open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liste der römisch-deutschen Herrscher

Die **Liste vo de römisch-dütsche Herrscher** zelt d König vom Ostfränkische Riich sit em Verdrag vo Verdun und d Kaiser vom Heilige Römische Riich uf. Es het au die verschiidene Gegekönig, wo us verschiidene Gründ nit die volli Macht im Riich gha hai, aber doch e wäsentligi Rolle gspiilt hai. Nit ufgfüehrt si die römisch-dütsche Kaiser, wo nit gliichziitig au römisch-dütschi König gsi si.

## [[Karolinger]]

## [[Konradiner]]

## [[Liudolfinger|Liudolfinger bzw. Ottone]]

## [[Salier]]

## [[Supplinburger]]

## [[Staufer]]

## [[Welfen|Welfe]]

## [[Staufer]]

## [[Interregnum (HRR)|Interregnum]]

## [[Habsburg]]er und [[Haus Nassau|Nassau]]

## [[Luxemburger|Luxeburger]] und [[Wittelsbach]]er

## [[Habsburg]]er

## Interregnum 1740 bis 1742
Interregnum 1740 bis 1742

## [[Wittelsbach]]er

## [[Habsburg-Lothringen|Habsburg-Lothringer]]

## Nummerierig

Problem bi dr Nummerierig git s in de folgende Fäll:
*Dr Ludwig IV. s Chind und d Mitkönig Konrad, Sohn vom Heinrich IV., Heinrich, Sohn vom Konrad III. und Heinrich, Sohn vom Friedrich II., wärde nit mitzehlt. 
*D Ordnigszahle vo de ufgefüehrte Persone fönge mit e baar Frankeherrscher a, wo vor 843 regiert hai und wo wäge däm nit in die Liste ghöre.
*D Gegekönig si nume mitzelt worde, wenn si an d Macht cho si (en Usnahm isch dr Friedrich dr Schön, wo zwar as König Friedrich IV. glistet isch, aber nit as Kaiser Friedrich III.)
## Lueg au
*Liste vo de römische Kaiser vo 800 bis 924

## Literatur

* Bernd Schneidmüller/Stefan Weinfurter (Hrsg.): *Die deutschen Herrscher des Mittelalters. Historische Porträts vo Heinrich I. bis Maximilian I.*, Verlag C.H. Beck, München 2003.

## Weblingg
Personalpronomen

Ds **Personalpronome** (Plural: -pronome oder -pronomina) isch e veränderlechi Wortart und e Untergruppe vo de Pronome. Syni Funktion isch es, das es als Satzglid für öppis anders steit.

## Funktion
Personalpronomina hei e doppleti Funktion:

* Si verwysen uf Persone, wo im Gspräch sy. Das isch di deiktischi Funktion vo de Personalpronome, also iri Zeigefunktion. Hie underscheidet me di ersti Person, wo sälber am Reden isch – di zwöuti Person, wo diräkt agsprochen isch – u di dritti Person. Ussertdäm cha jedi vo de drei Personen im Singular stah, we's eini elei isch, oder im Plural, we's mehreri sy.
* D Pronomina vor dritte Person chöu uf Gsprächsgägeständ zrüggverwyse, wo scho sy ygfüert worde. Das isch di anaphorischi Funktion vo de Personalpronome, iri Funktion wo zrüggtreit. I vilnen indogermanische Sprache underscheidet di dritti Person verschidnigi Genera, also grammatikalischi Gschlächter, wo'ne genauere Bezug ermügleche.

I den öuropäische Sprache drückt d Wahl vom Personalpronome für di agsprochnigi Person ussertdäm d Höflechkeitsform uus. So wird i vilnen öuropäische Sprache di zwöuti Person numen als vertroulechi Form 'bruucht. Zum Usdruck vo Höflechkeit dient je nach Sprach di dritti Person (so im Italiänische), di zwöuti Person plural (so im Französische) oder di dritti Person plural (so im Hochdütsche). Im Alemannische wird als Höflechkeitsform i de meiste Dialäkt di dritti Person plural 'bruucht. Dernäbe git's aber o Dialäkt, wo di zwöuti Person plural bruuche.

## Alemannischi Personalpronomina
Im Gägesatz zum Hochdütsche zeichne sech di alemannische Personalpronomina derdür uus, das sech di unbetonte vo de betonten underscheide. So heisst's unbetont: *I ha’*'ne** gseh'', aber betont: ''I ha **ihn** gseh''.

Es anders Merkmal vom Alemannische sy di betonte Pronomina vor 3. Person singular neutrum ''äs'' und ''ihns''. Si sy di traditionelli Bezeichnig für vo jüngere Froue z rede. Teilwys bruucht me se hütztags chuum meh. Si erlouben o Sätz wi: ''ÄS isch es, won i gseh'', oder: ''IHNS han i gseh'', wo uf Hochdütsch nid müglech wäre (''*ES ist es, das ich sehe'', ''*ES habe ich gesehen'').

Pronomina im Genitiv git's nume no i Relikte. So chunt ds unbetonte Pronome ''ere'' vor i Sätz wi: ''Es git **ere** no''. Die Konstruktion, wo di hochdütschi Übersetzig dervo sehr unüeblech und archaisch wär (''es gibt ihrer noch''), het e rein partitivi Funktion, bezeichnet also Einzelstück, wo zu're Mängi ghöre. Di glychi Funktion het im französische ds Pronome ''en'' oder das italienische ''ne'', etwa in französisch: ''Il y **en*' a toujours*.
42

|}
## Was isch bassiert?
* Dr Claudius isch Kaiser vo Rom.
* Dr Papscht Sixtus chunt uf d Wält.
* Dr Evangelischt Markus gründet dr Sitz vom Bischof z Alexandria. Dä Momänt gilt als di offizielli Gründig vo dr Koptisch-Ortodoxe Chile.
* Z Korea wird dr Pund Gaya gründet.
* Dr jüdisch Filosoof Philo stirbt.
* D Römer mache di afrikanischi Ortschaft Ceuta a dr *Strooss vo Gibraltar* zum ene Deil vo ihrem Rych.
* D Piet vo Algerie und Marokko wärde römischi Provinze.
* Z Rom wird dr Hafe *Portus* am Tiber bout.

## Weblink
Lech

Dor **Lech** isch a rächdor Näabafluss vo dor Donau, en Östreich und en Deidschland. Är isch 264&nbsp;km laang. Sae Quäll isch en Vorarlberg bae Lääch; dornåch laofd-or durch s esdreichische Bundesland Tirol ond gåd emm siidbåerischa Rain en d Donau nae. 

## Geografisches
Ãfanga duad dor Lech bei Zürs-Lech em Lechquellagebirg, nordesdlich vom Arlbärgpass em esdreichischa Bundesland Vorarlberg. Firrs aerschde bilded-or d Grenz zwischa de „Lechtaler Alpen“ ond de „Allgäuer Alpen“. Bei Fissa gåd-or ens „Alpenvorland“ ibor. Uff saem Wäag zor Donau kommd-or an folgende graeßore Sdedd vorbei: Reutte (en Tirol, älle weidore Städt en Bayern:) Fissa, Lächbrugg, Schongau, Landsbärg, Augsburg (Sitz vom båerischa Regiirungsbezirk Schwaba). Ogfär 10&nbsp;km ondorhalb vo Donauwörth gåd-or en d Donau nae.

Nåch dor deidsch-esdreichischa Grenz nemmd-or Vils uff. Bei Fissa isch dor Lechfall ond nå durchquerd dor Lech Båerisch-Schwåba und Oberbåera. D graesde Sdedd am send Landsberg am Lech ond Augsburg. Dord nemmd-or ao saen gräesdaa Näabafluss, d Wärdach uff. Bei Rain gåd-or en d Donau.

