open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Musik

**Musik** (vo griechisch μουσικὴ [τέχνη] *mousikē technē* „musischi Kunst“) isch die organisierti Form vo Schallereigniss. Zu ihrer Erzügig wird akustischs Material – Dön und Grüsch im Hörberiich vom Mensch – vom Mensch gordnet. Das Material underlit uf dr einte Site physikalische Eigegsetzlichkeite, wie zum Bischbil dr Oberdonreihe oder Zahleverheltniss, uf dr andere Siite het s gwüssi Charakteristika wäge dr Art wie s mit dr menschlige Stimm, mit Musiginstrumänt, elektrische Dongeneratore oder andere Schallquellene erzügt wird. Us em Vorrot vom ene Donsystem wärde Donleitere bildet; wo d Dön drvo in underschiidliger Lutsterki und Klangfarb chönne erschiine und Melodie bilde. Us dr zitlige Folg vo Dön und Grüsch vo underschiidlig langer Duur entstöhn Rhythme. Us em Zsämmeklang vo mehrere Döne, wo underschiidligi Donhöche hai, wachst d Mehrstimmigkeit, de Beziehige vo de Dön underenander entstoht d Harmonik. Die begriffligi Erfassig, systematischi Darstellig vo de Zsämmehäng und deren ihri Dütig leistet d Musigtheorii, wo in dr Musikpädagogik glehrt wird.

## Literatur
* Ulrich Michels: *dtv-Atlas zur Musik*. München: Deutscher Taschenbuch Verlag und Kassel/Basel/Tours/London: Bärenreiter 1977. ISBN 3-423-03022-4
* *Die Musik in Geschichte und Gegenwart. Allgemeine Enzyklopädie der Musik, begründet von Friedrich Blume. Zweite, neubearbeitete Ausgabe herausgegeben von Ludwig Finscher*. Kassel/Basel/London/New York/Prag: Bärenreiter und Stuttgart/Weimar: J.&nbsp;B.&nbsp;Metzler 1998.

## Lueg au

## Weblingg
Frauenfeld

D Stadt **Frauefäld** (amtlig **Frauenfeld**) isch e politischi Gmeind und dr Hauptort vom Bezirk Frauefäld und vom Schwiizer Kanton Thurgau.

Wäge siner geographische Lag und dr wirtschaftlige und politische Verortig ghört Frauefäld zur Metropolregion Züri und zur Ostschwiiz.

Zsämme mit de aagränzende Gmeinde Felbe-Wellhuuse und Gachnang bildet s d Agglomeration Frauefäld mit knapp 28'000 Iiwohner.

## Name
Dr Kärn vo dr Stadt Frauefäld isch vo öbbe 1230 aa uf „unserer lieben Frauen Feld“, aso uf eme Fäld baut worde, wo dr Maria, dr Mueter vom Jesus gweiht gsi isch. Er lit uf ere Hochflechi, wo gege Weste steil in d Thurebeni und im Süde in eme felsige Absturz zur Murg abfallt.

## Stadtgliderig
Die hütigi Stadt Frauefäld hät acht Quardier: *Vorstadt* (Altstadt und oberi Vorstadt), *Ergate-Talbach, Churzdorf, Langdorf, Herte-Bannhalde, Huebe, Gerlike* und *Erzeholz-Horgebach-Osterhalde.*

## Vercheer
### Isebahn
Frauefäld isch mit em Bahnhoof Frauefäld und em Bahnhoof am Marktplatz i verschideni Richtige an öffentliche Vercheer aagschlosse. 

### Stross
Mit drüü Autobahnaaschlüss i de Umgebig isch d Stadt vo verschidene Siite erraichbar; vo Sanggale öber de Aaschluss Matzinge (A1) im Süde, vo Winterthur öber de Aaschluss Frauefäld West und vo Chrüzlinge öber de Aaschluss Frauefäld Ost, beedi nördlich vo de Stadt und a de A7. Im underirdische Chraisel diräkt under em Bahoofsplatz träffed sich d Hoptstrosse 1 und 14.

### Stadtbus
D Stadt Frauefäld hät en Stadtbus mit 5 Linie.

## Schuele
Z Frauefäld gits näbed de Primar- und Sekundarschuel au no e Kanti mit ere Informatikmittelschuel.

## Wirtschaft
Z Frauefäld sind d Firmene Sigg, Bauer, Chemtura und vili anderi dehei. Im Stadtgebiet isch e Zuckerfabrigg und en Waffeplatz vo der Schwiizer Armee.

I der Stadt isch der Hueber Verlag gsi, wo anne 2011 an Zürcher Verlag Orell Füssli verchauft worden isch.

## Weblingg

* Website vo dr Stadt Frauefäld
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Fuessnote
Frauenfeld (Begriffsklärung)

**Frauenfeld** isch

* dr Name von ere Gmeind im Schwiizer Kanton Thurgau, lueg Frauefäld

**Frauenfeld** isch gsi 
*dr Name vo dr oberschlesische Gmeind Dziewkowice

**Frauenfeld** isch dr Familiename vo de Persone undenooche

* Alfred Eduard Frauenfeld (1898–1977), en östriichische Politiker (NSDAP)
* Georg von Frauenfeld (1807–1873), en östriichische Naturforscher und Zoolog
* Josef Frauenfeld (um 1770–1831), e böhmische Chaufmaa
Schwul

S Wort **schwuul** isch s dütsche Synonym für homosexuell, wo am witiste verbreitet isch, und bezeichnet im Allgemeine die *männligi* Homosexualität. Immer hüfiger wird s im öffentlige Sproochgebruuch und in der Schriftsproch bruucht, in e baar Wörterbüecher isch s as umgangssproochlig und as Eigebezeichnig markiert. Sältener wird s&nbsp;– vor allem in dr Vergangeheit&nbsp;– au für die wiibligi Homosexualität bruucht, für die bruucht mä hüte fast immer s Adjektiv *[[Lesbe|lesbisch]]*.

## Überblick
Mit *schwul* cha au alles bezeichnet wärde, was charakteristisch zum ene Schwule ghört und was für Schwuli und deren ihri Inträsse bestimmt isch (Bischbil: „schwuli Zitschrift“, „schwuli Bar“, „schwules Lokal“, „schwuli Sauna“). In dene Zsämmehänge het dr Begriff vor allem e kulturelle bzw. gsellschaftlige Bezug und isch nid uf e sexuelle Kontext begränzt.

Dur Substantivierig existiert as Personebezeichnig *Schwule* *(dr Schwul)* und als Zuestand s Schwulsi. Värbe, wo vo *schwul* abgleitet si, wärde vor allem in dr Schriftsprooch sälte verwändet.

Vor allem in dr Jugendsprooch findet sich *schwul* au as allgemein abwärtends Adjektiv für Gegeständ und Sachverhalt, wo kei diräkte Bezug uf Homosexualität hai. Ass mä s Wort mit ere negative Konnotation hüfig eso bruucht, cha vor allem bi Jugendlige, wo nonig oder erst sit churzem goutet si, negativ uf ihri Persönlichkeitsentwicklig uswirke. Mänggi lehne dr Begriff us däm Grund as Sälbstbezeichnig ab. Dr Dude empfihlt, ass mä die diskriminierendi Verwändig au in dr Umgangssprooch wurd vermiide, und Mensche, wo sich gege Diskriminierig und Homophobii iisetze, thematisiere das jetzt immer meh.

*Schwul* wird mit *[[gay]]* uf Änglisch übersetzt. In dr Gegerichtig sött me beachte, ass *gay* Lesbe ehnder mit iischliesst, was in dr dütsche Sprooch nid dr Fall isch. Zum Bischbil isch die änglischi Bezeichnig „gay women“ korrekt, und Begriff wie „Gay Pride“ und „gay people“ beziehn sich nid nume uf Schwuli, sondern au uf Lesbe.

