1648

## Was bassiert isch

### Politik

#### Dr Chrieg in Öiropa

* 30. Januar: Friide vo Münster – Die Gsandte vo Spanie und vo de Niiderland underschriibe dr Friidensverdraag und machen em Achtzigjöörige Chrieg en Änd.
* 17. Mai: D Schlacht bi Zusmarshuuse z Bayre isch s letschte gröössere Gfächt im Drissigjöörige Chrieg uf dütschem Boode, wo usländischi Drubbe mitkämpft häi. D Franzose und d Schweede schlöön die Kaiserlige.
* 14. Juni: D Schlacht bi Wevelinghoven zwüsche kaiserlige Drubbe und  Äihäite vo Hesse-Kassel isch die letschti Schlacht im Drissigjöörige Chrieg.
* 4. Oktober: Gfächt bi Dachau. Die Kaiserliche schlöön d Franzoose und Schweede.
* 24. Oktober: Dr Westfäälisch Friide (inkl. *[[Causa palatina]]*) und d Souveränität vo dr Schwiz

#### Ängland/Schottland/Irland

* 17.–19. August: D Drubbe vom Oliver Cromwell vernichde d Drubbe vo de Schotte und Royaliste in dr Schlacht vo Preston.
* S Parlamänt isch dr Siiger im Änglische Bürgerchrieg. Z Irland goot dr Kampf witer.

#### Frankriich

* 6. August: D Fronde foot en Ufstand aa zum regierigskritischi Richder z befreije, wo verhafdet worde si.

* 20. August: Schlacht bi Lens zwüsche Spanie und Frankriich

#### Öiropa

* 28. Februar: Z Dänemark  bestigt dr Friedrich III. dr Droon
* 16. April: Die Brandeburgischi Staatspost wird gründet.

* 1. Mai: D  Osmane fange mit dr Belaagerig vo dr venezianische Kolonii Candia uf Kreta aa, wo bis 1669 duurt und die lengsti Belaagerig in dr Gschicht isch.
* 12. August: Dr Sultan İbrahim wird abgsetzt und ghänggt. Dr Mehmet IV. bestigt dr osmanischi Droon.
* D Chmelnyzkyj-Ufstand foot aa. Dr Kosak Bogdan Chmelnizki isch dr Aafüerer vo dr Buurerevoluzioon gege d Aristokratii und zettlet Pogrom aa, wo 100'000 Juude in ene ermordet wärde.

#### Amerika

* Wäärend de Biberchrieg foot dr Vernichdigsfäldzug vo de Irokeese gege d Wyandot aa.

#### Entdeckigsräise

* Dr Russe Semjon Iwanowitsch Deschnjow faart as erste über d Beringstrooss und bewiist, ass Asie und Amerika separati Kontinänt si.

#### Historischi Charte


Datei:HRR 1648.png|S Häilige Römische Riich noch em Westfäälische Friide
Datei:Europe map 1648.PNG|Öiropa am Ändi vo 1648


### Kultur

* 5. Januar: Uruffüerig vom musikalische Drama *Giasone* vom Francesco Cavalli z Venedig
* 8. Dezämber:  *Armamentarium comicum amris et honoris* vom Komponist Bartholomäus Aich wird urufgfüert.
* Prager Kunstraub 1648

* Z Indie wird dr Taj Mahal fertig.
* Rembrandt van Rijn: *Christus in Emmaus* und *Ein Christus nach dem Leben*
* Gründig vo dr Künstlerveräinigung *Académie royale de peinture et de sculpture* z Bariis


Datei:Rembrandt Harmensz. van Rijn 023.jpg|*Christus in Emmaus*
Datei:Rembrandt Harmensz. van Rijn 048.jpg|*Ein Christus nach dem Leben*


### Religioon

* 26. Novämber: Dr Babst Innozenz X. brotestiert ooni Erfolg gege d Bestimmige im Westfäälische Friide, wo d Religioon aagöön.
* S buddhistische Chloster Tongkhor Gompa wird gründet.

### Natur und Umwält

* 14. Februar: D Naturkatastroofe vo Holstäi mit eme Ärdbeebe und ere Fluet.

## Uf d Wält choo

* 2. Februar: Samuel Strimesius, dütsche Füsiker und reformierte Theoloog († 1730)

* 26. April: Peter II., Regänt und Köönig vo Portugal us em Huus Braganza († 1706)

* 2. Juli: Arp Schnitger, äine vo de berüemtiste Orglebauer vo sinere Zit († 1719)

* 9. August: Johann Michael Bach, dütsche Komponist († 1694)

* 6. Septämber: Johann Schelle, dütsche Komponist († 1701)
* 14. Septämber: Kaspar Neumann, († 1715)
* 27. Septämber: Michelangelo Tamburini, General vo dr Societas Jesu († 1730)

* 12. Novämber: Juana Inés de la Cruz, mexikanischi Dichdere († 1695)

* 20. Dezämber: Tommaso Ceva, en italiänische Mathematiker und Dichder († 1736)

* Gaspard Abeille, franzöösische Gäistlige, Schriftsteller und Dramatiker († 1718)
* Joseph Adelmann, dütsche Jesuit und Hochschuelleerer († 1693)
* Hannibal vo Degenfeld, schwäbische Armeefüerer

## Gstorbe
* 9. Januar: David Gregor Corner, dütsche Abt, Chillelieddichder und Theoloog (* 1585)

* 28. Februar: Christian IV., Köönig vo Dänemark und Norwääge vo 1588 bis 1648 (* 1577)

* 10. April: Hans Jakob vo Koseritz, Mitgliid vo dr „Fruchtbringenden Gesellschaft“ (* 1610)
* 13. April: Martin Faber, Archidekt, Kunstmooler, Kartograaf und Rootsheer vo dr Stadt Emde in Ostfriesland (* 1587)
* 27. April: Johann Behm, dütsche lutherische Theoloog (* 1578)
* April: Alessandro Abondio, italiänische Medalliöör und Waggsbossierer

* 17. Mai: Peter Melander von Holzappel, Fäldheer und Oberbefäälshaaber vo de kaiserlig-ligistische Drubbe (* 1585)
* 20. Mai: Władysław IV. Wasa, polnische Köönig/kwasi Zar vo Russland (* 1595)
* 26. Mai: Vincent Voiture, franzöösische Dichder und Schriftsteller (* 1598)

* 27. Juni: Arngrímur Jónsson, isländische Gleerte

* 1. Septämber: Marin Mersenne, franzöösische Mathematiker und Theoloog (* 1588)
* 20. Septämber: Ivan Lukačić, kroatische Komponist (* 1587)

* 17. Novämber: Thomas Ford, änglische Komponist, Lautenist, Gambist und Dichder (* 1580)

* 2. Dezämber: Heinrich Julius von Zerssen, dütsche Hofbeamter (* 1583)
* 25. Dezämber: Claudia de’ Medici, Erzherzogin vo Östriich und Landesfürstin vo Tirol (* 1604)

* Michael East, änglische Organist und Komponist (* um 1580)

## Weblingg