## Språchlichs
Dor Lech isch en dor Velgorwandorung em Graosa und Ganza d Grenz zwisch-m alemanischa ond-m båerischa Sdammesgebiid gwäa. Aus demm Grond isch-or bis haed uff weide Stregga ao d Språchgrenz vom schwäbischa und vom båerischa Dialäggd. D Grenz zwischa denne båede Dialäggd isch also ed endlang dor Illor, am Grenzfluss zwischa Bada-Wirddabärg ond Båara, sondorn endlang vomm Lech. Em Gebiid zwischa Iller ond Lech schwäddsd-mor s so gnannde Osd-Schwäbisch. Enzwischa hådd dord a bissle båerischor Aefluss Aezug ghalda, weil dui Gẽged seid 1803 dank em Napoleon zo Båera ghaerd.

## Weblink
Omkarananda

De **Swami Omkarananda Saraswati**  (* 25. Dezember 1929 z Hyderabad, Indie; † 4. Jänner 2000 z Lange bi Bregez, Österriich) isch en indische Sannyasi (Mönch) gsii und e Schüeler vom Swami Sivananda. Er isch de Gründer vom *Divine Light Zentrum* z Winterthur.

## Lebe
De Omkarananda isch am 25. Dezember 1929 im indische Hyderabad uf d Welt cho und het de Name Hari Krishna öberchoo. Er het sini Eltere früe verlore und isch vo christliche Ordeschwöstere underrichtet wore und spöter uf s Islamia-College gange. Mit vierzeni het er e Vision vom Shirdi Sai Baba ghaa und isch mit sechzeni uf Rishikesh ggange und dai scho glii en enge Schüeler vom Swami Sivananda wore.  

Ane 1965 isch de Omkarananda i d Schwiiz cho und het sich z Winterthur niderloo, woner ane 1966 s *Divine Light Zentrum* (DLZ)   gründet het. Da Zentrum het guete Erfolg ghaa und namhafti Förderer und Schüeler gwune, isch aber au immer stärcher i s Schussfeld vo Kritike cho.

I de sibezger Joor isch s DLZ is Blickfeld vo de Öffetlichkait groote, well militanti Aahänger vom Omkarananda mit kriminelle Aktione versuecht hend gege iri Kritiker azgoo. Die hend im Oktober 1975 i zwee Bombeaschläg gipflet. Ai Bombe isch z Söizi bim Huus vom Regierigsroot Jakob Stucki deponiert wore und die ander bimene Winterthurer Rechtsawalt, doch sind baid Bombe nöd detoniert. De Omkarananda und e paar vo sinene Aahänger sind wege Mordversuech vor s Gricht cho und de Omkarananda isch ane 1979 zu 14 Joor Zuchthuus und 15 Joor Landesverwiis verurtailt wore.

Noch de Haft het sich de Omkarnanda z Lange bi Bregez  niderloo, woner e zwaits Zentrum ggründet het und woner denn am 4. Jänner 2000 gstorbe isch.

## s Bombeattentat
Da Bombeattentat het i de Press höchi Welle ufgworfe und de Tagi het probiert nochezwiise, as d Zörcher Polizai zäme mit de belgische Polizai i da Attentat involviert gsii sai und s Material ade Attentäter gliferet hebi; drum saiet die Bombe onöd explodiert. De zueständig Polizaifunktionär isch zuedem spöter wegere andere Sach vom Dienst dispensiert wore.  Zudem werd au bizwiiflet, wie wiit de Omkarananda i die Aktione involviert gsii sai und öb er öberhopt nebis devo gwüsst hebi. Aahänger vom Omkarananda redet au vomene Komplott vo de Kritiker am DLZ, doch isch ene bis hüt nöd glunge, s Urtail vo 1979 z revidiere.

## Biographie
*Vidyaprakashananda: *An Eminent Avatara Purusha*; Heinrich Schwab Verlag. ISBN 3796401880

## Weblinks
* Offizielli Siite vom Divine Light Zentrum, Winterthur
* Divine Light Zentrum, Winterthur
* Offizielli Siite vom Omkarananda Ashram, Indie
* Samlig vo de Entschaidige vom Schwizerische Bundesgricht 2002
* Samlig vo de Entschaidige vom Schwizerische Bundesgricht 2003
* NZZ 11. März 2006: "Swami Omkaranandas langer Schatten"
Sonnengruss

De **Surya Namaskar** oder de **Sunnegruez** (Sanskrit:  सूर्य नमस्कार, *sūrya namaskāra* m.) isch e dynamischi Raije vo 12 Yoga, wo d Biweglichkait förderet.

De Sunegruez bistoot us zwölf Yogastelige (Asanas), wobi e paar zwaimol vorchömed. Si weret mit em Schnuuf koordiniert und je noch Wunsch au mit Mantre verbunde, wo de Hindu-Sunegott Surya mit zwölf verschidnige Näme grüezet (u. a. Mitra, Pushan, Marichi, Aditya und Savitar). De Sunegruez werd em Morge nochem Uufstoo oder bi Suneufgang zwölfmoll nochenand döregfüert, dient aber au zum Uufwärme vorere Yogastund. Die Abfolg vo de Üebige regt de Chraislauf aa, förderet d Biweglichkait und aktiviert au d Muskle. Zudem werdet au die sibe Chakre (Energizentre) agregt.

## Büecher
* Bāḷā Sāhiba Panta Pratinidhi: *Das Sonnengebet. Yoga-Übungen für Jedermann*, 18. Uflaag, Haslach 1995, Artha-Verlag, ISBN 3-89575-096-4
* Sebastian Painadath: *Das Sonnengebet. Ein Übungsbuch zum Tagesbeginn*, 5. Uflaag, Münche 2007, Kösel-Verlag, ISBN 978-3-466-36553-1
* Cai Pfannstiel: *Der Sonnengruß. Mit Yoga den Tag beginnen*, Münche 1997, dtv, ISBN 3-423-36071-2
* Swami Prakashananda Saraswati: *Surya Namaskara*, ISBN 3-928831-16-X.
* Hubert Wurz: *Das Sonnengebet*, Herder-Verlag, Friiburg im Briisgi, ISBN 3-451-27598-8
Ordinatio imperii

Mit dr ***Ordinatio Imperii*** het dr Ludwig dr Fromm brobiert, em fränkische Riich e neui Ornig z ge. D Reglig, wo us 18 Kapitel bestanden isch, isch im Johr 817 im Reformriichsdag z Aache mit dr Zuestimmig vom Adel und dr Chille erlo worde. Dr Ludwig het siis Erb welle in Ornig bringe, nochdäm er drei Möned vorhär am Grüendonnstig in däm Johr bim ene Unglück, wo vili anderi dödet het, fast umcho wer.

Noch de klassische Beschriibige het dr Ludwig d Uffassig, wo denn in dr Chille gherrscht het, agnoh, wo as Ideal e vereints Christetum under eme einzige Herrscher gha het, und het sich drbii uf en Adel gstützt, wo mit de Karolinger gross worden isch und wo Angst gha het, ass er bi nere Riichsdeilig Bsitz wurd verliere. 
## Bestimmige
Mit dr *Ordinatio Imperii* het me welle d Erbregelig verändere, wo gsait het, ass s Riich under de Nochkomme zu gliiche Deil sött ufdeilt wärde. S neue Ziil isch s gsi, dass s fränkische Riich en Eiheit wurd bliibe. Noch dr *Ordinatio* het dr eltist Sohn vom Ludwig em Fromme, dr Lothar I., Kaiser vom Riich sötte wärde, siini Brüeder, dr Pippin und dr Ludwig dr Dütsch hätte sötte König z Aquitanie, dr Pippin, und z Bayre, dr Ludwig, wärde, im Pippin si Sohn hätt sötte König vo Italie bliibe, aber alli hätte sötte em Kaiser understellt si, wo diräkt über dr Räscht vom Riich hätt sötte herrsche. Im Fall vom Dod vom ene Underkönig wer är vo siine Söhn beerbt worde, wenn er aber ohni Chinder gstorbe wer, hät dr Lothar siis Königriich sötte erbe. Wenn dr Lothar ohni Söhn gstorbe wär, hätt "vom Volk" en andere Sohn vom Ludwig em Fromme zum Nochfolger sötte gwehlt wärde.

