open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
St. Otmar

De Hailigi **Otmar** oder **Opmar** (ahd. *Ôtmâr*; * um 689; † 16. November 759 uf de Rhiiinsle Werd bi Stai am Rhii) isch en alemannische Priester gsii, wo 719 s Chlooster Sanggalle am Grab vom Hailige Gallus ggründet het und denn bis 759 au de ersti Apt vo dem Chlooster. Si Noofolger isch de Iohannes gsii.

## Lebe
De Opmar isch im uusgeente 7. Joorhundert i de Bodeseegeget uf d Welt cho und het den z Chur am rätische Bischofshoof d Uusbildig zum Priester öbercho. 

Aageblich im Uuftrag vom alemannische Adlige Nebi het de Tribun Waltram de Churer Bischof um Hilf gfrööget, di loosi Mönchsgmainschaft am Grab vom Hailige Gallus z organisiere, wo i siim Piet, em Waltramshuntari, glegen isch. De Opmar isch denn a dere Uufgoob nochechoo und het e Chloster mit feste Regle ggründet. Nebete Mönchszele sind no e Cherche und usserhalb e Spitool för Leprachranki und e Aarmehuus baut wore. S Chlooster isch rasch gwachse und het bald mee as 50 Mönche zellt, devo sind en groosse Tail Rätoromane gsii. Im Lauf vo de Ziit het de Aatail vo Alemane aber zuegnoo.

S Chlooster het sofort bim alemannische Volch und sim Adel vill Aahänger gfunde, won em Güeter vor alem im Thurgau und Zörigau gschenkt hend, aber au sus im alemannische Piet. Offesichtlich sind d Karolinger, wo nochem Bluetgricht z Cannstatt Alemannie völlig under eri Macht hend wöle underornne, nöd guet em Chlooster gsinnt gsii. Si hend de Opmar zwunge, d Benediktinerregle aznee. Zudem hend di baide fränksiche Groofe Warin und Ruadhard afange Chlostergüeter entaigne. Wo de Opmar Chlaag erhobe het, isch er vo de Groofe igspeert wore und vor s Gricht vom Bischof vo Chostetz gstellt wore. E Mönch, wo bestoche woren isch, het bizügt, ass de Opmar Unzucht mit Fraue tribe heb und de Apt isch denn zum Tood dur Verhungere i de Pfalz Bodme verurtailt wore. De Groof Gozbert, wo em Chloster fründli gsinnt isch, het immerhii chöne erraiche, as d Stroof abgmilderet woren isch und de Opmar isch uf d Rhiiinsle Werd bi Stai am Rhii verbannt wore, woner am 16. November 759 gstorben isch.

D Liich vom Opmar isch zee Joor spöter uf Sanggale proocht wore, wobi si kai Spuure vo Verwesig zaigt haa söll, ussert em chliine Zeche. De Opmar isch rund hundert Joor noch sim Tood hailiggsproche wore.

## Würke
Nebet de Chlostergründig gelt de Opmar as „Vatter vo de Arme“, wel er vill Geld wonem gspendet woren isch, a de Aarme vertailt het. Zudem het er nebetem Chlooster au en Aarmehuus baue loo und e Spitool för Leprachranki. Dargstellt wert de Opmar miteme Fässli. Noch de Legende, söll nämli sis Trinkfässli nie leer wore sii, egal wievil Lüüt druus trunke hend. De Opmar ghört mit em St. Gallus und de St. Wiborada zu de drai Huushailige vo Sanggale.

## Primärquele
* Gozbert: *Vita S Otmari*; um 830
* Walahfrid Strabo: *Vita S Otmari*; 834/838
* Ratpert: *Casus monasterii S Galli*

## Büecher
* Peter Ochsenbein: *Das Kloster St. Gallen im Mittelalter*; Darmstadt 1999. ISBN 3-8062-1378-X.
* Johannes Duft: *Sankt Otmar* (Bibliotheca Sangallensis 4), Zöri 1959.
Sachmet

## Usgseh
D Sachmet isch im allgemeine as Leuewiibli oder as Frau mit Leuechopf abbildet worde. Uf em Chopf het si hüfig ä Sunneschiibe und än Uräusschlange drait.
## Wäse

In dr Rolle vo dr Chriegsgöttin het si dr Pharao im Kampf begleitet und Schrecke verbreitet, und au  überirdische Wäse wie d Schlang Apophis, wo dr Re in siiner Reis dur d Underwält bedroht het, oder d Ahänger vom Gott Seth, wo dr Wältornig, dr Maat, gföhrlig worde si, het si chönne abwehere. Si isch au eini vo de Göttinne gsi, wo dr Name die *Zauberriichi* gfüehrt hai. So het si gnueg Angscht chönne iiflöösse, für zum d Demone, wo Chrankheite verursacht hai, abzwehre oder z verschüüche, und so d Mensche gsund zmache. 

D Sachmet isch eini vo de Göttinne gsi, wo as *Aug vom Re* gulte hai und mit dr füürschbeuende Uräusschlang, wo dr König beschützt het, identifiziert worden si. Die heisse Wüeschtewind si dr Sachmet ihre Schnuuf gsi, und si het chönne ä Düri im ganze Land verursache.

## Verwanti Gottheite
Mit em Ptah und ihrem Sohn Nefertem, wo no schreckliger gsi isch as si Mueter, zsämme het si die Memphitischi Dreiheit bildet. Wo am Afang vom Neue Riich die thebanisch 18. Dynaschdii s Land gregiert het, si au die thebanische Gottheite bekannter worde. Dr Mut het mä vo denn aa au Wäsenszüg vo dr Sachmet nochgsait. Si isch au mit dr Hathor in ihre schlimmere Date, identifiziert.

## Quelle
* , S.167

## Fuessnote
Horus

## Horus-götter
In Ägypte wird jedi Gschicht in ä baar verschiidene Versione verzellt. So wird in einere Dradition dr Horus as dr Brueder vom Osiris und Seth agluegt und es wird ihm dr Name dr Älteri Horus (griechisch: Haroeris) gä; in erä andere isch er dr Sohn vom Osiris. D Grieche hai em denn Harsiese, Horus-Sohn vo dr Isis, gsait und er isch noch em Dod vom Osiris im Nildelta im enä Verschdeck vo siiner Mueter Isis ufzoge worde, bis er sich am Mörder vo siim Vater, em Seth, het chönne räche.
## Herrscher vo Ägypte
Siit de früehschte hischdorische Ziite isch dr Horus d Verkörperig vom ägyptische Königdum gsi. In dr Mythologii hai noch em Dod vom Osiris dr Seth und dr Horus d Herrschaft über s Land beaschbrucht. Im Kampf zwüsche beide het dr Horus es Aug verlore und s Land isch deilt worde. In Oberägypte het dr Seth gregiert und in Underägypte dr Horus. Noch andere Mythe isch dr Horus dr Herrscher über ganz Ägypte gsi und im Seth si d Wüeschdegebiet und s Uusland Untertan gsi. 

Dr Horus Semataui (griechisch Harsomtus) isch dr Sohn vo dr Göttin Hathor (ihre Name bedütet „Huus vom Horus“) gsi. Semataui bedütet „Vereiniger vo de zwei Länder“, was a Zuename vo de Pharaone worden isch. 

## Quelle
* , S.101f.

## Fuessnote


## Weblingg
Jona (Fluss)

D **Jona** isch än Fluss i dä Kantön Züri und St. Gallä i dä Schwiiz, wo au di ehemolig Stadt Jona (wo sich am 1. Januar 2007 mit dä Nachbarstadt zu Rapperschwil-Jona zämägschlossä hät) irä Namä von ere här hät. 

