Lonza Group

D **Lonza Group AG** isch es multinationaals Produktioonsunnernämu üser Schwiz fer di Biriicha Pharma, Biotechnologii und Ernäärig. Der Höiptstandoort isch z Basel, ds Unnernämu het aber öi nu annri wichtigi Standeerter z Europa, z Nordamerika und z Südaasiu. D Lonza het mu im spaatu 19. Jaarhunnert iner Schwiz gigründut. Ds Unnernämu bietut Produktentwickligsdienschtleischtige fer d pharmazeutisch und bioloogisch Induschtrii a.

## Gschicht

1897 sind z Gampel im Kanton Wallis d Lonza Elektrizitäätswäärch gigründiti cho. Der Namu isch vaner Lonza abgleitute, dum Fluss, wa üsum Leetschutaal in ds Höipttaal und z Gampel inu Rottu fliesst.

Am Afang het mu mit der Elektrizitäät, wa im Wäärch erzigti cho isch, Calciumcarbid und Acetylen häärgstellt. 1909 isch d Lonza uf Vischp giziglut und het am niwwu Standoort zeersch Kunschtdünger produziert. 1920 het d Lonza de mit der Produktioo va Keten- und Diketen agfangu, es Gibiet, wa-sch bis hitu immer nu täätigi isch. 1950 het mu de agfangu Niacin (Vitamin B3) z produzieru. 1969 isch z Unnernämu de ufu amerikaanisch Märt expandiert.

1974 het d Alusuisse d Lonza ubernu und het schi inu chummundu Jaar de als Tochterunnernämu vaner Alusuisse gfiert, nämli vaner Chemii-Divisioo. Im Mai 1990 isch d Alusuisse umstrukturierti cho und eso het mu de d Alusuisse-Lonza Holding AG gigründut. 1992 het mu z Kouřim iner Tschechischu Republik en niwwe Produktioonsstandoort gchöift. 1997 het d Lonza uf China expandiert.

Im April 1998 het schi d Holding, wa 1990 entstannu isch, niww üsgrichtut und in Alusuisse Lonza Group AG (Algroup) umbinännt. Am 11. Öigschtu 1999 het der Verwaaltigsraat bikannt gigä, dass mu di Biriicha Chemii und Energii wider will üsglidru, wil d Algroup mit du Firme Alcan und Péchiney het wellu fusionieru, aber äbu nummu du Teil vaner Algroup, wa schi mit Aluminium und Verpackige tüet bischäftigu.

Am 18.&nbsp;Oktober 1999 isch d Üsglidrig anera üsserordentlichu Generaalversammlig güetgheissni cho und scho am 1. November isch de d Lonza Group AG, wa jetz wider sälbständig isch gsi, ani Börsa ggangu. Eersch im Juni 2000 het de d aalt Müetergsellschaft, d Alusuisse Lonza Group AG, iru Namu agipasst, sodass mu jetz kei Bizug zer Lonza me gsee het.

Wa de im Jaar 2004 der Stefan Borgas Gschäftsleiter isch woordu, het schi d Lonza in Richtig Life Sciences mituma Schwäärpunkt uf Biotechnologii entwicklut. 2006 het d Lonza du Gschäftsbiriich "Polymer Intermediates" ani Börsa z Mailand gibrungu und als Firma mit dum Namu "Polynt SpA" z Itaaliu ufgstellt. Mittlerwiilu het d Lonza aber kei Biteiligung me an der Firma. En Teil vam Gääld, wamu mit dum Börsugang het verdient, het mu inu Chöif vaner Biotechnik-Sparta vaner amerikaanisch Firma *Cambrex* inweschtiert. Das sind zirka 460 Millione US-Dollar gsi. Inu Jaar 2006 bis 2008 het mu de meereri chleineri oder mittelgroossi Züechöifa gmacht, zum Bispil di titsch Firma *amaxa*. Ändi 2009 het mu erfaaru, das drii Standeerter vaner Lonza inu USA und z Groossbritanniu gschlossni chämunt. 170 Mitarbeiter sind va der Schliessig bitroffni gsi.