## Nochspiil
Wäge dr zweite Frau vom Ludwig, dr Judith, won er e Sohn, dr Karl dr Kahli mit ere gha het, isch d *Ordinatio Imperii* nit lang gültig bliibe, wil dr Ludwig, und wohrschiinlig isch d Judith drhinder gsi, d *Ordinatio Imperii* gänderet het, ass au dr Karl öbbis wurd erbe. Das hai dr Lothar und siini Brüeder nit well akzeptiere und het zum ene Bruederchrieg gfüehrt, wo im Verdrag vo Verdun gändet het.

## Literatur
* Fleckenstein J., "Ordinatio Imperii" im *Lexikon des Mittelalters*, Band VI, Münche 1993 S. 1434ff.
Altes Ägypten

Under em **Alte Ägypte** verstoot mer s historische Ägypte vo de Vorgschicht bis zu de Römerzit. 
D Egypter sälber häi iirem Land *[[Kemet (Altes Ägypten)|Kemet]]* gsäit, was übersetzt „Schwarzes Land“ bedütet. Dä Naame chunnt vom schwarze Schlamm, wo dr Nil noch dr jöörlige Schwemmi zruggloo het und won e fruchtbari Ärnt garantiert het. En anderi Bezäichnig für s Land, wo im Alterdums brucht worden isch, isch *„Ta meri“* (**) gsi, was *gliebts Land* bedütet.

## Gschicht
Die egyptischi Gschicht umfasst d Periode vo dr Früezit bis zur Eroberig dur s Römische Riich oder alternativ bis zur Eroberig dur d Araber.

Die egyptischi Kultur isch in färne Urzite entstande, d Hochkultur het in dr Früedynastische Periode aagfange, wo in Oberegypte en ersts Riich entstande isch. Das het sich milidäärisch in dr Richdig vom Nildelta vergröösseret, bis es ganz Unteregypte erooberet het und sich die bäide Däil zum Egyptische Riich veräinigt häi.

Verschidnige Periode werded underschide:

* di Prädynastischi Zit (bis öppe 3150 v.&nbsp;Chr.)
* di Früedynastischi Zit 1.-2. Dynastii (3150-2700 v.&nbsp;Chr.)
* s Alti Riich: 3.-6. Dynastii (2700-2200 v.&nbsp;Chr)
* di Ersti Zwüschezit: 7.-10. Dynastii (2200-2020 v.&nbsp;Chr.)
* s Mittleri Riich: 11.-12. Dynastii (2020-1790 v.&nbsp;Chr.)
* di Zwaiti Zwüschezit: 13.-17- Dynastii (1790-1570 v.&nbsp;Chr.)
* s Noie Riich: 18.-20. Dynastii (1570-1070 v.&nbsp;Chr.)
* di Dritti Zwüschezit: 21.-25. Dynastii (1070-664 v.&nbsp;Chr.)
* d Spootziit: 26.-31. Dynastii (664-332 v.&nbsp;Chr.)
* di Griechisch-römischi Zit (ab 332 v.&nbsp;Chr.)
## Fuessnoote
Gründonnerstag

Dr **Grüendonnstig** oder **Hoh Donnstig** isch dr Name vom fümfte Dag vo dr christlige Karwuche.

## Biblische Hindergrund
Dr Grüendonnstig isch dr Gedänkdag vom letzte Obemohl vom Jesus und siine zwölf Apostel am Obe vor siiner Chrüzigung.

## Allgemeins
Dr Grüendonnstig isch dr Dag vor em Karfritig und isch ein vo de drei Kardäg im ängere Sinn. Mit dr Vesper foot am Obe vom Grüendonnstig s so genannte *Triduum Sacrum* (oder *Triduum Paschale*) aa, also d Fiir vo de drei österlige Däg (Karfritig, Karsamstig und Ostersunndig). In dr Liturgie het er e hoche Rang as dr Gedächtnisdag vom *Letzte Obemohl* und dr Iisetzig vo dr Eucharistii dur e Jesus Christus sälber. Wil d Kardäg grundsätzlig Druurdäg si, isch e bsundrigi Prachtentfaltig nit erlaubt. Sit em Vierte Laterankonzil het me aber d Realpräsenz vom Liib und em Bluet vom Jesus in dr Eucharistii welle verehre, dorum isch in dr katholische Chille sit em 13. Johrhundert as zweits eucharistischs Hochfest, s Fronliichnamsfest am zweite Donnstig noch Pfingste iigfüehrt worde, wo so mit em Grüendonnstig äng verbunden ischt.

## Bruuchtum
Wärend em Gottesdienst am Hohe Donnstig Obig gits e paar Bsunderhaite im Ablauf vo de Liturgii.

### Orgle und Glüüt
Noch em Gsang zum Gloria, wo mit de Orgle, em lüüte vo de Glöggli dor d Ministrante und em grosse Glüüt im Kirchturm, undermoolt isch, verstummt d Orgle und d Glogge bis zum Gloria i de Fyr vo de Osternacht. Gsunge werd i dera Zyt nu *à capella,* s Lüüte vo de Kircheglogge dor lärme mit Rätsche und s Glöggle vo de Ministrante dor s bewege vo Klappere ersetzt. Im Volksmund sait me; d Glogge flüüged för dia Zyt uf Rom.

### Nachtwach
Noch em Kommuniongang i dera Fyr werd de Tabernakel glärt und s Allerheiligst för d Zyt bis zur Ostere an en spezielle Ort übertreit. Aaschlüssend werd im Gedänke as Gebät, vo Jesus mit sine Jünger im Garte Gezemani, e Zyt vo de Nachtwach abghalte.
 
### Erstkommunion
Wil dia Fyr d Iisetzig vo de Eucharistii dor Jesus bedüüted, werd i einzelne katholische Pfarreie i dem Gottesdienst de Erstkommunikante s erstmol d Kommunion usdeilt. S grosse Fäst mit de Kommunionkleider, Gschänk usw. findet aber erst am Wysse Sunntig statt.

## Literatur
* Hans Jeske: *Gründonnerstag. Die Bezeichnung und ihre Entsprechungen.* In: *Sprachwissenschaft*. 11, 1986, , S. 82–109.
* Hermann Schmidt: *Geist und Geschichte des Gründonnerstags*. In: *Liturgisches Jahrbuch*. 3, 1953, , S. 234–252, 260–226.
* Christiane Wanzeck: *Zur Etymologie von lexikalisierter Farbwortverbindungen. Untersuchungen anhand der Farben Rot, Gelb, Grün und Blau .* Rodopi, Amsterdam 2003, ISBN  90-420-1317-6 (*Amsterdamer Publikationen zur Sprache und Literatur* 149), (Zugleich: Diss. Univ. München 1996)

## Weblink

* Grüendonstag im Idiotkon, Bd. 12, Sp. 1044 o.
* Schott-Messbuech zum Hohe Donnstig uf www.erzabtei-beuron.de
* „Gründonnerstag“ uf www.theology.de
* Eckhard Bieger: „Gründonnerstag“ uf www.kath.de
* Henri Leclercq: „Maundy Thursday“ in: Catholic Encyclopedia, Bd. X (1911) uf www.newadvent.org
Ludwig der Fromme

Dr **Ludwig I.**, au **Ludwig dr Fromm**, frz. **Louis le Pieux** (* Juni/August 778 z Chasseneuil bi Poitiers; † 20. Juni 840 z Ingelheim am Rhii), isch König vom Fränkische Riich (z Aquitanie sit 781, im Gsamtriich sit 814) und Kaiser (813–840) gsi. Er isch dr Sohn und Nochfolger vom Karls em Grosse gsi und het zerst mit däm siiner Reformpolitik mit Erfolg witergmacht. Siini eigene Söhn hai en zweimol, 830 und 833/34, für e Ziit lang wäge dr Erbfolg abgsetzt. Mit dr *[[Ordinatio imperii]]* het er brobiert e fränkischs Grossriich z schaffe, wo chönnt überläbe. Drei Johr noch siim Dod isch s Frankeriich vo siine Söhn im Verdrag vo Verdun (843) ufdeilt worde und nume no eimol under em Karl em Dicke für e baar Johr wider vereinigt gsi.
Karl III.

