open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BLS RABe 528

Der **BLS RABe 528**, ou unerem Name MIKA bekannt, was **m**oderne **i**nnovative **k**ompakte **A**llroundzug bedütet, isch der neu Regioexpress und S-Bahn-Zug vo der BLS und ghört zur neue Flirt 4 Famili. Im Jahr 2022 sinds nur no sekundär igsetzt.

## Gschicht
Im Mai 2017 het d BLS bschlosse, bi Stadler Rail 52 neui Züg (später + 6 Option) als Ersatz für d ältere Züg wie d EW III, RBDe 565 und RBDe 566 II, azschaffe.

Im Mai 2021 isch der erscht MIKA in Betriib ggange.

## Versione

Der MIKA isch ire «RegioExpress» und «S-Bahn» Version bstellt worde. 

D «S-Bahn» het  2 Türe pro Wagechaschte und Site zudem hets bi de Endwäge uf der Site vom Wageubergang ds Logo vo der S-Bahn Bärn druf. Der «RegioExpress» het zwar nur halb so viili Türe pro Wagechaschte derfer giz aber es Bistroabteil mit Sitzplätz.

## Toufnäme
Ufglistet sind nur d toufte Fahrzüg:

## Speziells

Bi der BLS treit traditionell ds 13. Fahrzüg en spezielle Name.
Der RABe 528 113 heisst AKIM 113 (MIKA hinderschi geschribe).
Der RABe 528 213 isch KAMI gnennt worde.

Abem  Fahrplanwächsel am 15. Dezember 2024 wärde d Lötschberger ufem RE7 uf Luzärn abglöst und ou d beide Kamblyzüg.
D MIKA RABe 528 110 het ein neui Kambly Vollwerbig becho.

## Streckine
D BLS ersetzt mit de RABe 528 älteri Züg uf verschidene Strecke. Paar vo de Züg sind scho ersetzt worde und witeri wärde bis 2025 ersetzt.

Uf folgende Strecke fahre d RABe 528 scho: (Stand: Dezember 2022)

*  (Tilwis an Samstäg und Sunntäg)
* 
*  (Wege fählender Zuelassig nur uf Brig)
* 
* Biel/Bienne – Ostermundigen – Frutigen – Goppenstein – Brig (Saisonali Zuesatzzüg, Samstags und Sunntags)
*  (Schrittwis, ab April 2022 komplett)
*  (Sporadisch, bis gnueg S-Bahne)
* Thun – Steffisburg – Konolfingen (Teilwis iner HVZ)

Zuekünftig soll der RABe 528 uf folgende Strecke fahre:

* Bern – Burgdorf – Konolfingen – Thun
* 
* 

Uf folgende Strecke fahre d RABe 528 nümme:

* Spiez – Zweisimmen (Ersatzzug Baustelle Bern)
* 
* Lyss – Büren a.&nbsp;A.

Ab Fahrplanwächsel im Dezember 2024 sölle die Züg ou iner Region Luzärn fahre:
* 
* 
* 

## Links

* Stadler Typenblatt RABe 528 «Regioexpress»

## Fuessnote
Gilles Vanden Burre

Dr **Gilles Vanden Burre** (* 11. Janner 1978 z’ Woluwe-Saint-Pierre/Sint-Pieters-Woluwe, Regioon Brüssel-Hàuiptschtàdt) ìsch a belgischer Politiker vu dr Pàrtäi Ecolo. Ar ìsch sitter 2015 Mìtglìed ìn dr federààla-n-Àbgoordnetakàmmer un ìsch därt Laiter vu dr Ecolo-Groen-Fràkzioon sitter Oktoower 2020.

## sii Laawa un Kàrriar
Dr Gilles Vanden Burre ìsch ìn siinera Geburtsschtàdt Woluwe-Saint-Pierre/Sint-Pieters-Woluwe bii Brüssel uffgwàcksa. Mìt 28 Joohra hàt’r sìch z’ Ixelles/Elsene nììdergloo. Ar hàt a Inscheniöörüüsbìldung bikumma un hàt 12 Joohra làng àls laitender Kàuifmànn ìm Bànk- un Ìndüschtriisäktoor gschàfft. Schpeeter ìsch’r Laiter vu’ma Brüsseler Grìnderzäntrum fìr Unternamma worra, wo d’ noochhàltiga-n-Äntwìcklung befärdra.

Ìn Politik ìsch z’äärscht dr Vanden Burre Sekretäär vu dr Pàrtäiàbtailung vun Ecolo z’ Ixelles/Elsene gsìì. Ìm Mai 2014 hàt’r sìch àn dr federààla Pàrlàmantswàhl uffgschtällt, àls äärschter Schtällvertratter vu dr Ecolo-Lischta vum Bezirk Brüssel. Ìm Jüüni 2015 ìsch’r federààla-n-Àbgoordnet’r worra, àls Noohfolger vu dr Zakia Khattabi, wo Pàrtäivorsìtzenda vun Ecolo worra-n-ìsch. Ìm Pàrlàmant ìsch’r Mìtglìed ìn da Üüssschìss fìr Wìrtschàft, Ìnfraschtrüktüür un Ìnnera/Juschtiz. Ar ìsch àui Mìtglìed ìn dr Sunderkummissioon um d’ Ààschlaag vum 22. März 2016.

Àn dr Pàrlàmantswàhl vum 26. Mai 2019 ìsch dr Vanden Burre àls Àbgoordnet’r wìedergwählt worra. Ìm Oktoower 2020 ìsch’r Fràkzioonslaiter vun Ecolo-Groen ìn dr Àbgoordnetakàmmer worra, nohdam àss dr Georges Gilkinet àls federààla Trànschportminìschter ärnännt worra-n-ìsch. Wahrend siinera zwaita-n-Àmtszitt ìsch’r Mìtglìed gsìì-n-ìm Finànz- un Hüüshàltsplàn-Üüssschuss, so wia-n-ìm Üüssschuss fìr Wìrtschàft, Verbàuicherschutz un Digitààles. Sitter Janner 2020 ìsch’r àui Mìtglìed ìm Mainungsüüssschuss um wìssaschàftliga un täcknoloogischa Frooga.

Dr Vanden Burre vertrìtt d’ Mainung, àss d’ Lehr vum Nììderlandischa-n-ìn da wallonischa Schüala-n-obligàtoorisch sìì soll.

## Weblìnks
* Dr Gilles Vanden Burre ìn dr Àbgoordneta-Dàtabànk vu dr Belgischa-n-Àbgoordnetakàmmer (frànzeesch, nììderlandisch)
* Dr Gilles Vanden Burre uff dr Websitta vu dr Pàrtäi Ecolo (frànzeesch)
* Ìm Gilles Vanden Burre siina offiziälla Websitta (frànzeesch)

## Referanz
Brustvergrößerung

A **Bruschtvergreesserung** ìsch a Scheenhaitsoperàzioon, wu d’ wiibliga Bruscht mìt Hìlf vun Implàntààta-n-odd’r Fattiisàtz vergreessert odd’r umgschtàltet wìrd. Dia Operàzioon màcht maa maischtens üss ästheetischem Grund. ’S kààt àwwer a medizinischa-n-Ìndikàzioon sìì, wänn a Fahlbìldung vu dr Bruscht ìsch —zem Biischpìel noh-n-era Krabsärkràkung odd’r era Äntglìederung.

Bii da Manner gìtt’s àui a Àrt vu Bruschtvergreesserung, wo maa *Bruschtmuschkelvergreeserung* nännt. Doo wìrd a Implàntààt unter’m groossa Bruschtmuschkel iigsätzt.

## Lìteràtüür
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
XXL (Magazin)

**XXL** ìsch a àmerikànischa Hip-Hop-Zittschrìft, wo ànna 1997 grìnda worra-n-ìsch un jeeder Monet bii Townsquare Media ärschiint. Bii dr Ufflààg hàt XXL dr friahja Màrkfiahrer The Source iighoolt.

Grìnda worra-n-ìsch d’ Zittschrìft vum James Bernard, em Robert Marriott un em Reginald Dennis, wo vorhar bii The Source gschàfft ghàà hann. Sa hann dr Iifluss vum Ray „Benzino“ Scott uff dr redàkzionälla Tail vu The Source kritisiart. Àls Uffsàtzlaiter ìsch ànna 1999 dr Elliott Wilson iigschtällt worra, wo-n-eewafàlls a ehamààliger Ààgschtällt vu dr The Source gsìì-n-ìsch. Ànna 2006 hàt XXL d’ Zittschrìft Scratch ìwwernumma un sìe bis ànna 2007 àls *XXL presents Scratch Magazine* veräffentligt. Nohdam àss dr Wilson ànna 2008 äntloo worra-n-ìsch, ìsch dr Datwon Thomas Uffsàtzlaiter worra. Dr Thomas ìsch friahjer Uffsàtzlaiter vu King gsìì. XXL ìsch z’äärscht bii Harris Publications ärschìena. Ànna 2014 hàt d’ Gsällschàft Townsquare Media d’ Zittschrìfta-n-XXL, King un Antenna ìwwernumma.

