open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Flugkatastrophe von Teneriffa

D **Flugkataschtrophe vo Teneriffa** vom 27. März 1977 isch (mit Uusnahm vom Terroraschlag ufs *World Trade Center* z New York am 11. Sept. 2001 won absichtlich herbiigfüehrte worden isch) die schwärschti Flugkataschtrophe, wo wältwiit jemals passiert isch. 607 Mensche sii bi dere Kollision vo zwöine Jumbo-Jets uff der Schtartbahn vom Flughafe vo dere spanische Ferieninsel ums Läbe choo. 

## Der Unfall
Der Flughafe isch am Unglückstag wägen ere Bombedrohig hoffnigslos überlaschtet gsii, d Flugzüüg wo hei welle schtarte, hei sich regelrächt gschtaut, und d Verschpötige und Warteziite sind entschprächend gross gsii. Die beide Jumbos vo der holländische KLM und der Pan Am uus de USA sind denn grad nachenand a d Reihe choo zum Schtarte. Der KLM-Jumbo voruus isch denn bereit gschtande zum Schtarte, und der Pan Am isch uff ere Siite-Rollbahn, wo d Schtartbahn gchrüüzt hett, am Rolle gsii. Uffgrund vo Missverschtändnis bim Funkverchehr mit em Fluglotse im Kontrollturm (wo schlächt Englisch gredt hät), und wahrschiinlech au wirtschaftlechem Druck, isch der KLM-Pilot gschtartet, obwohl er nitt 100-prozäntig sicher gsii isch, dass er d Freigab derzue übercho hett. Er hett denn dr Pan Am-Jumbo, wo grad glichziitig d Schtartbahn chrüüzd hät, voll siitlich grammt - s Desaschter isch perfekt gsii. 

## Di einzigi KLM überläbendi

Der Fründ vo der KLM Passagieri het denn z Teneriffa gwohnt. Si het drum mehrmals d Flugbegleiter gfragt, öp si nid z Teneriffa chönn blybe. Die frag het nid nur die Passagieri gstellt. Es isch so gsi das es einigi Passagier an Bord vo der KLM gha het, wo uf Teneriffa hei welle. Si hei's für unsinnig gfunde, vo Teneriffa nach Gran Ganaria z flüüge um wider nach Teneriffa z cho. Doch d Flugbegleiter hei sowohl die einzigi überläbendi vo der KLM Maschine als ou di andere Passagier agwisse wider zrügg a Bord z gah. Doch d Frou, wo der Fründ z Teneriffa het gha, het der Flughafe eigemächtig verlah. Das eigemächtige Handle, het ihre schlussäntlech ds Läbe grettet. 

## Literatur
* Gondrom-Verlag (Hrsg.): *Flugzeug-Katastrophen*, 1996

## Weblinks

## Quelle
Kloster Bellelay

S **Chloschter Bellelay** isch e ehemoligi Prämonschtratenserabtei im Bärner Jura. Si ligt im Ort Bellelay, wo sich ums Chloschter umme entwicklet het und hüt zu de Gmeind Saicourt ghört. S Chloschter het bis ins 1798i mit eme eigede autonome Herrschaftsbiet zum Fürschtbistum Basel ghört und isch unter de Schirmherrschaft vo de eidgnössische Schtänd Bärn, Soledurn und vo de Schtadt Bieu gschtande. Hüt isch in de Chloschtergebäud e psychiatrischi Klinik unterbocht.

## Literatur
* Catherine Schmutz Nicod: *Die ehemalige Abtei Bellelay*, Schweizerische Kunstführer GSK, Band 736, Bern 2003.

## Weblink

*
Größenordnung (Fläche)

Als **Flächi** wird i de Geografii s Gebiet bezaichnet, wo e Stuck Bode, e Gmaind, en Kanton, es Land oder en Kontinänt hät.

## Ainhaite
Bi de Flächi brucht me d Ainhait Quadratmeter (1 m²), wo vo de Grundainhait Meter abgleite wird. Um d Grössi vonere Flächi z beschriibe werded verschidnigi Mass brucht:
* 1 mm² (Quadratmillimeter) = 0,000001 m²
: (1'000'000 mm² = 1 m²)
* 1 cm² (Quadratzentimeter) = 0,0001 m²
: (10'000 cm² = 1 m²)
* 1 dm² (Quadratdezimeter) = 0,01 m²
: (100 dm² = 1 m²)
* 1 a (Are) = 100 m²
* 1 ha (Hektare) = 10'000 m²
* 1 km² (Quadratkilometer) = 1'000'000 m² = 100 ha
Jüdisches Museum der Schweiz

S **Jüüdische Museum vo dr Schwiz** befindet sich z Basel an dr Vesalgasse 5 (bis 2025: Kornhuusgass 8).

Es zäigt dr rychi kulturelli und historischi Schatz vo de Juude in dr Schwiz. Rituelli Geegeständ mache s jüüdische Lääbe aaschaulig. Die jüüdischi Leer, s jüüdische Joor und s dääglige Lääbe wärde anhand vo Objekt daargstellt. Zum Bischbil het s e Saal, wo ganz dr jüüdische Hochzit gwidmet isch.

Ende November 2025 wurde es nach fünf Jahren Planung und Umbau mit einer neuen Dauerausstellung und Arbeiten von Frank Stella am neuen Standort an der Vesalgasse 5 in Basel wieder eröffnet.

## wie s entstanden isch
Dr Beärdigungsveräin «Espérance» het d Iniziative zur Gründig vom ene Jüüdische Museum in dr Schwiz ergriffe, und ane 1966 isch s Museum z Basel ufdoo worde.

D Basis vo dr Sammlig si «Judaica» gsi, wo s Jüüdische Museum vom Schwizerische Museum für Volkskund (hüte Däil vom Museum vo de Kulture) übernoo het.

## syni Sammlig
Vo dr Gschicht vo de jüdische Gmeind z Basel git s Schriftstück, hebräischi Druck us Basler Druckereie us em 16. bis 19. Joorhundert und Graabstäi us de Frdhööf vo de zwäi middelalterlige jüüdische Basler Gmäinde.

E wichdigs Usstelligsguet si d Dokumänt und Objekt vom erste Zionistekongräss, wo in dr Rhiistadt stattgfunde het. Au d Zit vom Zwäite Wältchrieg isch dokumentiert.

Drzue het s Objekt us em Alterdum, zum Bischbil e röömische Menora-Ring us em 4. Joorhundert, wo mä im Joor 2001  z Kaiseraugst gfunde het, und Keramik us biblischer Zit. 

Reegelmässig tuet s Museum Sonderusstellige organisiere, wo s Wüsse über verschidnigi Beriich vom Juudedum ergänze und verdiefe.

S Museum organisiert sit 1999 all Joor für d Schwiiz dr Europäisch Tag vo der Jüdische Kultur.

Ändi Novämber 2025 isch no fümf Joor Planig und Umbau mit ere nöie Duuriusstellig und Arbete vom Frank Stella am nöie Standort an der Vesalgasse 5 wider ufgmacht worde.

## Lueg au
* Museum z Basel

## Litratuur
* Simone Rosenkranz: *[[Mappa|Torawimpel]], Würfel, bemalte Holzbrettchen und eine Viehschere. Die jüngsten Sammlungszugänge des Jüdischen Museums in einer Sonderausstellung.* In: *[[Schweizer Monat|Schweizer Monatshefte]]. Zeitschrift für Politik Wirtschaft Kultur.* Heft 11/12, November/Dezember 2006, S. 52f.