## Weblingg

* »Der ist doch schwul!« Zum Umgang mit einem verbreiteten Schimpfwort – Interview mit Stefan Timmermanns, Der Lehrerfreund, 2. November 2010
* ''Schwuler: «Mir wurde ein Getränk angeschüttet, weil ich einen Mann küsste»'' – «True Talk» uf srf.ch vom 31. Oktober 2017

## Quelle
Schule

E **Schuel** (lat. *schola* vo griechisch σχολή [], ursprüngligi Bedütig: „freiji Ziit“, Nütdue“, spööter „Studium, Vorläsig“), au **Bildigsaastalt** oder **Lehraastalt** gnennt, isch en Institution, wo d Ufgob het, Wüsse und Könne dur Lehrer an Schüeler z vermiddle. 

Mä underscheidet zwüsche allgemeinbildende Schuele, wo Grund-, Haupt-, Middel-, und Sonderschuele, wo as Hauptufgoob dr Underricht vo Chinder und Jugendlige hai, Hochschuele und Universidäte, wo d Forschig e wichdige Blatz iinimmt, drzueghöre, und bruefsbildende Schuele, wie Bruefs-, Bruefsfach-, Bruefsufbau und Fachschuele, wo diräkter uf e spötere Bruef usgrichdet si. Für Erwachseni, wo sich wei wiiter bilde, wo aber underdags schaffe, git s Oobeschuele.

Es git au dr Underschiid zwüsche öffentlige Schuele, wo vo politische Institutione wie em Staat, de Gmeinde usw. bedriibe wärde und private Schuele, wo die öffentligi Kontrolle drüber sehr vil chliiner isch.

In de meiste Länder git s e Schuelpflicht für Chinder, so dass si e minimali Bildig, wo in ere modärne, technologisch orientierte Gsellschaft as unerlässlig betrachdet wird, überchömme und sich im Bruefsläbe chönne zrächtfinde. In ermere, vor allem agrarische Gsellschafte, bechömme d Chinder hüfig kei formali Erziehig, au wenn si vo Gsetz us vorgschriibe wer.

## Kritik an dr Schuel
Währed em 20. Johrhundert si die draditionelle Schuele zum Gegestand vo Kritik worde. Z Dütschland het sich das in alle Strömige vo dr Jugendbewegig und Reformpädagogik zeigt. In de 1970er Johr het die antiautoritäri Erziehig breiti Sympathii gnosse, und Alternativschuele si gründet worde.

Mä het vo de Schuele gsait, as si s ehnder wurde verhindere anstatt z fördere, ass Chinder wurde lehre. Das het mä hüfig druf zurugggfüehrt, ass d Underrichtssituation wurd Angst mache. Pädagoge wie dr Francisco Ferrer oder dr Alexander Sutherland Neill hai freijeri Schuele wie Summerhill gründet, währed anderi wie dr John Caldwell Holt im Unschooling, won e Form vo informellem Lehre im e nid schuelische Rahme isch, en Alternative gseh hai.

Dr amerikanischi Psycholog David Keirsey het in sine kritische Essays zeigt, ass vom Schuelsystem nume bestimmti Tämpramänttype gförderet, anderi drgege ghemmt wärde. Er isch au dütlig gege verhaltensänderendi Pharmazeutika, wo bsundrigs im amerikanische Ruum hüfig iigsetzt wärde.

Dr Priester Ivan Illich, wo in Latiinamerika dätig isch, het d Schuele bsundrigs in d Dritte Welt aaklagt, z versage (*Schulen helfen nicht*, 1972).

Dr französischi Soziolog Pierre Bourdieu het in siim Buech *Die feinen Unterschiede* (frz. 1979) zeigt, wi d Schuele biidräge d Klassestrukture z erhalte.

## Weblingg

* Deutscher Bildungsserver
* Schwiizer Schuelplattform
* Fachportal Pädagogik
* Qualität in der Unterrichtspraxis (PDF-Datei; 94 kB)
* Eurydice
* Bildungsausgaben in % des BIP
* S Schulmuseum Nürnbärg
Liebe (Begriffsklärung)

S hoochdütsche Wort **Liebe** stoht für:

* d Liebi, e bsunders intensivi Form vo dr Zueneigig
* e 118 km lange Näbefluss vo dr Nogat im ehemolige Westpreusse, hüte Liwa
* e 35 km lange Näbefluss vo dr Guber im ehemolige Ostpreusse, hüte Liwna

**Liebe** isch dr Familiename vo de Persone unde nooche:
* Anton Liebe (1905–1978), en östriichische Archidekt
* Christian Liebe (1654–1708), e Komponist und Organist
* Heinrich Liebe (1908–1997), e dütsche Marineoffizier und U-Bootskommandant
* Otto Liebe (1860–1929), e dänische Staatsminister
* Reinhard Liebe, e dütsche Theolog und Hochschuellehrer vo de völkisch-nationalistischen Dütsche Christe in dr Nazizit
* Viktor von Liebe (1835–1906), e dütsche Riichsgrichtsroot
* Wolfgang Liebe (* 1917), e dütsche Apotheker
Liebe

**Liebi** (vo mhd. *liebe*, „Guets, Aagnähms, Wärts“) isch im ängere Sinn d Bezeichnig für die sterksti Zueneigig, won e Mensch cha für en andere Mensch, aber au zum e Dier u.&nbsp;a.&nbsp;m., empfinde. Die Zueneigig isch nid umbedingt gegesitig. 

Dr *[[Duden|Dude]]* definiert dr Begriff as uf dr einte Siite e starks Gfüehl vo Zueneigig zun ere Person, wo eim nooch stoht, uf dr andere Siite e Bindig an e bestimmte Mensch, wo uf ere starke körperlige, geistige und seelische Aaziehig wurd beruehe, wo verbunden isch mit em Wunsch sich hiizgee und mit ihm zsämme z si.
Noch em *dtv-Lexikon* isch d Liebi die ursprüngligsti menschligi Gmeinschaftsbindig, wo in naturhafte Driibstrukture, wo s au in dr Dierwält git, s Fundamänt für e Bau vom menschlige Sozialläbe bildet.

Uf jede Fall isch d Liebi e mächtigs Gfühl und meh no e inneri Haltig von ere positive, innige und diefe Verbundeheit zun ere Person, wo dr rein Zwäck oder Nutzwärt von ere zwüschemenschlige Beziehig überstigt und sich im Allgemeine dur e aktivi Zuewändig zum andere usdruckt. Dodrbii wird nid underschiide, öb es sich um e diefi Zueneigig innerhalb vom ene Familieverbund handlet (Eltereliebi, Gschwüstertiliebi), um en ängi Geistesverwandtschaft (Fründesliebi, Partnerschaft) oder e körperligs Begähre (gschlächtligi Liebi (Libido)). Au wenn die gschlächtligi Liebi hüfig äng mit dr Sexualität verbunden isch, muess s einte nid e Bedingig vom andere si (vgl. platonischi Liebi).

