Leuk

**Leigg** oder formell **Leigg-Stadt** (uf hochdütsch *Leuk-Stadt* und uf französisch: *Loèche*), isch e Munizipalgmeind und der Houptort vom Bezirk Leigg im Kanton Wallis.

## Geografii
Zu der Gmeind Leigg ghöre d Stadt Leigg sälber und d Dörfer *Suschte* und *Erschmatt*. Die ehemoligi Gmeind Erschmatt isch uf Afang 2013 en Deil vo dr Gmeind Leigg worde. Suschte het am meischte Ywooner vo de drü Ortschafte. Derzue hets chlyni Wyler im ganze Gmeindpiet, am Bärg gäge Norde sind das *Brunne, Lichte, Rotafe, Sankt Barbara, Brentsche* und *Thel*, am Rotte uf der rächte Syte *Getwing*, linggs vom Fluss uf em Leukergrund *Duranne, Brianne, Feithiere, Gampine, Pullige* und *Pletsche* und i der grosse Liechtig im Pfynwald dr Ort *Pfyn*. Oben a Erschmatt isch s Bärgdörfli *Bachalp*.

S Gländ vo der Gmeind goot im middlere Rottetaal kwer über s ganze Taal übere. Je öpe en Drittel dervo isch uf em Taalbode, am Bärghang uf der rächte Taalsyte im Norde bis zum Restipass, und linggs, gäge Süde, bis ufe Gorwetschgraat und zum Illhorn und zum Schwarzhorn. Vo Süde chöme der Illbach und syn Sytebach vom Illgrabe an Rotte abe, vo rächts a dr Gmeindgränze vo Leigg zu Faru d Dala, wo vo Badu här chunt. Bi Suschte foot amene Stauweer im Rotte der Kanaal fürs Chraftwärch vo Chippis bi Siders a. Dr Kanaal goot imene erschte Kanaldunnel under em Illbach dure und im ene zwöite hinder em grosse Schuttchegel under em Gorwetschgraat dure. Im Flussbett vom Rotte isch es Chiiswärch.

Im Gmeindbann vo Leigg hets ganz grossi Waldflechine. Dr Pfynwald und dr Wald bi Brentjong sind Naturschutzpiet. Dr Pfynwald ghört zum *Regionaale Naturpark Pfyn-Finges*. Vom Illgraabe chunt wäge dr Erosion immer wider vil Gstei und Schutt s Taal ab, wo mid dr Zyt dr gross Schwemmchegel im Taal ufgschüddet het.

## Sproochgeografii
Leigg ghört zum dütschsproochige Deil vom Wallis, wo me en alemannische Tieläkt, s Walliserdüütsch, redt. D Sproochgränze isch hüt wyter im Taal unde weschtlech vo Salgesch, bim Bach Raspille. Uf de Bärge im Süde berüert au s Gmeindpiet vo Leigg d Sproochgränze: ännet em Gorwetschgraat ligge dr Bärg *Plaine Madeleine* und d Alp *Ponchet* vo dr Underwalliser Gmeind Anniviers, wo me en Form vom regionale Französisch redt; sid em Middelalter isch do e lokale Tieläkt vom frankoprovenzalische Walliser Patois d Umgangssprooch gsi.

Im spoote Middelalter isch s Gebiet vo Leigg vo de alemannische Oberwalliser nodisno besidlet worde. Uf em wytläufige Gländ vo Leigg sind no vil Schpuure vo der eltere romanische Bevölkerig z finde; es het no jetz es baar Fluernäme mit alte Forme us dr frankoprovenzalische Sprooch. Das zeigt, ass i dere Zoone langi Zyt die elteri, romaneschi Bevölkerig näbe de alemannische Lüüt, wo neu cho sind, gläbt het, bevor do und bis uf Salgesch abe die düütschi Sprooch eleige übrig bliben isch.

Bischpiil vo alte romanische Fluernäme z Leigg sind:
* *Leigg* (das isch vermuetli sogar e Name, wo us dr Zyt vor de romanische Sprooche chunt)
* *Dala*
* *Brentjong*
* *Pfyn*
* *Meretschi*

## Gschicht
S erschte Mol wird dr Name vo Leigg in ere Kwelle us em Joor 515 erwäänt. Ane 1142 het dr Bischof vo Sitte s Land vo Leigg gchouft, und für d Bischöf isch do spöter e Burg bout worde. Vom Bischof het d Gmeind Leigg ane 1256 s Stadträcht übercho.

