutz, Bau und Reaktorsicherheit (Hg.): *Transparenz und Würde. Das Bundesverfassungsgericht und seine Architektur.* Jovis Verlag, Berlin 2014, ISBN 978-3-86859-286-3.

## Weblink

* Websyte vum Bundesverfassigsgricht, mit Datebank vu wichtige Entschaidige ab 1998

## Fueßnote


__NOTOC__
Mona Vetsch

**Monika «Mona» Vetsch** (* 23. Juni 1975 z Frauefeld) isch e Schwyzer Färnseh- un Radiomoderatori.

## Lääbe
D Mona Vetsch isch im Dorf Hattehuuse im Kanton Thurgau as Buuredochter ufgwachse. No me abbrochene Wirtschaftsstudium an dr Universitet St. Galle het si aagfange schaffen as Schurnalischti bi dr Thurgauer Zytig un bi Radio Thurgau. Anne 1997 isch si zue dr Redaktion un Moderation vu dr SF 1-Jugendsändig *Oops!* gwächslet.

Anne 2005 het si näb ere 60-prozäntige Aastellig bi Radio DRS 3 an dr Universitet Züri Bolitikwisseschaft un Soziology studiert. Syt däre Zyt isch si au Kolumnischti fir divärsi Schwyzer Zytige un Zytschrifte wie Aargauer Zytig, Bärner Zytig, Facts, Weltwoche un WOZ gsii.

Si redigiert un moderiert d Rundfunksändige *Der Morgen* (friejer *Vitamin 3*) un *Focus* uf Radio SRF 3. Fir s Schwyzer Färnseh moderiert si d Sändige vu dr Redaktion SF Spezial, vor allem d Summer-Raisesändig *SF Spezial Fernweh* un d *SF Spezial Langzeitreportagen* (unter anderem *Lauberhorn 2005* oder *EURO 2008*). Syt em Jänner 2012 moderiert si d Diskussionssändig *Der Club* (näbe dr Karin Frei) uf SRF 1.  

Friejeri Sändige vu dr Mona Vetsch im Schwyzer Färnseh sin unter anderem d Unterhaltigsshow *PISA – Kampf der Kantone* (näb em Ueli Schmezer), d Raisesändig *einfachluxuriös* un s Magazin *Quer* (as Stellverdrätteri fir dr Patrick Rohr) gsii.

Im Merz 2006 het e «frächi» Reportasch vu dr Mona Vetsch iber Kassel un Saarbrücken zuen ere Intervention vum Kasseler Oberburgermaischter, zue Absage vu buechte Raise in d Schwyz un hunderte vu zum Dail hässige Läserbrief gfüert.

Si het im 2007 dr schwyzerdytsche Sinkronisation vum änglisch-dytsche Spiilfilm *Earth – Unsere Erde* ihri Stimm gee.

Am 21. Merz 2009 het d Vetsch ihre Frynd Stephan Lütolf in ere Chilche z Lipperswil ghyrote, in dr Nechi vu ihrem Haimetort. Am 19. Juni 2009 isch ihre erscht Suhn un am 16. Juli 2011 ihre zweet Suhn uf d Wält chuu.

Im 2018 und 2019 isch si jewils in ere vierteilige Serii im Schwizer Färneh mit em Titel «Mona mittendrin» zgseh gsii, wo si uf nünnt vorbereitet, aber uf alles gfasst, amel för es paar Täg an en Öberaschigs-Ort ane gschickt woren isch.

## Uuszaichnige
* 2006: Radio- un Färnsehbryys vu dr Oschtschwyz vu dr SRG Oschtschwyz
* 2012: Oschtschwyzer Mediebryys fir ihri «Club»-Moderatione
* 2013: Thurgaueri vum Johr

## Weblink
* 
* Benedict Neff: ''Erfolgreiche Frauen''. Mona Vetsch. Interview in: persoenlich.com vum 22. Augschte 2012

## Fueßnote
Speisesalz

S **Spiissalz**, au **Chochsalz** oder churz **Salz**, isch des Salz, mo ma en dr Kich braucht. S bsteht en dr Hauptsach aus Natriumchlorid.

