Lausheim (Stühlingen)

**Luussä** (amtlich *Lausheim*) isch èn Stadtdeil vo dè Stadt Stüèlingè im Landchrais Waldshuèt z Badè-Württèbärg

## Geography

Luussä lyt im nördlichè Albgau in èm rächtè Sitèdal vo dè Wuètè, wo dè Bach *Wylergrabbè* vo dè Höchi öschtlich vu Bõõdorf üüber Luussä bis zum *Blomegger Wyler* am unterè Bortal vo dè Wuètèflüè flüèßè duèt. Churz vor dè Mündig vom Wylergrabbè lyt diè ehemôlig Luusämer Mülli sowiè dirèkt dört denebbè d Baantrassè vo dè Sauschwänzlebaan. I dè witerè Umgebig liget d Dörfer Blomegg,  Grimmelzofè, Lèmmbbach, Münchingè un nördlich uff èm Bärg obbè Ewèdingè.

## Nammè
*Luussä* bedütet nit *d Heimèt vo dè [[Menschenläuse|Luus]]*, wiè landläufig vomuètet wörd. *Luus-* bezièt sich uff *Luss-* odder *Luz-*, wa uff mittelhochdütsch (ergo alemannisch) *lûz* odder lûze bedütet, im Hochdütschè sait mò "Versteck, Lauer" dõdezuè. D Èndig *heim* bedütet *Lager*, also isch mit *Luussä*  èn Lager gmeint, wo voborgè odder (hinter m Wyler hinnè obbè) voschteggt lyt.

## Gschichtè
### Ort

*Luussä* isch in èm Vodraag vom 11. Mai 780 èrschtmòls erwäänt worrè. Richsind und Wenilo hèn dört iren Bsitz z Luussä a s Kloschter St. Gallè vokauft, woby si Luussä als Lehè widder zrugg chriègt. Spôter isch Luussä vo dè Grafè vo Nellèburg, welli dõ lang s Vogteirächt uusgüèbt hèn, sowiè vo dè Herrè vo Blomegg behèrrscht worrè. 1456 hèt s Kloschter St. Bläsy, nõchdèm s Dorf scho vorher èmòl churzi Zit sebbèm Kloschter ghört hèt, Luussä èndgültig bis zu dè Säkularisation bzw. Gründig vom Großherzogdum Baddè 1806 übbernõ. Vo 1806 bis 1871 hèn diè großherzoglichè Hèrrè mit Sitz z Karlsruè d Hèrrschaft übber Luussä ghaa, ab 1871 hèt Baddè sich im Dütschè Rych aagschlossè. Nõch dè Wirrè vum Ärschtè Wältchrièg un Zweitè Wältchrièg 1949 isch Luussä im Hèrrschaftsgebièt vo dè neu gründètè BRD zuègschlagè worrè. Bis zuè dè Bildung vom Land Baddè-Württèbärg im Johr 1952 isch Luussä dè baddischè Hèrrschaft übbrigens witterhy unterschtandè (zletscht vo 1945-1952 im Land Südbaddè). 

Dè Schlußakkord i dè bolitischè Voänderungè z Luussä isch durch d Gmeindereform am 1. Januar 1975 gschpillt worrè, well Luussä sit dört kei selbschtändigi Gmeind mee, sondern èn Stadtdeil vo Stüèlingè isch. Für d Luussämer isch d Ygmaindig uff Stüèlingè unerwünscht gsi un zwei Mòl in Bürgerbefrògungè abglèènt worrè. D Gmaindsrõt vo Luussä hèt sich im März 1974 geg d Bürger un für Stüèlingè entschiddè. Adminischtryrt wörd Luussä sit èm Januar 1975 vum Stüèlinger Stadtrõt, wo dè Luusämer èn Sitz zuèschtòt, ußerdemm cha dè Luussämer Ortschaftsrõt resp. dè Ortsvorschteher vo Luussä im Stadtrõt Vorschläg unterbreitè.

### Wappè
S Wappè vo Luussä zeigt obbè èn rächteggigè, gäälè Balchè mit èm blaue, einzelnè Hirschgwey. Sèll Sǜmbol stòt für d Hèrrschaft vo dè Nellèburger. Dè gröscht Deil nimmt unterhalb dè silberne, uffgrichtetè Hirsch uff blauem Grund iì. Sèll Sǜmbol stòt für d Hèrrschaft vom Kloschter St. Bläsy, un findet sich bi vill Dörfer in Richtung Südschwarzwald widder. Z St. Bläsy hèt mò im spòtè Mittelaalter zum öschtlichè Rand vom Südschwarzwald hy expandyrt, sèllèwäg findet sich dè blauè Hirsch bi rächt vill Dörfer i dè Gegènd im Wappè widder. 

