open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bargen SH

**Baarge** (amtlich *Bargen*) isch e politischi Gmeind im Bezirk Schafuuse vom Kanton Schafuuse. Si isch di nördlichscht Gmeind vo de Schwiiz.

## Geografi
Baarge isch e Buuredorf im obere Deil vom Durachtaal, wo bi de Höchi vo Neuhuuse am Rande uf dütschem Piet afoot. Uf de Weschtsyte vom Tal hets Wald a de Häng vom Ättebärg, vom Mannshopt, vom Hohhengscht und em Niderhengscht und a der Flangge vom Bargemer Rande. Zwei Sytetäler sind uf em Gmeindpiet, s Hauetaal und Mülitaal. D Gmeindsflächi umfasst 29,2 % landwirtschaftlichi Flächi, 65,8 % Wald, 4,8 % Sidligsflächi und 0,2 % sustigi Flächi. Uf em Gmeindsgebiet vo Baarge lit de «Schwarzi Stei» oder de «Gatterstei», wo nid nu de nördlichsti Punkt vom Kanton Schafuuse, sondern au vo de ganze Schwiz markiere tuet.

Nochbergmeinde vo Baarge sind im Weste und Norde Bluembärg, im Oste Tenge (beidi Dütschland) und im Süde d Schwizer Gmeind Merishuuse.

## Gschicht
Baarge isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 884 als *Paragen*. S Dorf het de Nälleburger und spöter em Chloschter Allerhäilige ghört und denn sid em 15. Johrhundert de Stadt Schaffhuuse.

## Wappe
S Gmeindswappe vo Baarge zeigt es Sänkblei und de Freiheitshuet.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 248 Iiwohner 96 % Dütsch als Hauptsproch aagee und 1,6 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Baarge ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

Der Chansonier Dieter Wiesmann het vo Barge es Lied i der Schaffhuser Mundart gmacht: *Paar Hüser, paar Gärte, chli Wald und chli Land - es chlises Dorf am Rand …*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 18,5 % gläge.

## Religion
61,7 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 20,6 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 4,4 %, FDP 3,5 %, SP 19,7 %, SVP 70,2 %, Sustigi 2,2 %.

Gmeindspresident isch de Erich Graf (Stand 2012).

## Wirtschaft
Z Barge isch de Zoll a der Landstrooss, wo d Kantonsstroos 4 vo Schaffhuuse här uf Rande und Blumbärg goot. Es git dai Tankstelle, s Reschtorant *Chroone*, wo i de Wärbig seit, es sig dä Gaschthof, wo am wytischte im Norde vo de Schwiiz liit, und es Büro vo de Transbortfirma Gondrand.

## Weblink

* www.bargen.ch
* 

## Fuessnote
Trimurti

**Trimurti** (Sanskrit: **; „drei Forme“) isch e Kunzäpt vum Hinduismus, wu d Verainigung vu dr drei kosmische Funktione vu dr Erschaffig, Erhaltig un Zersterig/Umformig, dur d Verbildlichung vu dr große Getter Brahma as Schepfer, Vishnu as Erhalter, Shiva as Zersterer darstellt. 

D Trimurti symbolisiert, ass alli gettlige Wirkige vun ere Ainhait uusgehn, wel di drei Aschpäkt sich gegesytig bedinge un ergänze. Si representiert s formlos Brahman un druckt schepfende, erhaltende un zersterende Aschpäkt vu däm hegschte Syy uus. Si wird entwäder dur di drei Getter näbenenander dargstellt, as ai ainzigi Figur mit drei Chepf oder in ere dreichepfige Figur mit sechs Ärm, wu dr personal dänkt Brahma mit Wasserchrueg un Bättchette zaigt, dr Vishnu mit Wurfschyybe un Muschle un dr Shiva mit syym Dreizack un dr chlaine Doppeldrummle Damaru.

En anderi Darstellig vu dr Trimurti isch Dattatreya, au Datta-Atreya (Datta, Suhn vum Atri), gnännt. Är isch di ebig jugedlig Manifestation vu dr gettlige Drei-Ainhait vu Brahma-Vishnu-Shiva. Wäge däm wird er mit drei Gsichter dargstellt un het vylmol Hind derby. 

D Trimurti wird vu indische Philosophe vylmol us dr drei *Guna* erklert, dr Grundursache vu dr Wirkige un Detigkaite:
* Tamas maint Uuwissehait, Dreghait, gaischtigi Dunkelhait un isch em Shiva zuegordnet.
* Rajas isch Aktivitet, Lyydeschaft un Neiaafang un wird mit em Brahma assoziiert.
* Sattva bedytet Klarhait, Gieti un Harmoni un wird mit em Vishnu in Verbindig brocht.
Dr Guna sin Farbe zuegordnet: schwarz fir Tamas, rot fir Rajas un wyss fir Sattva. Dr Trimurti wyyst mer au d Elemänt Grund (Brahma), Wasser (Vishnu) un Fyyr (Shiva) zue.

Shakti-Verehrer, d Aahänger vu dr wyblig dargstellte Form vu Gott, chänne au ne wybligi Trimurti, *Tridevi* gnännt, mit dr Sarasvati dr Schepferi, dr Lakshmi as dr Erhaltende un dr Kali as dr Zerstereri. 

D Trimurti isch di kunzäptionäll Ainhait vum dreisytige kosmische Prinzip, ähnlig dr christlige Dreifaltigkait, un kai Trias, also kaini drei verschideni Getter, wu zämmeghere, wie si us vyle polytheistische Mythologie bekannt sin.

## Literatur
* Wolfgang Bauer, Irmtraud Dümotz, Sergius Golowin: *Lexikon der Symbole.* Heyne 2001

## Weblink
Charophyta

D **Charophyta** sin e Gruppe vu photosynthetisch aktive Eukaryote, also Läbewäse mit Zällchärne. Zue ihne ghere d Armlychteralge, d Pflanze, d Schmuckalge un e baar isolierti Gruppe.

## Merkmol
Wänn Schwärmerzälle bildet wäre, hän si zwoo Gaißle, wu asymmetrisch inseriert sin un zwee unterschidligi Gaißelaasetz hän. An dr Gaißlebasis het s e speziälli Struktur (*multi layered structure*, MLS) us Aasatzstelle fir Mikrotubuli un Zytoskelett-Dail. D Plaschtide hän bigeni Thylakoid un sin vu zwoo Membranen umgee, ohni ne periplaschtidär Endoplasmatisch Reticulum. In dr Plaschtide wird Sterchi as Reservechohlehydrat gspycheret. Si hän e uffigi Mitose un persischtänti Mitose-Spindle. D Zälldailig goht iber Phycoplaschte, bi ne Dail Gruppe au iber Phragmoplaschte un e Zällplatte. Zwische Nochberzälle git s primäri Verbindige iber Plasmodesmata, wu fadefermig - verzwygt oder uuverzwygt - sin. Alli Charophyta hän e nitbewegligi vegetativi Phase. E dail Gruppe hän mehchärnigi Zälle. Sexuälli Vermehrig isch hyfig, cha aber au fähle. Di sexuälle Arte hän e haplodiplontische Generationswächsel. 