**Karl III.** isch de Name vo dène Hèrrscher:

* Karl III. (Ostfrankenreich)
* Karl III. (Spanien)
* Charles III. (Vereinigtes Königreich)
Vishnu-devananda

De Swami **Vishnu-devananda** (* 31. Dezember 1927 z Kannimangalam, Kerala, Indie; † 9. November 1993 Mangaluru, Karnata, Indie) isch en Yogamaister und ghört zu de Pioniere vom Yoga im Weste. Er isch au underem Name „de flügedi Swami“ bikannt und isch e Schüeler vom Swami Sivananda gsii.

## Chindhait und Sannyasin
De Vishnu-devananda isch am 31. Dezember 1927 as Soo vo riche Guetsbsitzer z Kannimangalam im südindische Staat Kerala uf d Welt choo. As junge Maa isch er i d Armee trete. E Flugblatt mit spirituelle Aalaitige vom Swami Sivananda, won er zuefällig gfunde het, het en biwoge wäred eme Urlaub uf Rishikesh z raise, um de Sivananda z treffe. Er het denn sini Militärlaufbaan ufgee und isch 1947 Sannyasin (Mönch) wore und denn en enge Schüeler vom Sivananda gsii. Er het ununderbroche Hatha-Yoga güebt und isch ann vo de gorosse Maister i dere Disziplin wore und isch de erst Yogalehrer i de *Sivananda Yoga Vedanta Forest Academy* z Rishikesh gsii. 

Ane 1957 het en de Sivananda in Weste gschickt, um dai de Yoga zunderrichte. Er isch uf Kanada und het z Montreal s *Sivananda Yoga Vedanta Centre* ggründet. Im Verlauf vo de Ziit het er z Amerika, z Europa und z Indie meriri Yogazentre ggründet. De Vishnu-devananda isch wäred ere Pilgerrais för de Weltfride am 9. November 1993 i de Chüstestadt Mangaluru (Karnata, Indie) gstorbe.

Im 10. Dezember 2019 hett d Julie Salter, wo de Vishnu-devananda i de letschte Lebesjoore pflegt ghaa hett, uf Facebook de Vishnu-devananda bischuldigt, ass er si emotionaal missbruucht und sexuell belästigt heb. D Verhandlige mit de Sivananda Organisation hend zo kannere Ainigung gfüert und d Organisation hett d Undersuechige im Aprile 2020 wege de Corona-Pandemii abbroche. Vili eemooligi Schüeller vom Vishnu-devanande hend sich mittlerwiile vonem distanziert.

## Fridesmissione
De Vishnu-devananda het sich aktiv för de Weltfride iigsetzt und isch immer wider miteme Flugi öber Chriegszone gfloge. 1971 isch er mitem Schauspiller Peter Sellers uf Belfast gfloge und e paar Mönet spööter öber de Suez-Kanal. Er het Blueme und Flugblätter mit Fridesbotschafte abgworfe. Debi het er ununderbroche s Mantra: *„Om Namo Narayanaya“* gsunge.  Sini Botsdchaft isch gsii: „De Mensch isch frai wiene Vogel. Öberwindet d Grenze mit Blueme und Liebi, nöd mit Gweer und Bombe!“  1983 isch er öber d Berliner Muur gfloge und z Ostberlin glandet. Nocheme churze Verhör isch er frai gloo wore und zrugg uf West-Berlin gschickt wore. 1984 isch er undem Motto „Yoga för de Fride“  miteme Bus dör Indie graist, demit d Mensche vo sinere Haimet mite moderne Form vom Yoga vertraut werdet.

## Werch uf Tüütsch
* Swami Vishnu-devananda: * Das große illustrierte Yoga -Buch*; Aurum-Verlag 2007. ISBN 978-3-89901-183-8 
* Swami Vishnu-devananda: * Meditation und Mantras*; Reith 1997. ISBN 3-930716-02-X

## Büecher
* Gopala Krishna: *The Yogi – Portraits of Swami Vishnudevananda*; Yes International publishers. ISBN 0-936663-12-X 
 
## Link
*Sivananda Yoga Europe
*Sivananda Yoga international
*The Divine Life Society
Ganges

De **Ganges** (Sanskrit: गंगा oder गङ्गा, *Gaṅga* f.) isch ann vo de wichtigte Flüss vo Indie und Bangladesch und ghöört zu de sibe hailigste Flüss vom Hinduismus. Sini Quele liget im Himalaya und er flüüsst in Bengalische Golf. Sini Längi bitrait 2511 Kilometer.

## Flusslauf
De Ganges entspringt im mittlere Himalaya. De obersti Lauf bis zum Zämefluss vom Alaknanda werd aber Bhagirathi gnennt. Im Bergland flüüsst er geg Südweste und verloot den de Himalaya bi Haridwar, wo aini vo de sibe hailige Stätte am Ganges isch. Denn flüüsst de Ganges imene groosse Boge südwärts und denn ostwärts. Z Bengale wendet er sich geg Süüde und bildet denn z Bangladesch zäme mit de Ärm vom Brahmaputra und em Meghna ais vo de grösste Flussdelta weltwiit, wo in Golf vo Bengale mündet.

Am Fluss liget meriri wichtigi Städt. Am Zämefluss mit de Yamuna lit Allahabad und witer flussabwärts Varanasi, aini vo de hailigste Städt vo Indie. Im indische Staat Bihar lit Patna und am ene Siitearm am Westrand vom Gangesdelta lit Kalkutta (Kolkata).

## Religiösi Bidüütig

Im Hinduismus isch d Ganga e Göttin und zält zu de hailigste Flüss, nebet de Yamuna und de Sarasvati, wo hüt nüme lokalisiert were cha. D Ganga entspring im Himmel und stürzt imene Wasserfall uf d Erde. De Shiva fangt si uf sim Chopf uuf, well sus d Erde vo de Wucht vom Wasserfall zertrümmered wör. Dargstellt werd d Ganga as e jungi Frau ufemene Gangesdelfin oder ufeme Makara, emene chrokediilaartige mythische Wese.

Am Fluss liged meriri religiösi Stätte, wo i de Regle em Shiva ghailigt sind, do d Ganga as Nebefrau vom Shiva gelt. Zu de bikannte Orte ghöret im Himalaya Rishikesh und underhalb devo Haridwar. Allahabad het sini Bidütig well do d Yamuna, und noch ainige Traditione au die nödsichtbari Sarasvati, zämeflüüsset. Em bikanntiste isch Varanasi, bikannt för sini groosse Liicheverbrennigsplätz am Flussuufer. Wer i de Ganga badet, werd vo Sünde und schlechtem Karma grainigt.

## Nutzig
De Ganges isch enorm wichtig för d Biwässerig vom Land und dient au Milione vo Mensche as Trinkwasserresource. Allerdings isch s Wasser vom Fluss üsserst dreckig und bsunders im Underlauf mit Industriiabwasser öberbilastet. Do d Kapazität vo de Liicheverbrennigsplätz z Varanasi nüme lenget, werdet d Liiche nöm vollständig verbrennt und denn mitsammt de Äsche in Fluss grüert, wa zu de Verbraitig vo Chrankete füert.
Liste der Herrscher Frankreichs

In dere **Liste vo de Herrscher vo Frankriich** si alli König und Kaiser vom Land, sit em Verdrag vo Verdun 843 bis zum Ändi vom Zweite Kaiserriich 1870. D Monarchii as Herrschaftsform isch in dr Erste (1792–1804) und Zweite Republik (1848–1852) für e Ziit abgschafft gsi. Erst mit dr Dritte Republik (ab 1871) het sich die republikanischi Staatsform ändgültig chönne duresetze.