## Weblingg
* Wensite vom Jüdische Museum vo der Schweiz
Synagoge (Basel)

D **Basler Sünagooge** isch s Versammligs- und Gotteshuus vo de Juude vo Basel. Si befindet sich im  *[[Basel-Am Ring|Am Ring Kwardier]]* an dr Eulerstrooss 2. Mit iire bäide Kuppelspitze, wo wie Gold schiine, setzt d Sünagooge en orientalische Akzänt und isch e markanti Erschiinig im Basler Stroossebild.

## Gschicht
Die ersti Sünagooge vo dr jüüdische Gmäind isch im 13. und 14. Joorhundert an dr undere Gärbergass bim alte Rindermäärt gstande. Wo sich aber die zwäiti Baasler Gmäind 1397 ufglööst het, isch au d Juudeschuel verschwunde, und au wenn mä no für e baar Joorzäänt d Synagooge as bekannte Standort brucht het and gsäit het, ass e Huus gräd näbe dr Juudeschuel wurd stoo, isch si schliesslig ganz vergässe worde und hüt wäiss mä nüme, wo genau si gstande isch. 

1805 isch die dritti jüüdische Gmäind entstande und isch langsam gwaggse. Vo 1864 aa het d Gmäind  über e Bau von ere Sünagooge afo diskutiere, und si isch schliesslig zwüsche 1866 und 1869 vom Archidekt Hermann Gauss baut worde. Noch dr domoolige Moode isch s e zentralisierende neobüzantinische Chrüzkuppelbau worde, wo im Oste e chliini Konche für e Toraschrank gha het. D Frauenempore si im Weste gsi.

D Sünagooge isch im Joor 1892 erwiteret worde. Dr Archidekt Paul Reber het e zwäiti Kupple baut, was dr Sünagooge e lengligi Form gee het. 

Noch dr Renovazioon vo 1947 isch s Innere, wo bis denn farbig gsi isch, ganz grau aagmolt worde. In de Joor 1986/87 isch d Sünagooge no äinisch ganz restauriert worde, und mä het d Schabloonemoolereie an dr Ostwand und d Ornamäntik vo dr Deckiverdääfelig vo 1892 wider härgstellt.

## Weblingg
* Fotene in dr Bilder-Datebank vom Kanton Basel-Stadt

## Fuessnoote
Kleinbasler Ehrengesellschaften

D **Glaibasler Eeregsellschafte** (**3 E**) sin drei Korporazioone us em Glaibasel.

Die drei Gsellschafte si:
* d Gsellschaft zum Räbhuus, 1304 zum erste Mol erwäänt
* d Gsellschaft zur Häre, 1384 zum erste Mol erwäänt im ene Chaufverdraag mit em Chloster Klingedaal 
* d Gsellschaft zum Gryff, 1409 zum erste Mol erwäänt im ene Bricht über d Eroberig vo dr Burg Istäi.
D Eerezäiche vo de Gsellschafte, dr Vogel Gryff, dr Leu und dr Wild Maa sin sit 1597 bekannt.

## Gschicht
S Glaibasel isch im 13. Joorhundert noch em Bau vo dr erste Rhiibrugg im Joor 1225 us eme Dorf zum ene Stedtli gwachse. Mä het dört für ganz Basel Ziegel und Bachstäi broduziert und es si immer mee Lüt us em Gebiet vom Hoochrhii und us em Schwarzwald cho und häi sich niidergloo. Im Joor 1270 wird zum erste Mol d Bezäichnig *cives*, also Bürger, brucht und 1285 het s Glaibasel vom Köönig Rudolf d Stadträcht überchoo und het si äignigi Verwaltig und Grichtsbarkäit ghaa. Um 1300 het s Stedtli öbbe duusig bis duusigfümfhundert Iiwooner gha.

In dere Zit häi sich Glaibasler politisch in ere Gsellschaft korporiert, dr Gsellschaft zum Räbhuus, zum d Inträsse vom Stedtli gegen Usse z verdräte und s öffentlige Lääbe z organisiere. Um 1384 und um 1409 si die bäide andere Gsellschafte gründet worde.  Anders as d Groossbasler Zümft si si nit noch Bruef organisiert gsi und d Glaibasler Handwärker si bi de Groosbasler zümftig gsi.

### Ufgoobe
D Gsellschafte si für s Vormundschaftlige, dr Wäidgang, die chirchligi Ufsicht, Allmändaagläägehäite und d Wiilääs zueständig gsi. D Mäister vo de Eeregsellschafte häi witgehendi richterligi Befuegniss gha.

Im Groosbasel si s d Zümft gsi, wo d Verdäidigung vo dr Stadt uf sich gnoo häi, im Glaibasel häi d Eeregsellschafte die Rolle übernoo. Jeedi Gsellschaft het en Abschnitt vo dr Stadtmuure müesse bewache. Sit em 15. Joorhundert wäiss mä vo jöörlige Inspäkzioone, wo d Usrüstig vo de Bürger wie dr Harnisch und d Waffe, kontrolliert worde si und wo druf jeedi Eeregsellschaft für sich en Umzug gmacht het. Bi dene Umzüüg, wo men e «Löif» gsäit het, häi Ueli vermuetlig d Eerezäiche wie Dier an Chettene dur d Stroosse gfüert.

## D Eeregsellschafte hüte
Jeedi vo de Gsellschafte het e Mitgliidschaft vo öbbe 150 männlige. erwaggsene Basler Bürger mit Woonsitz im Glaibasel. D Gsellschafte wärde vo Mäister und säggs Vorstandsmitgliider gläitet.  Si si politisch überbardeilig, sozial engaschiert, understütze Jugendorganisazioone und setze sich für e gueti Bildig für alli Chinder ii. Si organisiere jeedes Joor im Januar s Glaibasler Volksfest vom Vogel Gryff und halte denn im Café Spitz s Gryffemääli für d Gsellschaftsmitgliider ab.

## Litratuur
* Eugen Alfred Meier: *Vogel Gryff: Geschichte und Brauchtum der Drei Ehrengesellschaften Kleinbasels.* Litera, Basel 1986.
* Gustaf Adolf Wanner: *Zunftkraft und Zunftstolz.* Birkhäuser, Basel 1976.
## Fuessnoote


## Weblingg
* Offizielli Website
Isteiner Krieg

Dr **Istäiner Chrieg** isch en Usenandersetzig zwüsche dr Stadt Basel und de Habsburger in de Joor 1409/10 gsi.

Es isch drbii um d Vorheerschaft am Oberrhii gange. D Katharina vo Burgund, d Frau vom Herzog Leopold, het im Elsass regiert. 1409 isch s zum Chrieg gege d Stadt Basel cho, wo vo Stroosburg, Bärn und Soledurn understützt worden isch. Uf dr Site vo de Habsburger het s Aadligi gha, wo immer wider Aagrif gege Basler Bsitz und Underdaane gmacht häi. Zu deene het zu sällere Zit au dr Pfandheer vo dr Dobbel-Burg Istäi, dr Burckhardt (dr Jüngeri) Münch vo Landskron ghöört. D Basler und iiri Verbündete si mit öbbe 5'000 Maa vor Istäi zooge. D Basler Artillerii het bäidi Burge beschosse, bis s undere Schloss schliesslig undergraabe worde isch und d Muure in Rhii gheit si. S obere Schloss het drufaabe kapituliert.
D Basler häi d Burge gschläift und d Stäiblöck brucht zum s Riechedoor z Basel baue.