Ìn dr Zittschrìft XXL gìtt’s Kritik vu näija Müüsikàlba. Fìr d’ Bewartung vu da Wark wara d’ Bewartunga vun *S*, s’ Schlachtschta, bis *XXL* gaa. Sitter 1997 hann numma säcks Àlba d’ bäschta Bewartung ìn’ra äärschta Kritik bikumma. 14 wittera sìnn noh-n-era Näibewartung mìt XXL üüsszaichent worra.

## Weblìnks
* Offiziälla Websitta (àmerikànisch Anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Olivier Véran

Dr **Olivier Véran** (* 22. Àwrìl 1980 z’ Saint-Martin-d’Hères, Département Isère) ìsch a frànzeescher Narvadokter un Politiker. Vu Hornung 2020 bis Mai 2022 ìsch’r Gsundhaitsminìschter gsìì.

## siina Kàrriar ìn Politik
Àn dr Pàrlàmantswàhl vu 2012 ìsch dr Olivier Véran àls Àbgoordnet’r vum 1. Wàhlkrais vum Département Isère gwählt worra. Ìm Pàrlàmant ìsch’r Mìtglìed ìm Üüssschuss fìr d’ Soziààla-n-Ààglaagahaita gsìì. Ar hàt sìch ärfolgloos àn dr Départementswàhl vu Mai 2015 ìm Département Isère uffgschtällt. Ìm Dezamber 2015 ìsch’r àls Regionààlroot vum Auvergne-Rhône-Alpes gwählt worra. Àn dr Presidàntschàftswàhl vu 2017 hàt’r dr Emmanuel Macron unterschtìtzt. Schpeeter ìsch’r sii Gsundhaitsberooter worra.

Àn dr Pàrlàmantswàhl vu 2017 ìsch dr Véran àls Àbgoordnet’r wìedergwählt worra. Ar hàt ìm Dezamber 2017 d’ LREM-Fràkzioon ìn dr Nàzionààlversàmmlung grìnda un ìsch ìm Dezamber 2019 ìhra Laiter worra. Ìn dr Nàzionààlversàmmlung ìsch’r vu 2017 bis 2020 Generààlberìchtärschtàtter ìm Üüssschuss fìr d’ Soziààla-n-Ààglaagahaita gsìì. Ìm Hornung 2020 ìsch’r àls Noohfolger vu dr Agnès Buzyn àls Gsundhaitsminìschter ärnännt worra, wu d’ COVID-19-Waltversöichung hàt düa-n-ààfànga. Drnooh ìsch’r vum 20. Mai bis Jüüli 2022 biigoordneter Minìschter fìr d’ Beziihunga zem Pàrlàmant ìn dr Élisabeth Borne ìhra Regiarung. Àn dr Pàrlàmantswàhl vu Jüüni 2022 ìsch’r ìn d’ Nàzionààlversàmmlung wìedergwählt worra.

Sitter’m 4. Jüüli 2022 ìsch’r biigoordneter Minìschter fìr d’ Demokrààtischa-n-Ärnäijerung so wia Wortfiahrer vu dr Regiarung. Dia Ärnännung ìsch àls a „Àbschtufung“ ààglüagt worra.

Dr Véran ìsch z’äärscht Mìtglìed ìn dr Soziàlìschta Pàrtäi (PS) gsìì. Ànna 2017 hàt’r sìch àn ìm Macron siinera Pàrtäi La République en Marche (LREM) ààgschlossa, un drnooh àn Territoires de Progrès (TdP) ànna 2020.

## sii Prìwààtlaawa
Dr Olivier Véran ìsch z’äärscht vu 2008 bis 2018 mìt dr Fràuija-n-ärztin Camille Lesne verhiirootet gsìì. Mìt ìhr hàt’r zwai Kìnder ghàà. Vu 2018 bis 2021 ìsch’r dr Gfährt vu dr Àbgoordneta Coralie Dubost gsìì.

## Weblìnks

* Ìm Olivier Véran siina offiziälla Websitta (frànzeesch)
* Dr Olivier Véran ìn dr Àbgoordneta-Dàtabànk vu dr Nàzionààlversàmmlung (frànzeesch)
* Dr Olivier Véran ìn dr *Base Sycomore* vu dr Nàzionààlversàmmlung (frànzeesch)
* Dr Olivier Véran bii *Vie Publique* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Instagram

**Instagram** ( uff Anglisch,  odd’r  uff Hoochdiitsch,  uff Frànzeesch; umgàngsschproochlig àui **IG** odd’r **Insta**) ìsch a Soziààl Nätzwark, wu maa hàuiptsachlig Fotos un Videos tailt. ’S ìsch a Mìschung üss Microblog un audiowisüäller Plàttform. D’ Nutzer känna ìhra Fotos un Videos ìwwerschàffa un Fìlter züafiaga. S’ Nätzwark ìsch koschtafräi un ìsch finànziart dur Warbung. ’S ìsch ànna 2010 gäffnet worra un gheert sitter 2012 zem àmerikànischa Unternamma Meta Platforms. Instagram gìtt’s àui ìn d’ Form vu’ma App fìr Windows 10, Windows 11, Android un iOS.

Noh dr aigena Schtàtistik sìnn uff Instagram mehr àss 1 Milliarda ààgmaldeta Nutzer. Äbb a Viartel drvu laawa ìn da Verainigta Schtààta. Ìm Diitschlànd sìnn äbb 21 Millioona Nutzer monetlig àktiiv, un äbb 11 Millioona sìnn tààglig àktiiv (Schtànd: 2022). Ìn dr Schwiiz sìnn ànna 2020 äbb 2,7 Millioona Bnutzer monetlig àktiiv gsìì.

D’ intänsiiwa Nutzung vun Instagram kààt negàtiiwa-n-Üüsswìrkunga hàà, vor àllem uff dr Gaischteszüaschtànd vu da Bnutzer. 

## Lìteràtüür
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta

## Ainzelnoohwiisa
Shinzō Abe

Dr **Shinzō Abe** (jàpànisch 安倍 晋三 *Abe Shinzō* ; * 21. Septamber 1954 z’ Shinjuku, Prefäktüür Tokio; † 8. Jüüli 2022 z’ Kashihara, Prefäktüür Nara) ìsch a jàpànischer Politiker gsìì. Ar ìsch vum 26. Dezamber 2012 bis àm 16. Septamber 2020 dr 57. Premierminìschter vum Jàpàn gsìì. Dàs Àmt hàt’r schuu vum 26. Septamber 2006 bis àm 26. Septamber 2007 üüssiawt ghàà. Züadam ìsch’r vu 2006 bis 2007 un nochamol vu 2012 bis 2020 Vorsìtzender vu dr Liberààldemokrààtischa Pàrtäi (LDP) gsìì. Ànna 2014 un 2018 ìsch dr Abe noh dr Zittschrìft Time ainer vu da hundert iiflussriichschta Mänscha ìn dr Walt gsìì. Dr Abe-n-ìsch dr Premierminìschter gsìì, wo ìn dr Gschìcht vum Jàpàn àm längschta àmtiart hàt, un sitter’m 24. Àuigscht 2020 dr Premierminìschter mìt dr längschta ununterbroochena-n-Àmtszitt (vor siim Groossunkel Satō Eisaku). Àb 2021 hàt dr Abe siina aigena Fàkzioon ìnnerhàlb vu dr LDP gfiahrt.

Àm 8. Jüüli 2022 ìsch dr Abe vu’ma Mànn nììdergschossa worra, wu-n-’r uff dr Schtrooss z’ Nara ìm Wäschta vum Jàpàn a Reeda hàt düa hàlta. Ar ìsch a pààr Schtunda schpeeter ìm Schpitààl àn da Folga vu siina Verlätzunga gschtoorwa.

## Lìteràtüür
* Takeo Hoshi, Phillip Y. Lipscy (Üüssg.): *The Political Economy of the Abe Government and Abenomics Reforms.* Cambridge University Press, Cambridge 2021, ISBN 978-1-108-84395-9 (anglisch).

