open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guggenbühl (Begriffsklärung)

**Guggenbühl** – i der Düütschschwiizer Mundart **Guggebüel** – isch:

* der Fluername *Guggebüel,* wo i verschidene Schwiizer Kantöön vorchunt

* s Guggi, es Stadtkwartier vo Winterthur

der Familiename vo däne Persone:
* Adolf Guggenbühl (1896–1971), Schwiizer Publizischt un Verleger
* Adolf Guggenbühl-Craig (1923–2008), Schwiizer Psychiater und Psychoanalytiker
* Allan Guggenbühl (* 1952), Schwiizer Psychotherapeut, Profässer a der Pädagogische Hochschuel Züri, Autor bim Verlag Orell Füssli 
* Barbara Guggenbühl (* 1964), Schwiizer Jurischtin un Staatsschryberin vo Basel
* Gottfried Guggenbühl (1888–1959), Schwiizer Historiker
* Hans Guggenbühl (Schriftsteller, 1893) (1893 (?) –1939), Schwiizer Jurischt un Mundartautor
* Hans Guggenbühl (Schriftsteller, 1924) (1924–1990), Schwiizer Germanischt, Schriftsteller un Verleger
* Hermann Guggenbühl, (1908–1960), Schwiizer Architekt
* Johann Caspar Guggenbühl (1799–1862), Schwiizer Undernäämer
* Johann Jakob Guggenbühl (1816–1863), Schwiizer Dokter

## Fuessnoote
Josephine Cochrane

D **Josephine M. (Garis) Cochrane** (* 8. Merz 1839 z Ashtabula County, Ohio; † 3. Augschte 1913 z Cook County, Illinois) vu Shelbyville (Illinois) giltet as Erfinderi vu dr erschte bruuchbare Gschirrwäschmaschiin. S erscht Batänt uf e sonig Grät het dr *Joel Houghton* scho anne 1850 iberchuu, säll het aber chuum funktioniert un het si nit duregsetzt.

Ihre Vater John Garis isch Böuingenieur gsii, ihre Urgroßvater isch dr Erfinder John Fitch gsii. Am 13. Oktober 1858 het si dr Grichtsschryber un Bolitiker *William A. Cochran* (1831–1883) ghyrote. No dr Hochzyt het si ihre Nochname europäisiert, indäm si ne -e an en draaghänkt het.

## Erfindig vu dr Gschirrwäschmaschiin
As rychi Frau het d Cochrane regelmäßig Party veraasstaltet, het si aber driber gärgeret, ass ihri Aagestellte bim Gschirr wäsche als wärtvoll Gschirr hii gmacht hän. S Gschirr sälber wäsche, het si bal läschtig gfunde un het aagfange ne Maschiin fir die Ufgab z entwickle. Noch em Dod vu ihrem Mann het si 1883 em Yysebahnmechaniker *George Buttler* dr Ufdrag gee, ihri Entwirf umzsetze.

D Maschiin isch us eme wasserdichte Chupferchessel gsii, wu s Gschirr uf Drohtcherb dryygstelölt wore isch. Zerscht im Handbedrib, speter mit eme Metor, isch d Cherb uf eme Laufrad drillt wore go d Saipfelauge, wu iber e Diise yyglofen isch, glychmäßig verdaile.

Am 28. Dezämber 1886 isch die Gschirrwäschmaschiin uf ihre Name batäntiert wore. Uf dr Wältuusstellig z Chicago 1893 het d Josephine Cochrane dr Bryys fir „di bescht mechanisch Konschtruktion, Haltbarkait un Zwäckentsprächig“ kriegt.

Ihri erschte Maschiine sin bi me Ufdragsfertiger z Indiana böue wore, wu si si aber bal verstritte het. Si het d Firma *Cochran’s Crescent Washing Machine Company* grindet, wu speter in Hobart ufgange isch. Chunde sin aafangs Reschtaurant un Hotel gsii. Anne 1949 het Hobart e Modäll fir dr normal Huushalt yygfiert.

## Literatur
* Eckart Roloff: *[http://www.neues-deutschland.de/artikel/208816.mrs-cochrane-machte-alles-klar.html?sstr=Eckart Mrs. Cochrane machte alles klar],* Neues Deutschland vum 13. Oktober 2011
* Bydrag im WDR vum 28. Dezämber 2011

## Fueßnote
Hermann Guggenbühl

Dr **Hermann Guggebüel** isch am 31. Merz 1908 z Sanggallen uf d Wält cho und am 7. Oktober 1960 gstorbe. Er isch Architäkt und Stadtplaner gsi.

Er isch von ere Sanggaller Familie cho, und er het z Züri und z Berlin d Architäktur studiert. Derno het er zerscht im Stadtplanigsampt z Fankfurt am Main und denn als Planer z Sanggalle gschaffet und er het au es eigets Architekturbüro gha. Bi de Hüüser, won er zeichnet het, het er wos möglech gsi isch Elimänt vo der modärne Architektur z Amerika übernoo.

Der Guggebüel isch spöter Stadtarchitäkt vo Winterthur worde, won er d Planig vo der Stadtsidlig, wo dozmol gschnäll gwachsen isch, gleitet het. Vo ihm isch au der Plan für s nöie Kwartier, wo sin Name treit, s Guggi. Dört het e Kwartierstrooss der Name *Guggenbühl-Strasse,* und en anderi heisst *Im Guggenbühl*. D Fridhofhalle vo Winterthur, wo der Guggebüel ane 1953 entworfe het, zelt hüt zu de guete und schützenswärte Giböid vo der Stadt.

1951 isch dr Hermann Guggebüel Stadtboumeischter vo Sanggalle worde, und 1959 isch er uf Basel, wonn en d Basler Regierig am 24. Juli 1959 zum Stadtplaner gwählt het. Aber scho eis Joor spöter isch er wägen ere schwäre Chranket gstorbe.

Der Sanggaller Architäkt isch Mitgliid vom *Bund vo de Schwiizer Architäkte BSA*' gsi.

## Literatur
* Otto Glaus: *Hermann Guggenbühl.* In: Schweizerische Bauzeitung, 78, 1960, S. 818.

## Fuessnoote
Carmen Birchmeier

D **Carmen Birchmeier** (* 6. Juli 1955 z Waldshuet as *Carmen Kohler*, ghyroteni *Birchmeier-Kohler*) isch e dytsch-schwyzerischi Genforscheri un Entwickligsbiologi.

## Lääbe un Forschig
D Birchmeier het vu 1974 bis 1979 Biochemy an dr Universitet Konschtanz, dr University of California, San Diego un dr ETH Züri studiert. Ihri Dokterarbet bim Max Birnstiel het si anne 1984 am Inschtitut fir Molekularbiology II an dr Universitet Züri abgschlosse. Noch eme Uuslandsufenthalt as Poschtdoktorandi bim Michael Wigler un as Wisseschaftleri am Cold Spring Harbor Laboratory uf Long Island (USA) vu 1984 bis 1989, het si d Laitig vun ere Arbetsgrupp im Kölner *Max-Delbrück-Laboratorium* uf em Gländ vum Max-Planck-Inschtitut fir Zichtigsforschig ibernuu. Dert het si anne 1993 ihri Habilitation abgschlosse.

Syter 1995 schafft si am Max-Delbrück-Zäntrum fir Molekulari Medizin (MDC) z Berlin.

Anne 2002 isch si fir ihri Forschig iber d Signaliberdragig zwische Zälle bi dr Embryonal- und Organentwicklig vu Suuger mit em Gottfried-Wilhelm-Leibniz-Bryys uusziachnet wore. Im nämlige Johr het si ne C4-Brofässur an dr Medizinische Fakultet vu dr Freie Universitet (FU) Berlin, jetz Charité, iberchuu. Syter 2013 isch si Mitglid vu dr Academia Europaea. Im Johr 2018 isch si zum Mitglid vu dr Dytsche Akademy vu dr Naturforscher Leopoldia gwehlt wore.

