open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gänseblümchen

S **Margritli** (*Bellis perennis* L.) isch e Pflanze, wo i der biologische Sistematik zu der Familie vo de Choorbblüötler ghöört.

Es isch en Aart es Chruut, wo numen öppe füüf bis zwänzg Santimeter hööch wird. Es isch eini vo de bekantischte Pflanzen uf de Matte vo Mitteleuropa.

Em Margritli syni Blueschtzyt goot lang. Vom Früelig bis zum Herbscht trybt jedi Pflanze immer wider schuppelewys Stängel mit chlyne wyss-gääle Blüöten uus; d Biolooge säge däm, es sig e «Schynblüöte». Ringsume het s a jedere vil wyssi Zungeblüöte, wo en Form wie en Choorb mache, und i dr Mitti isch e Bode mit winzige gääle Blüötli. Wenn si vergoot, macht jedes Chöörbli e chlyni Frucht oder es Nüssli, wo öppen ei bis zwöi Milimeter grooss isch.

## dr Pflanzename
Für die Blueme, wo au im düütsche Sproochruum fasch an alnen Oorte vorchunt, git s drum au vil verschideni Nääme. Der wüsseschaftlich latynisch Name isch *Bellis perennis*; der Carl vo Linné het en i sym Buech *[[Species Plantarum]]* anne 1753 s erschte Mol publiziert. S latynische «bellis» heisst uf Dütsch «schön» und s «perennis» bedüütet «usduurend», wil d Pflanze lang stoot und blüöit und es paar Joor lang wider fürechunt.

Im Hochdütsche seit me der Pflanze au no öppe *Ausdauerndes Gänseblümchen, Mehrjähriges Gänseblümchen, Massliebchen, Augenblümchen, Himmelsblume, Maiblume, Marienblümchen, Morgenblume, Osterblume, Regenblume, Sommerröschen* oder au *Tausendschön*.

I verschidene dütsche Dialäkt heisst d Pflanze under anderem au *Monatsröserl, Geissegiseli, Geissemeieli, Geisseblüömli, Gaisblüomli, Gäissbliämu, Gäissbliämdschi, Angeblümlein, Brinkblome, Chatzablüomli, Meerzeblueme, Fenneblome, Weisses Frueblümlein, Gartenbürstli, Glotzblume, Grasblume, Johannisblüömli, Maddelencesblümle, Märschblom, Maneablüamli, Marienkrönchen, Marlevkes, Miärgenblaume, Mojleefkis, Monale, Monatblüamli, Monaterle, Müliblüömli, Mühlebürstli, Müllerblüemli, Ringelrösslein, Ruckerl,  Sametblümli, Schweizgerlar, Sommerrösslin, Sommerthierlein, Tausendschintscher, Wandeleien, Waseblüömli, Wiesali, Munetli* oder au *Zytlose*.

## Literatur
* Konrad Lauber, Gerhart Wagner: *Flora Helvetica.* 2. Auflage. Paul Haupt, Bern/Stuttgart/Wien 1998, ISBN 978-3-258-07205-0, S. 132.
* Gertrud Scherf: *Wiesenblumen. Der etwas andere Naturführer.* BLV, München 2004, ISBN 3-405-16909-7.
* Lueg im Schwiizerischen Idiotikon: Band 5, Spalte 76, Zeile 9

## Weblink
Klaus Merz

Dr **Klaus Merz**, wo am 3. Oktober 1945 z Aarau uf d Wält cho isch, isch en Aargauer Schriftsteller.

Ufgwachsen isch er z Mänzike. Er het s Diplom als Sekundarlehrer gmacht und isch drno Lehrer für Sprooch und Kultur worde.

Dr erschte Band mit Gedicht het er anne 1967 usegää. Und er schrybt au no Romään, Verzelligen und Churzgschichte, und es git Hörspiil, Chinderbüecher und Dräibüecher für Färnseefilm vo iim. Für em Andreas Neeser syni Aargauer Blueschtlääsi vo anne 2013 mit em Titel *Übers Wasser tanzt en Schy* zum Wäärch vom Dichter Paul Haller het der Merz s Mundartgedicht «Gägeschtrom» gschribe.

S Literaturmuseum Strauhof het 2007 en Uusstellig über sys Wäärch gmacht. Der Film *Merzluft* vo 2015 het em Merz syni Texte verarbeitet.

Dr Klaus Merz het en Prys vo der Schwiizerische Schillerstiftig, der Aargauer Literaturprys, der Hermann-Hesse-Prys, der Basler Lyrikprys und en Zyleten anderi Uszäichnigen übercho.

## Wäärch
* *Mit gesammelter Blindheit*. Gedichte. St. Gallen 1967.
* *Geschiebe – mein Land*. Gedichte. Sauerländer, Aarau 1969.
* *Vier Vorwände ergeben kein Haus*. Gedichte. Zürich 1972.
* *Obligatorische Übung*. Geschichten. Sauerländer, Aarau 1975.
* *Latentes Material*. Erzählungen. Sauerländer, Aarau 1978.
* *Der Entwurf*. Erzählung. München 1982.
* *Landleben*. Geschichten. Zürich 1982.
* *Bootsvermietung*. Zürich 1985.
* *Tremolo Trümmer*. Erzählungen. Zürich 1988.
* *Nachricht vom aufrechten Gang*. Zürich 1991.
* *Am Fuss des Kamels*. Innsbruck 1994, ISBN 3-85218-156-9.
* *Kurze Durchsage*. Innsbruck 1995, ISBN 3-85218-196-8.
* *Jakob schläft. Eigentlich ein Roman*. Innsbruck 1997, ISBN 3-85218-229-8.
* *Kommen Sie mit mir ans Meer, Fräulein?* Roman. Innsbruck 1998, ISBN 3-85218-270-0.
* *Garn*. Innsbruck 2000, ISBN 3-85218-324-3.
* *Adams Kostüm*. Innsbruck 2001, ISBN 3-85218-361-8.
* *Das Turnier der Bleistiftritter. Achtzehn Begegnungen*. Innsbruck 2003, ISBN 3-85218-432-0.
* *Die Tiere ziehen los! Eine Entdeckungsreise in die Fluss-Auen.* Bilderbuch Zürich 2003, ISBN 3-7152-0474-5.
* *Löwen Löwen. Venezianische Spiegelungen.* Innsbruck 2004, ISBN 3-85218-449-5.
* *Kunos große Fahrt.* Bilderbuch Gossau 2005, ISBN 3-314-01433-3.
* *Unerwarteter Verlauf.* Innsbruck 2013, ISBN 978-3-7099-7093-5.
* *Helios Transport.* Innsbruck 2016, ISBN 978-3-7099-7272-4

## Literatur
* Elsbeth Pulver: *Querfahrten. Die Dichter-Brüder Klaus Merz (* 1945) und Martin Merz (1950–1983).* In: Martin Merz: *Zwischenland.* Haymon, Innsbruck 2003, ISBN 3-85218-419-3.
* Fridolin Stähli, Peter Gros: *Quer durch die Ebene. Klaus Merz und das Epizentrum seiner Stoffe.* In: *Der Aargau liegt am Meer.* Ammann, Zürich 2003, ISBN 3-250-10462-0.
* Markus Bundi: *Die Schwerkraft im Gleichgewicht. Ein Essay zum Werk von Klaus Merz.* Edition Isele, 2005, ISBN 3-86142-364-2.
* 

## Weblink
*
Claudia Storz

D **Claudia Storz**, wo am 13. Juni 1948 z Züri uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Schriftstellerin.