## Notize

Frankriich isch im Mittelalter us em Westfrankeriich entstande. Lueg au:

* S Salfränkische Riich (ab 420)
* S Riich vo Soissons (ab 486)
* Neustrie (ab 584)
* Westfrankeriich (ab 840)

En eidütigi Abgränzig zwüschen em Fränkische Riich und em spötere Königriich Frankriich git s nit. Me cha s Problem uf drei Arte aluege: Me cha beidi as ei Eiheit aluege, und denn wäre d Merowinger, sit Faramund (um 420–428), wo wohrschiinli nit e historischi Person gsi isch. oder sit em Chlodio (um 425-450) die erste französische Herrscher. Anderi ziehn s vor, dr Verdrag vo Verdun as dr Afang vo Frankriich z neh, wil vo denn a s West- und s Ostfrankeriich drennt gsi si und sich die modärne Staate Frankriich und Dütschland hai afo entwiggle. Oder aber me nimmt dr Hugo Capet as dr erst französisch König und gseht im Westfrankeriich nume e Vorgängerstaat. In dere Liste chunnt die middleri Aasicht zum Usdruck.

### Titel

D König vo Frankriich hai vom Papst dr Titel *„Allerchristlichst König“* (roi très chrétien) übercho. Bis 1791 und vo 1814 bis 1830 si si mit *„... dur d Gnad vo Gott König vo Frankriich und Navarra“* usw. bezeichnet worde, währed sich die beide Bonaparte-Herrscher *„Kaiser vo de Franzose“* und dr Louis XVI/ noch 1791 und dr Bürgerkönig Ludwig Philipp *„König vo de Franzose“* gnennt hai.

### Problem bi dr Nummerierig

Dr Sohn vom Ludwig XVI. isch in emigrierte Adelskreis und im Usland as Ludwig XVII. gfüehrt, au wenn er nie regiert het. 1814 mit dr Dronbestiigig vom Ludwig XVIII. isch die Fiktion – wo em Salische Erbrächt entspricht – bestätigt worde. So isch d Lugge bim Name Ludwig erklärt. 

Us em gliiche Grund git s kei Napoléon II.: d Regäntschaft vom Napoléon siim Sohn Napoleon Franz Bonaparte isch au e Fiktion, wo wäge dr Nummerierig vom Napoléon III. entstanden isch. Dr Sohn vom Kaiser Napoléon III., dr Napoléon Eugène Louis Bonaparte wird au as *Napoléon IV.* zehlt.

D Legitimiste hai s Huus Bourbon noch 1830 mit eme Ludwig XIX. und eme Heinrich V. witergfüehrt, d Orleaniste noch 1848 mit eme Philipp VII. und eme Philipp VIII..

## D König und Kaiser vo Frankriich

### Karolinger, Robertiner und Buvinide

### Kapetinger

### Valois

### Bourbone

### Ersts Kaiserriich

### Restauration

### Herrschaft vo de Hundert Däg

### Restauration

### Julimonarchii

### Zweits Kaiserriich

## Literatur

* Joachim Ehlers (Hg.): *Die französischen Könige des Mittelalters. Von Odo bis Karl VIII. 888–1498.* 1. Aufl. Beck, München 1996. ISBN 3-406-40446-4 
* Peter Claus Hartmann (Hg.): *Französische Könige und Kaiser der Neuzeit. Von Ludwig XII. bis Napoleon III. 1498–1870.* 2. Aufl. Beck, München 2006. ISBN 3-406-54740-0
* Ernst Hinrichs: *Kleine Geschichte Frankreichs*. Reclam, Ditzingen 2006. ISBN 3-15-010596-X
Rishikesh

**Rishikesh** (Hindi: ऋषिकेश, *Ṛṣikeś*) oder Hrishikesh (Sanskrit: *Hṛṣīkeśa*) isch e Pilgerort und e Stadt im indische Bundesstaat Uttarakhand mit öppe 60’000 Iiwooner. 

## Laag
Rishikesh litt am hailige Fluss Ganges am südliche Fuess vom Himalaya und isch en alte Pilgerort vom Hinduismus. De Ort isch binennt nochem Hrishikesha, emene Biiname vom Gott Vishnu. De modern Name werd aber au vom Sanskritwort Rishi (*ṛṣi-* m.) „Waise, Seher“ abglaitet.

Di vile Tempel und Aschram vo Rishikesh liget uf baidne Flussufer und weret dör e Fuessgängerbrugg verbunde. I de Oobedämmerig werd am Triveni Ghat jede Tag e Gangaarati (Vereerig vom Fluss Ganges und vo de Flussgöttin Ganga) döregfüert, hüüffig mit Prominente. Entlang vom Fluss lebet i de Wälder vill Sadhu und Sannyasin (Askete und Mönch) und z Lakshman Jhula, wo e zwaiti Fuessgängerbrugg isch, hets en Underchumpft för Wandermönch. 

## Bidüütig

De Ort isch im Weste bikannt wore, well i de sechzger Joor d Beatles, d Beach Boys, de Donovan und anderi Musiker z Rishikesh sind goge meditiere. De John Lennon het gär e Lied mitem Titel *The Happy Hrishikesh Song* komponiert. Hüt gönd vill Mensche vo de ganze Welt uf Rishikesh zum Yoga lerne und de Ort het de Ruef d „Hoptstadt vom Yoga“ z sii. Z Rishikesh het au de Swami Sivananda glebt, an vo de Pioniere vom moderne Yoga.
Jimmy Wales

Dr **Jimmy Donal „Jimbo“ Wales**, * 7. August 1966 z'Huntsville, Alabama, USA) isch anno 2001 Gründer vu dr freie Enzyklopädi Wikipedia gsi un vu 2003 bis 2006 dr Vorsitzend vu dr Wikimedia Foundation.

Im Oktober 2006 het er d'Leitig vu Wikimedia an d'Französi Florence Nibart-Devouard abgä. Gegewärtig het er im Wikimedia-Projekt d'Rolle vume *chairman emeritus* un isch in sällere Rolle witterhi au im Vorstand verträtte.

Anno 2004 het er zämme mit dr Angela Beesley s'Internetportal Wikia gründet.

Im Wales si Rolle in dr Wikipedia isch nit unumstritte, wie mer in dr Diskussione zu sinem Lemma uf diverse Wikisproche sähe cha. Uf ere humoristisch gmeinte Undersite vu sinere englische Nutzersite het dr Jimmy Wales d'Wikipedianer ufgforderet, si Namme in verschideni Sproche un Usdrucksforme z'ibersetze.
## Weblink

* Blog vom Jimmy Wales (Englisch)
* im Jimmy Wales si englischi Anwendersite

## Quelle
Kirchenstaat

Dr **Chillestaat** isch vo 756 bis 1870 s wältlig-politische Herrschaftsgebiet vom Papstdum gsi.
## Entstoh und Umfang
Dä Staat *(stato pontificio, stato della Santa Chiesa)* isch 756 mit dr Pippinische Schänkig vo Ländereie an dr Bischof vo Rom *(Patrimonium Petri)* entstande. Er isch im Grund e Staateverbund gsi, wo im Lauf vom Mittelalter vo Rom und Latium us immer grösseri Deil vo Mittelitalie bis zur Adria umfasst het. Drzue hai au zwei süditaliänischi Exklave, wo vo neapolitanischem Gebiet umschlosse gsi si—Benevent und Pontecorvo—zum Chillestaat ghört. Sit im 14. Johrhundert e Ziit lang d Päpst vo Frankriich zwunge gsi si z Avignon z residiere, hai bis zur Französische Revolution au d Grafschaft Avignon und s Comtat Venaissin drzue ghört. 
## Undergang
Dr Napoléon Bonaparte het dr Chillestaat 1798/99 und no einisch 1809–1814 ufglöst, und noch dr Restauration isch er währed dr Revolution vo 1848 wider erschütteret worde – aber beidi Mol hai die europäische Grossmächt, vor allem Östriich, die päpstligi Herrschaft wider erneueret. Wo im *[[Risorgimento]]* 1859/60 dr Garibaldi, understützt vo Frankriich und Sardinie-Piemont, en italiänische Nationalstaat bildet het, isch dr Grossdeil vom Chillestaat zum Königriich Italie cho, und dr Papst het under französischem Schutz nume über s alte päpstlige Kärngebiet Latium gherrscht. Au dä Räststaat mit dr Hauptstadt Rom isch 1870 vom italiänische Königriich anektiert worde,  was d Päpst, wo sich as „Gfangeni im Vatikan“ gsee hai,  johrzähntelang nit anerkennt hai. Erst in de Lateranverträg vo 1929 het men e Kompromiss zwüschen em Papst und Italie gfunde und dr Vatikanstadt as Nochfolgere vom Chillestaat dr Status vom ene souveräne Staat ge.
Risorgimento