D Birchmeier forscht zue dr Molekularbioloy vu dr Embryogenese un Organogenese bi Suuger un däre ihre Bedytig fir Fählentwicklige vum Närvesischtem, bi Chrankete vum Skelettmuskel un vum Häärz un bi Chräbs. Mit Hilf vu „Knockout-Myys“ (Myys, wu bstimti Gen chinschtli abgschalte sin) hän d Birchmeier un ihri Mitarbaiter d Roll vu verschidene Wachstumsfaktore beziehigswys ihre Rezeptore un dr Transkriptionsfaktor, wu vun ene kuntrelliert wäre, fir d Entwicklig vum Organismus chenne ufklere.

D Carmen Birchmeier isch mit em Entwickligsbiolog un Chräbsforscher Walter Birchmeier ghyrote.

## Weblink
*Websyte vu dr Arbetsgruppe vu dr Carmen Birchmeier
*Brässmitdailig vum MDC zum Leibniz-Bryys
* Bryysdreegersyte bi dr DFG
* 

## Fueßnote
Tenderlokomotive

È **Tenderlokomotyv** isch è Bauart von èrè Dampflok, bi dèrrè d Wasser- un Brènnschtoffvorräät in Bhälter uff dè Lok sèlber mitgfüürt wörrèd.
Dè anderè Bauart sait mò Schlepptenderlok.  

## Bauwys
D Wasservorräät sin sich meischtens in sitlichè Tanks odder im Raamè dinnè, wo als Wasserkaschtè baut sin. D Kollè- bzw. Brènnschtoffvorräät sin in èm Aabaubhälter vor odder hinter m Füürerschtand. 

D Alternatyvè zuè dè Tenderlokomotyv-Bauwys isch è Dampflok mit aaghängtem Schlepptender, è sognennti *Schlepptenderlok*, wo d Vorräät in èm separatè Schlepptender mitgschleikt wörrèd. Tenderloks sin bevorzuègt uff churzè Streggè ygsetzt worrè, demit nit unnötig Energy für dè Dransport vo dè Vorräät vobruucht wörd. Schlepptenderloks sin besser für längeri Dischtanzè geignèt, well vill mee Kollè mitgnõ wörrè chönnèd un uff dè Streggi keini odder nu wènnig Kollè gfasst wörrè muè. Èn witterè Vordeil vo dè meischtè Tenderloks isch, dass si in beidi Richtungè fascht glych guèti Laufeigèschaftè hèn un sèllèwäg a dè Ändpüngt vo dè Strèggi nit drüllt wörrè müèn. 

Vo Nachdeil isch, dass durch s Uffbruuchè vo dè mitgfüürtè Vorräät d Riibungslascht un dõdemit au d Zugchraft abnimmt. Hüüfig wörrèd Tenderloks, wiè d DB-Baureiè 66, dõrum so konschtruyrt, dass èn möglichscht großè Deil vo dè Vorräät übber m hinterè Laufdrèègschtell aagordnèt isch, dèm sini Entlaschtung uff d Zugchraft èn gringerè Yfluss hèt. Uss sèllèm Grund sin hinter dè Kuppelräder aagordnèti Drèègschtell (also Achsfolgè wiè 1'C2' un 1'D2') bi Tenderloks hüüfiger als bi Schlepptenderloks. Bsunders uusbrägt isch sèll bi dè Engerth-Lokomotyvè.

Sowoll chlyni Rangyrloks wiè au schwèri Maschinnè für dè Güèterzugbedryb, Schnellfaarlokomotyvè mit Stromlinnièvokleidung un Maschinnè mit Mallet-Drybwärch sin i dè Tenderlok-Bauart baut worrè.

## Literadur
* Johann Frahm: *Das englische Eisenbahnwesen*. Springer Volaag Heidelbärg GmbH, Heidelbärg 1911.
* Sächsische Maschinenfabrik (Hrsg.): *Lokomotiven 1910*. Europäischer Hochschulverlag GmbH & Co KG, Bremè.
* Ralf Rossberg (Hrsg.): *Deutsche Eisenbahnfahrzeuge von 1838 Bis Heute*. Springer Volaag Bèrlin Heidelbärg GmbH, Bèrlin Heidelbärg 1988, ISBN 978-3-642-95771-0.
* F. Meineke, FR. Röhrs: *Die Dampflokomotive*. Lehre und Gestaltung, Springer Volaag Bèrlin-Göttingè-Heidelbärg, Bèrlin Heidelbärg 1949.

## Weblingg

* Vorrõtsdransport uf lokifahrer.ch abgruèfè am 10. März 2019
* ''Will keiner mehr auf einer Dampflok fahren?'' Artikel uf haz.de vom 6. Dezember 2017 (mit Bilder vom Füürer- un Heizerschtand uff èrè Tenderlokomotyv)
Lise Girardin

D **Lise Girardin** isch am 15. Februar 1921 z Gämf uf d Wält cho und am 16. Oktober 2010 dört gstorbe. Si isch e stedtische und nazionali Politikerin gsii und het zu dr FDP ghört. 

## ihres Lääbe
D Girardin isch d Dochter vo dr Alice und em Ernest Baud gsi. Bis ane 1943 het si a der Uni Gämf studiert und derno as Französischlehrere a dr Uni gschaffet. Si isch mit m Mathematikprofässer Pierre Girardin ghüroote gsi.

Wo z Gämf s Frauenstimmrächt agnoo worden isch, het me se ane 1961 in Groossroot vom Kanton Gämf gwäält.

1967 isch si as erschti Frou in Verwaltigsroot vo dr Stadt Gämf, dr *Conseil administratif de la ville de Genève,* gwäält worde. Drüümol – nämli ane 1968, 1972 und 1975 – isch si Stadtpresidäntin vo Gämf gsi, gmäss em Sischteem, wo das Ampt all Joor es anders Mitgliid vom *Conseil administratif* überchunt. Si isch i dr Schwiiz di erscht Stadtpresidäntin gsi.

Erscht 1971 het’s s Frauestimmrächt au für di ganz Schwiiz ggää, und jetz isch d Lise Girardin grad i dämm Joor als Verträtterin vo Gämf in Ständeroot choo, au doo isch si di erschti Schwiizerin i dämm Root gsi.

1984 bis 1991 isch si d Presidäntin vo dr Äiggnössische Ussländerkumissioon gsi.

D Nationalröötin Maria Roth-Bernasconi het vonnere gseit: «Si het dr Wääg uftoo und blibt es Vorbild für t Schwiizer Froue.»

## Literatur
* 

## Fuessnoote
Cugy

**Cugy** isch de Name vo däne Ortschafte i de Schwiz:
* Cugy FR, e Gmeind im Kanton Friburg 
* Cugy VD, e Gmeind im Kanton Waadt
Fétigny

**Fétigny** isch de Name vo däne Ortschafte:
* Fétigny FR, en Ort und e Gmeind im Kanton Friburg, Schwiz
* Fétigny (Jura), en Ort und e Gmeind im Département Jura, Frankriich
Sabine Hartmann-Müller

D **Sabine Hartmann-Müller** (* 4. Septämber 1962 z Memmenga) isch e dytschi Bolitikeri (CDU) un syt Oktober 2017 Mitglid im Landdag vu Bade-Wirttebärg.

## Lääbe
D Hartmann-Müller isch z Memmenga ufgwachse un dert uf d Grundschuel gange. Am Internat St. Maria z Kaufbeire het si dr Realschuelabschluss gmacht un anne 1982 an dr Fachoberschuel z Memmenga d Fachhochschuelryfi. Vu 1982 bis 1987 het si an dr Fachhochschuel Reidlenga Ussewirtschaft studiert un as Diplom-Bedribswirti (FH) abschlosse. Derno het si vu 1988 bis 2011 z Ludisburg, z Rhyfälde, z Löörech un z Käiseraugscht in verschidene Firmene im Personal-, Finanz- un Rächnigswäse/Organisation gschafft. Syter anne 1989 wohnt si z Rhyfälde-Herte. 

