open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lucia Winterhalter

D **Lucia Winterhalter** (* 31. Augschte 1998) isch e dytschi Räbbyyri. Si isch di Baadisch Wyychenigi in dr Joor 2024/2025 gsii.

## Lääbe
D Winterhalter isch im Chroziger Oortsdail Schlatt ufgwagse. Iri Eltere sin dr Gäärtnermaischter Peter un d Monika Winterhalter, e Diploom-Soziaalarbaiteri, wu as Florischti un Gäärtneri schafft. S het drei Gschwischtrig, zwoo Schweschtere, Elena un Patrica, un e Brueder, Marius.

No dr Mittlere Ryyfi het d Winterhalter s Fachabituur gmacht. E Stuudium in Theology un Germanischtik het si wider abbroche un statt däm bim Räbguet Briem z Ihringe-Wasewyler Räbbyyri gleert. No dr Uusbildig het si zeerscht bim Räbguet Martin Wassmer z Schlatt gschafft, un druf bim Räbguet Wolfgang un Andreas Löffler z Wettelbrunn. Mittlerwyyli schafft si bi dr Markgräfler Winzer eG z Efrige-Chilche as Aasprächpaartneri fir Gachstronomy-Chunde*ne in dr Regioon.

2023/2024 isch si Markgreefler Beraichswyybrinzässi gsii. Am 4. Juuli 2024 isch si zur 74. 74. Baadische Wyycheenigi gweelt woore.

Si läbt im Neiburger Stadtdail Grisse.

In ire Freizyt spiilt d Winterhalter Drumpeete bim Musikverain Schlatt, bim Musikverain Grißheim un in ere Guggemusik.

## Weblink
* Kandidaten/Kandidatinnen im Überblick: Baden – Lucia Winterhalter uf deutscheweinmajestaet.de
* Irene Matzarakis: Schlatter Weinhoheit gibt sich die Ehre, Badische Zeitung, 21. Augschte 2023
* Dominik Bloedner: Die neue Badische Weinkönigin kommt wieder aus dem Markgräfler Land, Badische Zeitung, 4. Juuli 2024
* Sonja Zellmann: Von oben in die Landschaft schauen, Badische Zeitung, 11. Oktoober 2024
* Sophia Hesser: Lucia Winterhalter ist Finalistin bei der Wahl zur Deutschen Weinhoheit, Badische Zeitung, 22. Septämber 2025
Hans Jörg Rüegsegger

**Hans Jörg Rüegsegger** (* 2. August 1970 in Riggisberg) isch ä Schwiizer Politiker vor SVP u Landwiirt.

## Läbä
Dr Hans Jörg Rüegsegger isch ir Bärner Gmeind Riggisberg uf d Wäut choo, wo är o i d Schuäl isch. Nächer het är ä landwirtschaftlächi Lehr abgschlossä u di Höcheri Fachschuäl für Agro-Techniker *Inforama Rütti* z Zollikofä bsuächt. Im Jahr 2000 het ar dr Betriäb vo sinä Euterä chönnä übernä. Vo 2012 bis 2023 isch är Präsidänt vom Bärner Puuräverband gsi. 

Dr Rüegsegger isch verhüratet, het füf Ching u het ir Schwiizer Armee dr Rang vom nä Stabsadjutanten. Drzuä isch är Verwaltigsratpräsidänt vor *BBV Treuhand AG* us Ostermundigä.

## Politik
2014 isch är zum erschtä Mau i Groosä Rat vom Kanton Bärn gwählt worde. Bii dä Parlamäntswahlä 2023 isch är für ä Werner Salzmann, wo aus Ständerat widergwäut wordä isch, i Nationalrat nachägrückt, wo är dr Kommission für Wüssäschaft, Biudig u Kultur (WBK-N) aghört.

## Positionä
Dr Rüegsegger ghört unger anderem är, vo dä Mediä sogenanntä, Pestizid-Lobby a, ärä Gruppä vo Parlamentariär wo d Gwässerschutzgsetz wei lockerä. Mit dr Katja Riem u dr Johanna Gapany wott är ungeranderem d Prozäntzau vo Pestizidmässigä über em Gränzwärt, abdennä d Zuälassig vom nä Pestizid überprüäft wird erhöhä. 

## Weblinks
* 
* [''Hans Jörg Rüegsegger''](https://www.histoirerurale.ch/pers/personnes/Rueegsegger,_Hans_Joerg_(1970_)__DB2973.html) In: *Archiv für Agrargeschichte*
* Website von Hans Jörg Rüegsegger

## Einzunachwiisä
Moivre (Fluss)

D’ **Moivre**  ìsch a Fluss ìn Frànkrììch, wo ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est verlàuift.

## dr Verlàuif
Sa äntschprìngt uff’m Gebiat vu dr nàmmensgliicha G’mainda Moivre un fliasst ìn Rìchtung Süüdwäscht. Nooh äbba 23 Kilomeeter fliasst sa bii Pogny durs’ Tààl vu dr Marne — därt hàt sìch urschprìnglig d’ nàdììrliga Mìndung (àls raachter Züafluss) ìn dr Bàch Mau b’funda.

Wämm’r d’ Marne schìffbààr g’màcht hàt hàt m’r àwwer därt dr Marne-Sittakànààl ärrìchta, wo-n-a Tail vum Wàsser vu dr Moivre uffnìmmt. S’ Raschtla wìrd ìn’ma kìnschtliga Bàchbätt pàràlleel zem Kànààl witter 12 Kilomeeter ìns Schtàdtgebiat vu Châlons-en-Champagne g’fiahrt, wo-n-’r schliasslig ìn dr Mau iig’laita wìrd. Mìt dam wìrd därt s’ Hààfabäcka mìt Wàsser versorgt, un witter àbwärts mìndet s’ Bàchbätt ìn d’ Marne. 
 
Z’ Francheville mìndet dr Bàch Marsonnet àls raachter Naawafluss ìn d’ Moivre.

## zem Flussnàmma
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Nàmma vu dr Moivre asoo uff Làtiinisch un schpeeter uff Àltfrànzeesch äntwìckelt:

## d’ Orta-n-àm Fluss
* Moivre
* Saint-Jean-sur-Moivre
* Dampierre-sur-Moivre
* Francheville
* Pogny
* Saint-Germain-la-Ville
* Sarry
* Châlons-en-Champagne 

## Ààmärkunga
Suize

D’ **Suize**  ìsch a Fluss ìn Frànkrììch, wo ìm Département Haute-Marne ìn dr Regioon Grand Est verlàuift. Sa äntschprìngt àn dr Hoocheewana vu Langres ìm G’maindagebiat vu Courcelles-en-Montagne un fliasst ìn Rìchtung Nordoscht. Owwerhàlb vun Ormancey verschwìndet dr Fluss mehrfàch ìm kàlkiga Untergrund. Ar mìndet schliasslig nooh ìnsg’sàmt äbba 49 Kilomeeter knàpp neerdlig vu Chaumont ìn d’ Marne — ar ìsch a lìnker Naawafluss vu daara.