## Vo dä Quällä bis zur Mündig
D'Quällä vo dä Jona befindät sich unter äm Gipfäl vom Bachtel obärhalb vo Gibswil uf äm Gebiät vo dä Gmäind Fischenthal. Nach ämänä iidrucksvollä Wassärfall flüsst dä Fluss dur äs Tobäl oschtwerts nach Wald und ändärt dänn sini Richtig nach Südä dur ä tüüfi Schlucht, wo vo dä Tösstalbahn vo Rüti ZH übär Bauma nach Winterthur, (hüt S26), mit ämänä grossä Viadukit überquert wird. Dä Flusslauf dreht sich dänn nach Weschtä und bilidät jetzt d'Gränze vo Rüti und Dürntä. Nach Tann ändärät dä Fluss zmitzt in Rüti widär sini Richtig, flüsst quer dur d'Stadt und dänn dä Bahnliniä vo dä S12 entlang nach Jona. Dur Jona flüsst är in Meander, bildät au no än chlinä Täich und formt schliässlich im Zürisee s'Delta östlich vo *Buässkirch*. Schliässlich mündät dä Fluss bi de Badi im Stampf uf 406 m über Meer in Zürisee. 

## Gmäindä entlang vo dä Jona
Uf iräm Lauf flüsst d'Jona im Kanton Züri dur folgändi Gmäindä: Fischetal, Wald, Dürnte, Rüti; und im Kanton St. Gallä dur d' Stadt Rapperschwil-Jona.

## Quällä vo Energii- und Wohlstand
Scho im Mittälaltär hät mä mit Wassärmülänä d'Wassärenergii vom Fluss gnutzt. D'Energiiquällä hät im 19. Jahrhundert d'Induschtrialiärig vo dä Region und dä Wohlstand vo dä Gmäindä Wald und Rüti ermöglicht, wo dä Fluss d'Läbäsadärä für d Texschtilindustrii gsi isch. 

## Lueg au

* Wandärig vo dä Jonaquällä bis nach Jona
Jona

**Jona** chan folgendi Bedütig ha:
* Jona isch en Buebename - mängmol schribt me au **Jonas**
* Jona isch en Profeet i de Bible, wo im *Buech Jona* beschribe wird
* D Jona isch än Fluss im Kanton Züri und Sangalle
* Jona SG isch ä ehemoligei Stadt im Kanton Sangalle, wo am 1. Januar 2007 mit Rapperschwil zur noiä Stadt Rapperswil-Jona fusioniärt hät.

**Iona** haisst e chlini Insle im Norde vo Schottland
Idda von Toggenburg

D **Sant Itte** (IPA: []), au Grööfin **Idda vo Toggeborg** oder **Ida vo Fischinge** († 3. November 1226 z Fischinge) isch e Hailigi usem Toggeborg wo bsundrigs im Bischtum Chostez vereert werd. Si isch under anderem d Schutzpatronin bi Stürz und vom entlaufne Vee. 

## Legende

Noch de Saag isch d Idda d Frau vomene Groof Hainrich vo Toggeburg gsii. Wo si ire Schmuck uf s Fensterbrett vo de Burg Alt-Toggeburg glait het, isch en Rapp choo und het e goldige Fingering gstole und i sis Nest trait. E Vogelfänger het de Ring gfunde und wo de Groof de Ring am Finger vomene Diener gsie het, het er gmaint, de heb e Verhältnis mit sinere Frau und in zum Tod schlaiffe loo. D Idda aber het er vo de Burg abegschupft. Dur e göttlichs Wunder isch si dune hail aachoo und het sich ine Hööli zruggzoche, wo si e zittli glebt het. Wenn si i d Mess zum nööche Chlooster Fischinge ggangen isch, isch ere e Hirsch voruusglauffe, wo i sim Gwai zwölf Cherze trait het. E Jäger het da gsie und s em Groof verzellt. De het denn us Roiji und au, wel si nüme zunem zrugg het wöle, för si e Zele bim Chlooster Fischinge baue loo, wo si bis zum Tod em 3. November 1226 glebt het.

## Forschig
Do de Groof Hainrich vo de Legende historisch nöd noowiisbaar isch, isch vermuetet wore, as d Idda nöd historisch sai. Di jüngeri Forschig identifiziert versuechswiis d Sant Idda mit de Grööfin Ita vo Homberg, wo ane 1180 bim Chloster Fischinge bierdigt woren isch. Si isch d Frau vom Diethelm IV. vo Toggeburg gsii, wo aber nonöd de Groofetitel ghaa het. D Itta vo Homberg isch somit d Muetter oder d Grossmuetter vom erste Groof Diethelm I. vo Toggeburg, wo um 1230 gstorben isch. Nochem Tod vo erem Maa het si de Gottfried vo Marstette ghüroote, aber au de isch glii gstorbe. Druf abe het si sich is Chloster Fischinge zruggzoge. Allerdings werd die Identifizierig nöd vo allne akzeptiert, scho au nume drum, well de Name Ita dozmol recht hüüfig gsii isch. D Legende söll, noch de Forschig, vom Historiker Albrecht vo Bonstette erfunde wore sii, uf jede Fall chennt mer sini Quele nöd und s gitt au kai älteri Öberliferig.

## Kult
D Sant Itte werd ufgrund vo de Legende zeme miteme Rapp und emene Hirsch dargstellt. Si isch di Huushailigi vom Chloster Fischinge im Tuurgi, wo au e Sankt Iddakapelle an erem Graab stoot. Südlich devo isch de Wallfartsort Iddaburg, wo 1864 am Platz vo de Ruine Alt-Toggeborg baut woren isch. 

E prächtig uusgmolti Sant Idda-Cherche stoot z Baue am Urnersee. Si isch z erstmol ane 1561 as *sant Itten Capel* bizügt. E Gibet vorem Iischloofe isch: „O hailigi Sant Itte, weck mi morn bi Zitte!“.

## Büecher
* Bruno Meyer: *Die heilige Ita von Fischingen*, i: Thurgauische Beiträge zur vaterländischen Geschichte 112 (1974/75), S. 21-97
*Hans Büchler: *Das Toggenburg* (1993, 2. Uflaag); ISBN 3-7212-0256-2
**Sankt-Galler Geschichte 2003*, (Bd. 1); Sanggale 2003. ISBN 3-908048-43-5.
* Collins, David J. "The Holy Recluses." In *Reforming Saints: Saints' Lives and Their Authors in Germany, 1470-1530,* pp. 51-74. Oxford Studies in Historical Theology. Oxford: Oxford University Press, 2008.

## Weblink

* 
* St. Iddaburg
* St. Idda z Baue am Urnersee
Christina Lang

D **Christina Lang** (* 30. Juni 1973) isch en langjährigi Schwiizer Moderatori. 

## Läbe
D Lang isch z Baubu ufgwachse. Na dr Schuel het si z Züri studiert. Si isch ghirate un het zwäi Chinder.

Als Moderatorin moderiert het d Lang bis 2018 hauptsächlich d Morgesändig bim Radio SRF 3 moderiert, wo vo Mäntig bis Samschtig gsändet wird. Sither isch si bi Radio SRF 1 und moderiert da d Sändig «Treffpunkt».

Si isch aber nid nume Moderatorin, sondern nebebii au Layouterin. Uusserdäm produziert und kreiert si Vorschpänn, akkustischi Logos und Jingles. Zumene Engagement fürs Schwizer Färnseh isch s im 2007 cho, wo d Christina Lang zäme mit em Dani Beck, de Judith Wernli, de Nadia Holdener, em Patrick Hässig und em Sven Epiney Live Earth kommentiert het. 

## Weblink
* Radio SRF 3, Über uns – Öpis über d Christina Lang uf de Website vo SRF 3
* Das ist Christina Lang
Konfessionelle Parität

**Konfessionelli Parität** isch de Uusdruck för e gliichberechtigti Machtuuftailig zwüschet verschidnige Konfessione oder Religione.