As  (Italiänisch für *Widergeburt*/*Widererstehig*) bezeichnet me in dr italiänische Gschichtsschriibig s Ziitalter noch em Wiener Kongräss vo 1814/15, wo d Vereinigung vo de Fürstedümer und Regione uf dr Apennine-Halbinsle, wo denn sälbständigi Staate gsi oder vo fremde Mächt beherrscht worde si, in e unabhängige Nationalstaat Italie agsträbt worden isch, und au die politische und soziale Bewegige z Italie zwüsche 1815 und 1870, wo wältaschaulig sehr heterogen gsi si.

Dr italiänisch Staat isch as konstitutionelli Monarchii noch mehrere revolutionäre Ufständ und de *[[Italienische Unabhängigkeitskriege|Italiänische Unabhängigkeitschrieg]]* 1861 as Königriich Italie gründet und 1870 mit dr militärische Eroberig vom Chillestaat und däm siiner Hauptstadt Rom dur italiänischi Druppe volländet worde.

## Weblink

* ''Risorgimento'' wüsseschaftlich-publizisteschi Plattform vo de dütsch-italienische Forschig zur Epoche vo de italienische Nationalstaats- und Nationsbildig uf risorgimento.info
* Themeportal ''Risorgimento'' uf historicum.net
Karlmann (Ostfrankenreich)

Dr **Karlmann** (* öbbe 830; † 29. September 880 z Altötting) us dr Familie vo de Karolinger isch vo 876 bis 880 dr König vom Ostfrankeriich und vo 877 bis 879 König vo Italie gsi.

## Läbe
Er isch dr eltist Sohn vom König Ludwig em Dütsche und dr Hemma, dr Dochter vom Graf Welf, gsi. 

### Siini Erbdeil
Bi dr Riichsdeilig vo siim Vater 865 het er dr Titel *dux* (Herzog) vom ostfränkische Deilriich Bayre übercho. Noch däm siim Dod 876 het er as König vom Ostfrankeriich gherrscht.

Er isch au vo 877 bis 879 dr Nochfolger vo siim Unggle, em westfränkische König Karl dr Kahli, as König vo Italie gsi.

### D Königspfalz
877 het er z Altötting e Chorherrestift gründet, wo dur Schänkige bald sehr wohlhabend worden isch, und het d Stiftschille baut.

Die geographischi Lag vo siiner Königspfalz isch für e Karlmann au dorum günstig gsi, wil er no die italiänischi Königschrone gerbt het. Won er es ziitlilang z Verona gsi isch, isch er schwer chrank worde, isch noch Ötting zrugg und isch dört im Johr 880 gstorbe. Er isch in dr Stiftschille Altötting begrabe. 

### Ufdeilig vom Deilriich
879, won er scho nüm het chönne regiere, het er Italie siim Brueder Karl III. em Dicke, wo im alemannische Deilriich gherrscht het, ge. Noch em Karlmann siim Dod het si Brueder Ludwig III. dr Jüngeri, wo in Franke, Sachse, Bayre und dr Helfti vo Lothringe gherrscht het, dr Räst vo Lothringe übercho. Im Karlmann si Sohn, dr Arnulf het Kärnte gerbt.

### Dr Sohn Arnulf
Noch dr hauptsächlig westfränkische Historiographii isch dr Arnulf ere unehelige Verbindig vom Karlmann und dr Liutswind, mögligerwiis ere Schwöster vom Nordgaugraf Ernst, entstammt. Noch em Arnulf siiner Geburt öbbe 850 het dr Karlmann (vor 861) e Dochter, wo me dr Name von ere nit kennt, vo däm Graf Ernst ghürotet. Die isch noch em 8. August 879 gstorbe. Me cha aber nit usschliesse, ass es sich bei dene zwei Fraue um die gliichi Person handlet.

## Fuessnote


## Weblingg
*[Wikisource:ADB: Karlmann König von Baiern und von Italien](http://de.wikisource.org/wiki/ADB:Karlmann_(westfr%C3%A4nkischer_K%C3%B6nig)) Band 15 (1882), ab Seite 397
* genealogie-mittelalter.de
*Genealogie-Mittelalter.de: Liutswind-Theorien
Berengar I.

Dr **Berengar I.** vo Friaul (* öbbe 840; † 7. April 924 z Verona) isch Kaiser vo 915 bis 924 gsi und König vo Italie in de Johr 888–889, 896–901 und 905–924. Eso ghört er zu de Nationalkönig.

## Läbe

Er isch eins vo zäh Chinder vom Unruochinger Eberhard († 866), em Markgraf vo Friaul, und däm siiner Frau Gisela († 874), dr Dochter vom Kaiser Ludwig dr Frommi, gsi.

874 het er d Nochfolg vo siim Vater as Markgraf vo Friaul adräte. 

Noch dr Absetzig vom Karl em Dicke isch dr Berengar I. 888 vom Bischof Anselm vo Mailand z Pavia zum König vo de Langobarde gchrönt. Wo aber dr ostfränkisch König Arnulf mit erene Armee agruggt isch, het em dr Berengar z Trient as König vo Italie ghuldigt. 889 isch er vo siim Gegner, em Herzog Wido III. vo Spoleto, an dr Trebia gschlage worde und dr Wido isch 891 vom Papst Stephan V. zum Kaiser gchrönt worde. Noch däm siim Dod 894 isch dr Ostfrank Arnulf wider über d Alpe zoge und het Oberitalie bsetzt. Won er 895 abzogen isch, isch dr Berengar wider von em abgfalle und het d Herrschaft über Ober- und Mittelitalie mit em Wido siim Sohn, em Kaiser Lambert, Herzog vo Spoleto, deilt. Noch em Lambert siiner Absetzig 896, siim Dod 898 und em Arnulf siim Dod 899 het dr Berengar brobiert, si Herrschaft übers ganze Langobarderiich z erwiitere.

Im Berengar si Position isch wägen ere Niiderlag gege d Ungare an dr Brenta 899, wo die ins Land iigfalle si, schwiirig gsi und dorum het me dr Ludwig, König vo Niiderburgund, noch Italie iiglade und en 901 zum Kaiser gmacht. 

905 het dr Berengar dr Ludwig chönne verdränge, nochdäm er en bi eim vo däm siine Italiefäldzüg gfangegnoh het und ihn z Verona het lo blände. Dr Berengar isch allerdings erst 915 vom Papst Johannes X. zum Kaiser gchrönt worde.

Es het die ganz Ziit Ufständ ge, won em z schaffe ge hai. Deren ihri Astifter, d Markgrafe vo Ivrea und Toskana und dr Bischof Lambert vo Mailand, hai 919 em König Rudolf II.  vo Hochburgund d Chrone vo Italie adrait. Dr Rudolf het am 29. Juli 923 dr Berengar bei Fiorenzuola in dr Nöchi vo Piacenza vollständig gschlage, und wo dä d Ungare z Hilf grüeft het, si au die letzte baar, won em no dreu bliibe si, von em abgfalle. Sogar z Verona, won en immer understützt gha het, het s e Verschwörig ge, und dr Berengar I. isch am 7. April 924 dört ermordet worde.