## d’ Orta-n-àm Fluss
* Voisines
* Ormancey
* Marac
* Villiers-sur-Suize
* Neuilly-sur-Suize
* Chaumont

## a pààr Bìlder vum Fluss

Villiers-sur-Suize - Entrée.jpg|d’ Suize àm Ortsiigàng vu Villers-sur-Suize
Crenay - Le pont sur la Suize.jpg|d’ Brucka ìwwer d’ Suize z’ Crenay
Neuilly-sur-Suize - Vieux pont sur La Suize 1.jpg|d’ äärschta Brucka ìwwer d’ Suize z’ Neuilly-sur-Suize
Neuilly-sur-Suize - Second pont sur La Suize 1.jpg|d’ zwaita Brucka ìwwer d’ Suize z’ Neuilly-sur-Suize


## Ààmärkunga
Deutschnationale Volkspartei

Di **Dütschnationali Voukspartei (**hochdütsch *Deutschnationale Volkspartei* (**DNVP**)) isch ä nationalkkonservativi Partei ir Weimarär Republik gsi. Iri Progammatik hei Nationalismus, Nationaliberalismus, Antisemitismus, keiserläch-monarchischtischä Konservatismus und o vöukischi Elemänt enthautä. Nachdäm si zersch eidütig republikfeindläch isch gsi u säch bischpilswiis dr Kapp-Putsch vo 1920 ungerstütz het, hei si säch ab Mitti vo dä 1920er Jahr zuänähmend sowou a Landes- aus o a Riichsregiärigä beteilligt. 1924 het d'Partei mit um di 1 Millionä Mitglider u 19,5% vodä Stimmä dr Höhepunkt vo ihrerä Beliäbtheit erreicht gha. Nachärä Wahlniederlag 1928 u dr Wau vom Verleger Alfred Hugenberg zum Parteivorsitzendä het d'Partei jedoch wieder extremäri nationalistischi Positionä verträtä. Dur d'Kooperation mit dr NSDAP het d'DNVP ab 1930 jedoch zuänähmend a Bedütig verlorä. Abem 30. Januar 1933 hei si mit dr NSDAP kooaliert u wiä aui anderä Parteiä ussert d'SPD für ds Ermächtigungsgsetz vom 24. März 1933 gstimmt. Ds Gsetz het dr Wäg i d'Diktatur gäbnet. Nachdäm si säch Afang Mai 1933 no in **Deutschnationale Front** umbennent het, het si säch im Juni 1933 säubscht ufglöst u iri Abgordnätä säch är NSDAP-Fraktion agschlossä.
## Wauergäbniss

### Bi dä Riichtagswahlä:

## Weblinks

* 

## Einzunachwiisä
Courtémont

**Courtémont**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Argonne Suippe et Vesle.

## zem Dorfnàmma
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1116017", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda Courtémont lììgt àn dr Bionne, niin Kilomeeter nordwäschtlig vu Sainte-Menehould. Sa ìsch umgaa vu da Noochberg’mainda Berzieux ìm Nordoschta, La Neuville-au-Pont ìm Oschta, Dommartin-sous-Hans ìm Süüda, Saint-Jean-sur-Tourbe ìm Süüdwäschta, Laval-sur-Tourbe ìm Wäschta so wia Wargemoulin-Hurlus un Virginy ìm Nordwäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt

D’ Dorfbewoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Manner) un **'  (fìr d’ Fràuija) uff Frànzeesch.

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Petrüskìrìch *()*, wo àb’m 13. Joohrhundert bàuija worra-n-ìsch. Sa ìsch zitter 1932 bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann. D’rìnn ìsch d’ fàrwiga Holzschtàtüüta vum hl. Àposchtel Petrüs üss’m 18. Joohrhundert àls Ainzelobjakt bii da Histoorischa Dankmooler klàssifiziart, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann. Üsserdam ìsch d’ fàrwiga Holzschtàtüüta vum hl. Niklàuis üss’m 17. Joohrhundert àls Ainzelobjakt bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann.


COURTEMONT.jpg|d’ Petrüskìrìch


## Lìteràtüür zem Ort
*
*

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Courtémont biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Courtémont ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* d’ G’mainda Courtémont biim Informàzioonsportààl BANATIC vum frànzeescha Ìnnaminìschteerium (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Courtémont, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
UEFA

D **Union of European Football Associations** (offiziell uf ;  gnennt), churz **UEFA**, isch dr Verband vo dä europäischä Fuässbauverbänd. D UEFA isch rächtläch ä gmeinnützige Verein im Sinn vom Artiku&nbsp;60&nbsp;ff. vom Schwiizerischä Ziviugsetzbuäch u im Handusregister iitreit.

D UEFA isch eini vo dä sächs Kontinental-Konföderationä vom Wäutfuässbauverband FIFA u umfasst nationali Fuässbauverbänd vo 55 einzelnä Länder u Gebiät, wo nit aui innerhaub vo dä geografischä Gränzä vo Europa ligä. 

## Gschicht
D UEFA isch ds Basu am 15. Juni 1954 uf Iniativä vo dä Verbänd us Frankriich, Belgiä u Italiä gründet wordä. 27 Verbänd si Gründigsmitglider gsi u bis am März 1955 si 5 wiiteri biiträtä.

Dr Sitz vo dr UEFA isch Paris gsi, bis si 1959 uf Bärn umzogä si. Siit 1995 befindät säch dr Verwautigssitz ds Nyon.

## Weblinks
* uefa.com
* Statute vo dr UEFA uf uefa.com (PDF; 2&nbsp;MB)
* ''Geschichte: Die Gründung der UEFA'' Autor: Helmut Hödl (Studätenarbet vo dr KF-Universität Graz us em Johr 2004 (PDF; 319&nbsp;kB)

## Fuessnoote
Fischermätteli Hood Gäng

D **Fischermätteli Hood Gäng**, churz **FHG**, isch ä Schwiizer Dialäkt-Rap-Gruppä us Bärn, ihri Mitglidr ghörä o zum Kollektiv *Chaostruppä*. D  FHG isch für ihri humorvou-ironischi Textä bekannt. 

## Gschicht
D Gruppä besteit us dä Rapper Migo, Pit, Iroas u ehemalig Lance Trance. 2013 het d Gruppä ihres erschtä Mixtape veröffentlächt. D Textä vor Gruppä si teilwiis luschtig, teilwiis satirisch u zum Teil o sozialkritisch. Si wärdä politisch äm linkä Spektrum zuägrächnet.
2020 isch ds Album *Dr Bus isch da* usä cho, wo per Crowdfunding finanziärt wordä isch. Drmit hei si mit em Platz 17 dr Ischtiig i d Schwiizer Albumcharts gschafft. 2024 isch ihres zwöitä Aubum *Turbo* usächo, wo vom Stiu här zum Eurodance ghört. Mit *Retro* isch 2025 ihres driitä Aubum veröffentlächt wordä. Äs Älleistelligsmerkmau vo ihrnä Aubä gäutä sogenannti Skits, chlini Minihörspiu zwüschä dä eigetlächä Liäder.

