open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harvard-Universität

D **Harvard University** (churz *Harvard*) isch e privati Universität z Cambridge, Massachusetts im Grossruum vo Boston an dr Ostküste vo de USA. D Hochschuel isch im Johr 1636 vo dr *Massachusetts Bay Colony* gründet worde und isch eso die eltist Universität in de Vereinigte Staate. Si het ihre hütig Name vom John Harvard (1607-1638) übernoh, wil ere si Bibliothek vererbt het.

D Harvard University ghört zur „Ivy League“, ere Sportliga von e baar private Universitäte im Nordoste vo de Vereinigte Staate. Si isch au Gründigsmitgliid vo dr Association of American Universities, eme Bund vo füehrende forschigsintensive nordamerikanische Universitäte, wo sit 1900 bestoht.


Datei:Cambridge Harvard Square.JPG|Harvard Square
Datei:Harvard University Massachusetts Hall.jpg|Massachusetts Hall
Datei:Harvard college - annenberg hall.jpg|Annenberg Hall
Datei:Harvard college - science center.jpg|Science Center


## Literatur
* John T. Bethell: *Harvard Observed. An Illustrated History of the University in the Twentieth Century*. Harvard University Press, Cambridge (Massachusetts) 1998, ISBN=0-674-37733-8
* Arthur Stanwood Pier: *The story of Harvard*. Litte, Brown & Co., Boston 1913 (Digitalisat)
* Andrew Schlesinger: *Veritas. Harvard College and the American experience*. Dee, Chicago 2005, ISBN 1-56663-636-1.
* John Trumpbour (Hrsg.): *How Harvard Rules. Reason in the service of empire.* South End Press, Boston 1989, ISBN 0-89608-284-9.

## Weblink

* Website vo dr Harvard University
* Website vo dr Harvard Alumni
* Quinquennial catalogue of the officers and graduates of Harvard University, 1636-1905. Printed Harvard University 1905
Cirquent

**Cirquent** isch a dütschi IT-Beratungsfirma. Sit Endi September 2008 ghört Cirquent zue 72,9 % der NTT Data, ere Dochtergsellschaft vo der NTT us Japan, zue 25,1 % der BMW Group. Es isch us dr Softlab Group usegange und ghört sit 1992 zue BMW. D Firma isch durch Zuekäuf und Gründunge zu einem vo der führende dütsche Berotungshüser worde, se belegt Platz siibe uf der Lünendonk-Lischte.

Cirquent mit Hauptsitz z Münche hed vier wiideri Schdandort z Dütschland und isch mit Niderlassige z Öschtrrich, in der Schwiz und z Grossbritannie vertrete. Cirquent hed Consulting-Lösige für Automotive, Banke, Versicherige, Telekommunikations- und Fertigungsunternehme. Dezue chömme no Betrieb und Wartig vo IT-Systeme.

## Urschprung vom Firmename Cirquent
Der Name Cirquent isch a Chunschtwort und leitet sich us de Worte *Circle* und *Konsequent* ab. Debi soll d' Silbe "cir" (usem englische Wort *circle* = Chreis) fürs ganzheitliches Verschtändnis vo Chundelösige schto, und de zweite Silbe "quent" (usem Wort *konsequent*) für de unbedingti und konsequente Chundezentrierig.

## Ekschterni Syte
* Websyte
* Automotive Microsyte
ASEAN

Dr **Verband vo de Südostasiatische Natione**, kurz **ASEAN** (vo ängl. *Association of Southeast Asian Nations*), isch e internationali Organisation vo südostasiatische Staate und het ihre Sitz z Jakarta (Indonesie). Jedes Johr findet im Novämber e Gipfeldräffe vo de ASEAN-Staate statt.

S ursprünglige Ziil isch d Verbesserig vo dr wirtschaftlige, politische und soziale Zsämmenarbet gsi. Drzue si spöter au Sicherheits-, Kultur- und Umwältfroge cho.

Im Lauf vo de Johr si no meh Organisatione gründet worde: s ASEAN-Regionalforum (ARF) für Sicherheitsfroge, d ASEAN-Freihandelszone (AFTA) zur Förderig vom Handel, d ASEAN Investment Area (AIA) zur Förderig vo gegesiitige Diräktinvestitione, u.&nbsp;a.m.
Welfen

D **Welfe** si ursprünglig e fränkischs Adelsgeschlächt gsi, wo sit em 9. Johrhundert bekannt isch. Si hai spöter europäischi Bedütig übercho. Wo d Familie in dr männlige Linie 1055 mit em Welf&nbsp;III. usgstorben isch, het si Schwöster Kunigunde in d Familie d’Este iighürotet. Ihre Nochkomme sait me die *jüngere Welfe*.

En erste Höhepunggt an Macht hai d Welfe im Heilige Römische Riich im 12. Johrhundert erreicht, wo si (als «Guelfen») mit de Staufer um d Kaiserwürde kämpft hai, e zweite, wo si im 18. und 19. Johrhundert as Hannoveraner d König vo Grossbritannie und Irland gsi si. Dezue ane sind s Herzög vo Braunschweig-Lüneburg (1235–1806) und vo Braunschweig (1814–1884 und 1913–1918) gsi.

Dr hüttig Chef vom Huus isch dr Ernst August vo Hannover (* 1954).

## Die wichtigste Welfe

## Lueg au
Ghibelline und Guelfe
Zweiter Kappeler Landfriede

Dr **Zweit Chappeler Landfriide**, wo 1531/1532 zwüsche de katholische und reformierte Ort vo dr Alte Eidgenosseschaft abgschlosse worden isch, het dr Zweit Chappelerkrieg abgschlosse und de katholische Ort, wo dr Chrieg gwunne gha hai, e Hegemoniistellig in dr Eidgenosseschaft ge, wo si erst im 18. Johrhundert noch em Zweite Villmergerchrieg verlore hai.

## Was drin gstanden isch

Mit em Afüehrer vo de Reformierte, em Stadtort Züri, hai die fümf katholische Landort am 20.11.1531 dr erst Verdrag underschriibe, churz druf mit Bärn am 24.11.1531, mit Basel am 22.12.1531 und mit Schaffhuuse am 31.1.1532. Die Verdräg hai dr Verdrag vo 1529 formell ersetzt. D Bedingige für die Reformierte si das Mol nit günstig gsi: si hai de Landort d Choste vom Chrieg müesse zruggerstatte, für d Schäde ufcho und s reformierte Burgrächt müesse uflööse. Es het Bestimmige ge zum Gfangeneusdusch und die gschworene Bünd, d Hoheits- und d Herrschaftsrächt si bestätigt worde. D Ort hai s Rächt gha, ihri Religion z bestimme. In de Gemeine Herrschafte aber het dr Katholizismus e grosse Vordeil übercho, wo zwar d Rekatholisierig erlaubt gsi isch, nit aber d Reformation, und vili Gebiet si zwangsrekatholisiert worde, so die Freie Ämter, Gaster, Uznach und au d Schirmherrschaft Rapperschwil. Au d Underdane vo dr Fürstabtei Sanggalle im Fürsteland zwüsche Wil und Rorschach hai wider müesse katholisch wärde. D Grafschafte Bade und Sargans si deilwiis zum alte Glaube zrugg. Die Gmeini Herrschaft Thurgau und s sanggallische Toggeburg si konfessionell gmischt bliibe.

## Was d Folge gsi sind
Solodurn het sich 1532 für e Katholizismus entschiide und s aargauische Freiamt, wo im Verdrag nit erwähnt wird, d Stedt Brämgarte und Mellige si rekatholisiert worde. Die konfessionell gspaltene Glarner hai mit de Glarner Landesverdräg vo 1532 und 1683 s Verhältnis zwüsche de Konfessione greglet. Appezäll het sich 1597 in e katholische und e reformierte Halbkanton deilt.