2018 het d Lonza di Produkzioo va Stickstoffdünger am Standoort Vischp üfgigä. D *Agroline AG,* es Gmeintschaftsunnernämu vaner Fenaco und der Lonza het mu de dadrufhi üfgleest. 2021 het mu d Chemiispaarta *Lonza Specialty Ingredients* verchöift und du Biriich *Pharma Biotech & Nutrition* het mu ini vier Biriicha *Biologics, Capsules & Health Ingredients, Small Molecules* und *Cell & Gene* üftigeilt.

## Unnernämu

D Lonza isch, was du Umsatz ageit, ds greescht Pharmaunnernämu vaner Schwiz.  Zum Gschäft vaner Lonza gcheerunt öi di Produkzioo und Prozessbigleitig va pharmazöitische Wirkstoffa und ds Microbial-Control-Gschäft. Witeri Biriicha vaner Lonza sind d Wasserbhandlig, Körperpfleg, Gsundheit und Hygieena, induschtrielli Konservierig, Materiaalschutz und Holzbhandlig, zellbasierti Forschig, Endotoxin-Naawiissyschteem und d Härstellig va Produkt fer di Zelltherapii.

### Kennzaale und Standeerter
D Lonza Group het irusch Sitz z Basel und isch sitz dum November 1999 aner Schwizer Börsa *SIX Swiss Exchange* kotierti. Der eltescht und greescht Forschigs-, Entwickligs- und Produkzioonsstandoort mit zirka 2800 Mitarbeiter isch z Vischp im Kanton Wallis und isch en Teil vaner Tochterfirma „Lonza AG“.

Im Jaar 2023 het ds Unnernämu im Chäärugschäft en Umsatz va 6,7 Milliarde Schwizer Franku verdient. Alles in allum sind Endi 2023 zirka 18'000 Mitarbeiter biner Lonza Group agstellti gsi.

### Gschäftsbiriicha
Di Gschäftsbiriicha vaner Lonza sind dischi hie (oder sindsch mal gsi):

* *Lonza Life Science Ingredients* (LSI): Naarigs- und Füettermittelzüesätz fer d Verbessrig vaner Gsundheit, wa zum Teil öi komplexi cheemischi Zwischustoffa fer d Landwirtschaft derzüegcheerunt. Dische Gschäftsbiriich het mu 2021 verchöift und in *Arxada* umbinännt.
* *Lonza Microbial Control* (LMC): Chemikaalie fer di Bikämpfig oder fer d selektiiv Hämmig vam Wagstum va Mikroorganisme. Der Gschäftsbiriich LMC tüet di Biozid DMDM-Hydantoin, Iodocarb, Benzisothiazolinon (BIT), Methylisothiazolinon (MIT) und Chlormethylisothiazolinon (CMIT) härstellu.
* *Lonza Custom Manufacturing* (LCM): Härstellig va Inhaltsstoffa va wichtige Medikamänt, wa mu cha fer di Bhannlig va Paziäntu brüüchu, wa Häärz- und Gfääss-Chrankheite, Chräbs, nöiroloogischi Erchrankige oder Infekzioonschrankheite hend.
* *Lonza Bioscience* (LBS): Härstellig va Hilfsmittel, wamu fer d Erforschig, d Entwicklig und di Produkzioo brüücht oder wa mu fer z teschtu va therapöitische Produkt cha brüüchu.

## Links

* D Websita vaner Lonza Group (englisch)
* Werner Bellwald: *[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/041941 Lonza].* Im ''Histoorischu Lexikon vaner Schwiz''.
* Porträ vaner Lonza Group ufum Finanzportaal boerse.de
* Frieji Dokumänt und Zitigsartikla zer Lonza Group inu Histoorischu Pressearchiiv vaner ZBW

## Kwälle