Zillisheim

**Zìllesa** (frz. *Zillisheim*, dt. *Zillisheim*) ìsch a frànzeescha Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein gheert zum  un zum Arrondissement .

## Gschìcht
Zìllesa ìsch eins vu da eltschta Därfer ìm Sundgàui. Àm Ort wo Hìttabühl heißt, hàt ma Merowinger Greewer gfunda. Uf em Britzgibarg Hìgel ìsch ehmàhlig a keltisch Oppidum gstànda, wo vum VIII. bis àm V. Johrhundert v. Chr. bewohnt gsìì ìsch. A reemischa Stroß, wo s Elsàss àn d Franche-Comté verbunda hàt, ìsch dur s Dorf gànga.

Zìllesa ìsch zum erschta Mol gnannt worra ànna 792 àls *Zullinesheim*.

Ìn Schrìfta vum 14. Hohrhundert wìrd erwähnt àss a beriahmter Dìnghof z Zìllesa gsìì ìsch.

A Schloss ìsch ànna 1293 bàuia worra, as ìsch ànna 1452 dur Milhüüser verbrennt worra. A ànder Schloss, gnannt „Biss“, ìsch ànna 1367 erwähnt worra, as hàt ìn dr àdliga Fàmìlia Besenwald gheert; àn sim Plàtz, àm Fluss entlàng, ìsch speeter a Mìhla gstànda: d „Bissmìhla“. Ìm 17. Johrhundert hàt Zìllesa ìn da Herra vu Pfìrt gheert, dia han a Schloss mìt 365 Fanschter lo bàuia; dàs Schloss steht jetz nìmm, àwer ìn dr Neecha gìtt's noch Màtta wo „Schlossgàrta“ heißa. Nooch àn Ìllfert hàt's aui noch a Schloss gaa, uf em Buckel wo „Kìppala“ heißt.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zum ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Geogràfii
Zìllesa lìgt 7 km ìm Süda vu Milhüüsa, àn dr Stroß D432 entlàng. S Dorf hàt a Bànhof àm Gleis zwìscha Milhüüsa un Befert. D EuroVelo 6 geht aui dur s Dorf, àm Rhin-Rhône-Kànàl noh. Àls Flìss gìtt's aui d Ìll un a Bachla wo üs em Rhin-Rhône-Kànàl kummt un ìn d Ìll zruckgeht: s Mìhlabachla. Friahier ìsch a Mìhla uf dam Mìhlabachla gstanda un hàt Elektricität produziart; hìttzutàg funktionniart's nìmm.

## Wìchtigschta Orta vum Dorf
### Bischeflig Kollegium
Ànna 1869 ìsch z Zìllesa a Seminàr grìnda worra, wo speeter a bischeflig Kollegium worra ìsch.

### Gàlga
Dr „Gàlga“ ìsch dàto dr Nàmma vu'ma Hìgel, denn ìm Mìttelàlter ìsch do a Gàlga gstanda.

### Großa Kànona
Wahrend em Erschta Waltkriag ìsch z Zìllesa a großa Kànona ìnschtàlliart worra: uf Ditsch hàt sa „Langer Max“ gheißa, uf Frànzeesch nennt ma jetz „grand canon“ dr Ort wo sa sallamols gstànda ìsch. Zwìschem 8. Hornung 1916 un em 10. Oktower 1916 hàt dia Kànona 44 Mol gschossa, meischtens ìn d Rìchtung vu Befert, àwer aui 3 Mol ìn d Rìchtung vu Hüser-Wasserlìng. Da Ort ìsch ànna 2017 ufputzt un renoviart worra.

### Synagoge un Judakìrchhof
Ìm Mìttelàlter han d Juda nìt därfa z Milhüüsa oder z Bàsel wohna. Dernoh hàn sa sìch ìm Sundgàui ìnschtàliart. Ànna 1784 hàt Zìllesa 332 jeedischa Iwohner ghàà; dia Gmeinschàft hàt mìt dr Zitt àbgnumma: ànna 1808 sìn sa numma noch 189 gsìì. Àm Ààfàng vum 19. Johrhundert ìsch a Synagoge bàuia worra, as hàt friahier a Hüss gaa wo „Judaschüel“ gnannt gsìì ìsch, un a Judakìrchhof blibt noch àls Errìnnerung vu dara Kültür, wo jetz ìm Dorf nìmm làwandig ìsch.

## Verwàltung
 vu Zìllesa ìsch . Zìllesa gheert zum Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Beriahmta Zìlleser
* Mito Loeffler (* 12. Hornung 1961 , † 5. Novamber 2011), Jazz Manouche-Müsiker

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vu Zìllesa gheert zum Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Episcopal college from Zillisheim (France).JPG|Bischefligs Kollegium
Datei:War memorial from Zillisheim (France).JPG|Kriejdankmol
Datei:Canal du Rhone au Rhin a Zillisheim DSC 0194.JPG|Ziagbrucka uf em Rhin-Rhône-Kànàl
Datei:Zillisheim - Muhlbach (en 2017).jpg|S Mìhlabachla, nawa-n-em Bischeflig Kollegium
Datei:Plate-Forme Zillisheim.jpg|Ort vum „grand canon“
Datei:Zillisheim - cimetière juif (2).jpg|Judakìrchhof


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://www.zillisheim.fr
* Sandung Rund Um ìwer dr Großa Kànona, uf France 3 Grand Est

## Referanza