Si isch z Aarau ad Mittelschuel gangen und het a dr Uni Züri un z Oxford d Anglistik, d Germanistik und d Kunschtgschicht studiert.

1973 bis 1980 het si a dr Alte Kanti z Aarau Änglisch ggää. Sid 1980 läbt si als fräji Autoorin z Aarau.

Für em Andreas Neeser syni Aargauer Blueschtlääsi vo anne 2013 mit em Titel *Übers Wasser tanzt en Schy* zum Wäärch vom Dichter Paul Haller het d Storz d Mundartgschicht «Z Nacht im Auguscht 1989» gschribe.

## Wääch (in eren Uswaal)
**Jessica mit Konstruktionsfehlern*. Roman. Zürich 1977
**Auf der Suche nach Lady Gregory*. Roman. Zürich 1981
**Die Wale kommen an Land*. Roman. Zürich 1984
**Geschichte mit drei Namen*. Erzählungen. Zürich 1986
**Das Schiff*. Roman. 1989
**Burgers Kindheiten. Eine Annäherung an [[Hermann Burger]]*. Zürich 1996
**Quitten mit Salz*. Roman. Zürich 1999
* *[[Sophie Haemmerli-Marti]]. Ebigs Für*. Ausgewählte Werke mit Biografie in Wort und Bild. Hrsg. von Claudia Storz u.&nbsp;a. Baden 2003, ISBN 3-85545-867-7

### Theaterstücke
**Immaculata*. Theater. Aarau 1985
**Noahs Tochter*. Oratorium. Aarau 1986
**Die grosse Frau Agnes*. Theater, ufgfüert z Chönigsfälde 1991
**Meyers Stollen*. Theater 1991
**Zäntume luteri Liebi* (ein theatrales Porträt über Sophie Haemmerli-Marti). 2003

## Weblink
* der Claudia Storz iiri Websyte
Schutzmantelmadonna

I schlimme Zyte isch es guet, me cha uf d **Schutzmantelmadonna** vertroue. Me seit eren au **Gnaademadonna**.

Das isch en Erschynig vo der Muettergottes, wo de Lüüt i der Noot chunt cho hälfe. Si isch grooss und het en wyte Mantel, wo si usbräitet, und alli Mönsche finde drunder e sichere Platz.

Me könnt das Motiv sit em drizääte Joorhundert. I vilne Chile git’s es Bild vo dere hälfende Muetter. Es Gmäld us em Mittelalter isch i dr Chile vom Sogn Gieri bi Rhäzüns im Bünderland. Au z Memminge isch so eis bin ere Chile a d Wand gmoolet. Es anders Bild vo dere Figuur isch am Locherer-Altar im Fryburger Münschter.

## Weblink
459

|}

## Was isch bassiert?
* Dr Leo isch Chaiser vo Oschtrom.
* Dr Majorian isch Chaiser vo Weschtrom.
* Dr Leo dr Grooss isch Papscht.
* Dr Peroz wird Chönig vo de Perser.
* Dr Mayafürscht Butz'aj Sak Chiik chunt uf d Wält.

## Weblink
Schillerstiftung

**Schillerstiftig** isch en Teil vom Name vo däne Organisazione:
* Deutsche Schillerstiftung, en Organisazion, wo z Weimar ihren Sitz hät, 1855 as Verein gründed worde, 1859 as Stiftig konstituiert und 1995 e Widergründig gha hät
* Schweizerische Schillerstiftung, e gmeinnützegi Stiftig, wo z Züri ihren Sitz hät und 1905 gründed woren isch

I däm Zämehang gits au no:
* Deutsche Schillergesellschaft, en Zämeschluss vo Persone, wo ihren Sitz z Marbach hät und 1895 as *Schwäbischer Schillerverein* gründed woren isch
::die Gsellschaft isch au Trägeri vom Schiller-Nationalmuseum und em Dütsche Literaturarchiv Marbach
Hottingen

**Hottingen** oder äbe **Hottige** isch de Name vo däne Ortschafte:
* Hottingen (Rickenbach), en Ortsteil vo de Gmeind Rickebach, Landchreis Waldshuet, Bade-Würtebärg, Dütschland
* Hottingen ZH, en Stadtteil vo Züri, Bezirk Züri, Kanton Züri, Schwiz

Es git au no:
* Hattingen, e Stadt im südliche Ruhrgebiet, Nordrhii-Westfale, Dütschland
* Hattingen (Immendingen), en Ortsteil vo de Gmeind Immedinge, Landchreis Duttlinge, Bade-Würtebärg, Dütschland
* Hettingen, e Stadt im Landchreis Sigmaringe, Bade-Würtebärg, Dütschland
* Höttingen, e Gmeind i Mittelfranke, Bayern, Dütschland
* *Höttingen*, en Ortsteil vom Markt Bütthard, Underfranke, Bayern, Dütschland
* Huttingen, en Ortschaft im Markgräflerland, Bade-Würtebärg, Dütschland
Markus Kirchhofer

Dr **Markus Kirchhofer** isch anne 1963 z Mänzike uf d Wält choo. Er isch en Aargauer Schriftsteller.

Ufgwachsen isch er im Ruedertal, z Aarau het er a der Nöie Kantonschuel d Matuur gmacht, und er het drno es Wyli z Länzbig un z Paris gläbt, won er s Sekundarlehrerpatänt überchoo het. Er woont z Oberkulm.

Er isch bim Stapferhuus z Länzbig agstellt gsi und de wüsseschaftliche Mitarbeiter vo dr Fachhochschuel Nordweschtschwiiz woorde. Sit 2013 isch dr Kirchhofer freie Autoor. Er macht bi de Veräin *Autorinnen und Autoren der Schweiz, DeutschSchweizer PEN Zentrum* und *Schweizerischer Werkbund* mit.

Für em Andreas Neeser syni Aargauer Blueschtlääsi vo anne 2013 mit em Titel *Übers Wasser tanzt en Schy* zum Wäärch vom Dichter Paul Haller het dr Kirchhofer s Mundartgedicht «iisfische» gschribe.

