open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hermes

De **Hermes** () isch de griechisch Götterbott. Er isch au de Gott vo de Wanderer und vo de Weeg und biglaitet di Toote i d Unterwelt, em Hades. Er isch de Erfinder vode Laiere und vo de Schrift. D Römer hend en mitem Mercurius gliichgsetzt.

## Mythe
Er isch de Soo vom Zeus und vo de Maia. Uf d Welt cho isch er z Arkadie ufem Berg Kyllene. De Apollon, won e Halbbrüeder vonem isch, hetten nöd wöle anerchene. Wo drufabe de Hermes, no as chliis Büebli, em Apollon siis Vee graubt het, hett de sich bim Zeus bischwert. Aber de Hermes het ase druckt gloge, und gmaint, er sai vill z jung om öberhopt z wösse wane Chue sai. De Zeus hett em aber bifole, em Apollo sis Vee wider zruggee. Do hett de Hermes öber de Panzer vonere Schildchrott Seene gspannt und afange Musig mache. Da noi Musiginstrument hett er denn em Apollon gschenkt und de hetten drufabe anerchennt.

De Hermes isch nöd verhürootet und het onöd bsunders vill Gliebti gha. Si bikanntiste Soo isch de Hirtegott Pan.

Dargstellt werd de Hermes as e bartloose junge Maa miteme Flügelhuet und Flügelschue.

## Ursprüng
De Hermes werd scho i mykenische Täfeli us Pylos und Thebe gnennt und haisst uf Mykenisch Hermahās (*e-ma a<sub>2</sub>*) und chunnt Menscheopfer öber. Sii Biiname luttet Arehiās (a-re-ja). Bim Homer isch de gwitzti Hermeias (Ἑρμείας) de Götterbott und de Schützer vo de Wanderer, wo de gfessleti Chrieggott Ares bifrait.

De indisch Gott Pūṣan zaigt äänlichi Züüg wie de Hermes, er isch de Gott vo de Weeg und Wanderer und biglaitet d Seele vo de Verstorbnige i d Tootewelt. Zudem isch er au Schützer vom Vee. De letschti Charakter isch uf de griechisch Hirtegott Pan öbergange, wo de Soo vom Hermes isch. Beed Näme chönd uf ie. *Peh2usōn zruggfüert were. De Name Hermes degege isch bis jetz nöd sicher düttet.

## Interpretation Graeca
D Grieche hend au fremdi Götter Hermes gnennt, so isch de ägyptischi Gott Thot hüüfig Hermes Trismegistos "draimool groosse Hermes" gnennt wore. z Kilikie isch de Hermes offebar a d Stell vom luwische Gott Runtiya trete und bi de verwandte Karer isch de Hermes mitem iihaimische Gott Imbrasos vergliche wore.

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
* 

## Lueg au
* Herme
Apollon

De **Apollon**, uf tütsch au **Apoll** (; ), hüüffig au **Phoibos Apollon** (Φοῖβος Ἀπόλλων) isch de griechisch Gott vo de Musig und Mantik. Er isch au de de Gott vo de Hailig, chan aber au mit siim silbrige Pfiilboge Chranggete uf sini Find schüüsse, so ass die zunderainisch tood umghaiet. Er isch au för d Pest im Heer verantwortlich. D Etrusker und d Römer hend d Vereerig vom Apollon übernoo.

## Mythe
De Apollon isch de Soo vom Zeus und vo de Leto, sini Zwillingsschwöster isch d Jagdgöttin Artemis. Er isch uf de Insle Delos uf d Welt choo, wo ais vo sinene wichtigste Hailigtümer gsii isch. S wichtigste Apollonhailigtum isch aber s Orakel vo Delphi. Wel er mitem Poseidon zäme gege de Zeus ufmüpfig woren isch, hend die beede Götter müese e Joor lang bim troianische König Laomedon tiene und si hend för en d Stadtmuur vo Troia baut. Im Troianische Chrieg hett de Apollon drumm au d Troianer understützt. Spööter hett er nomole gege de Zeus rebelliert, well de sii Soo Asklepios tötet hett. Er het den Veeherd vom Admetos ghüetet und isch au dem sii Gliebte gsii, wa uffälig isch, well sös Götter d Role vom Liebhaber iinemed.

De Apollon het meriri Gliebti ghaa, Jüngling, wie de Hyakinthos oder de Kyparissos, aber au Fraue. Vo de Kyrene, e passionierti Jägeri, isch er de Vatter vom Astraios und vo de Arsinoa de Vatter vom Asklepios.

Dargstellt wer er a e junge bartlose Maa. Hüüffig het er e Kithara, woner er selber erfunde hett, i de Hand (Apollon Kitharoides).

## Ursprüng
D Ursprüng vom Apollon sind nöd klar. As urgriechische Name cha *Apeliōn agsetzt were. Im dorische Tielekt hett er maist Apellon ghaisse und uf Zypere Apeilon. De klassisch Name Apollon werd as en Assimilation erchlärt. Öb de Gott Appaliuna, wo imene hethitische Vertrag zwöschet em Muwattalli II. und em Alaksandu vo Wilusa, vorchunnt, de Apollon maint isch mögli, aber umstritte. Völig uusicher isch d Ergänzig vomene mykenische Täfeli us Knossos uf Kreta, wo de Name *-pe-ro<sub>2</sub>* stoot, wa entweder as **Apeliōn* oder as **Huperiōn* ergänzt werd, baides isch hypothetisch. De Name werd zom Verb *apellai* "versammle" gstellt, deno wärer ursprüngli e Gott vo de Versammlig vo de fraie Mane. De Apollon gelt vor alem as e dorische Gott und sis Hoptfest sind bi dene d Karneia gsii. 

Bim Homer isch de Apollon kann Hailgott, sondern de Paieon (Παιήων) isch de Götterarzt gsii. Spööter isch de Apollon mit dem verschmulze und Apollon Paian gnennt wore.

## Interpretatio Graeca / Romana
D Grieche und d Röömer hend au Götter vo anderne Völker Apollon/Apollo gnennt. De Herodot nennt de ägyptischi Gott Horus so. D Lykier und Karer z Chliiasie hend en mitem iihaimische Gott Natri gliichgsetzt. Bi de iranische Völcher isch er mitem Sungeott Mithra glichgsetzt wore. D Phönizier hend en mitem Rašap gliichgsetzt.

De gallischi Apollo isch vor alem e Hailgott gsii und hett Grannus oder Belenus ghaisse. Bi de Helvetier isch de Apollo bsundrigs im Hailbad vo Eburodunum (Yverdon-les-Bains) vereert wore. Z Augusta Raurica isch er zäme mit de Sirona verert wore. 

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
*
Demeter

D **Demeter** (; ) isch di griechisch Erd- und Chorngöttin. Eres Hopthailigtum isch da vo Eleusis, westlich vo Athen gsii, wo jedes Joor ghaimi Mysterie gfiiret wore sind. D Demeter hett em Triptolemos zaiget, wiemer Chorn abaut. D Römer hend si mit de Ceres gliichgsetzt.