## Vrwendong
Salz isch oine vo de wichdigschde Sacha beim Essa. Zwenig ond zviel isch schleachd. Bei de moisschte Gricht braucht ma a bissle, au we ma s hintrher ned schmeckt. En friehere Zeita war s Handlswaar, mo Leut reich gmacht hot, manchmol abr au net.

Eimol isch es a 
* Gwürz, abr au zom 
* Konserviera ond 
* Kältemiddl en Lösong, als
* Auftaumittl ond zom
* Inhaliera bei Longabroblem

### Konserviera
Zum Eisalza vo Gmüas, Sauergraud ond au sooscht, wird s no emmer brauchd. Floisch duat ma au eisalza, au vor em Räuchra.

## Vorkomma en Bade-Wirtteberg
* Heilbronn
* Stetten

Au heit no suacht ma noch m Salz.

## Herkomma
Des Salz send Spura vo Meer, dia frühr da gwesa send (so wia d Verstoineronga).

## Herschdellong
S wurd als 
* Schdoisalz em Bergwerk gwonna ond als
* Siedsalz hergschdelld, wenn s als Sole aus anara Quell kommt. Dia Sole ka ma konzendrira em Gradierwerk, damit s Auskocha vom Wassr net so viel koschdat.

Museum Lüneburg Siedepfanne@20150722.jpg|Siedepfanne
Bad_Friedrichshall_Salzbergwerk_20060701.jpg|Salzwerk Bad Friedrichshall-Kochendorf
1993 Golmud salt pans.jpg|Salzpfannè in Golmud Nordwest-China


## Gschicht
En onsrar Gegnd isch Hall a Ord an dem scho vo de Kelta Salz gwonna worda isch. 'Hal' isch aus m Keltischa, wo s 'Saline' moint. Wia groass d Bedeitong war, ka ma dra seha, dass d Schwäbisch Haller Münz em "Heller" da Nama geba hot. 


H%C3%A4ndelheller,_13._Jahrhundert.jpg|Händelheller, 13. Jhdt.
LIP_1511-1536_Sch%C3%BCsselheller.png|Schüssel-Heller
HallerBern.jpg|Berner Heller


### Alde Vrwendonga
Oi Vrwendong isch au Gschichd: Salza vo Obschd, wesdrwega s Gsälz Gsälz hoissd. Andrs hot ma manche Sacha hald et konservira kenna. Dr Zuckr war friehr z deir, dr Honig au rar.

## Guck au
* Schwarzwälder Schenga
* Sauergraud

## Weblink
* Geologische Schdrukdur vo Baden-Württemberg

## Quella
Bürgergemeinde Basel

D **Bürgergmäind vo dr Stadt Baasel** isch e Personalkörperschaft vom öffentlige Rächt in dr Stadt Baasel. Si het sit 1876 iire Sitz im Stadthuus an dr Stadthuusgass 13.

## Mitgliidschaft
Zur Bürgergmäind ghööre usschliesslig natürligi Persone, wo dr Status vom ene Bürger vo Baasel häi. Zur Zit het si öbbe 50'000 Stimmberächtigti, das si Baasler Bürger, wo elter si as achzääni und in dr Stadt woone.

## Ufbau und Ufgoobe
D Bürgergmäind het e Legislative, dr Bürgergmäindroot, und e siibechöpfigi Exekutive, dr Bürgerroot. Dr Bürgergmäindroot het vierzig Mitgliider, wo für e Perioode vo säggs Joor gweelt wärde.  

D Bürgergmäind het d Ooberufsicht über s Bürgerspidaal, s Bürgerlige Waisehuus, über d Christoph Meriaa Stifdig und über d Baasler Korporazioone (Zümft und Gsellschafte). Si isch verantwortlig für d Iibürgerige und für verschidnigi soziali und gmäinnützigi Dienst in dr Stadt. Für d Bürgergmäind und iiri Iirichdige schaffe öbbe 1400 Lüt. 