## Schwiz und Tütschland
I de Schwiz und z Tütschland isch noch de Reformation i gwüssne Gegete, wo konfessionel starch gmischt gsii sind, wie zum Biischbiil s Toggeborg, d Macht zwüschet de Katholike und de Reformierte paritätisch uuftailt wore. Die Parität isch noch em Driissgjöörige Chrieg vertraglich verankeret wore. Zum Tail hend d Dörfer denn zwoo Cherche ghaa, oder d Dorfcherche isch paritätisch vo baidne Gruppe bruucht wore. Zum Biischbiil händ Herisau, Peterszäll, Ebnet-Chappel, Oberuzwil und Altstetta je zwoo Cherchene, die z Altstetta send nöd hondert Meter usenand. Hingege wörd d Cherche z Schwöllbronn und die z Taal immerno paritätisch bruucht.

Im Toggeborg und im Sanggaller Rhintl hets bis i d Sibezger Joor vom 20. Joorhundert Dörfli ggee, wo zwoo Schuele, zwee Beck, zwee Metzger etc. ghaa hend, wo denn jewils nu vo de Reformierte oder vo de Katholike bsuecht wore sind.

## Libanon
Im Libanon isch 1989/90 e paritätischi Machtvertailig im Parlament veriibaart wore, vorene isch e festglaiti Aazaal vo Vertreter vo de ainzelne muslimische und christliche Gruppe gsetzlich abgmacht gsii. Hüt gelt de Libanon as paritätische Staat.

## Weblink
* 

## Lueg au
* Parität (Politik)
Xandria

**Xandria** isch e dütschi Rockband, wo 1994 in Bielefeld gründet worde isch und sich im Johr 2000 widervereinigt het.

## Bandgschicht
Xandria isch 1994 vom Marco Heubaum und em Niki Weltz gründet worde. D Wurzle vo de Band sind im Gothic Metal us de 90er Jaar gläge. Vorbilder sind Bands wie Tiamat und Paradise Lost gsi. Wege musikalische Differänze het sich Xandria 1997 uufglöst.

Im 1999gi het de Marco Heubaum mit neue Persone d Band als Projekt noigründet. Im 2000 isch us dem Projekt wieder e Band entschtande. Sie hend ihri erschte 5 Lieder im Internet vorgschtellt. Nach einige Demoufnahme wo Efolg uf verschidnige MP3-Portal gha hend, hends 2003 ires Debüalbum *Kill the Sun* usebracht. Mit de Albää *Kill the Sun*, *Ravenheart* und *India* sinds ide Dütsche Charts glandet. Bi irem 4te Studioalbum hends e paar Death Metal Grunts ibaue. Das Album isch vo Kritiker zwar globt worde, aber het nöd de glich Erfolg kah wie di beide früenerige Studioalbe.

Am 30igschte April isch uf de Bandhomepage bekanntgäh worde, dass d Lisa Middelhauve d Band us persönliche Gründ verloht, en noii Sängerin wird im Momänt gsuecht.

## Stil
De Musikstil vo Xandria chan als moderne Rock igstuuft werde. Er wird vo villne verschidnige moderne Elemänt und gnauso vo Iiflüss vo Soundtrack- und Folkmusig ergänzt. Es sind au orientalischi und irischi Iiflüss erkennbar.

## Discografi
### Albä
* 2003: *Kill the Sun* (Album, Drakkar Entertainment)
* 2004: *Ravenheart* (Album, Drakkar Entertainment)
* 2005: *India* (Album, Drakkar Entertainment)
* 2007: *Salomé - The Seventh Veil* (Album, Drakkar Entertainment)
* 2012: *Neverworld’s End* (Album, Napalm Records)
* 2014: *Sacrificium* (Album, Napalm Records)
* 2017: *Theater of Dimensions* (Album, Napalm Records)

### Single und EP
* 2003: *Kill the Sun* (Single, Drakkar Entertainment)
* 2004: *Ravenheart* (Single, Drakkar Entertainment)
* 2004: *Eversleeping* (Single, Drakkar Entertainment)
* 2005: *In Love With The Darkness* (Single, Drakkar Entertainment)
* 2007: *Save My Life* (Single, Drakkar Entertainment)
* 2015: *Fire & Ashes* (EP, Napalm Records)

### Kompilatione
* 2008: *Now and Forever* (Kompilation inklusive DVD, Drakkar Entertainment)

### Demo und Download
* 1997: *Xandria* (Demo, Selbschtverlag)
* 2000: *Kill the Sun* (Demo, Selbschtverlag)
* 2007: *Sisters of the Light* (Download-Split-Single mit Jesus on Extasy, Drakkar Entertainment)
* 2016: *We Are Murderers (We All)* (Download-Single, Drakkar Entertainment)
* 2017: *Call of Destiny* (Download-Single, Drakkar Entertainment)

## Weblink

* Offizielli Website
*
DragonForce

**Dragonforce** isch en Power Metal-Band vo London. Sie isch 1999 gründet worde.

## Bandgschicht
Dragonforce isch 1999 zerscht no unter em Name Dragonheart vo de beide Gitarrischte Herman Li und Sam Totman gründet worde. Si hend im Juni 2000 iri erst Demoufnahm uf MP3.com veröffentlicht. Das het zunere Iiladig as Gaschtmusiker bi Stratovarius und Halford und zumene Plattevertrag mit Noise Records gfüehrt. De Vertrag isch Afang 2002 unterschribe worde. Dragonheart hets sich denn zu Dragonforce umbenännt, will scho e Band und es Label namens Dragonheart exischtierd hed. Es het en Bsetztigswechsel geh will de Steve Scott und de Steve Williams d Band verlah hend zum Power Quest gründe. Für si sind denn de Vadim Pruzhanov und de Diccon Harper zu de Band gstosse. Afang 2003 isch ires erschte Studioalbum usecho unter em gliche Name wie d Demo *Valley of the Damned*.

Im Verlauf vom Jaar 2003 isch de Bassischt Adrian Lambert und Schlagzüüger Dave Mackintosh zu Dragonforce gstosse. Mit dere Bsetztig het Dragonforce ires zweite Album, *Sonic Firestorm*, ufgno, wo 2004 veröffentlicht worde isch.

2005 isch Dragonforce als Kandidat für di best UK-Gruppe bi de *[[Metal Hammer Golden Gods Awards]]* nominiert gsi. Sie hend die Uuszeichnig zwar nöd gwune aber de Herman Li hed de *Shredder Award* für sini Gitarrekünscht übercho.

Im Oktober 2005 het de Adrian Lambert sin Uustritt akündet. Er isch durch de Frédéric Leclercq als neue Bassischt ersetzt worde. Im gliche Monät isch s dritte Studioalbum *Inhuman Rampage* erschine.


DragonForce Rockharz 2019 20.jpg|Marc Hudson
DragonForce Rockharz 2019 47.jpg|Herman Li
DragonForce Rockharz 2019 48.jpg|Sam Totman
DragonForce Rockharz 2019 02.jpg|Gee Anzalone

## Stil

Dragonforce spiilt härte aber immer melodische Power Metal, kombiniert mit de höche Gschwindigkeit vom Speedmetal. D Text hend meistens truemetallische Inhalt. Dragonforce het sehr vill und komplexi Gitarresoli. D Stimm vom ZP Theart isch sehr höch.

Noise Records vermarktet d Band unter de selbsterfundnige Genrebezeichnig "Extreme Power Metal".