## Weblìnks

* Dr Shinzō Abe uff dr Websitta vum jàpànischa Kàbinätt (anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Jenna Jameson

D’ **Jenna Jameson** (* 9. Awrìl 1974 àls *Jenna Marie Massoli* z’ Las Vegas, Nevada) ìsch a ehamààliga-n-àmerikànischa Pornodàrschtällera, Pornofilmproduzänta un -filmemàchera, Schàuischpìelera so wia Unternammera. Sa ìsch aina vu da bekànnteschta un berìahmteschta Pornodàrschtällerinna ìn dr Walt un trajt dr Ìwwernamma „Keenigin vu dr Pornogràfii“ *(The Queen of Porn).*

Ìm Làuif vun ìhrer Kàrriar vu 1993 bis 2007 hàt sa mehr àls 20 internàzionààla Pornofilm-Priisa gwunna un ìsch ìn baida Rüahmshàlla vu dr Pornofilmìndüschtrii-n-uffgnumma worra (AVN Hall of Fame un XRCO Hall of Fame). Ànna 2000 hàt sa s’ ärfolgriicha-n-Ärwàcksena-Unterhàltungsunternamma *ClubJenna* grìnda. Ìhra aigena Laawesbschriiwung *How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale* (Tìtel vu dr diitscha-n-Üüssgààb: *Pornostar*) ìsch ànna 2004 veräffentligt worra; säcks Wucha làng ìsch sa ìn dr Lischta vu da maischtverkàuifta Biacher vu dr New York Times gsìì.

## Filmogràfii
### Pornofilma

* 1993: Fantasy Women
* 1994: Up And Cummers 11
* 1994: Cherry Pie
* 1995: Silk Stockings
* 1995: Blue Movie
* 1995: Wicked One
* 1996: Jenna Loves Rocco
* 1996: Conquest
* 1997: Wicked Weapon
* 1997: Satyr
* 1998: Dangerous Tides
* 1998: Flashpoint
* 1999: Hell On Heels
* 1999: Virtual Sex with Jenna Jameson
* 2000: Sexcalibur *(Dream Quest)*
* 2001: My Plaything Jenna Jameson
* 2002: My Plaything Jenna Jameson 2
* 2001: Briana Loves Jenna
* 2002: I Dream of Jenna
* 2004: Bella Loves Jenna
* 2004: Jenna Jameson is The Masseuse (Remake vu *The Masseuse*)
* 2004: Krystal Method
* 2005: The New Devil in Miss Jones
* 2006: Janine Loves Jenna
* 2006: Jenna's Depraved
* 2007: I Dream of Jenna 2
* 2008: Burn
* 2008: Frosty The Snow Ho
* 2009: Being Jenna
* 2009: Jennas Dirty Secret


### ìn àndra audiowisüälla Wark
* 1997: Private Parts
* 2000: Ali G Aiii
* 2002: Grand Theft Auto: Vice City
* 2002: Porn ’n Chicken
* 2002: ìm Eminem sii Video *Without Me*
* 2003: Tony Hawk’s Pro Skater 4 als Daisy
* 2003: New World Disorder III – Freewheel Burning
* 2005: Evil Breed: The Legend of Samhain
* 2006: What Love Is
* 2006: Sin-Jin Smyth
* 2007: Zombie Strippers

### àm Farnsah
* 1997: Wild On!
* 2000: Nash Bridges (Farnsahseria, 2 Folga)
* 2001: Family Guy (Farnsahseria, Folga *Brian Does Hollywood*, Schtìmma)
* 2003: Mister Sterling (Farnsahseria, 2 Folga)
* 2014: Sons of Anarchy (Farnsahseria, aina Folge)
* 2015: Celebrity Big Brother (16. Schtàffel, Verainigt Keenigraich)

## Lìteràtüür
* Jenna Jameson mit Neil Strauss: *How to … make love like a porn star. A cautionary tale*. Regan Books, New York 2004, ISBN 0-06-053909-7 (anglisch)
* Jenna Jameson, Neil Strauss: *Pornostar. Die Autobiographie*. Heyne, München 2005, ISBN 3-453-67504-5 (diitscha-n-Üüssgààb)
* Timothy Greenfield-Sanders: *XXX. 30 Porno-Stars im Porträt.* Heyne, München, 2006, ISBN 3-453-67515-0.

## Weblìnks

* 
* 
* 
* 
* 

## Ainzelnoohwiisa
2NE1

**2NE1** (koreànisch: , RR: *Tuaeniwon* ; üüssgschproocha wia s’ Anglischa *to anyone* odd’r *twenty-one*, „ ainunzwànzig“) ìsch a süüdkoreànischa Girl-Grupp vu dr Plàttafirma YG Entertainment, wo vu 2009 bis 2016 àktiiv gsìì-n-ìsch. Ìn dr Grupp sìnn viar Mìtglìeder gsìì: d’ Bom, d’ CL, d’ Dara, un d’ Minzy. D’ Grupp ìsch bekànnt worra, wial sa d’ tràdizionälla Klischees vu dr K-Pop gbrocha hàt un ìsch a wìchtig Symbool vu dr „Koreànischa Walla“ worra. Dr Namma vu dr Grupp schteht fìr „Näija Äntwìcklung vum 21. Joohrhundert“ (uff Anglisch *New Evolution of the 21st Century*).

D’ Grupp ìsch z’äärscht ìm März 2009 äntdäckt worra, wu sa zamma mìt dr Büa-Grupp Big Band uff dr Warbungs-Sìnggel *Lollipop* gsunga hàt. Bekànnt worra-n-ìsch sa noh dr Ärschiinung vun ìhrem äärschta-n-EP *2NE1* ànna 2009, wu d’ Sìnngel *Fire* un *I Don’t Care* z’ loosa sìnn. D’ Sìnggel *I Don’t Care* ìsch bii da Mnet Asian Music Awards àls „Liad vum Joohr“ üüsszaichent worra; domìt ìsch 2NE1 d’ äärschta-n-Idolgrupp worra, wo-n-a Groosspriis (a *daesang*) ìn ìhrem Ààfàngsjoohr bikumma hàt. Ànna 2010 ìsch ìhr äärscht Schtüdio-Àlbum *To Anyone* arschìena, wo dräi Moneeta làng àm Schpìtzaplàtz vum koreànischa-n-Àlbumchart gsìì-n-ìsch. Ìm gliicha Joohr ìsch àui s’ zwaita-n-EP *2NE1* veräffentligt worra; d’ Sìnggel *Don’t Cry*, *Lonely*, *I Am the Best* un *Ugly* sìnn uff Plàtz 1 vu da Charts ànakumma. Ànna 2012 hàt d’ Grupp ìhra Tournee *New Evolution Global Tour* ìn sìewa-n-àsiàtischa un nordàmerikànischa Lander gmàcht; ’s ìsch d’ äärschta internàzionààla Tournee vun’ra K-Pop-Girl-Grupp gsìì. Ìhra Uffiahrung àm Prudential Center ìm New Jersey hàt d’ *[[The New York Times|New York Times]]* àls s’ zwaitbäschta Konzärt vum Joohr ärnännt.

Ànna 2014 hàt 2NE1 ìhr lätscht Schtüdio-Àlbum *Crush* veräffentligt. ’S ìsch s’ äärscht Àlbum vu’ma koreànischa Kìnschtler, wo-n-a Plàtz ìm Top 100 vum àmerikànischa Billboard 200 ghàà hàt. Mehr àls zwai Joohra làng ìsch’s koreànischa-n-Àlbum mìt da bäschta Chart-Plàtziarunga gsìì. Bis àm Andsjoohr 2014 hàt 2NE1 insgsàmt niina Top-1-Liader ìm Gaon Digital Chart ghàà. 

Ìm Àwrìl 2016 hàt d’ Minzy d’ Grupp fàraloo. Àm 25. Nowamber 2016 hàt sìch d’ Grupp offiziäll uffgleest. D’ dräi Sangerinna hann d’ lätschta Sìnggel *Goodbye* uffgnumma, wo-n-ìm Janner 2017 ärschìena-n-ìsch.

Ìm Làuif vun ìhrer Kàrriar hàt d’ Grupp zàhlriicha Priisa bikumma, drunter niina Melon Music Awards, älf Cyworld Digital Music Awards, zeh Mnet Asian Music Awards. Ìm Àwrìl 2022 hàt 2NE1 àn da Faschtschpìeler vu Coachella zem äärschta Mol noh-n-ìhra Uffleesung a Konzärt gaa. Mehrera Zittschrìfta hann gsajt, àss dàs aina vu da bäschta-n-Ufffiahrunga uff dana Faschtschpìeler gsìì-n-ìsch.

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta-n-uff Jàpànisch
* 

## Ainzelnoohwiisa
Padiglione

Dr **Padiglione**  (itàlianisch), àui **Bàsilikaschìrm**, **Conopeum**, **Umbraculum** (làtiinisch) odd’r **Ombrellino** (itàlianisch) gnännt, ìsch a gaal-root gschtraifter, keegelformiger Siidaschìrm, wo maa-n-urschprìnglig zem Schutz vum Priaschter odd’r vum Kàntoor bii da kàthoolischa Prozässioona bnutzt hàt. Hìttz’tààgs ìsch’r naawa-n-em Tintinnabulum —era litürgischa Glocka— s’ Àbzaicha vun’ra pàpschtliga Basilika vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch. Ìn da Bàsilika schteht dr Schìrm biim Hàuiptàltàr. Wahrem Besüach vum Pàpscht ìn’ra Bàsilika ìsch dr Schìrm uffgschpànnt. Üüsserdam ìsch dr uffgschpànnta Padiglione s’ Àbzaicha vun’ra pàpschtliga Sedisvakanz. Àls Àbzaicha vu dr Sedisvakanz ìsch dr Padiglione zem äärschta Mol uff Mìnza bnutzt worra, wo-n-ìm Joohr 1521 präägt worra sìnn. Drzüa-n-ìsch uff jeedem Wàppa vu da Kàrdinàlkammerer a uffgschpànnter Padiglione z’ sah.