## Gschicht
In dr Helvetische Revoluzioon vo 1798 si die altäidgenössische politische Instiduzioone ufglööst und dur zentralistischi ersetzt worde. Die napoleonischi Mediationsakte het d Helvetik ufglööst und in dr Schwiz wider e föderalistischi Ornig iigfüert. Z Baasel isch eso 1803 d Stadtgmäind entstande, wo denn middelalterligi Struktuure wie Waale noch Zümft wider iigfüert het. D Stadt het sich dr Modärne lang verwäigeret, isch aber schliesslig dur d Dotalrewisioon vo dr Bundesverfassig vo 1874 zwunge gsi, sich aazbasse. Eso isch 1875 d Bürgergmäind entstande, won e Fortsetzig vo dr alte Stadtgmäind gsi isch. Aber wie anderi historischi Instiduzioone au het si nodinoo em Kantoon immer mee Kompetänze überdräit. Die wichdigst Ufgoob vo dr Bürgergmäind, d Sozialhilf, isch 2009 noch eme Referändum Däil vo dr Kantonsverwaltig worde.

Sit denn gits mee und mee Stimme vor allem us em lingge politische Spektrum, wo frooge, öb d Bürgergmäind no Sinn wurd mache.

## Kwelle
* D Website vo dr Bürgermäind vo dr Stadt Baasel

## Fuessnoote
Gotthelfschulhaus (Basel)

S **Gotthälf** isch e Brimaarschuel am Gotthälfblatz 1 z Baasel. S Gotthälfschuelhuus isch e Baasler Kulturguet, wo für d Region vo Bedütig isch.

## D Schuelgeböid
S Gotthälf bestoot us em Gotthälfschuelhuus, wo 1902 baut worde isch, em Gottfried-Keller Schuelhuus, eme Bavillion vo 1949 und eme Modulbau us em Joor 2006 em Baandamm nooch. Im August 2014 isch e zuesätzlige Bavillion für d Daagesstrukture ufdoo worde.

S Gotthälfschuelhuus isch vo de Archidekte Flück und Hünerwadel vo 1899 bis 1902 für s Gotthälfkwardier baut worde, wo sich wie dr Räst vo dr Stadt rasant entwigglet het. D Fassaade isch im Stiil vo dr Neorönessans ghalte, wääred s Innere im Juugedstiil usgstattet isch. 

## D Schuel
S Gotthälf bestoot us ere Kindergarte- und ere Brimaarstuefe. Öbbe 880 Kinder gönge do in Kindergarte und uf d Schuel. In dr Brimaarschuel het s 30 Klasse, und zwölf Kindergärte im Kwardier si dr Schuel aagschlosse.
Mee as 140 Mitarbäitendi kümmere sich as Leerer und Betröier um d Kinder. Im ene Förderzentrum wärde Kinder sit 2007 indiwiduell gförderet.

## Kwelle
* D Website vom Gotthälf, abgrüeft am 9. April 2016
FC Lugano

De **FC Lugano** (*Football Club Lugano*) isch e Schwiizer Fuessballverain us de Stadt Lugano im Kanton Tessin. Är isch de Noofolgverain vom FC Lugano, wo 2002 in Konkurs gange isch. De Club spilt i de Saison 2015/16 i de Super League, de höchschte Schwiizer Spilklasse. D Verainsfarbe si schwarz-wiiss.

Am 1. Juli 2003 het de FC Lugano mit em FC Malcantone Agno fusioniert zue de AC Lugano. Am 24. Juni 2008 isch de Verainsname zum 100-jehrige Jiubiläum wider in FC Lugano gänderet worde. De Vorgängerclub isch 1908 gründet worde und isch dreimol Schwiizermaischter (1938, 1941, 1949) und dreimol Cupsiiger (1931, 1968, 1993) worde.