D Charophyta hän Enzym, wu in dr andere Grienalge-Gruppe fähle, zem Byschpel Glykolat-Oxidase in dr Peroxisome un Cu/Zn-Superoxid-Dismutase.

## Ursprung vu dr Landpflanze
D Untersuechig vu dr Proteinsequänze vu 129 Protein vu verschidene Charophyta het ergee, ass d Vorfahre vu dr Landpflanze unter dr Jochalge (Zygnematales) z sueche sin.

## Syschtematik
Di arterychscht Gruppe sin d Pflanze, wu zämme mit dr Armlychteralge zue dr Streptophytina zämmegfasst wäre. Dernäbe het s no d Jochalge un d Zieralge un e baar isolierti Gattige:

* Coleochaetales
** *[[Chaetosphaeridium]]*
** *[[Coleochaete]]*
* *[[Chlorokybus]]*
* *[[Klebsormidium]]*
* Schmuckalge (Zygnemophyceae)
** Jochalge (Zygnematales)
** Zieralge (Desmidiales)
* Streptophytina
** Armlychteralge (Charales)
** Pflanze (Plantae)

## Literatur
* 
* 

## Fueßnote


## Weblink
Beggingen

**Begginge** (amtlich *Beggingen*) isch e Iiwohnergmaand im Bezirk Schlaate im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Begginge lyt imne Tal am Weschtfuess vom Rande. D Gmaandsflächi umfasst 50,3 % landwirtschaftlichi Flächi, 45,1 % Wald, 4,4 % Sidligsflächi und 0,2 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Begginge isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1278 als *Beggingen*.

## Iwoner
### Bevölkering

De Uusländerataal isch 2010 be 6,9 % gläge.

### Religioo
81,2 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 10 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

### Sproch und Dialekt
Be de Volkszelling 2000 hand vo de 500 Iiwohner 97,2 % Dütsch als Hauptsproch aagee, 0,2 % Französisch und 0,4 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Begginge ghört zo de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Politik
Bi de Nationalrootswahle 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 3,1 %, FDP 5,4 %, SP 11,2 %, SVP 76,0 %, Sustigi 4,2 %.

Gmaandspresident isch de Mike Schneider (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,6 % gläge.

## Literatur
* Kurt Bächtold: *Die Geschichte des Randendorfs Beggingen.* Beggingen 1991.
* 

## Weblink

* www.beggingen.ch

## Fuessnote
Beringen SH

**Beringe** (amtlich *Beringen*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Schafuuse im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografii
Beringe isch e Gmaand im obere Chleggi. Si bestoht us de Ortstail Beringe, wo am Südfuess vom Rande liit, und us Gudmedinge, wo am Fuess vom Lauferberg liit.
D Gmeindsflächi umfasst 28,6 % landwirtschaftlichi Flächi, 59,8 % Wald, 11,3 % Sidligsflächi und 0,2 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Beringe isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 965 als *Peringen* (1090 *Beringin*).

Uf de 1. Januar 2013 händ Gudmedinge und Beringe fusioniert. De Name vo de nöie Gmeind heisst Beringe.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Die Tabälle zeigt d Bevölkerigsentwicklig vo Beringe no ohni Gudmedinge.

De Uusländeraateil isch 2010 bi 16,7 % gläge.

## Religion
58,1 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 23,3 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Gmeindspresident isch de Hansruedi Schuler vo de FDP (Stand 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,9 % gläge.

## Sproch und Dialekt
De hochalemannisch Dialekt vo Beringe ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Literatur
* Kurt Bächtold: *Beringen*, in: Schaffhauser Magazin, 11, 1988, No. 2, S. 15-91.
* Kurt Bänteli: *Die Baugeschichte von Schloss Beringen*, in: Schaffhauser Beiträge zur Geschichte, 65, 1988, S. 31-49.
* Walter Ulrich Guyan: *Beringen. Das Dorf und seine Landschaft*, Beringen 1983, ISBN 3-8580-5122-5.
* Armin Rahm, Rita Rahm: *Ortsgeschichtlicher Begleiter durch Beringen*, Beringen 2000.
* Ewald Rahm: *Beringen. Unser Dorf einst (in Bildern) und jetzt (im Text)*, Beringen 1993. 
* Mathias Schmidheiny: *Das frühmittelalterliche Gräberfeld von Beringen-Spinnbündten*, Schaffhausen 2006, ISBN 3-9521-8685-6.
* Markus Schwyn-Hager: *Beringen*, in: Schaffhauser Magazin, 28, 2005, No. 1, S. 9-49.

## Weblink

* www.beringen.ch
* 
* 

## Fuessnote
Buch SH

**Buech** (amtlich *Buch*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Staa im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Buech isch e Buuredorf an de Biber. D Gmeindsflächi umfasst 74,7 % landwirtschaftlichi Flächi, 19,6 % Wald, 5,5 % Sidligsflächi und 0,3 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Buech isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1080 als *Buch*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 25,6 % gläge.

## Religion
51,9 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 15 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 5,4 %, FDP 4,4 %, SP 25,5 %, SVP 61,3 %, Sustigi 3,5 %.

Gmeindspresident isch de Rudolf Tappolet (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,3 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 341 Iiwohner 74,8 % Dütsch als Hauptsproch aagee und 0,3 % Französisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Buech ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Bilder

Datei:Säge-Buch.JPG|Historischi Sagi Buech
Datei:Bibertal.JPG|Blick vom Buecher Säntis über s Bibertal
File:Aerials SH 16.06.2006 13-44-26.jpg|Luftufnahm vo Buech am 16. Juni 2006


## Literatur
* Hans E. Schäffeler: *Buch SH. Gemeindechronik*, Romanshorn 1976.
* Herrmann Tanner: *Wie Buch zum Bezirk Stein kam*, in: Schaffhauser Beiträge zur Geschichte, 59, 1982, S. 191-199, ISSN 0259-3599.

## Weblink

* www.buch-sh.ch
* 

## Fuessnote
Dörflingen

**Döörflinge** (amtlich *Dörflingen*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Reiat im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Döörflinge lit öschtlich vo Schafuuse an de Grenze zue Dütschland. D Gmeindsflächi umfasst 64,3 % landwirtschaftlichi Flächi, 26,9 % Wald, 7,5 % Sidligsflächi und 1,4 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Döörflinge isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1264 als *Dorfelingen*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 14,2 % gläge.