## Diskografi
### Aubä

* *Dr Bus isch da* (2020)
* *Turbo* (2024)
* *Retro* (2025)

### Mixtapes

* *No 3 Minutä bis dr Bus chunnt* (2013)
* *No 2 Minutä bis dr Bus chunnt* (2015)
* *No 1 Minutä bis dr Bus chunnt* (2016)
* *No 59 Sekundä bis dr Bus chunnt* (2020)

### Singles

* *Tätowiert & vorbestraft* (2015)
* *Tätowierter & Vorbestrafter* (2016)
* *Legalize It* (2020)
* *Esolution* (2020)
* *Legalize It 3* (2020)
* *Sunneuntergäng* (2020)
* *Krawalltourismus* (2020)
* *Soziale Ufstig* (2020)
* *Finde z Wort nid* (2022)
* *5 ab Zuekunft* (2022)
* *Gsehs mau so,* mit San Mattia (2023)
* *Passt scho* (mitem Jule X, 2023)
* *Summer Beach,* mit Pharago (2024)
* *I weiss das* (2024)
* *Suufe Gschicht exclusive* (2024)
* *Komische Ort* (mit Mü Man, 2024)
* *Zäme simr gfährläch* (2025)
* *Ross* (mit Migo & Buzz, 2025)

## Queänä


## Weblink
* Diskografie bei Chaostruppe
Melchior Dönni

Dr **Melchior Dönni** (* 13. Januar 1842 ds Luzärn; † 18. Juli 1916 o dört) isch ä Schwiizer Chäser gsi, wo im  Jahr 1902 vom Patäntamt z Bärn äs Patänt für äs Ärdärelief isch erteilt wordä, wo di gesamti Ärdoberflächi aus flachi Äbäni darsteut. Drmit giut dr Dönni aus einä vo dä erschtä Flachärdler im dütschsprachigä Ruum. Nachemnä Jahr isch ds Patent aber erloschä, wöu die jährlächi Gebühr nid bezaut isch wordä. Är het us zwöi Ehänä acht Ching gha. Dr Melchior Dönni isch ds Luzärn im Miuchgschäft tätig gsi u het no zwöi wiiteri Patänt bzgl. Miuchchüälalagä u zur Ankezuebereitig igreicht.

## Literatur

* Urs Hafner: *Dönnis Erdscheibe. Ein Käser und seine Welt.* Chronos Verlag, Zürich 2025, ISBN 978-3-0340-1793-0. 

## Fuessnoote
Jule X

Dr**'Jule X** (bürgerläch *Luc Julian Peyer*) isch ä Schwiizer Rapper us Oberbottigä im Kanton Bärn wo Musig uf Bärndütsch macht. Dr Jule X isch mitem *Astro Burger* u em *ANRU* Teil vor Crew *Vokuhila Mafia.*

## Biografie
Jule X het zersch Musik ungerem Pseudonym Pseudonym Prada gmacht. Schwiizwiiti Bekanntheit het är aus Jule X 2021 mitem Liäd *Dr DJ* *isch* becho.

Nachem Erfoug von *Dr DJ isch* het dr Jule X mehrere Singles veröffentlächt, ungeranderem *Zistig* mitem Lil Bruzy, äs Liäd über exzessives Trinken amnä Zischtig. Drufhin het är regumässig bi Schwiizer Feschtivals ufträtet, ungeranderem bim Gurtäfestival wo bi eim vo sinä Uftriitä d'Bühni bschädigt isch wordä. Vorem Release vom gmeinsamä Liäd *Passt scho* 2023 mit dr Fischermätteli Hodd Gäng isch äs Video usächo wo ihn ihrä Schlägerei mit dr FHG zeigt. Speter isch usächo das ds Video für Promozwäck vom Liäd gfaket isch wordä.

## Diskografie

### EPs

* Vokuhilas & Buzzcuts (2023)
* Atzäpop (Bakara Music, 2024)
* Antistyle (2025)

### Singles

* Vernissage (mitem Astro Burger, 2020)
* Dr DJ isch (2021)
* Race (mitem Astro Burger, 2021)
* Macht (2021)
* 6i (mitem Astro Burger, 2022)
* Atzä (2022)
* CC (mitem Anru, 2022)
* Egau (mit Nicky B Fly, 2022)
* Besser (mitem Lil Bruzy, 2022)
* Abba (mitem Astro Burger, 2022)
* Jule X (2022)
* GLIZZY (Reloaded) (mit papipasión, 2022)
* Yugioh (mitem Astro Burger, 2022)
* Vokuhila Mafia (mitem Astro Burger und em Anru, 2023)
* Nei Man (mitem Astro Burger und niketaz, 2023)
* Liechter (mitem Astro Burger und Questbeatz, 2023)
* Wine Père (Remix) (mit XEN, Manillio, Anru und Astro Burger, 2023)
* Cypher23 (2023)
* Zistig (mitem Lil Bruzy, 2023)
* No Time (mitem Lil Bruzy, 2023)
* Du besch erbärmlich (2023)
* Passt scho (mit dr Fischermätteli Hood Gäng, 2023)
* Bye (mit Mondetto, 203)
* TGV (2023)
* Cypher24 (2024)
* Sunnebank (mitem Astroburger und em ANRU, 2024)
* PyroTec (2024)
* Duvet (mit Edb, 2024)
* Don't Do Drugs (2025)

## Weblinks

* Webseite des Plattenlabels Bakra über Jule X
* Jule X bei AllMusic (englisch)
* Jule X im Gaskessel, Der Bund Aktualisiert: 23. Mai 2024

## Einzelnachweise
Soudé

**Soudé**  ìsch a frànzeescha G’mainda ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne so wia zem Kàntoon Châlons-en-Champagne-3.

## zem Ortsnàmma
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Ortsnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

D’ Dorfbewoohner nännt m’r hìtt **'  (fìr d’ Manner) un **'  (fìr d’ Fràuija).

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q535421", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda Soudé lììgt ìnmìtta vu dr Trockana Champagne àn dr Granz zem Département Aube, äbba 28 Kilomeeter süüdlich vu Châlons-en-Champagne. Ìm Süüda vum G’maindagebiat fìndet m’r dr Truppa-n-iawungsplàtz Camp de Suippes, wo-n-a militäärisch Schpärrgebiat ìsch. Z’ Soudé äntschprìngt dr Fluss Soude.

## G’schìcht
D’ G’mainda Soudé ìsch ànna 1965 äntschtànda, dur dr Zammaschluss vu da ehamooliga G’mainda Soudé-Notre-Dame un Soudé-Sainte-Croix.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Kwintiinuskìrìch *()*
* d’ reemisch-kàthoolischa Liawafràuikìrìch *()*
* dr Soldààtafrììdhoof
* zwai Wàssertìrma


51555 SOUDE1 (2)STE CROIX.jpg|d’ Kwintiinuskìrìch
51555 SOUDE1 (1).jpg|d’ Liawafràuikìrìch
Eglise - Vue intérieure du choeur - Soudé - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00017213.jpg|wia d’ Liawafràuikìrìch vor dr Litürgiireform gsìì ìsch — doo dr Choor ànna 1915


## Lìteràtüür zem Dorf
*
*
*

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Soudé biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Soudé ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* d’ G’mainda Soudé biim Informàzioonsportààl BANATIC vum frànzeescha Ìnnaminìschteerium (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Soudé, wo düü kààsch ufflààda bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Guenelle

D’ **Guenelle**  ìsch a Fluss ìn Frànkrììch, wo ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est verlàuift.

## dr Verlàuif
D’ Guenelle äntschprìngt ìm wäschtliga G’maindagebiat vu Glannes, fliasst àm Ààfàng ìn Rìchtung Oscht, un nooh äbba zwai Kilomeeter kummt sa ìm Groossràuim vu Vitry-le-François ìm Tààl vu dr Marne. Vu doo haar fliasst sa ìn Rìchtung Nordwäscht un beglaitet jez d’ Marne àn ìhrem wäschtliga-n-Uufer. Nooh äbba 30 Kilomeeter mìndet sa schliasslig ìm G’maindagebiat vu Mairy-sur-Marne ìn d’ Marne — sa ìsch a lìnker Naawafluss vu daara.