2004 het dr Kirchhofer s Mundarttheater *Bärehunger* gschribe.

## Wäärch
* *gegenüber,* mit Fotine vom Werner Erne, 2011
* *eisfischen,* 2014
* *Meyer und Meyer,* 2015
* *der Stachel,* 2016
* *aushub,* 2018

## Weblink
* em Markus Kirchhofer syni Websyte
Salus populi Romani

**Salus populi Romani** isch es antiks Bild vo der Muettergottes.

Es ghört zu de choschtbare Sache i der Chile Santa Maria Maggiore z Rom. Es isch die wichtigschti Maria-Ikoone vo Rom.

«Salus populi» isch sid em vierte Joorhundert en Eeretitel vo der Jungfrau Maria. Dää latynisch Begriff bedüütet uf Dütsch «s Häil vom Volch».

S Bild isch uf ene Dafele vo Zeedereholz gmoolet, und d Kunschthistoriker wüsse, es isch mit dr Zyt es paar Mol veränderet und zmingscht teilwys übermoolet worde. D Dafele isch 117 Santimeter hööch und 79 Santimeter breit. Uf em Bild het d Maria e rooti Tunika und drüber en blaue Mantel aa, wo au iire Chopf tekt. Si treit s Jesuschindli, wo es Buech i dr Hand het und d Lüüt mit der rächte Hand sägnet.

Bi de glöibige Chrischte luegt me das Bild für öppis Wundertätigs a. Sid em sächste Joorhundert isch syni Vereerig dokumäntiert. Von es paar Päpscht weiss me, wie si vor em Mariebild sin go bätte wäge schlimme Süüchine: Dr Papscht Gregor dr Gross anne 593, wo z Rom d Pescht gsi isch; der Papscht Gregor dr Sächzääti anne 1837 gäge d Cholera; dr Papscht Franziskus am 15. März 2020 für s Ändi vo der wältwyte Koronavirus-Pandemy 2020.

## Literatur
* Gerhard Wolf: *SALUS POPULI ROMANI. Die Geschichte römischer Kultbilder im Mittelalter.* Weinheim 1990. ISBN 3-527-17717-5.
Jutta Kammann

D **Jutta Kammann** (* 22. Merz 1944 z Hoedna) isch e dytschi Schauspiileri.

## Lääbe
D Kammann isch bi ire Mueter ufgwagse. Speeter het si z Köln as Statischti un Model gschafft, vooreb si ne Uusbildig an dr Weschtfälische Schauspiilschuel Bochum gmacht het.

Mer chännt d Kammann dur vyl Ufdritt in dr Krimiseerine *[[Derrick]]* un *[[Der Alte]]*. Vu 1998 bis 2014 het mer si as *Ooberschweschter Ingrid Rischke* in dr Chrankehuusseerine *[[In aller Freundschaft]]* chenne sääne, vooreb d Roll no iiber 600 Ufdritt vu dr Produzänte us dr Seerie gschriibe wooren isch. Zum Abschiid vum Dieter Bellmann, irem langjeerige Seeriepaartner, het si in dr Folg 833 nomol e Gaschtufdritt ghaa.

D Jutta Kammann läbt syter anne 2014 z Minche in dr Seniooreresidänz Augustinum. Ire Lääbesgfäärt isch ab dr Mitti vu dr 1960er Joor bis zue sym Dood anne 1992 dr Fäärnseereschiseer Wilhelm Semmelroth gsii.

## Filmografy (Uuswaal)
* 1969: Goya
* 1972: Eine Tote soll ermordet werden 
* 1973: Drüben bei Lehmanns – Müllarbeiterstreik
* 1973: Der rote Schal
* 1974: Der Monddiamant
* 1975–1998: Derrick (Fäärnseeseerine)
* 1976: Die Affäre Lerouge
* 1987–1999: Der Alte (Fäärnseeseerine)
* 1991: Ein Heim für Tiere (Fäärnseeseerine, ai Folg)
* 1998–2014, 2018, 2019: In aller Freundschaft (Fäärnseeseerine, 664 Folgen)
* 1999: Tatort – Fluch des Bernsteinzimmers
* 1999, 2003: Siska
* 2019: Die Rosenheim-Cops – Die Erben des Herrn König (Fäärnseeseerine, ai Folg)

## Weblink
* 
* 
* 

## Fueßnote
Daniel Koch

De **Daniel Koch** (* 13. April 1955) isch en Schwizer Arzt. Er isch vo 2008 bis 2020 de Leiter vo de Abteilig «Öberträgbari Chrankete» bim Bundesamt för Gsundheit (BAG) gsi.

## Läbeslauf
De Daniel Koch hät a de Uni z Bärn Medizin studiert und dänn e paar Johr lang as Assistänzarzt gschaffet. Vo 1988 bis 2002 isch er för s Internationale Komitee vom Rote Chrüz (IKRK) tätig gsi, zerscht as medizinische Koordinator i Krisegebiet, under anderem währed em Bürgerchrieg z Sierra Leone, z Uganda, z Südafrika und z Peru. 

Ab 1997 hät er as medizinische Mitarbeiter am Hoptsitz vom IKRK z Gämf gschaffet, won er för di medizinische Programm z Afrika zueständig gsi isch. Im 1996/97 hät de Koch sini Uusbildig mit eme Nochdiplomstudium a de Johns Hopkins Universität z Baltimore i de USA ergänzt und säb mit em *Master in Öffentlicher Gesundheit (MPH)* abgschlosse.

Vo 2002 bis 2020 isch er för s BAG in underschidliche Fachberiich tätig. Er isch Mitglid vo de Taskforce gege d *SARS-Pandemii 2002/2003* und d *Vogelgrippe H5N1 2005/2006* gsi. Bis 2006 hät er d Sektion «Impfungen» gleited, vo 2006 bis 2008 d Sektion «Pandemievorbereitung».

Schwizwit bekannt worde isch de Daniel Koch im Früejohr 2020 währed de wältwite COVID-19-Pandemii wäge sinere mediale Präsenz i de Schwizer Medie as Leiter vo de Abteilig «Öberträgbari Chrankete» bim BAG.

Aafangs April 2020 isch de Stefan Kuster em Daniel Koch sin Nochfolger as Abteiligsleiter bim BAG wore. De Koch wörd Endi April pensioniert, schaffet aber bis zur Bewältigung vo de Pandemii under em Titel «Delegierter des BAG für COVID-19» witer und tuet s BAG witerhii i de Öffentlichkeit verträte.

De Daniel Koch hät zwei erwachsni Töchtere und wohnt z Wole bi Bärn. Näbed sim Iisatz im Gsundheitssektor setzt er sich i de Stiftig *Certodog* för de Tierschutz ii.