## Bìlder

Procession of the Precious Blood of Jesus Christ-Bruges; het conopeum.JPG|A Conopeum uff dr Prozässioon vum Chrìschtiblüat z’ Brügge, Belgia
Saints of June Procession 2014 39.JPG|A groosser Conopeum uff dr Prozässioon vu da Hailiga vum Bruchmonet z’ Braga, Portügàl
Padiglione in Stiftskirche Aschaffenburg.JPG|Bàsilikaschìrm ìn dr Schtìftskìrìch vun Aschaffenburg ìm Baira
Cathedral Basilica of St. Augustine (St. Augustine, Florida) - Umbraculum.jpg|Schìrm ìm Bàsilika-Mìnschter vu St. Augustine (Florida)
Mission San Diego de Alcalá - church interior 01.jpg|A Bàsilikaschìrm, wo vum Dàch hangt —doo ìn dr Missionskìrìch San Diego de Alcalá (Kàlifornia)


## uff Wàppa

Sede vacante.svg|Wàppa wahrend dr pàpschtliga Sedisvakanz
Template-Cardinal Camerlengo.svg|Wàppa vum Kàrdinàlkammerer
COA basilica template.svg|Wàppa vu da Bàsilika major
COA min basilica template.svg|Wàppa vu da Bàsilika minor


## Lìteràtüür
*
*

## Weblìnks
Melania Trump

D’ **Melania Trump** [məˈlɑːniə tɹɐmp] (*&nbsp;26. Àwrìl 1970 z’ Novo Mesto, SR Sloweenia, SFR Jugoslààwia, àls *Melanija Knavs* []) ìsch a ehamoolig sloweenisch-àmerikànisch Modäll. Àls Ehafràui vum Donald Trump ìsch sa vu 2017 bis 2021 d’ First Lady vu da Verainigta Schtààta gsìì.

Schuu-n-àls Kìnd ìsch sa àls Modäll ìn Zittschrìfta un uff Moodaschàuija vu verschìedena jugoslààwischa Täkschtilunternamma z’ sah gsìì. Àm Ààfàng vu da Joohra 1990 ìsch sa Modäll ìn verschìendena öiropäischa Lander gsìì, àwwer hàt weeniger Ärfolg ghàà. Drnooh ìsch sa ànna 1995 uff Nöi York gànga, wu sa ànna 1998 àls Kàmpàniagsìcht vu dr Zigarättlamàrka Camel ìhr äärschter greesserer Ärfolg ghàà hàt. Ìm gliicha Joohr ìsch sa ìn a Beziihung mìt’m Donald Trump iinagànga. Mìt ìhm hàt sa àn Talk-Shows un àn siinera aigena Sandung The Apprentica mìtgmàcht. Dànk ìhrer Beziihung mìt’m Trump ìsch ìhra Modällkàrriar schnall uffgschtìega; sa  ìsch uff da Tìtelblatter vu zàhlriicha bediitenda Moodazittschrìfta z’ sah gsìì. Ànna 2005 hàt sa dr Trump ghiiroota. Ànna 2006 ìsch sa àmerikànischa Bìrgera worra. Sa ìsch d’ äärschta First Lady vu da Verainigta Schtààta gsìì, wo nìt Anglisch àls Müatterschprooch grädd hàt.

## Lìteràtüür
* Julia Ioffe: *[https://www.gq.com/story/melania-trump-gq-interview Melania Trump on Her Rise, Her Family Secrets, and Her True Political Views: “Nobody Will Ever Know”]*. GQ, 27. April 2016.
* Mary Jordan: *The Art of Her Deal: The Untold Story of Melania Trump*. Simon & Schuster 2020, ISBN 978-1-982-11340-7.
* Bojan Požar: *Melania Trump – The Inside Story: The Potential First Lady.* Ombo, Ljubljana 2016.

## Weblìnks

* 
* D’ Melania Trump ìn dr *National First Ladies’ Library* (anglisch)
Alois Schätzle

Dr **Alois Schätzle** (* 30. Augschte 1925 z Kollnau; † 9. Juli 2022 au dert) isch e dytsche Bolitiker vu dr CDU gsii.

## Uusbildig un Beruef
No dr Volksschuel un dr Handelsschuel het dr Alois Schätzle Ainzelhandelschaufmann bim Chaufhuus Fleiner glehrt. Vu 1946 bis 1954 het er as Chaufmännische Sachbearbaiter un no bis 1957 as Yychaifer vun ere Rohstoffgroßhandlig gschafft.

## Bolitik
Dr Schätzle isch anne 1949 in di Jung Union un 1953 in d CDU yydrätte. Ab 1954 isch er Mitglig vu dr Sozialuusschuss vu dr Chrischtli-Demokratische Arbetnähmerschaft gsii. Ab 1958 isch er Landessozialsekreter un ab 1971 Bezirkssozialsekreter vu dr CDU Sidbade gsii. Am 18. Oktober 1971 isch er fir dr Albert Höfflin in Landdag vu Bade-Wirttebärg noogruggt. Vu 1972 bis 1988 isch er dert diräkt gwehlte Abgordnete fir dr Landdagswahlkrais Ämmedinge, Mitglid vum CDU-Fraktionsvorstand un ab 1974 Vorsitzer vum Petitionsuusschuss gsii.

## Ehrige un Uuszaichnige
Anne 1987 isch er mit em Große Verdienschtchryz vu dr Bundesrepublik Dytschland gehrt wore. Am 27. April 1991 het er d Verdienschtmedaille vum Land Bade-Wirttebärg kriegt. 1992 het en dr Papscht Johannes Paul II. zum Ritter vum Silveschterorde ernännt.

## Familie un Privats
Dr Schätzle isch remisch-kadolisch, ghyrote un Vater vu drei Chinder gsii.

## Weblink

* Bernd Fackler: Helfen ist ihm stets wichtig Badische Zeitung, 30. Augschte 2010

## Fueßnote
S-Bahn Bern

D **[[S-Bahn]] Bärn** () wicklet mit rund 100'000 Reisende täglich e Grossteil vom regionale öffentliche Vercher iner Agglomeration Bärn ab. Ab 1995 het me agfange, d Regionalzüg als S-Bahn azschribe. Allerdings het scho ab 1974 en S-Bahn-mässige Taktvercher uf de Strecke uf Solothurn, Worb und Zollikofen bstange; sit 1987 giz d Durchmesserlinie vo Thun uf Loupe beziehigswis Freiburg. 1995 chunt d zweiti Durchmässerlinie (S2: Schwarzenburg–Trubschachen) dezue. D nächsti Erwiterig isch 1997 agstande, wo d Durchmässerlinie S3 Biel–Belp und S4/S44 Bern Bümpliz Nord–Burgdorf witer in Betrib gno worde sind. Usserdem sind d räschtliche normalspurige Regionalzugleischtige als S33, S5, S51 und S55 bezeichnet worde. Sitem Fahrplanwächsu im Dezember 2004 sind ou d Schmalspur-Strecke vom RBS als S7, S8 und S9 in ds S-Bahn-Nummersystem integriert worde. Uf de Fahrplanwächsu 2008 sind d Linieverchnüpfige neu gschtaltet worde, d S11, S22 und S33 sind entfalle, neu dezue cho sind d S52 und d S6.

Mit circa nün Millione Zugkilometer jährlich isch d S-Bahn Bärn d zweitgröchsti S-Bahn vo der Schwiz. Ds Streckenetz isch ca. deckigsglich mit der Metropolregion Bern.

## Vorloufer
Scho am 31. Mai 1964 füehrt d RBS-Vorgängergsellschaft Vereinigte Bern–Worb-Bahnen (VBW) uf der Bahnstrecke Worb Dorf–Worblaufen der schwizwit erscht Taktfahrplan ii. Der isch zum 26. Mai 1974 schliesslich ou uf de Strecke Zollikofen–Bern und Solothurn–Worblaufen usdehnt worde, wo uner der Bezeichnig *Plan 74* der erscht integrale Taktfahrplan (ITF) vom Land entstande isch. Gleichzeitig isch ou feschti Liniebezeichnig und Kennfarb igfüehrt worde, wobi letzteres tilwis bis hüt gältet. Es verchere folgendi vier Linie, wobi churzgfüehrti Kürs zuesätzlich miteme rot gstrichebe Liniesignal kennzeichnet gsi sind:

## Linie u Rollmaterial
D S-Bahn Bärn bsteit us 13 Linie. Uf gwisse Abschnitt ergänze sich mehreri Linie zume Viertel- oder Halbstundetakt. Mit Ussnahm vo der S31, wo nur vo Mäntig bis Fritig und nur bis 21.00 Uhr fahrt, verchere alli Linie mindestens stündlich. Zuesätzlich verchere uf bestimmte Teilabschnitt Verstärcher ohni Linienummer, wo teilwis ned alli Zwüschehalt bediene.