## d’ Orta-n-àm Fluss
D’ Guenelle fliasst dur daana Orta:
* Glannes
* Blacy
* Loisy-sur-Marne
* Pringy
* Songy
* Cheppes-la-Prairie
* Vitry-la-Ville
* Togny-aux-Bœufs

## d’ Züaflìss
D’ Guenelle hàt viar Züaflìss:
* d’ Charonne (raachts), wo 11,4 km làng ìsch
* dr Bàch Ruisseau de l’Étang (lìnks), wo 6,6 km làng ìsch
* dr Bàch Ruisseau de Valmont odd’r Ruisseau de Vamont (lìnks), wo 1,7 km làng ìsch
* dr Bàch Les Grandes Noues odd’r Les Fosses, wo 4,4 km làng ìsch

## Ààmärkunga
Glannes

**Glannes**  ìsch a frànzeescha G’mainda ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa hàt a Flächa vu 13,1&nbsp;km² un  Iiwoohner (ànna ).

## zem Dorfnàmma
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

Dr Dorfnàmma kummt vu dr Kältischa Wurzla **glennos*, wo ‚Tààl‘ bediitet un wo salbscht vum Gàllischa Wort *glanna* (‚Fluss‘, ‚Uufer‘) schtàmmt.

D’ Dorfbewoohner nännt m’r hìtt **'  (fìr d’ Manner) un **'  (fìr d’ Fràuija) ìm Frànzeescha.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q526987", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda lììgt àn dr Guenelle, dräi Kilomeeter süüdwäschtlig vu Vitry-le-François un wìrd umgaa vu da Noochberg’mainda Blacy ìm Norda, Frignicourt ìm Oschta, Huiron ìm Süüda un Sompuis ìm Wäschta.

## G’schìcht
Dr Ort ìsch ìm Äärschta Waltkriag fàscht vollschtandig zärschteert worra, wu d’ diitscha Truppa’na ààgezunda hann.

Ìm Zwaita Waltkriag ìsch ìn dr Nàcht vum 4. zem 5. Àuigscht 1944 dr Fluggzigg ‚Halifax‘ vu dr briitischa Royal Air Force ìn a Fald bii Glannes àbg’schtìrzt — d’rbii sìnn d’ niin Fliager ums Laawa kumma. Zitterhaar gìtt’s ìm Dorf a Dankmool fìr sììe eehra.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
Ìm Dorf gìtt’s kää Kìrìch. ’S gìtt jedoch zwai Dankmooler, womm’r kààt sah:
* s’ Dankmool züa da Fliager vu dr Royal Air Force, wo àm 11. Mai 1947 iig’wäijt worra-n-ìsch
* s’ Kriagerdankmool vum Äärschta Waltkriag, wo ìm Oktoower 1925 iig’wäijt worra-n-ìsch


Glannes-51 Grande Rue.JPG|uff dr Hàuiptschtrooss *()*
Glannes-51 Mairie.JPG|s’ Roothüüs


## Wìrtschàft
Neerdlig vum Dorf lììgt dr Hììgel Mont Vignereux mìt’ma Farnmaldaturm d’ruff.

Uff da Hììgelflànka fìnda m’r groossa Raabgàrta, womm’r uff Frànzeesch ‚La Côte de la Berthaude‘ un ‚Les Chaînées‘ nännt, un wo zitter 1988 züa dr offiziälla Bezaichnung Champagne g’heera.


Glannes-51 Vignes-Tour.JPG|a Blìck uff dr Mont Vignereux


## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Glannes biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Glannes ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* d’ G’mainda Glannes biim Informàzioonsportààl BANATIC vum frànzeescha Ìnnaminìschteerium (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Glannes, wo düü kààsch ufflààda bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Somme-Vesle

**Somme-Vesle**   ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr  Regioon Grand Est (vor 2016 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). D’ G’mainda g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Argonne Suippe et Vesle.

## zem Dorfnàmma
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

Ìn dara Geegend bezaichnet m’r mìt’m Dorfnàmma *Somme* a Flusskwalla — doo d’ Kwalla vu dr Vesle. Daa Nàmma schtàmmt vum Làtiinischa **' odd’r **', wo „Heechschtapunkt“ bediitet — d’ Kwalla ìsch nàdììrlig dr heechschta Punkt ìn’ma Tààl.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q679628", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Somme-Vesle lììgt äbba 18 Kilomeeter oscht-nordeeschtlig vum Schtàdtzäntrum vu Châlons-en-Champagne. Doo äntschprìngt dr Fluss Vesle. Umgaa wìrd Somme-Vesle vu da Noochberg’mainda Saint-Remy-sur-Bussy un Tilloy-et-Bellay ìm Norda, Auve ìm Oschta un Nordoschta, Herpont ìm Oschta, Poix ìm Süüda so wia Courtisols ìm Wäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Màrtiinskìrìch. D’rìnn ìsch s’ fàrwiga Holzkrüzifix üss’m 18. Joohrhundert àls Ainzelobjakt bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann. Üsserdam ìsch dr vergulda Holztàbernààkel üss’m 18. Joohrhundert àls Ainzelobjakt bii da Histoorischa Dankmooler klàssifiziart, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann.
* s’ Müsee de la Bertauge ( km²), mìt’ra Üssschtällung ìwwers’ Dorflaawa.


La Grande Romanie.JPG|d’ Iifàhrt ìn dr Wiiler La Grande Romanie
51 SOMME VESLE.jpg|d’ Màrtiinskìrìch


## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Lìteràtüür zem Ort

## Weblìnks

* d’ offiziälla Websitta vu dr G’maindaverwàltung (frànzeesch)
* Schtàtistik züa dr G’mainda Somme-Vesle biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Somme-Vesle ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* d’ G’mainda Somme-Vesle biim Informàzioonsportààl BANATIC vum frànzeescha Ìnnaminìschteerium (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Somme-Vesle, wo düü kààsch ufflààda bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Moncetz-Longevas

**Moncetz-Longevas** ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Châlons-en-Champagne.

## zem Dorfnàmma
S’ Dorf Moncetz hàt m’r z’äärscht ìm Àltfrànzeescha **' g’nännt, un schpeeter **' (ànna 1178) so wia **' ànna 1380.

S’ Dorf Longevas hàt m’r ànna 1217 ìn’ra Urkunda uff [[Lateinische Sprache|Làtiinisch]] mìt’m Nàmma **' g’nännt.

D’ Dorfbewoohner nännt m’r hìtt **'  (fìr d’ Manner) un **'  ìm Frànzeescha.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1224713", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Moncetz-Longevas lììgt äbba säcks Kilomeeter süüd-süüdeeschtlig vu Châlons-en-Champagne àm Fluss Moivre un àm Marne-Sittakànààl, wo doo ìn’ra Äntfaarnung vun äbba’ma Kilomeeter pàràlleel züa dr Marne verlàuifa. Witterscht fliasst doo dr Bàch Blaise ìns Marne-Tààl.