## Kwelle
* Dr Abschnitt «Der Isteiner Krieg» im Artikel Istein uf dr dütsche Wikipedia

## Fuessnoote
Pluto (Begriffsklärung)

**Pluto** stoot für
* e Zwärgblaneet, wo bis 2006 as dr nüünti und üssersti Blaneet in unserem Sunnesüsteem gulte het

Antiki Müthologii:
* dr Gott vo dr Underwält und Herrscher vom Dooteriich
* e Fründin vo dr Persephone
* d Dochder vom Kronos und Mueter vom Tantalos

Usserdäm:
* dr fikzionali Charakter vom Huushund vom Micky Maus
* e Tschip für s dütsche Bundesamt für Sicherhäit in dr Informazionstechnik, wo vo Infineon entwicklet worden isch
* en amerikanischs Marschflugkörper-Forschigsbrogramm (1957–1964)
* Dütschi Lastwaagemodäll (1958–1964)
* Östriichischi Lokene (1841–1865)
* en ehemooligs Choolebauwärk z Herne
* d '''P'''ipe-'''L'''ines '''U'''nder '''T'''he '''O'''cean, e britischi Päipläinverbindig im Zwäite Wältchrieg
* e dütsche Frachtseegler (Vollschiff, 1861–1892)
* e norwäägischs Frachtschiff (spööter: ''Charles Schiaffino'' und ''Komet'')
* e Gattig vo de Graabwäspi
* e Bänd us Neuseeland
* e Bänd us Portugal
* e Bänd us Kanada
St. Martin

**St. Martin** heissed folgendi Ort i de Schwiz:
* St. Martin GR, e Gmeind im Kanton Graubünde
* St. Martin SG, e Walsersidlig im Calfeisetal, westlich vo Vättis, im Kanton Sangalle

**Lueg au:**
* St. Martin (Insel), en Insle i de Karibik, de Norde (Saint-Martin) ghört zu Frankriich, de Süde (Sint Maarten) zum Königriich vo de Niderland
* St. Martinsplatz z Chur, z Münche und z Kaiserslautern
* Sankt Martin
* Saint-Martin, Saint Martin (französisch, englisch)
* San Martino (italienisch)
* Sveti Martin (kroatisch)
* Martin von Tours
Bündnis

E **Bündnis** isch e Verheltnis zwüsche gliichberächtigte Partner, wo verdraaglig grreglet si. Bündniss chönne natürligi Persoone, juristisch Persoone oder Staate underenander abschliesse. Vo dr Zit usgsee isch dr Charakter vom ene Bündnis befristet. S Bündnis cha formal e Frist innerhalb vom Bündnisverdrag haa oder aber au vo de bedäiligte Verdragspartner kündet wärde.

Im Völkerrächt schbiilt s Bündnis e zentrali Rolle, wil d *„Bündnispolitik“* für alli Staate underenander iiri Rächtsverheltnis duet reegle. 

E Milidäärbündnis isch e Bündnis vo Staate, wo mäistens Reegle ufstellt, was für milidäärischi Aktioone d Bündnispartner sölle mache, zum zum ene gwüsse Ziil z choo. 

## Weblingg
Holzbrücke Wettingen-Neuenhof

D **Holzbrugg zwüsche Wettige und Noiehof** isch e Holzbrugg über d Limmet, wo im 1818i bauet worde-n-isch, um d Chloschterhalbinsle vo Wettige mit Noiehof z verbinde. Si ligt hüt e chli unterhalb vo de Wettiger Limmetschtaumuur.

## Vorgschicht
Scho für s 1274i isch e Verbindig zwüsche Wettige und Noiehof an dere Stell belegt. Si het aber in Form von ere Fähri bestande. Im 1764i het dann de damalig Abt vom Chloschter Wettige em Hans Ulrich Grubenmann vo Toife de Uftrag gäh, e Brugg über d Limmet z baue. S erschti Projekt het e Spannwite vo 119 Meter gha, aber erscht s zweite Projekt mit ere Längi vo 61 Meter isch im 1765 realisiirt worde. Di Brugg isch deckt und verschalet gsi mit eme verzaante und gschrubte Boge, wo us sächs Balke konschtruiirt gsi isch, wo überenand gläge sind. D Fahrbahn und s Dach sind vomene mit Zangepfoschte verschrubte Boge trait worde. Nachträglich het me noch d Querträger verstärcht. Di erschti Brugg isch dann nach de erschte Schlacht vo Züri im 1799i vo französische Truppe zerschtört worde. D Notbrugg, wo me dann erschtellt het, isch im 1800 durch es Hochwasser zerschtört worde und me het sich di nächschte Johr wider mit ere Fähri beholfe, bis di hütigi Brugg het chönne bauet werde.

## Di hütigi Holzbrugg
D Brugg isch im 1818i vermuetlich vom Blasius Ballenschwiler bauet worde. De Name vom Baumeischter isch zwar nöd überliferet worde, wil si aber in de Konschtruktion de Brugg vo Bade entschpricht, wo vom Ballenschwiler erschtellt worde-n-isch, isch das sehr wahrschiinlich. D Brugg isch in eme kombiniirte Tragsyschtem bauet, in Hänge- und Sprengwerk, so dass si unterhalb und au oberhalb vo de Fahrbahn tragend isch. Si het e Längi vo 38 Meter, e Höchi vo 7 Meter übrm Wasser und vo derte e Höchi vo 3,8 Meter, e Breiti vo 5,2 Meter und e Spannwiti vo 36,71 Meter. D Brugg isch mit eme Walmdach deckt und mit ere Iisebrugg über de Fabrikkanal ergänzt. Wil d Querträger z schwach si gsi, het me si im 1922 verschtärcht. De motorisiirt Vercher isch bis im 1970 über d Brugg gfahre, wo d Hochbrugg e paar Meter flussufwärts eröffnet worde-n-isch. Sit em 1971i stoht d Brugg unter Denkmalschutz und isch im gliiche Johr in de Bsitz vo de Gmeinde Wettige und Noiehof übergange.

## Weblink
Gretzenbach

**Gretzebach** (amtlich *Gretzenbach*) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Oute im Kanton Soledurn, Schwiiz.

## Geografi
Gretzebach liit im soledurnische Nederamt. Zue de Gmein ghööre s Dorf Grezebach, de Ortsteil Weid u sit 1973 s Dorf Grod. D Gmeindsflächi umfasst 43,2 % langwirtschaftlichi Flächi, 36,8 % Waud, 19,4 % Sidligsflächi und 0,5 % suschtigi Flächi.

Nochbergmeine si Schönewerd, Dänike, Kölike, Nedergösge, Oberämpfäude, Safewiu u Wauterswiu.

## Gschicht
Gretzebach isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 778 aus *Grezzinbach* (1265 *Grezenbach*).

## Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 15,6 % gläge.

## Religion
36,9 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 42,1 % römisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,9 %, CVP 15,8 %, EDU 0,4 %, EVP 2,6 %, FDP 16,9 %. GLP 3,8 %, GP 4,6 %, SP 18,3 %, SVP 31,9 %, Suschtigi 1,8 %.

Gmeindspresidänt isch dr Daniel Cartier (Stand 2020).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,7 % gläge.

## Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 2393 Iiwohner 92,1 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,4 % Französisch, 3 % Italienisch und 4,5 % angeri Sproche.

Dr hochalemannisch Dialäkt vo Gretzebach ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.

## Biuder

Gretzenbach preghejo 417.JPG|Chiuche Gretzebach
Gretzenbach preghejo 425.JPG|Innenaasicht vo dr Chíuche
Gretzenbach tajlanda templo 237.JPG|Thailändische Tempel


## Literatur
* Andreas Jäggi: *Gretzenbach. Geschichte eines Dorfes.* 1966.

## Weblink

* www.gretzenbach.ch
* 
* 

## Fuessnote
Gossliwil

**Gossliwiu** (amtlich *Gossliwil*) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Buecheggberg im Kanton Soledurn, Schwiiz gsii. Am 1. Jänner 2014 het si mit de Gmeinde Ätikofe, Ätige, Bibere, Brüggle, Chibberg-Buechi, Chüttigkofe, Hessigkofe, Mülidorf u Schäppech zur noie Gmeind Buechegg fusioniert.