Si isch d Schwöster vom Zeus und het vonem ai Töchter ghaa, nämli d Persephone, wo maist Kore "Maitli" gnennt werd. Wo de Hades, de Gott vo de Underwelt d Persephone graubt het, isch d Demeter i ganz Griecheland umezoge um eri Töchter z finde. Wo si uf Arkadie choo isch, het sich de Poseidon i si verlueget. Um sinene Nochestelige z entchoo, hett si sich ine Stuete verwandlet und under e Rossherde gmischt. De Poseidon aber hett sich drufabe ine Hengst verwandlet und d Demeter bistige. Wege dere Vergwaltigung und us Chummer wege de Persephone hett si sich inere Hööli a de Grenze zo Messenie versteckt und di ganz Erde hett afange uuströchne und d Vegetation isch verdoret. De Zeus hett denn bistimmt, ass d Persephone e halbs Joor i de Underwelt bim Hades und e halbs Joor i de Oberwelt bi de Demeter verwiile söll. Di baide Chind, wo d Demeter vom Poseidon empfange hett, sind s Ross Arion und d Despoina. 

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
*
Hera

D **Hera** () isch di griechisch Göttermuetter. S wichtigst Hailigtum vonnere isch uf de Insle Samos, vereert werd si aber vor alem uf de Peloponnes. D Römer hend si mit de Iuno gliichgsetzt.

## Mythe
D Hera isch d Töchter vom Kronos und vo de Rhea, wo si uf de Insle Samos uf d Welt brocht hett, bivoor de Kronos si uufgfresse hett. Nochdem de Kronos sini usterbliche Chind wider erbroche hett, isch si vo de Tethys erzoge wore. Si isch mit erem Brüeder Zeus verhürootet und mue vill under sinene Liebesoobetüür lide. Nöd selte räächt si sich a sinene Gliebte. Vom Zeus isch si d Muetter vom Ares, vom Hephaistos, vo de Hebe und vo de Eileithyia. Eri hailigi Tier sind d Chue und de Gugger. Nochem Homer liebt di "chueoigig Here" (Ἥρη) d Städt Mykene, Argos und Sparta am maiste. Si birootet de Zeus, widersprecht em debii hüüffig und versuecht ere Wile mit List dörezsetze. Well si d Giburt vom Herakles usezögeret hett, isch si vom Zeus vom Olymp obenabe bütscht wore. Siner Lebtig isch si d Findi vom Herakles gsii, nochdem er aber noch sim Tood vergöttlicht woren isch, het si en as Adoptivsoo agnoo.

## Mykener
D Hera isch scho i mykenische Täfeli us Pylos und Thebe bizügt, as Hērā (e-ra) und hett z Thebe de Biname Kehothehia "Göttin vo Keos" (ke-o-te-ja). Si chunnt zäme mitem Zeus (mykenisch: *Dzēus) und em Drīmios (di-ri-mi-jo) Menschenopfer öber.

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
*
Kumarma

D **Kumarma** isch di luwischi Chorngöttin. Si ghört zo de Hoptgotthaite vo de Luwier i de neohethitische Zitt und werd öppedie mit de Chorngotthait Matili und em Wiigott Tipariya gnennt. De Uursprung isch de hurritischi Chorngott Kumarbi. D Verbindig vo Chorn und Wii isch bi de Luwier e gängis Symbol för di vegetativi Fruchtbarkait. So werd de Wettergott „Tarhunza vom Wiiberg“ zäme mit Chornääri und Wiitrübel abbildet. Und d Gartegöttin Maliya werd „Muetter vo Wii und Chorn“ gnennt.

## Literatur
* John David Hawkins *Corpus of hieroglyphic Luwian inscriptions*; Vol. 1-3. de Gruyter.
Ceres

D **Ceres** () isch di römischi Chorngöttin. Si isch mit de griechische Demeter gliichgsetzt wore und drom au vom Iuppiter d Muetter vo de Proserpina, wo uursprünglich au e griechische Göttin isch. Noch de altiihaimische röömische Mythologii isch d Ceres d Muetter vo de Libera und vom Liber, baidi sind wie eri Muetter Fruchtbarkaitsgotthaite. D Libera isch aber nöd mit de Proserpina gliichgsetzt wore, sondern mit de Ariadne und de Liber isch mitem Wiigott Dionysos gliichgsetzt wore.

## Literatur
* 
* 
* 
* 
* Barbette Stanley Spaeth: *The Roman Goddess Ceres.* University of Texas Press, Austin 1996, ISBN 0-292-77692-6 (zugleich Dissertation, University of Baltimore 1987).
* 
* Erika Simon: *Die Götter der Römer.* 2. Auflage. Hirmer, München 1998, ISBN 3-7774-7770-2.

## Weblink
Liber

De **Liber**, au **Liber pater** () isch e röömische Fruchtbarkaitsgott. Er isch mitem griechische Wiigott Dionysos gliichgsetzt wore und isch denn au immer mee zomene Wiigott wore. Er isch de Soo vo de Chorngöttin Ceres und de Brüeder vo de Libera. A sim Fest, a de Liberalia, hend di junge Mane zerstmool eri  *toga virilis* aaglait, as e Zaiche, ass si ab jetz mündigi röömischi Bürger sind. Z Lavinium isch i sim Tempel e Phallus vereert wore und a sim Fest sind au Phallussymbol umetrait wore.

## Quelle
* Marcus Terentius Varro *Res rusticae* 1,1,5; 1,2,19
* Cicero *De natura deorum* 2, 62
* Horaz *Briefe* 2,1,5

## Literatur
* 
* Georg Wissowa: *Religion und Kultus der Römer* (= *Handbuch der klassischen Altertumswissenschaft.* Bd. 5, Abt. 4). 2. Auflage. Beck, München 1912, S. 297ff.
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
* 

## Weblink
Tipariya

De **Tipariya** isch de luwischi Wiigott i de neohethitische Zitt. Er werd zäme mit de Chorngöttin Kumarma gnennt. I de Stele vo Arsuz i de südöstlich Törkai a de Grenze zu Syrie, wer er as Vatter agredt, und d Kumarma as Müetterli.  D Verbindig vo Chorn und Wii isch bi de Luwier e gängis Symbol för di vegetativi Fruchtbarkait, so werd de „Tarhunza vom Wingert“ mit Wiitrübel und Chornääri abbildet und d Gartegöttin Maliya werd „Muetter vo Wii und Chorn“ gnennt.

I de Bronzezitt hett i de hethitische Stadt Istanuwa d Wiigotthait Winiyanda ghaisse.

## Literatur
* John David Hawkins *Corpus of hieroglyphic Luwian inscriptions*; Vol. 1-3. de Gruyter.
Amer Sports

**Amer Sports Oyj** (friejer *Amer-Yhtymä Oyj*) isch e finnische Sportuusrischtigshärsteller. S anne 1950 grindet Unternäme het sy Firmesitz z Helsinki.

Amer Sports bscheftigt 10.241 Mitarbaiter (Stand: 2022) un fiert Sportartikelmarke wie Arc’teryx, Armada, ATEC, Atomic, DeMarini, Evoshield, Louisville Slugger, Peak Performance, Salomon und Wilson.

## Bschribung
S Unternäme het si aafags in verschidene Branchen engaschiert (Schiff, Dubakprodukt un Medie), het si im Lauf vu dr Johr aber zuen em Härsteller un Verchaufer vu Sportartikel entwicklet.

## Weblink
* Websyte vu Amersports

## Fueßnote
Ares

De **Ares** () isch de griechisch Chrieggott. Er werd as e verhasste bluetrünstige Gott bischribe, wo ooni jeglichi Bsinig sich is Schlachtgitümmel stürzt und Mane mordet. Wo d Götter wegem Troianisch Chrieg gegenand atrette sind, isch de Ares vo de bsunige Athene bisigt wore. D Römer hend en mitem Mars gliichgsetzt.

De Ares isch de Soo vom Zeus und vo de Hera. Er isch de Liebhaber vo de Aphrodite und isch dör si de Vatter vo de Harmonia.