## Partner
D S-Bahn Bärn wird im Uftrag vom Kanton Bärn, sine Nachbarskantön und vom Bund gmeinsam betribe vo de Bahngsellschafte

* BLS AG (BLS)
* Regionalverkehr Bern–Solothurn (RBS)

Zum Fahrplanwächsu am 12. Dezember 2004 hei sich d Schwizerische Bundesbahne (SBB) usem S-Bahn-Betrib ds Bärn zrügzoge, hei aber darfer de Färnvercher vo der BLS vollständig überno. Abem Fahrplanwächsu 2011 isch d SBB aber mit ihre RegioExpress-Züg vo/uf Bärn verchert, wobi d Linie vorher als InterRegio gfüehrt worde si. D Linie wärde hüt wider als InterRegios vo der BLS gfüehrt.
Im Dezember 2020 het d BLS de Uftrag (Konzession) für witeri zäh Jahr, bis zum 14.&nbsp;Dezember 2030, becho.

## Links

* Offizielli Website vo de S-Bahn Bärn
** Liniennetz 2022 (PDF-Datei; 151 kB)
* Usbau 2014 - 2025

## Fuessnote
S-Bahnen in der Schweiz

Ider Schwiz isch nur ds Netz vo Zürich en **[[S-Bahn]]** im strengste Sinn, wie ds Dütschland meischt verwendet. Durch ds langfristig Projekt Bahn 2000 sind d witere „S-Bahne“ entstande, di zum Teil no im witere Usbau sind (Apassige bestehende und Bau vo zuesätzliche Haltestelle, teilw. Überhol-Abschnitte uf eigleisige Stecke). So isch d Bezeichnig „S-Bahn“ bis uf witers meischt nur als Marketingbezeichnig für d frühere „Regionalzüg“ mit Halt an alle Statione zu gseh.

Es git iner Regel kei Prisunerschid zwüsche Färnverchers- und S-Bahn-Fahrte. En Fahrt vo Ziegelbrügg uf Zürich mit der S-Bahn chostet bispilswis genauso vil wie d glich Fahrt im InterRegio. Witer wird der Begriff S-Bahn meischtens bi Agglomeratione miteme grössere Netz an Nahvercherslinie brucht. D meischte Linie füehre oder tangiere derbi d Zentralstadt.

D Schwizerische Bundesbahne hei für d Schwiz folgendi Mindeschtaforderig ane S-Bahn gstellt:
* Existenz vo Durchmesserlinie
* Durchschnittsgschwindigkeit vo ca. 50 km/h
* Iheitlichi Tarif
* Iheitlichs Erschinigsbild und Kommunikation gegenüber de Chunde
* Koordination und Vernetzig mit andere Verchersundernäme

Ned im Aforderigsprofil für en S-Bahn vo de Schwizerische Bundesbahne, glich aber es Hauptmerkmal:
*Im Chärnberich vo de zentrale Grossstadt gbündelti Fahrwäg vo de S-Bahnlinie mit typischerwis eigene Gleisinfrastruktur und eigene, vom Interregio- und Färnvercher unabhängige Haltestelle und Bahnhöf
Allerdings erfüllt kei S-Bahn alli Kriterie vollumfänglich. So fährt d S-Bahn Zürich über de Bereich vom ZVV-Tarifverbund druber us und sälbst d teilwis ufem Zürcher Tramnetz fahrend Forchbahn wird als "S-Bahn" gfüehrt. D S-Bahn Bärn het no Linie, wo nur stündlich verchere. D S-Bahn Luzern chan infrastrukturbedingt kei Durchmesserlinie irichte. D S-Bahne wärde vil vo verschiedene Verchersundernähme betribe und hei bis uf Basel und Bärn keis Symbol als Erkennigszeiche.

Der Begriff *S-Bahn* wird in öffentliche, zweisprachige Publikatione mit Réseau Express Régional (RER) ins Französische übersetzt.

**Amerkige**
* D Netzi vo Luzärn und Zug teile sich en gmeinsame Nummreberich und wärde oft als S-Bahn Zentralschwiz zämmegfasst.
* D meischte Normalspurlinie (1435 mm) wärde mit Wechselstrom 15 kV 16,7 Hz betribe, au d meterspurige Linie ds Luzärn. D uf Frankrich füehrende Linie fahre ab Basel SBB und ab Genf Cornavin mit Wächselstrom 25&nbsp;kV 50&nbsp;Hz. D meterspurige Linie ds Zürich, Bärn und St.&nbsp;Galle verchere mit 1200–1500&nbsp;V Glichstrom.
* Im Kanton Aargau, wo zwüsche de drei S-Bahn-Netz Zürich, Basel und Zentralschwiz ligt, sind uf Wunsch vom Kanton uf Endi 2008 alli Regionalzuglinie mit S-Bahn-Nummrd verseh worde. Scho vorher sind rund d Hälfti vo der Regionalzüg mit ere S-Bahn-Nummer gfüehrt worde, wills nur en Teilstrecki im Aargau zrüglege, der Rescht aber im Chärngebiet vo der jewilig S-Bahn.

## Lueg au
* Lischte vo de Schwizer Tarifverbünd
* S-Bahne ds Dütschland
* S-Bahne ds Österrich
* S-Bahne ds Frankrich

## Fuessnote


## Links
* Die S-Bahn Systeme der Schweiz (S.24) *([http://mct.sbb.ch/mct/fr/blumenthal.pdf franz. Version (S.18)])* (5,6 MB)
Regionalps

D **Regionalps** (RA), Eigubezeichnig **RegionAlps**, isch es Verchersunernähmu im Kanton Wallis, wo schine Gschäfftssitz z Martigny het. D im Jahr 2003 gigründut Tochtergschellschaft vo de Schwizerischu Bundesbahne (SBB) und vo de Transports de Martigny et Régions (TMR) sind am Afang mit Fahrzig vo de beidu Besitzerbahne gfahru. Schi betribunt der Regionalvercher vor allum im Rhonetal zwischum Oschtufer vom Genfersee und Brig.

## Unernähmu
D Regionalps SA isch im Jahr 2003 vo de Schwizerischu Bundesbahne (SBB) und der Transports de Martigny et Régions (TMR) als gmeinsams Tochterunernähmu fer der Personuvercher im Wallis gigründut wordu. Als dritte Aktionär isch 2009 der Kanton Wallis ins Unernähmu igstigu; siter haltunt d SBB 70 %, d TMR 18 %, und der Kanton Wallis 12 % vom Aktiekapital.

## S-Bahn Wallis

D RER-Zig fahrund situm Fahrplanwägsul 13. Dezember 2015 vo Mäntag bis Fritag alli 30&nbsp;Minüte, so das schich hie faktisch gseh um en S-Bahn handlut.

## Liniunetz
Z Netz vo de betribenu Linie setzt schich üsra langu Heuptstrecki und zwei churze Näbustreckine zämmu:
* St-Gingolph–St-Maurice –Martigny–Sittu–Brig, 146 Kilometer
* Martigny–Sembrancher–Orsières, 19 Kilometer und
* Sembrancher–Le Châble, 6 Kilometer

Zudem wärdunt vier Reginalbuslinie zwischu Visp und Leuk agibotu.

## Rollmaterial

Inzwischu kehrt Regionalps 16 driteiligi NPZ Domino (Trieb- und Steuerwagen ex SBB) und 4 RABe 525 (ex TMR).

Der Domino **RA14** treit situm 23. Juli 2022 en Vollwerbig fer de Walliser Fernseh-Sender Kanal 9.

## Lüeg öi
* S-Bahne iner Schwiz

## Füessnote


## Links

* Website der Regionalps
Ciara Michel

D’ **Ciara Kathleen Michel** (* 2. Jüüli 1985 z’ Taunton, Anglànd) ìsch a britischa Volleybàllschpìelera, wo-n-àls Mìttelblockera schpìelt. Vu 2017 bis 2019 hàt sa biim ASPTT Mulhouse gschpìelt un schteht sitter 2020 bii Athletes Unlimited Pro League ìm Àmerikà unter Vertrààg. Drzüa ìsch sa sitter 2011 Mìtglìed ìn dr britischa Nàzionààlmànnschàft.