## Geografi
Gossliwiu liit uf eme Plateau im Quällbiet vom Biberebachs D Gmeindsflächi umfasst 58,4 % langwirtschaftlichi Flächi, 32,5 % Waud u 9,1 % Sidligsflächi.

Nochbergmeine si Bibere, Hessigkofe u Lüterswiu-Gächliwiu im Kanton Soledurn un Oberwiu u Rüti im Kanton Bärn.

## Gschicht
Gossliwiu isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1246 aus *Gosseriswile* (1276 *Goselwyl*).

## Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 1 % gläge.

## Religion
72,3 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 10,1 % römisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 7,0 %, CVP 8,5 %, EDU 1,0 %, EVP 0,6 %, FDP 27,5 %. GLP 2,5 %, GP 8,3 %, SP 11,4 %, SVP 28,7 %, Suschtigi 4,5 %.

Gmeindspresidänt isch dr Boris Banga (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 0,7 % gläge.

## Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 188 Iiwohner 97,3 % Dütsch aus Hauptsproch aagää u 2,7 % angeri Sproche.

Dr hochalemannisch Dialäkt vo Gossliwiu ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.

## Weblink

* www.gossliwil.ch
* 

## Fuessnote
Regierungsrat Basel-Stadt

Dr **Regierigsroot vom Kanton Basel-Stadt** isch die obersti Exekutive im Kanton Basel-Stadt und in dr Stadt Basel.

## Organisazion
Dr Regierigsroot het siibe Mitgliider, wo alli vier Joor vom Volk gweelt wärde. Ufgrund vo dr nöije Verfassig isch bi de Waale 2008 zum erste Mol au dr Regierigsbresidänt, wo dr Root gege Inne und Usse duet verdräte, vom Volk gweelt worde.

D Sitzige vom Regierigsroot finde am Zischtig im Roothuus statt. Si wärde vo de Regierigsbresidäntin gläitet. 

## D Waale vo 2012
Bi de Waale 2012 isch dr Guy Morin as Regierigsbresidänt wider gweelt worde, d Herzog, dr Brutschin, dr Wessels, dr Conti und dr Eymann si bestäätigt worde und dr Baschi Dürr vo dr FDP isch nöi drzue choo.  Dr Carlo Conti (CVP) isch 2014 zruggdrätte und dr Lukas Engelberger het si Blatz iignoo.

* Dr Guy Morin (GPS), Vorsteher vom Bresidialdepartemänt (PD), Regierigsbresidänt
* Dr Lukas Engelberger (CVP), Vorsteher vom Gsundhäitsdepartemänt (GD), Regierigsvizebresidänt 
* Christoph Brutschin (SP), Vorsteher vom Departemänt für Wirtschaft, Sozials und Umwält (WSU)
* Dr Christoph Eymann (LPS), Vorsteher vom Erziejigsdepartemänt (ED)
* Hanspeter Gass (FDP), Vorsteher vom Justiz- und Sicherhäitsdepartemänt (JSD)
* D Eva Herzog (SP), Vorsteherin vom Finanzdepartemänt (FD)
* Dr Hans-Peter Wessels (SP), Vorsteher vom Bau- und Vercheersdepartemänt (BVD)

## Regierigsroot 2018
* Elisabeth Ackermann, Regierigsbresidänti
* Christoph Brutschin
* Conradin Cramer
* Baschi Dürr
* Lukas Engelberger
* Eva Herzog
* Hans-Peter Wessels

## Dr Staatsschriiber
D Staatsschriibere isch d Barbara Schüpbach-Guggenbühl. Dr Vizestaatsschriiber und Beuftragt für Informazioon und Öffentligkäitsarbet vom Regierigsroot isch dr Marco Greiner.

## Gschicht
Bis  1875 isch dr Chläi Root d Regierig vo Basel gsi. Denn isch e nöiji Kantonsverfassig iigfüert worde und d Basler Stadtregierig het dr Naame Regierigsroot überchoo und isch noch Departemänt organisiert worde, wo vo vollamtlige Regierigsrööt gläitet worde si. D Volkswaal vo de Regierigsrööt isch  1889 iigfüert worde. Dr Regierigsbresidänt / D Regierigsbresidänti wird sit 2008 diräkt vom Volk gweelt.

## Weblingg
* Website vom Regierigsroot vom Kanton Baasel-Stadt
Eva Herzog

D **Eva Herzog** (* 25. Dezember 1961 z Basel) isch e Schwizer Historikere, Kulturmänidschere und Politikere (SP).

## Lääbe
D Herzog het vo 1981 aa Gschicht, Wirtschaftswüsseschaft und Spanisch an de Uniwersidääte Basel und Santiago de Compostela studiert und het 1988 bim Hans Rudolf Guggisberg s Lizenziaat gmacht. 1989 isch si Mitgliid vo dr Gschäftsläitig vom Veräin Dritti Wält-Lääden vo dr Region Basel worde. Vo 1990 bis 1994 het si as wüsseschaftligi Mitarbäitere bi dr Forschigsstell Baselbieter Gschicht gschafft. 1994/1995 isch si Koordinatorin vom Veräin Frauestadtrundgang Basel gsi. 1995 het si mit ere Arbet über d Gschicht vom Frauedurne im Kanton Basel-Landschaft bromowiert. Vo 1995 bis 1999 isch d Herzog Mitgliid vom Läitigstiim und dr Gschäftsläitig vo dr Kultuurwärkstatt Kasärne z Basel gsi.  2000 het si as freiberufligi Kultuurveraastaltere gschafft, denn isch si vo 2001 bis 2004 wüsseschaftligi Mitarbäitere im Vizerektorat Forschig vo dr Uniwersisäät Basel gsi.

Vo 1999 bis 2003 isch d Herzog im Verfassigsroot vom Kanton Basel-Stadt gsässe. Vo 2001 bis 2005 isch si Mitgliid vom Groosse Root  und isch in dr Bildigs- und Kultuurkommissioon gsi. 2004/2005 isch si Bresidäntin vo dr SP-Frakzioon im Groosse Root gsi. Denn isch si in Regierigsroot gweelt worde als Noochfolgere vom Ueli Vischer, wo si Vorstehere vom Finanzdepartemänt gsi isch. Im Oktober 2019 isch si in dr Ständeroot gwaählt worde. Im 2022 het sy für dr Bundesroot kandidiert, aber es isch denn d'Élisabeth Baume-Schneider zur Bundesröötin gwählt worde. Im Oktober 2023 isch si als Ständeröötin widrgwählt worde. 

D Eva Herzog läbt in ere Bezieig und het zwäi Chinder.

## Schrifte
* *Die «Academia de Agricultura del Reino de Galicia» und ihr Projekt zur Bebauung der «montes». Ein Beitrag zur Agrargeschichte Spaniens im 18. Jahrhundert.* Basel 1988 (unveröffentligti Lizenziaatsarbet).  
* *«Frisch, frank, fröhlich, frau»: Frauenturnen im Kanton Basel-Landschaft. Ein Beitrag zur Sozialgeschichte des Breitensports* (= *Quellen und Forschungen zur Geschichte und Landeskunde des Kantons Basel-Landschaft.* Bd. 52). Verlag des Kantons Basel-Landschaft, Liestal 1995, ISBN 3-85673-240-3 (= Dissertation, Universität Basel, 1995).