Dr Zweit Chappeler Landfriide het die konfessionelli Spaltig vo dr Schwiiz bestätigt und d Lag für Johrhunderti iigfrore. S politische Dänke in dr Alte Eidgenosseschaft isch vo dr Konfessionalitet bestimmt bliibe und het Neuerige fast unmöglig gmacht.

## Quelle
* 
* ''Zweiter Kappeler Landfriede'' uf dr dütsche Wikipedia
Bottmingen

**Bobbmige**, wo offiziell uf hochdütsch *Bottmingen* heisst, isch e politischi Gmeind im Bezirk Arlese im Kanton Basel-Landschaft.

## Geographii
Bobbmige lit im Leimedal, wo men em wägem Birsig, wo dört duurefliesst, au Birsigdal sait. S Dorf isch am Fuess vom Bruederholz uf 295&nbsp;m ü.M.

Sini Nochbergmeinde si Riinech, Oberwil, Binnige und d Stadt Basel. Alli die Ortschafte sind ganz zu einere Sidlig zämegwachse, wo e Deil vo der Agglomerazioon vo Basel isch.

D Flechi vo dr Gmeind bedräit 299 Hektare, drvo si 52 Brozänt Siidligsflechi, 28 Brozänt Landwirtschaftsgebiet und 20 Brozänt Wald.

## Wappe
S Bobbmiger Wappe bestoht scho sit em Johr 1943. Es het zwei krüzti silbrigi Figuure uf eme rote Grund, ihri Bedütig cha me nit mit Sicherheit agää. Es isch s Siigel vom Basler Adelsgschlächt Schilling gsi, de ehemolige Bsitzer vom Bobbmiger Schloss.

## Bevölkerig
27 Brozänt vo de Iiwohner si römisch-katholisch und 36 Brozänt reformiert.

Dr Usländeradeil i dr Gmeind bedräit 19.3 Brozänt.

## Politik
D Gmeindipresidäntin isch d Mélanie Krapp (2017).

D Gmeindiversammlig drifft sich öbbe dreimol im Johr, im Juni, Oktober und Dezämber.

## Verkehr
Bobbmige isch vom öffentliche Verkehr guet erschlosse. So fahrt d Tramlinie 10 (Rodersdorf–Basel–Dornech) dur Bobbmige und verschiideni Buslinie in alli Richtige ergänze s Tramagebot (34: Bobbmige–Basel–Rieche; 60: Muttez–Bobbmige–Biel-Bänke; 37: Bobbmige–Bruederholzspital–Basel; 59: Ortsbus). Dodrgege isch dr näggscht Aschluss a d Autobahn relativ wiit ewäg (z Muttez resp. z Basel).

## Sehnswürdigkeite

* S *[[Schloss Bottmingen|Weiherschloss Bobbmige]]*, wo zum erschte Mol imene Dokumänt vo anne 1363 erwähnt isch. Sit 1957 het’dinn e Restaurant, und s huus ghört em Kanton Basel-Landschaft.
* S *Dorfmuseum*

## Literatur
* 
* Hans-Rudolf Heyer: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Landschaft.* Band I: *Der Bezirk Arlesheim, mit Kantonseinleitung.* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 57). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1969, .

## Weblink

* Website vo dr Gmeind Bobbmige
* s Baudänkmol Weiherschloss Bobbmige

## Fuessnote
Friedolsheim

**Frìdelse** (IPA: ; frz. *Friedolsheim*, dt. *Friedolsheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement . Dr Ort lit weschtlich vu Strossburj und het numme knapp yber 200 Inwohner.

## Bauwercher un Denkmoler
*Kilche vum Heilige Dionysus vu Paris (vu 1803)
*Krüz (vu 1702)

## Gschicht
S Dorf het scho in dr Antike exischdiert. Mä het vili gallo-romanischi Fünd gmacht, drunter Überräscht von erä römische Schdrooss us em zweite Johrhundert. Es wird zum erschdemol im Johr 770 schriftlig erwähnt, wil d Abtei vo Fulda dört Ländereie gha het. 826 het s Dorf *Friedesheim* gheisse und het zu de Grafschaftsdörfer ghört. As kaiserligs Dorf het s zu Kochersberg ghört und isch vom Bischoff vo Schdroossburg und em Kaiser zämme verwaltet worde. D Schdadt Schdroossburg het 1496 im Kaiser si Helfti kauft. 1803 isch Frìdelse ä sälbschdändigi Gmeind worde.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Frìdelse ìsch . Frìdelse ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Frìdelse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Hohenstaufen (Berg)

Dr **Hohestaufe** isch e 684&nbsp;m hoche Bärg, wo vor der Schwäbischen Alb zwüsche de Stedt Göppige und Gmend lit und zsämme mit em Rechbärg und em Stuife die so genannte *[[Drei Kaiserberge|Drei Kaiserbärge]]* bildet. Er prägt mit siiner markante Cheigelform d Silhouette vo dr Landschaft um Göppige. Dr Name vom Bärg leitet sich vo siiner Form ab, wo an ene umdreite Chelch (e „Stauf“) erinneret.

Uf em Bärg befindet sich d Ruine vo dr Stammburg vom Adelsgschlächt vo de Staufer, die ehemoligi Burg Hohestaufe. Uf em Gipfel het s e Dafele, wo die panoramisch Ussicht erklärt. Es git usserdäm e chliis Usflugsrestaurant. Uf e Gipfel chunnt me nume z Fuess, am chürziste isch dr Wäg vom Göppiger Ortsdeil Hohestaufe us.

Am Südwestabhang befindet sich die sogenannti *Spiilburg*, en abgrutschti Chalchstei-Felsgruppe.


Datei:Hohenstaufen_vom_Remstal.jpg|Asicht vo Norde
Datei:Hohenstaufen by Margret Hofheinz-Döring.JPG|Hohestaufe vo Hohrein us, Zeichnig vo dr Margret Hofheinz-Döring
Datei:Spielburg (Hohenstaufen) Zeichnung von Margret Hofheinz-Döring.jpg|Blick uf Spiilburg, Zeichnig vo dr Margret Hofheinz-Döring
Burg Hohenstaufen

D **Burg Hohestaufe** isch e Ruine und lit oben am Ort Hohestaufe, eme Stadtteil vo Göppige, im Landkreis Göppige z Bade-Württebärg.

## Lag

D Burg lit uf em Gipfel vom Hohestaufe ().

Dr Name „Stauf“ (e Drinkgfäss) bezieht sich uf d Chegelform vom Bärg, wo scho in dr spote Hallstattziit e Höhesiidlig druf gstanden isch.

## Gschicht
D Burg Hohestaufe isch noch schriftlige Quelle öbbe 1070 vom Stauferherzog Friedrich I. vo Schwobe baut worde. Es isch drbii bemerkenswärt, ass si no *vor* em Friedrich siiner Erhebig zum Herzog (1079) baut worden isch, d. h., si isch zerst kei Riichsburg gsi, sondern en Allodium vom Staufer. D Hohestaufe isch bis zum 13. Johrhundert d Stammburg vom Königs- und Kaisergschlächt vo de Staufer gsi. 1181 het dr Kaiser Friedrich Barbarossa in dr Burg gwohnt, 1208 isch d Königin Irene vo Schwobe dört gstorbe, d Witwe vom Philipp vo Schwobe, wo churz vorhär ermordet worden isch. Staufischi Dienstlüt, wo gliichziitig au Burgmanne uf em Hohestaufe gsi si, hai in dr Umgäbig, wo me re denn schon „Stauferland“ hät chönne säge, eigeni Burge baut, öbbe d Burg Hoherechbärg.

Noch em Undergang vo de Staufer im Johr 1268 isch d Burg vom König Rudolf vo Habsburg zur Riichsburg erklärt worde. Dr Blatz, wo strategisch und ideell wichtig gsi isch, isch spöter e ständige Zanköpfel zwüsche de Grafe vo Württebärg und em Riich gsi.