## Fuessnote
Schule (Begriffsklärung)

**Schule** bezeichnet:
* Schuel, en allgemeinbildendi Underrichtsinstitution
* e freiji Underrichtsinstitution
* e Schuelgebäud
* Schule (Musikpädagogik), e Lehrbuech für e bestimmts Musiginstrumänt
* e Härde vo Wasserdier, wie Wal, Hai oder Delfin und Fisch
* die winterligi Vergsellschaftig vo Meise
* e Baumschuele, e bewirtschafteti Aabauflechi für Bäum, Strüücher, Rose (Zierghölz), Obstghölz und Forstpflanze
* *Schule*, e dütsche Film us em Johr 2000
* dr Frederick Schule (1879–1962), en US-amerikanische Liichtathlet

Gruppierig vo Künstler oder Glehrte:
* e Schuel in dr Kunst
* e Schuel in dr Moolerei
* e wüsseschaftligi Schuel
* e Schuel in dr Psychologii
Ordnung (Biologie)

D **Ornig** (latiinisch: *Ordo*) isch e Rangstuefe in dr biologische Systematik. Si dient zur Iideilig und Benennig vo de Läbewäse (Taxonomii).

In Bezug zu de Hauptstuefe stoht d Ornig zwüsche dr Klass und dr Familie. Zuesätzlig cha unmittelbar über dr Ornig en **Überordnig** (*superordo*) und unmittelbar drunder en **[[Unterordnung (Biologie)|Underornig]]** (*subordo*) und e **Deilornig** (*infraordo*) vorhande si.

In dr Botanik leite sich die wüsseschaftlige Ornigsnäme vo dr Gattig vo dr Typusart ab und ände uf *-ales* (zum Bischbil Asterales, abgleitet vo Aster). Die Ändig het dr John Lindley 1833 iigfüehrt, dr George Bentham und dr William Jackson Hooker hai si 1862 etabliert.

No bim Carl von Linné (*„Ordines naturales“*) und bim Antoine-Laurent de Jussieu het d Ornig e Rangstuefe über dr Gattig bezeichnet und ehnder dr hütige Familie entsproche. Wo sich dr Gebruuch vo dr Familie iibürgeret het, het mä d Ordnig als nechsthöcheri Rangstuefe übernoh. 

Zitwiis het es alternativi Rangstuefebezeichnige wie *Nixus*, *Cohors* oder *Alliance* ge. Vo bsundriger Bedütig isch dr Begriff „Reihe“, wo vom Adolf Engler iigfüehrt und bis 1959 bsundrigs in dr dütschsproochige Botanik bruucht worden isch. Die Begriff si zugunste vo dr Ornig verworfe worde, Taxa, wo entsprächend beschriibe si, gälten aber as gültigi Ornigen.

Bi de Bilz isch d Ornig hüfig die wäsentligsti Darstelligsebeni.

## Noowiis
* Gerhard Wagenitz: *Wörterbuch der Botanik*, 2. Auflage, 2003/2008, ISBN 3-937872-94-9, S. 226

## Einzelnoochwiis
D Informatione in däm Artikel stamme zum grösste Deil us de Quelle, wo under Noochwiis aagee si, drüber use wärde die folgende Quelle zitiert:
Code Insee

Z Frankriich si d **codes INSEE** numerischi oder alphanumerischi Code, wo vom nationalen Institut für Statistik und Wirtschaftsstudie (frz.: Institut National de la Statistique et des Études Économiques, ere öffentlige Institution, wo für d Erfassig und Analyse vo verschidnige statistische Aagoobe zueständig isch) vergee wärde. Si umfasse Iiwohner, Gmeinschafte und Undernähme.

Dr **offizielli geographischi Code** isch e Nomenklatur vo de französische Gmeinde, wo vom *INSEE* definiert wird und wo em dütsche amtlige Gmeindischlüssel entspricht und wie dä hierarchisch ufbaut isch. Dä Code bestoht us fümf Ziffere, wo die erste beide drvo d Ornigszahl vom Département si und die letzte drei die alphabetischi Position vom Ort in däm Département aagää.

**Bischbil**:

Metz het dr INSEE-Code 57463

Dä setzt sich zsämme us 57 (dr Ornigszahl vom Département Moselle) und 463 (dr Position vo dr Stadt in dr alphabetische Ortsliste vo däm Département).

Au die französische Überseegebiet si dur d INSEE-Code abdeckt, sogar sälli, wo nid in Gmeinde undergliideret wärde.

Z Frankriich wird jedere Person bi ihrer Geburt e 15-stelligi Nummere zuegwiise, wo Sozialversicherigsnummere heisst und dur d Erfassigsnummere vom nationale Identifikations-Verzeichnis vo de Persone (NIR) bestimmt isch.

## Fuessnote


## Weblingg
*Offizielle Homepage vom INSEE (französisch)
*Offizielle Homepage vom INSEE (änglisch)
*DIRECTION DE LA COORDINATION STATISTIQUE ET DES RELATIONS INTERNATIONALES
Kirche Fortun

D **Chile vo Fortun** stoot i de Gmeind Fortun i de Kommune Luster i dr Provinz Sogn og Fjordane z Norweege. Si isch 1879 baut worde und hät di ursprünglichi Stabchile ersetzt, wo für d Gmeind z chli worde isch. Die isch nämli uf Fantoft z Bergen versetzt worde. Die Chile isch ä Langchile und isch vom Architekt Erik Pedersen Rusten entworfe worde.

## Ussehe und Ufbau
D Chile isch us Holz baut und bsitzt en zweistufige Turm bi de Igangstüre. Im Turm befindet sich ä Glocke us em 12. Jahrhundert. S Langhus hät beidsitig sechs grossi Fenschter und endet imene füfsitige Chor. Die Chile isch usse wie inne wiis gstriche. Im Chor stoht de Altar und isch mit ere achteckige Balustrade begrenzt.

## Usstattig
D Chile hät 230 Sitzplätz. Ä Glasmalerei im mittlere Chorfenschter zeigt Jesus imene blaue Gwand und mit emene rote Umhang. D Chile bsitzt e Altartafle, wo i de 1630-Johre gfertigt und 1692 bemalt worde isch. Si bestoht us emene Diptychon mit em Moses uf de linke Syte, em Christus uf de rechte Syte und oberhalb es klises Bild vo de Chrüzigung. Im Chor befindet sich s Taufbecke mit enere Inschrift i Nynorsk us em Lukas-Evangelium „Lat småborni koma til meg – hindra dei ikkje for Guds rike høyrer slike til. Luk. 18,16.“ (Lönd d Chind zu mir cho und verwehrets ihne nöd, denn ihne ghört s Rich Gottes.) A de rechte Hälfti vo de Chorwand isch d Chanzle abroocht.


Datei:Fortun Lindahl.jpeg|D Chile z Fortun im erschte Johrzehnt nach ihrere Fertigstellig (1880–1890)
Datei:Church of Fortun - Picture 1.jpg|D Chile vo Fortun im Johr 2010


## Weblink

## Einzelnachwis
Halbachsen der Ellipse

Die **grossi Halbachse** isch die halbi Langi vom grösste Durchmässer von ere Ellipse, wo au **Hauptachse** gnennt wird. Dr chürzisti halbi Durchmässer, wo genau im Winkel vo 90° drzue stoht, wird **chliini Halbachse** gnannt. Dr Kreis isch e spezielli Ellipse, wo die beide Halbachse drbii gliich lang si, in däm Fall entspricht d Halbachse em Radius vom Kreis.

D Hauptachse (do ) und d **Näbenachse** (dr chliinsti Durchmässer, do ) wärde mänggisch au gmeinsam as d **Hauptachse** vo dr Ellipse gnennt. Haupt- und Näbenachse si konjugierti Durchmässer. Die Beziehig blibt au erhalte, wenn mä „schreeg“ uf d Ellipse luegt, was zur geometrische Konstruktion vo andere konjugierte Durchmässern ch bruucht wärde.