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
*
Hephaistos

De **Hephaistos** (; tütsch: Hephäst) isch de griechisch Schmiidgott. Er het nöd nume Waffe för d Götter und Helde gschmidet sondern au d Frau Pandora. d römer henden mitem Volcanus gliichgsetzt.

De Hephaistos isch de Soo vom Zeus und vo de Hera. Woner uf d Welt choo isch und d Hera gmerkt hett, aser humplet, hetsi en vom Himmel abegschmisse. Er isch uf d Insle Lemnos abeghait. Us Raach het er e Chettle gmacht und a de Hera gschenkt. Do het sich die Chettle um d Hera gwicklet und si gfesslet. Verhürüütet isch er mit sinere Halbschwöster Aphrodite, doch die het en onöd möge, weler humplet und e dreckige Schmiid isch. Drom het si de Chrieggott Ares as Liebhaber gnoo und vo dem au Chinder öbercho.

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
*
Mercurius

De **Mercurius**, uf tütsch **Merkur** (; altlatiinisch: Mirqurios) isch de röömisch Gott vom Handel. Er isch mitem griechische Hermes gliichgsetzt wore und hett denn immer mee Züüg vom Hermes agnoo und zum Götterbott wore, wo au di Toote i d Underwelt gfüert het. Au sini Muetter Maia isch vo de Grieche öbernoo wore. Z Rom hett er e Tempel bim Circus maximus ghaa.

D Römer hend au keltischi und germanischi Götter Mercurius gnennt (Interpretatio Romana). Germanisch sind de Mercurius Channio und Hranno, helvetisch de Mercurius Cissonius. I de Gallische Provinze isch er hüüffig miteme Güggel oder emene Widder dargstellt wore.

## Literatur
* 
* Georg Wissowa: *Religion und Kultus der Römer.* Beck, München 1902, S. 248–249 (). 2. Auflage 1912, davon Nachdruck 1971, ISBN 3-406-03406-3
* 
* 
* 
* 

## Weblink
Silvanus

De **Silvanus** () isch de röömisch Wald- und Feldgott. Dargstellt werd er as e Maa miteme Chranz us Piniezapfe, i de Händ hebet er Wald- und Wildfröcht. Er hett kann offizielle Staatskult ghaa, und isch bsundrigs ufem Land vereert wore.

D Römer hend au Götter vo anderne Völker Silvanus gnennt. So isch de keltischi Berggott Vosegus au Silvanus gnennt wore. Au underem helvetische Silvanus isch en iihaimische Gott z verstoo. So hend z Turicum (Zöri) Bäärejäger em Silvanus und a de Diana en Altoor gwidmet. Z Aventicum isch er zämer mitem Neptunus vereert wore. Im Welschland lebt sii Name im Wort *servan* „Schrättlig“ witter.

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
*
Starbucks

D **Starbucks Corp.** isch en Einzelhandelsunternähme, wo uf Kafiprodukt spezialisiert isch. Es het si Houptgschäftssitz z Seattle in de USA und het Filiale uf de ganze Wält. S Unternääme chouft Kafibohne en Gros ii, röstet sä sälber und verdribt dr Kafi über Kafihüüser, wo antwäder im Konzärn ghööre oder von em lizenziert worde si.

## Gschicht vom Unternähme

Im Apriu 1971 hei d Studiefründ Gerald Baldwin, Gordon Bowker und Zev Siegl us San Francisco im aute Hafe vo Seattle, am Pike Place 1912 s Kafi-, Tee- und Gwürzgschaft „Starbucks Coffee, Tea and Spice“ ufdaa. Dä Name hei si gwäut in Erinnerig an dr Stüürmaa Starbuck us em Herman Melville sim Roman *[[Moby Dick]]*. Bis 1981 si no drü Filiale z Seattle ufdaa worde.

1982 het de Howard Schultz bi Starbucks d Leitig vom Einzelhandel und vo de Vermarktig übernoo. Er het aber nach e baar Jaar s Unternähme verlaa und schliesslich 1987 mit Hiuf vo Inwestoore d Firma Starbucks für 3,8 Mio. US$ kouft. Zwöi Jaar spääter het Starbucks 55 mau soviu Filiale ghaa. Vo 1996 aa het er ou usserhaub vo de USA uf de ganze Wäut Filiale ufdaa.

## Literatur
* Howard Schultz, Dori Jones Yang: *Die Erfolgsstory Starbucks.* Signum, Hamburg/ Wien 2003, ISBN 3-85436-314-1. (Übersetzig vo *Pour Your Heart Into It. How Starbucks Built a Company One Cup at a Time.* Hyperion Books, New York 1999, ISBN 0-7868-8356-1)
* Naomi Klein: *No Logo! Der Kampf der Global Player um Marktmacht. Ein Spiel mit vielen Verlierern und wenigen Gewinnern.* Goldmann Verlag, Münche 2005, ISBN 3-442-15312-3, S. 152–156.
* Constanze Ullmann: *Internationalisierung von Coffee-Shops. Markterschliessungsstrategien zwischen Fast Food und Feel Good.* VDM Verlag Dr. Müller, Saarbrücke 2006, ISBN 3-86550-244-X.
* Joseph A. Michelli: *Das Starbucks-Geheimnis. Wie aus Kaffee Gold wird.* Redline Wirtschaftsverlag, Münche 2008, ISBN 978-3-636-01560-0.
* Howard Schultz, Joanne Gordon: *Onward: Wie Starbucks erfolgreich ums Überleben kämpfte, ohne seine Seele zu verlieren.* Wiley, 2011, ISBN 978-3-527-50635-4.

## Weblingg

* Website der Starbucks Coffee Company (änglisch)
* Dütschi Website vo Starbucks Coffee
* Östriichischi Website vo Starbucks Coffee
* Schwizer Website vo Starbucks Coffee
* IWW Starbucks Workers Union (änglisch)
* Starbucks-News der IWW im deutschsprachigen Raum

## Fuessnoote
Neptunus

De **Neptunus**, uf tütsch **Neptun** () isch de röömisch Wassergott. Er isch mitem griechische Poseidon gliichgsetzt wore und denn au as Meergott vereert wore. Im Bineland aber ischer as e Flussgott vereert wore, so au de Rhii, de Neckar, de Main und d Tonau.

D Römer hend au Götter vo anderne Völker Neptunus gnennt, so de Flussgott Rhenus. Vo de Helvetier schiint er nöd bsundrigs vereert wore z sii, aber am de Gempfersee isch er wichtig Gott gsii. S werd agnoo, as die hölzigi Götterstatue wo im Hafebeggi vo Gempf gfunde woren isch, möglicherwiis de Seegott darstellt. Di zwee Grantifels, wo i de Nööchi vom Fundort usem Wasser lueget, haisset hütt no Pierres du Niton "Neptunstai" und e Wassergaist wo im Gempfersee huuset haisst Nuiton.

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
*
Diana

D **Diana** () isch di röömischi Wald- und Jagdgöttin und au e Moogöttin. Si isch mit de griechische Artemis gliichgsetzt wore. Z Room hett si e Tempel ufem Aventin ghaa, wo noch de Saag vom Servius Tullius gstiftet woren isch.

D Römer hend au Göttine vo anderne Völker Diana gnennt, under anderem au die keltische Waldgöttine Abnoba und Arduinna. Au under de helvetische Diana isch en iihaimische Göttin z verstoo. So hend z Turicum (Zöri) Bäärejäger em Silvanus und a de Diana en Altoor gwidmet.

Im Mittelalter isch d Diana vo christliche Autoore recht vertüüflet wore und me hett si mit Hexekult i Verbindig broocht.