## Weblink

* d Website vo de Abteilig Öberträgbari Chrankete vom BAG
* ''BAG-Koch: «Ich war schon immer mager, keine Sorge»'' Artikel uf nau.ch vom 19. März 2020
* ''«Rundschau talk» mit Daniel Koch vom Bundesamt für Gesundheit'' uf srf.ch vom 18. März 2020

## Fuessnoote
Irene Fischer (Schauspielerin, 1959)

D **Irene Fischer** (* 24. Dezämber 1959 z Frankfurt am Main) isch e dytschi Schauspiileri un Draaibuechaurtori.

## Lääbe
Noch em Abituur anne 1979 an dr Internatsschuel Birklehof het si vu 1979 bis 1983 e Uusbildig zur Schauspiileri z Minche un z Prag absolviert. Derno isch d Fischer am Minchner Residenztheater uf dr Biini gstande, wu si unter anderem mit em Reschiseer Ingmar Bergman zämegschafft het. 
 
Iri eerscht Roll het si 1963 mir drei Joor im Film *Die Glatzkopfbande* ghaa 1975 het si in dr DEFA  Produkzioon *Der Staatsanwalt hat das Wort: Hilfe für Maik* mitgwiirkt. Anne 1984 het si di wyybli Hauotroll im Experimäntalfilm *Tunguska – Die Kisten sind da* vum Christoph Schlingensief ibernuu.

Si het au in *Solaris TV* mitgwiirkt, ere 6-dailige Seerine (Eerschtuusschtraalig im Dezämber 1986), wu vu me Piraatesänder handlet, wu vun ere Wöltruumstazioon uus e verruckt Brogramm sändet. Si het d Roll vu dr *Sunny* gspiilt. *Solaris TV* isch als am Sunttigmoorge in dr ARD uusgschtraalt woore.

Vu 1987 (Folg 61) bis 2020 (Folg 1758) het d Irene Fischer d Roll vu dr *Anna Ziegler* in dr Fäärnseeseerine *[[Lindenstraße]]* gspiilt. Vu 1999 bis 2016 het si au Draaibiecher fir d Seerine gschriibe. Zäme mit dr Dorothee Schön het si vorhäär scho d Draaibiecher fir dr Kinofilm *Bumerang-Bumerang* (1989, Reschy: Hans W. Geißendörfer) un dr Fäärnseefilm *Dr.&nbsp;Mad* (1997, Reschy: Jürgen Bretzinger) gschriibe.

D Fischer, wu in dr *Lindenstraße* d Mueter vun eme Bue mit Down-Syndrom gspiilt het, engaschiert si syt vyl Joor zäme mit irem friejere *Lindenstraße*-Kolleeg Joachim Hermann Luger fir Mänsche mit däre geneetische Veraalaagig. 2013 isch si Bootschafteri vu dr Antidiskriminierigsstell vum Bund fir Mänsche mit Behinderig. 

D Irene Fischer isch mit em Dominikus Probst, eme Reschiseer vu dr *Lindenstraße*, ghyroote. S Baar het drei Chinder un woont z Kilchzaarte.

## Weblink
* 

## Fueßnote
Étienne (Kanadischer Musiker)

**Étienne** isch de Künschtlername vom kanadische Musiker **Steven Douglas Langlois**, won am 28. Hornig 1971 gebore worden isch. Er isch vor alem bekannt für sini Lieder won im Schuelunterricht de Chinde bim Lärne hälfed. Er häd nöd nume z Kanada, sondern au i de Vereinigte Staate, z China, z Neuseeland und z Australie Konzärt gee. Hüt schaffet er als Sekundarlehrer z Kanada.

De Steven Douglas Langlois isch z Windsor, Ontario uf d Wält cho und ufgwachse. Zum Sänger isch er zufelig worde. Won er im Lehrerseminar gsi isch, häd er für sich Lärnlieder gschribe und 1994 e paar devo emal a paar Kollege vorgsunge. Die sind begeischtered devo gsi. Sin Künschtlername Étienne isch nume di Französisch Übersetzig vo sim Vorname. Bekannti Lehrmittelverläg häd Lieder vo im i iri Schuelbüecher ufgna, zum Bischpil Thomson Nelson, Oxford University Press, Pearson Education, Prentice Hall, Ginn, Gage Canada, Xpresslab oder Forlag Malling Beck. Sini Musigstil sind Rock, Pop, Hip-Hop, Elektronik.

## Disgografi
* 1994: *Étienne s/t.* CD
* 1996: *Chez Moi.* CD
* 1998: *La danse des araignees.* CD
* 1999: *Educorock Espanol.* CD
* 2002: *C'est le temps.* CD
* 2003: *Grammar Jams.* CD
* 2004: *Grammar Jams 2.* CD
* 2005: *Me gusta.* CD - 2005
* 2006: *Beauty of Discovery.* (single)
* 2008: *Le retour.* CD
* 2010: *Français! Francais!.* CD w/ Roland Bibeau
* 2013: *Chantons les classiques!.* CD
* 2014: *DJ DELF.* CD/DVD
* 2019: *Étienne XXV.* CD

## Filmografi
* 1999: *Rockumentaire.* (Videos Collection)
* 2011: *Étienne: Los videos espanoles.*
* 2011: *Étienne: Les vidéos françaises.*
* 2016: *DJ DELF.* – Animated Videos Package
* 2019: *[[TikTok]]: @rockyourclassroom.*

## Extärni Verchnüpfige
* 
* DJ DELF – Performer uf frenchstreet.ca
* About bi Educorock uf educorock.com
Zudem ist der Traum oft Realität genug

**Zudem ist der Traum oft Realität genug** isch e Dokumentarfilm vom Matthias Leupold und em Jérôme Depierre über e Schwizer Fotograf Hugo Jaeggi.

Der Film thematisiert d Fotografiekunscht vom Jaeggi, wo im Film sini Bilder beschribt und über d Entschtehig vo sine Bilder verzellt. Zwei vo sine Wägbegleiter, der Martin Gasser und der Peter Jaeggi wärde interviewt. Der Titel vom Film bezieht sich uf die „bildstarke Tröim“, wo für sini Fotografie typisch sige: „Iiblick in d Gfüehlswält, mit dere är d Verhältnis in der Familie und Abgründ i sim Doosii erläbt und immer wieder neu düreliidet.“

D Absicht vom Depierre und vom Leupold si gsi, s fotografische Erbe vom Jaeggi in Erinnerig z bhalte. Der Fotograf isch bekannt derfür gsi, mit emne sensible dokumentarische Blick d Seel vo de Mensche, won er fotografiert het, feschtzhalte. So zeigt der Film, wie der Jaeggi sich uf Mensche und Situatione iglo het, um Fotografie z schaffe, wo „Unerhörts“ verzelle.

Der Film isch am 24. Mai 2019 z Venice (Los Angeles) urufgfüehrt worde und im Schwizer Färnseh und in Programmkinos zeigt worde.