## Religion
61,7 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 18,9 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 3,3 %, FDP 11,5 %, SP 29,1 %, SVP 49,9 %, Sustigi 6,1 %.

Gmeindspresident isch de Pentti Aellig (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,6 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 785 Iiwohner 96,6 % Dütsch als Hauptsproch aagee und 1,4 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Döörflinge ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Literatur
* Erich Bryner: *Geschichte der Kirchgemeinde Dörflingen*, Dörflingen 1989.
* Fritz Keller: *Dörflingen. Vom Bauerndorf zur Wohngemeinde*, in: Schaffhauser Magazin 18 (1995), No. 3, S. 9-49.
* Thomas Schärli: *Der Dörflinger Bildersturm vom 23. April 1535. Zur Einführung der Reformation in Dörflingen vor 450 Jahren*, in: Schaffhauser Beiträge zur Geschichte 62 (1985), S. 43-56.
* Andreas Schiendorfer: *1000 Jahre Thayngen*, Thayngen 1995, ISBN 3-905116-03-0.

## Weblink

* www.doerflingen.ch
* 

## Fuessnote
Buchberg SH

**Buechbärg** (amtlich *Buchberg*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Schafuuse im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Buechbärg, wo sälber zwee Exklave hät, bildet zäme mit Rüdlige en Exklave vom Kanton Schafuuse am Rhiichnüü. D Gmeindsflächi umfasst 52,4 % landwirtschaftlichi Flächi, 34,3 % Wald, 8,2 % Sidligsflächi und 5,1 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Buechbärg isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1111/24 als *Bochberg* (1236 *Buchberge*).

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 10,3 % gläge.

## Religion
71,9 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 13 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 3,9 %, FDP 10,8 %, SP 32,1 %, SVP 47,7 %, Sustigi 5,5 %.

Gmeindspresident isch de Hanspeter Kern (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,6 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 777 Iiwohner 95,4 % Dütsch als Hauptsproch aagee, 0,8 % Französisch und 0,5 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Buechbärg ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Literatur
* Susanne Baur, Karin Lüthi: *Grenzgänger und Brückenbauer. Ein Porträt- und Bildband aus der Toskana Schaffhausens*, Buchberg o.&nbsp;J.

## Weblink

* www.buchberg.ch
* 

## Fuessnote
Büttenhardt

**Büttehart** oder **Bürtehatt** (amtlich *Büttenhardt*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Reiat im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Büttehart isch e Buuredorf nördlich vo Schaffuuse uf em Reiatrugge. D Gmeindsflächi umfasst 48,8 % landwirtschaftlichi Flächi, 45,3 % Wald und 6 % Sidligsflächi.

## Gschicht
Büttehart isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1238 als *Butinhart*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 11,5 % gläge.

## Religion
67,8 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 15,8 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 5,1 %, FDP 8,9 %, SP 31,7 %, SVP 48,9 %, Sustigi 5,5 %.

Gmeindspresidentin isch d Silvia Sigg-Bührer (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 0,4 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 342 Iiwohner 95,9 % Dütsch als Hauptsproch aagee und 0,9 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Büttehart ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Literatur
* Kurt Bächtold: *Die Geschichte der Gemeinde Büttenhardt*, Büttenhardt 1988.
* Gemeinde Büttenhardt (Hrsg.): *Der Verenahof zu Büttenhardt. 25 Jahre Grenzbereinigung* 1992.
* Andreas Schiendorfer: *1000 Jahre Thayngen*, Jubiläumsbuch, Thayngen 1995, ISBN 3-905116-03-0.
* Schaffhauser Magazin 1/1980 "Reiat", Verlag Steiner Grüninger AG.

## Weblink

* www.buettenhardt.ch
* 

## Fuessnote
Hallau

**Halau** (amtlich *Hallau*, bis 1934 *Unterhallau*) ischt è Iiwònergmaand im Bezirk Underchläggi im Kantòn Schafuuse, Schwiiz.

## Geografii
Halau ischt è Räbbaudorf am Südfuess vòm Halauerbärg, wo am rächte Rand vom Chläggidalbodde liit. Halau liit öppe uf de Mitti zwüsched de Beringer Ängi (11 km Luftlinie), Obberlauchringe (12 km Luftlinnie) ònd dermit i de Mitti vòm gsamte Chläggi. Nordweschtlich vò Halau bildet dè Halauer Bärg (höchschte Punkt: 590 m) di rächt Flangge vòm Chläggauertal ònd gliichzitig di lingg Flangge vòm Mittlere Wuetedal. A sälbere Wuetehaalde liit uf emene Plateau de Wiiler *Huuse* (Richting Äbberfinge), uf de Höchi zwüsched Halau ònd Huuse liit de *Halauer Bärghof*. E wängili südlich vòm Halauer Bärghof fòht de Bachtobel aa, wo uff Wònderchlinge abe gòht (Richting Egginge). Wònderchlinge ischt èn Wiiler, wo sit 1457 zòm Halauer Bann ghört. 
D Gmaandsflächi òmfasst 50,5 % landwirtschaftlichi Flächi, 40,3 % Waald, 8,7 % Sidlingsflächi ònd 0,5 % suschtigi Flächi.

## Gschicht
Halau ischt zòm eerschte Mòl im Johr 1095 als *Hallaugia superiori et inferiori* (1273 *Hallowe*) erwähnt wòrde.

## Bevölkering

De Ussländeraataal isch 2010 bi 14,6 % gläge.

## Religion
67,9 % vò de Iiwòner sind evangelisch-reformiert, 14,3 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalròòtswaale 2011 häts folgends Èrgebnis gee: CVP 3,8 %, FDP 7,3 %, SP 29,8 %, SVP 50,6 %, Suschtigi 8,4 %.

Gmaandspräsident isch de Werner Pfistner (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit ischt im Johr 2011 bi 1,5 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszelling 2000 hand vò de 2008 Iiwòner 91,9 % Dütsch als Hauptspròòch aagee, 0,4 % Französisch und 1,7 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vò Halau ghört zu de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Voraastaltinge
S GrüschFang Openair findet sit 2009 all Jòhr aafangs Juni uf de Kulturwise "Waatelen" statt. Es isch d Nochfolgeveraastalting vòm «Klang am Hang»-Open-Air.

