Bezirk (Schweiz)

En **Bezirk** i de Schwiiz, isch meischtens e Zwüschestuufe zwüsched de politische Gmeinde und em Kanton.
Im Gegesatz zu zentralistisch organisierte Schtaate isch i dr föderalistisch uufbaute Schwiiz dr Teilschtaat völlig frei in siinere interne Organisation. So gits au e Viilfalt a Organisationsschtrukture und Bezeichnige für d Ebeni zwüsched Kanton und Gmeind.

## Amt, Amtsbezirk, District und Distretto
Vil Kantön sind i **Bezirk** underteilt. Si werded au **Amt**, **Amtsbezirk**, **Verwautigsregion**, **Verwautigskreis**, **Wahlchrais** oder **Chrais**, bzw. **District** (Romandie) oder **Distretto** (Kanton Tessin und Italienisch-Bünde) gnännt.

Typischi Institutionä uf dä Ebeni vom Bezirk chönd je noch Kanton folgendi si:
* S Bezirksgricht (die erschti grichtlichi Instanz)
* Dä Statthalter und dä Bezirksrat (Uufsicht über d Gmeindä im Bezirk)

Amig sind Bezirk au d Grundstruktuur für anders:
* Staatsaawaltschaft
* Schuelä

Dr Bezirk dient i dr Regle nu dr Verwaltig und Grichtsorganisation. I de Kantön Graubünde und Schwyz sind degäge d Bezirk us historische Gründe eigeni Rechtssubjekt mit Schtüürhoheit und i no eim Fall mit eigener Landsgmeind.

Im Kanton Appezell Innerrhode sind d Bezirk öppis ganz anders, nämli di underschti Verwaltigseinheit; en Bezirk isch deet s Äquivalent zunere politische Gmeind.

## Verzicht uf Bezirk i gwüsse Kantön
Vo de 26 Kantön verzichted ganz uf d Bezirksebeni:
* Es sind daas sit längerem di acht Kantön Uri, Obwalde, Nidwalde, Appezell Usserrhode, Glaris, Zug, Basel-Schtadt und Gänf.
::(je us eigene Gründe, seis us historische oder praktische, oder wil s Gebiet chliirüümig gnueg isch) 
* Dr Kanton Schaffhuuse verzichtet sit Mitti 1999 uf Bezirk.
* Dr Kanton Sanggalle kännt sit Aafang 2003 d Bezirksebeni nümme.
::(d Funktion vo de Bezirk wird dur d Wahlchrais worgnoo, die händ aber kai administrativi Ufgobe me)
* Dr Kanton Luzärn hät sit 2007 ekei Bezirk me.
::(d Funktion vo de Bezirk wird dur d Wahlchrais worgnoo, die händ aber kai administrativi Ufgobe me)
* Dr Kanton Nöieburg hät sit 2018 ekei Bezirk me.

* Folgendi Kantön händ d Bezirk reduziert:
** Im Solethurn gits sit 2005 ekei Bezirk me, aber gäng no Amteie as Zwüschenebeni.
** Im Kanton Waadt isch d Reduktion vo 19 uf no 10 Bezirk bschlosse und uf de 1. Januar 2008 umgsetzt worde.
** Im Kanton Bern sind die 26 Amtsbezirk uf de 1. Januar 2010 dur fümf *Verwaltigsregione* ersetzt worde, wo irersits i zä *Verwaltigs-Chreis* glideret sind.
** Im Kanton Thurgau sind die acht bisherige Bezirk am 1. Januar 2011 dur fümf neu umschribeni abglöst worde.
* Im Kanton Schwyz isch im 2006 d Abschaffig vo de Bezirk im Kantonsparlament diskutiert worde, vom Volk aber abgleent worde.

## Lischte vo de Bezirk i dr Schwiiz nach Kantön
(Reihefolg vo de Kantön nach Artikel 1 vo dr schwiizerische Bundesverfassig.)