## Literatur
*
Avago Technologies

**Avago Technologies Ltd.** isch e Haubleiterunternähme met Sitz z Singapur und ere witere Verwautigszentrale z San José, Kalifornien, wo vor sim Spin-off dr Haubläiter-Broduktberiich vo Hewlett-Packard und später Agilent gsi isch.

D Aktie vom Unternääme wärde an dr NASDAQ ghandlet und si im NASDAQ 100 und im S&P 500 enthaute.

## Gschicht
Avago isch 1961 aus Abteilig vo Hewlett-Packard gründet worde. Dr ursprünglichi Fokus isch uf dr Optoelektronik glääge, zerst LEDs und LED-Displays, später Bouelemänt für Liechtwäueläiter und optischi Muussensore. Im Jaar 1999 het Hewlett-Packard e baar Abteilige und drunter de Haubläiterberiich unter em Name Agilent usgliideret. Dr Haubläiterberiich isch schliesslich im Jaar 2005 us Avago von ere Groppä vo *Private-Equity*-Unternähme um Silver Lake und KKR für 2,66 Mrd. US-Dollar überno und im Jaar 2009 an d Börse brocht worde.

## Fuessnoote
Cocidius

De **Cocidius** isch e keltische Gott, wo mit em römische Mars oder Silvanus gliichgsetzt woren isch. Von em sind öppe zwanzg Inschrifte us Nordengland bikannt, wo römischi soldaate uufgstellt hend. Zwaimool werd er ase Chrieger mit Speer und Schild dargstellt und ainisch as e Jäger miteme Hund und Hirsch.

## Büecher
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur*. Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5, S.&nbsp;80&nbsp;f.
Anextlomara

D **Anextlomara** isch e helvetischi Göttin, wo inere Inschrift vo Aventicum gnennt werd. De Name isch as /anechtlo-/ uuszspreche. Er cha as keltisch *Anextlo-mārā “Grossi Bischützeri” düttet were. Z South Schields (Britanie) und z Le Mans (Gallie) werd je ainisch de Apollo Anextlomarus gnennt.
Naria

D **Naria** isch e helvetischi Göttin. Si isch im Hailigtum vo Muri bi Bern verert wore. Usem gliiche Hailigtum stammt au d Stautette vo de Bäregöttin Artio. Inere Inschrift vo Cressier werd si Naria Nousantia gnennt. De zwati Name cha as keltisch *Nausantia “Schiffgöttin” düttet were, zu ie. *neh2us “Schiff”; gall. nausum (bim Ausonius).
Venus

D **Venus** () isch die römischi Garte- und Liebesgöttin. Si isch mit de griechischen Aphrodite gllichgsetzt wore und de Julius Cäsar het si as sini Vorfaari verert. Si isch erst ane 295 v.&nbsp;Chr. ofiziell in römische Staatskult iigfüert wore. I de Chaiserzitt isch ere Kult recht verbraitet gsii. Si isch mit de römische Totegöttin Libitina verschmulze und het drumm au im Totekult er bsundrigi Role ignoo.

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
*
Minerva

D **Minerva** () isch di römischi Göttin vo de Handwercher und Künstler. Si isch mit de griechische Athene gliichgsetzt wore.

D Minerva ghört zäme mitem Iuppiter und de Iuno zo de Kapitolinische Trias und isch as weerhafti Göttin d Schutzgöttin vo de Stadt gsii. Ere Tempel ufem Aventin. I dem hend sich Schriiber und Historiker versammlet und am Stiftigstaag, em 19. März hend Leerer eres Honorar öberchoo.

D Römer hend au Göttine vo anderne Völker Minerva gnennt, so die gallischi Belisama.

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
*
Herakles

De **Herakles** (; lat. Herculēs) isch e griechische mythische Held, wo noch sim Tood vergöttlich woren isch. Er isch au fo de Etrusker as Hercle und vo de Römer as Hercules öbernoo wore.

De Herakles isch de Soo vom Zeus und vo de Alkmene gsii. D Hera, wo hässig uf d Alkmene gsii isch, well si mit erem Maa gschloffe hett, het zwoo giftigi Schlange a d Wiege vom Büebli gschickt, demit die de vergiftet. Aber de hett die am Hals packt und verwürgt. Spööter hett er müese im Uuftraag vom Eurystheus zwölf Heldetaat vollbringe.

Noch em Dodekathlos, da sind di zwölf Werch, hett er müese
* de Nemeischi Loi umbringe
* d Wasserschlange Hydra vo Lerna töte
* di Kerynitischi Hinde foo
* de Erymanthischi Kailer foo
* de Chuestall vom Augias usemiste
* di Stymphalische Vögel vertriibe
* de Kretisch Stier zääme
* d Ross vom Diomedes zääme, wo Menscheflaisch gfresse hend
* de Gürtel vo de Amazone Hippolyte gwüne
* d Veeherde vom Geryones raube
* d Öpfel vo de Hesperide chlaue
* de Kerberos, de Hund vo de Underwelt, aneschleppe

Denebet het de Herakles ono vill anderi Heldetaate vollbroocht, doch sind nöd all redlich gsii und het au Mörd bigange. Und wel er de Iphitos zimmli faig und hinderhältig vo de Stadtmuur vo Tiryns abepütscht hett, hett er müese us Strooff as e Magd a de lydische Königin Omphale tiene.

Um sich för die Schmaach z rääche, isch er geg Oichalia zoge, wo de Vatter vom Iphitos, de König Eurytos König gsii isch. Er hett d Stadt eroberet, de Eurytos und sini Söö töödt und sini Töchter Iole graubt. D Deianeira, d Frau vom Herakles, isch aber iifersüchtig wore. Si hett vom Kentaur Nessos e Gwand öberchoo, wo de Herakles ere gfüegig mache söll. Aber da Gwand isch vergiftet gsii, und wo de Herkles da aglait hett, isch er abem Gift gstorbe. Noch siim Tood isch er zomene Gott wore.

De Soo vo de Deianeira und vom Herakles isch de Hyllos.

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
*
Hercules

De **Hercules**, uf tütsch au **Herkules** () isch e römische Gott und Held gsii. Er isch vo de Grieche öbernoo wore, wo en Herakles gnennt hend, doch underschaidet sich die beede Gstalte, bsundrigs au im Kult. So hend i de früene römische Republik d Fraue nöd tööre am Kult vom Hercules tailnee. Er isch denn zomene Gott vo de Händler und Chauflütt wore, hett aso äänlichi Funktione, wie de Mercurius öbernoo. Denebet isch er natüürli au de Held gsii, wo verschidnigi Heldetaate vollbroocht hett.

D Römer hend au Götter vo anderne Völker Hercules gnennt, so de Hercules Magusanus z Nidergermanie.

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
*
Kapitolinische Trias

Di **Kapitolinischi Trias** isch di ofizielli höchsti Dreihait im römische Staatskult. Si bistoot us de Gotthaite Iuno Regina, Iuppiter Optimus Maximus und de Minerva. I jedere grössere römische Stadt hets e Tempel vo dere Trias ggee, mit drai Kultrüüm, wo di drai Gotthaite vereert wore sind.

En älteri römischi Trias het us de Götter Iuppiter, Mars und Quirinus bistande. En anderi wichitgi Trias hend di drai Fruchtbarkaitsgotthaite Ceres, Liber und Libera bildet.
Karhuha

De **Karhuha** isch de Stadtgott vo Karkamis gsii, enere wichtige Stadt am Euphrat. Er het döt i de Oberstadt zäme mit de Kubaba e Tempel ghaa. Wo de hethitisch König Suppiluliuma I. Karkamis eroberet hett, hett er verbote, d Tempel z plündere us Eerfurcht vor de Gotthaite. De Karhuha het i de neohethitische Zitt zäme mit de Kubaba und em Tarhunza d Trias vo Karkamis bildet. Er isch as e Maa abbildet, wo ufeme Stier stoot und e Lanze i de Hand hebt.