## Weblink
* 

## Fuessnote
Philippe Boula de Mareüil

Dr **Philippe Boula de Mareüil** (* 6. Hornung 1971) ìsch a frànzeescher Ìngenieur ìn kìnschtliga Ìntelliganz un Sprochwìssaschàftler. Ar schàfft ìm LIMSI (Laboratoire d'Informatique pour la Mécanique et les Sciences de l'Ingénieur) àls Forscher ìwer d Sprochsynthese un ìwer d verschììdena Àkzànta wo's ìn da Redesàrta gìtt.

## Studia
Dr Philippe Boula de Mareüil hàt kìnschtliga Ìntelliganz gstudiart un hàt ànna 1993 a DEA Diplom ìn dr Universität vu Caen bikumma.

Ànna 1997 hàt'r a Thèse ìwer d Sprochsynthese noh-n-ema Text ìn dr Universität vu Pàris-Süd gmàcht.

Ar hàt ìwer d Sprochsynthese gschàfft, zerscht bi dr Firma *Elan Text to Speech* z Toulouse, dernoh ìm CNRS (Centre national de la recherche scientifique), un speeter ìm LIMSI.

Ar hàt ànna 2012 a These ìwer d Àkzànta un ìhra tecknischa Ànàlyse gmàcht. Noh dara These, wo àls Zertifizierung fer Forschungsleitung gìltet, ìsch'r Dirakter vu dr Forschung ìwer Sprochwìssaschàft worra.

## Wark
Ar schàfft ìm LIMSI, dàs ìsch a ìnterdisziplinär Labor, uf em Campus vu dr Universität Paris-Saclay. Si Forschungsthema ìsch d automàtischa Veràrweitung vu da Sprochvàriàtiona. Ar schàfft ìwer d Redesàrta un d verschììdena Àkzànta: üslandera, regionàla, soziàla Àkzànta.

Waga sìm Ìntrassa fer d regionàla Àkzànta màcht'r zitter ànna 2016 a Sàmmlung vu Audioufnàhma vu vììl regionàla Sprocha. Ar hàt mìt sina Kollega a Audio-Atlas ìm Ìnternet ufbàuia.

## Büech
* *D'où viennent les accents régionaux ?* Le Pommier, Paris 2010.

## Lüeg aui
* «Nordwind und Sonne» in 50 Schweizer Mundarten, bìm Phonogrammarchiv vu dr Universiteet Ziri
* , ìn dr Àlemànnischa Wikisource

## Referanza
Matthias Leupold

Der **Matthias Leupold** (* 1959 z Berlin) isch e dütsche Fotograf, Dokumentarfilmer und Hochschuellehrer.

Der Leupold het vo 1987 bis 1994 a der Berliner Hochschuel vo de Künscht (HdK) studiert. Sit 2007 unterrichtet der Leupold a der Berliner Technische Kunschthochschuel (sit 2017 Teil vo der *University of Applied Sciences Europe*). Dört isch er au Rektor gsi vo 2007 bis 2014.

Die künschtlerische Mittel vom Leupold sind di szenischi Fotografie und der Dokumentarfilm. Sini Theme sind unter anderem di Dütschi Demokratischi Republik (der sozialistischi Formalismus u.&nbsp;a.), Vietnamveterane (*Lighter than Orange – The Legacy of Dioxin in Vietnam,* 2015), der Schwizer Moler Hugo Jaeggi und Flüchtling im Libanon (*The Song of the Valley,* 2020).

## Weblink

* 

## Fuessnote
Verzasca TI

**Verzasca** isch e politeschi Gmeind im Kanton Tessin i de Schwiz.

D Gmeind isch uf de 18. Oktober 2020 entstande und erstreckt sich fascht öber s ganze Verzascatal. Es ghöred d Gebiet vo däne ehmolige Gmeinde dezue:
* Brione (Verzasca)
* Corippo
* Frasco
* s Gebiet Lavertezzo Valle vo de Gmeind Lavertezzo (ohni d Exklave Riazzino i de Magadinoebeni)
* Sonogno
* Vogorno
* s Gebiet Gerra Valle vo de Gmeind Cugnasco-Gerra (da isch s Gmeindsgebiet vo de früenere Gmeind Gerra (Verzasca) ohni s Gebiet Gerra Piano i de Magadinoebeni, wo 2008 mit Cugnasco-Gerra fusioniert hät).

Ais vo de Ziil vo däre Fusion im Verzascatal isch gsi, as me di komplizierte Zueghörigkeite vo däne Gmeindsgebiet hät wöle entflächte.

Was mit de Exklave *Riazzino* (au *Riazzino Piano* gnännt) passiere söll, isch us den aakündigten Änderige im amtliche Gmeindsverzeichnis vom März 2019 no nöd klar gsi.

D Gmeindsverwaltig isch i de Frakzion Sant’Antonio z Vogorno. D Flächi vo de Gmeind isch öpe 291 km² und es sind öpe 855 Iiwohner.

## Weblink

* d Website vo de Gmeind Verzasca

## Fuessnoote
Kommunales Kino Freiburg

S **Kommunal Kino Fryburg** isch isch e nitkommerziäll Kino in Fryburg. S isch anne 1972 grindet woore.

## Gschiicht
D Initiatiiv fir d Grindig vun eme Kommunale Kino z Fryburg isch vum Aarbetschrais *Sozials* vu dr Fryburger Jungsozialischten uusgange. Am 23. Novämber 1972 isch schließli in dr Feierling-Wiirtschaft d *Aarbetsgmainschaft Kommunals Kino* grindet woore. Di eerscht effetli Filmvoorfierig isch am 8. Jänner 1973 in Ryym vu dr Gwäärbeschuel II am Friedrichring gsii.

Anne 1981 isch s Kommunal Kino zäme mit dr *Freie Chinschterlgruppe Fryburg *(fkf) in dr Alt Wieribaanhoof vu dr Helledaalbaan zooge. Näb dr Biroryym vum Kino un em Kinosaal het s in däm Gebei e Galeryruum. Im Joor 1981 isch s *Café im Alte Wieribaanhoof* ufgmacht woore. No dr Ufleesig vu dr *fkf* isch 2003 s Literatur Forum Siidwescht in Alte Wieribaanhoof yyzooge. Anne 2017 isch s in s Literaturhuus in dr Alte Uni umzooge.

Zytwyys het s Kommunal Kino mit *Journal Film* e aigeni Filmzytschrift uusegee.