## Diskografi
### Demo
* 1999: *Valley of the Damned* (als *DragonHeart*)

### Studioalbe
* 2003: *Valley of the Damned*
* 2004: *Sonic Firestorm*
* 2006: *Inhuman Rampage*
* 2008: *[[Ultra Beatdown]]*
* 2012: *[[The Power Within]]*
* 2014: *Maximum Overload*
* 2017: *Reaching Into Infinity*
* 2018: *Re-Powered Within*
* 2019: *Extreme Power Metal*

### Livealbe
* 2010: *Twilight Dementia*
* 2015: *In the Line of Fire*

### Kompilatione
* 2016: *Killer Elite*

### Single
* 2003: *Valley of the Damned*
* 2004: *Fury of the Storm*
* 2006: *Through the Fire and Flames*
* 2007: *Operation Ground and Pound*
* 2008: *Heroes of Our Time*
* 2009: *The Last Journey Home*
* 2009: *Reasons to Live*
* 2010: *Strike of the Ninja*
* 2012: *Cry Thunder*
* 2012: *Seasons*
* 2014: *The Game*
* 2014: *Symphony of the Night*
* 2014: *Defenders*
* 2014: *Ring of Fire*
* 2017: *Ashes of the Dawn*
* 2017: *Curse of Darkness*
* 2017: *Judgement Day*
* 2019: *Highway to Oblivion*
* 2019: *Heart Demolition*
* 2019: *Razorblade Meltdown*

## Weblink

* Offizielli Website
Freedom Call

**Freedom Call** isch e Power Metal-Band vo Dütschland, si isch 1998 gründet worde.

## Bandgschicht
Freedom Call isch vom Sänger Chris Bay, em Gamma-Ray-Schlagzüüger Dan Zimmermann, em Bassischt Ilker Ersin und em Gitarrischt Sascha Gerstner im Joor 1998 gründet worde. 2001 isch de Gitarrischt Sascha Gerstner dur de Cedric "Cede" Dupont ersetzt worde. 2005 hend de Cede Dupont und de Ilker Ersin d Band verloh, als Nachfolger sind denn de Armin Donderer und de Lars Rettkowiz zu de Band gstosse.

## Stil
Freedom Call spillt en keyboardlastige Power Metal mit iigängige, hymneartige Melodie. Di positiv Grundstimmig und di verglichswiis gring Härti vo de Musig het dezue gfüert, dass si, vor allem vo Ahänger vo *Extreme Metal* Stil, scherzhaft als *Happy Metal* oder *Flower Metal* bezeichent werded.

De Text vo de erste drü Albää dreit sich um e Fantasiiwelt. De Inhalt vo de Text usem Album *The Circle of Life* handlet vorallem vom "Mänsch und de Gsellschaft". Bim neuschte Album isch de textlichi Inhalt vo de verschiedene Lieder sehr unterschidlich.

## Discografi

### Albä
* 1999: *Stairway to Fairyland*
* 2001: *Crystal Empire*
* 2002: *Eternity*
* 2005: *The Circle of Life*
* 2007: *Dimensions*
* 2010: *Legend of the Shadowking*
* 2012: *Land of the Crimson Dawn*
* 2013: *Ages of Light – The Best of 1998 – 2013*
* 2014: *Beyond*
* 2015: *Eternity-666 Weeks Beyond Eternity*
* 2016: *Master of Light*
* 2019: *M.E.T.A.L.*

### Sonschtigs
* 1998: *Freedom Call* (Demo)
* 1999: *Taragon* (EP, nur z Japan und Frankrich usecho)
* 2001: *Silent Empire* (Acoustic 3 Tracks)
* 2004: *Live Invasion* (Livealbum mit *Taragon*)
* 2010: *Zauber der Nacht* (Single mit ere dütsche Version vu *Under the Spell of the Moon*)
* 2011: *Live in Hellvetia* (Livealbum als DVD und CD)

## Weblink

* Offizielli Website
*
Isis

D **Isis**, au **Aset**, **Ese** usw, isch eini vo de wichdigschde Göttinne im alten Ägypte gsi. Au usserhalb vo Ägypte het si im römische Kaiserriich vili Ahänger gha und d Schdatue vo dr Isis lactans, dr süügende Isis, wo ihrem Sohn Horus d Bruscht git, het dr chrischdlig Mariekult beiiflusst. Dr Isistämpel, wo as letschte im sächste Johrhundert noch dr Ziitwändi gschlosse worden isch vo de chrischtlige Behörde, isch dä z Philae ganz im Süde vom Land gsi (südlich vo Assuan, Oberägypte).

## Name

## D Familie
D Isis isch eini vo de Döchter vom Ärdgott Geb und dr Himmelsgöttin Nut. Mit ihrem Brueder Osiris het si es Chind, dr Horus, gha. Si het non ä Brueder, dr Seth und ä Schwöschder gha, d Nephthys. Dr Seth isch iifersüchtig uf dr Osiris gsi und het en umbrocht. D Isis het ihre Ma gsuecht, in schböötere Mythe het en dr Seth in Schdück verschnitte, het en mumifiziert und isch schwanger worde von em. Denn het si en begrabe und zsämme mit dr Nephthys am Grab wachgschdande und ihn betruurt. 

Die beide Schwöschdere wärde hüfig zsämme zeigt. As Truurendi si si as zwei Raubvögel abbildet worde. Uf dä Särg het s Bilder von enä in Menschegschdalt mit Flügel, wie si dr Dot mit de Flügel beschütze. Und im *Amduat* wärde si zsämme zeigt as zwei Schlange, wo vorne im Sunneschiff vom Re schdöhn.

## Verwandti Gottheite
Im Neue Riich isch d Isis mit dr Hathor identifiziert worde und mit dr Hathor ihre Chuehörner mit dr Sunneschiibe derzwüsche abbildet worde. Sie isch au eini vo de Göttinne gsi, wo as *Aug vom [[Re]]* zellt hai.

## D Schutzgöttin
D Isis het dr Horus elei und im Verschdeckte müesse ufzieh und ihn vor de vili Gfohre, wie Schlange und Skorpion, wo s im Nildelta ge het, müesse beschütze. Meh as jedi anderi ägyptischi Göttin isch si dorum mit dr Mueterrolle identifiziert worde, und isch, vor allem im römische Usland, hüfig zsämme mit em Horus as Mueter und Chind abbildet worde.

## S Isisbluet

## Isis-Tämpel i de Schwiz
Uf em Gebiet vo de hütige Schwiz häts au en Isis-Tämpel gee. Er isch z Aquae Helveticae (hüt Bade) oder z Wettige gstande, was de Fund vo de Isis-Inschrift i säbere Region belait.

## Fuessnote
Lorze

D **Lorze** isch de gröschti Fluss, wo dur de Kanton Zug flüüsst.

Si isch zerscht de Verbindigsfluss zwüsch em Ägerisee und em Zugersee und dänn au de Usfluss us em Zugersee und si mündet zletscht als Näbefluss id Rüüss.

Am Ägerisee häts näbet em Hüribach, wo öppe zää Kilometer lang isch und bi Underägeri in See mündet, nume na ganz chlyni Bech, wo vo de Hügel zum See abeflüüsset; zhinderscht im Taal isch s de Trombach, wo vo de Wasserschäid bim Hageggli uf Morgarten abechunt und daa nach nu öppen anderthalb Kilometer in See mündet. Wämme s ganz Yzugsgebiet alueget, wär dèè Bach eigentlech der Oberlauf vo de Lorze (öppem eso wie im grössere Massstaab d Linth de ober Abschnitt vom Flusslauf isch, wo under em Zürisee dänn Limet ghäisst).

D Lorze faat z Underägeri am Ägerisee aa und flüüsst dänn gäge Norde dur s Lorzetobel, wo si de Rämselbach und de Höllbach ufnimmt, uf Baar abe. Da chunt si id Ebeni, wo si derdur gäge Südweschte lauft und weschtlich vo de Stadt Zug in Zugersee inemündet. Öppe zwäiehalb Kilometer witer äne verlaat si de See z Cham wider und flüüsst nördlich vo Maschwande (Kanton Züri), zwüschet de Gmaindsgebiet vo Hünebärg (Kanton Zug) und vo Obfälde (ZH), i d Rüüss.