S Sabine Hartmann-Müller isch ghyrote mit em Richard Müller un het mit ihm zwai Chinder. Si isch remisch-kadolisch.

## Bolitik
Syter anne 1993 isch d Hartmann-Müller Mitglid bi dr CDU. Syter 1995 isch si Vorsitzeri vum Ortsverband Herte un syter 1997 Mitglid vum Vorstand vu dr Fraue Union Rhyfälde, e baar Johr au as Vorsitzeri. Derzue isch si 2018/2019 kooptierti Bysitzeri im Vorstand vum CDU-Chraisverband Löörech un syt 1997 stellverdrättendi Vorsitzeri vum CDU-Stadtverband Rhyfälde. Anne 1999 isch si in Ortschaftsrot vu Herte un au in Gmairot vu Rhyfälde gwehlt wore. Syter anne 2012 isch si Ortsvorsteheri vu Herte.
 
Bi dr Landdagswahle 2006 un 2016 isch si im Wahlchrais Waldshuet Zwaitkandidati fir d CDU gsii. Zum 25. Oktober 2017 isch si fir dr Felix Schreiner in Landdag noogruckt. Im Landdag isch si Mitglid im Uusschuss fir Sozials un Integration un im Uusschuss fir Verchehr. Derzue isch stellverdrättend Mitglid im Uusschuss fir Europa un Internationals, im Uusschuss fir Inners, Digitalisierig un Migration, im Uusschuss fir Umwält, Klima un Energywirtschaft un im Uusschuss fir Wirtschaft, Arbet un Wohnigsböu.

Bi dr Landdagswahl 2021 het si s Erschtmandat verlore, isch aber iber e Zwaitmandat wider in Landdag yyzoge.

Syt 2017 isch si Mitglid im Oberrhyroot un bi dr Internationale Barlemäntarische Bodesee-Kumferänz.

Zue dr Landdagswahl 2026 isch si vu ire Bartei nimi nominiert wore.

## Weblink
* Websyte vu dr Sabine Hartmann-Müller
* Landtag Baden-Württemberg: Sabine Hartmann-Müller
XING

**XING** isch es soziaals Netzwärch, wo vo dr Firma *XING SE* z Hamburg betriibe wird.

Uf däm Kanaal chame z eerscht emol persönlechi Kontakt verwalte und nöji Persoone aschrybe. Es isch psunders als Netzwärch für di gschäftlechi und au privati Komunikazioon für Lüüt im düütschsproochige Ruum – der Regioon D-A-CH – dänkt. D Nutzer informiere uf ihrne Syte über dr Wärdegang und ihri pruefliche Kompetänze. Si chönd mit andere zäme Gruppe ufmache zum über öppis diskutiere.

Es git au s Sischteem *XING Spanien* für spanischi Chunde und d *XING S.à r.l.*, wo z Luxemburg dihei isch, für die französische. D Schnittstell für Benutzer isch i verschidene Sprooche.

S Undernääme het ane 2003 agfange, dozmol no under em name *OpenBC* (Open Business Club); 2017 het s scho meh weder tuusig Lüüt beschäftiget. Und ane 2016 sind schynts scho meh weder zää Milioone Chunde uf däm Medium agmäldet gsi.

2009 isch s Meedieundernääme Hubert Burda Media der Hauptakzionäär vo dr XING SE woorde. Sid 2010, wo d XING SE d Firma *amiando* gchauft het, ghört dere ihres Gschäft als online-Ticket-Händler au derzue; es isch hüt dr düütsch Dienscht *XING EVENTS*. Me cha sech dört über Ereignis go informiere, mit Kaländerfunkzioone schaffe und eigeni Termyn plaane.

D Syte *XING Klartext* isch e Dienscht zum über Frooge vo dr Wirtschaft z infermiere; si funkzioniert als Magazyn und wird von ere Redakzioon gmacht und isch en eigeständige Aktöör vom Schurnalismus.

## Literatur
* Caroline Krüll, Christian Schmid-Egger: *Networking mit Xing, Facebook und Co*. München 2009, ISBN 978-3-406-59358-1.
* Stephan Lamprecht: *XING – Networking im Internet*. 3. Uuflaag, Hannover 2008, ISBN 978-3-936931-55-6.

## Weblink

* Website vo XING
Xing

**Xing** isch:

s chinesische Wort und Schriftzeiche für *Stärn*

e chinesische Familiename

e geografische Name vo:
* Xing (Lüliang), eme Piet i dr Provinz Shanxi z China
* Xing (Staat), eme chinesische Staat, wo s vor zwöituusig Joor gää het

**XING** bedüütet:

* XING, es soziaals Netzwärch im Internet
* XING, es Undernääme z Hamburg, wo s Netzwärch *XING* betriibt
* XING Magazin, es österrychischs Heftli
CH Media

D **CH Media** isch es Schwiizer Meedieundernääme.

## s Projäkt
Es git’s sid ane 2018, wo s als *Joint Venture* vo de NZZ-Grubbe und de AZ-Meedie entstande isch. Do derby si vo dene beide Partner diväärsi Regionalzytige bygstüüret worde, und au die verschidene Internet-Plattforme vo de Zytige. Und es het au Radio und Färnsee-Stazioone drby.

Zu dr CH Media ghöre drüü Trukereie: *Mittelland Zeitungsdruck*, *NZZ Media Services* und *Vogt-Schild*.

Bi däre Reorganisazioon goot’s de Akzionääre trum, bi dr ganze Firmegrubbe zwöihundert Stellen abzboue.

## d Zytige vo dr CH Media
* d Aargauer Zytig (mit de regionalen Uusgabe für Brugg, s Freiamt und s Fricktal)
* d Soledurner Zytig
* s Gränchner Tagblatt
* s Oltner Tagblatt
* di Basellandschaftlechi Zytig
* d bz Basel
* d Luzärner Zytig
* s Sanggaller Tagblatt 

## d Färnseestazioone vo dr CH Media
* Tele M1
* Tele Bärn
* TeleZüri
* TV24
* TV25
* S1
* Tele 1
* TVO – Das Ostschweizer Fernsehen

## Radio
* Radio Argovia
* Radio 24
* Radio FM1
* Radio Pilatus
* Radio Melody
* Virgin Radio Hits Switzerland
* Virgin Radio Rock Switzerland
Isabell Huber

D **Isabell Huber** (* 27. Augschte 1987 z Haalbrunn) isch e dytschi Bolitikeri (CDU) un syt Jänner 2019 Mitglid im Landdag vu Bade-Wirttebärg. Vu 2021 bis 2023 isch si Generalsekreteri vu dr CDU Bade-Wirttebärg gsii.

## Lääbe
D Huber isch z Wüeschterot ufgwagse. Anne 2007 het si am Justinus-Kerner-Gimnasium z Weisberg s Abitur gmacht.

An dr Hochschuel Kähl het si ne Uusbildig zum ghobene Verwaltigsdienscht gmacht (Bachelor of Arts – Public Management) un derno vu 2011 bis 2015 bim Haupt- un Personalamt vu dr Stadtverwaltig Stuegert gschafft. Näb em Beruef het si 2013 bis 2016 an dr Hochschuel fir effentligi Verwaltig un Finanze z Ludisburg ne Master gmacht (Master of Arts – Public Management). Vu 2015 bis 2018 het si as Persenligi Mitarbaiteri vum Amtslaiter bim Haupt- un Personalamt vu dr Stadtverwaltig z Stuegert gschafft. 2018 bis aafangs 2019 isch si in Elterezyt gsii.

D Huber isch evangelisch, ghyrote un het zwai Chinder, e Dochter (* 2018) un e Suhn (*&nbsp;2023).