## ìhra Laawa un Kàrriar
D’ Michel ìsch d’ Tochter vu’ma àmerikànischa Basketballer un era Brita vun irischer Àbschtàmmung. Wu sa zeh Joohra àlt gsìì-n-ìsch, ìsch sa mìt ìhra Äältra ìns Florida gwàndelt. Ìn dr Schüal hàt sa Cheerleadera wälla wara, àwwer hàt sìch schpeeter fìr Volleybàll äntschìeda. Ìm Florida hàt sa zamma mìt ìhrer Schwaschter ìn’ra Mànnschàft gschpìelt. Àb 2003 hàt sa àn dr Üniwärsitäät vu Miami Seelakunda gschtudiart un hàt därt ìn dr Üniwärsitäätsmànnschàft gschpìelt. Ànna 2007 ìsch sa àn d’ Üniwärsitäät vu Melbourne ìm Àuischtrààlia gànga ge schpìela. Ìn dr Zwìschazitt ìsch sa a hàlb Joohr làng àn dr Monash-Üniwärsitäät ìm Vorort vu Melbourne àktiiv gsìì.

Ànna 2010 ìsch sa ìn dr Alemannia Ààcha-n-ìm Diitschlànd gànga ge schpìela, mìt’m Àbsìcht, ìn d’ britischa Mànnschàft fìr d’ Olìmpischa Schpìela gwählt z’ wara. Ìm Mai 2011 hàt sa z’ Lima zem äärschta Mol mìt dr Nàzionààlmànnschàft gschpìelt. Bii da Olìmpischa Schpìela vu 2012 z’ London ìsch sa mìt dr britischa Mànnschàft uff Plàtz 9 ànakumma. Drnooh ìsch sa uff VT Aurubis Hamburg gànga ge schpìela, un ìns Yamamay Busto Arsizio ìm Itàlia ànna 2013. Mìt dam Verain hàt sa zwaimol dr itàlianischa Pokàl gwunna (ànna 2013/2014 un 2014/2015), so wia dr itàlianischa Schpìtzapokàl ìm Joohr 2014/2015.

Ìm Saison 2016/2017 hàt d’ Michel biim tìrkischa Verain Bursa BBSK gschpìelt, wu sa àm Plàtz 5 vu dr Nàzionààlmaischterschàft un àm Plàtz 3 vum Öiropäischa Challenge Cup ànakumma-n-ìsch. Ìm nachschta Joohr ìsch sa biim Verain AS Saint-Raphaël ìm Süüdfrànkrììch gsìì, mìt wällem sa ànna 2017 dr frànzeescha Schpìtzapokàl gwunna hàt. Ìm gliicha Joohr ìsch sa mìt Saint-Saphaël zwàr numma-n-àm Plàtz 13 vu dr Champions League gsìì, àwwer ìsch àls „Bäschta-n-Ààgrìffera“ vum Turniar gwählt worra.

Vu 2017 bis 2019 hàt sa biim owerelsassischa Verain ASPTT Mulhouse gschpìelt. Ìm äärschta Joohr mìt’m Verain hàt sa dr frànzeescha Schpìtzapokàl gwunna. Ìn baida Saisons ìsch dr Verain jewills àm Plàtz 3 vu dr frànzeescha Nàzionààlmaischterschàft un vum Frànkrììch-Pokàl ànakumma. Ànna 2018 ìsch d’ Michel zem „Bäschta Mìttelblockera“ vum Frànkrììch-Pokàl ärkläärt worra. Ànna 2019/2020 hàt sa zamma mìt’m Verain Pays d’ Aix-Venelles dr Frànkrììch-Pokàl gwunna. Sitter 2020 schpìelt sa biim Verain Athletes Unlimited Pro League ìn da Verainigta Schtààta.

D’ Ciara Michel bsìtzt d’ britischa, àmerikànischa un àuischtrààlischa Schtààtsààgheerigkait.

## Weblìnks

* D’ Ciara Michel biim Internàzionààla Volleybàll-Bund FIVB (anglisch)
* D’ Ciara Michel biim Öiropäischa Volleybàll-Bund CEV (anglisch)
* D’ Ciara Michel uff dr Websitta vu dr britischa Nàzionààlmànnschàft (anglisch)
* D’ Ciara Michel bii *WorldOfVolley* (anglisch)
* D’ Ciara Michel bii *VolleyBox*
* D’ Ciara Michel bii *Olympedia* (anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Liseron Boudoul

D’ **Liseron Boudoul**  (* 23. Oktoower 1963 z’ Saint-Étienne) ìsch a frànzeescha Farnsahschurnàlìschta, Kriagsbrìchtsärschtàttera un Àuitoora. Sa hàt unteràndrem fìr dr Farnsahsander TF1 gschàfft un hàt ànna 2017 dr Priis Grand Reporter bikumma.

## ìhra Laawa un Kàrriar
D’ Liseron Boudoul ìsch ànna 1963 z’ Saint-Étienne ìm Zäntrààlfrànkrììch uff d’ Walt kumma. Ìhra Vàtter schtàmmt üss’m Auvergne, un ìhra Müatter üss Poola. A Tail vun ìhrer Fàmìlia schtàmmt vum Département Haute-Loire un wohnt noch hìtt därt. Gschtudiart hàt d’ Boudoul àm Ìnschtitüüt fìr Politikwìssaschàfta z’ Lyon (Sciences Po Lyon).

Ìhra Kàrriar àls Schurnàlìschta hàt d’ Boudoul bii da Rundfunksander France Inter un Radio France Internationale (RFI) ààgfànga. Schpeeter ìsch sa naawa dr Anne Sinclair uff’m Farnsahkànààl LCI z’ sah gsìì. Ànna 2004 ìsch sa vum àllgmainliga Noohrìchtadianscht vum Fanrsahsander TF1-n-iigschtällt worra. Därt hàt sa ìwwer d’ Ardbeewawalla-n-ìm Àsia ìm Dezamber 2004 brìchtet, so wia-n-ìwwer d’ Unrüahja ìn da frànzeescha Vororta ànna 2005.

Noh-n-em Ààfàng vum „Àràwischa Friahjoohr“ ànna 2011 ìsch d’ Boudoul Brìchtsärschtàttera-n-ìm Pàläschtiina, Mali, Syria un Libya gsìì. Ìn da Joohra 2010 hàt sa ìwwer d’ wìchtigschta Kriagsärraignissa brìchtet, wia zem Biischpìel ìwwer dr Bìrgerkriag ìm Syria mìt da Schlàchta-n-um Mossul un ar-Raqqa ànna 2016 un 2017. Wu sa ànna 2012 ìn’ma Hüüs ìm Iràk gsìì-n-ìsch, ìsch a Bùmba-n-uffs Gebäi käijt. Ìm gliicha Joohr ìsch sa üss Sìchterhaitsgrund üss’m Mali-n-üüssgwìesa worra. Ànna 2014 hàt sa ìwwer dr Kriag ìn dr Gasaschtraifa brìchtet. Fìr ìhra gànza Kàrriar ìsch sa mìt’m Priis Grand Reporter 2017 üüsszaichent worra.

Wu sa ànna 2020 ìwwer dr Kriag um Barikarabagh brìchtet hàt, ìsch sa uff sa soziààla Nätzwark vun Mìtglìeder vu dr àrmeenischa Gmainschàft ìm Frànkrììch ààgrìffa worra, dänn ìhr Berìcht säjg nìt nöitrààl gsìì. Ànna 2021 hàt sa ìwwer d’ Folga vum Ààgrìff vu da Taliban ìm Àfghànischtàn brìchtet. Ìm Àuigscht 2021 ìsch sa aina vu da äärschta Schurnàlìschta gsìì, wo noh dr Màchtärgraiffung vu da Taliban ìn d’ àfghànischa Hàuiptschàdt Kabul iinagànga-n-ìsch. Fìr ìhra Brìchta-n-ìm Àfghànischtàn ìsch sa ànna 2021 mìt’m Groossa Priis vu dr Internàzionààla Prassa-n-üüsszaichent worra. Ànna 2022 hàt sa ìm Donbas ìwwer dr Ààgrìffskriag vum Rüssland ìn dr Ukràina brìchtet.

D’ Liseron Boudoul ìsch glàuiwenda Kàtholika.

## d’ Biacher, wo sa gschrìewa hàt
* 
* 

## Ainzelnoohwiisa
Dogma

Under eme **Dogma** (altgr. δόγμα, *dógma*, „Mäinig, Leersatz; Beschluss, Verordnig“) verstoot mä e feststehendi Definizioon oder e grundleegendi, normatiivi Leerussaag, wo d Wooret vo ere as absolut aagluegt wird.

Bsundrigs in dr christlige Theologii wird dr Begriff Dogma für e Leersatz brucht, wo as woor und relewant gältet. Mä berüeft sich drbii uf göttligi Offebaarig, uf d Autoridäät vo dr chirchlige Gmäinschaft bzw. vom chirrchlige Leeramt oder uf bsunderi Erkenntniss. Dr süstemaatische Interpretazioon vo de Dogme säit mä Dogmatik.