I de 1970er Johr, wo de Autobahnzwyg A4a baut worden isch, hät mer s Flussbett vo de Lorze bi Baar müese verschiebe. I däm Zämehang isch au d Mündig in Zugersee nöcher a d Stadt Zug verläit worde. Di alt Mündig isch nu chli me as äin Kilometer vom Seeuusfluss ewägg gsi, was dezue gfüehrt hät, dass s Wasser vom Zugersee z wenig guet usttuschet und dorum zimli dräckig worden isch und d Alge drin z starch gwachse sind. De Lauf vo de *Alte Lorze* isch hüt na en chlyne Bach.

Im Lorzetobel chunt de Fluss uf ere rächt churze Strecki vo der Hööchi vo öppe sibehundert Meter uf vierhundertfüfzg Meter abe, und drum hät me syni Sole mit feschte Muure müesse sichere.

Bi de Ruyne vo de Wildeburg häts alti und nöji Bruggen über s Tobel, die alt Holzbrugg isch vo 1759, die alt Lorzetobelbrugg vo 1910 und die nöi Lorzetobelbrugg vo 1985. Grad undedra staat sid 1891 s Lorze-Chraftwärch, und zäme mit de vilen andere technischen Aalage und alte Fabriggen a de Lorze cha mer s uf em *Induschtrypfad Lorze* gogen aluege, wo s sid 1995 git.

## Literatur
* 

## Weblink

* Induschtrypfad Lorze

## Fuessnoote
Geb

Dr **Geb**, sältener **Keb** odr **Seb**, isch an altägyptische Ärdgott gsi. In dr Mythologii wird er as dr Brueder und Ma vo dr Himmelsgöttin Nut, as Vater vom Osiris und Grossvater vom Horus bezeichnet. Siini Eltere si dr Gott vo dr Luft Schu und d Füechtikeitsgöttin Tefnut gsi.

## Name

## Abbildig
Dr Geb isch in Menscheform abbildet worde, mänggisch isch si Hutfarb grüen gsi. Er wird hüfig zeigt wien er under dr Himmelsgöttin Nut liit oder schdoht und zwüschen ihne isch dr Schu, wo as Luftgott dr Himmel vo dr Ärde drennt.
Nut

D **Nut** isch an altägyptische Himmelsgott gsi. In dr Mythologii wird si as d Schwöschder und Frau Vom Ärdgott Geb, as Mueter vom Osiris und Grossmueter vom Horus bezeichnet. Ihri Eltere si dr Gott vo dr Luft Schu und d Füechtikeitsgöttin Tefnut gsi.

## Name

## Abbildig
Si wird as Frau zeichnet, mit vile Schdärne uf ihrem Körper. Si schdoht uf alle Viere über ihrem Ma, em Geb. Öfters isch au d Sunne abbildet, wie si vo dr Nut verschluggt wird, dur ihre Körper reist und und vo erä gebore wird.
Schu

Dr **Schu** isch an altägyptische Luftgott gsi. Noch dr Mythologii vo Heliopolis het er zsämme mit siim Schöpfer em Atum, mit siiner Schwöschder und Frau, dr Füechtikeitsgöttin Tefnut, die erschti kosmogonische Götterdreiheit bildet. Die drei Urgötter hai mit em Ärdgott Geb und dr Himmelsgöttin Nut und deren ihre Chinder Osiris, Isis, Seth und Nephthys zu dr Götternüünheit vo Heliopolis ghört.

## Name

## Urschbrung

Noch eim Mythos isch dr Schu dr Schnuuf vom Schöpfergott Atum gsi, noch emä andere het en dr Atum uusegschbeut und d Tefnut uuseghueschdet. Wil dr Atum mänggisch mit em Sunnegott Re verschmulzen isch, wird dr Schu au as „Sohn vom Re“ agluegt. Er wird mit dr Sunne, si Frau Tefnut mit em Mond identifiziert. 

## Rolle
Dr Schu isch noch em Atum dr zweit Herrscher vo dr Schöpfig gsi, wo s no kei Ärde und Himmel ge het. Noch ihm het si Sohn Geb gherrscht.
Usser dass är und si Frau, d Tefnut, d Ärde und dr Himmel uf d Wält brocht hai, het er dr Himmel, wo mänggisch d Gschdalt vo dr Himmelschueh gha het, au gschdützt. In dere Rolle wird er as Ma abbildet. Au em Re het er ghulfe gege däm siini Find und isch dorum, wie ander Chriegsgottheite au, mit emä Löiechopf abbildet worde.

## Quelle
* , S.143, 177 
* Jan Assmann, *The Search for God in Ancient Egypt*, Cornell University Press 2001, ISBN 0-8014-8729-3

## Fuessnote
Atum

Dr **Atum**, sältener **Tum**, **Tem**, **Temu** odr **Atem**, isch än altägyptische Schöpfergott gsi, ä Form vom Sunnegott Re, wo sich uusem Urchaos sälber erschaffe het. Er het sich sälber gschwängeret, won er onaniert und si Same gschluckt het. D Hand won er bim Onaniere bruucht het, isch as siini wiiblige Charakteristike betrachtet worde. Dr Atum und si Hand si uf uf Särg us dr Ziit vo Herakleopolis as es Götterbaar abbildet worde. Siini Chinder si dr Luftgott Schu und d Füechtigkeitsgöttin Tefnut gsi. Ei Mythos verzellt wien er dr Schu usgschpeut het und Tefnut isch uf d Wält cho won er ghueschtet odr sich erbroche het. Denn het dr Atum siini Chinder umarmt und so mit ihne si *ka*, wo mä in däm Zsämmehang am Beschde as Läbenschraft cha übersetze, deilt.
## Name

## Erschiinig
Dr Atum wird meischdens in Menscheform dargschdellt. Aber in de „Pyramideteggscht“ wird er as dr *Benben*, dr Urhügel wo uusem Urozean ufdaucht, beschriibe. Au dr Mischtchäfer, wo uusere Chugle vo Ärde uf d Wält chunnt, isch eini vo siine Forme, dorum isch dr grooss Mischtchäfer us Granit bim heilige See z Karnak ihm gweiht gsi. Aber au as Schlange hai en d Ägypter mänggisch gseh. Im 175. Kapitel vom „Dotebuech“ wird vorusgsait, ass dr Atum am Ändi vo dr Wält alles zerschdöre wurd, und sich widr in d Urschlange, won es chthonischs Dier isch, wurd zruggverwandle.

## Quelle
* , S.47f.

## Fuessnote
Völuspa

D **Völuspá** isch s Afangsgedicht vo dr Eltere Edda und ihre Hauptdeil. Dr Name Völuspá bedüted 'Vorussage vo dr Sehere'. Si isch in dr schbootgermanische Ziit, öbbe ums Johr Duusig entschdande und mündlig wiitergä worde. Dr Teggscht isch im 13. Johrhundert zimli feschtgleit gsi, won ä Deil vo de Draditione, wo sich s Wärk druf schdützt, scho nüme gläbt hai.
## Form und Inhalt
D Völuspá isch ä Rahmegschicht. D Sehere Völva verzellt d Gschicht vo dr Wält und de Götter und beschriibt au d Zuekumft und s Ändi vo dr hütige Wält, d Ragnarök.