Sit 1372 isch dr Hohestaufe in de Händ vo de Grafe vo Württebärg gsi. Noch dr Verdriibig vom Herzog Ulrich im Johr 1519 het dr Georg Staufer vo Bloßestaufe, wo sich as Abkömmling vom alte Kaiserhuus usge het, erfolgriich dr Hohestaufe für sich beasprucht. So isch d Burg nume von ere chliine Mannschaft verteidigt worde, wo si im Buurechrieg vermuetlig Ändi März oder Afangs April vom Johr 1525 vo ufständische Buure igno und zerstört worden isch. Stei us dr Burg si für e Bau vom Göppiger Schloss bruucht worde.

Vor allem noch dr Riichsgründig vo 1871 isch dr Burgbärg e dütschs Nationaldänkmol gsi. Patriotischi Hohestaufeverein hai welle e repräsentativs Dänkmol uf em Hohestaufe ufstelle. Es isch aber nit drzue cho.

## Alag

In zwei Grabigskampagne 1936 bis 1938 (Walther Veeck) und 1967 bis 1971 si d Burgfundamänt freigleit und gsicheret worde. Zentrali Deil vo dr Burgalag si im Stauferjohr 1975 wo me e Kiosk ufgstellt het, ohni archäologischi Undersuchig zerstört worde.

Am Fuess vom Bärg het s e Dokumentationszentrum über d Gschicht vo dr Burg und vom Herrschergschlächt. E Staufergedänkstatt isch au die benochbarti Pfarrchille St. Jakob, bekannt as „Barbarossachille“.

## Literatur
* H.-M. Maurer: *Hohenstaufen. Geschichte der Stammburg eines Kaiserhauses*. 1977, ISBN 3-8062-0163-3
* W. Lang et al.: *Archäologische Zeugnisse vom Hohenstaufen. Die Grabungen 1935 bis 1938*. In: *Veröff. Stadtarchiv Göppingen.* 34, Göppingen 1996

## Weblingg
* D Burg Hohestaufe uf dr Siite historisches-wuerttemberg.de
* D Burg Hohestaufe uf dr Siite burgenwelt.de
Titel

**Titel** stoht für:

* d Überschrift vom ene Schriftwärk
* dr Name vom ene literarische Wärk, e Buechtitel
* e dütschsprochigs Literaturmagazin, *Titel*
* im Verlagswäse au für d War Buch
* dr Name vom ene Film, e Filmtitel
* e Lied uf eme Musigalbums

* allgemein e Ehretitel
* Akademischi und nitakademischi Titel
* ee Adelsrang, en Adelstitel
* Titulatur, d Amtsbezeichng vom ene Herrscher, e Herrschertitel

* im weitere Sinn verbriefti Rächt 
* e Urkunde, wo zur Vollstreckig berächtigt
* e Vorschrift, wo Gebietskörperschafte oder Verwaltige Kompetänze zuewiist, e Kompetänztitel
* Im Bauwäse e Deil vom Leistigsverzeichnis

**Geographii:**
* e Stadt z Serbie
Wilhelm

**Wilhelm** isch e männlige Vorname und isch bsundrigs im Norde vo Dütschland verbreitet. Im Dütsche het dr Name vili lokali und abkürzti Forme: Wellem in de rhiinische Dialäkt, Wilko und Wim z Norddütschland, uf Platt Wilm, Willem, Willken; Willi, Welm und anderi as Abchürzige.

Die meiste europäische Sproche kenne e Variante vo däm Name:
William (abkürzt Bill, Will usw.) uf Änglisch, Wim und Willem uf Holländisch, Guilherme uf Portugiisisch, 
Guglielmo uf Italiänisch, 
Guilielmus uf Latiinisch,
Guillaume uf Französisch,
Guillén uf Aragonesisch,
Guillermo uf Spanisch,
Liam uf Irisch,
Ville uf Finnisch,
Vilhjalmur uf Isländisch,
Vilmos uf Ungarisch,  in mehrere slawische Sproche
Vilim, uf Tschechisch Vilém,
uf Slowakisch Viliam und uf Russisch Wilgelm.

## Härkumft und Bedütig
Dr Name chunnt us em Althochdütsche und lot sich vo *willio* (Wille, Entschlosseheit) und *helm* (Helm, Schutz) härleite. Dr erst Wilhelm, wo bekannt worden isch, isch dr Heilig Wilhelm vo Aquitanien (745–812) gsi. Dr Name isch vor allem in Nordwesteuropa verbreitet gsi und dorum het s vili Wilhelm in de Familie vo de Oranier und de Hohezollere.
Friedrich

**Friedrich** isch e dütsche männlige Vorname. Die wiibligi Form isch Friederike.

Scho nume uf Dütsch git s vom Name meh as es Dotzed Variante:  Fiddy, Frek, Frerk, Frerich, Friddo, Fridich, Frido, Fridolin, Fridulin, Friedi, Frieder, Friederich, Friedl, Friedo, Friedolin, Frily, Fritz und im Niederdütsche: Fiete, Fietje, Frederich, Frederik, Frerich, Freerk und Früderk. 

Die meiste andere europäische Sproche kennen en au in mehrere Variante:
*altnordisch: Friðrikr (Friðikr, Fririkr), Friðrekr (Frirekr)
*dänisch: Fedder, Fred, Freddi, Freddie, Freddy, Frederic, Frederich, Frederik, Fredi, Fredrik, Fredy, Friederich, Frits, Fritz
*änglisch: Fred, Freddy, Freddie, Frederic, Fredric, Frederick, Fredrick,
*esperantisch: Frederiko
*färöisch: Fríðrikur, Frits
*finnisch: Feeti, Feetrikki, Feetu, Feija, Fetu, Fred, Fredrik, Freeri, Freete, Freeti, Freetu, Freska, Frettu, Fretu, Heetrikki, Heetu, Hetto, Preeri, Preeti, Reete, Reeterikki, Reeti, Reetrikki, Reetti, Reettu, Reetu, Reiska, Reittu, Reska, Rete, Retu, Rietelikki, Rieterik, Rietrikki, Riitu, Veeti, Veetrikki, Veetu, Veija, Veiju, Vetu
*französisch: Frédéric (Frederic), Frédérik, weibliche Formen: Frédérique (Frederique)
*friesisch: Fiete, Fedde und Fedder, Feddo, Frederich, Frederik, Frerich,
*griechisch: Φρειδερίκος (Phreideríkos, Fridheríkos, Friderikos), Φρεδερίκος (Phrederíkos, Fredheríkos, Frederikos)
*isländisch: Friðrekur, Friðrik
*italiänisch: Federico, Frederico
*latiinisch: Friederici, Fridericus, Fredericus
*lettisch: Frīdrihs
*litauisch: Frydrichas
*holländisch: Frederik, Fredrik, Freek, Frits, Fré
*norwägisch: Fred, Freddie, Freddy, Frede, Frederik, Fredrik, Frikk, Frits, Fritz
*polnisch: Fryderyk
*portugiisisch: Frederico
*rätoromanisch: Fadri
*schwedisch: Ficke, Figge, Fred, Freddie, Freddy, Frederick, Fredric, Fredrik, Fricke, Friederich, Frits, Fritz, Rik
*russisch: Фридрих (Fridrich)
*spanisch: Federico, Federigo
*tschechisch: Bedřich, Frič
*ukrainisch: Фрідрих (Fridrych), Фрідріх (Fridrich), Фридрих (Frydrych)
*ungarisch: Frigyes
## Härkumft und Bedütig
Dr Name *Friedrich* setzt sich us de althochdütsche Wörter *„frid“* (*Friiden*) und *„rîhhi“* (*mächtig*, *Fürst*) zsämme.