### Kanton Züri

Dr Kanton Züri isch i 12 *Bezirk* iitäilt, wo gliich wie de Hauptort ghäisset:



*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Züri und Zürcher Ortsnäme.



### Kanton Bärn

Dr Kanton Bärn isch bis ane 2009 in 26 *Amtsbezirk* (frz.: *district*) ydeilt gsi:
* Amtsbezirk Aarberg mit Hauptort Aarberg
* Amtsbezirk Aarwange mit Hauptort Aarwange
* Amtsbezirk Bärn mit Hauptort Bärn
* Amtsbezirk Biel mit Hauptort Biel/Bienne
* Amtsbezirk Büre mit Hauptort Büre
* Amtsbezirk Buurdlef mit Hauptort Buurdlef
* District de Courtelary mit Hauptort Courtelary
* Amtsbezirk Erlach mit Hauptort Erlach
* Amtsbezirk Fraubrunnen mit Hauptort Fraubrunne
* Amtsbezirk Frutigen mit Hauptort Frutige
* Amtsbezirk Interlaken mit Hauptort Interlake
* Amtsbezirk Konolfingen mit Hauptort Schlosswil
* Amtsbezirk Laupen mit Hauptort Laupe
* District de Moutier mit Hauptort Moutier
* District de La Neuveville mit Hauptort Nöiestadt
* Amtsbezirk Nidau mit Hauptort Nidau
* Amtsbezirk Niedersimmental mit Hauptort Wimmis
* Amtsbezirk Oberhasli mit Hauptort Meiringe
* Amtsbezirk Obersimmetal mit Hauptort Zwüüsimme
* Amtsbezirk Saane mit Hauptort Saane
* Amtsbezirk Schwarzenburg mit Hauptort Schwarzeburg
* Amtsbezirk Seftigen mit Hauptort Belp
* Amtsbezirk Signau mit Hauptort Langnau
* Amtsbezirk Thun mit Hauptort Thun
* Amtsbezirk Trachselwald mit Hauptort Trachselwald
* Amtsbezirk Wangen mit Hauptort Wange

Syt 2010 isch dr Kanton Bärn i die Verwautigsregione yteilt:

* Verwautigsregion Bärner Jura
* Verwautigsregion Bärn Mittuland
* Verwautigsregion Ämmitau-Oberaargou
* Verwautigsregion Oberland
* Verwautigsregion Seeland

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Bärn



### Kanton Lozärn
Dr Kanton Luzern isch tradizionell in 5 *Ämter* uufteilt, wo sit de Kantonsverfassig vo 2007 nu no en statistische Zwäck händ.

Sit em Grichtsorganisazionsgsetz vo 2010 gits im Kanton 4 Grichtsbezirk, wo nu tailwys mit de Ämter überainstimmed.




Sit em 1. Januar 2013 isch de Kanton Luzern i 6 Wahlchreis uufdeilt. 
Dodrbii isch s Amt Lozärn i Stadt ond Land uufdeilt ond Wohlhuuse vom Amt Sorsi zom Amt Äntlibuech omdeilt worde.

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Luzern



### Kanton Uri
Dr Kanton Uri isch nöd i Bezirk underteilt.

*Lueg au:* Gemeinden des Kantons Uri



### Kanton Schwyz
De Kanton Schwyz unterteilt sich in 6 *Bezirk*, 
wobi d Bezirk Einsidle, Chüsnacht und Gersau jewils nur us der gleichnamige Gemind bestönd:





D Abschaffig vo dr Bezirksebeni wird aktiv diskutiert und isch im November 2006 vors Volch bracht worde. Das Sachgschäft isch mit 59,56 % abgleht worde, d Bezirk bliibed also bis uf wiiters beschtaa. Zur Ziit schaffet e Kommission a dr Uusschaffig von ere neue Kantonsverfassig, mer isch gschpannt, was deet zue de Bezirk drin schtaa wird.