D Gschicht foht a wie d Völva vo dä „Söhn vo Heimdallr“, dä Mensche, verlangt, ass si ruehig siige und dr Odin frogt, öb si söll die alti Gschicht verzelle und ass si sich an d Riise chönn erinnere wo sä ufzooge haige. Si foht aa mit dr Schöpfigsgschicht, wie am Afang vo dr Ziit alles leer gsi isch, bis d Söhn vom Burr, em Vater vom Odin, d Ärde uus em Wasser glüpft hai. Den hai d Ase Ornig im Kosmos gmacht, hai d Sunne, dr Mond und d Schdärne an ihri Blätz do und so si Dag und Nacht entschdande. Denn hai im erschte goldige Ziitalter d Ase Wärkzüg gmacht und Tämpel baut. Wo aber drei Riisefraue vo Jötunheimar cho si, isch s goldige Ziitalter am Ändi gsi. D Ase hai denn Zwärge gmacht, under dene si sie schderkschde dr Mótsognir und dr Durinn gsi. 

(Vo do a chunnt im Teggscht ä langi Liischte vo Zwärge, welere mä Dvergatal sait, dr Katalog vo de Zwärge, wo fascht ä Zähtel vom ganze Gedicht uusmacht. Die Liischte wird mänggisch usglo hützudag.)

Noch dr Erschaffig vo de Zwärge si dr erscht Ma und die erschti Frau erschaffe worde. Denn beschriibt d Völva dr Wältbaum, dr Yggdrasill, und wiso s zum erschde Chrieg cho isch zwüsche de Ase und de Wane, än anderi Grubbe vo Götter, wo dr Njord, dr Vater vo de Vane, dr Freyr, und d Freyja drzueghört hai.

D Völva denn sait im Odin, ass si ä baar vo siine Gheimnis kenni, wien er siis Aug gä haig für zum Wüsse z übercho. Denn verzellt si d Gschicht vom Balder, wo dr schönscht und beliebtischt vo alle Götter gsi isch, und wien er umcho isch wäge dr Hinderlischt vom Loki. Noch däm het si dr Undergang vom Himmel und vo dr Ärde vorusgsait, wie Füür alles verbrennt und Wasser alles loot lo versuffe, wie d Götter ihre Schiggsäl, de Ragnarök, underligge, ass si müesse kämpfe und ass vili von enä wurde umcho, under ihne au dr Odin sälber, aber au wie schliesslig a neui Wält wird erschdoh, wo dr Balder wider wird läbe und alles z wachse mache.

## Fuessnote
Ragnarök

D **Ragnarök** si d Schicksal vo de Götter in dr nordische Mythologii gsi. 

In dr isländische Völuspá verzellt d Wohrsagere Völva, wie d Wält vernichdet wurd im Kampf vo de Götter gege d Riise. Dr Odin chunnt um im Kampf mit em Fenriswolf, wird aber vom Vidar gräächt, wo d Ragnarök überlebt. Dr Thor dödet d Midgardschlang, schdirbt aber an ihrem giftige Schnuuf, dr Füürriis Surtr dödet dr Freyr und verbrennt denn dr Sitz vo de Götter.

Dr Richard Wagner het sich uf d Gschicht vo de Ragnarök gschdützt, wo er dr „Ring der Nibelungen“ komponiert het. Er redet dört vo dr Götterdämmerig.

## Quelle
* , Band 15, S. 37
Schwabenkrieg

Im **Schwobechrieg**, au **Engadiner Chrieg** odr **Schwizer Chrieg**, het 1499 d Schwizer Eidgenosseschaft dr Kaiser Maximilian I. (1493-1519) und dr Schwöbisch Bund besigt und so s chönne verhindere, ass si dr Gemein Pfennig müesse zahle und s Riichskammergricht müesse anerkenne. Im Friide vo Basel het sich d Eidgenosseschaft *de facto* vom Dütsche Riich glöst, ä Zueschdand wo 1648 im Weschdfälische Friide *de jure* beschdädigt worden isch.
## Verlauf
Im Januar 1499  hai die erste Usenandersetzige wägem Münsterdal zwüsche de Tiroler und de Graubündner agfange. Bim liechtesteinische Triese isch s am 12. Februar zum erste Gfächt cho, e Wuche spöter isch am 20. Februar bi Hard die ersti Schlacht gschlage worde, bi welere Duusigi vo Kaiserlige umcho si. Am 22. Merz isch es chliis Gfächt am Bruederholz bi Riinech usgfochte worde, am 11. April bi Schwaderloh in dr Nöchi vo Konstanz, am 17. hai d Eidgenosse Düenge eroberet und am 20. hai si bi Frastanz im Vorarlbärgische im Kaiser Maximilian si Schwöbische Bund besiigt. Am 22. Mai hai die Drei Bünd mit dr Understützig vo dr Eidgenosseschaft bi dr Calve im Münsterdal die Kaiserlige gschlage und in dr letzte Schlacht am 22. Juni hai d Eidgenosse bi Dornach dr Chrieg für sich entschiide.

Am 22. September isch dr Friide z Basel abgschlosse worde.

## Folge

Ä diräkti Konsequenz vom Resultat vom Schwobechrieg isch d Uufnahm 1501 vo de Riichsschdedt Basel und Schaffhuuse in d Schwizer Eidgenosseschaft gsi.

## Literatur
* 
* 
* Ernst Hunkeler: *Der Schwabenkrieg in unseren Landen*, Verlag Peter Meilli, Schaffhausen 1973 ISBN 3-85805-015-6
* 
*
*

## Weblinks

* 
* Forum 1499 - Der Schwabenkrieg, Uusstelligsprojekt 1999
* Quelledokumentation zum Schwobechrieg mit witere Verwiis und Sekundärliteratur im Volltext
* Stadtarchiv Schaffuuse - ''Der Schwabenkrieg 1499 aus der Sicht der Stadt Schaffhausen''
* Homepage vo de Thurgauer Landschnecht, wo d Erinnerig an d Schlacht vo Schwaderloh wach halte
* Feldherr vum Schwobechrieg - Grof Heinrich vo Fürstenberg
* Themeportal «Schwabenkrieg» uf historicum.net
Frieden zu Basel

1499 isch dr **Friide zu Basel** zwüschem Kaiser Maximilian I. und dr Schwiizer Eidgenosseschaft abgschlosse worde.

Zum Abschluss vom Schwobechrieg, wo dr Kaiser Maximilian I. understützt vom Schwöbische Bund gege d Schwiizer Eidgenosseschaft gfüehrt het, für zum se zum zahle vom Gmeine Pfennig und zer Anerkennig vom Riichskammergricht z zwinge, hai d Eidgenosse am 22. September 1499 im Friide vo Basel ihre Schdandpunkt duuregsetzt und si so *de facto* uus em Dütsche Riich uusgschiide, au wenn si nid d Absicht gha hai, s Riich z verlo. *De jure* isch ihri Unabhängikeit im Weschdfälische Friide international anerekennt worde.

Die wichdigschte Verdragsbedingige si gsi:
* Alli Eroberige und Gfangene wärde zrugggä.
* Acht vo de zäh Gricht im Prättigau und Schanfigg bliibe under dr Herrschaft vo Habsburg, döfe aber im Zähgrichtbund bliibe und ihre Bund mit dr Eidgenosseschaft bliibt beschdoh.
* D Prättigauer döfe nid beschdroft wärde.
* S Landgricht im Thurgau, wo zur Riichsschdadt Konschdanz ghört het, ghört jetzt dr Eidgenosseschaft.
* Alli Beschlüss vom Riichsdag vo Worms vo 1495, wo gege d Eidgenosseschaft grichtet gsi si, werde uufghobe.
* Dr *status quo ante* in rächtlige und territoriale Ding wird widr hergschdellt.