## Literatur
* John David Hawkins *Corpus of hieroglyphic Luwian inscriptions*; Vol. 1-3. de Gruyter.
Maliya

D **Maliya** isch e hethitischi und luwischi Gartegöttin. Imene mittelhethitische Wingertritual werd si „Maliya vom Garte, Muetter vo Chorn und Wii“ gnennt und si werd zäme mitem hattische Vegetationsgott Telipinu aagrueffe. D Verbindig vo Chorn und Wii isch bi de Luwier e gängis Symbol för di vegetativi Fruchtbarkait. Äänlich werd de „Tarhunza vom Wingert“ mit Chronääri und Wiitrübel abildet. I Hailritual werd si zäme mitem Rossgott Pirwa und de Hailggöttin Kamrusipa gnennt.

## Literatur
* René Lebrun: *Maliya, une divinité anatolienne mal connue*; in Studia Paulo Naster Oblata: Orientalia antiqua; Leuven (1982). S. 123-130.
* Volkert Haas: *Geschichte der hethitischen Religion* (= *Handbuch der Orientalistik*, Band 1,15). Brill, Leiden 1994, ISBN 978-9-004-09799-5.
* Manfred Hutter: *Aspects in Luwian Religion.* In: H. Craig Melchert (Hrsg.): *The Luwians* (= HdO 1,68). Brill, Leiden 2003, ISBN 90-04-13009-8, S. 211–280, besonders S. 231f.
Kamrusipa

D **Kamrusipa** isch e hethitischi und luwischi Hailgöttin. Si isch d Frau vom Sunegott Tiwad und d Muetter vom Schutzgott vo Taurisa. Si chunnt i merere Ritual und Mythe vor und isch e Magieri, wo rituelli Rainigunge vorninnt. Ere Name chan as ‘Rauchgenius’ verstande were, doch werd agnoo, ases sich debii um e volksetymologischi Umbildig vomene ältere Name handlet.

## Literatur
* Volkert Haas: *Geschichte der hethitischen Religion* (= *Handbuch der Orientalistik*, Band 1,15). Brill, Leiden 1994, ISBN 978-9-004-09799-5.
* Piotr Taracha: *Religions of Second Millennium Anatolia*. Harrassowitz 2009. ISBN 978-3-447-05885-8
Potnia

D **Potnia** ( "Herrin" isch e mykenischi Göttin gsii. Si isch uf mykenische Täfeli vo Thebe, Mykene, Pylos und Knossos bikannt. Z Pylos isch si nebetem Poseidāhōn di wichtigst Gotthait gsii. Vermuetli sind verschidnigi Göttine mit dem Name gmaint. Bim Homer isch s Wort *potnia* (πότνια) "Herrin" de Titel vo merere Göttine, Athenaie, Here, Hebe und Artemis, aber kann Aigename me, wi ide mykenische Zitt.

Z Knossos sind d Athānās Potnia (a-ta-na po-ti-ni-ja) "Herrin vo Athen" und d Daburinthohio Potnia (da-pu2-ri-to-jo po-ti-ni-ja) "Herrin vom Labyrinth" öberliferet. Die erst maint natüürli d Stadtgöttin Athene vo Athen, di zwoot isch noch de gloifigste Interpretation am beste mit de Ariadne gliichzsetze, wo e Töchter vom kretische König Minos isch und em Theseus e Chlüngel us roote Wule ggee hett, demit er wider usem Labyrinth zruggfindet, woner de Minotauros töödt hett.

Z Mykene isch d Sītōn Potnia (si-to-po-ti-ni-ja) "Herrin vom Chorn" vereert wore, wo woll identisch mit de Chorngöttin Demeter isch. Die isch uf de Insle Sizilie vo griechische Sidler au Sito (Σιτώ) "Chorn" gnennt wore.
Iuno

D **Iuno**, uf tütsch au **Juno** () isch e römischi Göttin vo de Fraue gsii, si het dene Juged verlait, d Ehi bischützt und ghulffe Chind gsund uf d Welt bringe. Si isch d Frau vom Iuppiter. As Iuno Regina isch si d Schutzgöttin vom Römische Riich gsii und ghört zo de Kapitolinische Trias. Si isch mit de griechische Hera gliichgsetzt wore.

Si het ufem Kapitol e Tempel ghaa, mit hailige Gäns. Wo d Gallier um 390 v.&nbsp;Chr. Rom zmittst i de Nacht öberfale hend, het niemert da bimerkt und o kann Hund het bole, nume d Gäns vom Iunotempel hend mit erem uufgregte Gschnatter d Römer gweckt, so ass si d Stadt no hend chöne rette.

## Literatur
* 
* Georg Wissowa: *Religion und Kultus der Römer.* Beck, München 1902, S. 113-120 ().
* 
* 
* 
* 

## Weblinks
Herme

E **Herme** () isch im antike Griecheland e Kultmool us Stai gsii, und zwoor maist e viereggige Pfiiler, miteme bärtige Chopf obedruff. Uf de Vordersitte isch e Phallos abbildet gsii, wenigstens i de archaische Zitt, spöter sind au nöd erigierti Penis dargstellt wore. D Ärm sind Holzstääb gsii, womer uf de Sitte inegsteckt hett. S hett au Doppelherme mit zwee Chöpf gee und selte au mee. Die Herme sind a verschidnige Ort uufgstellt wore, bsunders a Weege und Stroosse, Chrützige und Grenze, denn au bi Huustöre und Stadttor. Si sind vor alem z Arkadie und z Athen verbraitet gsii. 

D Herme hen e Schutzfunktion ghaa und sind mit em Hermes verbunde gsii, em Gott vo de Weeg und Wanderer. Bi de Herme sind Frücht, Chornääri, Chueche oder Tier gopferet wore und si sind mit Chräz gschmückt wore. 

Wo im Peloponnesische Chrieg ane 415 v.&nbsp;Chr. z Athen i de Nacht a de maiste Herme de Chopf abgschlage woren isch, isches zuner eriisig Empöörig i de stadt cho. S isch zo Grichtsprozess cho und meriri athenischi Herre sind in Schlamassek zoge wore. Bsunders s de Feldherr Alkibiades isch bischuldigt woore. De isch den gfloch und i sinere Abwesehait zum Tood verurtailt wore.

## Literatur
* Reinhard Lullies: *Die Typen der griechischen Herme*. Gräfe & Unzer, Königsberg 1931 (zugl. Dissertation, Universität Königsberg 1931)
* Birgit Rückert: *Die Herme im öffentlichen und privaten Leben der Griechen. Untersuchungen zur Funktion der griechischen Herme als Grenzmal, Inschriftenträger und Kultbild des Hermes*. Roderer, Regensburg 1998, ISBN 3-89073-283-6 (zugl. Dissertation, Universität Tübingen 1992)
* Henning Wrede: *Die antike Herme*. Verlag von Zabern, Mainz 1986, ISBN 3-8053-0866-3.
* 
## Weblink
Kaysersberg Vignoble

**Kaysersberg Vignoble** ìsch a frànzeescha Gmein ìm Arrondissement  () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin).