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Schwyz



### Kanton Obwalde
Dr Kanton Obwalde isch nöd i Bezirk underteilt.

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Obwalde



### Kanton Nidwalde
Dr Kanton Nidwalde isch nöd i Bezirk underteilt.

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Nidwalde



### Kanton Glarus
Dr Kanton Glarus isch nöd i Bezirk underteilt.

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Glarus



### Kanton Zug
Dr Kanton Zug isch nöd i Bezirk underteilt.

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Zug



### Kanton Fryburg

Dr Kanton Frybùrg gliideret sich in 7 Bezirk: 
* Saana (frz. Sarine) 
* Seisa (frz. Singine)
* Greyerz (frz. Gruyère)
* See (frz. Lac)
* Glâne
* Broye
* Vivisbach (frz. Veveyse)

*Lueg au:* Gmiine vom Kanton Frybùrg



### Kanton Solothurn

Dr Kanton Solothurn hät sich i 10 Bezirk glideret, wo in föif Amteie zämegfasst sind:
* Bucheggberg, Amtei Bucheggberg-Wasseramt
* Dorneck, Amtei Dorneck-Thierstein
* Gäu, Amtei Thal-Gäu
* Gösgen, Amtei Olte-Gösge
* Lebern, Amtei Solothurn-Lebere
* Olten, Amtei Olte-Gösge
* Solothurn, Amtei Solothurn-Lebere
* Thal, Amtei Thal-Gäu
* Thierstein, Amtei Dorneck-Thierstei
* Wasseramt, Amtei Bucheggberg-Wasseramt

Relevant sind hüt nu na d Amteie.

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Solothurn



### Kanton Basel-Schtadt
Dr Kanton Basel-Schtadt isch nöd in Bezirk underteilt.

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Basel-Schtadt



### Kanton Basel-Landschaft

Dr Kanton Basel-Landschaft isch in 5 Bezirk uufteilt:
* Arlese mit Hauptort Arlise
* Laufe mit Hauptort Laufe
* Lieschtel mit Hauptort Lieschtel
* Sissech mit Hauptort Sissech
* Waldeburg mit Hauptort Waldeburg

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Basel-Landschaft



### Kanton Schafuuse

Dr Kanton Schafuuse isch in sechs Bezirk underteilt. Bis in Juli 1999 häts au e Verwaltig i däne Bezirk geeh, sithär isch es nu no e geografischi Zueteilig:
* Oberchleggi
* Reiat
* Schafuuse
* Schlaate
* Staa
* Underchleggi

Mer redt au vom obere Kantonsteil (Bezirk Schtei) und vom undere Kantonsteil (Gmeinde Rüedlinge und Buechberg) im Bezug uf dene ihri Laag am Rhy und ihrere geografische Trennig vom grösschte Teil vom Kanton Schaffhuuse (lueg d Charte).

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Schafuuse



### Kanton Appezäll Usserrhode

Dr Kanton Appezäll Usseroode isch nüme i Bezirk underteilt.
Mängisch isch vo de «Bezirk» 
* Hinderland, 
* Mittelland und 
* Vorderland d Reed.
Die sind aber 1995 offiziell abgschafft worde. De jewilig Begriff werd im Sinn vo *Region* aber hüt no öpe bruucht.

*Lueg au:* d Gmeinde vom Kanton Usserrhode



### Kanton Appezäll Innerrhode

Im Kanton Appezäll Innerrhode gits zwee Landesteil:
* Innere Landestääl
* Össere Landestääl

«Bezirk» sind z Appezäll Innerrhode di politische Gmeinde, *lueg:* Bezirk vom Kanton Appezäll Innerrhode



### Kanton Sanggalle

Dr Kanton Sanggalle isch bis Endi 2002 i 14 Bezirk uufteilt gsii. Am 1. Januar 2003 sind die Bezirk dur 8 Wahlchraise abglöst worde.