Zwei Johr schböter hai sich d Riichsschdedt Basel und Schaffhuuse der Eidgenosseschaft aagschlosse.
Gemeiner Pfennig

Dr **Gemein Pfennig** isch än allgemeini und diräkti Riichsschdüür gsi wo im 15. und 16. Johrhundert im Dütsche Riich erhobe worden isch.
## Gschicht
Dr Gemein Pfennig isch 1422 beschlosse worde und bis 1551 elfmol uusgschriibe und widr uufghobe worde. Am Riichsdag z Worms im Johr 1495 het dr Kaiser Maximilian I., wo Gäld bruucht het für siini Chrieg gege Frankriich und gege s Osmanische Riich,  broklamiert, ass jedi Person, wo elter as 15 siig und es Vermöge vo meh as 500 Gulde haig, jedes Johr ä halbe Gulde Schdüür müess zahle und bi Vermoge vo meh as 1000 Gulde ä ganze Gulde. Wär weniger as 500 Gulde gha het, het müesse ä Vieräzwanzigschdel vom enä Gulde zahle.

Eini vo de Folge vom Wormser Beschluss isch dr Schwobechrieg vom Johr 1499 gsi, wo mit em Basler Friide z Änd cho isch.
## Quelle
, Band 7, S.170
Altertum

Siit dr dütsch Schriftschdeller Johann Christoph Gottsched (1700–1766) dr Begriff **Alterdum** as erschte bruucht het, bezeichnet mä äso im europäische Kulturruum d Zit vo de Afäng vo de Hochkulture im Middelmeerruum und in Weschdasie bis zur germanische Völkerwanderig, em Undergang vom weschrömische Riich 476 odr em Afang vo dr Expansion vom Islam im Johr 632. As klassichs Alterdum odr Antike betrachtet me d Zit vo dr altgriechische Kultur und vom römische Kaiserriich, vom 5. Johrhundert vor bis zum 5. Johrhundert noch dr Zitewändi. D Antike isch dorum ä Deil vom Alterdum.

Mä deilt Europa, Nordafrika und Weschdasie in Kulturkreis ii, für zum se z schdudiere:
* Ägypte, wo mä im allgemeine au Nubie drzue zellt
* Mesopotamie: Sumer, Akkad, Assyrie, Babylonie, Mitanni
* Persie
* Chliiasie: S Riich vo de Hethiter
* Die öschdlig Middelmeerküschte beschdoht us vile chliine Kulturkreis: Phönizie, Kanaan, Juda. Ä Deil drvo wird vo dr Bibelforschig schdudiert.
* Griecheland
* Italie: Etrusker, Kelte, Rom
* Karthago, wo Küschdegebiet im weschdlige Middelmeerruum kolonisiert het 

## Lueg au
* Antiki
Hammurapi

Dr **Hammurapi**, au **Hammurabi**, (je nach dr bruuchte Chronologii 1792–1750 odr 1728-1686 vor dr Ziitwändi) isch dr sächst König vo Babylon uus dr Amoriterdynaschdii gsi und het d Chrone vo siim Vater, em Sin-muballit, gerbt. 

Er het d Schdadtmuure vergrösseret, Bewässerigsalage agleit und Tämpel und anderi groossi Gebäud baut. Er het d Verwaltig vom Land besser organisiert und het em mit em so-genannte Codex Hammurapi ä eiheitligi Rächtsornig gä. 
## Dr Kodex Hammurapi
: *Hauotardikel: Dr [[Codex Hammurapi|Kodex Hammurapi]]*
D Gsetz si in dr Landesschbrooch Akkadisch uf Stele und Dondafele gschriibe und öffentlig ufgschdellt gsi, so dass jede sie hätt chönne läse. Siini 282 Gsetz si schbezifisch gsi, jedi Gsetzüberdrätig het ä beschdimmti Schdroof noch sich zoge, wo em Verbräche aagmässe gsi isch: „Es Aug für es Aug. Ä Zahn für ä Zahn“, die so genannti *lex talionis*. Dr Aklagti isch für unschuldig ghalte worde, bis ass si Schuld bewiise gsi isch. Es schinnt, ass dr Achläger und dr Aklagti hai döfe Bewiismaterial vorfüehre. D Schdroof het nit chönne verchliineret wärde, au wenn s milderndi Umschdänd ge het.
S Uufschriibe und Veröffentlige vo de Gsetz het s schwiiriger gmacht, si willkürlig z verändere. D Schdele mit em Kodex zeigt au, wie dr Hammurapi d Gsetz vom Gott Schamasch überchunnt und im Teggscht isch gschriibe, ass d Götter dr Hammurapi gwehlt hai für dass er siim Volk d Gsetz gäb. Er het so die middelöschdlige Gsetzesdradition vo göttlige Gsetz widdergfüehrt, wo s eltischte Bischbil drvo die sumerische Gsetz vom Ur-Nammu und es schbööters Bischbil die Mosaische Zäh Gebot gsi si.

## D Eroberig vo Mesopotamie
Siini Vorgänger hai d Nochberschdedt Borsippa, Kisch, and Sippar eroberet, und vo dere Machtbasis uus het dr Hammurapi, wo Elam 1766 in Mesopotamie iigfallen isch und s Riich vo Eschuna eroberet het, mit dr Underschdützig vo Larsa chönne besiige. Wil aber dr Hammurapi nid zfriide gsi sich mit dr Hilf vom König vo Larsa het er en agriffe und bis öbbe 1763 s ganze südlige Mesopotamie eroberet. Währed er im Süde beschäftigt gsi isch, hai siini Nochbere im Norde Unrueh gschdiftet. Dr Hammurapi het druf Eschuna agriffe und d Schdadt eroberet. Denn isch er im Euphrat noch gege Nordweschde zoge und het ganz Mesopotamie bis Mari under si Herrschaft brocht. In Syrie si Aleppo und Qatna unabhängig bliibe.

## Archäologischi Fund us dr Ziit vom Hammurapi
Dr Dioritblock mit siine Gsetz isch 1902 z Susa endeckt worde und schdoht jetzt im Louvre.

## Literatur
* Horst Klengel: *König Hammurapi und der Alltag Babylons*. Artemis, Düsseldorf/Zürich 1991, ISBN 3-491-69122-2.
* Marc Van de Mieroop: *King Hammurabi of Babylon. A Biography*. Oxford 2005.

## Weblingg
Johann Bernoulli

Dr **Johann Bernoulli** (am 6. August (27. Juli a. St.) 1667 z Basel uf d Wält cho; gschdorbe am 1. Januar 1748 z Basel) isch ä Schwiizer Mathematiker gsi, dr jünger Brueder vom Jakob Bernoulli und dr Vater vom Daniel Bernoulli.

Er het z Gämf, z Baris, z Groningen und z Basel gschafft.

Siini Arbetsgebiet hai under anderem mathematischi Reihe, Differenzialgliichige, mathematischi Kurve umfasst. Er het s Brinzip vo dr Erhaltig vo de läbige Chreft ufgschdellt.

Under siine Schüeler si dr Berner Niklaus Blauner und dr Leonhard Euler gsi.

## Weblinks
* 
* 
* 
* 
* Iitrag im Mathematikerstammbaum
* *[http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.math/docviewer?did=Bern002&seq=&view=50&frames=0&pagenum=3 Die erste Integralrechnung]*. Übersetzt vom Gerhard Kowalewski.
Midgard

**Midgard** isch en Begriff us de germanische Kosmologi und Mythologi und bizaichnet d Welt wo d Mensche wonet.

De Name chunnt i allne germanische Sprooche vor (; got. *midjungards*; an. *miðgarðr*; ae. *middangeard*; as. *middilgard*; ahd. *mittingart*, *mittigart*, *mittilagart* ) und stoot i de Geografii und Kosmologi för di biwonti Welt, wo vom Weltmeer umgee werd. De Begriff stoot analog zum latinische *orbis terræ* und em algriechische *oikoumene*. I de Mythologii cha Midgard as di mittleri Welt zwüschet de nidere Geisterwelt und de höchere Götterwelt bitrachtet werde, im christliche Kontext au d Welt zwüschet Himmel und Hell. De Uusdruck isch religiös noitraal gsii und isch drum au i biblische Tegscht bruucht woore, doch isch er im End us allne Sprooche dur s Word *"[[Welt]]"* ersetzt wore.