As Adjektiv (**dogmatisch**) wird dr Begriff abschetzend brucht zum Persoone z beschriibe, wo vo de entsprächende Leersetz glaube, ass si nid guet gnueg fundiert sige, zum Bispil wil si d Leerautoridäät vo dr Chille nit anerkenne oder wil si brinzipiell skeptisch si gegenüüber Wältaaschaujige und Wärtvorstellige, wo behaupte, si eläi sige woor, allgemäingültig oder verbindlig für alli Lüt und sogar für alli Zit.

## Liddratuur
* *Dogma.* In: *Der Brockhaus Religionen. Glauben, Riten, Heilige.* Lexikonredaktion des Verlags F.A. Brockhaus, Mannheim, S.&nbsp;150.
* Ralph Weimann: *Dogma und Fortschritt bei Joseph Ratzinger. Prinzipien der Kontinuität.* Paderborn 2012, ISBN 978-3-506-77375-3.
* Johanna Rahner: *Einführung in die katholische Dogmatik.* Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2008, S.&nbsp;20–33.
* Walter Kasper: *Dogma/Dogmenentwicklung.* In: *Neues Handbuch theologischer Grundbegriffe* (Nöiusgoob)&nbsp;1 (1991), S.&nbsp;292–309.
* Peter Neuner: *Was ist ein Dogma?* Vorträge Seniorenstudium, Novämber 2006. Ludwig-Maximilians-Universität, München 2006 (Volltext).
* 
* Reinhard Slenczka: *Kirchliche Entscheidung in theologischer Verantwortung – Grundlagen, Kriterien, Grenzen.* Vandenhoeck & Ruprecht, Göttinge 1991, S.&nbsp;63–94, 272–280.
* Karlmann Beyschlag: *Grundriß der Dogmengeschichte.* Band&nbsp;1: *Gott und Welt.* 2.&nbsp;Uflaag. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1988, S.&nbsp;1–56.
* Hubert Filser: *Dogma, Dogmen, Dogmatik. Eine Untersuchung zur Begründung und zur Entstehungsgeschichte einer theologischen Disziplin von der Reformation bis zur Spätaufklärung.* Lit-Verlag, Berlin / Hamburg / Münster 2001, ISBN 3-8258-5221-0.

## Weblingg
* Herbert Frohnhofen: Aktuelle Literatur zum Dogmenbegriff in christlichen Theologien

## Fuessnoote
Hyperbel (Sprache)

In dr Sproochwüsseschaft wird s rhetorische Stiilmiddel vo dr **Überdriibig** as **Hüperble** bezäichnet. S Adjektiiv, wo dr zueghöört, isch **hüperboolisch**. Dr Geegesatz zur Hüperble isch d Underdriibig. Hüperble bedütet  vo  über s Ziil uuse gheije.

In lidderaarische Schrifte wird d Hüperble hüfig as en extreemi Überdriibig brucht, wo im wörtlige Sinn mäistens unglaubwürdig oder ummööglig isch, zum öbbis usserordentligs oder ussergwöönligs uusezheebe. Drbii wärde vilmol Metafere oder Vergliich brucht. In dr Rhetorik wird d Hüperble zu de Trope zelt.

## Standarddütschi Bispil
**Zitaat us dr Liddratuur**
* „Ein Schneidergesell, ein niedlicher, kleiner junger Mensch, so dünn, dass die Sterne durchschimmern konnten“ (Heinrich Heine: *Reisebilder – Die Harzreise*)
* „Dort sitzt ein Hund, der hat ein Paar Augen, so groß wie Mühlräder.“ (Hans Christian Andersen: *Das Feuerzeug*)

**Bispil us dr Bible**
* „Warum schaust du also auf den Splitter im Auge deines Bruders, beachtest aber nicht den Balken in deinem eigenen Auge?“ 
* „Eher geht ein Kamel durch ein Nadelöhr, als dass ein Reicher in das Reich Gottes gelangt“ 
* „Ihr verblendeten Führer, die ihr Mücken aussiebt, aber Kamele verschluckt!“ 

**Wörter und Reedensarte**
* doodmüed
* blitzschnäll
* Schnäggetempo
* unändlig lang
* wie Sand am Meer
* e Meer vo Drääne

## Fuessnoote
Tangalle

**Tangalle** odd’r **Tangalla** (Sinhala  , Tamil ) ìsch a klaina Schtàdt ìm Süüda vum Sri Lanka. Ànna 2012 hàt sa 72.200 Iiwoohner ghàà.

Dr Namma bediitet „vorschtehenda Fälsawand“, wial uff dr Kìschta-n-ìm Braich vu dr Schtàdt Fälsa sìnn. Ìn dr neechera-n-Umgaawung sìnn àwwer hàuiptsachlig Sàndschtrand z’ fìnda. Tagalle-n-ìsch a Fischaräihààfa vu regionààler Bediitung, un àui a Unterzäntrum vum Tourischmus. Ìm Schtàdtzäntrum ìsch a àlta nììderlandischa Bfäschtigung, wo hìtt àls Zuchthüüs bnutzt wìrd. Drzüa ìsch d’ Schtàdt dr Üüssgàngspunkt fìrs Besüach vum Fälsatampel vu Mulkirigala.

## wàs doo z’ sah ìsch
* *Mulkirigala Rajamaha Viharaya*, dr Mulkirigala-Schtaitampel, befìndet sìch 20 km neerdlig vu dr Schtàdt. Dr Tampelkompläx bschteht üss àlta Wàndmoolaräija, era lìegenda Buddha-Schtàtüüta un mehrera Heehlatampel, wo-n-uff verschìedena-n-Eewana z’ fìnda sìnn.
* 11,2 km neerdlig vu dr Schtàdt ìsch s’ *Hummanaya-Blààsloch*, wo maa-n-àm bäschta-n-ìm Jüüni bsüacht. 
* S’ Vugelschutzgebiat Kalametiya lìegt 24 km eschtlig vu dr Schtàdt. Därt sìnn Kìschtahàfta un Mangroowa-Sumpfgeegenda z’ sah, mìt vìela bedroohta Vogel- un Schliichtiaràrta.
* Dr *Parewella Natural Swimming Area* ìsch 0,9 km vum Schtàdtzäntrum äntfärnt.

## a pààr Bìlder

Tangalle harbour.jpg|Dr Hààfa vu Tangalle mìt’ra buddhischta Dagoba-n-ìm Vordergrund
Beautiful Scenery of Tangalle Beach.jpg|Àn dr Kìschta z’ Tangalle
Beach of Tangalla.jpg|Schtrànd z’ Tangalle
Goyambokka beach - panoramio.jpg|Goyambokka-Schtànd z’ Tangalle
Marakolliya Beach Scene - Ganesh Garden Beach Cabanas - Tangalla - Sri Lanka - 02 (13893196909).jpg|Marakolliya-Schtànd grààd bii Tangalle
The Esperanza Beach.jpg|Esperanza Beach bii Tangalle


## bekànnta Litt
* dr Suwanda Hennedige Sauris Silva (1898–1982), Tanzer, Dìchter, Soziààlàrwaiter un Schurnàlìscht
* dr Mahinda Rajapaksa (1945–), säckschter Presidànt vum Sri Lanka un ehamààliger Premierminìschter

## Weblìnks

## Referanz
Weinbau

**Räbbau** bezäichnet d Kultivierig vo Rääbe zum Druube chönne günne, wo mä drus mäistens Wii macht. Dr Wii wird in Chäller häärgstellt. Alli Aarbäite und Iirichdige, wo für d Härstellig vo Wii brucht wärde, wärde in dr Önologii (Chällerwirtschaft) behandlet.
Zum Räbbbau ghööre d Gschicht vo de Rääbe und vom Wii, d Verbräitig und die wirtschaftligi Bedütig vo dr Rääbe, d Orgaan vom Räbstock, d Räbsorte und d Züchdig, d Vermeerig vo de Rääbe, Nöiaalaage, Pflanzig, Pflääg (Räbschnitt, Erziejig, Boodepflääg und Düngig) und dr Pflanzeschutz (Nützling, Chrankhäite, Schäädling, und sutigi Schädige), Brodukzionsmethoode im Räbbau, Usbildigsmööglikäite.

## Gschicht

Mä nimmt aa, ass dr Räbbau in dr Gebiet zwüschen em Kaspische Meer und em Persische Golf ufchoo isch. Scho 5000 v.&nbsp;d.&nbsp;Z. si im hütige Georgie Rääbe kultiwiert worde wie au im hütige Irak. Das het sich uf dr ganz Noochi Oste usbräitet, und denn vo Griecheland us im 7./6. Jh. v.&nbsp;d.&nbsp;Z. uf Gallie. 

S Alter vo dr eltiste Wiiprässi, wo mä gfunde het, wird uf 6000 Joor gschetzt und d Doonchrüeg, wo mä mit ere gfunde het, bewiise, dass sich d Wiibrodukzioon scho denn im e guet entwicklete Stadium befunde het.