## Weblingg
* D Eva Herzog uf dr Website vom Regierigsroot vom Kanton Basel-Stadt
* D Eva Herzog uf dr Website vo dr SP Basel-Stadt

## Fuessnoote
Grindel SO

**Gringel** (amtlich *Grindel*) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Tierstei im Kanton Soledurn, Schwiiz.

## Geografi
Gringel isch es Strossedorf im Schwarzbuebeland, im Faltejura am Nordfuess vo de Fringelichette. D Gmeindsflächi umfasst 43,7 % langwirtschaftlichi Flächi, 51 % Wald, 5 % Sidligsflächi und 0,3 % suschtigi Flächi.

Nochbergmeine si Biesserach, Erschbel und Bärschbel im Kanton Soledurn, Montsevelier im Kanton Jura un Laufe un Wahle im Kanton Basel-Landschaft.

## Gschicht
Gringel isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1147 als *Crindil*, franz. Grandelle.

## Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 3,9 % gläge.

## Religion
9,9 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 80,2 % römisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,4 %, CVP 15,5 %, EDU 0,9 %, EVP 1,2 %, FDP 21,4 %, GLP 3,6 %, GP 6,8 %, SP 10,6 %, SVP 35,7 %, Suschtigi 0,9 %.

Gmeindspresidänt isch dr Hans Rudolf Krähenbühl (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,2 % gläge.

## Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hei vo dr 494 Iiwohner 98 % Dütsch als Hauptsproch aagää, 0,8 % Französisch, 0,2 % Italienisch un 1 % angeri Sproche.

Dr hochalemannisch Dialäkt vo Gringel ghört zue dr Schwarzbuebeländer Dialäkt, wo zuem Nordweschtschwyzerdütsch ghöre.

## Literatur
* Gottlieb Loertscher: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Solothurn, Band III: Die Bezirke Thal, Thierstein, Dorneck.* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 38). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1957, .
* Simon Lutz: *Grindel – Leben und erleben.* 2002.
* Simon Lutz: *Topographische Flurnamenkarte der Gemeinde Grindel (inkl. Strassen, Wege, Wanderwege, Bäche, Höhlen).* 2004.
* Simon Lutz: *Leben am Fringeliberg.* 2008. 448 S.

## Weblink

* www.grindel.ch
* 

## Fuessnote
Günsberg

**Günschbrg** (amtlich *Günsberg*) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Läbere im Kanton Soledurn, Schwiiz.

## Geografi
Günschbrg isch es Dorf am Jurasüdfuess. D Gmeindsflächi umfasst 47,2 % langwirtschaftlichi Flächi, 42,4 % Waud, 9,5 % Sidligsflächi und 0,9 % suschtigi Flächi.

Nochbergmeine si Kammersrohr, Hopperschte, Riedhouz, Baum u Herbertswiu im Kanton Soledurn u Farne un Attiswiu im Kanton Bärn.

## Gschicht
Günschbrg isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1307 aus *Gunsperch* (1336 *Gunsperg*, 1374 *Guinsberg*, 1424 *Günsberg*).

## Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 7,9 % gläge.

## Religion
31,5 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 46,4 % römisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 8,1 %, CVP 11,9 %, EDU 1,0 %, EVP 1,0 %, FDP 18,1 %, GLP 4,8 %, GP 4,7 %, SP 13,1 %, SVP 34,3 %, Suschtigi 3,1 %.

Gmeindspresidänt isch dr Hansrudolf Reber (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,4 % gläge.

## Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 1187 Iiwohner 94,4 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1,2 % Französisch, 1,2 % Italienisch u 3,2 % angeri Sproche.

Dr hochalemannisch Dialäkt vo Günschbrg ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.

## Weblink

* www.guensberg.ch
* 

## Fuessnote
Gunzgen

**Gonzge** (amtlich *Gunzgen*) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Oute im Kanton Soledurn, Schwiiz.

## Geografi
Gonzge isch es Strossedorf im Mittelgäu i de Dünnernebeni. D Gmeindsflächi umfasst 48,8 % langwirtschaftlichi Flächi, 27,4 % Waud, 22,8 % Sidligsflächi und 1 % suschtigi Flächi.

Nochbergmeine si Hägedorf, Chappu, Bonige, Härchinge un Egerchinge.

## Gschicht
Gonzge isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1226 aus *Gunzichon* (1320 *Gunzkon*).

## Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 11,6 % gläge.

## Religion
25,3 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 53,2 % römisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 5,3 %, CVP 27,1 %, EDU 0,0 %, EVP 1,0 %, FDP 15,3 %. GLP 2,8 %, GP 3,4 %, SP 15,3 %, SVP 28,2 %, Suschtigi 1,5 %.

Gmeindspresidänt isch dr Ernst Lanz (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,7 % gläge.

## Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 1428 Iiwohner 95,7 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,3 % Französisch, 1 % Italienisch und 3 % angeri Sproche.

Dr hochalemannisch Dialäkt vo Gonzge ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.

## Biuder

Datei:Gunzgen preghejo 133.JPG|Chiuche Gonzge
Datei:Gunzgen preghejo 138.JPG|Innenaasicht vo de Chiuche
Datei:Gunzgen restoracio Eintracht 121.JPG|Restaurant «Eintracht»
Datei:Gunzgen Kaltbachhof 125.JPG|Chautbachhof


## Weblink

* www.gunzgen.ch
* 

## Fuessnote
Teufen

**Teufen** isch de Name vo däne Ortschafte i de Schwiz:
* Teufen AR, e politeschi Gmeind im Kanton Appezäll Usseroode
* Teufen ZH, e Dorf i de politische Gmeind Freienstein-Teufen im Kanton Züri

**Teufen** isch de Name vo däne Persone:
* Teufen (Adelsgeschlecht), e ehemaligs Adelsgschlächt us em Gebiet vom Irchel im Kanton Züri

**Lueg au:**
* Teufenthal, e Gmeind im Aargau
* Teuffenthal, e Gmeind im Bärnbiet
Christoph Brutschin

Dr **Christoph Brutschin** (* 21. Februar 1958) isch e Basler Politiker (SP). Er isch sit 2009 Mitgliid vom Regierigsroot vom Kanton Basel-Stadt. Dört isch er Vorsteher vom Departemänt für Wirtschaft, Sozials und Umwält (WSU). 

Dr Christoph Brutschin isch e Wirtschaftswüsseschaftler. Bevor er Regierigsroot worden isch, het er als Leerer bzw. Räkter an dr Handelsschuel KV Basel gschafft.

Dr Brutschin isch 1992 in dr Grooss Root vo Basel-Stadt gweelt worde. Vo 2001 aa isch er dört au dr Vizebresidänt vo sinere Frakzioon gsi. Vo 2000 bis 2009 isch im Bankroot vo dr Basler Kantonalbank gsässe. Vo 2004 bis 2009 isch er Mitgliid vo dr Gschäftsläitig vo dr kantonale SP gsi. Im Joor 2008 isch dr Brutschin zämme mit em Hans-Peter Wessels as Noochfolger vo de Parteigenosse Barbara Schneider und Ralph Lewin in Regierigsroot gweelt worde.

Dr Brutschin isch verhürootet und het e Dochder.

## Weblingg
* Dr Christoph Brutschin uf dr Website vom Regierigsroot vom Kanton Basel-Stadt
* Portret vom Christoph Brutschin uf dr Website vo dr SP Basel-Stadt
Halten SO

**Haute** (amtlich *Halten*) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Wasseramt im Kanton Soledurn, Schwiiz.

## Geografi
Haute liit amene Schotterhang ar Oesch. D Gmeindsflächi umfasst 63,2 % langwirtschaftlichi Flächi, 21,1 % Waud u 15,7 % Sidligsflächi.