## Bolitik
D Isabell Huber isch vu 2013 bis 2014 Chraisvorsitzeri vu dr Junge Union z Haalbrunn gsii un vu 2013 bis 2015 Bysitzer im Bezirksverband Nordwirtebärg vu dr Junge Union. Vu 2013 bis 2015 isch si derzue Mitglid im Chraisvorstand vu dr CDU Haalbrunn gsii un Bysitzer im CDU-Bezirksverband Nordwirttebärg.

Bi dr Kommunalwahl 2019 isch si zur Ortschaftsreti vu Wüeschterot gwehlt wore un isch ab do stellverdrättendi Ortsvorsteheri gsii. Syt Merz 2024 isch d Huber Ortsvorsteheri vu Wüeschterot.

Bi dr Landdagswahl 2016 isch si im Wahlchrais Neckersulm as Ersatzkandidati vum Bernhard Lasotta aaadrätte, wu s Erschtmandat gwunne het. Wu dr Lasotta am 11. Jänner 2019 gstorbe isch, isch d Huber zum 22. Jänner in Landdag noogruckt. Im Landdag isch si Mitglid im Uusschuss fir Sozials un Integration un im Uusschuss fir Europa un Internationals.

Bi dr Landdagswahl 2021 isch si iber e Zwaitmandat im Wahlchrais Neckarsulm wider in Landdag gwehlt wore. Im Mai 2021 isch si as Noofolgeri vum Manuel Hagel zur kummissarische Generalsekreteri vu dr CDU Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Im Novämber 2023 isch si in däm Amt dur d Nina Warken abglest wore.

## Sunschtigs Engaschmänt
* Mitglid bi dr Europa-Union Deutschland e. V.
* Mitglid im Jugendförderverein Wüstenrot e. V. 
* 2010 bis 2013: Landesgschäftsfiereri bi dr Junge Europäern - JEF Baden-Württemberg e. V.
* 2008 bis 2009: Stellverdrättendi Vorsitzeri vum Chraisverband Kähl vu dr Junge Europäer – JEF Baden-Württemberg e. V.

## Weblink
* Websyte vu dr Isabell Huber
* d Isabell Huber uf dr Websyte vu dr CDU-Landdagsfraktion Bade-Wirttebärg
* 
* Michael Schwarz: ''Isabell Huber zieht für die CDU in den Landtag ein''. *stimme.de*, 19. Jänner 2019
Shōgi

**Shōgi** (vum jàpànische 将棋, "s Schpeel vun de Generale") ìsch e strategisches Brattschpeel fìr zwei Schpeeler, un d jàpànische Variante vum Schàchschpeel. Wie Schàch kummt Shōgi vermüetlich vu Nordindie un het kineesischi Iiflüss g'het.

S gìbt trotzdem e pààr Differanze mìt de ànderi Schachvariante, unter àndrem d Meeglichkeit, d àngfàne Figüre vum Geijner fìr sìch salwe im Schpeel züe reintegriere.

## Schpeelmaterial
D Shōgi-Schpeelstäine b'stehe üs numme e einzige Farwe. Ihre Rìchtung ärlàuibt züe wìsse, züe wellem Schpeeler sie g'heere.

Bäidi Schpeeler (bezeichnet àls *Sente* 先手  un *Gote* 後手, *Sente* fàngt d Partie àn) hàn jeder genàu zwànzich Shōgi-figüre unter d'r Hànd:
*Älf wichtigi Figüre : 
** De Kìnig (王 - *ō* // 玉 - *gyoku*)
** Zwei Sìlwergenerale (銀 - *gin*)
** Zwei Guldgenerale (金 - *kin*)
** Zwei Schprenger (桂 - *kei*)
** Zwei Lànze (香 - *kyō*)
** E Laifer (角 - *kaku*)
** E Turm (飛 - *hi*)

*Niin Büüre (歩 - *fu*)

## Zìhl vum Schpeel
S Zìhl vum Schpeel ìsch es, de Kìnig vum Geijner in "Schàchmàtt" züe schtelle. De Geijnerische Kìnig wurd àngegrìffe **un** de Geijner kànn sin Kìnig vum Àngrìff nìtt verteidige. 

De Schpeeler in Schàchmàtt het verlore un de àndere Schpeeler logìscherwiis gwìnn d Partie.

## Bewejunge vu de Schpeelstäine
### Kìnig
De Kìnig kànn sìch eins Feld ìn jeder Rìchtung beweje, awwer numme wänn s Feld nìtt vum Geijner àngegrìffe wurd (wänn s Feld *sìcher* ìsch).

### Guldgeneral

### Sìlwergeneral

### Schprenger
D Schprenger kànn owedrànn Figüre schprenge, wie ìm Schàch.

### Lànze

### Laifer

### Turm

### Büür
D Büür fàngt au e geijerische Figüre gràdzihlig, nìtt diagonalwiis wie ìm Schàch.

D Büür soll sìch ìmmer **eins** Feld beweje, ìn kenem Fàll derf ar zwei Felder newergehn, wie biim Schpeelànfàng ìm Schàch.
Violoncello

Ds **Violoncello** (Aussprache ˌviolɔn'tʃɛlo], Plural Violoncelli, Kurzform Cello, Plural Celli, frier au Violoncell) isch en aus verschiedene Holzarde gferdigdes Streichinschdrumend aus dr Viola-da-braccio-Familie. Die Abkürzung isch Vc.

Des Wort stammt aus dem Idalienischa ond bedeuded eigedlich „kloiner Violone“. Die deitsche Bezeichnung war frier au Bassgeig oder kloine Bassgeig.

Das Violoncello wird voma Violoncellisda mit eme Bogen gschdricha. Andersch als d'Violin ond d'Bratsch werd das Enschdrumend (mit em Hals nach oba) aufrecht zwischen de Beine ghalten ond stoht heit moischd mit eme ausziehbare Schdachel aus Medall, Holz odrr kohlastofffaserverschdärkdem Kunschdstoff uff em Boda.

Das Cello wurd 2018 zom Inschdrument des Jahres gwählt.
Kamm von Frienstedt

Dr **Strääl vo Frienstedt** isch en alte Gebruuchsgägestand, wo us em Gwei vomene Hirsch gmacht isch. Er chunt usem dritte Joorhundert nach Chrischtus; me het en ane 2000 bi Frienstedt z Tüüringe zäme mit vil andere Sache us dr spootantike Zyt gfunde.

Dr Strääl het e drüüeggigi Form. Erscht im Joor 2011 het me bin ere gnöiere Undersuechig gseh, ass uf däm Objäkt en Inschrift ygritzt isch. Es sind Ruunezeiche. D Sproochforscher dänke, die Zeiche sige z Tüüringe i dä Strääl gritzt worde. Es isch es ganz es wichtigs spoochgschichtlechs Dokumänt, will s bis jetz s eltischte schriftleche Züügnis isch us dr Gägend vo de weschtgermanische Sprooche (wo au s Alemannische derzue ghört).

No elteri Ruune könnt me numme us em Piet vo de nordische Sprooche. Au die früeschti nordischi Ruuneschrift, wo bis jetz gfunde worden isch, stoot uf emene Strääl; dä ghört zum Fund vo Vimose z Dänemark und er chunt usem zwöite Joorhundert; er treit e Futharkschrift.

Das wo uf däm chlyne Strääl vo Frienstest stoot, isch eifach eis Wort. Es heisst *kaba,* was me as «kamba» mues lääse, und es bedüütet «Strääl». Für d Sproochgschicht isch das öppis wichtigs, wil me jetz s erschte Mol e so en alte Beleeg het für es Wort mit dr Ändig uf *-a* und do drmit für e sproochlechi Eigeheit us dr Afangszyt vo de weschtgermanische Sprooche. Das isch öppe zwöihundert Joorhundert bevor denn au d Ruuneschrifte vo de Alemanne vorchöme.

## Literatur
* Christoph G. Schmidt, Robert Nedoma, Klaus Düwel: *Die Runeninschrift auf dem Kamm von Frienstedt, Stadt Erfurt*. In: *Die Sprache*. Band 49, Nr. 2, 2010–2011, S. 123–186.