De FC Lugano spiilt im Stadion *Cornaredo*, wo 15'000 Zueschauer umfasst, dodevo 5'000 Sitzplätz.

## Weblinks
* Website
* 

## Fuessnote
Messe

Dr Begriff **Messe** stoot für:
* e Gottesdienst in dr katholische Chille
* d Vertonung vo dr Mässliturgii
* e Waareschau, e Salon
* Chilbi

Ort:
* Messé, e Gmäind im Departemänt Deux-Sèvres, Frankriich

Persone:
* Giovanni Messe (1883–1968), Marschall vo Italie
Pfeffer (Begriffsklärung)

**Pfeffer** stoht fir:
* Pfeffer (*Piper nigrum*), e Gwürzpflanze us de Familie vo de Pfeffergwächs und es Gwürz, wo us de gliichnaamige Pflanze gwunne wird
* Pfeffer (Gattung) (*Piper*), en arterychi Pflanzegattig us de Familie vo de Pfeffergwächs
* *[[Pfeffer (Brenz)]]*, en 450 m churze Zuefluss vo de Brenz z Kenigsbronn, Bade-Würtebärg, Dütschland

**Pfeffer** isch de Name vo verschidene Gricht: Reh-, Hirsch-, Hase- oder Wildschwypfeffer

**Pfeffer** isch de Name vo dene Persone:
* David Pfeffer von Stetten (Dr Pfeffr vo Stetta)
* Joseph Pfeffer (1879–1960), Bürgermoischter vo Lörrach

**Lueg au:**
* Pfäfferhoof, es historischs Gebäude z Baasel
Eucharistie

D **Öicharistii** („Danksäägig“; griech. εὐχαριστέω *eucharistéo* ‚Dank sääge‘) oder s **Oobemool**, auch *Herremool, häiligi Kommunion, Altarssakramänt, allerhäiligsts Sakramänt,* in e baar Freichillene *Brootbräche,* in de Ostchille *häiligi* oder *göttligi Liturgii,* isch e Sakramänt vom Christedum. D Lithurgii vo dr Öicharistii wird je noch Konfessioon as e Widerholig vom letschte Mool vom Jesus mit sine Jünger, bevor dr Jesus verhafdet und denn krüzigt worde isch,  verstande, äntwäder as en unbluetigi Vergegewärtigung vom Opfer am Chrüz oder as e Fiir zur Erinnerig an säll Mool.

Bi dr Öicharistii resp. bim Oobemool wärde s Stärbe und d Uferstejig as Häilseräignis verkündet und vergegewärtigt. Dr Jesus Christus isch drbii gegewärtig in dr Gmäinschaft, wo uf in zruggoot, in sim Wort, im Glaube an iin oder in de Goobe vo Brot und Wii. Die verschiidene Konfessione gseen die Gegewart underschidlig.

## Litratuur
;Neutestamäntligi Exegese
* Willibald Bösen: *Der letzte Tag des Jesus von Nazaret.* Herder, Freiburg/Breisgau 19953; ISBN 3-451-23214-6.
* Hartmut Gese: *Die Herkunft des Herrenmahls.* In: *Zur biblischen Theologie. Alttestamentliche Vorträge*. München: Kaiser, 1977; ISBN 3-459-01098-3; S. 107–127 
* Joachim Jeremias: *Die Abendmahlsworte Jesu*. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttinge 19674 (19351); ISBN B0000BRSOI.
* Hans-Josef Klauck: *Herrenmahl und hellenistischer Kult*. Aschendorff, Münster 19982; ISBN 3-402-03637-1.
* Hermut Löhr: *Entstehung und Bedeutung des Abendmahls im frühesten Christentum*. In: Ders. (Hrsg.): *Abendmahl*; Themen der Theologie 3; Tübingen: UTB / Mohr Siebeck 2012; ISBN 978-3-8252-3499-7; S. 51–94.
* Jens Schröter: *Das Abendmahl. Frühchristliche Deutungen und Impulse für die Gegenwart*; Stuttgarter Bibelstudien 210; Stuttgart: Katholisches Bibelwerk, 2006; ISBN 3-460-03104-2.