## Astronomii

In dr Astronomii isch die grossi Halbachse von ere keplersche Umlaufbahn  eins vo de sächs sogenannte Bahnelimänt und wird meistens mit ***a*** bezeichnet. Si charakterisiert –&nbsp;zsämme mit dr Exzentrizitet&nbsp;– d Form vo elliptische Umlaufbahne vo de verschidnige Himmelskörper.

Sonigi Körper si in erster Linie d Planete und ihri Mönd, künstligi Ärdsatellite, d Asteroide und duusigi vo bekannte Doppelstärn.

Noch em dritte Gsetz vom Kepler isch d Umlaufzit *U* von ere Ellipsebahn mit *a* kopplet (U²&nbsp;/&nbsp;a³&nbsp;=&nbsp;const). Die Konstante hängt mit dr Masse vom Zentralkörper zsämme – in eme Blanetesystem also mit dr Masse vom Zentralstärn.

Die beide Hauptscheitel nennt mä *[[Apsiden|Apside]]*, d Hauptachse isch d *[[Apsidenlinie|Apsidelinie]]*: Wenn e Körper im Brennpunkt F1 lit und e chliinere Körper ihn uf ere Ellipse umkreist, so redet mä bim chürziste Abstand vo dr *[[Periapsis]]* (=*a*−*e*) und bim lengste Abstand (=*a*+*e*) vo dr *Apoapsis* (*[[Perihel]], Aphel* bi dr Sunne).

In dr Periapsis (Perizentrum, dr gravizentrumsnoochi Hauptscheitel) isch d Orbitalgschwindigkeit maximal, im Apozentrum minimal.

## Geodesii

In dr Geodesii si d Achse vo de sogenannte Fehlerellipse e wichdigs Darstelligsmiddel vo de middlere beziehigswiis maximale/minimale Punktfehler. Bi dr Usgliichig vo geodetische Netz loot sich d Gnauigkeit, wo drmit die einzelne Vermässigspünkt vom Netz bestimmt si, as Fehlerellipse darstelle.

## Fuessnote
Homburg (Oberelsass)

**Humburg** (frz. *Hombourg*, dt. *Homburg*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Humburg ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1227 àls *Hamberg*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Humburg ìsch . Humburg ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Humburg ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Hombourg, Eglise Saint-Nicolas.jpg|Kirich St. Nikolaus
Datei:Hombourg, Château Burrus.jpg|Château Burrus


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* www.hombourg68.fr

## Referanza
Staatliche Unabhängigkeit

**Staatligi Unabhängigkeit** bezeichnet s Rächt vom ene Staatswäse, sini Entscheidige unabhängig vo Bevormundig dur es anders Land z dräffe. Drmit isch si juristisch s Gliiche wie di völkerrächtligi Souveränität. Drotzdäm si die beide Begriff nid synonym.

## Souveränität und Unabhängigkeit
Dr Begriff *Souveränität* chunnt us dr Absolutismuslehr vom französische Staatstheoretiker Jean Bodin (* 1529/1530, † 1596). Dr «Souverän» isch noch dr ursprünglige Definition dr absoluti Monarch, wo über Allem und über Alle stoht, und siini Entscheidige also ohni Rücksicht uf anderi innepolitischi Chreft cha felle.

Dr Begriff vo dr *Unabhängigkeit* isch drgege mit em Begriff vo dr Freiheit verbunde, uf Gmeinschafte überdrait vom Sälbsbestimmigsrächt vo de Völker. Dämentsprächend stoht am Aafang vo dr Existänz vo alle dene Republike, wo sich us eme Kolonialriich glöst oder vom ene andere Staat abgspaltet hai, d Erklärig und – mänggisch erst Johr spöter – d Anerkennig vo ihrer staatlige Unabhängigkeit.

## Gliichberächtigti Vertragsbindig und staatligi Abhängigkeit
Wältwiiti internationali Verdräg, wo in dr UNO aagnoh worde si, wie au d Zueghörigkeit zu spezielle Bündniss wie dr NATO oder ängere Gmeinschafte wie dr Europäische Union beschränke zwar durchus dr Handligsspiilruum vo Staate, aber in demokratische Staate müesse zwüschestaatligi Veriibarige vom gwählte Parlamänt oder im ene Plebiszit vom Volk aagnoh wärde. Dorum si Handligsbeschränkige dur Verdräg, wo gliichberächdigt usghandlet wärde, öbbis anders as d Abhängigkeit von ere Kolony vo ihrem Mueterland oder ere Provinz vo ihrem Zentralstaat. 

Ideell isch dr Underschiid zwüschen ere gliichberächtigte verdraglige Bindig und ere staatlige Abhängigkeit gross, braktisch isch er nit sälte chliiner, bsundrigs bi Militärbündniss.

## Weblingg
* Bundeszentrale für Politischi Bildig: ''Dossier Afrika – Staatliche Unabhängigkeit seit den fünfziger Jahren''
* UN-Deklaration vom 14. Dezember 1960:''Declaration on the Granting of Independence to Colonial Countries and Peoples''
Winkel (Begriffsklärung)

**Winkel** bezeichnet
* e Begriff in dr Geometrii, lueg Winkel (Geometrie)
* e Wärkzüüg, lueg Winkel (Werkzeug) 
* e Bauelemänt für zum zwei anderi Bauelimänt rächtwinklig z verbinde, lueg Winkelverbinder 
* e Rangabzeiche für Mannschafte oder Underoffizier bi fast allen Armeä lueg Rangabzeichen 
* e Häftlings-Abzeiche zur Zit vom Dritte Riich
* en Ort, wo chli, eng oder chuum zum finde isch (z. B. Bis in hinderste Winkel alles abgsueche.)

**Winkel** isch dr Name vo däne Ortschafte:
* Winkel (Oberelsass), e Gmeind im Elsass z Frankrych
* Winkel ZH, e Gmeind im Kanton Züri in dr Schwyz
* Winkel (Westfriesland), e Stadt in Westfriesland, Niederlande
* Winkel (Eifel), e Gmeind im Landkreis Vulkaneifel z Rheinland-Pfalz

Ortsteile:
* en Ortsteil vo dr Schwiizer Gmeind Erlebach ZH
* en Ortsteil vo dr Gmeind Sonthofe z Bayre
* Winkel (Gaggenau), en Ortsteil vo dr Gmeind Gaggenau z Bade-Württebärg
* Winkel (Allstedt), en Ortsteil vo dr Stadt Allstedt im Landkreis Mansfeld-Südharz in Sachse-Anhalt
* Winkel (Gifhorn), e Stadtteil vo Gifhorn i Niedersachse
* Winkel (Lindenfels), en Ortsteil vo dr Gmeind Lindefels
* Winkel (Lohmar), en Ortsteil vo dr Stadt Lohmar im Rhein-Sieg-Kreis
* en Ortsteil vo dr Gmeind Marienheide im Oberbärgische Land
* Winkel (Rheingau), en Ortsteil vo dr Gmeind Oestrich-Winkel in Hesse
* Winkel (Uebigau-Wahrenbrück), en Ortsteil vo dr Stadt Uebigau-Wahrenbrück
* en Ort in dr Gmeind Ape in Niidersachse
* Winkel (Gemeinde Markersdorf-Haindorf), e Katastralgmeind in Niideröstriich
* Winkel (Gemeinde Wenns), e Wiiler in dr Gmeind Wenns, Tirol
* en Ortsteil vo dr niiderländische Gmeind Niedorp

**Winkel** isch dr Familienname vo dene Persone:
* Harald Winkel (* 1931), e dütsche Historiker
* Gustav Gotthilf Winkel (1857–1937), e preussische Jurist, Verwaltigsbeamte und Heraldiker
* Heinrich Winkel, e dütsche Reformator
* Leo Winkel (1885–1981), e dütsche Konstrukteur
* Rainer Winkel (* 1943), e dütsche Schulpedagog
* Torsten de Winkel (* 1965), e dütsche Jazzgitarrist
* Marion Winkel-Wergen (* 1957), e dütschi Künstlerin und Keramikerin
Bahnelement

Sächs **Bahnelemänt** lege d Bahn vom ene Astronomische Objekt eidütig fest, wo de Keplersche Gsetz im Gravitationsfäld vom ene Himmelskörper (Zweikörperproblem) folgt.