## Weblink
* ZBSA News Archiv 2012: ''Sensationsfund am ZBSA: Ältester Nachweis der westgermanischen Sprache''
Dorf

Es **Dorf** isch en Ortschaft mit vilne Hüüser, wo de verschidene Kwartierstroosse noo oder rund ume middleri Platz bout sind.

## s Wort
S germanische Wort *thaurp* het i dr gotische Sprooch es yghaagets Areal bedüütet; es stoot scho i dr Bible vom Wulfila. Das Wort isch i dr alemannische Sprooch und em Hochdüütsche allgemein ebe zu *Dorf* woorde. Im Schwiizerischen Idiotikon isch im Band 13 e ganz e grosse Artikel über alli mügleche sproochlechen und volkskundtleche Sache zum «Dorf» abtrukt.

## Sidligsgeografy
Es isch e Sidlig mit private Hüüser und meischtens au es bar öffentleche Geböid; hüüffig het’s e Chilen oder e Kapälle und es Schuelhuus, und bi grössere Dörfer bruuchts au es Gmeindhuus und vilecht findet me no e Wirtschaft (oder meh as eini), e Baanhof oder e Müli, und vilech e Laade und e Boscht. So isch es i dr tradizionelle Form vom Dorf gsi, bevor i dr jüngschte Zyt vil Funkzioone us de Dörfer verschwunde sind und me se nume no i de zäntraalen Oort het.

Dörfer sind tradizionell hüüffig dr Middelpunkt von ere Gmeind oder Dorfgnosseschaft gsi, und eine vo de Dorflüüt isch dr *[[Amtmann|Amme]]* (Dorfvorsteher) gsii; das isch jetz i vilne Fäll nümmen eso, wil mängi alti Gmeind sech mit anderne zun ere grössere Gmeind oder wie z Düütschland zu *Gebietskörperschafte* zämetoo het. Me underscheidet d Dörfer nach geografische und politische Gsichtspünkt vo de grössere Stedt und vo de chlynere Wyler.

Dörfer als feschti und ständig bewonti Plätz könnt men i dr Gschicht sid dr Jungschteizyt. Die Sidlige wos hüt git chöme deils no us dr antike Zyt wie me a vilnen Ortsnäämen aagseht, die meischte Dörfer sind aber im Middelalter als Sidlige von ere Gruppe vo Puurefamilie entstande. Bi vil vo de Dörfer, wo d Alemanne im früene Middelalter gründet hän, het dr Ortsname d Ändig uf *-inge* – so wie öppe bi Otmisinge oder Egginge; anderi alti Namensforme sind die mit *-wil* und *-wiler,* und au *-huuse, -hofe, -stette* und *-heim*.

Wenn es Dorf e bsunderi Sidligsform oder e hauptsächlechi Wirtschaftsfunkzioon het, so wird s vo de Geograafe ere bestimte Kategory zudeilt. Me bruucht öppe d Begriff:
* Huuffedorf
* Stroossedorf
* Puuredorf
* Chiledorf
* Winzerdorf
* Määrt
* Fläcke
* Ströisidlig
* Gwärbdorf

## Bilder

Schinznach DJI 0874.jpg|Schinznach-Dorf
Aadorf 083.jpg|d Ortsdafele vo Aadorf
Fideris.jpg|Fidärisch
Altdorf Schweiz 1900.jpg|Alteref, öppe ane 1900
Hofstetten_(Ortenaukreis).jpg|Hofstette im Ortenauchreis
2017-04-07 14-57-08 558.4 Switzerland Kanton Schaffhausen Siblingen Siblingen.jpg|Siblinge
Merzhausen mit dem Schönberg, im Vordergrund die Reben des staatl. Weinbauinstitutes.jpg|Merzhuuse bi Fryburg
Hagenwil-Dorf.jpg|Hagewil, e Ortsdeil vo Amerschwil
Holtzheim (Bas-Rhin) city limit sign.jpg|Holze, es Dorf bi Stroossburg
Hausen Heischerstr27.JPG|z Huuse im Kanton Züri
GressoneyStjean-panorama.jpg|Zer Kilchu, es Walserdorf im Piemont


## Literatur
* 
* Philip Ajouri, Wolfert von Rahden, Andreas Urs Sommer: *Das Dorf.* München 2015. ISBN 978-3-406-67382-5
* Rainer Schreg: *Dorfgenese in Südwestdeutschland. Das Renninger Becken im Mittelalter.* Stuttgart 2006. ISBN 3-8062-2066-2

## Weblink

## Fuessnoote
Berner Konvention

D **Bärner Konwänzioon** isch e Vertrag, wo der Öiroparoot ane 1979 gschribe het. Dä Vertrag het völkerrächtlechi Bedüütig. Dr Öiroparoot wott do drmit d Dier und d Pflanze, wo z Öiropa und drumume i wilde Naturrüüm lääbe, schütze.

Dr ganz Titel vo dämm Dokumänt isch uf Hochdüütsch: *Übereinkommen über die Erhaltung der europäischen wildlebenden Pflanzen und Tiere und ihrer natürlichen Lebensräume*.

Dr Name chunt drvo, ass dr Öiroparoot dr Vertrag z Bärn deponiert het, wo ne d Länder nodisno sind cho unterschrybe. Als letschti Länder sind bis jetz Georgie und Montenegro ane 2009 uf Bärn cho d Underschrifte bringe.

46 öiropäischi und au vier afrikanischi Länder sind der Konwänzioon byträtte, zum dr Naturschutz als wichtegi politischi Uufgab ärnscht z nää. Und au d EU isch es Mitgliid.

D EU het am 3. Dezämber 1981 wäge däm Vertrag d *Vogelschutzrichtlinie* und s Netzwärch «Natura 2000» und s Netz vo biogenetische Reserwat ygfüert. Jedes Land het eigeti Gsetz und Yrichtige, wo em Zwäck vo dr Bärner Konwänzioon nütze. I dr Schwiiz, wo dr Vertrag ane 1982 ratifiziert het, sind s Bundesgsetz übere Natur- und Heimetschutz vo 1966 und dr Artikel 78 vo dr Bundesverfassig die wichtigschte Grundlage. Düütschland het dr Vertrag 1984 ratifiziert; das Land het sid 2007 e nazionali *Biodiversitätsstrategy*. Frankrych het e groossi Zaal vo Nazionalpäärk und regionale Naturpäärk und andere Schutzpiet.

## Weblink
* Convention on the Conservation of European Wildlife and Natural Habitats, Council of Europe
* 0.455 Übereinkommen über die Erhaltung der europäischen wildlebenden Pflanzen und Tiere und ihrer natürlichen Lebensräume, Schwiizer Dokumäntazioon zu dr Bärner Konwänzioon, uf admin.ch
Grossstadt

E **Grossstadt** isch e Stadt, wo hunderttuusig oder meh Ywooner het.

Das isch eso definiert nach em Pschluss vo dr Internazionale Statistikkomferänz ane 1887. Me het dört au d Gröössi feschtgleit, wo für d Chlystedt und für d Middelstedt sell gälte. Uf dr Wält git s öpe viertuusig Groossstedt; achzg drvo sind z Düütschland, und vili vo dene sind chreisfreji Stedt. D Schwiiz het sächs Groossstedt.

Die gröschti Stadt im alemannische Sproochruum isch Stuttgart. I däm Gebiet het s im Ganze drizää Groossstedt, sibe im düütsche Deil, vier i dr Schwiiz und zwo im Elsass.

Wenn e Stadt meh als ei Milioon Lüüt het, so seit men ere au „Milioonenstadt“ oder „Metropole.“ Alemannischi Milioonestedt git s nit. En andere nöie Begriff für riisegi Stedt isch dä vo dr „Megastadt“, wo me drfür abr kei algemeini statistischi Definizioon het.

## Literatur
* H. Häußermann (Hrsg.): *Großstadt. Soziologische Stichworte.* 2. Auflage. Opladen 2000, ISBN 3-8100-2717-0.