## Liddratuur

* Karl Bauer, Ferdinand Regner, Barbara Friedrich: *Weinbau.* 12. Uflaag. avBuch, Wien 2018, ISBN 978-3-8404-8503-9.
* Edgar Müller, Hans-Peter Lipps, Oswald Walg: *Weinbau.* 3. Uflaag. Eugen Ulmer, 2008, ISBN 978-3-8001-1241-8.
* Oswald Walg: *Taschenbuch der Weinbautechnik.* 2. Uflaag. Fachverlag Fraund, 2007, ISBN 978-3-921156-78-0.
* Karl Bauer, Rudolf Fox, Bernd Ziegler: *Moderne Bodenpflege im Weinbau.* Eugen Ulmer und Österreichischer Agrarverlag, 2004, ISBN 3-7040-2009-5, D ISBN 3-8001-4608-8.
* Dieter Hoppmann: *Terroir, Wetter – Klima – Boden.* Verlag Ulmer, Stuttgart 2010, ISBN 978-3-8001-5317-6.

## Weblingg

* Krankheiten, Schädlinge und Sonstige Schädigungen im Weinbau
* Webseite des Intern. Arbeitskreises für Bodenbewirtschaftung und Qualitätsmanagement im Weinbau
* Biologischer WB, Biologisch dynamischer Weinbau und Integrierter Weinbau im Vergleich

## Fuessnoote
D’Goda

**D’Goda** ìsch a elsassischer Schpìelfilm, wo ànna 1973 vum Louis Schittly un em Daniel Schlosser dräijt worra-n-ìsch. Dr Film ìsch vollschtandig uff Elsässerdiitsch.

Dräijt worra-n-ìsch dr Film ìm owerelsassischa Sundgàui, ohna offiziälla-n-Ärlàuibniss. Noh-n-em Dräij ìsch dr Film numma vun a pààr toisiga Litt ìn da Sundgàuijer Knaippa-n-ààglüagt worra. Ìn da Joohra 2010 ìsch dr Film räschtoriart worra, un wìrd jetz àls a wìchtig Wark vum frànzeescha Filmäärwa-n-ààglüagt. 

## Lìteràtüür
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Alsachimie

**Alsachimie**  ìsch a elsassisch Kemii-Unternamma, wo sii Sìtz z’ Schàlàmpi-n-ìm Owerelsàss hàt. ’S bwìrtschàftet d’ Ìndüschtriiplàttform WEurope àm Rhiikànààl z’ Schàlàmpi un Bàrtena, wo bis 2020 züa dr belgischa Grupp Solvay gheert hàt.

## Gschìcht
Dr Produkzioonsschtàndort vum hìttiga-n-Alsachimie àm Rhiikànààl z’ Schàlàmpi-n-ìsch ànna 1954 gäffnet worra. Àm Ààfàng ìsch’r vum frànzeescha-n-Unternamma Rhône-Poulenc bwìrtschàftet worra. Ar hàt schpeeter züa dr frànzeescha Grupp Rhodia gheert, un drnooh züa dr belgischa Grupp Solvay. Àn dr Joohrhundertwanda hàt schuu d’ Schàlàmper Plàttform „Alsachimie“ ghaissa.

Àm 1. Hornung 2020 hàt d’ Grupp Solvay siina Àktiwitääta z’ Schàlàmpi ìn dr näija Gsällschàft *Alsachimie* verkàuift. Alsachimie gheert zu 51 Prozant züa dr diitscha Grupp BASF un zu 49 Prozant züa dr diitscha Grupp Domo Chemicals. D’ näija Gsällschàft hàt d’ Laitung vu dr Schàlàmper Plàttform WEurope ìwwernumma.

Ànna 2021 hàt Alsachimie a Schtààtsfinànziarung ìm Rààhma vum Wìrtschàftsprogràmm France Relance bikumma. Drzüa ìsch s’ Unternamma mìt’m Label Alsace Excellence üsszaichent worra.

Àm 17. Janner 2022 ìsch dr frànzeescha Schtààtspresidànt Emmanuel Macron uff’m Produkzioonsschtàndort z’ Schàlàmpi kumma, wu-n-’r ìwwer d’ üüsslandischa Galdààleegunga-n-ìm Frànkrììch grädd hàt. Doo hàt’r d’ näija Galdààleegung vu 300 Millioona Öiro vu dr BASF-Grupp z’ Schàlàmpi vorgschtällt. ’S hàndelt sìch um a näija Kunschtschtofffàwrìk fìr Hexamethylendiamin, wo vun Alsachimie bwìrtschàftet wara wìrd. D’ Fàwrìk soll ànna 2024 gfärtigt wara.

## Lìteràtüür
* 

## Weblìnks
* Offiziälla Websitta (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Volleyball

**Volleybàll** ìsch a olìmpischa Mànnschàftsschportàrt. Drbii schtehn sìch zwai Mànnschàfta mìt jewiils säcks Schpìeler geega-n-ìwwer uff’ma Schpìelfald, wo dur a Nätz getailt ìsch. S’ Ziil vum Schpìel ìsch, a Bàll soo ìwwers Nätz z’ schlààga, àss dr Bàll dr Booda vu dr geegnerischa Schpìelfaldhälfta beriahrt odd’r d’ geegnerischa Mànnschàft a Fahler begeht. A Mànnschàft därft dr Bàll dräimol ìn Folga beriahra, fìr ìhn z’ruckschpìela —drbii zeehlt a Block nìt. Dr Bàll wìrd *volley* gschpìelt —vu doo har kummt dr Namma vu dr Schportàrt— un därft mìt jeedem Käärwertail beriahrt wara; jedoch nutzt maa fàscht üüssschliasslig d’ Hander odd’r d’ Arm.

Volleyball ìsch àm And vum 19. Joohrhundert ìn da Verainigta Schtààta äntschtànda. Hìttz’tààgs wìrd d’ Schportàrt ìn dr gànza Walt getrìewa. Dr Waltverbànd FIVB umfàsst 222 nàzionààla Verband —dàs sìnn mehr Mìtglìeder àls ìn dr FIFA odd’r da Verainta Nàzioona. Sitter Mìtta vum 20. Joohrhundert gìtt’s fìr Volleybàll Waltmaischterschàfta un olìmpischa Turniara. Witterscht gìtt’s jeedsjoohr d’ Volleybàll Nàzioonaliga (*Volleyball Nations League*) un dr Volleybàll-Waltpokàl (*Volleyball World Cup*). Züadam sìnn kontinentààla Turniara, wia zem Biischpìel d’ Öiropàmaischterschàft, d’ Öiropàpokàl-Wättbwarwer fìr Verainsmànnschàfta, so wia nàzionààla Maischterschàfta un Pokàlwättbwarwer.

Àm Mìtta vum 20. Joohrhundert sìnn vor àllem d’ Nàzionààl- un Verainsmànnschàfta vu dr Sowjetunioon d’ schtärkschta ìn dr Walt gsìì, wia àui d’ Nàzionààlmànnschàfta vu dr Tschechoslowàkäi (bii da Manner) un vum Jàpàn (bii da Fràuija) un d’ Verainsmànnschàfta-n-üss Rumäänia. Àm And vum 20. Joohrhundert hann àui d’ Verainigta Schtààta, Bràsilia un Itàlia unter da fiahrenda Nàzioona zeehlt. Bii da Manner ìsch üüsserdam Poola-n-ärfolgriich, un bii da Fràuija hann Kiina un Kuba mehrera Tìtel gwunna.

Obwohl Volleybàll ìn dr gànza Walt verbraitet ìsch, wìrd’s ìn ainzelna Lander unterschìedlig wààhrgnumma. Ìm diitschschproochiga Ràuim ìsch’s eher a Ràndschportàrt, àwwer ìm Poola wara d’ Schpìeler ìntänsiiv ìn da Meedia-n-ìwwertrajt. ’S gìtt mehrera Schportàrta un Wàrianta, wo sìch üss’m Volleybàll äntwìckelt hann. D’ bekànnteschta Wàrianta-n-ìsch Beachvolleyball, wo-n-eewafàlls àn da Olìmpischa Schpìeler getrìewa wìrd.

## Lìteràtüür
* Fédération Internationale de Volleyball (Üüssg.): *100 Years of Global Link*. Publieditor, Mailand 1996, kää ISBN.
* Jimmy Czimek, Deutscher Volleyball-Verband  (Üüssg.): *Volleyball – Training & Coaching: vom Jugend- zum Leistungsvolleyballer*. Meyer & Meyer, Aachen 2017. ISBN 978-3-8403-7537-8.
* Athanasios Papageorgiou, Willy Spitzley: *Handbuch für Volleyball*. Meyer & Meyer, Aachen 2015. ISBN 978-3-89899-622-8.
* Bonnie Kenny, Cindy Gregory: *Volleyball: Steps to success*. Human Kinetics, Champaign 2006. ISBN 978-0-7360-6337-1.
* ''Volleyball-Magazin.'' Philippka-Sportverlag, Münster, .

## Verbìndunga-n-uff àndra Sitta

*