Zwei Bahnelemänt definiere d Gstalt vo dr Bahn-Ellipse, drei Elemänt bestimme d Lag im Ruum und ei Elemänt leit dr Zitbezug fest.

D Bahnelemänt vo Satellite basiere ebefalls uf de 6 Bahnelemänt von ere Keplerbahn. Si enthalte im Allgemeine non e baar Parameter, zum Bahnstörige z berücksichtige.

## Gstaltelemänt
D Beschreibig vo dr Gstalt vo dr Bahnkurve erforderet zwei Wärt, wo d Form und d Grössi festlege:

* Die numerischi Exzentrizität *&epsilon;*.
* Die groossi Halbachse *a*.

Dodrus cha mä ableite:
* Dr Halbparameter *p*. Mit ihm cha mä d Parameterdarstellig vo dr Keplerbahn gee: *r(&phi;) = r(p,e)*.
* D Periapsisdistanz *r<sub>min</sub>*: D Entfärnig vom Hauptscheitel vom Brennpunkt.
* Dr Exzentrizitätswinkel *&Phi;*: *&Phi;* = arc sin(*&epsilon;*)

## Lagelemänt
D Lag im Ruum relativ zum ene Referänzsystem wird dur drei Parameter bestimmt:
* D Inklination *i*: Das isch dr Winkel vo dr Bahnebeni zur Referänzebeni.
* S Argumänt vom Chnote (Chnotelengi)*&Omega;*: Dr Winkel vom Koordinatenullpunkt vo dr Referänzebeni zum ufstiigende Chnote.
* S Argumänt vo dr Periapsis *&omega;*: Dr Winkel vom ufstiigende Chnote zur Periapsis.

## Zitbezug
Dr Zitbezug legt dr Zitnullpunkt fest:
* Epoche *t* vom Periheldurchgang vom Körper:

Abgleiteti Grössene
* Middleri Bewegig *n*: middleri Winkelgschwindigkeit vo dr middleren Anomalii *M*

## D Aagoobe vo Bahnelemänt
D Aagoob as 6-Tupel (p, e, i, Ω, ω, T) bezeichnet mä as *klassischi Bahnelemänt*.
Drnäbe git s au anderi Möglichkeite, wo em jewiilige Fall aapasst si, und denn meistens kanonisch innerhalb vom ene Formalismus greglet si:
* (a, e, i, Ω, ω, T), e Methode, wo bsundrigs für Komete und die Blanete im Sunnesystem geignet isch 
* (a, e, i, Ω, ω, M), für e Pluto und d Chliiblanete, wie si dr Astronomical Almanac verwändet.
* (a, e, i, Ω, π, L) git öbbe d Blanetetheorii VSOP 82 uf indiräktem Wäg.
* (n, e, i, Ω, ω, M), s System vom NASA/NORAD Two Line Elements Format für künstligi Ärdsatellite

## Übersicht

:
:

## Lueg au
* Umlaufbahn – die gschlosseni Keplerbahn

## Literatur
* Andreas Guthmann: *Einführung in die Himmelsmechanik und Ephemeridenrechnung.* BI-Wiss.-Verl., Mannheim 1994, ISBN 3-411-17051-4
* Wolfgang Vollmann: *Wandelgestirnörter*. In: Hermann Mucke (Hrsg.): *Moderne astronomische Phänomenologie. 20. Sternfreunde-Seminar, 1992/93.* Zeiss Planetarium der Stadt Wien und Österreichischer Astronomischer Verein 1992, S. 55–102 (weblink, 6. August 2006)
* Jean Meeus: *Astronomical Algorithms*. Willmann-Bell, Richmond 1991, ISBN 0-943396-35-2

## Weblingg
* Minor Planet Center (englisch)
* Central Bureau for Astronomical Telegrams (englisch)

## Fuessnote
Generalrat (Frankreich)

Dr **Generalroot** (französisch **conseil général**, dütsch öbbe „allgemeine Root“) isch s oberste gwehlte Kollegialorgan vom ene französische Département.

D Mitgliider vom Generalroot, d Generalrööt (französisch *conseillers généraux*), wärde in diräkter Wahl für sächs Johr gwehlt. Drbii wird alli drei Johr d Helfti vo de Mitgliider neu gwehlt. As Wahlbezirk diene drbii d Kantön, dorum sait mä dene Wahle *Kantonalwahle* (französisch *élections cantonales*).

Dur d Dezentralisierigsgsetz vo 1982 isch d Stellig vom Generalroot em Präfekt gegenüber, wo vo dr Regierig ernennt wird, gsterkt worde. D Exekutive vom Département wird sithär vom *Presidänt vom Generalroot* (französisch *président du conseil général*) gleitet, wo vom Generalroot gwehlt wird.
Westsahara

D **Westsahara** () isch e Territorium an dr Atlantikküste vo Nordwestafrika, wo noch em Abzug vo dr ehemolige Kolonialmacht Spanie vo Marokko beaasprucht und zum grösste Deil bsetzt worden isch. Marokko luegt das Gebiet, wo in dr vorkoloniale Zit vo ihm e bitzeli abhängig gsi isch, as Deil vo sim Territorium. D „Befreijigsfront“ vo de Sahrauis (dr Bevölkerig vo dr Westsahara), dr Frente Polisario wo scho in dr spanische Kolonialzit entstande und ursprünglig kommunistisch orientiert gsi isch, kämpft für en unabhängige Staat, die *[[Demokratische Arabische Republik Sahara|Demokratischi Arabischi Republik Sahara]]*, uf em ganze Territorium vo Westsahara. Sit em Waffestillstand vo 1991 het d Frente Polisario d Kontrolle über en Oste vo Westsahara (lueg d Charte). 
Die Vereinte Natione verlange, ass e Referendum über en endgültig völkerrächtlig Status vom Gebiet duuregfüehrt wurd. Über d Modalidäte für sone Abstimmig si sich Marokko und d Frente Polisario nonig einig worde. 

## Litratur
* Wolfgang Creyaufmüller: *Nomadenkultur in der Westsahara. Die materielle Kultur der Mauren, ihre handwerklichen Techniken und ornamentalen Grundstrukturen.* Burgfried-Verlag, Hallein (Österreich) 1983; 3. Auflage: Verlagsbuchhandlung Creyaufmüller, Stuttgart 1995, ISBN 3-9801032-1-8.
* John Mercer: *Spanish Sahara.* George Allen & Unwin Ltd, London 1976

## Weblingg

* ARSO: en unabhängige Info-Dienst zur Westsahara us dr Schwiiz
* Filmbidräg uf Spanisch und Arabisch uf dr Site vom Fernsehen vo dr Demokratische Arabische Republik Sahara – Pro-separatistischi Sicht
* Western Sahara Online – Pro-marokkanischi Sicht
* Western Sahara – A Forgotten Country! (PDF)
* Western Sahara, Landmine Monitor Report 2003
* Alfred Hackensberger: ''Kampf um die Westsahara.'' Telepolis, 6. Juni 2005
* Ralf Streck: ''Ausnahmezustand in der besetzten Westsahara.'' Telepolis, 10. November 2010
* International Court of Justice: Advisory Opinion of 16 October 1975 (Western Sahara)
* UN Peace Plan zum geplanten Referendum in der Western Sahara
* Broschüre aus dem EU-Parlament über den Konflikt (PDF-Datei)
* Peter Hunziker: ''Der Konflikt um die ehemalige spanische Westsahara-Kolonie von seiner Entstehung 1976 bis zu seiner Internationalisierung im Jahre 1986.'' Lizentiatsarbeit, Universität Zürich, Sommer 2004 (PDF-Datei; 1,60 MB)
* UNO Resolution 1675 vom 28. April 2006
Mayotte