## Lueg au
* Grossi und middleri Stedt im alemannische Piet
Furchtbar fröhliche Weihnachten

**Furchtbar fröhlechi Wienacht** (Original: *A Merry Friggin' Christmas*) isch en US-amerikanische Film us em Dezember 2014, wu dr Joel McHale, dr Robin Williams un d Lauren Graham d Hauptrolle din spile. D Reschy het dr Tristram Shapeero gfiert.

Es isch e Film im Styl von ere «schwarze Komödie». Er het ehnder schlächti Kritike übercho. I dr Gschicht goot s um e Wienechtsfyr von ere schwirige Familie.

D Musig zum Film isch vom Ludwig Göransson.

## Weblingg
*
Martin Neukom

Dr **Martin Neukom**, wo am 7. Juli 1986 z Winterthur uf d Wält cho isch, het nach de Lehr au no de Pruef vom Ingeniöör studiert und isch e Zürcher Politiker.

Ufgwachse isch er im Winterthurer Stadtchräis Välte. Zerscht het er d Lehr als Maschinezeichner gmacht und er isch i de Freizyt bim Cevi aktiv gsi, und drufabe isch er go Mechatronik-Ingeniöör studiere. Er schaffet a de Zürcher Technikerschuel ZHAW z Winterthur und für d Firma Fluxim AG. Drby isch sis Spezialgebiet as *Master of Solar Energy Systems* d Suneenergy, won er dezue e Dokterarbet schrybt.

Dr Neukom politisiert für di Grüene. Vo 2008 bis 2012 het er di *Junge Grüene vo dr Schwiiz* as Presidänt gläitet. Sid ane 2014 isch er im Zürcher Kantonsraat, won er i de Komission für Plaanig un Bou mitmacht. Ane 2015 isch sis Postulat, der Kanton Züri söll uf allne sine nöie Hüüser Solaralaagen yrichte, bim Kantonsraat durechoo. Am 24. März 2019 het en s Zürcher Stimmvolk in Regierigsraat gwäält, won er eerscht zweiedrissgi gsi isch. Wäge demm het d FDP en Sitz i der Zürcher Kantonsregierig verloore.

Em Neukom sini Inträsse i dr Politik sind öpe: s Klima schütze, e nachhaltigi Energytechnik usboue, d Stedt wyter entwikle, em Kulturland luege, s soziale Zämeläbe pfläge, de Vercheer bsunders i de Stedt z verbessere. Er isch im Vorstand vom Verein Fuessvercheer Schwiiz.

## Weblink
* d Website vom Martin Neukom
* Neukom Martin, *1986, Mechatronik-Ing., Politiker uf winterthur-glossar.ch
* Martin Neukom uf de Website vo de ZHAW
* Martin Neukom uf de Website vo de Grüene Winterthur

## Fuessnoote
YouTube-Lizenzsystem

S **YouTube Lizenzsystem ** isch a Sammlong vo Regla, mo d Rechd vo de Autora, d Copyright, ond dene vo YouTube sichra sollad. Dia Regla send a Doil vom Internetrecht, Wamma Youtube nudsa duad, muaß ma se drnoch richda. S Nudsa vo YouTube wurd als Aanemma vo selle Regla aagseha

## Bedeidong
D Bedeidong vo dene Regla kommd au aus dr Bedeidong vo YouTube. 

;Uploads
2015 sen oogfähr 400 Schdonda Schbielzeid en jedr Minud hochglada worra

;Downloads
Auf s Videoportal isch oogfähr1,000,000 mol em Monat zuagriffa worra. Weil a jedr Videoclip odr jeds Video Geld werd isch, geids da au 'click fraud'. Dr Gwinn vo YouTube isch 2015 auf sechs Milliarda US$ gschädsd worra

; Views
Jeden Dag werrad a Milliard Videos auf Youtube aaguggd.

## Ziel
S System vo de YouTube Lizenza soll d Urheberrechd vo de Autora schüdsa, bsondrs dia vo Videos ond d Regla fir s Nudsa feschdlega. Dozua miassad d Autora ihre Aaschbrüch em Content Manager-Account aageba. Des Vrfahra soll au d wirdschafdliche Indressa vo YouTube schidsa. YouTube nemmd Cookies zom Aazeiga plana.

## Lizenza

YouTube isch emmr 'secondary copright owner' ohne dass se drfir zahla miassad – des isch en de Nudsungsregla feschdglegd.

### Standard YouTube Lizenz
;Upload
D Standard-YouTube Lizenz fir s Nauflada isch d Regel-Uploadlizenz

;Download
Fir s Rondrlada isch d Standard YouTube Lizenz z ondrschoida noch
D passive Nudsr – d 'Viewers' – derfad Dateia rondlada so wia d aktive Nudsr – d Autora – des YouTube erlaubd hrnd. Eischrängonga, mo dr Autor fir d Nudsung durch YouTube (ond seine aagschlossene Firma) gmachd hod, geldad au fir Viewer. S Aagebod vo YouTube Dateia eizbenda, isch ned scho geba, weil VouTube en Code drfir aabieded 

### Creative commons Lizenz
Mid dr Creative Commons Attribution License (Creative Commons|CC by) kennad YouTubeer s Nutza vo ihre Arboida Andre erlauba. D 'CC by' Lizenz erlaubd au s Verändra.
; Fair Use-Regel
En Amerika hod s d Fair Use-Regel, drnoch kaa ma gschüdsde Werk au ohne Lizenz nudsa.

## Sanktiona
; Autora
S Vröffendlcha vo gschüdsde Werk ohne a Lizenz kaa vom Autor an YouTube gmeldad werra.
; API-Programmierer
API-Programmierer, mo se ned an d Regla fir YouTube API Programm haldad, kennad Aischrängong kriaga odr gschberrd werra.

## Briefong
Mid 'Content-control software' au Content-Filter ghoissa, werrad Videos beim Hochlada auf Urheberrechdsvrledsonga prüfd, om Urheberrechdsvrledsonga auszschliessa.

## Mo s her isch
Innozenz I.

Dr **Innozenz I.** (* vor 401; † 12.Merz 417) isch Papscht vum 21. Dezämber 401 bis zue sym Dod am 12. Merz 417 gsii.

## Lääbe un Verehrig
Är isch vermuetli dr Suhn vun eme Innozenz vu Albano gsii (no sym Biograf im Liber Pontificalis) oder dr Suhn vu sym Vorgänger Anastasius I. (noch eme Zytgnoss vum Hieronymus). Sy Pontifikat isch iberschattet gsii vum Nidergang vum Weschtremische Rych un vu dr Belagerig un Blinderig vu Rom dur d Weschtgote unter em Alarich I. anne 410.

In syne Brief an d Bischef Victricius vu Rouen, Exuperius vu Toulouse, Decentius vu Gubbio un anderi wird dytli, ass er d Vormachtstellig vu Rom in dr Gsamtchilche het welle uusböue. Är het gforderet, ass di oobeländisch Chilchedisziplin noch em remische Vorbild uusgrichtet wird, un het fir den apostolisch Stuel Aasprich gstellt uf di eberscht Lehrentschaidig fir alli wichtige Froge, dr *causa maiores*. Weniger Erfolg het er im Oschte ghaa (Yygryfe fir dr Johannes Chrysostomos, *344/345, † 407), drotz ass er mit em päpschtlige Vikariat vu Thessalonike em Yyfluss vu Konstantinopel het welle entgege drätte. Sy Name bedytet „dr Uuschuldig (lat..).

D Reliquie vum hl. Innozenz sin noch dr Bewilligung dur dr Papst Sergius II 846 zäme mit däne vu sym Vorgänger Anastasius dur dr Sachseherzog Liudolf uf Gandersheim brocht wore, wu si bis hite in dr Krypta vu dr ehmolige Stiftschilche rueje. Sy Mahndag isch dr 28. Juli.

