Associazione Augusta

D **Associazione Augusta** isch en Veräin nach italienischem Rächt, wo sich für d Walserkultuur z Issime (Éischeme) ysetzt.

S Regionaalgsetz über de Schutz vo de Charakterischtiken und de spraachlichen und kulturelle Tradizioone vo de Walser im Lystaal, wo di Autonoom Regioon Aostataal am 9.&nbsp;Augschte 1998 erlaa hät, nänt d *Associazione Augusta* explizit as en Organisazioon, wo d Forschig und s Wüssen über d Walserkultuur förderet.

## d Gschicht vom Veräin und was er eso tuet
Ggründet woorden isch de Veräin am 30.&nbsp;Juli 1967. I de glyche Wuche, am 31.&nbsp;Juli und am 1.&nbsp;Augschte, hät z Issime di zwäit internazionaal Komferänz vo der A.I.D.L.C.M., der *Association Internationale des Langues et Cultures Menacées,* stattgfunde. Gründigsvätteren und -müetere sind de doozmaalig Gmäindspresidänt vo Issime Edmond Trenta, di doozmaalig Gmäindssekretèèrin Maria Mosca, de Gustavo Buratti «Tavo Burat» vo Biella, d Baroonin Tita von Oetinger (Saas-Fee) und ganz bsunders d Lucienne Faletto Landi gsy. De Zwäck vo der *Augusta Issime* isch am Aafang hauptsächli dèè gsy, das mer hät wele s Walsertüütsch vo Issime, d Éischemtöitschu, am Läbe bhalte. Aber au wiirtschaftlichi und soziaali Iniziatyve hät mer welen understütze; d Idee isch gsy, das de tüütsch Tialäkt eener chön überläbe, wänn d Lüüt im äigete Doorff chönd schaffe.

1969 hät d Lucienne Faletto Landi d Idee ghaa, me sett doch au e Zytschrift usegèè, und sit doo und ununderbroche bis hütt publiziert de Veräin äimaal im Jaar d *Augusta*. D Landi isch bis zu irem Tood 2009 d Bresidäntin vom Usegäber-Komitee gsy. Die Zytschrift isch am Aafang esoo gmäint gsy, das Lüüt vom Doorff für Lüüt im Doorff (oder au im Lystal) schrybed. I den eerschte Liferige hät deet der Albert Linty au naadisnaa e Wöörtersammlig publiziert, wo dän spööter von ere Wöörterbuechgruppe uuspoue und 1988 und 1998 vom Walser Kulturzentrum – Centro Studi e Cultura Walser useggèè woorden isch. E Gruppe vo Lüüt händ au es Verschriftigssischteem vo der Éischemtöitschu feschtgläit. Im Lauff vo de Zyt isch die lokaalschpraachlich-lokaalhischtoorisch oriäntiert Zytschrift aber alewyl mee e Hoochglanz-Kultuurzytschrift woorde, wo hauptsächli vo norditalienischen Akadeemiker gschribe wiird, wo a de püürlich-alpyne Kultuur inträssiert sind.

D Associazione Augusta Issime hät sich i dère ganze Zyt und bis hüt aktyv mit em gmäinsaamen Eerb vo der alpyn-ländliche Kultuur abggèè. Si publiziert (au zäme mit andere kulturellen Organisazioone) Büecher und lueget, das di alt Boukultuur, aktuell bsunders d *Stubbi* i de Mäiesäss, nöd zämegheied. Bsunders aktyv isch si wider woorde, sit de Michele Musso, wo a der Uniwèrsitèèt z Turyn schaffet, mitmacht. Di verschidenen Aktivitèète vo der Augusta Issime wèèrded vom Bildigsminischteerium vo der Autonoome Regioon Aostataal understützt.

Der eerscht Bresidänt isch de Mario Goyet gsy, und 1970 isch d Lucienne Faletto Landi gwelt woorde. Vo 1982 bis 2015 hät de Don Ugo Busso de Veräin gfüert, dänn für äis Jaar de Renato Perinetto, nachane für äis Jaar d Sara Ronco und jetz sit 2018 de Michele Musso.

## Usegäberschaft – Patronaat
* *Augusta.* Rivista annuale di storia, lingua e cultura alpina. Aosta 1969&nbsp;ff.
* *Eischeme Issime. La sua chiesa la sua gente. Dschëin chilhu dschëini lljoït.* 2.&nbsp;Uuflaag. Aosta 1992 (1.&nbsp;Uuflaag 1984?).
* Imelda Ronco, Michele Musso: *Éischemgseiti. Les dictions van a voart.* Aosta 2007.
* Silvia Dal Negro, Monica Valenti, i Zämenaarbet mit em Michele Musso: *Issime, una comunità plurilingue. L’analisi di un corpus.* Aosta 2008.
* Flavio Zappa, useggèè vom Michele Musso: *I segni visibili e invisibili del paesaggio rurale. Stein e Bétti due alpe walser.* Aosta 2008.
* verschideni Autoore, useggèè vom Michele Musso: *“Année de grâce 1915”. Grat Vesan e [[Jean-Jacques Christillin]], due protagonisti del ’900.* Aosta 2015.
* Michele Musso, mit Yfüerige vom Matteo Rivoira, em Marco Angster und de Silvia Dal Negro: *L’espressione linguistica dello spazio in un’area plurilingue. Il paesaggio toponomastico della media Valle del Lys.* Aosta 2017.
* Albert Linty: *Ëischemer’s Büjie.* Issime 2023.

## Quäle
* Ugo Busso: *«Di töitschu»: il dialetto walser di Issime. In: Eischeme – Issime. La sua chiesa, la sua gente – dschëin chilhu, dschëin lljöit.* Tipografia Valdostana, Aosta [1992], S.&nbsp;107–121, daa bsunders S.&nbsp;119.
* ''Associazione Augusta Issime'' – d Website vom Veräin.

## Fuessnoote