**Mayotte** isch en Inselgruppe zwüsche Afrika und Madagaskar; politisch isch s e französischs Überseegebiet.

Ab 1976 isch es e Gebietskörperschaft vo dr Französische Republik (*Collectivité territoriale de la République française*, sit 2001 under dr Bezeichnig *Collectivité départementale*) gsi. Im Merz 2011 het Mayotte dr Status vom ene französische Überseedepartement bechoo und isch drmit Deil vo dr Europäischen Union worde. Mayotte lit am nördlige Rand vo dr Strooss vo Mosambik im Indischen Ozean zwüschen em nördlige Deil vo Madagaskar und em Norde vo Mosambik. Geografisch ghört s zum Archipel vo de Komore.

## Geographii

D Inselgruppe Mayotte bestoht us dr Hauptinsle „Grande Terre“ (wo mn em au wie em ganze Überseegebiet sälber *Mayotte* sait), dr Näbeninsle „Petite Terre“ (Pamanzi) und mehrere chliinere und unbewohnte Insle (îlots). D Landflechi bedräit öbbe 374 km². Mayotte isch mit em ene Alter vo öbbe 9 Millione Johr die eltisti Vulkaninsle vo de Komore. Um d Insle ume het s Koralleriff. In dr Rägezit vom Novämber bis Merz si d Tämprature höcher as in dr Drochezit. Dr höchsti Punkt isch dr Mont Benara uf dr Hauptinsle mit 660 Meter. D Hauptstadt Mamoudzou lit ebefalls uf dr Hauptinsle, während dr internationali Flughafe Dzaoudzi uf Petite Terre lit.

## Bevölkerig
Vo 160.301 Iiwohner si noch em Zensus vo 2002 64,7 % uf Mayotte uf d Wält cho, 3,9 % in andere französische Gebiet. 28,1 % si vo de benochberte unabhängige Komoreninsle iigwanderet, 2,8 % us Madagaskar und die übrige 0,5 % us andere Länder. Im Juli 2004 het mä 178.438 Iiwohner zehlt, wo meh as d Helfti drvo jünger as 20i gsi si. 

98 % vo dr Bevölkerig si sunnitischi Muslime. D Amtssprooch isch zwar Französisch, gschwätzt wird aber vor allem Mahorisch, e Variante vom Komorische, wo äng mit em Swahili verwandt isch.

Bis zum ene Drittel vo de Iiwohner (70.000 vo 200.000 im Johr 2007) si illegali Iiwanderer vo de ermere Nochberinsle, wo in Boot, wo *kwassa-kwassa* heisse, d Überfahrt uf Mayotte gwogt hai, zum do under herte Bedingige, aber zu wäsentlig attraktivere Löhn as dehei uf Plantage z schaffe.

## Fuessnote


## Weblingg

* 
* dw-Reportage über d Iiwanderig uf Mayotte
* «Voyages … Visages» − Eine andere Art zu reisen und zu sehen
* „Europa im Indischen Ozean - Die Insel Mayotte wird das 101. französische Departement“, Feature vom Dütschlandfunk vom 11. Dezember 2010 (Abschrift als PDF)
* Insel Mayotte wird zum 101. französischen Departement Artikel vo dr Französische Botschaft z Berlin
Melilla

**Melilla** [] (uf Berberisch *Mrič*) isch e spanischi Stadt, wo an dr nordafrikanische Küste lit und eso en Exklave bildet. Si gränzt an s Mittelmeer und an Marokko. S Gebiet umfasst 13,4 km², und het 68.795 Iiwohner. 

Melilla isch sit 1497 in spanischem Bsitz; au noch dr Unabhängigkeit vo Marokko 1956 si Melilla und Ceuta, wo ebefalls in Nordafrika lit, spanisch bliibe. Vo marokkanischer Site wird dr Gebietsaaspruch uf die beide Stedte grundsätzlig bedont; Marokko het aber nie konkreti Schritt undernoh, se duurezsetze. Sit 1995 hai Ceuta und au Melilla dr Status von ere „autonome Stadt“ (*ciudad autónoma*), won ene e baar Befuegniss vo de autonome Gmeinschafte git. Melilla isch en integrale Bestanddeil vom spanische Staatsgebiet und vo dr Europäischen Union, het aber e baar Sonderrächt. Im Bsundere ghört s noch Art. 3 Abs. 1 Zollkodex nid zum Zollgebiet vo dr Europäischen Union.

As Exklave (im wiitere Sinn) vo dr Europäischen Union uf em afrikanische Kontinänt isch Melilla e begehrts Ziil für illegali Iiwanderer, wo die meiste von ene hoffe, vo dòrt uf Europa chönne goh. In de letzte Johr hai die spanische und die marokkanische Behörde d Befestigung und d Überwachig vo dr Gränze massiv versterkt.

## Lag
D Stadt lit uf ere Halbinsle vom afrikanische Kontinänt und zringsum het s Wallanlage.

## Fuessnote


## Weblingg

* Foti us Melilla
* Offizielli Webseite vo dr Stadt (spanisch)
Gugelhupf

Dr **Kugelhopf** ìsch a Küecha wo's ìm Elsàss, ìm Süda vu Ditschlànd, ìn dr Schwitz, ìn Eeschtrich un ìn Tschechie gìtt.

„Kugelhopf“ ìsch dr Nàmma uf Elsassisch. Ìn Ditschlànd, Schwitz un Eeschtrich sajt ma „Gugelhopf“ oder „Gugelhupf“. Ìm Rascht vum Frànkrich, wo kè germànischer Dialekt gsprocha wìrd, sajt ma „kouglof“. Ma vermüetet àss da Nàmma üssem mìttelhochditscha *gugel(e)* „Kapuze“ und dàs üss em Làtinische *cuculla* kummt.

Dr Kugelhopf hàt a sehr typischa Furm: s gliicht ungfahr àn ma Turban. Z Ràppschwihr gìtts a Legand wo verzehlt àss d drèi Keeniga, wo sa vu Betlehem zruck kumma sìn, dr erscht Kugelhopf bàcha hann fer na ìm Mànn schanka, wo sa güet empfànga ghàà hàt. Àls Hüet han sa Turban trajt, vu do kam dia Furm har.

Da Küecha ìsch üss Hewateig gmàcht, ìnnawandig sìn Meertriiwala un ìm ewra Teil lìega Màndla. Vìelmol wìrd dr Kugelhopf noch mìt Glàssiarzucker bestreit.

Dàto ìm Elsàss ìsch dr Kugelhopfmodel tràditionnel üss Ton, àwer s gìtt àui Model üss Kupfer.

## Gschìcht
Kugelhopfrezapta gìtts zitter'm 17. Johrhundert. Schiints hèig d Keenigin Marie-Antoinette da Küecha vu Eeschtrich nooch Frànkrìch brocht, àwer s ìsch vìllìcht a Legand.

Ìn àlta Kochbiacher steht àss es làng kè gnàui Rezapt fer da Küecha gaa hàt.

Àm Europatàg 2006 hàt Eeschtrich dr Kugelhopf àls Symbol gnumma, ìm Café Europe.