Umgaa wìrd Moncetz-Longeval vu da Noochberg’mainda Sarry ìm Norda un Nordwäschta, Courtisols ìm Nordoschta, Chepy ìm Süüda un Oschta so wia Sogny-aux-Moulins ìm Wäschta un Süüdwäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Mària-Hìmmelfààhrts-Kìrìch *()*. D’rìnn sìnn mehrera Kunschtwark jewills bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann: S’ Holzkrüzifix üss’m 18. Joohrhundert, d’ Schtaischtàtüüta vu dr Màdonna mìt’m Jesüskìnd üss’m 16. Joohrhundert, dr schtainiga Tàuifbäcka üss’m 18. Joohrhundert, dr holziga Zelebrantaschtüahl üss’m 18. Joohrhundert, d’ Schtaischtàtüüta vum hl. Adriààn üss’m 16. Joohrhundert, dr holziga Biichtschtüahl üss’m 19. Joohrhundert so wia dr Uffsàtz vu’ma holziga Prozässioonsschtààb üss’m 18. Joohrhundert mìt’ra Dààrschtällung vum hl. Eligius d’ruff. Üsserdam sìnn a Grààbschtai üss Màrmoorvum Joohr 1616, so wia dr schtainiga Relief vum „hl. Hubertus siinera Wisioon“ üss’m 16. Joohrhundert àls Ainzelobjakt bii da Histoorischa Dankmooler klàssifiziart, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann.


Mairie Moncetz.jpg|s’ Roothüüs vu Moncetz-Longevas
Longevas 101401.jpg|uff dr Schtrooss z’ Longevas
Longevas 101402.jpg|a àlt Gebäi z’ Longevas
Canal latéral à la Marne. Vue du pont de Moncetz vers l'aval.jpg|dr Marne-Sittakànààl z’ Moncetz-Longevas, vu dr Brucka haar g’sah
Voie verte de la Marne. Vue en amont du pont de Moncetz.jpg|uff dr „Griana Schtrooss“ biim Kànààl, vor dr Brucka z’ Moncetz-Longevas“


## Lìteràtüür zem Dorf
*

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* d’ offiziälla Websitta vu dr G’maindaverwàltung (frànzeesch)
* Schtàtistik züa dr G’mainda Moncetz-Longeval biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Moncetz-Longevas ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* d’ G’mainda Moncetz-Longevas biim Informàzioonsportààl BANATIC vum frànzeescha Ìnnaminìschteerium (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Moncetz-Longevas bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Noirlieu

**Noirlieu**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa g’heert zem Kàntoon Argonne Suippe et Vesle un zem Arrondissement Châlons-en-Champagne.

## zem Dorfnàmma
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

Daa Nàmma schtàmmt vu da Oïl-Wärter **' (‚schwàrz‘) un **' (‚Ort‘, ‚Schtälla‘).

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q946738", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda Noirlieu lììgt ìn dr Trockana Champagne, äbba 30 Kilomeeter eeschtlig vu Châlons-en-Champagne. Z’ Noirlieux äntschprìngt dr Fluss Ante. Umgaa wìrd Noirlieu vu da Noochberg’mainda Épense ìm Norda, Remicourt ìm Nordoschta, Saint-Mard-sur-le-Mont ìm Süüdoschta, Contault ìm Süüdwäschta, Somme-Yèvre ìm Wäschta so wia Dommartin-Varimont ìm Nordwäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Mària-Hìmmelfààhrts-Kìrìch *()*, wo ànna 1956 bàuija worra-n-ìsch.
* s’ Waagkriiz Maulvau àn dr ehamooliga reemischa Schtrooss, dr hìttiga Départementsschtrooss RD 994.


51 NOIRLIEU (2).jpg|d’ Mària-Hìmmelfààhrts-Kìrìch


## Lìteràtüür zem Ort
*
*
*
*
*
*

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Noirlieu biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Noirlieu ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* d’ G’mainda Noirlieu biim Informàzioonsportààl BANATIC vum frànzeescha Ìnnaminìschteerium (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Noirlieu bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Saint-Pierre (Marne)

**Saint-Pierre**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (ànna ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est.

## wu dr Dorfnàmma haar ìsch
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:
**Sanctus Petrus juxta Villers* (ànna 1237)
**Saint-Pierre decoste Villers* (ànna 1383)
**Saint-Pierre-aux-Oyes* (ànna 1464)
**Sanctus Petrus ad Anseres* (ànna 1499)
**Saint-Pierre le[z] Vilier* (ìm 15. Joohrundert)

Dr Nàmma kummt nàdììrlig vum Àposchtel Petrüs.

Waahrend dr Frànzeescha Rewolüzioon hàt m’r d’ G’mainda ànna 1793 ìn *Fontaine-aux-Oyes*  un schpeeter ànna 1794 ìn *Valbourg*  umtaift — d’ Rewolüzionäära hann aifàch d’ religiöösa Idantiteet vum Dorfnàmma wälla läscha.

Zitter 1913 haisst d’ G’mainda numma *Saint-Pierre*.

D’  Dorfbewoohner nännt m’r hìtt **'  (fìr d’ Manner) un **'  (fìr d’ Fràuija) ìm Frànzeescha.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1225917", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Umgaa wìrd Saint-Pierre vu da Noochberg’mainda Matougues ìm Norda, Villers-le-Château vum Nordoschta bis ìm Süüda, Thibie ìm Wäschta so wia Champigneul-Champagne ìm Nordwäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Petrüskìrìch *()*


Église pompiers st-Pierre 393.JPG|d’ Petrüskìrìch mìt dr Pumpiekàsarna vornadràà


## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

*Schtàtistik züa dr G’mainda Saint-Pierre biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Saint-Pierre ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* d’ G’mainda Saint-Pierre biim Informàzioonsportààl BANATIC vum frànzeescha Ìnnaminìschteerium (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Saint-Pierre bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Josias Gasser

Dr **Josias F. Gasser** (* 17. Novämber 1952 z Züri, Buurger vu Haaldestai; † 9. Oktoober 2025) isch en Schwyzer Bolitiker (GLP) gsii.

## Lääbe
Dr Gasser isch vu Jänner 2009 bis Dezämber 2011 im Gmairoot vu Khuur ghockt un isch ab Augschte 2010 Mitgliid im Grooße Root vum Kanton Graubinde un im Evangeelische Chilcheroot vu Graubinde gsii, derzue au Co-Bresidänt vum Barlemäntaarische Foorum fiir noohaltig Wiirtschafte.

Vu Dezämber 2011 bis Novämber 2015 isch er Mitgliid vum Nazionaalroot gsii un het deert Yysitz in dr *Kummissioon fir Vercheer un Färnmäldewääse* ghaa.

Dr sälbschtändig Unternämer isch leedig gsii un het kai Chinder ghaa. In dr Schwyzer Armee isch er Korporaal gsii.

## Weblink
* 

## Fueßnote
Flensburg

**Flänsburg** (uf hochdütsch **Flensburg**, dänisch u plattdütsch *Flensborg,* nordfriäsisch *Flansborj* oder *Flensborag,* südjütisch *Flensborre*) isch ä mittugrossi kreisfreii Stadt im Nordä vo Schleswig-Holstein ar Gränzä zu Dänemark. Flänsburg isch mit 96.326 Iwohner (Stand 2024) hinger Kiel u Lübeck di drittgröschti Stadt vo Schleswig-Houstei, di grösschti im Landesteil Schleswig u di nördlächschti kreisfreii Stadt vo Dütschland.

### Sprachä

Z Flensburg wird Dänisch nach Änglisch aus zwöiti bzw. dritti Frömdsprach ungerrichtet. 

### Religionä
2022 si 35.1 % vodä Bewohner evangelisch gsi, 5,4 % katholisch gsi u 59.4 % hei entweder kenerä Religionsgmeinschaft aghört oder si Aghörigi vo andernä Religionä gsi.