Im 18. und 19. Johrhundert isch er z Dütschland ein vo de beliebtiste Vornäme überhaupt gsi, sicher au wil vili vo de preussische König eso gheisse hai. In de Wältchrieg isch dr Name vo de Ängländer, Franzose und Russe in dr Form vo „fritz“, bi de Franzose isch au d Form „fridolins“ gängig gsi, zur Bezeichnig vo de Dütsche im Allgemeine bruucht worde.
William

**William** isch en änglische männlige Vorname, die änglischi Form vom Name Wilhelm. Si Ursprung isch normannisch.

## William als Vorname
### Namensträger
* William the Conqueror (Wilhelm I. dr Eroberer) vo Ängland (1027–1087)
* William de Corbeil; † 1136), en Erzbischof vo Canterbury
* William III. vo Ängland (1650–1702)
* William Charles Aalsmeer (1896–1957),e holländische Kardiolog
* William Seaman Bainbridge (1870–1947), en US-amerikanische Militärarzt
* William Denis Battershill (1896–1959), e britischer Hochkommissar vo Palästinav und Gouverneur
* William Bligh (1754–1817), e britische Seeoffizier und Gouverneur vo New South Wales, Zyperne und Tanganjika
* Bill Clinton (William Jefferson Clinton), (* 1946), 42. Präsident vo de USA
* William Gaddis (1922–1998), en US-amerikanische Schriftsteller
* William Gass (* 1924), en US-amerikanische Schriftsteller
* William Allmond Codrington Goode (1907–1986), e britische Kolonialgouverneur
* William Hart-Bennett (1861–1918), e britische Kolonialgouverneur
* William Bon Mardion (* 1983), e französische Skibärgstiiger
* William Mountbatten-Windsor (* 1982), bekannt as *Prinz William*, en änglische Prinz
* William Mulholland (1855–1935), en irisch-US-amerikanische Wasserbauingenieur 
* William Penn (1644–1718), e Quäker und Gründer vo Pennsylvanie
* William Henry Rycroft (1861–1925), e britische Major General und Kolonialgouverneur in British North Borneo
* William Shakespeare (1564–1616), en änglische Dichter und Dramatiker
* William Shatner (* 1931), e kanadische Schauspiiler, Sänger und Autor
* William Hood Treacher (1849–1919), e britische Kolonialgouverneur in Nord-Borneo
* William Tyndale (öbbe1484–1536), en änglische Priester und Bibelübersetzer
* Sir William Wallace (öbbe 1270–1305), e schottische Patriot
* William Wolfensberger (1889–1918), e Schwiizer Dichterpfarrer
* William Wordsworth (1770–1850), en änglische Dichter
* William Wordsworth (1908–1988), en änglische Komponist

### Churzforme
* Bill
* Billy
* Liam
* Will
* Willi
* Willy

## William as Familiename
* Niels William (eigetlig William Vaesen; * 1974), e flämische Sänger
Elbe

D **Elbe** (niderdütsch *Elv*, tschechisch: *Labe*) isch e mitteleuropäische Strom, wo z Tschechie d Quelle het, dur Dütschland fliesst und in d Nordsee mündet. Si isch dr einzig Fluss, wo Böhme, wo vo Mittelgebirg umschlossen isch, entwässeret. Zu de bekannte Flüss vo ihrem Iizugsgebiet ghöre d Moldau, d Spree, d Saale (wo dr Curt Goetz von ere gsait het, ass es dört grad sovil Walfisch gäb wie z Halle Jungfraue - nämlig keini) und d Müritz. Im Oberlauf fliesst si dur Mittelgebirg, denn folgt si zwei Urstromdäler im norddütsche Diefland.

Bim Zämmefluss vu dr Moldau mit dr Elbe isch d Moldau ditlich länger wie d Elbe, so dass eigetlich d Moldau as dr eigetlich Quellfluss vu dr Elbe azluege wär. (Ähnlig wie bim Mississippi un em Missouri z Nordamerika, wo dr Missouri dr länger Fluss isch.)

## Etymologii

Dr dütsch und dr tschechisch Name vom Fluss (*Elbe*, *Labe*) hai dr gliich Ursprung. In dr Antike hai d Grieche, d Kelten und d Römer em Strom *Albis*, d Germane *Albia* gsait. Dr Name isch mit em latiinische Adjektiv *albus* (wiiss/grau, blass, hell) verwandt. S Wort goht uf e indogermanische Stamm *albho- für „wiiss, hell“ zrugg. Me chönnt dr Name analog zum gallische Flussname *Albis* (hüte: Aube) as „wiisses Wasser“, im Gegesatz zum Name *Dubis* für „Schwarzwasser“, düte.

## Weblink

## Fuessnote
Somogy

**Somogy** (Ussproch: , dt. *die Schomodei*) isch e Komitat im Südweste vo Ungarn, südlig vom Balaton (Plattesee). De Komitatssitz heißt Kaposvár.

## Geografy
S Komitat gränzt im Weste an Zala, im Norde an Veszprém, im Nordoste an Fejér und im Oste an Tolna und Baranya. Südlig devo litt Kroatie. Di nadürlige Gränze sin im Weste s Hügelland vo Zala, s Hügelland vo Tolna und Baranya, im Norde de Plattesee und im Süde d'Drau (Dráva).

E Großdeil vom Komitat bstoht uss Flachland; im Oste git's zwar vereinzelt Hügel, wo aber nit höcher wie 300 Meter sin. Somogy isch relativ rych an Wasser: d'Drau und d'Kapos fließe durch s Komitat und an de nördlige Gränze litt de Balaton, de gröscht See vo de Pannonische Diefebeni.

## Gschicht

S Komitat isch in sine hüttige Gränze durch d'Komitatreform vom Johr 1950 entstande. D'Gränze entspräche denne vom historische Komitat (vármegye) Somogy, woby Deile vo sällem an di hüttige Komitat Baranya, Fejér und Zala hän mieße abgee werre, während vo Tolna und Veszprém neui Gebiet dezüecho sin (lüeg Bild).

## Verwaltigsglyderig und gröschti Städt
S Komitat wird in 11 Chleigebiet ydeilt und bstoht insgsamt uss 245 Gmeinde. Di gröschti Stadt isch Kaposvár mit 67'746 Ywohner, wo glychzitig au de Komitatssitz ("megyeszékhely") isch.

## Wirtschaft
In de Landwirtschaft spylt s Wy-Land südlig vom Balaton e wichtigi Rolle; es isch ca. 3500 Hektare groß. Dört git's rund 4000 Wybure in 16 Gmeinde; in sällem Gebiet isch scho zu de Römerzit Wy broduziert worre.

S Undernähme mit em gröschte Erdrag isch (2006) d'MOL Földgázszállító Zrt. gsi (s 20.-gröscht Undernähme vo Ungarn).

## Tourismus
D'Zyl vo de meiste Touriste sin s südlig Ufer vom Balaton, s Somogy-Hügelland, d'Heilbäder (zum Bispyl z Nagyatád, Kaposvár, Barcs, Siófok-Igal und Csokonyavisonta) und d'Donau. S Somogy-Hügelland mit sine Dörfer wird als ruhig gschätzt; usserdem gältet s Wygebiet südlig vom Balaton als eini vo de schönste Gegende, wo d'Donau z biete hät.

## Ungarndütschi Ortsnämme
Ungarndütschi Ortsnämme im Komitat Somogy

## Weblink

* Offiziälli Netzsite vom Komitat
* Netzsite vo de Regierig vo Somogy
* Ungarndütschi, mit ere Lischt vo dütsche Ortsnämme
Podestà

***Podestà*** isch dr Titel vo hoche Beamte, im Allgemeine vom Stadtpresidänt, in vile italiänische Stedt im spötere Mittelalter gsi. In andere Stedt het men e *rettori* gsait. Im 16. Johrhundert isch s Amt wider verschwunde.