Dr Name Suschte vom Dorf am Rotte underhalb vo Leigg chunt dervo, ass do im 14. Joorhundert es Gaschthuus bout worden isch, wo für d Handelslüüt uf em Wääg zu de Bärgpäss es Hoschpiz mid eme Platz zum d Sache sicher ufzbewaare botte het, eben e Suscht. Vo do us cha me uf Fuesswääg und Saumpfad über d Bärge goo, gäge Norde über d Gemmi uf Bärn, uf Süde über de Augschtbordpass uf Zermatt und wyter übere Theodulpass uf Italie und no me s Taal duruff bi Brig zum Simplonpass und is Rysstaal. 

Leigg het sächs Brugge übere Rotte, feuf Brugge über d Dala und zwoo Brugge über de Illbach – eini dervo heisst *Bhutanbrugg* –, und über ne schöni alti Bogebrugg us Stei chunt me ufem Wäg uf Erschmatt ufe.

Im Pfynwald ischs i dr Zyt vo dr Helvetik zum ene Kampf zwüsche de Walliser und de Druppe vo Frankrych und vo der helvetische Zentralregierig cho. Es Dänkmol im Wald uf em Gmeindbiet vo Leigg erinneret a d Pfynschlacht.

Uf der Gländterrasse vom ehemolige Mäjesäss *Brentjong* stoot sid de 1970er Joore e Stazion mit grosse Antenneschüssle, wo dozmol vo dr PTT ygrichtet worden isch zum die wältwyti Kommunikazioon mid Satellite azfoo. Wo d Swisscom im Joor 2000 en Deil vo de Empfangsaalage der amerikanische Firma Verestar verchouft het, isch d Ufregig gross gsi, wil jetz vilecht der amerikanisch Gheimdienscht vo Leigg us wytume Telefoongspröch hätt chönne ablose. Au dr Schwiizer Gheimdienscht bruucht Brentjong für Ufklärigsprojäkt. Die amerikaneschi Stazion isch spöter a die düütschi Firma Signalhorn verchouft worde.

## Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 11,2 % glägu.

## Politik
Dr Ggmeindspresident va Leigg ischt dr Martin Lötscher (Stant Oktober 2017).

## Architektur
* S alte Stadtzäntrum isch es Ortsbild, wo nazionali Bedütig het.
* D Gmeind het di middelalterlichi Burg vom Bischof, wo scho lang der Name *Schloss* het, ane 1996 enere Stiftig überggä. D *Stiftig Schloss Leuk* organisiert Kulturprogramm a däm Platz und het der Durm vom Architekt Mario Botta lo usboue; vo denn isch die uffelligi Chuppele us Glas obedruff.
* Under dr Pfarrchilche, wo em heilige Stefan gweit isch, hets es grosses Beihuus.
* Z Erschmatt isch d Chilche vom heilige Michael.
* Näbem Schloss stoot s grosse Roothuus vo Leigg.
* Bi Suschte isch uf em Fäld s Schloss Werra.
* A dr Dala stoot näbe der alte Brugg dr Daladurm.
* ussedra sind d Ringacherchappele und d Chappele vo dr heilige Familie

## Bilder vo Leigg

Rathaus Leuk.jpg|s Roothuus vo Leigg
StefanskircheLeuk.JPG|d Chilche vom Sankt Stefan
VonWerraSitz.JPG|s Werra-Huus
Erschmatt VS 06.JPG|Erschmatt
LEUK-La Souste 20914.jpg|vorne Suschte mid de Rottebrugge, hindedra dr Pfynwald, linggs obe dr Gorwetschgrat
Bhutan Bridge - panoramio.jpg]d Bhutanbrugg übere Illbach
Onyx 20100819 MartinSteiger CCBYSA 001.jpg|Brentjong


## Weblink

* Website vo der Gmeind Leigg
* 
* Pfynwald

## Fuessnoote