## Weblingg
Messe (Wirtschaft)

E **Mäss** (in dr Schwiz teils au  **Salon**) im wirtschaftligen Sinn isch e Marketing-Veraastaltig, wo zitlig begränzt isch und periodisch widerholt wird. Uf ere Mäss chönne Häärsteller und Verchöifer iiri Waare oder Dienstläistige vorstelle, si erklääre und verchaufe.

Für d Usteller wichdig isch es, Kontakt mit nöije Chunde z mache und dä mit alte Chunde z versterke, d Bekannthäit vo iire Brodukt z vergröössere und Informazioone uszdusche.
 
D Chunde chönne uf ere Mäss d Aagebot vo verschiidene Aabieter vergliiche und bechömme e Bild vo dr Situazioon uf em Määrt. 

Für d Wirtschaft as Ganzem wird dank de Mässe d Transbaränz vom Määrt gröösser und d Umwäägrendite, wo bi de Aarbetsblätz, Umsätz und schliesslig au bi de Stüüre zum Usdruck chunnt, isch mäistens positiv.

Bischpiil:
* Mustermäss Baasel
* d OLMA Schwiizer Mäss für Landwirtschaft und Ernäärig z Sanggalle

## Litratuur
* Dieter Arnold: *Erfolgreiches Messemarketing: Veranstaltungstrends – Aussteller-angebote – Messeservices*. expert-Verlag, Reinningen 2003
* *Die Messewirtschaft: Bilanz 2014*. AUMA 2015
* *Die Messewirtschaft: Fakten, Funktionen, Perspektiven*. AUMA, Berlin 2013
* *Aufnahme und Klassifizierung von Messen in Deutschland*. AUMA, 2015
* D. S. ter Weiler: *Messen Machen Märkte – Eine Roadmap zur Steigerung Ihres Messeerfolgs*. 8. Uflaag. Messe Fach Verlag, Tegernsee 2012, ISBN 3-00-038052-3, ≈500 S.
* Eduard Philippi: *Die Messen der Stadt Frankfurt an der Oder*. Frankfurt/Oder 1877
* Manfred Kirchgeorg, Werner M. Dornscheidt, Wilhelm Giese Norbert Streck (Hrsg.): *Handbuch Messemanagement: Planung, Durchführung und Kontrolle von Messen, Kongressen und Events*. Gabler-Verlag, Wisbaade 2003
* Charles Verlinden: *Markets and Fairs*. In: M. M. Postan (Hrsg.): *The Cambridge economic history of Europe*, Band 3: *Economic organization and policies in the Middle Ages*. Cambridge [u.&nbsp;a.] 1963, S. 119–153.
* J. A. van Houtte: *Messe (Handelsmesse)*. In: *[[Lexikon des Mittelalters]]*, Band 6: Lukasbilder bis Plantagenêt. Münche 2003, S. 558–560.

## Weblingg

* Wim Blokmans: ''Das westeuropäische Messenetz im 14. und 15. Jahrhundert''. (PDF).
* deutsche-messebibliothek.de – Literatur zu Messen, Kongressen und Events
* Aktuelle Branchenkennzahlen des AUMA
* Messelexikon des AUMA
Pfeffer

**Pfeffr** (alemannische Näme) isch es weit verbraitets Gwürz.

Pfeffr isch faschd iberall drenna. A Supp, a Floisch, ohne Pfeffr isch faschd odenkbar. Drbei isch r no gar ned so lang bei ous drhoim. Des hoist, d Römer hend n scho kennt, abr des war a Gwürz, mo se blaos de Reiche hent leischta kenna. Ma hot n mid Gold vrglicha. D oifache Leit hend mit andre Sacha gwürzd. Zom Beischbiel mit Myrtenbeera.