Die italiänische Faschiste hai vo 1926 aa dä Titel de iigsetzte Bürgermeister ge. Er isch noch em Zweite Wältchrieg wider abgschafft worde.
## Etymologii
Dr Begriff chunnt vom latiinische *potestas*, wo „Macht“ bedütet. 
## Mittelalter
Dr erst *podestà* isch us Bologna bekannt, wo me 1151 dr Guido di Ranieri di Sasso of Canossa vo Faenza brocht het für zum *rettore e podestà* z si. Das isch im Allgemeine so dr Bruuch gsi, ass me as *podestà* e Neutrale us enere andere Stadt gwehlt het, wil d Politik sehr brutal gsi isch und me en Unparteiische as Oberhaupt het welle, für zum d Gwaltdädikeit z mässige. Dr *podestà* isch nume Administrator gsi und het keini legislative Kompetänze gha. Er het d Polizei und d Gricht überwacht, aber d Miliz isch nit under siim Befähl gstande, sondern hüfig vom *capitano del popolo*, eme Art Volkstribun agfüehrt worde.

Dr Kaiser Barbarossa het se vo 1158 aa sälber afo iisetze as kaiserligi Beamti, wo siini Interässe gschützt hai. Das isch sehr unpopulär gsi und het zum ene Ufstand gegen e Kaiser im Johr 1167 gfüehrt. Drnoch isch dr *podestà* im Allgemeine vo de Stadtbürger diräkt oder indiräkt gwehlt worde. S Amt isch immer meh korrupt und diktatorisch worde, und es het au vili Fäll ge, wo s chäuflig gsi isch.
Gardasee

Dr **Gardasee** (it. *Lago di Garda* oder *Bènaco*, dt. veraltet: Gartsee) isch dr grösst See z Italie.

## Gschicht
Em Gardasee si antike Name isch vo öbbe 200 vor bis 800 noch dr Ziitwändi *Lacus benacus* gsi. Dä Name söll von ere alte Gottheit, wo Benacus gheisse het, stamme. 

Dr Gardasee isch vom Etschgletscher in dr vorige Iisziit gformt worde, und me cha däm siini Spure hüt no verfolge. Die erste Siidlige am Seeufer datiere um s Johr 2000 vor dr Ziitwändi.

## Geografii
Dr Gardasee lit im Norde vo Italie im Schnittpunkt vo de Provinze Trentio (Trentino-Südtirol) im Norde, Verona (Venezie) im Südoste und Brescia (Lombardei) im Weste. De Hoptzuefluss isch de Sarca, wo de Gardasee als Mincio i Richtig Po-Ebni wider verloot.

Bi Hochwasser im Trentino-Südtirol chan Wasser vom Etsch dor en Tunnel in Gardasee gleited wärde. Dä underirdisch Wasserkanal isch 9,873 km lang, laited s Hochwasser bi Mori vo de Etsch ab und mündet bi Torbole am nördliche Seeendi in Gardasee. Me hät de Tunnel 1959 baut um Stadt Verona vo Überschwämmige z schütze und isch au scho mängmol brucht worde.

## Weblink

## Fuessnoote
Arianismus

Dr **Arianismus** isch e theologischi Lehr, wo ihre Name vom e früehje Verträter von ere, em Arius, übercho het. 

Im Beriich vo dr Christologii stoht si im Gegesatz zur Trinitätslehr und wird vo de christlige Chillene und Glaubesgmeinschafte, wo die erste beide ökumenische Konzil anerkenne, as Häresii agluegt. 

In dr Spotantike isch d Bezeichnig „Arianer“ au hüfig as Kampfbegriff vo de Ahänger vom Konzil vo Nicäa bruucht worde, ohni dass die Lüt, wo so bezeichnet worde si, unbedingt d Lehr vom Arius verträte hätte. Vili Althistoriker beschränke dorum hüt dr Usdruck „Arianer“ uf die unmittelbare Ahänger vom Arius und bruuche sust dr neutraleri Usdruck *Homöer*.

Vili vo de germanische Stämm si, wo si no im Oste vo Europa gläbt hai, zum Arianismus bekehrt worde und dr gotisch-arianisch Bischof Wulfila het d Bible uf Gotisch übersetzt. D Germane hai aber spöter under em Iifluss vo de autochthone katholische Völker, wo si underworfe hai in Middel- und Westeuropa, dr katholisch Glaube agnoh. Im Langobarderiich z Italie isch das offiziell 662 under em König Grimoald bassiert. In Nordafrika het s Trinitarier und Arianer bis zur Eroberig dur d Araber ge und wohrschiinlig au im spanische Westgoteriich.

## Lueg au
* Audianismus
Katholizismus

Dr Uusdruck **Katholizismus** stoht für alles, was mit de römisch-katholische Glaubens- und Läbensanschauige, de Organisationsforme und Brüüch zsämmehängt. Er wird in verschiidene Zsämmehäng unterschiidlig bruucht, innerhalb vo dr Theologii  denn, wenn me vo dr universelle Natur vo dr Chille redet oder wenn me e bsundrigi Betonig uf d Tradition und Liturgii vo dr Chille will lege. Soziologisch bezeichnet er aber weniger die offizielli Lehr, Lithurgii und Hierarchii as vilmeh, wie Katholike datsächlig dänke, empfinde und handle, vor allem dört, wo si in dr Mehrheit und s Milieu präge. 

S Wort Katholizismus leitet sich vom Griechische *κάτολος* (κατά: abe, gege, entgege; ὅλος: ganz, umfassend) ab und bedütet im ursprünglige Sinn allumfassend, universell. Im griechische klassische Altertum hai dr Aristoteles und dr Polybius dä Begriff bruucht, und denn die erste Christe im ene nitkirchlige Sinn. 

Z Europa het dr Katholizismus d Zivilisation vor allem in de Länder prägt, wo d Reformation schwach gsi isch oder mit dr Gegereformation zum grosse Deil wider rückgängig gmacht worden isch. Dodrzue ghöre Italie, Spanie, Portugal, Östriich, Bayre, Böhme und Frankriich, und au Irland, Pole und Kroatie, wo die nationali Identität mit em Katholizismus bsundrigs äng verbunden isch, wil sich in dene Länder die nationale Oppositionsbewegige gege Grossbritannie, Russland und d Osmane bzw. Serbe respektiv uf dr überliifereti Katholizismus gstützt hai.
## Fuessnote
Himinbjörg

**Himinbjörg** (aisl.: „Himmelberg, Himmelburg“) isch i de Nordische Mythologii de Wonort vom Gott Heimdallr. Er litt am Rand vo Asgard, grad bi de Regebogebrugg Bifröst.

## Himilinberc
I de Vita vom St. Gallus werd en *Himilinberc* gnennt, wo Gaister druf huuset. De Gallus isch mit eme Iihaimische in Urwald ggange um e Platz för sini Aisidelai zfinde. A de Staina sind di beede Mane vo Dämonine bidroot wore, wo blutt im Flüssli badet hend. De Gallus het die den vertibe. Spöter hend di baide Mane aber ai Gjoomer vom Himilinberc obenabe ghört, und d Dämonine hend draimol gfrööget, öb de Frömdi (de Gallus) immer no do sai.

## Büecher
* Rudolf Simek: *Lexikon der germanischen Mythologie*. Stuttgart (3. Aufl.) 2006. ISBN 978-3-520-36803-4

## Fuessnote
Lombardei

D **Lombardei** (ital. *Regione Lombardia*) isch en oberitaliänischi Region mit ere Flechi vo öbbe 24.000&nbsp;km² und 9,43 Millione Iiwohner.

## Gliderig
D Region isch in zwölf Provinze ideilt:
* Bergamo
* Brescia
* Como
* Cremona
* Lecco
* Lodi
* Mantua
* Mailand
* Monza und Brianza
* Pavia
* Sondrio
* Varese.

## Geografii
Si lit zwüschen em Langesee im Nordweschrte, em Po im Süüde und em Gardasee im Nordoschte. D Hauptstadt vo dr Region isch Mailand (ital.*Milano*). Die zweitgrösst Stadt isch Brescia.