Nochbergmeine si Ökinge, Drei Hööf, Rächerswiu u Chriegstette.

## Gschicht
Haute isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1201 aus *Haltun* (1274 *Halton*).

## Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 5,8 % gläge.

## Religion
44,6 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 34,6 % römisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,6 %, CVP 25,5 %, EDU 0,0 %, EVP 1,2 %, FDP 12,8 %. GLP 5,4 %, GP 6,8 %, SP 20,5 %, SVP 22,1 %, Suschtigi 2,2 %.

Gmeindspresidänt isch dr Jürg Ryffel (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,5 % gläge.

## Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 791 Iiwohner 96,8 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1,3 % Französisch, 0,4 % Italienisch un 1,5 % angeri Sproche.

Dr hochalemannisch Dialäkt vo Haute ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.

## Bouwerch
* Burg Haute (zähringisch, 12. Jh., hüt no dr Wohnturm no erhaute, hüt mit Heimetmuseum Wasseramt


Datei:Halten aug2012 04.jpg|Turm vo Haute
Datei:Halten aug2012 06.jpg|Heimetmuseum Wasseramt
Datei:Halten aug2012 07.jpg|Gmeindshuus
Datei:Halten aug2012 02.jpg|Buurehof


## Weblink

* www.halten.ch
* 

## Fuessnote
Hägendorf

**Hägedorf** (amtlich *Hägendorf*) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Oute im Kanton Soledurn, Schwiiz.

## Geografi
Hägedorf isch es Bachziiledorf am Jurasüdfuess mit Ströisidlige uf em Voguberg und em Eggberg. D Gmeindsflächi umfasst 28,1 % langwirtschaftlichi Flächi, 59 % Waud und 12,9 % Sidligsflächi.

Nochbergmeine si Houestei-Ifetau, Rickebach, Chappu, Gunzge und Egerchinge im Kanton Soledurn und Langebrugg und Eptige im Kanton Basel-Landschaft.

## Gschicht
Hägedorf isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1036 aus *Hagendorf* (1102-03 *Haegindorf*).

## Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 19,6 % gläge.

## Religion
27,9 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 52,5 % römisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 5,6 %, CVP 17,5 %, EDU 0,3 %, EVP 2,2 %, FDP 17,8 %. GLP 5,9 %, GP 3,1 %, SP 17,1 %, SVP 29,2 %, Suschtigi 1,3 %.

Gmeindspresidänt isch dr Eduard Gerber (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,4 % gläge.

## Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 4178 Iiwohner 91 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,6 % Französisch, 2,3 % Italienisch und 6,1 % angeri Sproche.

Dr hochalemannisch Dialäkt vo Hägedorf ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.

## Bilder

Datei:Haegendorf katolika preghejo 063.JPG|Katholischi Chiuche Sankt Gervasius und Protasius
Datei:Haegendorf katolika preghejo 072.JPG|Innenaasicht vo de Chiuche
Datei:Haegendorf puto antau la preghejo 066.JPG|Brunne vor de Chiuche
Datei:Hägendorf02.jpg|Tüfelsschlucht
Datei:Hägendorf03.jpg|Bergwirtschaft «Allerheiligenberg»


## Literatur
* P. Hofer: *Neunhundert Jahre Pfarrei Hägendorf-Rickenbach,* 1963
* Hans A. Sigrist (Hrsg.): *Hägendörfer Jahrringe* 1986, 1990, 1995, 2001, 2006, 2011

## Weblink

* www.haegendorf.ch
* 
* 

## Fuessnote
Reisigbündel

E **Wedele** (in andere alemannische Dialäkt **Wälle**, **Bürdeli**, **Büscheli** u. a. Uf Hochdüütsch seit me are Wedele «Reisigbündel») isch e Büngel us zämmebungenem Houz. Für ne Wedele wärde uf eme *«Wedelebock»* glichlängi Escht zumene *«Bung»* zämmebunge. Da derzue cha me Draht oder Schnüer bruche. Zum Ablänge vo de Escht brucht me i dr Regel ä Gertu u nä Schytstock. Mit de Wedele het me die afallende Escht im Wald zur Energiigwinnig chöne bruche. Die alte, grosse Sitzöfe i de Burehüser si so bout gsi, dass me ganzi Wedele uf ds Mau het chöne verbrönne. Aber o im Ofehüsi het me Wedele chöne bruche zum dr Ofe iizheize, bzw. zum Brotbache. 

Was macht ä gueti Wedele us? Das cha für jede Härsteller ungerschidlech si. Amene Wettkampf im Ämmital im 2007 si folgendi Kriterie wichtig gsi: Si müesse schön usgseh, müesse kompakt bunge si, müesse fescht verschnüeret si, ds Verhältnis vo dicke u dünne Escht muess usgliche si. Das heisst bi re perfekte Wedele müesse aui Escht glich läng si u äs söt nüt zwüsche use luege. Si het inne ä chärn vo fine Eschtli zum azündte. Drum ume sötte de die gröbere Escht si, dass es o chli ma heize. Fescht bunge muess si sii, dass me se guet cha transportiere oder umelüpfe. 

## Weblink
* Wëll(e), Wörterbuch der elsässischen Mundarten,  (Bd. 2, Sp. 811b)
* Der erste Wedelemacher-Wettkampf, Wochenzeitung (22. März 2007 )
* Kaum mehr Zeit für altes Handwerk, NZZ (12. Februar 2002)
Valsot

**Valsot** (Ussprooch: ) isch da Name vonare politische Gmaind im Underengadin, em nordöstlichsta Tail vom Kanton Graubünde. Si isch am 1. Januar 2013 us da ehemoliga Gmainde Ramosch und Tschlin entstande und ghört zur Region Engiadina Bassa/Val Müstair.

## Gschicht
Ursprünglich hätti da Name vo dr neue Gmaind Ramosch-Tschlin sölle haisse; denn isch aber d Bezeichnig *Valsot* agnoo worde. Am 24. Oktober 2011 händ dänn dia baida Gmaindsversammlige ame Fusionsvertrag zuagstumma, z Ramosch mit 123 Stimme derfür und 0 dergäge und z Tschlin mit 107 Jo- und 79 Nai-Schtimme. Im April vom druf folganda Joor hät da Bündner Grossi Root das Projekt Valsot gnemiget. S Wappe vo da neua Gmaind isch a Mischig us baidna bisheriga Wappa. Zum erschta Gmaindspresident isch da Victor Peer gwählt worda.

## Geografii
Da gröscht Tail vor Gmaind lit im Underengadin und wird dur da Inn durflossa. En klinna Gmaindstail isch a Enklava ännet de Bärge im Fimbertal, wo i die öschtriichischi Gmaind Ischgl uslauft. Uf em Gebiet vor Gmaind sind näbscht da Dörfer Ramosch und Tschlin au no d Wiiler Vnà, Seraplana, Raschvella, Strada, Chaflur, Sclamischot, Vinadi, Pfandshof und Martinsbruck, wo es Zollamt isch. D Gmaind gränzt döt a Nauders z Öschtriich und an Vinschgau z Italie.

Bi Martinsbruck isch es Wasserchraftwärch am Inn.

Im Norde gränzt Valsot a d Gmaind Samnaun, im Südweschte a Schuls.