Wahlchrais: (Iiwohner; Stand Endi 2011)
* Sanggalle mit 118'761 Iiwohner
* Rorschach mit 41'275 Iiwohner
* Rhintl mit 68'238 Iiwohner
* Wärdebärg mit 36'091 Iiwohner
* Sarganserland mit 38'421 Iiwohner
* See-Gaster mit 63'106 Iiwohner
* Toggeburg mit 45'070 Iiwohner
* Wil mit 72'194 Iiwohner

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Sanggalle

Früeneri Bezirk:
* Alttoggeburg
* Gaster
* Gossau
* Nöütoggeburg
* Oberrhintl
* Obertoggeburg
* Rorschach
* Sanggalle
* Sargans
* See
* Unterrhintl
* Ondertoggeborg
* Wärdebärg
* Wil

*Lueg au:* Ehemaligi Bezirk vom Kanton mit de zueghörige Gmeinde



### Kanton Graubünde

Dr Kanton Graubünde isch in elf Regione iitailt, wo im Wesentliche de natürliche Landschaftsrüüm entspräched (bis zum 31. Dezember 2017 wirds zuesätzlich no Chreis gee).

Regione ab 2016:
* Albula
* Bernina
* Engiadina Bassa/Val Müstair
* Imboden
* Landquart
* Maloja
* Moesa
* Plessur
* Prättigau/Davos
* Surselva
* Viamala

Bis Endi 2015 sinds im Kanton elf Bezirk gsii, wo widerum in 39 Chrais underteilt gsii sind. Am 1. Januar 2001 händ sich d Bezirk Glenner und Vorderrhii vereinigt, dr Chrais Safie vom Bezirk Hainzebärg zum Bezirk Surselva gwäschlet, die reschtliche beide Chrais vom Bezirk Hainzebärg sind em Bezirk Hinterrhii aaglideret worde und dr Bezirk Val Müstair isch zum Bezirk Inn choo. Wa dänn wie folgt usgsee hät:
* Albula mit de Chrais Alvaschein, Belfort, Bergün und Surses
* Bernina mit de Chrais Brusio und Poschiavo
* Hinterrhein mit de Chrais Avers, Domleschg, Rheinwald, Schams und Thusis 
* Imbode mit de Chrais Trins und Rhäzüns
* Inn mit de Chrais Ramosch, Sur Tasna, Suot Tasna und Val Müstair
* Landquart mit de Chrais Maienfeld und Füüf Dörfer
* Maloja mit de Chrais Bergell und Oberengadin
* Moesa mit de Chrais Calanca, Misox und Roveredo
* Plessur mit de Chrais Chur, Churwalden und Schanfigg
* Prättigau-Davos mit de Chrais Davos, Jenaz, Klosters, Küblis, Luzein, Schiers und Seewis
* Surselva mit de Chrais Cadi, Ilanz, Lumnezia/Lugnez, Ruis und Safie

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Graubünde



### Kanton Aargau

Dr Aargau isch i 11 Bezirk underteilt: 
* Aarau mit Hauptort Aarau
* Bade mit Hauptort Bade
* Brämgarte mit Hauptort Brämgarte
* Brugg mit Hauptort Brugg
* Kulm mit Hauptort Unterkulm
* Laufeburg mit Hauptort Laufeburg
* Länzbrg mit Hauptort Länzbrg
* Muri mit Hauptort Muri
* Ryfälde mit Hauptort Ryfälde
* Zofinge mit Hauptort Zofinge
* Zurzibiet mit Hauptort Zurzi

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Aargau



### Kanton Thurgau

Dr Kanton Thurgau isch bis Endi 2010 i acht Bezirk iiteilt gsi. Es hät uf de 1. Januar 2011 en Huufe Änderige ge, was d Zueghörigkeit vo de Gmeinde zu de Bezirk aagoot. Grob chame säge, as d Bezirk Diessehofe und Steckbore zum Bezirk Frauefäld, de Bezirk Bischofszäll zum Bezirk Wiifälde choo isch (mit e paar Uusnaame natürli). Sit 2011 gids im Thurgau füüf Bezirk, dr Name vom Bezirk isch au dr Name vom Hauptort:
* Frauefäld mit Hauptort Frauefäld
* Chrüzlinge mit Hauptort Chrüzlinge
* Wyfälde mit Hauptort Wyfälde
* Münchwile mit Hauptort Münchwile
* Arbon mit Hauptort Arbon