## Gschicht
Im Mittelalter het me under „Lombardei“ nit nume die hütig Region Lombardia verstande, sondern dr ganz Nordweste vo Italie, mit em Piemont und Genua und em hütige Schwiizer Tessin. Im elteren Alemannisch het men ere *Lamparte* gseit, un in dütsche Sage wie z.&nbsp;B. dere vom Wolfdietrich wird für das Gebiet au d Bezeichnig *Lamparteland* bruucht.

Dr Name chunt vo de Langobarde, wo ane 568 vom Balkan us s römische Norditalie eroberet hend. S Riich vo de Langobarde isch vo Chönige regiert worde, wo d Hauptstadt z Pavia gha hend. Im 8. Joorhundert isch s Land vo de Langobarde as Karolingerriich gfalle.

Di hüttig Lombardei isch eso öppe das, was vo 1395 bis 1797 s Herzogtum Mailand plus de weschtlichst Deil vo dr Republik Venedig gsi isch.

## Lueg no
* Lombardischi Tielekt

## Literatur
* Lydia L. Dewiel: *Lombardei und Oberitalienische Seen. Kunst und Landschaft zwischen Alpen und Po-Ebene.* 5. Auflage. DuMont, Köln 1999, ISBN 3-7701-4396-5.
* 

## Weblink
Elisabeth Haich

D **Elisabeth Haich** (* 20. März 1897 z Budapest, † 31. Juli 1994 z Ponte Tresa, uf Ungarisch: Haich Erzsébet ) isch e ungarischi Künstleri gsii. Si het zäme mit em Selvarajan Yesudian  di erscht Yoga  i de Schwiz gründet.

## Lebe
### Ungarn
D Elisabeth Haich isch em 20. Märze 1897 z Budapest uf d Welt cho und isch scho as Chind e gueti Klavierspileri gsii. Si het Musig und Bildhauerai studiert und denn z Budapest en Atelier uftue. Si het sich starch för Spiritualität und Esoterik interessiert und hett sich guet i hinduistische Schrifte uusgchennt. Ends vo de 30er Joor het si de Inder Selvarajan Yesudian keneglernt und denn ane 1939 mit em zäme e Yogaschuel i erem Atelier z Budapest uuftue.

### Schwiz
Nochdem 1948 s kommunistische Regime d Yogaschuel zuetue het, isch es a de Eliabeth Haich und em Selvarajan Yesudian im November1948 glunge, Budapest z verloo und si sind uf Zöri cho, mitem Ziil uf Kalifornie z goo. Baid sind denn aber i de Schwiz blibe und hend zwösched 1949 und 1955 i merere schwiizer Städt Yoga-Schuelene ggründet und z Ligurie isch z Diano Marina e Yoga-Summerschuel uftue wore und spöter e zwaiti z Ponte Tresa im Tessin.

D Elisabeth Haich isch verhürootet gsii und het e Soo ghaa. Si isch am 31. Juli 1994 z Ponte Tresa gstorbe.

## Werch
D Elisabeth Haich isch en international anerchennti Bildhaueri gsii und gelt zäme mitem Yesudian as aini vo de Bigründer vom Yoga z Europa und baid hend maasgeblich a de Verbraitig und Popularisierig vom Yoga i de Schwiz biitrait. D Elisbeth Haich het au meriri Büecher usegee, wo sich mit Esoterik, Spiritualität und Yoga bifasset. Büecher vo ere werdet bis hüt immer wider noi usegee und sind au i anderi Sprooche öbersetzt wore.

## Büecher
* Elisabeth Haich: *Beavatás*; Budapest (uf Ungarisch)
* Elisabeth Haich: *Einweihung: Mystisch-biographischer Roman*; Zürich, 1954
* Elisabeth Haich: *Sexuelle Kraft und Yoga*; Stuttgart 1966
* Elisabeth Haich: *Tarot*; Stuttgart 1969

* Selvarajan Yesudian & Elisabeth Haich: *Sport und Yoga*; Thielle 1949
* Selvarajan Yesudian & Elisabeth Haich: *Yoga in den zwei Welten*; Thielle 1951
* Selvarajan Yesudian & Elisabeth Haich: *Yoga im heutigen Lebenskampf*; Thielle 1954
* Selvarajan Yesudian & Elisabeth Haich: *Der Tag mit Yoga*; Stuttgart 1959
* Selvarajan Yesudian & Elisabeth Haich: *Yoga und Schicksal*;  Thielle 1963
* Selvarajan Yesudian & Elisabeth Haich: *Raja-Yoga*; Thielle 1966
* Selvarajan Yesudian & Elisabeth Haich: *Hatha-Yoga*; München, Engelberg 1971

## Link
Lebeslauf vo de Elisabeth Haich
Diano Marina

**Diano Marina** isch en italienischi Hafestadt a de ligurische Küste i de Provinz Imperia, a de Bluemeriviera, i de Nöchi vo Monaco.

## Gschicht
D Umgebig vo Diano Marino isch scho i de Altstaizit bisidlet gsii. Nochdem Ligurie vo de Römer underworfe worre isch, isch de Ort as *Lucus Bormani* („Hain vom Bormo“) bikannt gsii. De hüttig Name het de Ort aber vo de römische Göttin Diana. Im Ort hend sich scho im 1. Jh.n.&nbsp;Chr. Christe niderloo. Im Mittelalter hend d Lüt vom Ort, wo Olive aabaut het, under sarazenische Pirate glitte. 1861 isch de Ort zum Königriich Italie cho. 1887 het e gwaltigs Erdbebe de Ort völig verwüestet und vili Mensche sind umcho

I de 50er Joor vom 20. Jh. hend de Selvarajan Yesudian und Elisabeth Haich e Yoga z Diano Marina uftue.

Hüt isch nebetem Aabau vo Olive, Basilikum, Tomate, Frücht, Gmües und Blueme de Tourismus e wichtige Wertschaftszwiig vo Diano Marina.

## Weblink

* Websiite vo Diano Marina (uf Italienisch)
Ponte Tresa TI

**Ponte Tresa** (lombardisch *Punt da Tresa*, dütsch veraltet *Treisbruck*) isch aini vo de chlinste Gmainde vo de Schwiz und lit im Distretto di Lugano im Tessin.

## Laag
Ponte Tresa litt am westlichste Zipfel vom Luganersee uf baidne Site vom Flüssli Tresa, wo d Grenze zwösched de Schwiz und Italie bildet. De schwizer Tail isch nume 41 Hektare gross und bildet en aigni politischi Gmaind. De italienisch Tail bildet mitem Dorf Lavena d Gmaind Lavena Ponte Tresa, wo zu de Provinz Varese i de Lombardei ghört. De Name het de Ort vo de Brugg (it. *ponte*) öber d Tresa.

Ponte Tresa isch d Endstation vo de 12 km lange Isebaanlini *Ferrovia Lugano-Ponte Tresa*.

## Gschicht
Ponte Tresa isch zum erschte Mol gnennt worde anne 818 als *ad Tresiae Pontem*, 875 *Ponte Tretia*.

## Verwaltig
De Burgermeischter (Sindaco) vu Ponte Tresa isch de Silvano Grandi.

## Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

## Dialekt
De lombardisch Dialäkt vo Ponte Tresa ghört zum Bosino.

## Lüt
Us Ponte Tresa stammt de italienisch-schwiizerischi Mooler Bartolomeo da Ponte Tresa (öppe 1495-1550). De indischi Yogamaister Selvarajan Yesudian hett do e Yogaschuel ghaa.