## Bilder

Hallau-St-Moritz.jpg|d Bergchilche St. Moritz
Hallau-Kirche.jpg|d Dorfchilche St. Moritz
Hallau kath Kirche 150.jpg|di kath. Brueder-Chlaus-Chilche


## Literatur
* 
* Kurt Bächtold: *Hallau. Weinbaudorf im Klettgau,* in: Schaffhauser Magazin 26 (2003), No. 1, S. 5–49.
* Adrian Bringolf: *Die frühgeschichtlichen Funde der Gemeinde Hallau,* 2. Auflage, Hallau 2012, ISBN 978-3-9523924-1-6.
* Hermann Wanner: *Geschichte von Hallau. Aufzeichnung der einzigartigen Geschichte des Dorfes im Verlauf der Jahrhunderte,* Hallau 1991.

## Weblink

* www.hallau.ch
* GrüschFang Openair

## Fuessnote
Hemishofen

**Hämisofe** (amtlich *Hemishofen*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Staa im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Hämisofe lit am Rhii am Fuess vom Wolkesteinerberg. D Gmeindsflächi umfasst 35,8 % landwirtschaftlichi Flächi, 54,7 % Wald, 5,9 % Sidligsflächi und 3,7 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Hämisofe isch zum erschte Mol gnennt worde no 1100 als *Hammingeshoven*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 11,6 % gläge.

## Religion
71,1 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 15,6 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 3,7 %, FDP 10,9 %, SP 30,4 %, SVP 50,6 %, Sustigi 4,4 %.

Gmeindspresident isch de Jürg Biedermann (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,1 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 377 Iiwohner 97,9 % Dütsch als Hauptsproch aagee, 0,8 % Französisch und 0,3 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Hämisofe ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Literatur
* Hermann Tanner: *Hemishofen. 200 Jahre selbständig*, Hemishofen 1998.
* Christian Birchmeier et al.: *Buch, Ramsen, Hemishofen*, in: Schaffhauser Magazin, 27, 2004, No. 2, S. 5-37.
* Hermann Tanner: *Verkehrsgeschichte der Gemeinde Hemishofen im 19. Jahrhundert*, in: Schaffhauser Beiträge zur Geschichte, 54, 1977, S. 81-112, ISSN 0259-3599.

## Weblink

* www.hemishofen.ch
* 

## Fuessnote
Gächlingen

**Gäächlinge** (amtlich *Gächlingen*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Oberchlettgi im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Gäächlinge isch e Rebbaudorf am Südfuess vom Rande. D Gmeindsflächi umfasst 75,1 % landwirtschaftlichi Flächi, 17,6 % Wald, 7 % Sidligsflächi und 0,3 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Gäächlinge isch zum erschte Mol gnennt worde im 10. Jh. als *Câhtelinga* (1049 *Gehtelinga*).

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 6,3 % gläge.

## Religion
74,3 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 11,5 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 6,2 %, FDP 11,9 %, SP 27,8 %, SVP 42,8 %, Sustigi 11,3 %.

Gmeindspresident isch de Kurt Salvisberg (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,4 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 872 Iiwohner 96,1 % Dütsch als Hauptsproch aagee, 0,5 % Französisch und 0,7 % Italienisch.

De hochalemannischi Dialekt vo Gäächlinge ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Literatur
* Hans Reich: *Geschichte der Gemeinde Gächlingen.* Gächlingen 1984.

## Weblink

* www.gaechlingen.ch
* 

## Fuessnote
Guntmadingen

**Gudmedinge** (amtlich *Guntmadingen*) isch en Ortstaal vo Beringe. Er isch bis Endi 2012 e Ywonerpmaand im Bezirk Oberchläggi im Kanton Schafuuse, Schwyz, gsi.

## Geografii
Gudmedinge lyt am Fuess vom Lauferbärg. De Lauferbärg isch en Buggel vom Südrande. Well de Südrande de Südrand vom Oberchläggi isch, lyt Gudmedinge an ere Nordhaalde. Sell isch im Chläggi öppis bsunders, well die meischte andre Chläggi-Dörfer gegenüber a de Südhaalde (Beringer Rande, Siblinger Rande, Lange Rande, Hallauer Bärg) ligged. Nu Wilchinge und Ooschterfinge ligged ebeso am Fuess vom Südrande, aber au im Wangetal.

Vo de Pmaandsflächi sind 37,8 % landwirtschaftlichi Flächi, 56,7 % Waald und 5,5 % Sidlingsflächi gsi.

## Gschicht
Gudmedinge isch zum eerschte Mòòl im Jòhr 1111 als *Guntrammingin* (1122 *Guntramingin*) gnennt worde.

Uf de 1. Januar 2013 hend Gudmedinge und Beringe fusioniert. De Name vo de nöie Pmaand haasst Beringe.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uuslenderaateil isch 2010 bi 5,1 % gläge.

## Religion
77,1 % vo de Ywoner sind evangelisch-reformiert, 10,1 % sind römisch-katholisch gsi (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalròòtswaale 2011 hät s daa Ergebnis gä: CVP 5,8 %, FDP 5,3 %, SP 12,6 %, SVP 59,4 %, Sustigi 16,9 %.

Pmaandspräsident isch de Hans Schwaninger gsi (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 0,9 % gläge.

## Spròòch und Dialäkt
Bi de Volkszelig 2000 hend vo de 258 Ywoner 97,3 % Dütsch als Hauptspròòch aagä.

De hochalemannisch Dialekt vo Gudmedinge ghört zun Nordoschtschwyzer Dialäkt. D Gudmedinger schwätzed wie ali andre Chläggilüüt e Variante vom Schaffuuser Dialäkt, wo mò als Chläggi-Tütsch benamse tot und wo si dur en Huuffe *aa* uuszaachnet (fascht überaal, wo anderi hochalemannischi Dialäkt en *ei* hend).

## Bilder

Datei:Guntmadingen 006.JPG|Dorfiigang
Datei:Guntmadingen lernejo 011.JPG|Schuel
Datei:Guntmadingen 013.JPG|Wohnhuus im Zentrum


## Weblink und Literatur

* Ortstail Gudmedinge, uf beringen.ch
* 
* Pfluegmuseum

## Fuessnote
Löhningen SH

**Lööninge** oder **Löölinge** (amtlich *Löhningen*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Oberchlettgi im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Lööninge isch e Rebbaudorf am Südfuess vom Randen. D Gmeindsflächi umfasst 53,5 % landwirtschaftlichi Flächi, 38,1 % Wald, 8,3 % Sidligsflächi und 0,1 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Lööninge isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1112 als *Loningen*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 12,3 % gläge.

## Religion
69,9 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 16 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 6,8 %, FDP 20,5 %, SP 22,7 %, SVP 42,8 %, Sustigi 7,1 %.