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Thurgau



### Kanton Tessin

Dr Kanton Tessin (Repubblica e Cantone Ticino) isch in 8 Bezirk (distretti) iiteilt, die widerum in 38 Chreise (circoli):
* Distretto di Mendrisio  mit de Kreis Mendrisio, Balerna, Caneggio, Stabio, Riva San Vitale
* Distretto di Lugano mit de Kreis Lugano, Ceresio, Carona, Magliasina, Agno, Sessa, Sonvico, Vezia, Breno, Pregassona, Capriasca, Taverne
* Distretto di Locarno mit de Kreis Locarno, Isole, Onsernone, Gambarogno, Melezza, Navegna, Verzasca
* Distretto di Vallemaggia mit de Kreis Rovana, Maggia und Lavizzara
* Distretto di Bellinzona mit de Kreis Bellinzona, Ticino und Giubiasco
* Distretto di Riviera mit em Kreis Riviera
* Distretto di Blenio mit de Kreis Malvaglia, Acquarossa und Olivone
* Distretto di Leventina mit de Kreis Giornico, Faido, Quinto und Airolo

*Quelle: Decreto esecutivo concernente le Circoscrizioni dei Comuni, Circoli e Distretti del 25 giugno 1803*

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Tessin



### Kanton Waadt

Dr Kanton Waadt isch sit em 1. Januar 2008 i 10 Bezirk () iiteilt. D Chreis, wos vorane gee hät, sind ufghobe worde. Wäge de Fusion vo de Gmeind Chanéaz mit anderne Gmeinde zur neue Gmeind Montanaire uf de 1. Jänner 2013 isch d Flächi vo de ehemolige Gmeind Chanéaz vom Bezirk Jura-Nord vaudois zum Bezirk Gros-de-Vaud gwächslet.

Dr Kanton Waadt isch vo 1803 bis 2007 in 19 Bezirk iiteilt gsii, wo sälber wider i Chreis underteilt gsi sind:
* District d'Aigle mit de Chreis Bex, Ollon, Les Ormonts, Aigle und Villeneuve, Hauptort isch Aigle gsii
* District d'Aubonne mit de Chreis Ballens, Aubonne und Gimel, Hauptort isch Aubonne gsii
* District d'Avenches mit de Chreis Avenches und Cudrefin, Hauptort isch Avenches gsii
* District de Cossonay mit de Chreis La Sarraz, Cossonay, L’Isle und Sullens, Hauptort isch Cossonay gsii
* District d'Echallens mit de Chreis Vuarrens, Bottens und Echallens - Hauptort isch Echallens gsii
* District de Grandson mit de Chreis Grandson, Concise und Sainte-Croix - Hauptort isch Grandson gsii
* District de Lausanne mit de Chreis Lausanne, Pully und Romanel - Hauptort isch Lausanne gsii
* District de La Vallée mit de Chreis Le Chenit und Le Pont - Hauptort isch Le Sentier gsii
* District de Lavaux mit de Chreis Cully, Lutry und Saint-Saphorin - Hauptort isch Cully gsii
* District de Morges mit de Chreis Morges, Ecublens, Colombier und Villars-sous-Yens - Hauptort isch Morges gsii
* District de Moudon mit de Chreis Saint-Cierges, Moudon und Lucens - Hauptort isch Moudon gsii
* District de Nyon mit de Chreis Begnins, Gingins, Coppet und Nyon - Hauptort isch Nyon gsii
* District d'Orbe mit de Chreis Romainmôtier, Vallorbe, Orbe und Baulmes - Hauptort isch Orbe gsii
* District d'Oron mit de Chreis Oron und Mézières - Hauptort isch Oron gsii
* District de Payerne mit de Chreis Granges, Payerne und Grandcour - Hauptort isch Payerne gsii
* District du Pays-d'Enhaut mit de Chreis Château-d’Œx und Rougemont - Hauptort isch Château-d’Œx gsii
* District de Rolle mit de Chreis Gilly und Rolle - Hauptort isch Rolle gsii
* District de Vevey mit de Chreis Montreux, La Tour-de-Peilz, Vevey und Corsier - Hauptort isch Vevey gsii
* District d'Yverdon mit de Chreis Molondin, Belmont, Yverdon und Champvent - Hauptort isch Yverdon-les-Bains gsii
*Quelle: Loi du 14 juin 1803 sur la division du canton en districts*