## Literatur
* Celestino Trezzini: *Ponte Tresa.* In: *Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz,* Band 5, *Pictet – Resti.*, Attinger, Neuenburg 1921, S.&nbsp;465.
* Virgilio Chiesa: *Ponte Tresa.* In: *Lineamenti storici del Malcantone.* Francesco Bertoliatti, Profilo storico di Sessa, 1961.
* Virgilio Gilardoni: *Ponte Tresa.* In: *Il Romanico. Catalogo dei monumenti nella Repubblica e Cantone del Ticino.* La Vesconta, Casagrande S.A., Bellinzona 1967, S.&nbsp;256, 319, 393, 479–480.
* Plinio Grossi: *Ponte Tresa.* In: *Il Malcantone.* Guida Galli-Tamburini, 2. Auflage, Fontana Print S.A. Pregassona 1984, S.&nbsp;111–114, 144, 148.
* Giovanni Maria Staffieri: *Ponte Tresa.* In: *Malcantone. Testimonianze culturali nei comuni malcantonesi.* Lugano-Agno 1985, S.&nbsp;46–47.
* Francesco Dario Palmisano: *Archivio storico di Ponte Tresa.* 8 Bände und 12 Hefte, (Hrsg.) Archivio storico di Ponte Tresa
* Francesco Dario Palmisano: *Ponte Tresa e Caslano a fronte sulle rive del lago Ceresio e nel corso della storia.* Hrsg. Archivio Storico Ponte Tresa, Ponte Tresa 2007.
* Simona Martinoli und andere: *Ponte Tresa.* In: *Guida d’arte della Svizzera italiana.* Edizioni Casagrande, Bellinzona 2007.
* Francesco Dario Palmisano: *Ponte Tresa. Breve guida di storia e d’arte.* La Buona Stampa, Pregassona 2009.
* 

## Link

* Ofizielli Websiite vo Ponte Tresa

## Fuessnote
Join-up

S**'Join-up** isch en Methode zom s Vertrou vom Ross zom Mönsch z gää, so gset s Ross de Mönsch als *Leittier* ond respektiert ne. Es esch en Methode zom em Ross au nöcher cho on ds Vertroue ufzboue. S Join-up werd fell be Problemross oder jonge Ross brucht, me chas aber au be normale Ross awände.

De Monty Roberts hets Join-up erfonde. Er het die Methode os em Verhaute fo de Wöudross interpretiert ond so sogar s Vertraue fomene wöude Mustang erlangt. *join-up*®, *follow-up*TM on *fix-up*TM sen iitreiti Warezeiche fom Monty Roberts.

## Funktionswiis
De Mönsch zeigt em Ross dor Rüere fo de Longe, dass es wiit wäg fonem ond schnäll abhaue söll. Jetzt cha sech s Ross entscheide, öbs wet eifach ständig wiiter z fliehe oder de Mönsch als Ranghöchere aazluege. 
Wöu Ross Härdetier send, werd sech das bald zor Entscheidig öberwende, Kontakt zom Mönsch ufznää. Zeiche fo Kontaktsuechi zom Mönsch send, dass es de chopf sänkt, met de Ohre schpelt, schläckt oder chätscht. Wenn de Mönsch die Zeiche erkennt, dräit er sech gäge s Ross, luegt of de Bode, nemt d Hand abe ond verlührt eso jegliche bedroleche Iisdrock ofs Ross.
Jetz chunt s Ross (fo hende) of de Mönsch zue, dä strichlet s, emmer met no gsänktem Bleck, öber d Stern. Dodemit isch s Join-up beändet.

### S Follow-up
Grad denoch chont s *Follow-up*: de Mönsch cha of em Platz (jee nach dem Roundpen) omelaufe; wen s rechtig funktioniert, werd s Ross de Person hendenochelaufe. D Person bliibt zor Belohnig zwöschedore mol stoo ond strichlet weder öber d Stern fom Ross. S Ross het jetz de Mönsch als *Leittier* akzeptiert ond suecht bemem Schotz we benere Härde.

## Literatur
*Shy Boy. Gespräche mit einem Mustang. - Bergisch Gladbach: Bastei Lübbe, 2003. - ISBN 3-404-60466-0
Polybius

**Polybius** (altgriechisch: Πολύβιος, Polybios; latiin: Polybius) isch dr Name vo

* Polybios (* öbbe 200 v. Chr.; † öbbe 120 v. Chr.), en antike griechische Historiker
* Gaius Iulius Polybius († 47 n. Chr.), en iiflussriiche Freiglassene under em Kaiser Claudius
Genua

**Genua** ( *Genova* , im Ligurische *Zena* , wie Gämf vo *genu* = „Chneu“ abgleitet) isch d Hauptstadt vo dr Provinz Genua und vo dr Region Ligurie im nordwestlige Italie. D Stadt lit an dr Küste vom Mittelmeer und isch wichdig as Umschlagblatz für Ware ins und us em Industriigebiet vo Mailand und Turin. Ihre Containerhafe isch ein vo de gröschte am Mittelmeer.  

Genua het 583.601 Iiwohner im Stadtgebiet und öbbe 878.000 Iiwohner as Agglomeration. 

Genua het sich im Mittelalter dank em Seehandel stark entwigglet und isch eini vo de riichste Stedt in Europa worde und es Kulturzäntrum. D Prachtstross *Le Strade Nuove* mit de Renaissance- und Barockbaute vo de *Palazzi dei Rolli* im Zentrum vo dr Altstadt si 2006 vo dr UNESCO zum Wältkulturerb erklärt worde.

## Lueg au
* D Republik Genua

## Weblink

* d Website vo de Gmeind Genua

## Fuessnote
Willy Bircher

De **Willy Alfred Bircher** (* 12. Oktober 1898 z Zöri; † 14. Dezember 1970 z Oetwil) isch e Chefarzt vo de Bircher-Benner-Klinik z Zöri gsii.

## s Lebe
De Willy Alfred Bircher isch em 12. Oktober 1898 z Zöri uf d Welt cho. Sini Eltere sind de Maximilian Oskar Bircher-Benner, de Erfinder vom Birchermüesli, und d Elisabeth Bircher-Benner. Er het z Zöri und z Paris Mediziin studiert und 1925 sini Dissertation mitem Titel *“Experimenteller Beitrag zur Frage des Primelekzems”* iigraicht. 1925 het er d Lucie Sophie Schwarzenbach ghüroote.

Nochem Tod vo sim Vatter ane 1939 isch er Chefarzt i de Bircher-Benner-Klinik wore. Er isch im Dezember 1970 z Oetwil bimene Autounfall um s Lebe choo.

## Werch
De Willy Bircher isch wie sini Gschwüsterti ganz i de Traditio vo sim Vatter gstande und het meriri medizinische Schrifte publiziert. Drunder isch au s Buech *“Bedeutung und Pflege des Atems auf Grund östlicher Lehren”,* won er 1932 usegee het. Drin bischribt er Atemtechnike, wie si im Yoga güebt werdet und erwänt au as er de Wert vo “Original-Yogaüebige”  i längerer ärztliche Beobachtig erchundet heb. Da Buech isch möglicherwiis s erst Schwizer Yogalernbuech.

## sini Büecher
* *Bedeutung und Pflege des Atems auf Grund östlicher Lehren*, Wendepunkt-Verlag 1932
* *Hautkrankheiten und ihre Heilung*, Wendepunkt-Verlag 1942.
* *Ueber den Formenkreis der lymphatischen Tuberkulose*. 1942
* *Spenglers Heilhilfe*, Verlagsanstalt 1942.
* *Die maskierte Tuberkulose*, Wendepunkt-Verlag 1943.

## Literatur
* L. Bircher: *Dr. med. Willy Bircher-Schwarzenbach (1889–1970)*. Zürich 1971.

## Link
* Matrikeledition UZH

## Quelle
Ronald

**Ronald** isch e männlige Vorname. Er isch um 1960 bsundrigs beliebt gsi und me het ne vilne Buschi ge.

## Härkumft und Bedütig vom Name
Dr Name leitet sich vom altnordische *Rögnvaldr* („dä wo d Chraft vo de Götter het“) ab. Dodrus isch denn im Änglische *Reginald,* im Niiderdütsche *Reinout* und im Schottische *Ranald* oder ebe *Ronald* worde. E wiibliigi Form vom Name isch *Rona*.