Gmeindspresident isch de Fredy Kaufmann (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,1 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 1127 Iiwohner 95,7 % Dütsch als Hauptsproch aagee, 0,6 % Französisch und 0,4 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Lööninge ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Sport
Weschtlich vo Lööninge, uf de Gränze zu Nüüchirch, liit de Flugblatz Schmerlat. Er isch de ainzig Flugplatz vom Kanton Schaffuuse, de nördlichscht vo de ganze Schwiz und usser em Sägelfluggländ Bohlhof s ainzig Flugfäld för Sägel- und Motorflugzüg im Chleggi.

## Literatur
* Erwin Müller-Heer: *1200 Jahre Löhningen. 779-1979.* Löhningen 1979
* Johannes Winzeler: *Aus der Geschichte der Gemeinde Löhningen.* 1951

## Weblink

* www.loehningen.ch
* 

## Fuessnote
Merishausen

**Merishuuse** (amtlich *Merishausen*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Schafuuse im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Merishuuse lit an de Durach an de Grenze zue Dütschland. D Gmeindsflächi umfasst 30,3 % landwirtschaftlichi Flächi, 65,6 % Wald, 3,9 % Sidligsflächi und 0,2 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Merishuuse isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 846 als *Morinishusun*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 10,2 % gläge.

## Religion
74,2 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 14,1 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 2,8 %, FDP 6,9 %, SP 23,7 %, SVP 62,2 %, Sustigi 4,4 %.

Gmeindspresident isch de Erich Tanner (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 0,8 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 644 Iiwohner 97 % Dütsch als Hauptsproch aagee, 0,2 % Französisch und 0,6 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Merishuuse ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Literatur
* Urs Leu: *Merishausen. Geschichte einer Randengemeinde*, Merishausen 1996, ISBN 3-8580-111-50.
* Jost Bürgi: *Latènezeitliche Siedlungsspuren bei Merishausen SH*, in:  Archäologie der Schweiz, 5, 1982, S. 105–109.
* Markus Höneisen: *Die latènezeitlichen Siedlungsfunde von Merishausen-Barmen (SH)*, in: Jahrbuch der Schweizerischen Gesellschaft für Ur- und Frühgescheschichte, 72, 1989, S. 99–126.
* Urs Leu: *Zur Geschichte des Weinbaus in Merishausen*, in: Schaffhauser Beiträge zur Geschichte, 63, 1986, S. 153–163.

## Weblink

* www.merishausen.ch
* 

## Fuessnote
Neuhausen am Rheinfall

**Nöühuuse** (amtlich *Neuhausen am Rheinfall*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Schafuuse im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Nöühuuse isch e Huufedorf uf de rechte Siite vom Rhii am Südfuess vom Rande in de Nöchi vom Rhiifall. D Gmeindsflächi umfasst 14,5 % landwirtschaftlichi Flächi, 51,3 % Wald, 30,9 % Sidligsflächi und 3,2 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Nöühuuse isch zum erschte Mol gnennt worde 900/910 als *Niuhusen* (1253 *Niuwenhusin*).

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 36,2 % gläge.

## Religion
37,8 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 27,3 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 6,6 %, FDP 11,6 %, SP 36,3 %, SVP 39,7 %, Sustigi 5,8 %.

Gmeindspresident isch de Stephan Rawyler (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 3,8 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 9959 Iiwohner 81,2 % Dütsch als Hauptsproch aagee, 0,4 % Französisch und 4,3 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Nöühuuse ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Bauwerch
* Schlössli Wörth am Rhiifall
* Ruine Nöüburg
* Villa Charlottenfels


Datei:Rheinfall - Neuhausen am Rheinfall 2010-06-24 19-32-12.JPG|Rhiifall
Datei:Rheinfall-08-26-2007-26.jpg|Schlössli Wörth
Datei:Villa Charlottenfels.jpg|Villa Charlottenfels
Datei:Wasserrad unterschlaechtig.jpg|Wasserrad


## Literatur
* Peter Pfaff: *Neuhausen am Rheinfall. Ein Dorfbild gestern und heute*, Neuhausen am Rheinfall 1996, ISBN 3-9066-6007-9.
* Franz Morath: *Neuhausen am Rheinfall*, in: Schaffhauser Magazin, 21, 1998, No. 2, S. 6-40.
* Robert Pfaff: *Die Heilig Kreuz-Kirche in Neuhausen am Rheinfall. Festschrift zur Einweihung der restaurierten-renovierten katholischen Pfarrkirche Heilig Kreuz in Neuhausen am Rheinfall*, Neuhausen am Rheinfall 1993.
* Karl-Hellmuth Jahnke: "Jestetter Zipfel". 100 Jahre Eisenbahnverbindung Eglisau - Neuhausen*, in: Schaffhauser Mappe, 20, 1997, No. 2, S. 6-53.
* Jürg Zimmermann: *Zur Geschichte des "Badischen Bahnhofs" in Neuhausen am Rheinfall'', in: Schaffhauser Beiträge zur Geschichte, 64, 1987, S. 109-123.

## Weblink

* www.neuhausen.ch
* 
* 
* 

## Fuessnote
Neunkirch

**Nüüchilch** oder jünger **Nüüchirch** (amtlich *Neunkirch*) isch e Iiwohnergmeind im Chläggi im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Nüüchirch lit im Chläggi, 13 Kilometer vo Schafuuse. D Gmeindsflächi umfasst 47,5 % landwirtschaftlichi Flächi, 45 % Wald, 6,8 % Sidligsflächi und 0,6 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Nüüchirch isch zum erschte Mol im Johr 850 als *ad Niuchilchun* gnennt worde, wa «bi de nöie Chilche» bidüüt.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 15,6 % gläge.

## Religion
63,4 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 20,3 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 5,7 %, FDP 13,5 %, SP 31,0 %, SVP 43,6 %, Sustigi 6,2 %.

Gmeindspresident isch de Ruedi Vögele (SVP).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,0 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 1722 Iiwohner 94,9 % Tüütsch als Hauptsproch aagee, 0,4 % Französisch und 2,1 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Nüüchilch ghört zun nordoschtschwizer Dialekt.

## Sport
Öschtlich vo Nüüchirch, uf de Gränze vo Lööninge, ligt de Flugblatz Schmerlat. Er isch de ainzig Flugplatz vom Kanton Schaffuuse, de nördlichscht vo de ganze Schwiz und usser em Sägelfluggländ Bohlhof s ainzig Flugfäld för Sägel- und Motorflugzüg im Chleggi.