## Gschìcht
Kaysersberg Vignoble ìsch àm 1. Janner 2016 grìnda worra. Sa kummt vu dr Fusion vu da Gmeina Kaiserschbàrig, Kienze un Sìjelse. D Idee ìsch ìm Oktower 2014 dur  vu Seielse, dr Thierry Speitel, vorgschlàga worra: ursprunglig, a Fusion vu viar Gmeina, àlso vu dana drèi mìt noch Àmmerschwihr derzüe.  vu Àmmerschwihr ìsch nìt ìntressiarrt gsìì, àwer d drèi àndra Maire han do a Glagaheit gsah fer mìtnànder schàffa un dur dàs, Unkoschta spàra.

## Verwàltung
 vu Kaysersberg Vignoble ìsch . Kaysersberg-Vignoble gheert zum Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vu Kaysersberg Vignoble ghert zum Owerrhinàlemànnisch.


Maison natale du Dr. Schweitzer-Kaysersberg (2).jpg|Geburtshüs vum Albert Schweitzer
Kaysersberg 2008.jpg|Hiiser am Wissbàch
Kientzheim Château Schwendi.JPG|Schwendi-Schloss
Sigolsheim_011.JPG|Kìrch St. Peter un Paul


## Weblink

* d Website vu de Gmein
* "Kaysersberg Vignoble", trois communes en une de 5000 habitants, uf france3 Alsace, 30.06.2015 (fr)
* D Gmeina wo zamma gehn, ìn dr Zittung L'ALSACE, àm 06.01.2016 (fr)

## Referanza
Gazprom

D **PAO Gasprom** (, wiss. Transliteration und ängl. Transkription
*Gazprom*, dütschi Transchription *Gasprom*, Churzform vo  *gasowaja promyschlennost* ‚Gasindustrie‘) isch s grösste Ärdgasförderunternähme uf dr Wält. Iir Börsewärt  isch 110 Milliarde US-Dollar und das macht sä zu äim vo de grösste Unternähme in Europa. Gasprom het in Russland rond 445'000 Bschäftigti und isch eso noch de Stritchräft dr zwäit grösst Arbetgäber im Land. Sit 1992 isch Gasprom en Aktiegsellschaft und dr russisch Staat het 50 Prozent und äi Aktie am Unternähme und im Ufsichtsroot d Mehrheit vo de Sitz. Gasprom isch uf em RTS-Index, eme russische Aktieindex an dr Moskauer Börse. Dr Sitz vom Unternähme befindet sich z Moskau.

## Litratuur
* Andreas Heinrich: ** In: *Russlandanalysen.* Nr.&nbsp;6, 1997, .
* Stefan Scholl: *[http://www.internationalepolitik.de/attachment/d9fd79f17912202734ad02e1eb64a5c2/0597063f304f7051be70da6ef3499a38/IP_02-06_Scholl.pdf Die Gasölmedienbankkolchose.]* In: *Internationale Politik.* Nr.&nbsp;2, 2006, .
* Roland Götz: *[https://web.archive.org/web/20060216231729/http://www.swp-berlin.org/common/get_document.php?id=1548 Nach dem Gaskonflikt.]* In: *SWP-Aktuell.* Nr.&nbsp;3, 2006, .
* Gemma Pörzgen: *Gasprom. Die Macht aus der Pipeline.* Europäische Verlagsanstalt, Hamburg 2007, ISBN 3-434-46814-5.
* Waleri Panjuschkin, Michail Sygar: *Gazprom. Das Geschäft mit der Macht.* Droemer, München 2008, ISBN 3-426-27452-3.
* Johannes Voswinkel: ''Alle Rohre führen nach Moskau.'' In: *[[Die Zeit]].* Nr.&nbsp;2, 3. Januar 2008, .

## Weblingg

* Deutsche und russischi Website vom Konzärn
* Noochrichtedossiee über Gasprom
* Johannes Voswinkel: *[http://www.zeit.de/2006/18/Gasprom Putins willige Handlanger.]* In: *Die Zeit.* Nr.&nbsp;18, 27. April 2006.
* Johannes Voswinkel: *[http://www.zeit.de/2009/44/Gasprom Eine Macht für 50 Jahre.]* In: *Die Zeit.* Nr.&nbsp;44, 22. Oktober 2009.
* Dossier Energieversorgung, Stiftung Wissenschaft und Politik
* Gasprom – Russisch Monopoly – Wie entstanden Russlands große Vermögen?, Oktober 2005
* Matthias Kolb: *[http://www.sueddeutsche.de/politik/interview-zu-russlands-energiegiganten-gazprom-ist-eine-waffe-1.291755 Gazprom ist eine Waffe.]* In: *Süddeutsche Zeitung.* 23. Januar 2008 (Interview mit em Waleri Panjuschkin).

## Fuessnoote
Petersgasse

D **Petersgass** isch e Strooss in dr Groossbaasler Altstadt und goot vom Peterskiirchblatz bis aabe zum Urbanbrunne am Bluemeräin näben em Rhii. Dr Naame het d Gass vo dr Peterskiirche überkhoo, wo an iirem ooberen Ändi stoot. 

## D Gass und iiri Iiwooner

Zämme mit em Noodlebärg isch d Petersgass dr Ort uf dr lingge Birsigsite gsi, wo sich im Middelalter die meebessere Baasler niidergloo häi. Vor allem häi dört e hufe Gäistligi zu St. Peter gwoont. Wo die aadlige Familie usgstorbe si, häi sich mee und mee Bürgerligi an dr Gass niidergloo, wie dr Buechhändler Andreas Cratander 1522 im «Zem Schwarze Bär» oder dr Siidehändler Cristoforo d'Annone 1565 im Ringelhoof. Dr Brofässer Abel Socin het im 18. Joorhundert im Offeburgerhoof an dr Nummere 42 d Baasler mit sinere Elektrisiermaschiine und sine gspängstige Brojekzioone verschreggt. Nid weenigi vo de Hüüser an dr Gass si im 20. und 21. Joorhundert zu Luxuswoonige umbaut worde. Am skandalöösischte isch woorschinlig d Liigeschaft an dr Petersgass 34, wil sä dr Dieter Behring, wo men em vorwirft, ass er sini Inwestoore um Riisesumme betrooge häig, für Dotzedi vo Millione Frangge zun ere Luxusresidänz usbaut het, wo hüte braggtisch unverköiflig isch.

## Bauwärk
Vo de historische Geböid si under anderem no üübrig: Dr Andlauerhoof, dr Ringelhoof, dr Schönkindhoof, s Silbernagelhuus, s Huus zum Stäinegg, s Huus zum Roosefels


File:Basel 2012-10-05 Batch 2 (70).JPG|S Huus zum Roosefels an dr Petersgass 3
Datei:1809 Ringelhof, Petersgasse 23.JPG|Dr Ringelhoof an dr Petersgass 23
Datei:1721 Haus zum Steineck.JPG|S Huus zum Stäinegg an dr Petersgass 26
Datei:Basel Petersgasse 34.JPG|Dr Schönkindhoof an dr Petersgass 34
Datei:1828 Silbernagelhaus.JPG|S Silbernagelhuus an dr Petersgass 50


## Fuessnoote
Intel

**Intel Corporation** (vo , dt. *„[[Integration (Technik)|integrierti]] [[Elektronik]]“*) isch en amerikanische Halbläiterhärsteller. Si Hauptsitz isch z Santa Clara in Kalifornie. Intel isch 1968 vo Mitarbäiter vom Undernääme Fairchild Semiconductor gründet worde. Die öiropäischi Zentrale befindet sich sit 1974 z Münche. Dr Konzärn isch vor allem für sini PC-Mikroprozässer bekannt. Vo dene broduziert s Undernääme öbbe 80 Brozänt uf dr ganze Wält. Intel stellt au divärsi witeri Arte vo Mikrotschip für Kompiuter här, zum Bischbil Tschipsetz für Meinbords („Intel ICH“, „Intel GMA“), WLAN und Netzwärkcharte und *Embedded-CPU* und *Flash*-Spiicher. Dr Vorsitzend vom Vorstand isch zurzit dr Brian Krzanich.