## Hürote und Chinder

Dr Berengar isch mit siiner erste Frau, dr Bertila vo Spoleto († vor Dezember 915), sit öbbe 880/890  verhürotet gsi. Si isch d Dochter vom Herzog Suppo II., Graf vo Camerino, gsi und die beide hai zsämme drei Chinder gha. Die eltisti Dochter het sich spöter mit em Adalbert I., em Markgraf vo Ivrea, verhürotet. Dr Berengar II. isch ihre Sohn gsi. 

As zweiti Frau het dr Berengar vor em Dezämber 915 d Anna ghürotet, wo noch em Mai 936 gstorben isch. Mit ihre het er keini Chinder gha.

Im Berengar siini Chinder si gsi:
* e *Tochter* ∞ NN, Neveu vom Bischof Liutvard vo Vercelli
* d Gisela (* wohrschiinlig 880/885, † wohrschiinlig 910/915) ∞ vor 900 Adalbert I. dr Riichi († wohrschiinlig 923) Markgraf vo Ivrea
* d Bertha († noch 952) 915 Äbtissin vo San Salvatore z Brescia

## Weblingg
* 
* genealogie-mittelalter.de
Lothar

**Lothar** isch e *[[Name]]* vo männlige Persone. Er chunnt vo Chlothar, en althochdütsche Personename.

Herrscher mit em Name Lothar

Persone mit em *Familiename* Lothar:
* Ernst Lothar (1890–1974), Schriftsteller
* Hanns Lothar (eigetlig: Hanns Lothar Neutze, 1929–1967), dütscher Schauspiiler
* Mark Lothar (1902–1985), Komponist
* Rudolf Lothar (1865–1933), Schriftsteller
* Susanne Lothar (* 1960), dütschi Schauspiilere

Persone mit em *Vorname* Lothar:
* Lothar Bisky (* 1941), e dütsche PDS-Politiker
* Lothar König (1906–1946), e dütsche Jesuit, wo im Widerstand gegen e Nationalsozialismus aktiv gsi isch.
* Lothar Koenigs (* 1965), e dütsche Dirigänt
* Lothar Loewe (* 1929), e dütsche Journalist
* Lothar de Maizière (* 1940), e dütsche CDU-Politiker
* Lothar Matthäus (* 1961), e dütsche Schutter und Trainer
* Lothar Meyer (1830–1895), e dütsche Chemiker
* Lothar von Richthofen (1894–1922), e dütsche Kampfpilot im Erste Wältchrieg
* Lothar Schneider (* 1939), e dütsche Ringer
* Lothar Schneider (* 1943), e dütsche Karikaturist
* Lothar von Séez (um 685–756), Bischof vo Séez
* Lothar Späth (* 1937), e schwäbische CDU-Politiker
* Lothar Ulsaß (1940–1999), e dütsche Schutter
* Lothar von Trotha (1848–1920), e dütsche General
Liste der Herrscher namens Lothar

**[[Lothar]]** hai die folgende Herrscher gheisse: 

*Lothar I., Kaiser (817/840-855)
*Lothar vo Frankriich, König (954-986)
*Lothar II. vo Lothringe, König (855-869)
*Lothar II. vo Italie, König vo Italie (Langobarde) (946-950)
*Lothar III. oder Lothar vo Süpplingeburg, Kaiser (1125-1137)
Chlothar

**Chlothar** (mänggisch au *Chlotar*) isch en althochdütsche männlige Personename, die hütigi Form isch **[[Lothar]]**.
Er setzt sich zsämme us de beide Wörter *hlut* = *luut* und *heri* = *Chrieger*. Er het also öbbe *luute Chrieger* bedütet.

## Verbreitig
Chlothar isch under de Franke hüfig e Herrschername gsi. Vor allem under de Merowinger isch er verbreitet gsi (lueg Chlothar I., Chlothar II., Chlothar III. und Chlothar IV.). Er isch immer no verbreitet in dr Form vo Lothar.

Variante vom Name si:
* Lothar (Dütsch)
* Lothair (Änglisch)
* Lothaire (Französisch)
* Lotario (Italiänisch)
Guido von Spoleto

Dr **Guido III. vo Spoleto** (eigentlig **Wido** bzw. Wido III.; † Dezember 894) isch s wichtigste Mitgliid vo dr Familie vo de Guidone gsi, wo in dr zweite Helfti vom 9. Johrhundert im langobardische Herzogtum Spoleto in Mittelitalie gherrscht hai.

## Läbe

Dr Guido isch dr Sohn vom Markgraf Wido I. vo Spoleto und siiner Frau Itana, vermuetlig e Dochter vom Herzog Sico vo Benevent, gsi. Er isch vo 876 aa Herzog vo Camerino gsi, em östlige Deil vom Herzogtum Spoleto, wo vo siim Vater Wido I. under siine Söhn ufdeilt worden isch. Er het s Herzogdum 883 wider vereinigt. Für zum Hilf gege d Sarazene überzcho, het er sich an Byzanz gwändet. Druf het en dr Kaiser Karl III. 883 wäge Hochverrot agchlagt und het en gfangegnoh. Dr Guido het aber chönne flüchte und het für churzi Ziit e Bündnis mit de Sarazene abgschlosse. 885 het en e Riichsversammlig vom Vorwurf vom Hochverrot freigsproche. Dr Guido isch zu säller Ziit dr mächtigst Fürst z Italie gsi. Dr Papst Stephan V. het en noch siiner Wahl 885 um Hilf bittet, wo dr Kaiser Karl III. ihn nit gege d Sarazene het welle understütze, wil me nit mit em d Papstwahl abgmacht gha het. Für zum s neue Bündnis z sterke, het dr Stephan dr Guido adoptiert. Dr Herzog het druf d Sarazene am Garigliano gschlage und Capua und Benevent eroberet. 

Noch em Karl siim Dod 888 isch dr Guido noch Burgund zoge und het sich z Langres zum Karl siim Nochfolger as westfränkische König lo chröne. Er het sich aber vor em Odo vo Paris, wo z Compiègne gwehlt worden isch, müesse zruggzieh. Zrugg in Italie isch er gege dr Berengar I. zoge, wo sich zum italiänische König het lo chröne. Er het en 889 an dr Trebia gschlage. Denn het sich dr Guido, wo vor allem vo de oberitaliänische Bischöf understützt worden isch, z Pavia zum König vo Italie lo chröne. 891 het er dr Papst Stephan V. zwunge, ihn zum Kaiser z chröne. Im Johr 892 het er s fertig brocht, ass dr Papst Formosus si Sohn Lambert zum Mitkaiser gchrönt het. Er isch im Dezämber 894 gstorbe, nochdäm dr Arnulf vo Kärnte, wo dr Formosus uf Italie grüeft het, Norditalie bsetzt het. 

Si Sohn Lambert het d Chrone an Arnulf verlore, wo dä uf eme neue Fäldzug uf Italie cho isch. Dr Lambert isch 898 gstorbe.

## Hürote und Chinder

Mit siiner Frau Angiltrude, wo 894 no gläbt het, het er u. a. e Sohn gha: 

* Lambert († 15. Oktober 898 z Marengo), Herzog vo Spoleto, (Mit-)Kaiser Februar 892

## Weblingg
* genealogie-mittelalter.de
Fornjot (Mond)

Dr **Fornjot** (au Saturn XLII) isch ein vu dr winzige ussere Mönd vum Planet Saturn.

## Entdeckig
D'Entdeckig vum Fornjot durch dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna un Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 12. Dezember 2004 bis zum 11. März 2005 isch am 3. Mai 2005 bekannt gä worre. 
Dr Fornjot isch zerscht under dr vorlaifige Bezeichnig S/2004 S 8 gfüehrt worre. Im April 2007 isch dr Mond no vu dr Internationale Astronomische Union uf d Rifferiis Fornjotr, em Vadder vum Ägir (au Ægir oder Hlér), vum Logi (au Loge) un vum Kari, us dr nordische Mythologi daift worre.