## Gschicht

Scho d Römr hend Pfeffer aus Indie eigführt, au isch r scho firs Mittlaltr en Brema nochgwisa worra. D Leit, mo mid em ghandld hend, send meischtens reich worra. So Leit hot ma 'Pfeffersäck' ghoissa. Do send zom Beischbiel d Welser ond Fugger abr au d Nürnberger Kaufleut insgsamt.

## Literatur
* Corinna Dawid: "Strukturaufklärung und psychophysikalische Studien zu sensorisch aktiven Naturstoffen in Spargel (Asparagus officinalis L.) und Pfeffer (Piper nigrum L.), Dissertation, München, 2012, https://mediatum.ub.tum.de/doc/1096439/1096439.pdf
* Blum, Carsten: *Analytik und Sensorik von Gewürzextrakten und Gewürzölen.* Dissertation Hamburg, Universität, Chemie, 1999.  Archivserver
* Vaupel, Elisabeth: *Gewürze – Acht kulturhistorische Kostbarkeiten*, Deutsches Museum, München 2002, ISBN 3-924183-85-6
* Ingrid und Peter Schönfelder: Das neue Handbuch der Heilpflanzen, Franckh-Kosmos Verlagsgesellschaft, Stuttgart 2011, ISBN 978-3-440-12932-6.

## Weblink

## Quella
Michael Werner

Dr **Michael Werner** (* 1965  z Frankenthal) isch e dütsche Sproochwüsseschaftler und Publizist. 

1993 het er s *Michael-Werner-Archiv* für pennsylfanisch-dütschi Litratuur z Ebertsheim (Pfalz) gründet. Er het z Manne studiert und 1993 si M.A.-These über franzöösischi Leenwörter im Pfälzische gschriibe. 1996 het er si Dokterthese über d Sprooch vo de pennsylfanie-dütsche Muetersproochler z Manne veröffentligt. Im gliiche Joor het er die pennsylfaanisch-dütschi Zitschrift *[[Hiwwe wie Driwwe]]* gründet, wo sit 1997 jedes Joor zwäimol im Druck uusechunnt und sit em Januar 2002 uf *hiwwe-wie-driwwe.de* im Internet verbräitet wird. Dr Michael Werner isch 2003 e Mitgründer vom *[[Deutsch-Pennsylvanischer Arbeitskreis|Deutsch-Pennsylvanischer Arbeitskreis e. V.]]* gsi und bis 2010 au dr Bresidänt und sithär dr Vizebresidänt.
Sit 1998 isch er Schürimitgliid bim Pfälzische Mundartdichterwettstrit z Bockehäim.

Dr Michael Werner woont mit sinere Familie z Ober-Olm in dr Nööchi vo Mainz.
Bauma (Begriffsklärung)

**Bauma** staat für:
* d Gmäind Bauma im Bezirk Pfäffike, Kanton Züri, Schwiiz
* e Baumaschinemäss z Münche

**Bauma** isch de Familienname vo däne Lüüt:
* Brigitte Bauma (* 1965), öschtriichischi Operesängeri
* Herma Bauma (1915–2003), öschtriichischi Liichtathleti
Gamprin

**Gamprii** (amtlich *Gamprin*) ischt a Gmond im Unterland im Fürschtetum Liechtestaa.

## Geografi
Gamprii lit weschtlich vom Eschnerbärg. Zue dr Gmond khöört oo no Bendra (Bendern) und a Exklave.

## Gschicht
Gamprii ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1150 als *Camporin*.

## Bevölkerig

## Politik
Gmondsvorsteher isch dr Johannes Hasler (FBP).

## Religion
Vo dr 1176 Iiwohner sin im Johr 2000 83,1 % römisch-katholisch gsii und 6,7 % evangelisch-reformiert.

## Weblink
* 
* www.gamprin.li
* 

## Fuessnote