## Weblink

* www.valsot.ch
* 
* 

## Fuessnote
Hauenstein-Ifenthal

**Houeschtei-Yflete** (amtlich *Hauenstein-Ifenthal*) isch e Ywohnergmeind vom Bezirk Gösge im Kanton Soledurn.

## Geografi
D Gmeind Houeschtei-Yflete bstoht us em Dorf Houeschtei, wo uf öpe 675 Meter über Meer uf ere Gländterrasse unter em Pass vom Undere Houeschtei lyt, und em Wyler Yflete uf öpe  über em Tau vom Grabebach am Südhang vom *Yfleterbärg*.

S Gmeindareal het 51 Prozänt landwirtschaftlichi Flächi, 43 Prozänt Waud und 6 Prozänt Sidligsflächi.

D Nochbergmeinde vo Houeschtei-Yflete si Wyse, Trimbach, Wange, Rickebach und Hägedorf im Kanton Soledurn und Eptige und Löifelfinge im Kanton Baselland.

Über d Challhöchi goot e Näbestrooss uf Eptigen übere, und uf em Gmeindgebiet isch en Abschnidd vom Wääg über d Jurachööchine.

Under em Dorf dure isch s Ysebahndunäll vo dr Houeschteilinie.

## Gschicht
Houeschtei isch zum erschte Mou in ere Urkunde vom Johr 1260 erwähnt aus *Horwen*; ane 1353 isch es *Howenstein* gschribe worde. Yflete isch ane 1189 aus *Ifental* und 1201 aus *Yffental* und 1225 aus *Ifendal* ufgfüert.

Dr Ortsname *Houeschtei* chunt drvo, ass me im Middelalter für d Passstrooss dure Chäppelifelse südlech vom Dorf *Horwe* e töife Yschnitt useghoue het.  Öpis glychs het me wyter äne bi Langebrugg und Waldeburg gmacht, wo dr Pass vom *Obere Houeschtei* isch. (Lueg do drzue bi Haueschteipass)

Im Mittelalter het d Adelsfamilie vo der Herre vo Yflete i dr Region e rächti Bedütig gha.

## Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 7,7 Prozänt gläge.

## Religion
23,8 Prozänt vo dr Ywooner si im Johr 2000 refermiert gsii, 59,2 Prozänt römisch-katolisch.

## Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,5 %, CVP 29,3 %, EDU 0,0 %, EVP 1,2 %, FDP 14,5 %. GLP 7,0 %, Grüeni 8,9 %, SP 14,2 %, SVP 19,0 %, Suschtigi 2,3 %.

## Wirtschaft
Houeschtei-Yflete isch es Bärgbuuredorf und es Stroosedorf am Houeschteipass, wo hüt au es bar Wohnkwartier bout worde sind. Früener hets e grosse Schteibruch gha.

Ufem Spittelbärg isch s Gäneral-Wille-Huus.

## Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszählig 2000 hei vo dr 265 Iiwohner 98,5 Prozänt Dütsch aus Hauptsproch aagää und 1,5 Prozänt angeri Sproche.

Dr hochalemannisch Dialäkt vo Houeschtei-Yflete ghört zu de Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.

## Biuder

Schweiz Solothurn Ifenthal Kirche.jpg|d Yfleter Chiuche *Sankt Katharina*
Wald (Ifenthal) 128.JPG|dr Wyler *Wald*
Hauenstein SO gastejo Loewen 102.JPG|dr *Löie* z Houeschtei


## Literatur
* 

## Weblink

* Website vo Houestei-Yflete

## Fuessnote
Heinrichswil-Winistorf

**Heinrichswiu-Winischdorf** (amtlich *Heinrichswil-Winistorf*) isch bis Endi 2012 e Iiwohnergmein im Bezirk Wasseramt im Kanton Soledurn, Schwiiz gsi.

## Geografi
Heinrichswiu-Winischdorf isch us de drei Ortsteil Heinrichswiu, , am Nordrand vor Tauebeni vom Chrümubachs, Winischdorf, , ir Tauebeni vom Chrümubach u Mösli, , am Südrand vom Aegertewaed im Tau vom Chrümubach bestande. D Gmeindsflächi isch us 52,3 % langwirtschaftlichi Flächi, 41,6 % Waud u 6,1 % Sidligsflächi bestande.

Nochbergmeine si Rächerswiu, Haute, Hersiwiu un Ääschi im Kanton Soledurn u Seeberg, Hellsau, Höchstette u Willadinge im Kanton Bärn gsi.

## Gschicht
Heinrichswiu isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1317 im Name *Cristan von Heinrichswile*, Winischdorf im Johr 1311 aus *Winistorf* (1345 *Wingisdorf*, 1464 *Windenstorf*, 1505 *Wundistorff*, 1531 *Winnistorff*).

Vor 1798 het Heinrichswiu mit Hersiwiu e Doppugmeind biudet. Deno hei die beide mit Winischdorf d Dreihofgmeind *Heinrichswil-Hersiwil-Winistorf* biudet. Im Johr 1854 si die drei Gmeinde politisch eigeständig Gmeinde worde. Zum 1. Jänner 1993 hei Heinrichswiu u Winischdorf zur Gmeind *Heinrichswil-Winistorf* fusioniert u sit Aafangs 2013 ghörts mit Hersiwiu zäme zur nöie Gmeind Drei Hööf.

## Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 4,3 % gläge.

## Religion
48,5 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 33,3 % römisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 5,4 %, CVP 10,7 %, EDU 3,2 %, EVP 0,2 %, FDP 11,6 %. GLP 5,7 %, GP 6,7 %, SP 16,9 %, SVP 38,2 %, Suschtigi 1,6 %.

Gmeindspresidänt isch dr Rolf Gerber (Stand 2012) gsi.

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,8 % gläge.

## Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 528 Iiwohner 97,7 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,2 % Französisch, 0,4 % Italienisch un 1,7 % angeri Sproche.

Dr hochalemannisch Dialäkt vo Heinrichswiu-Winischdorf ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.

## Weblink

* 
* 

## Fuessnoote
Herbetswil

**Herbedswüu** (amtlich *Herbetswil*) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Thal im Kanton Soledurn, Schwiiz.

## Geografi
Herbedswüu isch es Dorf im Dünneretau. Zue de Gmeind ghööre d Wiiler Vorder u Hinger Hammer. D Gmeindsflächi umfasst 33,9 % langwirtschaftlichi Flächi, 63,2 % Waud, 2,8 % Sidligsflächi und 0,1 % suschtigi Flächi.

Nochbergmeine si Äädmischdorf, Günschbrg, Baum, Wäuscheror u Gänsbrunne im Kanton Soledurn u Seehof u Farnere im Kanton Bärn.

## Gschicht
Herbertswiu isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1400 aus *Hebrechtzwilre*.

## Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 7,2 % gläge.

## Religion
25 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 65,1 % römisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,4 %, CVP 44,3 %, EDU 0,0 %, EVP 0,3 %, FDP 16,5 %. GLP 0,9 %, GP 2,2 %, SP 6,3 %, SVP 27,1 %, Suschtigi 1,0 %.

Gmeindspresidänt isch dr Thomas Steiner (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,2 % gläge.

## Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 568 Iiwohner 96,1 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,5 % Französisch u 3,4 % angeri Sproche.

Dr hochalemannisch Dialäkt vo Herbedswüu ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.

## Biuder

Datei:Herbetswil 103.JPG|Herbedswüu
Datei:Hammer (komunumo Herbetswil) 114.JPG|Vordere Hammer
Datei:Herbetswil Schulhaus 7889.jpg|Schuelhuus
Datei:Herbetswil kantona chefvojo nr-o 30 bildo 106.JPG|Ortsiigang


## Literatur
* Gottlieb Loertscher: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Solothurn, Band III: Die Bezirke Thal, Thierstein, Dorneck.* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 38). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1957.