## Literatur
* 

## Weblink

* Ökumenisches Heiligenlexikon
* 
* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzaichnis

## Fueßnote
Tiana Angelina Moser

D **Tiana Angelina Moser** (* 6. April 1979 z Züri) isch e Schwiizer Umwältwüsseschaftlere und Politikere. Si isch Nationalröötin vo de Grüenliberale.

Dr Moser ihre Bürgerort isch d Gmeind Würelos im Aargau; si het e vier Joor elteri Schwöschter und isch z Wislig ufgwachse und id Schuel ggange. Si het s Gimnasium z Winterthur psuecht und drufabe a dr Uni Züri und z Barcelona studiert. Ihri Studiefächer sind d Politikwüsseschaft, d Umwältwüsseschaft und s Staatsrächt gsi. Ane 2006 het si z Züri s Liz gmacht. Vo 2005 bis 2010 het si am Poly am Departemänt für Umwältsischtemwüsseschafte gschaffet. 2018 isch si d Presidäntin vom Fachverband vo de Schwiizer Elektroaparatebouer FEA woorde: däm het si vorhär scho bi ökologische Frooge zu sine Gräät ghulfe. Si woont z Züri-Witike.

Ane 2004 isch d Tiana Moser dr Grüenliberale Partei byträtte und 2007 isch si vom Zürcher Stimmvolch i Nazionalroot gewäält worde. Sid 2011 isch si d Scheffin vo dr dozmol nöi ufgstelte glp-Frakzioon vom Bundesparlamänt. Privat sind si und dr Nazionalroot Matthias Aebischer es Paar.

## Schrifte
* zäme mit em Willi Zimmermann: *Ökosystemleistungen des Waldes im politischen Kontext. Bedeutung und Argumenttypen.* In: Schweizerische Zeitschrift für Forstwesen 162, 2011, S. 405–411.

## Weblink
* d Website vo dr Tiana Angelina Moser

## Fuessnoote
Alliswil

**Alischwil** isch e Ortschaft i dr aargauische Gmeind Boniswil.

S Dorf lyt uf dr Weschtsyte vom Hallwilersee under em Bärg *Horn*. Dr Ortsname chunt s erschte Mol in ere Urkunde vo ane 1306 vor. D Lüüt vo Alischwil hän zu dr Pfarrei Seenge ghört.

Ane 1822 isch dr Wyler *Schwaderhof,* wo e halbe Kilometer südlech vom Dorf Alischwil isch, vo dere Gmeind wägggnoo und Birrbu zuegschlage worde. Alischwil sälber het sech ane 1899 mit dr Nochbergmeind Bonischwil zämetoo. S Dorf Bonischwil lyt nume ei Kilometer im Norde vo Alischwil.

## Literatur
*
Anglikon

**Anglike** isch es Dorf im Kanton Aargau.

Es lyt im Bünztal und ghört zu dr Gmeind Woole.

Dr Ortsname chunt s erschte Mol in ere Urkunde vo ane 1263 vor. 1678 isch s Dorf in Psitz vom Landeshaupme Beat Jakob Zurlauben cho, und erscht sid ane 1798 isch es en eigeni Gmeind gsi. Ufe erscht Jänner 1914 isch Anglike mit Woole zämegleit worde.

## Literatur
* 

## Weblink

* Dorfverein Anglikon uf wohlen.ch
* Kapelle Anglikon uf pfarreiwohlen.ch
* Dorfkapelle Anglikon, Wohlen uf aargauerkapellen.ch
Sixtus III.

Dr **Sixtus III.** (Xystus) (* im 4. oder 5. Johrhundert; † 18. oder 19. Augschte 440) isch vu 432 bis zue sym Dod Papscht gsii. Sy Name maint: S(e)xtus = dr Sechst (lat..) bzw. Xystus = dr Glättet (griech.)

## Lääbe un Wirke
Dr Sixtus isch am 31. Juli 431 zum Bischof vu Rom gwehlt wore. Är wird vylmol in Verbindig brocht mit em Böu vu wichtige Chilche z Rom: Santa Sabina uf em Aventin, Santa Maria Maggiore, wu d Widmig an Maria, dr Gottesmueter, sy Anerkännig vum Konzil vu Ephesos (431) widerspieglet. Uf däm Konzil het mer drum dischpetiert, eb Chrischtus e mänschligi oder e gettligi Natur ghaa het, un um d Frog, eb d Maria as Mueter vu Jesus wie ne Mänsch oder as Mueter vum Chrischtus wie ne Gott soll aagluegt wäre. S Konzil het ere dr griechisch Titel „Theotokos“ (die, wu Gott uf d Wält brocht het) gee, un d Widmig vu dr große Chilche z Rom isch e Antwort dodruf gsii. Dr Sixtus III. soll dr St. Patrick uf Irland gschicht haa.

## Mahndäg
* kadolisch: 19. Augschte
* Wei vu dr Chilche S. Maria Maggiore z Rom

## Literatur
* 
* 

## Weblink

* 
* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzaichnis
Ursinus (Gegenpapst)

Dr **Ursinus** († no 384) isch vu 366 bis 367 Gegebischof vu Rom gsii.

## Lääbe un Wirke
Wu dr Bischof Liberius am 24. Septämber 366 gstorben isch, isch s zue re Doppelwahl chuu. Scho zum Liberius isch 355 dr Felix II. as Gegebischof gwehlt wore. Wäge däm het s zwoo großi Fraktione in dr Chilche gee, wu s 355 entstande Schisma wytergfiert hän. D Aahänger vum Liberius hän 366 dr Ursinus gwehlt, di friejere Aahänger vum 365 verstorbene Gegebischof Felix II. dergege dr Damasus I. as Noofolger.

Vor allem d Barteigänger vum Damasus hän e Heer uusglupft, us Katakombenarbaiter un Fuerlyt, in hän si mir dr Ursinianer bluetigi Stroßeschlachte z Rom gliferet. Wäg dr Brutalitet het di staatli Exekutive in Person vum haidnische Stadtprefäkt Vettius Agorius Praetextatus Bartei fir dr Damasus griffe un het dr Ursinus un syni Aahänger us Rom verdrybe loo.

Ai Johr speter hän si unter em Chaiser Valentinian I. chenne retuurchuu. S hän aber mieße verspräche, ass si Fride mit dr andere Bartei halte. D Kämpf sin aber bal wider ufgflammt. Die neie Kämpft hän zue re Verbannig vum Ursinus uf Gallie am 16. Novämber 367 gfiert.

D Aahänger vum Gegebischof hän si uf Norditalie zrugzoge, wu si si ohni Erfolg fir ihre Bischof yygsetzt un uf juristischem Wäg versuecht hän, dr Ursinus zrugzhole. Wu dr Bischof Damasus I. im Dezämber 384 gstorben isch, het dr Ursinus wider Aasprich uf dr Bischofstitel gstellt. D Wahl vum Siricius hän aber alli wytere Versuech vu dr Ursinianer zwäcklos gmacht.

## Literatur
* Adolf Lippold: *Ursinus und Damasus*. In: *Historia* 14, 1965, S. 105–128.
*
Julia Philippi (Politikerin)

D **Julia Philippi** (* 18. Novämber 1962 z Naistadt an dr Wyystroß as *Julia Beck*) isch e dytschi Bolitikeri (CDU), Vu 2018 bis 2021 isch si Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg gsii.

## Uusbildig un Beruef
D Philippi het z Homburg Abitur gmacht un derno an dr Universitet Haidelberch Chunschtgschicht, Volkswirtschaft un Romanischtik studiert. Syter anne 1992 fiert si d *Galerie Julia Philippi* z Dossenheim.

## Bolitik
D Philippi isch anne 1998 in d CDU yydrätte. Bi dr Kommunalwahle 2004 isch si in Gmairot vu Dossenheim gwehlt wore un au in Chraisdag vum Rhy-Necker-Chrais. Ab 2008 isch si Stellverdrättendi Burgermaischteri z Dossenheim gsii. Anne 2023 isch si us em Gmairot uusgschide.