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Waadt



### Kanton Wallis

Dr Kanton Wallis isch i 14 Bezirk iiteilt:

* Bezirk Goms ( *Conches*) mit Hauptort Münster
* Bezirk Östlich Raro (fr. *Rarogne oriental*) mit Hauptort Mörel
* Bezirk Brig mit Hauptort Brig-Glis
* Bezirk Visp (fr. *Viège*) mit Hauptort Visp
* Bezirk Westlich Raro (fr. *Rarogne occidental*) mit Hauptort Raro
* Bezirk Leigg (fr. *Loèche*) mit Hauptort Leigg
* Bezirk Siders (fr. *District de Sierre*) mit Hauptort Siders (Sierre)
* Bezirk Sitte (fr. *District de Sion*) mit Hauptort Sitte (Sion) 
* District de Conthey (dt. *Gundis*) mit Hauptort Conthey
* Bezirk Ering (fr. *District d’Hérens*) mit Hauptort Vex
* Bezirk Entremont (fr. *District d’Entremont*) mit Hauptort Sembrancher
* Bezirk Martinach (fr. *District de Martigny*) mit Hauptort Martinach (Martigny)
* Bezirk Saint-Maurice (fr. *District de Saint-Maurice*) mit Hauptort Saint-Maurice
* Bezirk Monthey (fr. *District de Monthey*) mit Hauptort Monthey

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Wallis



### Kanton Neueburg

Dr Kanton Neueburg isch bis ane 2017 in 6 Dischtrikt uufteilt gsi, wo zu vier geographische Regione ghörd händ:
* District de Neuchâtel, Région Le Littoral, Hauptstadt Neuenburg
* District de Boudry, Région Le Littoral, Hauptort Boudry
* District du Val-de-Ruz, Région Val-de-Ruz, Hauptort Cernier
* District du Val-de-Travers, Région Val-de-Travers, Hauptort Môtiers
* District de La Chaux-de-Fonds, Région Montagnes Neuchâteloises, Hauptstadt La Chaux-de-Fonds
* District du Locle, Région Montagnes Neuchâteloises, Hauptstadt Le Locle

Sit 2018 isch der Kanton i vier Regione unterteilt:
* Region Littoral, mit de Gmeinde us de Dischtrikt Boudry u Nöieburg
* Region Montagnes, mit de Gmeinde us de Dischtrikt La Chaux-de-Fonds u Le Locle
* Region Val-de-Ruz, mit de gliche Gmeinde wie früener im Dischtrikt
* Region Val-de-Travers, mit de gliche Gmeinde wie früener im Dischtrikt

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Neueburg



### Kanton Gämf
Dr Kanton Gämf isch nöd i Bezirk underteilt.

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Gämf



### Kanton Jura

Dr Kanton Jura isch i 4 Bezirk iiteilt:
* District de Delémont (dütsch: Bezirk Delsberg) - Hauptort: Dälsberg 
* District de Porrentruy (dütsch: Bezirk Pruntrut) - Hauptort: Pruntrut
* District des Franches-Montagnes (dütsch: Bezirk Freiberge) - Hauptort: Saignelégier
* District de Moutier (dütsch: Bezirk Münster) - Hauptort: Moutier

*Lueg au:* Gmeinde vom Kanton Jura


## Fuessnoote