## Bilder

Datei:Neunkirch 267.JPG|Stross in de Altstadt
Datei:Neunkirch suba urbopordego 210.JPG|Unders Stadttor
Datei:Neunkirch suba urbopordego 202.JPG|Unders Stadttor
Datei:Neunkirch loka muzeo 243.JPG|Ortsmuseum
Datei:Neunkirch faktrabdomo 275.JPG|Rigelhuus in de Altstadt
Datei:Neunkirch restoracio Weinstube Klettgauerhof 232.JPG|Wiistube «Klettgauerhof»
Datei:Neunkirch 229.JPG|Stadtmuure
Datei:Neunkirch stacidomo 190.jpg|Bahnhof
Datei:Neunkirch tombejo 183.JPG|Fridhof


## Literatur
* Wilhelm Wildberger: *Geschichte der Stadt Neunkirch*. Schaffhausen 1917.
* Walter Gerhard: *Niuchilchun, Neunkirch. Eine kleine Heimatkunde*. Neunkirch 1975.
* Walter Ulrich Guyan: *Neunkirch. Landstadt im Klettgau* (= Schaffhauser Heimatbücher, Bd. 1). Schaffhausen 1985, ISBN 3-85805-118-7.
* Martina Stercken: *Neunkirch* (= Historischer Städteatlas der Schweiz). Zürich 1997, ISBN 3-90531-209-3.

## Weblink

* www.neunkirch.ch
* 
* 

## Fuessnote
Oberhallau

**Oberhalau** (amtlich *Oberhallau*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Underchlettgi im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Oberhalau lit am Fuess vom Oberhallauerbärg. D Gmeindsflächi umfasst 72,5 % landwirtschaftlichi Flächi, 20,5 % Wald, 6,8 % Sidligsflächi und 0,2 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Oberhalau isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1095 als *Hallaugia superiori et inferiori*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 4,1 % gläge.

## Religion
77,1 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 13,6 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 5,9 %, FDP 4,6 %, SP 23,6 %, SVP 59,6 %, Sustigi 6,3 %.

Gmeindspresident isch de Hansueli Graf (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,5 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 397 Iiwohner 97,2 % Dütsch als Hauptsproch aagee.

De hochalemannisch Dialekt vo Oberhalau ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Weblink

* www.oberhallau.ch
* 

## Fuessnote
Ramsen SH

**Ramse** (amtlich *Ramsen*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Staa im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Ramse isch e Buuredorf in de öschtliche Exklave vom Kanton Schafuuse. D Gmeindsflächi umfasst 62,2 % landwirtschaftlichi Flächi, 28,9 % Wald, 7,3 % Sidligsflächi und 1,6 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Ramse isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 846 als *Rammesheim*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 19,2 % gläge.

## Religion
38,6 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 45,5 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 11,8 %, FDP 5,7 %, SP 22,5 %, SVP 55,0 %, Sustigi 5,0 %.

Gmeindspresidentin isch d Eveline König Moser (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,9 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 1283 Iiwohner 95,6 % Dütsch als Hauptsproch aagee, 0,4 % Französisch und 0,3 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Ramse ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Persönlichkeite
* Elise Höfler (1912–1991), schwizerisch-dütschi Grächti under de Völker
* Joseph Gnädinger (1919–2000), Moler
* Leonhard Neidhart (* 1934), Politikwüsseschaftler
* Mathias Gnädinger (1941–2015), Schauspiler
* Angelo Gnädinger (* 1951), Generaldiräkter vom Rote Chrüüz
* Joseph Jung (* 1955), Historiker

## Literatur
* Gemeinde Ramsen (Hrsg.): *Ramsen. Heimatbuch. Herausgegeben zur 1150-Jahr-Feier der Gemeinde Ramsen*, Ramsen 1996, ISBN 3-9521-139.
* Gregor Schweri: *Die Herrschaft Ramsen im 16. und 17. Jahrhundert (1539-1659)*, Freiburg 1974.
* Christian Birchmeier et al.: *Buch, Ramsen, Hemishofen*, in: Schaffhauser Magazin, 27, 2004, No. 2, S. 5-37.

## Weblink

* www.ramsen.ch
* 

## Fuessnote
Lohn SH

**Loo** (amtlich *Lohn*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Reiat im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Loo isch e Huufedorf uf em Reiatrugge. D Gmeindsflächi umfasst 56,6 % landwirtschaftlichi Flächi, 35,7 % Wald, 7,4 % Sidligsflächi und 0,4 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Loo isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1238 als *Lône*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 7,8 % gläge.

## Religion
72,9 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 14,8 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 4,0 %, FDP 13,2 %, SP 20,7 %, SVP 51,4 %, Sustigi 10,6 %.

Gmeindspresidentin isch d Vreni Wipf (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,1 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 634 Iiwohner 97 % Dütsch als Hauptsproch aagee, 0,6 % Französisch und 0,3 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Loo ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Literatur
* Hans Ulrich Wipf: *Lohn. Geschichte einer Schaffhauser Landgemeinde*, Lohn 1988.
* Pierre Buchmüller, Hansruedi Egli, Pierre Pestalozzi, Urs Wiesmann: *Dorf und Flur der Gemeinde Lohn*, Bern 1976.
* Kurt Bänteli: *Neue Geschichte(n) der Kirche Lohn - zum 750. Jahr ihrer Ersterwähnung. Herrschaftszentrum - Chorturm der Klarissen - Schwabenkrieg*, in: Schaffhauser Beiträge zur Geschichte 82/83 (2008/2009), S. 115-141.
* Hans Ulrich Wipf: *Handwerk und Gewerbe auf der Schaffhauser Landschaft im Ancien régime. Dargestellt am Beispiel der Gemeinde Lohn*, in: Schaffhauser Beiträge zur Geschichte 61 (1984), S. 95-148.
* Schaffhauser Magazin 1/1980 "Reiat", Verlag Steiner + Grüninger AG.

## Weblink

* www.lohn.ch
* 

## Fuessnote
Die Herbstzeitlosen

**Die Herbstzeitlosen** isch e Schbiilfilm vo dr Schwizer Reschissörin Bettina Oberli us em Joor 2006. D Komödie basiert uf eme gmäinsame Dräibuech vo dr Oberli und dr Autorin Sabine Pochhammer und handlet vo dr Martha, wo z Trueb e Dorflaade het. Si beschliesst noch em Dood vo iirem Maa e *[[Lingerie]]*-Butik ufzdue und wird drbii vo iire Fründinne understützt. D Hauptrolle het d Stephanie Glaser übernoo. Anderi Rolle häi d Heidi Maria Glössner, d Annemarie Düringer und d Monica Gubser.

Dr Film thematisiert under anderem s gstörte Verheltnis zwüsche de Generazioone und d Entmündigung und Verdrängig vo de Alte.
 