## Brogramm
»Anderi Film andersch zaige« – mit däm Laitspruch vu kommunaler Filmaarbet isch aa s Brogramm vum Fryburger Kommunale Kino guet bschriibe. Näbe Filmklassiker un aktuälle Neiuffierige breege vyl Kooperazioone mit andere Verain un Yyriichtige s Brogramm. Filmhistorischi un -analytischi Vordreeg un Yyfierige dien s Filmbrogramm ergänze. Reegelmääßigi Brogrammblätz git s unter anderem fir Experimäntalfilm (*kino avantgarde*), Stummfilm mit Livebeglaitig, Chnderkino un franzeesisch Kino. E bsundere Schwäärpunkt isch s Kino am Mittwuche, wu näbe ethnograafische Film Kino us em Trikont (also vu vu Afrika, Asie oder Latynamerika) un/oder mit Migrationshintergrund bresäntiert.

S Kommunal Kino isch e Spiiloort vum Cine Latino un vum Brazil Plural-Feschtival un duet syter anner 1985 all zwai Joor mit em Fryburger Film Forum e renommiert Feschtival vum ethnograafische Film veraastalte.

Fir sy Brogramm isch s Kino scho segsmool mit em *Kinobryys vum Kinematheksverbund* uuszaichnet wore, zletscht 2005, 2006, 2007, 2008 un 2010.

## Weblinks

* Homepage vum Kommunale Kino Fryburg
* Gschiicht vum Kommunale Kino Fryburg

## Fueßnote
Freiburger film forum

Syter anne 1985 duet s Kommunaal Kino z Fryburg s **fryburger film forum** veraastalte, wu si zue aim vu dr wiichtigschte Feschtival fir dr interkulturälle Dialoog z Europa entwicklet het. 

S het si zur Ufgaab gmacht, en andere Blick uf främdi Kultuure meegli z mache, go däre ire Aigewäärt un Komplexiteet gräächt z wääre. D Filmwuche, wu all zwai Joor z Fryburg stattfindet, läbt dervu ass si do Publikum un d Filmgescht dräffe. Us zaalryche Länder un unterschiidligschte Kultuure duet s Filmforum als Filmmacher*ne yylaade go iri aktuälle Dokumäntaar- un Spiilfilm vorstelle un mit em Publikum dischpetiere. Als Gascht gsii sin z Fryburg unter anderem: Ian Dunlop, Robert Gardner, John Marshall, Mani Kaul, Timothy und Patsy Asch, Melissa Llewelyn-Davies, Luc de Heusch, Dennis O’Rourke, Rahul Roy, Judith und David MacDougall, Pierre Haffner un Jean-Paul Colleyn. Näb em Filmprogramm git s Panelgsprääch, e Uusstellig un Lääsige. D Veraastaltig findet im Mai vu jeedem uugraade Joor statt.

## Weblink
* Websyte vum Fryburger Film Forum
Freiburger Barockorchester

S **Fryburger Barockorcheschter** (FBO) isch e uf historisch-informierti Uffierigsprxis spezialisiert Orcheschter mit Sitz z Fryburg, wu vor allem Musik us em 17., 18. Joorhundert un dr eerschte Helfti vum 19. Joorhunderts spiile duet. S Orcherschter isch vu dr Räächtsfoorm här e Gsellschaft vum buurgerlige Räächt.

## Musikalisch Wiirke
S FBO isch anne 1987 us studäntische Initiative vu dr Fryburger Musikhochschuel, nit zletscht vu Schueler*ne vum Rainer Kussmaul grindet woore. S spiilt reegelmääßig aigeni Kunzärtraie im Kunzärthuus Fryburg, in dr Liederhalle Stuegert un dr Berliner Philharmonie. S FBO isch uf internazionaale Kunzärtraise unterwägs un giltet hite as „eines der besten Alte-Musik-Ensembles der Welt“.

Nääbe Yyspiilige un Uffierige vu dr Musik vum Barock, wun em dr Name gee het, stehen au all Ritt Wäärch us dr Klassik un Romantik uf em Brogramm un s git au „Uusfliig“ in di Nei Musik (zem Byschpel uf dr. Eschinger Musikdääg 2006).

S FBO duet in dr grooße Kunzärtsääl vu dr Wält ufdrätte (u.&nbsp;a. Wigmore Hall, Lincoln Center, Concertgebouw Amsterdam, Palau de la Música Catalana, Kölner Philharmonie, Wiener Musikverein, Philharmonie de Paris), vylmol zäme mit Chinschtler*ne wie Christian Gerhaher, Philippe Jaroussky, Cecilia Bartoli, Thomas Quasthoff oder em RIAS Kammerchor. Doderby wird s unterstitzt vu Solischte wie dr Spezialischte fir historischi Taschteninschtrumänt Andreas Staier, Kristian Bezuidenhout oder Alexander Melnikow un dr Gyygeri Isabelle Faust un dr Gambischti Hille Perl.

Dr Barockgyyger Gottfried von der Goltz un dr Pianischt un Tschembalischt Kristian Bezuidenhout daile si di di chinschtlerisch Laitig. Reegelmääßig wird s Orcheschter au vu namhafte Gaschtdirigänt*ine wie René Jacobs, Trevor Pinnock, Philippe Herreweghe, Ton Koopman, Ivor Bolton un Pablo Heras-Casado glaitet.

E chlaini Formazioon spiilt as *Fryburger BarockConsort* vor allem Chammermusik us em 17. un 18. Joorhundert. Zum Repertoire gheere unter anderem Wäärch vu Heinrich Ignaz Franz Biber, Johann Heinrich Schmelzer oder Antonio Bertali.

Zaalryychi CD-Ufnaame sin yygschpiilt woore, unter anderem mit Kumpesizioone vu Johann Sebastian Bach, Georg Friedrich Händel, Antonio Vivaldi, Georg Philipp Telemann, Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart, Franz Schubert, Robert Schumann un Felix Mendelssohn Bartholdy. S Orcheschter vereffetligt bim franzeesische Label *[[Harmonia Mundi|harmonia mundi]]* un em Label vum Carus-Verlag. Meereri vu däne Yyspiilige sin uuszaichnet woore.

Anne 2013 het s Ensemble dr Orcheschterpart in ere fir s Fäärnsee produzierte Inszenierig vu *[[Idomeneo]]* gspiilt, Reschy het dr Stéphan Aubé gfiert, gsunfge hän unter anderem dr Gaëlle Arquez un d Sophie Karthäuser.

Syt Mai 2012 het s Orcheschter sy Haimet zäme mit em ensemble recherche im nei böuene Ensemblehuus Fryburg mit Biro- un Proobryym näbe dr alte Stadthalle un in dr Noochberschaft zue dr Musikhochschuel.

## Weblink
* Offiziälli Websyte vum Fryburger Barockorcheschter
* Interview mit den beiden Konzertmeistern Petra Müllejans und Gottfried von der Goltz in *klassik.com*, 2007

## Fueßnote
Ensemble recherche

S **ensemble recherche** isch e aachtchepfig Solischtenensemble, wu vor allem Wäärch vu dr zytgnessische Musik interpretiert. S isch anne 1985 grindet woore un het sy Standort z Fryburg im Brysgau. 