### Oberbürgermeischter
Sitem 15.&nbsp;Januar 2023 isch dr parteilos Fabian Geyer Oberbürgermeischter vo Flensburg.

## Weblinks
* WikiProjekt Flensburg
* Website der Stadt Flensburg
* Flensburg Touristenformation
* 
* 

## Einzunachwiis
Thörishaus

**Thörishuus** (hochdütsch *Thörishaus*) isch äs Dorf im Kanton Bärn. Dr öschtläch u grösser Teil vom Dorf ligt ir Gmeind Chöniz u dr chliiner weschtläch Teil ligt ir Gmeind Neuänegg. Ufgrund vo derä politischä Teilig vom Dorf isch 1933 dr Ortsverein Thörishuus gründet wordä wo d'Interässä vom ganzä Dorf söu verträttä. D Iwohnerzau vo jewiiligä Dorfteil isch numä ir Gmeind Köniz erfasst, dört het ds Dorf 2024 1162 Iwohner gha. 

## Geographi
Thörishuus ligt im Wangätau, im Weschtä vom Kanton Bärn. Ds Dorf ligt nordöschtläch vor Sänse wo o d'Gränzä zum Kanton Fribourg biudet. Ds Dorf het zwöi Bahnhöf, Thörishaus-Dorf u Thörishaus-Station (Hahlen). Über d'Sänsä geit bi Thörishuus ä Isäbahnbrügg u ä Outobahnbrügg wo d'Houptverkehrachsä zwüschä dr Stadt Bärn u dr Stadt Fribourg biudä.

## Gschicht
Dr Namä Thörishuus chunnt vermuetläch vom sogenanntä Hof Hermann, am Hof wo ds Dorf begründet het. Siit 1860 isch Thörishuus ads Schwiizer Bahnnetz agschlossä. Im gllichligä Jahr hei säch Betrib näbem Bahnhof  agsidlet. Ufgrund vom industriellä Ufschwung vom Dorf isch 1863 äs Poschtlokau im Bahnhofshuus eröffnet wordä.  1907 isch ä Telefonzentralä errichtet wordä wo 1938 automatisiärt isch wordä. Zwüschä 1892 u 1954 isch d'Poschsteu drü Mau umgsidlet wordä. 2014 isch d'Poscht am Bahnhof Thörishuus Dorf schlussändlech gschlossä wordä. 
 

## Weblinks

* Thörishaus auf der offiziellen Website der Gemeinde Köniz
* 
* Website des Ortsvereins Thörishaus

## Fuessnotänä
Thermoplan

D**'Thermoplan AG** isch ä Schwiizer Kafioutomatäproduzänt mit Houptsitz ds Weggis im Kanton Luzärn. 

## Gschicht
1974 isch d'Thermoplan AG vor Esther und em Domenic Steiner gründet wordä. Dennzumau isch ds Ungernähmo no uf d'Planig u Usfüährig vo Lüftigsalagä i Hotel- u Gastronomibetriibä fokussiärt gsi. Ab 1983 het mä Grät für d'Zuäbereitig vo Nidlä produziärt u 1995 hei si ihrä erscht Kafivououtomat entwicklet. Si 1999 produziärä si o für Starbucks. Denn hei si no 38 Mitarbeiter gha. 2021 het mä 420 Mitarbeiter gha und ä Exportateil vo 98%. 2025 si 355 vodä 500 Mitarbeiter i Kurzarbeit gschickt wordä. Grund si ungeranderem di amerikanischä Zöu vom Trump gsi. 

## Weblinks

* Website der Thermoplan AG

## Einzunachwiisä
Saint-Germain-la-Ville

**Saint-Germain-la-Ville**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Châlons-en-Champagne-3.

## wu dr Dorfnàmma haar ìsch
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

D’ Dorfbewoohner nännt m’r hìtt **'  (fìr d’ Manner) **'  (fìr d’ Fràuija) ìm Frànzeescha.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1224707", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Saint-Germain-la-Ville lììgt äbba zeehn Kilomeeter süüd-süüdeeschtlig vu Châlons-en-Champagne àm Fluss Moivre un àm Marne-Sittakànààl, wo doo äbba zwai Kilomeeter àwaag pàràllel züa dr Marne verlàuifa. Sa g’heert offiziäll züa dr Làndwìrtschàftsregioon vum Marne-Tààl.

D’ Noochberg’mainda sìnn Chepy ìm Norda un Nordwäschta, Marson ìm Nordoschta, Vésigneul-sur-Marne ìm Süüda un Oschta, Togny-aux-Bœufs ìm Süüda un Süüdwäschta so wia Mairy-sur-Marne ìm Wäschta un Süüdwäschta.

Dur d’ G’mainda fiahrt d’ Nàzionààlschtrooss 44.

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ romàànischa, reemisch-kàthoolischa Germàànuskìrìch *()*, wo ìm 17. Joohrhundert umbàuija worra-n-ìsch.


Église saint-Germain-la-Ville.jpg|d’ Germnàànuskìrìch mìt’m Frììdhoof vornadràà
Church of Saint-Germain-la-Ville.JPG|a àndra Sìcht vu dr Germàànuskìrìch
War graves st-Germain.jpg|a pààr Kriagergrääwer uff’m Frììdhoof
Pompier mairie monument aux morts st-Germain.jpg|d’ Pumpiekàsarna mìt’m Kriagerdankmool un em ehamooliga Roothüüs naawadràà
Écluse de Saint-Germain-la-Ville. Vue vers l'aval.jpg|d’ Schliasa-n-àm Kànààl
Maison éclusière de Saint-Germain-la-Ville.jpg|s’ Hüüs vum Schliasawaachter àm Kànààl


## Lìteràtüür zem Ort
*
*
*

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr G’maindaverwàltung (frànzeesch)
* Schtàtistik züa dr G’mainda Saint-Germain-la-Ville biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Saint-Germain-la-Ville ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Saint-Germain-la-Ville, wo düü kààsch ufflààda bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)
* d’ G’mainda Saint-Germain-la-Ville biim Informàzioonsportààl BANATIC vum frànzeescha Ìnnaminìschteerium (frànzeesch)
* [a Online-Kàrta vu Saint-Germain-la-Ville](https://www.geoportail.gouv.fr/carte?c=4.4469,48.8839&z=5.070496E-5&l0=GEOGRAPHICALGRIDSYSTEMS.MAPS.SCAN25TOUR.CV::GEOPORTAIL:OGC:WMTS(1)&permalink=yes) bii *Géoportail* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Chrysostomus Zodel

Dr **Chrysostomus Zodel** (* 10. Oktoower 1920 z’ Klaiwiiler-Hoofa, Baira; † 2. Septamber 1998 z’ Laikìrìch ìm Àllgàui, Bààda-Wìrttabarg) ìsch a diitscher Schurnàlìscht gsìì.

## sii Laawa un Kàrriar
Dr Zodel ìsch z’äärscht Ìnternààtsschialer àn dr Rhabanus-Maurus-Gümnààsium gsìì, wo züa dr Arzàbtai Sankt Ottilien ìn Owwerbaira g’heert hàt, vor äbb’r àls Soldààt àm Zwaita Waltkriag tailg’numma hàt. Ar ìsch vu da Briita ìn Kriagsg’fàngaschàft g’numma worra. Nooh-n-em Kriag ìsch’r ànna 1947 Schurnàlìscht bii da Schtuttgàrter Noohrìchta worra un ìsch vu 1960 bis 1963 Schäffredaktöör vu daara Zittung gsìì.