Dr Film isch vom Schwizer Färnsee mitbroduziert worde und isch vom 5. Oktober 2006 aa in dr Schwiz ufgfüert worde. Öbbe 590'000 Lüt häi en aagluegt und er isch die erfolgriichsti Brodukzioon vom Joor gsi. *Die Herbstzeitlosen* isch hinder em Rolf Lyssy sim *[[Die Schweizermacher]]* (1978) und em Mike Eschmann sim *[[Achtung, fertig, Charlie!]]* (2003) uf em dritte Blatz vo dr ewige Besteliste vom Schwizer Kino.

## Uszäichnige
* Bi dr 33. Usgoob vom Prix Walo am 22. April 2007 het dr Film in dr Kategorii Filmprodukzioone gwunne.
* Dr «Publikumspreis SF Schweizer Film mit Bluewin» am 17. Januar 2008 dank dr beste Publikumsbewärtig (5,83) und de höggste Zueschauerzaale bi dr Free TV Premiere (1'339'700)
* "Bester Film" und "Beste Hauptdarstellerin" (Annemarie Düringer) am Filmfestival Cinéma Tout Ecran Gämf 2006,
* Im Herbst 2012 sind i drüü Samschtigobig-Sändige mit em Name *Gipfelstürmer* noch ere repräsentaive Umfroog under 30 Vorschlääg e Rangliste vo Schwizer Film erstellt worde. *Die Herbstzeitlosen* isch zum „Unvergesslichsten Schweizer Film“ erklärt worde und das no vor *[[Mein Name ist Eugen (Film)|Mein Name ist Eugen]]* (2005) und *[[Die Schweizermacher]]* (1978).

## Weblingg
* 
* Die Herbstzeitlosen, Informatione bi Swiss Films, abgrüeft am 13. Oktober 2012
* Altweiberfrühling, Theaterstück mit em gliiche Inhalt und meerere Originaldarstellerinne, abgrüeft am 13. Oktober 2012

## Fuessnoote
Rüdlingen

**Rüedlinge** (amtlich *Rüdlingen*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Schafuuse im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Rüedlinge bildet mit Buechbärg e südlichi Exklave vom Kanton Schafuuse am Rhiichnüü. D Gmeindsflächi umfasst 47,6 % landwirtschaftlichi Flächi, 33,8 % Wald, 8,1 % Sidligsflächi und 10,5 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Rüedlinge isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 827 als *Ruodiningun*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 9,3 % gläge.

## Religion
68,5 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 14,3 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 3,2 %, FDP 10,2 %, SP 26,9 %, SVP 52,1 %, Sustigi 7,6 %.

Gmeindspresidentin isch d Käty Leutenegger (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,1 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 616 Iiwohner 96,6 % Dütsch als Hauptsproch aagee, 0,6 % Französisch und 0,3 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Rüedlinge ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Literatur
* Alfred Keller, Adalbert Ullmann-Meyer et al.: *Rüdlinger Heimatbuch. 827-1977. Jubiläumsausgabe zur 150-Jahr-Feier der Gemeinde Rüdlingen*, Schaffhausen 1978, ISBN 3-8580-5057-1.

## Weblink

* www.ruedlingen.ch
* 

## Fuessnote
Siblingen

**Siblinge** oder **Süblinge** (amtlich *Siblingen*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Schlaate im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Siblinge lit am nördliche Rand vo de Chleggiebeni. D Gmeindsflächi umfasst 44,6 % landwirtschaftlichi Flächi, 48,7 % Wald, 6,3 % Sidligsflächi und 0,4 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Siblinge isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1049 als *Siblinga*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 11,5 % gläge.

## Religion
72,8 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 13,2 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 4,0 %, FDP 11,8 %, SP 33,0 %, SVP 42,3 %, Sustigi 8,8 %.

Gmeindspresident isch de Hans Peter Gächter (Stand 2019).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,2 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 707 Iiwohner 97,5 % Dütsch als Hauptsproch aagee und 0,3 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Siblinge ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Weblink

* www.siblingen.ch
* 

## Fuessnote
Stein am Rhein

**Schtaa**, anderschwoo und jünger au z Staa sälber **Stäi** (amtlich *Stein am Rhein*), isch e Iiwohnergmaand im Bezirk Staa im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Schtaa isch s Hauptort vom Obere Kantonstaal, ere Exklave vom Kanton. D Stadt lit am Weschtend vom Untersee, dört wo dè Boddèsee in Hochrhy übbergòt, am Fuess vom Chlingeberg. D Gmaandsflächi bstoht us 29,9 % landwirtschaftlichi Flächi, 42,4 % Wald, 22 % Sidligsflächi und 5,7 % sustigi Flächi.

Schtaa het als einzigi Gmaand im Kanton Schaffhuse en nennenswerte Landaateil links vom Rhy.

## Gschicht
Schtaa findt me zum eerschte Mol 833/834 in ere Urkunde, und zwor als *Stein*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraataal isch 2010 bi 21 % gläge.

## Religion
50,6 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 25,1 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Gmaandspresident isch de Sönke Bandixen (Stand 2019).

De Staaner Iwohnerraat wird all vier Johr vo de Staaner Bürger im Majorzverfahre gwählt. De Iwohnerraat hät 15 Sitz.

I de Amtsperiode vo 2017 bis 2020 isch de Iwohnerraat esoo zemegsetzt:

D SP het mit 5 Sitz am meischte, gfolgt vo de SVP und de parteilose mit je 3 Sitz. D FDP het zwei Sitz und ProStein und die Freie Liste hend no je 1 Sitz.

Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis ggee: CVP 4,6&nbsp;%, FDP 12,4&nbsp;%, SP 36,4&nbsp;%, SVP 38,7&nbsp;%, Suschtigi 8&nbsp;%.

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,4 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 2985 Iiwohner 89,2 % Dütsch als Hauptsproch aaggee, 0,6 % Französisch und 1,3 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Schtaa ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Bilder

Datei:Stein am Rhein2.jpg|Staa am Rhii
Datei:Aerials SH 20.09.2005 15-11-24.jpg|de Stadtteil am linke Rhiiufer
Datei:Stein am rhein.jpg|d Hüüserfassade am Rothuusplatz
Datei:MarktinStein.JPG|de Määrt
Datei:Burg Hohenklingen (Stein am Rhein).jpg|d Burg Hocheklinge
Datei:Stadttor von Stein am Rhein.JPG|s Untertor
Datei:Stein am Rhein-Stadtbefestigung-10162-118011.JPG|s Obertor
Datei:Aerials SH 20.09.2005 15-11-14.jpg|Staa us dr Vogelperspektive


## Literatur
* Christian Birchmeier: *Die Feldmesskunst des 18.&nbsp;Jahrhunderts am Beispiel von Stein am Rhein.* In: *Cartographica Helvetica.* Heft 15, Murten 1997, S.&nbsp;11–21. Volltext
* 
* Erwin Eugster, Michel Guisolan, Katja Hürlimann, Adrian Knoepfli, Dieter Füllemann: *Stein am Rhein – Geschichte einer Kleinstadt.* Stamm, Schleitheim 2007, ISBN 3-9523132-1-1 (Achtung: Die ISBN ist doppelt vergeben!).
* 
* Michel Guisolan, Roman Sigg: *Stein am Rhein* (= *Schweizerische Kunstführer.* Nr. 932, Serie 94). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 2013, ISBN 978-3-03797-114-7.
* Michel Guisolan: *Stein am Rhein* (= *Schweizerische Kunstführer.* Nr. 625/627, Serie 63). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1998, ISBN 978-3-85782-625-2.