## Musikalisch Wiirke
S Repertoire het sy Schwäärpunkt in dr Musik vum 20. un 21. Joorhundert un deckt doderby s Späktrum vu dr klassische Modäärni iber d Darmstädter Schuel bis zue dr Geegewaartsmusik ab, mänkmool wäären aber au Wäärch us dr Zyt 1700 us zytgnessischer Siichtwyys interpretiert.

S Ensemble zaichnet si uus dur e uusdeent Konzärtiere, z Fryburg dien syni Mitgliider e aigeni Kunzärtraie veraastalte. Driber uus wiirke si bi Film-, Heerfunk- un Musiktheaterprojäkt mit, gän Inschtrumäntal- un Kumpenischtekiirs (z Fryburg, uf dr Darmstädter Feeriekiirs, an Musikhoochschuele) un dien a effetli proobe. Si hän bishäär iiber 50 CD vereffetligt.

Di aigene Aageboit fir jungi Kumpenischte: *Klasse<sup>n</sup> Arbeit*, *international ausgerichtet*, un "Die Zukunft beginnt um 19.15 Uhr!", aabunde an d Fryburger Kunzärt.

Zäme mit em Fryburger Barockorcheschter duet s ensemble recherche all Joor d *Ensemble-Akademy Fryburg* veraastalte.

Zurzyt (Stand 2020) bstoot s Ensemble us Melise Mellinger (Violine), Paul Beckett (Viola), Åsa Åkerberg (Violoncello), Mario Colli (Fleete), Eduardo Olloqui (Oboe), Shizuyo Oka (Klarinette), Christian Dierstein (Schlaagzyyg) un Klaus Steffes-Holländer (Klavier).

S Management bstoot us: Dr. Sabine Franz (Dramaturgy) un Dipl.-Verw.wiss. Tanja Ratzke (Chaufm. Gschäftsfierig). Projäktmanagement: Beate Rieker.

Syt Mai 2012 het s Ensemble sy Haimet zäme mit em Fryburger Barockorcheschter im nei böuene Ensemblehuus Fryburg mit Biro- un Proobryym näbe dr alte Stadthalle un in dr Noochberschaft zue dr Musikhochschuel.

S ensemble recherche isch unter anderem Bryysdreeger vum Schneider-Schott-Musikbryys Mainz 1995, vum Musikbryys vum Rheingau-Festival 1997 un vum Reinhold-Schneider-Bryys vu dr Stadt Fryburg (2018).

## Weblink
* Websyte vum ensemble recherche
Freiburger Bachchor

Dr **Fryburger Bachchoor** isch e Oratooriechoor in dr Stadt Fryburg im Brysgau. Sy Repertoire umfasst en Grooßdail vu dr wiichtige oratoorische Literatur vum 18. bis 20. Joorhundert. Derzue singt dr Choor au A-cappella-Wäärch.

## Gschiicht
Dr Bachchoor isch m Wintersemschter 1943/44 vum Theodor Egel grindet woore. Dr Egel isch us ere Millemer Chaufmannsfamilie chuu un het z Berlin Musik studiert ghaa. Wun er 1943 noch ere Verwundig us em Chrieg retuur chuu isch in sy Haimet, het er an dr Universiteet Fryburg per Uushang Studänt*ine gsuecht go d Matthäuspassion vum Johann Sebastian Bach as Zaiche vum Friide un Geegegwiicht zum Chrieg uffiere. Am 5. Meerz 1944 het dr nei grindet Choor im Fryburger Minschter s Wäärch ufgfiert. Im Lauf vu dr Joor hän si d Uffierig vu dr Matthäuspassion un dr Johannespassion vum Bach im Minschter as Dradizioon etabliert, wu bis hite fuurtgfiert wird.

Dr Egel het dr Choor 39 Joor lang glaitet, anne 1983 het dr Hans Michael Beuerle d Laitig ibernuu. Noch em Dood vum Hans Michael Beuerle am 15. Jänner 2015 het dr Wolfgang Schäfer fir e Iibergangszyt dr Choor glaitet, im Meerz 2016 isch schließli dr Hannes Reich zum neie chinschtlerische Laiter gweelt woore.

Ständige Paartner vum Bachchoor isch s Fryburger Bachorchschter, wu us Mitgliider vu Beruefsorcheschter un freie Musiker bstoot. Dr Bachchoor het scho frie mit renommierte Solischte zämegschafft, unter anderem mit em Karl Erb, dr Agnes Giebel, em Fritz Wunderlich, em Dietrich Fischer-Dieskau un dr Hildegard Behrens. Scho in dr 1950er Joor het dr Choor bi dr Ansbacher Bachwuche gaschtiert, in dr 1960er un 1970er Joor het dr Choor reegelmääßgi s Musikfestival im italienische Stresa ufgmacht, Kunzäärtraise händ dr Choor uf Paris, Wien, Venedig un Berlin, uf Grooßbritannie, in d Ukraine un uf Japan gfiert

Dr Broobesaal *(Theodor-Egel-Saal)* un d Biro vum Fryburger Bachchoor sin im *Huus vu dr Musik* bim Schloss Ebnet.

## Choorlaiter
*1943–1983: Theodor Egel
*1983–2015: Hans Michael Beuerle
*2015–2016: Wolfgang Schäfer
*syt 2016: Hannes Reich

## Weblink
* Webyte vum Fryburger Bachchoor
Peter Sellers

Dr **Peter Sellers,** CBE (* 8. September 1925 as *Richard Henry Sellers* z Portsmouth; † 24. Juli 1980 z London), isch e britische Komiker un Schauschbiiler gsi. Mer chännt en vor allem dur syni Roll as Inspektor Clouseau in dr Filmraie *Pink-Panther* *(Der rosarote Panther)*. Karakteristisch fir sy chischtlerisch Schaffe sin syni Ufdritt in verschidene Rolle un Verchlaidige gsii. Är isch arg wandligsfähig gsii un het komische oder pynlige Situatione vylmol mit ere yygfrorene Mimik iberspiilt. Är het zwische verschiiden Dialäkt un Akzänt chenne hii- un häärwächsle, zem Byschpel zwische Upperclass-Änglisch, amerikanischem Änglisch oder eme dytsche Akzänt, dodermit het er in *Dr. Seltsam* gly drei Hauptrolle gspilt. Bis uf dr erscht Film isch er in dytsche Ibersetzige immer vum Georg Thomalla synchronisiert wore.