D’rnooh ìsch’r Schäffredaktöör vu dr Schwääbischa Zittung worra, wo àn daara Zitt z’ Leutkirch im Allgäu veräffentligt worra-n-ìsch — ar ìsch àn daara Schtälla blììwa, bis àss’r ànna 1988 ìn Ranta gànga-n-ìsch. Unter siinera Laitung hàt d’ Schwääbischa Zittung a güater Rüaf bii da konsärwàtiiwa Regionààlzittunga g’hàà.

## d’ Üsszaichnunga, wo-n-’r bikumma hàt
* ànna 1969: Theodor-Wolff-Priis
* ànna 1981: Bairischer Verdianschtoorda
* ànna 1988: Verdianschtmedààlia vum Lànd Bààda-Wìrttabarg

## Lìteràtüür ìwwer’na
*
*

## Ainzelnoohwiisa
Dampierre-le-Château

**Dampierre-le-Château**  (friahjer *Dampierre-en-Astenois*) ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Argonne Suippe et Vesle.

## zem Dorfnàmma
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q686518", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda Dampierre-le-Château lììgt ìm Nordoschta vum Département Marne. Umgaa wìrd sa vu da Noochberg’mainda Rapsécourt ìm Norda, Braux-Saint-Remy ìm Nordoschta, Sivry-Ante ìm Oschta, Épense ìm Süüdoschta, Dommartin-Varimont ìm Süüda so wia Herpont ìm Wäschta.

D’ G’mainda wìrd vum Fluss Yèvres duurakweert.

## G’schìcht
Dampierre-le-Château ìsch zallamols dr Sìtz vu da Grààfa vu Dampierre gsìì, wo àui d’ Grààfschàft Toul b’sìtzt hann.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Moritzkìrìch *()*
* a Kriagerdankmool üss’m Äärschta Waltkriag


51 DAMPIERRE LE CHATEAU.jpg|d’ Moritzkìrìch
Dampierre le Château monument et église.jpg|s’ Kriagerdankmool vor dr Kìrìch
Dampierre le Château l'Yèvre.jpg|dr Fluss Yèvre z’ Dampierre-le-Château


## Lìteràtüür zem Dorf

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Dampierre-le-Château biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Dampierre-le-Château ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* d’ G’mainda Dampierre-le-Château biim Informàzioonsportààl BANATIC vum frànzeescha Ìnnaminìschteerium (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Dampierre-le-Château, wo düü kààsch ufflààda bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoowiisa
Lustiges Taschenbuch

**Lustigschs Taschäbuäch** churz u umgansprachläch o ***LTB*** si dütschsprachigi Comics, wo sit 1967 vom Egmont Ehapa Media Verlag usäbracht wärdä. 2025 isch dr 600. Band usächo, näb dr Houptreihä gits zuäsätzlech no viu Näbäreihä u Neuuflagä. Di einzelnä LTB's bestöh fasch immer usärä Sammlig vo Comics, diä Comics stammä gröschtäteils us Italiä, aber zum Teil o us Skandinaviä. Comics us andernä Länder gits numä säutä.

## Gschicht

D'Gschichtä überä Donald Duck si idä dütschsprachigä Länder zersch i einzelnä Comicheft u em Micky Maus Magazin, wo scho sit 1951 git usäbracht wordä. 1967 isch mitem Band *Der Kolumbusfalter und andere Abenteuer* ds erschtä LTB usächo. Im Gägäsatz zum Micky Maus Magazin hei d'LTB houptsächlech Donald Duck Gschichtä gha.

Dr Ehapa Verlag het mit dä LTB versuächt a Erfoug ds Italiä azchnüpfä, wo Disney-Comics scho sehr beliäbt si gsi u säch ä grossi Produktion vo Comics entwicklet hei. Bis hüt si di meischtä Comics idä LTB's übersetzti italiänischi Comics.

D'Comics si fach immer i Drüer-Reihä verfasst Sit 1987 mitem Band 119 si aui Bänd koloriert wordä. Sitem 1992i mitem Band 167 wärdä d'LTB's nümä z Italiä, sonder vo GGP Media im thüringischä Pössneck druckt.

## Inhalte
D'LTB-Comics spielä ir fiktivä Stadt Äntähuusä. D'Protagonischtä wächslä vo Comic zu Comics. Di wichtigschtä si dr Donald Duck u dr Micky Maus. Wiiteri Charaktär, wo vorchömmä, si am Donald Duck sini Neffä, Tick, Trick u Track, dr Onku Dagobert, Daisy Duck, Gustav Gans, Dussel Duck. D'Antagonischtä si unger anderem d'Panzerknacker, d'Gundel Gaukeley, dr Klaas Klever u dr Mac Moneysac.

## Einzelnachweise
Saint-Mard-sur-le-Mont

**Saint-Mard-sur-le-Mont**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa g’heert zem Kàntoon Argonne Suippe et Vesle un zem Arrondissement Châlons-en-Champagne. 

## wu dr Dorfnàmma haar ìsch
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

S’ Dorf ìsch nooh-n-em krìschtliga Hailiga Medardus vu Noyon g’nännt.

Waahrend dr Frànzeescha Rewolüzioon hàt m’r s’ Dorf zittawiis ànna 1793 ìn *Mard-sur-le-Mont* un ànna 1794 ìn **  g’nännt — d’ Rewolüzionäära hann aifàch d’ religiöösa Idantiteet vum Dorfnàmma wälla läscha.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q672538", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda Saint-Mard-sur-le-Mont lììgt àm Owwerlàuif vu dr Vière äbba hàlbwaag’s zwìscha Châlons-en-Champagne un Bar-le-Duc. Sa ìsch umgaa vu da Noochberg’mainda Remicourt ìm Norda, Givry-en-Argonne ìm Nordoschta, Le Châtelier ìm Oschta, Possesse ìm Süüda, Contault ìm Süüdwäschta, Noirlieu ìm Nordwäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Medarduskìrìch *()*, wo zwìscha 1774 un 1777 nooh da Plaana vum Reimser Àrkitäckt François Lefebvre bàuija worra-n-ìsch. D’rìnn sìnn zitter 1975 säcks Kunschtwark jewills àls Ainzelwark bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann : dr holziga Hàuiptàltààr üss’m 19. Joohrhundert, zamma mìt siim Àltààrhìmmel, dr holziga Màària-n-àltààr üss’m 18. Joohrhundert, dr holziga-n-Ààdlerpult üss’m 18. Joohrhundert, dr holziga Sàkrischtäijschrànk üss’m 18. Joohrhundert, a Holztììra üss’m 18. Joohrhundert mìt ìhrer Iifàssung so wia d’ Grààbschrìft fìr dr Jean-Baptiste Lerebours, Härr vu Saint-Mard, üss Kupfer üss’m Joohr 1777.