## Weblingg

* Offizielli Website
* Tom Wolfe: ''The Tinkerings of Robert Noyce – How the Sun Rose on the Silicon Valley''. In: *Esquire.* Nr. 12, 1983.

## Fuessnoote
Eileithyia

D **Eileithyia** oder **Eleuthyia** () isch di griechisch Göttin vo de Giburt. Si isch Töchter vom Zeus und vo de Hera und drumm au d Schwöster vo de Jugedgöttin Hebe, vom Chrieggott Ares und vom Götterschmiid Hephaistos. Uf de Insle Delos isch Eleuthyia de Biname vo de Artemis.

De Homer chennt meriri Eileuthyiai (Εἰλείθυιαι), si sind d Töchtere vo de Here und bringed d Giburtswehe. I de Odyssee nennt er d Hööhli vo de Eileithyia bi de kretische Hafestadt Amnisos.

## Ursprüng
D Eleuthyia isch vermuetli e vorgriechischi Göttin und ere Name hett i de altgriechische Tielekt recht verschide glutet (z Sparta: Ἐλευϑία, Eleuthia, uf Kreta: Ἐλουϑύα, Elouthua). Vo de Grieche isch denn de Name volksetymologisch mit em Verb *eleuthō* "choo" verbunde wore, well d Wehe d Achumpft vo de Giburt azaiget. Aber au di indogermanischi Worzle ie. *h1leudh- »wachse« passt zo de Göttin. si werd i mykenische Täfeli us Knossos gnennt as Eleuthia (e-re-u-ti-ja) und isch z Amnisos vereert wore, wo dozmol d Hafestadt vo Knossos gsii isch. De Homer nennt jo d Hööli vo de Eileythia bi dere Stadt. Die Hööli litt bim hüttige Hügel Ajos Theodoros hinderem Hafe und isch archäologisch erforscht. De Pausanias waiss ono, as d Kreter globt hend, as d Eleuthyia z Amnisos uf d Welt cho isch.

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
* 
* 
* Semeli Pingiatoglu: *Eileithyia*. Künigshausen and Neumann, Würzburg 1981.
* 
* R.F. Willetts: *Cretan Eileithyia*. In: *The Classical Quarterly* 52. 1958. S. 221-223.

## Weblink
Fußball-Europameisterschaft 2016

D **Fuessball-Europameisterschaft 2016** vo de Manne isch s 15. Mol, ass das Turnier usdräit wird. S het vom 10.&nbsp;Juni bis zom 10.&nbsp;Juli 2016 z Frankriich stattgfunde. Zum erschte Mal hän 24 statt wie bisher 16 Mannschafte an dr Ändrunde teilgno.

Europameister isch di portugiesisch Fuessballnationalmannschaft worde, wo de Gaschtgeber Frankrich im Final z Saint-Denis mit 1:0 n.V. gschlaa und zum erschte Mol überhaupt e wichtige internationale Titel gwunne het.

## Vergab
Wo bschlosse worde isch, dass d EM 2016 met 24 statt wie bishär met 16 Mannschafte usträit wird, het d UEFA am 11.&nbsp;Dezämber 2008 aus wiiters Bewerbigskriterium bstimmt, dass für s Turnier nün Stadie und wiiteri drü aus Ersatzspiilort vorgsäh werde müesse. Drunter müesse zwöi Stadie met mindästens 50.000 Blätz si, drü Stadie met mindästens 40.000 Blätz und vier Stadie met mindästens 30.000 Blätz.

S Bewärbigsbrozedur isch in drü Fase ufteilt worde. D Nominierig vom Gastgäber het in dr dritte Fase stattgfunde. Am Aafang si siibe nationali Fuessballverbänd met füf Bewerbige für d EM-Ändrunde 2016 drbii gsi. Am 2.&nbsp;März 2009 hei Schottland und Wales ihre Plan für e gmeinsami Bewärbig wäge de z hooche Choste ufgee. Zom Abgabetärmin am 9.&nbsp;März 2009 si no Bwerbige vo dene Vrbänd vorglääge:

*Frankriich
*Türkei
*Italie

## Spiilort
D Spiilort sin di gliiche wie bi dr Fuessball-Weltmeisterschaft 1998, mit Uusnahm vo Nantes und Montpellier. Defür chöme Nizza und Villeneuve-d’Ascq bi Lille dezue. Im April 2014 isch s Stade de France z Saint-Denis als Uustragigsort vom Eröffnigsmatch am 10.&nbsp;Juni 2016 und vom Finale am 10.&nbsp;Juli 2016 bstimmt worde.

## Vorrundi

### Gruppe A

### Gruppe B

### Gruppe C

### Gruppe D

### Gruppe E

### Gruppe F

## Finalrunde
In dr Finalrunde chömme jewils nur d Siiger witer, für d Mannschafte, wo verlore häi, isch s Turnier z Änd. Witeri Platzierige werde nit usgspiilt. E „Chliine Finale“ um Platz&nbsp;3, wie bi de Wältmeisterschafte, findet auso nit statt.

### Achtelfinale

### Viertelfinale

### Halbfinale

### Finale

## Fuessnoote
Kuisḫamassani

**Kuisḫamassani** (kailschriftluwisch: *Kuišḫamaššani* „irged e Gotthait“) isch e luwische Göttin. Dargstellt woren isch si as e Frau wo stoot und Truube i de rechte Hand hebt. Imene fragmentarische Tegscht werd ere e Kultmool us Ise versproche.

## Literatur
Heinrich Otten: *Kuišḫamaššani*. In: Dietz Otto Edzard (Hrsg.): *Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie*. Band 6, Walter de Gruyter, Berlin/New York 1980–1983, ISBN 3-11-010051-7, S. 301.
Immarni

**Immarni** isch e luwischi  Gotthait, wo welewäg mit Veezucht z tue het. De Name isch en Erwitterig vo luwisch *immra-* ‘Feld, Fluer, Steppe’.

Gnennt werd de Immarni imene hethitische Giburtsritual. Nochem s Chind uf d Welt cho isch, goot d Ritualherri ine Veehürde und verlangt vom Immarni e Gaissbogg. A dem wered di verschidnige Körpertail vom Chliichind entgegegstellt, damit ali Übel und Chranggete uf de Bogg öbergönd. De Bogg werd drufabe gopferet, demit er die Übel zo de Sunegöttin vo de Erde (luw. *tiyamassis Tiwad*) bringt.

Imene hethitische Mythos ninnt de vertoibti Gott Telipinu nebet Chorn, Wachstum, Sättigung au de Immarni mit. I de hethitische Stadt Karahna, wo starchi luwischi Iiflüss i de Kultur zaigt, isch zäme mit anderne Gotthaite d Göttergruppe Immarnizza vereert wore.

Verwandti Gotthaite wo de Name mitem gliiche Wort bildet woren isch, sind Immaršiya i de Stadt Istanuwa und Immralli im Kult vo de Göttin Ḫuwassanna.