Bi dr Landdagswahl 2016 isch si im Wahlkrais Weinheim as Ersatzkandidati fir dr Georg Wacker aadrätte. Wu dr Wacker dr Staatlige Toto-Lotto GmbH Bade-Wirttebärg gwächslet isch, isch si am 1. Jänner 2018 in Landdag vu Bade-Wirttebärg noogruckt. Im Landdag isch si Mitglid im Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht un im Petitionsuusschuss gsii.

Bi dr Landdagswahl 2021 isch d Philippi as CDU-Erschtkandidati im Wahlkrais Weinheim aadrätte, isch aber nit gwehlt wore.

## Sunschtigs Engaschmänt
* Mitglid im Kuratorium vu dr *Landeszentrale für politische Bildung Baden-Württemberg*
* Mitglid vu dr Jury „Radiale – Kunst im Kreis“ vum Rhy-Necker-Chrais
* Mitglid vu dr Kummission Chunscht vu dr Gmai Dossenheim
* Mitglid vum Ufsichtsrot vu dr *Jugendeinrichtung Stift Sunnisheim gGmbH*,
* Vorsitzeri vum *Heidelberger Kunstverein e. V.*
* 2. Vorsitzeri vu dr *Jugendkunstschule Heidelberg/Bergstraße e. V.*
* Schatzmaischteri vum Galerieverband Rhy-Necker, Mannem.

## Privats
Ihre Großvater vu dr Muetersyte här isch dr Otto Eichenlaub gsii, wu noch em Zweete Wältchrieg Regierigsbresidänt vum Regierigsbezirk Rhyhesse-Pfalz un Mitglid vu dr Berotende Landesversammlig vu Rhyland-Pfalz gsii isch. Ihre Mueter Monika Beck isch Abgordneti vum saarländische Landdag gsii. D Philippi isch ghyrote, het drei Chinder un läbt mit dr Familie z Dossenheim bi Haidelberch.

## Weblink
* d Julia Philippi uf abgeordnetenwatch.de

## Fueßnote
Bahnstrecke Rottweil–Villingen

}

|}
|}
D **Baanschtreggi Rautweil–Villingè** isch è eingleisigi, nit elegtrifizyrti, Ysèbaaschtrèggi am Oschtrand vum Schwarzwald. Si volauft deilwys im obbèrè Neggardal un vobindet Rautweil a dè Gäubaan mit Villingè a dè Schwarzwaldbaan. Übber sèbbi Strèggi volauft d Kursbuèchschtrèggi 742 Rautweil–Briilingè/–Drossingè Stadt („Alemannèbaan“).

## Gschichtè

1865 hèn diè dõmòligè Länder Baddè un Württèbärg voybart, iri Ysèbaanetz im Oschtè/Südè z vobindè (luèg au Gschichtè vo dè Schwôbischè Ysèbaanè). S git zwei vo sellnè Vobindungè uff dè Baar: eini im Obberè Donaudal zwǜschè Immèdingè un Duttlingè, wo 1934 ergänzt worrè isch durch d Hattinger Vobindungskurvè, sowiè d Streggi im Nordweschtè vo dè Baar zwǜschè Rautweil un Villingè.

Nõchdèm im Johr 1868 d Ysèbaan uff Rautweil im obberè Neggardal un 1869 d Schwarzwaldbaan uff Villingè chò isch, hèt mò am 26. Auguscht 1869 au diè 27 km langi Baanschtreggi Rautweil–Villingè in Bedryb gnõ. Maßgäblichè Yfluss uff dè Streggèvolauf hèt dè Johannes Bürk, Uurèfabrikant un Landdaagsabgeordnete uss Schwenningè. Dè Bürk hèt sich erfolgrych dèfür ygsetzt, daß d Baanlinniè übber Schwenningè gfüürt worrè isch. Dè urschprüngliche Blaan hèt è Trassèfüürung witter nördlich übber Niddereschach vorgsää.

Well d Streggi nu bi Villingè è chly Stüggle uff badischem Gebièt volaufè duèt, isch si uffgrund von èm Staatsvodraag vom 18. Februar 1865 allei vo dè Württèbärgischè Staats-Ysèbaanè baut un bedribbè worrè. D Zuèschtändigkeit bi dè Hattinger Vobindungskurvè isch 1934 analog dèzuè ghändlèt worrè.

È wichtigi Zwǜschèstation isch dè Drossinger Baanhof. Dört zwygt sit 14. Dezembèr 1898 diè elegtrischi Drossinger Ysèbaan ab, wo dè Stadt Drossingè ghört un zum 4,5 km empfèrnt ligendè Stadtbaanhof uff dè Höchi vo dè Baar gòt.

## Vokeer

Uff dè Streggi faarèd wärchtigs zwǜschè Villingè un Drossingè d Ringzüüg vo dè Hoèzollerischè Landesbaan im Stundè-Tagt. Dè Abschnitt Drossingè–Rautweil wörd durch dè Ringzug nu jeddi zweiti Stund befaarè. Zuèsätzlich vokeerèd alli zwei Stundè èn Regional-Exprèss vo dè DB uff dè Relation Neuschtadt–Rautweil. Dè Ringzug faart au uff dè Stickschtrèggi zum Drossinger Stadtbaanhof un vobindèt deilwys durchgängig (Briilingè-)Villingè un Drossingè Stadt.

## Quällè
La Dôle

**La Dôle** isch e Bärg vom Jura. Dr Gipfel isch uf 1677 Meter über Meer.

Es isch dr zwöithöchscht Jurabärg vom Waadtland und i dr Schwiiz. Chly hööcher sind no dr allerihöchscht Bärg vom Jura, dr Crêt de la Neige, und dr *Colomby de Gex* und dr *Reculet* z Frankryych äänen und dr Mont Tendre i dr Schwiiz.

D *La Dôle* lyt ganz im Weschte vom Kantonsgebiet, öpe zwöi Kilometer vo dr Landesgränze zwüsche dr Schwiiz und Frankrych wäg, nordweschtlech vom Gämfersee. Uf ihrem Gipfel träffe sech d Gmeindgränze vo La Rippe, Chéserex und Gingins.

Dr Bärgpass Col de la Faucille lyt öpen acht Kilometer weschtlech z Frankrych, dr Pass Col de la Givrine i dr Schwiiz isch drüü Kilometer nördlech vo *La Dôle*.


Datei:La Dole.jpg|La Dôle
Datei:La-Dôle-aerial-10.jpg|La Dôle uss dr Luft


## Weblink
Montsoreau

**Montsoreau**  isch e Gmeind im Weschte vu Frankrych.

## Geografy
Si lyt im Département Maine-et-Loire in dr Region Pays de la Loire. D Ortschaft isch am Fluss Loire uf 36 Meter iber em Meeresspiegel. Dr Fluss Vienne mündet dört id Loire. Dr Gmeindsbann umfasst 519 Hektare. Er lyt im Regionale Naturpark Loire-Anjou-Touraine.

Montsoreau het vier Kwartier: s Hafeviertel, s alte Dorf, s Räbbärgkwartier und d *Ile de Than*.

Dr Ort ghert zum UNESCO-Wältkulturerb. Er wird zu de «schönschte Dörfer vo Frankrych» zelt.

Montsoreau isch im ene Dokumänt vo ane 1086 s erschte Mol erwähnt.

## Böuwärch
* s *Château de Montsoreau* (11. Jh.), hit es Museum fir zitgnessischi Kunst
* dr Dolmen vo *Pierrelée*
* d Chile *Saint-Pierre de Montsoreau*
* d Windmüli vo *Tranchée*
* d Brugg vo *Varennes-Montsoreau*

## Bilder

Château de Montsoreau, depuis la rive droite de la Loire.jpg|s Schloss vo Montsoreau
Map commune FR insee code 49219.png|Charte


## Weblink

* www.ville-montsoreau.fr