Atoll

En **Atoll** isch e ringförmigs Riff, mäistens e Koralleriff, wo um e Laguune ume isch. S Wort *Atoll* stammt us em Dhivehi, dr Sprooch vo de Malediive ( *atolhu*). Hüfig bestoot s Atoll us schmaale Insle, wo noch em polineesische Wort für „Insle“ mäistens as *Motu* bezäichnet wärde. In dr Laguune stöön mänggisch no Räst vom ehemoolige Vulkangipfel as Insle us em Wasser uuse.

## Wie d Atoll entstöön

Noch dr Theorii vom Charles Darwin (1809–1882) entstöön Atoll us Koralleriff, wo um e Vulkaninsle ume entstöön. D Insle cha im Lauf vo dr Zit im Wasser versinke, sig s dur Erosioon oder wil dr Boode vom Meer absinkt bzw. dr Spiegel vom Meer stigt, wäärend s Riff immer witer ufwärts waggst. Schliesslig gseet mä nume no s Riff, wo us eme Ring vo chliine Insle bestoot.

En anderi Theorii vom ööstriichische Zooloog und Meeresforscher Hans Hass (1919–2013) chunnt ooni Vulkaan us. Noch iire bilden sich d Atoll us chäigelförmige Riff, wo d Koralle im Zentrum abstärbe, wil si nid mit gnueg Wasser versorgt wärde und nume d Koralle am Rand witerwaggse, so dass au e ringförmigi Strukduur entstoot.

## Ghoobeni Atoll

Wenn drzue chunnt, ass dr Boode vom Meer stigt oder dr Meeresspiegel sinkt,  cha s bassiere, ass s ganze Atoll stigt und d Laguune, wo im Korallering isch, gläägentlig au vollständig usdröchnet. Mä reedet denn vom ene „ghoobene Atoll“. Bispil für daas si Niue, Nauru oder s Henderson Island.

## Laag und Gröössi

Atoll chömme nume in droopische Gwässer vor, hauptsächlig im Paziifische und im Indische Ozeaan. Im Kariibische Meer git s nume vier Atoll. E Staat, wo nume us Atoll bestoot si d Malediive.

S nördligste Atoll isch s Kure-Atoll nordwestlig vo Hawaii uf 28° 24’ n.&nbsp;Br., am süüdligste lit s Atoll Ducie vo de Pitcairninsle bi 24° 41’ s.&nbsp;Br. Atolläänligi Strukduure witer süüdlig git s bim Elizabeth-Riff in dr Tasmansee uf 29° 58’ Süüd.

Die grössti Gsamtflechi (Laguune und Riff) het s malediviische Atoll Thiladhunmathi-Miladummadulhu (3'850&nbsp;km²). Dodrvo si 51&nbsp;km² Landflechi. Die grössti zsämmenhängendi Atoll-Strukduur bildet die Great Chagos Bank im Chagos-Archipel mit ere Gsamtflechi vo 12'642&nbsp;km², mit ere Landflechi vo nume 4,5&nbsp;km². Die unterseeischi Saya de Malha Bank, e ringförmigs Koralleriff, wo vollständig under em Meeresspiegel lit und doorum kä richdigs Atoll isch, het e Gsamtflechi vo öbbe 35'000&nbsp;km² (ooni die separaati Ritchie-Bank im Norde).

S Atoll mit dr grösste Landflechi isch Kiritimati im paziifische Inslestaat Kiribati mit 321&nbsp;km², wääsentlig chliiner issch s zwäitgrösste, Aldabra in de Seyschelle mit 155&nbsp;km².

E Hufe Atoll häi aber nume e chliini Landflechi und käini natüürlige Süesswasserkwelle und si doorum umbewoont.

## D Folge vo dr globaale Klimaveränderig
D Iiwooner von e Hufe Atoll si besorgt, wil si dänke, ass dr Meeresspiegel wäge dr globaale Erwermig wurd stiige und si iiri Lääbensgrundlaag chönne verliere. Wil d Ozonschicht dünner wird chönnt d UV-Straalig aastige und s Waggsdum vo de Koralle stööre. D Vergröösserig vo dr CO<sub>2</sub>-Konzentrazioon in dr Atmosfääre macht, dass s Meerwasser an dr Ooberflechi süüerer wird. D´Sas Choolestoffdioxid lööst sich im Meerwasser zu Hydrogencarbonat, wo dr Chalch aagrift, wo d Riff druf ufbaut si.

## Bispil

   Ahunui ISS006-E-37449.jpg|Ahunui, e runds Atoll im Tuamotu-Archipel
   Kwajalein Atoll.png|Kwajalein, s grösste paziifische Atoll
   Wake Island.png|Wake, d Insle wärde nume us em ehemoolige Vulkaan bildet
   Male-total.jpg|Malé, d Hauptstadt vo de Malediive, e *Motu*, wo dicht besiidlet isch
   Nauru satellite.jpg|Nauru, e ghoobene Atoll
   KureAtoll.jpg|Kure, s nördliggste Atoll uf dr Ärde
   NASA DucieAtoll.jpg|Ducie, s süüdligste Atoll uf dr Ärde
   Carteactuelle.jpg|D Clipperton-Insle, s Atoll wo vo allem am witiste äwäg isch


## Liddratuur
* E. H. Bryan, Jr.: ''Check list of atolls'', 30. September 1953. (PDF; 1306 kB) In: *Atoll Research Bulletin*, Vol. 19
* Walter M. Goldberg: ''Atolls of the world. Revisiting the original checklist'', 28. June 2016. (PDF; 1,6&nbsp;MB) In: *Atoll Research Bulletin*, Vol. 630

## Weblingg

* Informationen über die Atolle von Tokelau