## Weblink

* www.steinamrhein.ch

## Fuessnote
Thayngen

**Tääinge** (amtlich *Thayngen*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Reiat im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Tääinge lit im Bibertal am öschtliche Fuess vom Reiat. D Gmeindsflächi umfasst 57,9 % landwirtschaftlichi Flächi, 26,2 % Wald, 14,3 % Sidligsflächi und 1,5 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Tääinge isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 995 als *Togingen*.

Im Johr 2004 isch Baerze (*Barzheim*) iigmeindet worde, im Johr 2009 sind Altdorf, Bibere (*Bibern*), Hofe (*Hofen*) und Opfersthofe (*Opfertshofen*) zue Tääinge choo.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 17,8 % gläge.

## Religion
57,1 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 22,6 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 4,4 %, FDP 11,5 %, SP 30,7 %, SVP 45,4 %, Sustigi 7,9 %.

Gmeindspresident isch de Marcel Fringer(Stand 2020).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,6 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 3906 Iiwohner 91,2 % Dütsch als Hauptsproch aagee, 0,4 % Französisch und 2,7 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Tääinge ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Literatur
* Andreas Schiendorfer: *1000 Jahre Thayngen*, Jubiläumsbuch. Thayngen 1995, ISBN 3-905116-03-0.
* Johannes Winzeler: *Geschichte von Thayngen*, 1963.
* Harder Im Thurn: *Chronik von Thayngen*.
* Walter Ulrich Guyan: *Thayngen. Menschen und Landschaft im Wandel der Zeiten*, Thayngen 1986.
* Kurt Bächtold: *Thayngen 995-1995*, in: Schaffhauser Magazin 17 (1994), No. 4, S. 6-45.
* Jürg Zimmermann: *Beiträge und Dokumente zur Geschichte des Bahnhofs Thayngen*, in: Schaffhauser Beiträge zur Geschichte 61 (1984), No. 4, S. 43-63.

## Weblink

* www.thayngen.ch
* 
* 
* Schloss Thayngen

## Fuessnote
Stetten SH

**Stette** (amtlich *Stetten*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Reiat im Kanton Schafuuse, Schwiz.

## Geografi
Stette isch e Stroossedorf uf de Hochflächi zwüsched em Hegau und em Rhii. D Gmeindsflächi umfasst 45,6 % landwirtschaftlichi Flächi, 44,9 % Wald, 9,3 % Sidligsflächi und 0,2 % sustigi Flächi.

## Gschicht
Stette isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1080 als *Stetin*.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 18,8 % gläge.

## Religion
60,7 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 20,3 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 3,1 %, FDP 24,2 %, SP 26,5 %, SVP 40,7 %, Sustigi 5,5 %.

Gmeindspresident isch de Hans-Peter Hafner (Stand 2019).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,1 % gläge.

## Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 868 Iiwohner 94 % Dütsch als Hauptsproch aagee, 0,2 % Französisch und 0,9 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Stette ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.

## Literatur
* *Festschrift 900 Jahre Stetten 12./13. Juli 1986*
* 

## Weblink

* www.stetten.ch
* 

## Fuessnote
Wilchingen

**Wilchinge** (amtlich *Wilchingen*) isch e Iiwonerpmaand im Bezirk Underchläggi im Kanton Schafuuse, Schwiiz.

## Geografi
Wilchinge liit am Südfuess vom Rande und bstoht us de Ortstaal Wilchinge und Ooschterfinge.

Vo de Pmaandflächi gönd 50,6 % uf d Landwirtschaft, 42,1 % sind Waald, 6,9 % Sidlingsflächi und 0,4 % suschtigi Flächi.

## Gschicht
Wilchinge isch zum eerschte Mol gnennt worde im Johr 1049 als *Wilechinga,* Ooschterfinge 912 als *Ostrolvingen*.

Im Johr 2005 sind d Pmaande Wilchinge und Ooschterfinge zämegschlosse worde.

## Iiwoner
### Zue- und Abnaam

De Uusländeraateil isch 2010 bi 11,5 % gläge.

### Religioo
74,3 % vo de Iiwoner sind evangelisch-reformiert, 11,9 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).

### Sproch und Dialekt
Bi de Volkszelig 2000 hend vo de 1301 Iiwoner 93,8 % Tütsch als Hauptsproch aage, 0,2 % Französisch und 1,1 % Italienisch.

De hochalemannisch Dialekt vo Wilchinge ghört zun Nordoschtschwiizer Dialekt.

## Politik
Bin Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis ge: CVP 6,0 %, FDP 8,6 %, SP 28,7 %, SVP 48,8 %, Suschtigi 7,9 %.

Pmaandspresident isch de Hans Rudolf Meier (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 0,8 % gläge.

## Lüüt
* Albert Bächtold (1891–1981), Schriftsteller, z Wilchinge ufgwachse
* Lisa Stoll (* 1996), di aktuell (Stand: 2017) wol bescht Alphornsolischtin vo de Schwiiz

## Bilder

Datei:Wilchingen 097.JPG|Ortszentrum vo Wilchinge
Datei:Wilchingen faktrabdomo 110.JPG|Rigelhuus
Datei:Wilchingen restoracio Rossberghof 042.JPG|Restaurant «Rossberg»
Datei:Wilchingen gastejo Gemeindehaus 094.JPG|Gasthuus «Gemeindehaus»
Datei:Wilchingen 101.JPG|Hauptstross im Dorfzentrum
Datei:Osterfingen 13.10.2008 12-54-31.jpg|Oschterfinge
Datei:Osterfingen preghejo 075.JPG|Chilche St. Jakob z Oschterfinge
Datei:Osterfingen - Gastejo Bad Osterfingen 048.JPG|Gasthuus «Bad Osterfingen»


## Literatur
* Kurt Bächtold: *Geschichte von Wilchingen.* Wilchingen 1988.
* 
* 

## Weblink

* www.wilchingen.ch

## Fuessnote