## Bileeg


## Literatur
* Garry M. Beckmann: *Hittite birth Rituals*. StBoT 29 (1983). ISBN 3-447-02310-4
*
Iyaya

D **Iyaya** isch e hethitischi und e luwischi Göttin, wo zäme mit de Quellgöttin Kuwannaniya vereert woren isch. Eres Götterbild us Holz isch e Frau miteme Schlaier wo sitzt, nebet ere sim Thron stönd links und rechts e Bergschooff. I de Stadt Wanata isch si mit em lokaale Wettergott und z Taparuta zäme mitem Sanda vereert wore.

## Bileeg


## Literatur
* Volkert Haas: *Geschichte der hethitischen Religion* (= *Handbuch der Orientalistik*, Band 1,15). Brill, Leiden 1994, ISBN 978-9-004-09799-5.
Pirwa

De **Pirwa** isch de hethitischi und vermuetli o de luwischi Rossgott. Er bildet mit de Göttin Hassusara (‘Königi’) und em Torgenius Askasepa e Triade. Er zaigt chriegerischi Züüg und lait Angst is Herz. Sis Götterbild isch e Maa, wo ufeme Ross stoot und i de rechte Hand Zügel, i de lingge e Paitsche hebt. Er hett i de Berge e Felshailigtum ghaa, mit aigne Landgüeter, wo Ross, Berggaisse und Schööff waidet.

De Pirwa ghöört zom Götterchrais vo Kanis und isch drumm im südöstliche Anatolie dihai. O anderi Gotthaite us dem Umfeld sind mit Ross verbunde, so d Kamrusipa und d Maliya. Da isch uuffälig, well s Ross i de hethitische Religioo kai Bidüttig hett im Gegesatz zom Stier. S werd agnoo as d Vereerig vom Ross en indogermanisches Erb isch, wo bi de Luwier erhalte bliben isch, wääred d Hethiter d Vereerig vom Stier vo de anatolische Bivölkerig, bsunders vo de Hattier, öbernoo hend. So isch au de luwischi Wettergott Tarhunza mit Ross verbunde, de hethitischi Tarhunna aber mit Stiere.

## Literatur
* Volkert Haas: *Geschichte der hethitischen Religion*; HdO 1,15. Brill, Leiden 1994, ISBN 978-9-004-09799-5.
* Einar Schuler: *Kleinasien. Die Mythologie der Hethiter und Hurriter*, i:  Hans Wilhelm Haussig: *Götter und Mythen im Vorderen Orient.* Ernst Klett Verlag, Stueggert 1965.
Isaak Bowe

Dr **Isaak Bowe** (* öbbe 16. April 1615 z Brätzwil, † 28. Februar 1683 z Reigetschwiil) isch äine vo de Aafüerer vo de Baaselbieter Buure im Schwizer Buurechrieg gsi.

## Biografii
Dr Bowe isch as Soon vom Hans Bowe und dr Veronika Schärer 1615 z Brätzwil uf d Wält cho. Er isch e Buur und Müller gsi und isch mit dr Margreth Weber us Brätzwil verhürootet gsi. 

In dr Zit vor em Usbruch vom Buurechrieg im Joor 1653 het er vilmol Versammlige vo de Baaselbieter gläitet und isch as Redner uusegstande. Bi de Verhandlige mit dr stedtische Obrikäit und an de groosse Landsgmäinde z Sumiswald und z Huttwil het er d Baaselbieter Underdaane verdräte. Er het hinder vile Beschwärde und Bittschrifte an d Obrigkäit gsteggt: Von iim stamme zum Bischbil d Chlaage vo dr Vogtei Ramstäi in dr Bittschrift vom 30. Merz 1653, dr erst Däil vo dr Supplikazioon vom 9. Mai 1653, won er din begründet, wiso si sich em Buurebund aagschlosse häi, und d Underwärfigserklärig vom Amt Ramstäi, , wo dr Ufstand zämmegschlaage gsi isch. Dr Bowe het d Inträsse vo de Buure ooni Gwalt welle duuresetze, im Raame vom Bruuchdum wo bestande het uf em Land und wo legitimi Wiise vom Widerstand anerkennt het. 

Wääred anderi Baaselbieter Aafüerer wie dr Uli Schad noch dr Ändi vom Ufstand vo dr stedtische Obrigkäit festgnoo und umbrocht worde si, isch dr Bowe am 9. Juni 1653 über s Soledurnische dr Rhii uf uf Schaffuuse gflüchdet und vo dört gege Norde uf Nördlinge und Eberbach am Neckar, 30 Kilometer vo Häidelbärg äwäg. Im Februar 1654 isch er zruggchoo und het sich dr Baasler Obrigkäit übergää, und die het en e baar mol verhöört. Im Herbst 1654 het si en freigloo, aber en für eerlos und weerloos erkläärt und en in sim Woonort iibannt. Im Vergliich zu wie d Buurefüerer grad noch em Ufstand bestrooft worde si, isch das seer mild gsi.  Zää Joor spööter isch er denn ändgültig begnadigt worde.

## Kwelle
Gustaf Adolf Wanner

Dr **Gustaf Adolf Wanner** (* 31. Januar 1911 z Begginge; † 14. Septämber 1984) isch e Baasler Historiker und Schurnalist gsi.

## Biografii
Dr Wanner het an dr Baasler Uni zum Dr. phil. bromowiert und het vo 1935 bis 1945 und vo 1962 bis 1976 as Stadtredakder bi de *Basler Nachrichten* gschafft. Vo 1976 aa het er bis zu sim Dood für d *[[Basler Zeitung]]* gschafft, wo us dr Fusioon vo d Baasler Noochrichde mit dr Nazional Zitig entstande isch. Er het under anderem e hufe Biidrääg über d Gschicht vo alte Hüüser und Dänggmööler verfasst, wo au in Buechform erschiine si. Er het au meereri Büecher über d Baasler Gschicht uusegee, drunder e Biografii über e Christoph Merian. Dr Wanner, wo men em vilmol G.A.W. gsäit het, het as e „groosse Kenner“ und as dr „populärsti Chronist“ vo dr Stadt Baasel gulte.

Vo 1949 bis 1958 isch dr Wanner Konsul vo Dänemark und vo Schwede z Baasel gsi. Finnland het er as Konsul vo 1965 bis zu sim Dood verdräte. 1977 het en d Baasler Johann-Wolfgang-von-Goethe-Stifdig mit em Oberrhiinische Kulturbriis uszäichnet.

## Schrifte (Uswaal)
* *Geschichte des Dorfes Beggingen. Ein Beitrag zur Geschichte des Wandels ländlicher Besitzverhältnisse,* Baasel 1939 (Dissertazioon)
* *Christoph Merian.1800–1858,* Baasel 1958
* *Die Basler Handels-Gesellschaft AG. 1859–1959,* Baasel 1959 
* *Hundertfünfzig Jahre Danzas 1815–1965*, Baasel 1965. (mit em Nicolas Passavant)
* *Rund um Basels Denkmäler,* Baasel 1975
* *Zunftkraft und Zunftstolz. 750 Jahre Basler Zünfte und Gesellschaften,* Baasel 1976 
* *Berühmte Gäste in Basel,* Baasel 1981
* *Die Holzach. Geschichte einer alten Schweizer Familie,* Baasel, Frankfurt a.&nbsp;M. 1982.
* *Häuser – Menschen – Schicksale,* 3 Bänd, Baasel 1985–1988

## Litratuur
* Helen Liebendörfer. *Spaziergang zu berühmten Gästen in Basel: Mit Gustaf Adolf Wanner durch die Stadt.* Baasel: Reinhardt. ISBN 978-3-7245-1704-7

## Weblingg
* Iidraag bi altbasel.ch

## Fuessnoote