### Kirchè
Die ortsbildbrägendi Kirchè vo Luussä isch au kunschthistorisch bedütend. Kirchèpatrôn isch dè Hl. Nikolaus. Sellèm isch au diè Nikolauskapellè gwidmet, wo i dè Kirchè innè z findè isch. I derrè Kapellè söll annodubaki è Meßgwand vom Hl. Nikolaus uffbewaart worrè sy.

## Vokeer

### Strõßèvokeer
Luussä isch è tǜpischs Strõßèdorf, wo a dè K 6597 lyt. Übber d K 6597 isch Luusää daluffwärts mit Münchingè un Bõõdorf vobundè. D K 6597 mündet i dè Ortsmitti vo Münchingè i d Landesschtròẞ 171 un d L 171 gòt gu Weschtè witter bis Bõõdorf. Dalabsi mündet d K 6597 z Grimmelzofè i d B 314, wo s Aaschluß uff Stüèlingè, Düèngè un Waldshuèt git. I dè Dorfmitti gòt è munzigs Landschtrôßle übber dè *Wizämer Bärg* uff Wizä. Obberhalb vom Dorf zwygt è witteri Landschtrõß vo dè K 6597 ab, wo a dè linkè Dalwangè uè un witter uff Ewèdingè gòt. Dè nägscht Autobaanaaschluss isch z Eschingè uff d A 81 in Richtung Stuègètt/Frankfurt.
S abgschidene Dorf im Wylergrabbè¦dal isch übber è SBG-Buslinniè erreichbar, sèlli wörd abber sèltè un fascht nu für dè Schüèlervokeer bediènt.

### Ysebaavokeer
Luussä hèt immerhy vo 1899-1955 èn Baanaaschluss ghaa, un zwar übber d Station im Wyler a dè Sauschwänzlebaan, wo vo *Im Wyler* (hochdt.: Im Weiler) uff *Luussä-Blomegg* (hochdt.: Lausheim-Blumegg) umbenamst worrè isch. Allerdings lyt sèlli Baanstation 3,5 km èwäg un 135 m düèfer. Ab 1977 wörd diè Station als Haltepungt vo dè Museumszüüg vo dè Sauschwänzlebaan widder (Stand: 2018) bediént, allerdings nu a 3-4 Dääg im Summerhalbjohr.

## Voreine
Z Luussä git s è baar Vorein :
* diè Freiwilligi Füèrweer Luussä, glychzitig è Abdeilung vo dè Gsamtweer Stüèlingè
* dè Landfrauèvorein
* dè Sportverein Luussä, wo uff èm Sportblatz hy un dõ è Grümpelturnyr voaaschaltè duèt, abber kai Mannschaft für dè Pungtschpylbedryb gmeldèt hèt.
* dè Musigvorein vo Luussä, wo uusschlièßlich mit Blõsmusig bragtizyrt.

Ußerdèm hèt d Dorfjugend vo Luussä è Cliquè mit èm Nammè *ab-id-bar.de* am Start, wo sich um s Fäschtè chümmèrè duèt. Näb dè Hauptbeschäftigung *[[Ethanol|Allohol]]vonichtè* hèt sèlli Cliquè au schu am Stüèlinger Städtlefäscht deilgnõ, im nüchternè (?) Zuèschtand hèn si sogar mòl è Wèbsitè  zschtand brocht. 

## Trivia
Well d Luussämer als Bewooner von èrè wit entlegèni Ortschaft è permanèntè Unabhängigkeitswillè hèn, hèt mò d Dorf-Fasnèt bis vor churzèm (Stand: 2019) unter s Motto *Freischtaat Luussä* gschtellt.
Èn eignè Chopf hèt au d Luussämer Dorfjugend (*ab-id-bar.de* un so) bewisè, wo si bi nèrè Ywoonerabschtimmung übber dè Nammè vum Dorfbach, dè *Wylergrabbèbach*, zämmè mit *Asbach* abgschtimmt hèn. Obwoll è eifachi Meerheit für Asbach gschtimmt hèt, isch sèllè Vorschlaag vum Ortschaftsrõt undemokratischerwys abglèènt worrè.

## Weblingg

* Etûmologischè Exkurs zum Nammè vo Luussä
* Beschrybig vo dè Museumsmülli im Wyler
* Ywoonerschtatischtik vo dè Stüèlinger Ortsdeil

## Einzelnõchwys