Saint-Mard-sur-le-Mont eglise.JPG|d’ Wäschtfàssààda vu dr Medarduskìrìch
Saint-Mard-sur-le-Mont eglise inscription.JPG|d’ làtiinischa Iischrìft ìwwer’m Wäschtportààl mìt’m Joohr 1777 d’ruff
Saint-Mard-sur-le-Mont eglise interieur.JPG|wämm’r ìm Kìrchaschìff schteeht un uff dr Choor schàuijt


## Lìteràtüür zem Ort
*
*

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Saint-Mard-sur-le-Mont biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Saint-Mard-sur-le-Mont ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* d’ G’mainda Saint-Mard-sur-le-Mont biim Informàzioonsportààl BANATIC vum frànzeescha Ìnnaminìschteerium (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Dampierre-le-Château, wo düü kààsch ufflààda bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Ardennen

D**<nowiki/>'Ardennä** (zum Teil o **Ardenner Wald**, usem keltischä *Arduenna* ‚Hochland‘) si dr Weschtteil vom Rhiinichä Schiifergebirgä. D'Ardennä si äs Waudgebirgä u hängä mit dr Eifel zämä. Si erstreckä säch überä Südoschtä vor belgischä Region Walloniä u i chlinerä Teil o über Teilä vo Luxemburg (Ösling) u Frankriich (Département Ardennes). Im Oschtä u Sudä si si äs rous Bärgland, Richtig Weschtä u Nordä flachä si sanft ab.

## Gschicht
Am Afang vom Erschtä Wäutchriäg isch di dütschi 4. Armee dürd d'Ardennä vorgrückt. Dä Agriff isch im Ougschtä 1914 ir Schlacht bi Neufâteu u dr Schlacht bi Longwy gmündet.

Im Zwöitä Wäutchriäg het ds Dütschä Riich am 10. Mai 1940 ihri Offensivä gäg Frankriich u d'Benelux Länder gstartet. Dürä Agriff dür d'Ardennä hei si so di alliärtä Houptstelligä chönnä umga u ir Schlacht bi Sedan dr Übergang über d'Maas chönnä erzwingä. 

Im Dezämber 1944 hei di Dütschä ,nach dr Landig vodä Alliärtä ds Frankriich, idä Ardennä mitr sogenanntä "Ardennäoffensivä" versuächt di Alliärtä zrüggzschla. Dä Versuäch isch schlussändläch fäugschlagä. 

## Fuässnotänä
Lai Ching-te

Dr **Lai Ching-te** (chin. 賴清德, Lài Qīngdé, W.-G. Lai Chʻing-tê; * 6. Oktober 1959 z Wanli), au bekannt unter em Name **William Lai**, isch e taiwanesische Politiker vo dr Demokratischa Fortschrittspartei (DPP). Sit em 20. Mai 2024 isch er dr amtierendi Präsident vo dr Republik China (Taiwan).

## Karierrä
Am 8. Septämber 2017 isch dr Lai vo dr Präsidentin Tsai Ing-wen as Nochfolger vom Lin Chuan zum Vorsitzer vom Exekutiv-Yuan, also zum Premierminister vo Taiwan, ernannt worde.

Wäge dr schwäre Niderlag vo dr DPP bi dr lokale Wahle im Novämber 2018 het dr Lai si Rüggtritt aagkündigt und het s Amt am 11. Jänner 2019 an dr Su Tseng-chang übergä.

Sit em 20. Mai 2020 isch dr Lai dr Vizepräsident vo Taiwan gsi. Vorhär isch er dr Bürgermeischter vo dr Stadt Tainan gsi und vo Ändi 2017 bis Aafang 2019 dr Vorsitzer vom Exekutiv-Yuan, also dr Premierminister vo dr Republik China (Taiwan). D’Präsidentewahl z Taiwan am 13. Januar 2024 het dr Lai Ching-te as Kandidat vo dr Demokratischa Fortschrittspartei (DPP) gwunne. Bi dr Präsidentewahl 2024 het dr Lai mit rund 40 Prozent vo dr Stimm gwunne. Am 20. Mai 2024 isch er i sis Amt iigfüehrt worde.

Am 4. Juni 2024 het dr Lai dr Demokratiebewegig vo 1989 denkt, wu uf em Tian’anmen-Platz z Peking nidergschlage woren isch. Mit Blick uf d ’Volksrepublik China het er gseit, es würklich respektables Land tät sine Bürger erlaube, ire Meinig frei z’säge

## Weblink
Tian’anmen-Massaker

Ds **Tian’anmen-Massaker** isch di verbreiteti Bezeichnig für di gwautsami Niederschlagig am 3. u 4. Juni vor ursprüngläch studentischä Demokratibewegig, wo 1989 dr Tian'anmen Platz ds Peking bsetzt het. Ufem eigentlächä Platz isch niemer gstorbä, dä isch näch Verhandligä zwüschem Militär u dä Protestantä dür Panzer gruumt wordä. I anderä Teilä vo Peking si zwüschä mehränä Hundert bis Tuusigi Mönschä dür ds Chinesischä Militär ermordet wordä.

## Hingergrund
D'Protestantä si Teil vorä chinesischä Bewegig gsi wo vo dä Reformbesträbigä ir Sowjetunion, ds Polä u ds Ungarn inspiriärt isch gsi. Ufgrund vor Bsetzig vom Platz het d'Regiärig vor dr Niederschlagig dr sowjetisch Präsidänt Gorbatschow nid ufem Platz chönnä empfangä, är isch für d'Bewegig aus Hoffnigsträger gseh wordä. Di wägem Staatsbsuech awäsändä usländischi Journalischtä hei d'Protest vor Demokratiebewegig, ihri Forderigä u d'Niedrschlagig wäutbekannt gmacht. 

## Fougä
Während ir Sowjetunion u dä ehemaligä Mitglieder vom Warschouer Pakt ä gröschtäteils friädlächi Reform mügläch isch gsi, isch dä Versuäch ir China gschiiteret. Ersch 2011, isch ds China, dürä Arabischä Früählig inspieriärt widr zu öffentlächä Protest ufgrüäfä wordä. Ds Massaker ischä Wändepunkt ir Gschicht vor Volksrepublik China gsi. Nachem Massaker isch ds Programm "Reformä u Öffnig" igsteut wordä u di politischä Reformä wo sit 1986 dürä Deng Xiaoping u Zhao Ziyang gä het, si ufgä wordä. China isch vo weschtlächä Länder mit erheblächer Kritik u Sanktionä konfrontieärt wordä. Ersch 1992 het dr Deng Xiaoping mit dr sogenanntä Südtour ds Programm "Reformä u Öffnig" wiitergfüährt. Schlussändlech isch zwar zu wirtschaftlächer Öffnig cho jedoch nid zurä Demokratisiärig. Bis hüt darf in China nid a d'Niederschlagig erinnerät wärdä. Wär ds macht wird verhaftet oder wiä ä Muäter vomnä Opfer usgwiisä.  2024 am 35. Jahrestag si ds Hong Kong Organisatorä vorä Gedänkfiir a d'Niederschlagig verhaftet wordä.

## Unklari Berichterstattig
Wäg fählender Transparenz wo dr Chinesischä Regiärig u grossem Chaos während dr Niederschlagig isch d'Niederschlagig im kollektivä Gedächnis houptsächlech aus Massaker gäg Studäntä ufem Tianmen Platz igspiicheret wordä. In Würklächkeit si di meischtä Lüt wo tötet si wordä, Arbeiter wo säch o är Demokratiebewegig agschlossä hei u Zivilischtä gsi wo usserhaub vom Platz ermordet si wordä. Dür diä Unklarheit wird hüt vergässä dass Mönschä vo aunä Teilä vor Gseuschaft Teil vo dä Protest si gsi. Dazu hiuft di Unklari Berichterstattig am Regime, wo so eifacher cha bhouptä, dassäs gar ke Niederschlagig het gä.

## Fuessnotänä