## Weblink

* www.herbetswil.ch
* 

## Fuessnote
Hersiwil

**Hersiwiu** (amtlich *Hersiwil*) isch bis Endi 2012 e Iiwohnergmein im Bezirk Bezirk Wasseramt im Kanton Soledurn, Schwiiz gsi.

## Geografi
Hersiwiu liit im südliche Soledurner Mittuland. D Gmeindsflächi isch us 70,9 % langwirtschaftlichi Flächi, 22 % Waud u 7,1 % Sidligsflächi bestande.

Nochbergmeine si Horriwiu, Ääschi, Heinrichswiu-Winistorf, Haute un Ökinge gsi.

## Gschicht
Hersiwiu isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1324 aus *Hersenwile*.

Vor 1798 het Hersiwiu mit Heinrichswiu e Doppugmeind biudet. Deno hei die beide mit Winistorf d Dreihofgmeind *Heinrichswil-Hersiwil-Winistorf* biudet. Im Johr 1854 si die drei Gmeinde politisch eigeständig Gmeinde worde. Sit Aafangs 2013 ghörts mit Heiriswiu-Winischdorf zäme zur Gmeind Drei Hööf.

## Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 0,5 % gläge.

## Religion
31 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 60,7 % römisch-katholisch.

## Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 7,0 %, CVP 22,2 %, EDU 1,4 %, EVP 0,2 %, FDP 15,7 %. GLP 9,3 %, GP 10,5 %, SP 15,6 %, SVP 17,7 %, Suschtigi 0,5 %.

Gmeindspresidänt isch dr Roland Schmid (Stand 2012) gsi.

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,5 % gläge.

## Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 168 Iiwohner 99,4 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0 % Französisch u 0,6 % angeri Sproche.

Dr hochalemannisch Dialäkt vo Hersiwiu ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.

## Biuder

Datei:Hersiwil um 1900 Postkarte.jpg|Hersiwiu, Poschtcharte um 1900
Datei:Hersiwil f Hauptstrasse.jpg|Hauptstross
Datei:Hersiwil a Gerberhaus.jpg|Gärberhuus vo 1776, Hauptstross 22
Datei:Hauptstrasse 36 Hersiwil.jpg|Nöihuus, Hauptstross 36
Datei:Dorfeingang von Hersiwil.jpg|Ortsiigang


## Weblink

* hersiwil.ch
* 

## Fuessnote
British-European-Airways-Flug 706

Am 2. Oktober 1971 isch der **British-European-Airways-Flug 706**, über Belgie abgschtürzt. Ds Flugzüüg isch e viermotorigi Vickers Vanguard Turbopropmaschine gsi. Bim Absturz sy alli 63 Passagier si bi däm Unglück ums Läbe cho.

## Der Unfall
Am Nüni am Morge vo dem 2. Oktober schtoht die "Vickers Vanguard" mit der Immatrikulations-Bezeichnig G-APEC uuf em Flugfäld vom Flughafe London Heathrow. Rund 3 Meter vom hintere Höheleitwärk von der Maschine isch en fahrbari Leitere am Flugzüüg uffgschtellt. Offesichtlich wird allerdings nitt das gwartet, was en *allerdringlichschte* Wartig bruucht hätt. Am Nüni 34 Minute hebt denn der Flugkapitän E.T. Probert sini Maschine vo Startbahn 28L in Richtig Salzburg ab. Am Zähni 4 Minute befindet sich s Flugzüüg im Reiseflug über Belgie und passiert "Vulpen VOR" - alles isch noo in beschter Ordnig. Knapp fünf Minute schpööter aber empfangt en belgische Kontrollturm hoch erregti Schtimme uus em Cockpit, wo sich überschniide: "Mir schtürze ab. 706, mir schtürze ab!" D Lotse ghöre über Funk es alarmierends Aschwelle von de vier "Rolls-Royce"-Turboprops. Uus Satzfätze chann d Uussag entnoh wärde, dass der Abschturz buechschtäblich in der Senkrächte erfolgt. Luut Augezüüge isch s Flugzüüg, um die eigni Achse rotierend, wie ne Schtei vom Himmel gfalle. Es hett en 6 Meter tiefe Krater in de Bode grisse. Keini von de 64 Persone an Bord het au nur die gringschti Überläbens-Chance ghaa.

D Untersuechig het als Unfallursach en Abriss von beide hintere Höheleitwärk-Fläche ergää, wo d G-APEC komplett unschtüürbar gmacht het. Ursach vo dem isch en Korrosions-Riss gsii, wo vom untere Mittelteil vom hintere Druckschott bis zum Höheleitwärch verlaufe isch. Me het feschtgschtellt, dass dä Riss bereits sit längerer Ziit beschtande het, es het also fatali Mängel bi der Qualitätssicherig gäh.

## Ähnlechi Unfäll

* Aloha-Airlines-Flug 243
* China-Airlines-Flug 611
* Far-Eastern-Air-Transport-Flug 103
* Japan-Air-Lines-Flug 123

## Literatur
* Gondrom-Verlag (Hrsg.): *Flugzeug-Katastrophen*, 1996
*  British European Airways Vanguard G—APEC. Report on the accident which occurred at Aarsele, Belgium on 2 October 1971" (). The Kingdom of Belgium Ministry of Communications, Civil Aeronautics Administration. Re-published by the Accidents Investigation Branch, Department of Trade and Industry as Civil Accident Report No EW/A224, Report 15/72. -- Official accident report.
**Appendices()
Ar (Einheit)

Es oder en **Ar**, i de Schwiz d **Are**, isch e Masseinheit för e bestimmti Grössi vonere Flächi und werd mit **a** abkürzt.

## Umrächnig
Es Ar, e Are, isch 100 Quadratmeter (100 m2) gross. Wänn e Quadrat e Flächi vonem Ar hät, so sind sini Sitene jewils 10 Meter lang.

100 Ar sind 1 Hektar, entspräched also 10'000 m2 oder isch gliich gross, wie e Quadrat vo 100 uf 100 Meter.

## Weblink
Carlo Conti (Politiker)

Dr **Carlo Conti** (* 1. Februar 1954 z Basel) isch e Schwizer Politiker (CVP) und sit 2000 Regierigsroot vom Kanton Basel-Stadt. Er isch Vorsteher vom Gsundhäitsdepartemänt Basel-Stadt.

Dr Conti het 1973 d Matur am Basler Wirtschaftsgümnasium gmacht und denn bis 1978 Jurisprudänz an dr Universidäät Basel studiert. 1982 het er s Aawaltspadänt überchoo und het denn bis 1985 as Aawalt gschafft. Bis 2000 isch er bi dr Hoffmann-La Roche as Läiter vo dr Rächtsabdäilig aagstellt gsi. 

Dr Conti isch 1978 politisch aktiv worde, won er Gschäftsfüerer vo dr CVP Basel-Stadt worden isch. Vo 1983 bis 1992 und wider vo 1997 bis 2000 isch er für d CVP im Groosse Root, em Basler Kantonsparlamänt, gsässe. Vo 1991 bis 1999 isch er Bresidänt vo dr Kantonalpartei CVP Basel-Stadt gsi. Im Joor 2000 isch er in Regierigsroot gweelt worde, 2004 und 2008 isch er im Amt bestäätigt worde.

Am 7. Januar 2014 het er bekannt gee, ass er im Summer wurd zruggdräte. Dr Grund drfür isch dää, ass er sit 2005 im ganze 111'000 Franke an Honorar nit korräkt abgrächnet het.

## Weblingg
* Dr Carlo Conti uf dr Website vom Kanton Basel-Stadt

## Fuessnoote