## Bahndate
Dr Fornjot umchreist dr Saturn uf ere retrograde exzentrische Bahn in guet 1491 Däg. D'Bahnexzentrizität betrait 0,206, wobi d'Bahn mit 170,4° gege d'Ekliptik gneigt isch. Er wird wäge sälle Bahneigeschafte zue dr Nordische Mondgruppe vum Saturn zellt. D'Mitglider vu sällere Gruppe haldet mer fier Absprengsel vum relativ grosse ussere Mond Phoebe.

## Ufbau un physikalischi Date
Dr Fornjot het e gschätzte Durchmesser vu numme 6 km. Sofern er e Absprengsel vu dr Phoebe isch, dät er dere ihri Eigeschafte bezüglich Dichti un Albedo deile.

## Weblink
* Saturn's Known Satellites (engl.)
* MPEC 2005-J13: ''Twelve New Satellites of Saturn'' 3. Mai 2005 (Entdeckig un Ephemeride)
* IAUC 8523: ''New Satellites of Saturn'' 4. Mai 2005 (Entdeckig)
* MPEC 2006-C74: ''S/2004 S 8, S/2004 S 14'' 14. Februar 2006 (Wiiderentdeckig)
* IAUC 8826: ''Satellites of Jupiter and Saturn'' 5. April 2007  (Nummerierig un Benennig)
Greip (Mond)

D' **Greip** (au Saturn LI) isch ein vu dr winzige ussere Mönd vum Planet Saturn.

## Entdeckig
D'Entdeckig vum Fornjot durch dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna un Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 05. Jänner bis zum 1. Mai 2006 isch am 26. Juni 2006 bekannt gä worre. 
D'Greip isch zerscht under dr vorlaifige Bezeichnig S/2006 S 4 gfüehrt worre. Anno 007 isch dr Mond no vu dr Internationale Astronomische Union uf d'Greip, eini vu dr nün Agirsdöchter us dr nordische Mythologi daift worre.

## Bahndate
D'Greip umchreist dr Saturn uf ere retrograde exzentrische Bahn in 906,56 Däg. D'Bahnexzentrizität betrait 0,375, wobi d'Bahn mit 159,2° gege d'Äquatorebeni vum Saturn gneigt isch (172,7° gege d'Ekliptik). D'Greip wird wäge sälle Bahneigeschafte zue dr Nordische Mondgruppe vum Saturn zellt. D'Mitglider vu sällere Gruppe haldet mer fier Absprengsel vum relativ grosse ussere Mond Phoebe.

## Ufbau un physikalischi Date
D'Greip het e gschätzte Durchmesser vu numme 6 km. Sofern si e Absprengsel vu dr Phoebe isch, dät si dere ihri Eigeschafte bezüglich Dichti un Albedo deile.

## Weblink
* Saturn's Known Satellites (engl.)
* MPEC 2006-M45: ''Eight New Satellites of Saturn'' 26. Juni 2006 (Entdeckig und Ephemeride)
* IAUC 8727: ''Satellites of Saturn'' 30. Juni 2006 (Entdeckig)
* MPEC 2007-G29: ''S/2006 S 4'' 11. April 2007 (Wiiderentdeckig)
* IAUC 8873: ''Satellites of Saturn'' 20. September 2007 (Nummerierig und Benennig)
Komi (Sprache)

**Komi** (Eigebezeichnig *коми кыв – komi kyv*) ghört zum permische Zwyg vo de finno-ugrische Sproche und isch dodemit e Uralischi Sproch. Es wird vor allem in de Republik Komi (re Deilrepublik im Nordweste vo Russland) gschwätzt, wo's e regionali Amtssproch isch, z Nordeuropa und Nordsibirie wird's aber (bsunders vo de Chante, Manse und Nenze) als Verchehrssproch benutzt. Di nöchste Verwandte sin s Permjakisch und s Udmurtisch. Im Johr 2002 hät's z Russland zämme mit em Komi-Permjakische 311'600 Komi-Sprächer gee; dodevo hän 217'316 Komi und 94'328 Komi-Permjakisch gschwätzt.

D'Sproch hät sich uss em Altpermische entwickelt; im 14. Johrhundert isch si zum erschte Mol als Liturgysproch benutzt worre und mer hät e Rächtschrybig festglegt. Im 17. Johrhundert isch di kyrillischi Schrift ygfiehrt worre; si wird sither und bis hüt benutzt (abgseh vo-n-re churze Periode, wo s latynisch Alphabet benutzt worre isch). Literatur uff Komi git's sit em 19. Johrhundert.

D'Sproch hät 10 Dialäkt; vo sälle isch s Prisiktivkarisch, wo in de Umgebig vo de Hauptstadt Syktywkar gschwätzt wird, d'Schriftsproch. Underschyd git's bi de Phonem **l** und **v** und bi de palatale **d/t**.

## Alphabet

Im 14. Johrhundert isch für s Komi s altpermisch Alphabet ygfiehrt worre, wo de Stefan vo Perm ygfiehrt hät. Dodemit hät s Komi abgseh vom Ungarische di ältsti Schribdratition vo de finno-ugrische Sproche.

S hüttig (kyrillisch) Alphabet:

*А/а, Б/б, В/в, Г/г, Д/д, Е/е, Ё/ё, Ж/ж, З/з, И/и, І/і, Й/й, К/к, Л/л, М/м, Н/н, О/о, Ӧ/ӧ, П/п, Р/р, С/с, Т/т, У/у, Ф/ф, Х/х, Ц/ц, Ч/ч, Ш/ш, Щ/щ, Ъ/ъ, Ы/ы, Ь/ь, Э/э, Ю/ю, Я/я*

Usserdem git's d'Digraphe *Дз/дз, Дж/дж* und *Тш/тш*.

## Ussproch

## Wortschatz
### Underschyd zwüsche Komi und Udmurtisch
Zwüschem Komi und de nöcher verwandte Sproche folge d'Underschyd bstimmte Regle. Dodurch chönne d'Sprächer vo verschydene Sproche enand verstoh.

* S **v** uff Komi entspricht im Udmurtische eme **l**:

::Komi **кыв**  - Udm. **кыл**   "Sproch"
::Komi **ныв**  - Udm. **ныл**  "Meidli"
::Komi **ньӧв**  - Udm. **ньӧл**  "Uffmache"
::Komi **пӧв**  - Udm. **пал**  "halb"

* Säll **v** uff Komi entspricht vor me Terminativsuffix eme **l**, wenn d'Ändsilbe mit me Vokal afangt.

::**вӧв**  - Udm. **вӧлӧн**  "Ross" - "mit me Ross"
::**тӧв**  - **тӧлӧдз**  "Winder" - "bis zum Winder"

* Komi isch e "*o*-Sproch" und Udmurtisch e "*u*-Sproch":

::Komi **овны**  - Udm. **улыны**  "läbe"
::Komi **морт**  - Udm. **мурт**  "Mänsch, Ma"
::Komi **лов**  - Udm. **лул**  "Geist"

* Anstell vom Udmurtische **e** und **o** stoht uff Komi e **ӧ**:

::Komi **мӧлӧт**  - Udm. **молот**  "Hammer"
::Komi **тӧв**  - Udm. **тол**  "Winder"

### Gmeinsamkeite zwüschem Ungarische und em Komi
Es git no öbbe 2000 Wörter, wo d'Verwandtschaft vom Ungarische mit em Komi zeige. Di beide Sproche hän sich vor 2000 bis 3000 Johr vo-n-enand abgspalte.

::**мунны колӧ**  – **menni kell** 
:::(er/mer müeß goh)
::**тӧлын**  - **télen** 
:::(im Winder)
::**вит пи олӧ**  – **öt fiú él**  (fümf Büebe läbe/wohne)
::**моньыд корсьӧ**  – **menyed keresi** 
:::(dini Schwygerdochter süecht [öbbis/'s])

## Extärni Site

## Einzelnochwys