## Namensdag
* Namensdag isch dr 20. August.

## Bekannti Lüt mit däm Name
### Vorname
* Dr Heilig Ronald, Herzog vo de Orkney-Insle
* John Ronald Reuel Tolkien (1892–1973), e britische Schriftsteller un Philolog
* Ronald Herbert Garvey (1903–1991), e britische Kolonialgouverneur
* Ronald Binge (1910–1979), e britische Komponist
* Ronald Reagan (1911–2004), en amerikanischer Schauspiiler und Präsident
* Ronald Lacey (1935–1991), e britische Schauspiiler
* Ronald Muwenda Mutebi II. (* 1955), Kabaka (König) vo Buganda
* Ronald Schweppe (* 1962), e niiderländische Schriftsteller
* Ronald „Ronnie“ O’Sullivan (* 1975), en änglische Snooker-Spiiler
* Ronaldo (* 1976), e brasilianische Schutter
* Ronaldinho (* 1980), e brasilianische Schutter
* Ronald Wood (* 1947), au bekannt as Ron Wood, e Gitarrist vo de Rolling Stones

### Familiename
* Cristiano Ronaldo (* 1985), e portugiisische Schutter

### Fiktivi Charakter
* Ronald McDonald, d Maskotte vo dr Fastfood-Chetti McDonald’s
* Ronald Weasley, e fiktive Charakter; im Harry Potter si best Fründ

## Variante
Ronny oder Ronnie si vor allem z Ostdütschland verbreitet. Im Amerikanische wird au d Form Ron bruucht.

## Fuessnote
Reuel

**Reuel** oder **Raguel**, vo hebräisch רְעוּאֵל (Standard: [Rəʻuʼel], Tiberianisch: [Rəʻûʼēl]) isch e Name us em Hebräische und bedüted „Fründ vom (Gott) El“, und isch mit mehrere biblische und andere religiöse Figure verbunde.

In dr Bible:

* Em Jitro, im Moses si Schwiigervater, het me au Reuel gsait, so in 2. Mose 2:18; 4. Mose 10:29). Es isch vorgschlage worde, ass Reuel dr Eigename gsi siig, und "Jitro" oder "Jethro" dr offiziell Titel.
* E Sohn vom Esau.  (2. Mose 36:4,10; 1. Buech vo de Chronike 1:35) 
* E Gaditer (4. Mose 2:14), wo au as Deuel vorchunnt (דְּעוּאֵל, Standard: [Dəʻuʼel], Tiberianisch: [Dəʻûʼēl]) (1:14; 7:42); dr Vater vom Prinz Eliasaph.
* E Benjaminiter (1. Buech vo de Chronike 9:3.7,8)
* Dr Schwiigervater vom Tobias (S Buech Tobit 7:1,15)

Au:
* Dr Erzängel Raguel - in dr rabbinische Dradition und dr Kabbala ein vo de siibe Erzängel.

## Bekannti Lüt mit däm Name
*John Ronald Reuel Tolkien (1892-1973), e britische Schriftsteller un Philolog
Alemannen-Antenne in Gold

D **Alemanne-Antenne in Gold** isch e Uuszaichnig, wù vù dr Muettersproch-Gsellschaft e. V. vergee wird. Mid däm Bryys wäre in ere uuregelmäßige Folg Lyd uuszaichned, wù sich „im Rundfunk fir d Präsenz vù dr alemannische Mundart yyseze“. D Alemanne-Antenne wird als im Friejoor ùf dr Jooreshaubdversamlig vù dr Muettersproch-Gsellschaft vergee.

## Priisträger
*2009: Martin Schley, SWR 4, Funkhaus-Huusmeischter „Edwin Hämmerle“
*2006: Regina Keller, SWR, Landesstudio Friburg
*2004: Stefan Schmutz, SWR Konschtanz
*2003: Klaus Gülker, Unterhaltigschef vum SWR Friburg
*1990: Peter Honeker, Leiter vum SWR-Studio Konschtanz
*1986: Werner O. Feißt, SWR-Fernseh u. a. für d Serie „Was die Großmutter noch wusste“
*1979: Wolf Leppert, SWF Friburg

## Lueg au
* Johann-Peter-Hebel-Priis
* Johann-Peter-Hebel-Medallie
* Johann-Peter-Hebel-Plakette

## Weblink
*Alemannenantenne in Gold. In: Alemannisch dunkt üs guet Heft 2/2004
*Alemannnen-Antenne in Gold für Martin Schley, Badische Zeitung, 8. April 2009
*Uuszaichnig vum Martin Schley 2009, SWR (uf martinschley.de)
Hildegard

**Hildegard** isch en alte dütsche wiiblige Name. Dr erst Deil vom Name chunnt vom althochdütsche *hilt(j)a* = *Kampf*. Dr zweit stammt us em Germanische und bedütet *Schutz*.

**Namensdag**: 17. Septämber

## Bekannti Fraue mit däm Name

* Hildegard (Alemannin) (758-783), d Frau vom Karl em Grosse, en alemannischi Adligi
* Hildegard Luise vo Bayre (1825-1864), en östriichischi Erzherzogin
* Hildegard Maria vo Bayre (1881-1948), e bayrische Prinzessin
* Hildegard von Bingen (um 1098-1179), e dütschi Mystikerin
* Hildegard vo Egisheim (1024-1094), e Mitgliid vo der Grafschaft Egisheim, Stammmueter vo de Staufer
* Hildegard Falck (* 1949), e dütschi Liichtathletin und Olympiasiegerin
* Hildegard Hamm-Brücher (1921-2016), e dütschi Politikere
* Hildegard Knef (1925-2002), e dütschi Schauspiilere
* Hildegard vo Spitzemberg (1843-1914), e Berliner Salonière
* Hildegard vo Stein (* um 910, † 985), e Heiligi z Kärnte
Lotussitz

De **Lotussitz** au **Lotossitz** oder **Padmasana** (skt. पद्मासन, *padmāsana* n.; oder कमलासन, *kamalāsana* n.) gelt as optimali Haltig zum Meditiere und isch woll di bikanntisti Asana vom Yoga. Hailigi vom Buddhismus und Hinduismus werdet hüüfig im Lotussitz dargstellt.

De Lotussitz werd scho i alte fernöstliche Schrifte gnennt. D Gherandasamhita 2,8 (15.Jh.) bischribt de Lotussitz ase:
*„Setz de rechti Fuess uf de linggi Schenkel und aseweg de linggi uf de rechti Schenkel, chrüüz d Ärm hinderem Rugge und heb fest mit de Finger di groosse Zeche vo de gchrüzte Füess. Setz s Chüni uf d Brust und starr mit em Blick uf de Nasespitz. Die Stelig werd Padmasana gnennt. Si zerstört Chrankete.“*

De Lotussitz isch drum bsundrigs för d Meditation gaignet, well si e automatisch e stabili Haltig ergitt und de Rugge problemlos grad ghalte werde cha. Allerdings gelt da nume för asigi, wo die Sithaltig lang und richtig iigüebt hend. Noch de alte Schrifte erlanget nume Waisi d Fähigkait im Lotussitz uuszharre. Im klassische Hatha Yoga werd aber s Siddhasana as höcher iigschätzt as s Padmasana.

S Iiüebe vo dere Sitzhaltig isch schweer und verursacht im Aafang Schmerze i de Chnüü und im Rugge und s taar nie forciert werde, well sus au Schäde entstoo chöned. Drum söll de Sitz au nu under Aalaitig vomene Lehrer iigüebt werde. E veraifachti Form isch de Halblotus, wo nu ann Fuess öber de anderi glait werd. Hüüfig werd de Schniidersitz mit em Lotussitz verwechslet, allerdings büütet de kai stabili Grundlag zum Meditiere.

Fortgschrittni sind i de Laag im Lotussitz au de Chopfstand zmache oder au anderi Yogastelige iiznee, wie de Fisch (Matsyasana).