## Vàriànta
* Ìn dr jeedischa Koscht gìtt's d „Kugel“. Dàs hàt dr àmerikànischa *Bundt cake* gaa.


Datei:Gugelhupf innen.jpg|Küecha üss Europa Zentrum
Datei:Bábovka-dvoubarevná.jpg|Tschechier „Bábovka“ mìt Kakao Fìllung


## Weblink

* 
* 
*
Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch

S **Schleswig-Holsteinisch Werterbuech** (dt. *Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch*) isch e regional Werterbuech vu dr niderdytsch Dialäkt, wu z Schleswig-Holstein gschwätzt wäre (Schleswigsch, Holsteinisch un Hamburger Platt). Rusgääber un Mitverfasser isch dr Germanist Otto Mensing gsi.

## Gschicht
Mit eme Ufruef in schleswig-holsteinische Zytige hän dr Otto Mensing un syyni Mitinitiatore d Bevelkerig anne 1902 ufgruefe, Quällematerial iber s Plattdytsch z Schleswig-Holstein z sammle un dr Initiatore zuezschicke. Di dodmolig preußisch Provinz isch vum hitige Bundesland abgwiche un het au Nordschleswig un Deil vum hitige Hamburg umfast, nicht aber u.&nbsp;a. d Stadt Lübeck, s Firschtedum Lübeck un s Firschtedum Ratzeburg. Dr Mensing het doderby große Wärt gleit uf d Bsunderheite in dr einzelne Regione vum Land. Är het zue däre Zyt di sognännt *Niederdeutsche Sozietät* an dr Christian-Albrechts-Universität zu Kiel gleitet, isch anne 1917 zum Profässor ernännt wore, aber erscht 1928 fir syyni umfangryyche Forschige zue dr Plattdytsche Sproch vum Lehrdienscht befrejt wore. 

Scho anne 1906 isch e erschti Uusgab vum Schleswig-Holsteinische Werterbuech erschine im Verlag C. Donath. Zwische 1925 un 1935 isch derno im Wachholtz-Verlag di umfassend *Volksuusgab* vum Schleswig-Holsteinische Werterbuech in fimf Bänd erschine. Zue dr Mitarbeiter vum Mensing het u.&nbsp;a. dr Gustav Friedrich Meyer ghert. In dr Johr 1973 un 1985 sin im nämlige Verlag uuverändereti Noodruck uusechuu.

## Bänd
* Band 1 (1. - 9. Liferig), 1927, A-E, 1074 Spalte
* Band 2 (10. - 17. Liferig), 1929, F-J, 1070 Spalte
* Band 3 (18. - 26. Liferig), 1931, K-P, 1172 Spalte
* Band 4 (27. - 34. Liferig), 1933, Q-S, 1024 Spalte
* Band 5 (35. - 40. Liferig), 1935, T-Z un Noodreg, 906 Spalte

## Aktuälli Uusgab
Otto Mensing, Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch, Wachholtz-Verlag, Neumünster, Nachdruck 1985, ISBN 978-3-529-04601-8

## Fueßnote


## Weblink
* Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch, online uf dr Websyte vu dr UB Kiel
* Otto Mensing uf rostra.dk
Kommunalverband

**Kommunalverband**, au **Gmeindiverband**, stoht für:
*Kommunale Verband, allgemein en organisatorischi Zsämmenarbet vo Gebietskörperschafte uf dr Kommunalebeni
*Internationale Kommunalverband, en überstaatligi Zsämmenarbet vo Gmeinde
*Gemeindeverband, im dütsche Kommunalrächt e Zsämmeschluss über dr Gemeindiebeni
*Höchere Kommunalverband, z Dütschland e Zsämmeschluss über dr Kreisebeni
*Kommunalverband vo dr bsundrige Art, z Dütschland e Zsämmeschluss us Landkreis und kreisfreie Stedt
*Gemeindeverband, z  Östriich en ufgobenorientierti Zsämmenarbet vo mehrere politische Gmeinde 
*z Salzburg, Tirol und Vorarlbärg d Inträsseverdrätig vo de Gmeinde, 

**Kommunalverband** bezeichnet speziell:
* Kommunalverband für Jugend und Sozials Bade-Württebärg (KVJS)
Geschwindigkeit

In dr Physik verstoht mä under dr **Gschwindigkeit** (Formelzeiche: *v*, vo lat. *velocitas*) vom ene Körper d Wägstrecki *s*, won er zrugggleit het, pro Ziteiheit *t*. Mathematisch entspricht d Gschwindigkeit dr Ableitig vom Ort noch dr Zit.

Im Alldag isch die physikalischi Gschwindikeit vor allem im Sport und im Verchehr intressant. Bi Fahrzüüg misst mä se mit eme Tachometer, wo aber nume ihri gnööchereti momentani Grössi agit und nid ihri Richdig. Si isch aso im däglige Läbe e Skalar, währed si für Wüsseschaftler e Vektor isch. Wenn mä e Gschwindikeit muess berächne, berächnet mä im Allgemeine die durchschnittligi Gschwindikeit uf ere bestimmte Strecki, und dividiert d Lengi vo dr Strecki dur d Zit, wo mä bruucht het, zum se abzfahre. Si wird in km pro Stund agee, wo mä au as Stundekilometer bezeichnet, z Amerika in Meile pro Stund.

Gschwindikeit spiilt au in andere Gebiet e Rolle. In dr Chemii git s d Gschwindikeit von ere Reaktion,  d Reaktionsgschwindikeit, wo aagit, wie vil Deili pro Ziteiheit in ere chemische Reaktion umgsetzt wärde. Au in dr Psychologii wird gmässe, wie gschwind Reaktione si, in däm Fall zum Bischbil d Reaktion vom ene Mensch uf e blötzligs Ereignis.
## Definition vo dr Gschwindikeit in dr Physik

D Definition vo dr Gschwindikeit as Zitableitig vom Ort cha mä in vier Schritt nochvollzieh;
# D Gsamtdurchschnittsgschwindigkeit: \bar v={x \over t}
# D Durchschnittsgschwindigkeit im ene bestimmte Abschnitt: \bar v={\Delta x \over \Delta t}= { x_2-x_1 \over t_2-t_1 }
# D Momentangschwindigkeit (= die differentielli Abschnittsgschwindigkeit): v={\mathrm{d}x \over \mathrm{d}t} = \lim_{\Delta t \to 0}{\Delta x \over \Delta t}
# E Strecki het immer e Richdig und isch dorum e Vektor. Us däm Grund isch au d Gschwindigkeit e vektorielli Grössi. Die exakti Definition luutet dorum:

:::\vec {v}={\mathrm{d}\vec {x} \over \mathrm{d}t} = \lim_{\Delta t \to 0}{\Delta \vec {x} \over \Delta t}

### Gschlosseni Bahnkurve: Umlaufgschwindigkeit

Bi gschlossene Bahnkurve (bsundrigs)  Kreis- und Ellipsenbahne redet mä vo *Umlaufgschwindigkeit* oder *Orbitalgschwindigkeit*, wil dr Körper periodisch uf dr gliiche Kurve umelauft.

In dr Himmelsmechanik bezeichnet d *Orbitalgschwindigkeit* d Bahngschwindikeit, wo sich ei Körper drmit um en Gravizentrum bewegt *(Orbit, [[Umlaufbahn]]).* Umwandere sich zwei Körper ufgrund vo ihrer Schwerchraftwirkig, so isch d Bahnkurve en Ellipse. Für e Spezialfall vom ene kreisförmige Orbit bringt d Aaziehigschraft zwüsche de Himmelskörper grad d Zentripetalchraft uf, wo für d Kreisbahn notwändig isch, und wo wäge däm d Gschwindigkeit festgleit (und bedragsmässig konstant) isch.