## Nordischi Mythologi
I de nordische Mythologi isch Midgard aini vo de nüü Welte und de Wonort vo de Mensche. Er werd vom Weltmeer umgee, wo d Midgardschlange drin lit. Bi de Erschaffig vo de Welt hend d Götter Odin, Vili und Vei us de Augebraue vom Urriis Ymir en Schutzwall um Midgard baut. D Regebogebrugg Bilröst isch d Verbindig zwüschet Midgard und de Götterwelt Asgard.
Jacopo Riccati

Dr **Jacopo Francesco Riccati** (* 28. Mai 1676 z Venedig; † 15. April 1754 z Treviso) isch än italiänische Mathematiker gsi.

## Errungeschafte

Er isch vor allem für siini Untersuechige vo Differentialgliichige und d Methoden zur Verchliinerig vo dr Ornig vo Gliichige bekannt.

Dr Riccati het z Venedig gschafft und isch mit vile Wüsseschaftler in Verbindig gschdande. Er het mehreri allgemeini Klasse vo Differentialgliichige undersuecht und Lösigsmethode gfunde, wo vo vile, drunder em Daniel Bernoulli, übernoh worde si. Besundrigs uusfüehrlig het er Gliichige undersuecht, wo noch ihm Riccati-Gliichige heisse.

## Familie
Ein vo siine Söhn isch dr Mathematiker Vicenzo Riccati (1707 - 1775) gsi. Dä isch Jesuit worde und isch ä Pionier im Gebiet vo de hyperbolische Funktione gsi. Ä zweite Sohn, dr Giordano Riccati isch dr erscht gsi, wo dr Elaschdizitetsmodul vo Metal gmässe het, 25 Johr vor em Thomas Young, wo däm Modul si Name ge het.

## Schriibig vom Name
Dr Name Riccati wird mänggisch falsch *Ricatti* gschriibe, bsundrigs im Internet.

## Literatur
* Gottwald, Ilgauds, Schlote *Lexikon bedeutender Mathematiker*, Leipzig 1990

## Weblink
*
Berner Zinktafel

S **Berner Zinktäfeli** ( *Zinktafle vo Bern-Thormebodewald* ) isch e beschribnigs Zinkblech, wo 1984 bim helvetische Oppidum Bern-Engihalbinsle gfunde woren isch. S messt 11 x 14 Santimeter und werd is 1. oder 2.&nbsp;Jh.n.&nbsp;Chr. datiert.

## Inschrift
D Inschrift isch i griechische Buechstabe gschribe wore und d Sprooch isch Gallisch. Si bistoot us vier Zile und jedi zaigt en Name:

: ΔΟΒΝΟΡΗΔΟ ΓΟΒΑΝΟ ΒΡΕΝΟΔΩΡ ΝΑΝΤΑΡΩΡ &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*Dobnoredo Gobano Brenodor Nantaror*.

De zwait Name bizaichnet de keltischi Schmiidgott *[[Gobanos]]*, wo bi de Ire as *Goibniu* und bi Waliser z England as *Gofannon* guet bikannt isch. De Name bidütet schlichtweg »Schmiid«. De erst Name werd as Biiname vom Gott dütet, as »Weltwanderer«, zu gall. *dubnos »Welt« (air. domun) und gall.-lat. rēdā »Wage, Rais« (air. ríad), d Inschrift isch aso em »Weltwanderer Gobanos« gwidmet. De dritt Name Brenodor isch weleweg de Name vo de keltische Sidlig uf de Halbinsle Engi gsii. De erst Namestail *breno-* chönnt im Ortsname Brenngarte oder sogär im Name vo de Stadt Bern erhalte blibe sii. D Mainige vo de Forschig gönd do aber usenand. De viert Name isch e Zämesetzig vo gall. *nanto »Tal« und em Flussname Aare.

## d Froog vo dr Echthait
Wel uf dem Täfeli drai Näme stönd, wo nöd erwartet wore sind, het mer zerst ane Fälschig denkt, do e hüüfigs Motiiv vo Fälscher drin bistoot, mit Inschrifte "erwünschti" Näme as archäologisch z erwiise. Zudem isch Zink i de Antiki nöd bruucht wore. Doch metalurgischi Undersuechige hend ergee, as s Zink us de Antiki stammt und verschide vo modernem Zink isch. Es werd agnoo ases sich um Abfall vo Schmelzöfe handlet, wo denn en Schmiid gsammlet het und drus use die Tafle gmacht het und denn im Name vom Ort Brenodor im Aaretal em Schmiidgott gopferet het.

D Verwendig vo griechische statt latinische Buechstabe bi de Helvetier isch zwoor selte, aber nöd ussergwöönli.

## Büecher
* Rudolf Fellmann: *Die Zinktafel von Bern-Thormebodenwald und ihre Inschrift.* In: *Archäologie Schweiz* 14/4 (1991), S. 270-273.
* Thilo Rehren: *A Roman zinc tablet from Bern, Switzerland: Reconstruction of the Manufacture.* In: *Archaeometry*, Band 94, Ankara 1996, S. 35–45.

## Bileeg


## Weblink
* Bild vom Zinktefeli

## Lueg au
* Helvetischi Religioo
* Gobanos
Liste der Äbte des Klosters St. Gallen

Da isch e vollständigig Liste vode Äpt, Gegeäpt und Pfleger (astell vo schwerchranke Äpt), wo s Chloster Sanggale glaitet hend. I de erst Spalte werd Funktion aggee, wenn d Person nöd e reguläre Apt gsii isch. S Chloster isch ane 719 vom St. Opmar gründet wore, a Stell vo de Aisildelai vom St. Gallus, wo um 650 gstorben isch. För d Zwüschezitt sind för di losi Mönchsgmainschaft, wo bim Gallusgrab glebt het, en Priester *Magulf* (um 705) und en Diakon *Stephanus* (um 710) as Laiter vo de Gmainschaft bizügt.

## Link
* Illustrierti Biografie vo allne Sanggaler Äpt mit Bilder uf WilNet
Alexander Zschokke

Dr **Alexander Zschokke** (* 25. November 1894 z Basel; † 17. Augschte 1981 z Basel) isch ä Schwiizer Bildhauer gsi. Si Urgroossvater isch dr Schriftschdeller Heinrich Zschokke gsi.

## Läbe
Dr Alexander Zschokke isch anne 1894 z Basel uf d Wält cho. Er isch as Architekt, Bildhauer und Moler z Münche, Basel, Züri, Gämf und Berlin uusbildet worde. Uf siine Reise isch er uf Italie, Griecheland und Baris cho. Vo 1931 bis 1937 het er ä Bildhauerklass an der Kunschtakademii z Düsseldorf gleitet, denn het er sich z Basel niiderglo, won er bis zu siim Dod im Johr 1981 gläbt het.

## Wärk
Dr Alexander Zschokke isch bekannt worde für siini Bildnisplaschdike, wo antiki Modi variiert hai.  Drzue ghört ä Reihe vo Bortretchöpf us de Drissiger Johr vo expressionischtische Moler, u.&nbsp;a. vom Paul Klee, Erich Heckel und Christian Rohlfs. Ä ganze Zyklus vo Chopfstudie isch em Dichter Stefan George gwidmet, wo dr Zschokke verehrt het. Er het 1965 s Dänkmol für ä Albert Schweitzer z Schaffhuuse gmacht.

Er het au architektonischi Chliiforme und Plaschtike verschmulze bim Entwärfe vo Mausoleum und Brünne (Wettschdeibrunne (1955), Drei Lääbesalter-Brunne (1941) z Basel).

## Weblingg

* Alexander Zschokke