## Weblingg
*
*Versuech und Ufgobe zur Gschwindigkeit
Îles Éparses

**Îles éparses** - in dr offizielle französische Bezeichnig: *Îles éparses de l'océan Indien* - (dütsch „Verstreuti Insle im Indischen Ozean“) wärde die französische Bsitzige im Indischen Ozean gnennt, wo bis 2007 keinere überseeische Gebietskörperschaft zuegordnet gsi si. Es handlet sich drbii um chliini Inseli, wo usser von e baar Wüsseschaftler und Militärpersonal unbewohnt si.

D Insle si draditionell vom Präfekt vo Réunion verwaltet worde, hai aber nid zu Réunion ghört und drmit au nid zur Europäischen Union. Vo 2005 aa wärde d Insle vom Präfekt und oberste Verwalter (*Administrateur supérieur*) vo de Französische Süd- und Antarktisgebiet (TAAF) verwaltet. Sit em 21. Februar 2007 si d Insle e Distrikt vo dr TAAF.

## D Insle
D Îles éparses umfasse die folgende Insle und Atoll:
* Bassas da India: Atoll; vo Madagaskar beaasprucht.
* Europa: Atoll, 330 km nordwestlig vo Toliara, Madagaskar, 500 km vor dr afrikanische Küste, e chliine französische Militärstützpunkt; vo Madagaskar beaasprucht.
* Îles Glorieuses: Atoll und zwei chliini Felse (*Roches Vertes* und *Île aux Crabes*), e chliine französische Militärstützpunkt, vo de Komore und de Seychelle beaasprucht.
* Juan de Nova: Insle mit eme grössere Koralleriff, 600 km vo Mayotte und 280 km vo dr afrikanische Küste ewäg, e chliine französische Militärstützpunkt; vo Madagaskar beaasprucht.
* Tromelin: Insle nordwestlig vo Réunion, meteorologischi Station mit ere Besatzig vo zäh bis zwanzig Wüsseschaftler; vo Madagaskar und Mauritius beaasprucht.

## Fuessnote


## Weblingg
* Les Îles Éparses - e privati Website mit vile Bilder - Infos zu Klima, Fauna und Flora, Infrastruktur und Gschicht (franz.)
* Offizielli Informatione vom französische Überseeministerium (franz.)
Brubach

**Brüebi** (frz. *Bruebach*, dt. *Brubach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Brüebi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 823 àls *Bruchbach* (1144 *Brudbach*, 1264 *Brubach*).

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Brüebi ìsch . Brüebi ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Brüebi ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* https://web.archive.org/web/20161023000721/http://www.mairie-brunstatt.fr/

## Referanza
Brunstatt

**Brunscht** (frz. *Brunstatt*, dt. *Brunstatt*) ìsch e ehmolige frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin).

## Gschìcht
Brunscht ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 708 àls *Brunstat*. Àm 1. Janner 2016 ìsch sa füsioniert worda mìt dr Gmein Dìdena züe Brunstatt-Didenheim.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
D letscht Maire vun Brunscht ìsch bìs 2015 d Bernadette Groff gsin. Brunscht ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Brunscht ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Brunstatt, Eglise Sainte-Odile.jpg|Kirich St. Odilia
Datei:Brunstatt, Eglise Saint-Georges 1.jpg|Kirich St. Georg, Oschtsitte
Datei:Brunstatt, Eglise Saint-Georges 2.jpg|Kirich St. Georg, Sìdsitte


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 
* https://web.archive.org/web/20161023000721/http://www.mairie-brunstatt.fr/

## Referanza
Demokratische Arabische Republik Sahara

Die **Demokratischi Arabischi Republik Sahara** (Spanisch *República Árabe Saharaui Democrática*, **DARS**, au *Arabischi Saharauischi Demokratischi Republik* genannt) isch 1976 währed em Westsaharakonflikt vo dr POLISARIO proklamert worde.

## Grundlegends
D DARS beaasprucht s ganze Gebiet vo dr Westsahara, wo sit Spanie im Johr 1975 abzogen isch, grösstedeils vo Marokko kontrolliert wird. Marokko betrachtet ganz Westsahara as Deil vo sim Territorium. 
Wil sich El Aaiún, noch dr provisorische Verfassig d Hauptstadt vo dr DARS, im marokkanisch kontrollierte Deil vom Land befindet, dient Bir Lehlu im Nord-Oste vo dr Westsahara as provisorischi Hauptstadt, dr Regierigssitz befindet sich z Tindouf (Algerie). 

D Zuekumft vo dr Westsahara hängt luut em Vorschlag vo dr UNO vom ene Referendum ab. Mä het sich aber nonig chönne drüber einige.

## Weblingg

* Amnesty-International-Bricht 2006 zu Marokko und dr Westsahara
* ARSO Unabhängiger Info- Dienst zur Westsahara us dr Schwiiz
* International Court of Justice: Advisory Opinion of 16 October 1975 (Western Sahara)
* Marokko si Aaspruch uf d Westsahara – Uszug
* Telepolis: Artikel zur Situation im Juni 2005
* UN Peace Plan zum plante Referendum in dr Westsahara
* Western Sahara – A Forgotten Country! (PDF)
* Western Sahara, Landmine Monitor Report 2003
* Yahoo! Group – Mailing-List und News
Zug

**Zug** stoht für:
* Zug, e Verbund us Driibfahrzüg und Wage, wo mitenander verkupplet si
* e Zuglinie
* in dr Mechanik, d Richdig von ere Chraft uf s Objekt → Spannung (Mechanik)
* e Liftvorrichdig über ere Theaterbühne
* e ständigi, grichteti Bewegig, wie zum Bischbil in Vogelzug, Luftzug, Durchzug
* e lang gstreckti Landschaftsformation, Höhenzug oder Gebirgszug
* e Produktionslengi bi dr Härstellig vo Droht
* Zug (Militär), di nögscht chlinner Einheit vonere Kompanii
* en Einheit (Gruppe) bi de Polizei, Führwehr, Rot Chrütz oder anderne Organisazione
* en Teil vo de Posuune, wo bim spile dra zoge wird
* e Bewegig von ere Spilfigur uf em Spilfäld, z. B. bim Schach, Eile mit Weile, Nünimol usw.
* en Vorgang bim Rauche, z. B. vo Tabak
* Lastzug oder Hängerzug, e Formazion im Güeterverkehr uf de Strooss
* Charakterzug, e Wäsensmerkmol von ere Person

**Zug** isch dr Name vo dene Ort:
* Kanton Zug, en Schwiizer Kanton
* Zug (Stadt), d Hauptstadt vom Kanton Zug
* en Ortsdeil vo Freibärg z Sachsen, ehem. Bärgbauort
* en Ort in dr Vorarlbärger Gmeind Lech
* e Dorf und Region im Territorium Westsahara

**ZUG** stoht as Abchürzig für:
* Bundesgsetz über d Zueständigkeit für d Unterstützig vo Bedürftige vom 24. Juni 1977 (Zuständigkeitsgesetz; SR 851.1 )
* «Zeitschrift für Unternehmensgeschichte», e historischi Fachzitschrift

**ZuG** stoht as Abchürzig für:
* Gsetz über de nationali Zueteiligsplan für Tribhuusgas-Emissionsberechtigunge (Zuteilungsgesetz)

**Zug** stoht as Familiename für:
* Georg Zug (* 24. Juni 1964), en ehemolige dütsche Fuessballspiiler
* Simon Gottlieb Zug (* 1733–1807), en polnische Architekt und Gartegstalter mit sächsische Wurzle