## Filmografy (Uuswahl)
* 1955: The Ladykillers *(Ladykillers)*
* 1957: The Naked Truth *(Die nackte Wahrheit)*
* 1957: The Smallest Show on Earth *(Die kleinste Schau der Welt)*
* 1958: Tom Thumb *(Der kleine Däumling)*
* 1959: The Mouse That Roared *(Die Maus, die brüllte)*
* 1959: I'm All Right, Jack *(Junger Mann aus gutem Haus)*
* 1959: The Battle of the Sexes *(Mr. Miller ist kein Killer)*
* 1959: The Running Jumping & Standing Still Film
* 1959: Two-Way-Stretch *(Die grüne Minna	)*
* 1960: Never Let Go *(Der Marder von London)*
* 1960: The Millionairess *(Die Millionärin)*
* 1961: Waltz of the Toreadors *(Walzer der Toreros)*
* 1961: Only Two Can Play *(Lieben kann man nur zu zweit)*
* 1962: Lolita *(Lolita)*
* 1963: The Wrong Arm Of The Law *(Gentlemen Killers)*
* 1963: The Pink Panther *(Der rosarote Panther)*
* 1964: Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb *(Dr. Seltsam oder: Wie ich lernte, die Bombe zu lieben)*
* 1964: A Shot in the Dark *(Ein Schuß im Dunkeln)*
* 1964: The World of Henry Orient *(Henrys Liebesleben)*
* 1965: What's New, Pussycat *(Was gibt’s Neues, Pussy?)*
* 1965: After The Fox/Caccia alia Volpe *(Jagt den Fuchs!)*
* 1967: Casino Royale *(Casino Royale)*
* 1967: The Bobo *(Bobo ist der Größte)*
* 1967: Woman Seven Times *(Siebenmal lockt das Weib)*
* 1968: The Party *(Der Partyschreck)*
* 1968: I Love You, Alice B. Toklas! *(Lass mich küssen deinen Schmetterling)*
* 1969: The Magic Christian *(Magic Christian)*
* 1970: Hoffman			
* 1970: There's a Girl in My Soup *(Ein Mädchen in der Suppe)*
* 1972: Where does it hurt *(Wo tut's weh)*
* 1974: Soft beds, hard battles *(Weiche Betten, harte Schlachten)*
* 1975: The Return of the Pink Panther *(Der rosarote Panther kehrt zurück)*
* 1976: Murder by Death *(Eine Leiche zum Dessert)*
* 1976: The Pink Panther Strikes Again *(Inspektor Clouseau, der „beste“ Mann bei Interpol)*
* 1978: Revenge of the Pink Panther *(Inspector Clouseau – Der irre Flic mit dem heißen Blick)*
* 1979: Being There *(Willkommen Mr. Chance)*
* 1979: The Prisoner of Zenda *(Der Gefangene von Zenda)*
* 1980: The Fiendish Plot of Dr. Fu Manchu *(Das boshafte Spiel des Dr. Fu Man Chu)*
* 1982: Trail of the Pink Panther *(Der rosarote Panther wird gejagt)*

## Weblink

*
Freiburger Schauspielschule im E-Werk

D **Fryburger Schauspiilschuel im E-Wäärch** sisch anne 1985 z Fryburg grindet woore un isch hite ne staatlig anerkännti Beruefsfachschuel mit em Abschluss „Biineryyfi“. Si het ire Sitz im Kulturzäntrum E-Wäärch.

D Uusbildig goot iber vier Schueljoor. Si isch gliideret in Grundstudium un Hauptstudium mit je vier Semeschter. E Feerderig vu dr Stundänt*ene noch em Bafög isch meegli, wänn d Voruussetzige erfillt sin.

S Studium isch sischtematisch ufböue. Leerinhalt, Leerziil, Stoffverdailigsblään un d Briefigs- un Schueloornig sin fachli beguetaachtet un vum Kultusminischterium Baade-Wiirttebäärg approbiert woore. Qualifizierti un erfaareni Leerchreft unterriichte di aabotene Fächer. Dr Unterriicht umfasst bis zue 32 Unterriichtsstunde in dr Wuche, zuesätzli finde Broobe statt fir Stuck, wu ufgfiert wääre. D Broobedisposizioon wird vum Reschiseer feschtglait.

Di effetlige Ufdritt mache s dr Studänt*ene, wu Schauspiiler*ne wääre, meegli scho in dr Zyt vu dr Uusbildig braktischi Erfaarige dur d Aarbet unter brofässionälle Bedingige z sammle: d Aarbet mit em Reschiseer, Spiile vor Publikum un Theaterkritiker.

Go dr aktuälle Aasprich vum Schauspiilberuef gräächt z wääre, het d Fryburger Schauspiilschuel ire Uusbildigsaagebot zum Wintersemeschter 2008 um s Unterriichtsfach Filmschauspiil/Camera-acting uusgwytet.

Bekannti Schueler*ne vu dr Schuel sin Mark Keller, Sarah Mühlhause, Moritz Tittel, Kai Albrecht, Marian Meder, Florian Rexer, Carola Sigg.

## Weblinks

* Offiziälli Homepage
* Experimentalbiini vu dr Fryburger Schauspiilschuel
* KIEW – Kammerspiele im E-Werk
Schloss Munzingen

S **Schloss Munzinge** im Fryburger Stadtdail Munzinge lyt uf em Schlossbuck.

## Gschiicht
S Schloss isch vum Johann Friedrich von Kageneck (1633–1705) anne 1672 böue loo woore. Däm sy Noofolger´, dr Ryychsgroof Johann Friedrich Fridolin von Kageneck het im 18. Joorhundert e baar Dail barock umböue loo, waarschyyns no Blään vum Johann Jakob Fechter. Dr Chilchemooler Simon Göser het in däm Zuug dr Plafond im Spyyssaal mit eme antike Getterhimmel aagmoolt. 

In dr Zyt vum Eeschtryychische Eerbfolgchrieg het dr franzeesisch Cheenig Ludwig XV. 1744 s Schloss bruucht, wu d Kageneck in d Schwyz gflichtet sin. Di napoleonische Druppe hän d Gebei gschlisse. Im Zweete Wältchriegb het dr Volkssturm s Aawääse bsetzt, derno di franzeesische Druppe. 

D Familie Kageneck het d Gebei, wu unter Dänkmoolschutz stehen, e baar Mool reschtauriere loo un bruucht s au hite no. Fir d Reschtaurierige vum Kultuurdänkmool het s Feerdermittel vu dr Dänkmoolstiftig Baade-Wiirttebäärg gee, zletscht fir dr dänkmoolpfläägerisch wäärtvoll Walmdachstuel.

D Dänkmoolstiftig Baade-Wiirttebäärg het s Schloss zum *Dänkmool vum Moonet Augschte 2017* ernännt.

## Architäktuur
S Schloss isch dreisteckig im Stil vu dr Renaissance böue un het e zweesteckig Dach. D Fassaade sin speeter im Stil vum Rokoko verziert woore. D Yygangshalle isch e pfyylergstitzt Chryzgwelb un bildet au dr Zuegang zue dr Huuskapäll. Dr zuegheerig Hoof isch vu aisteckig Gebei yygfriidet, wu uurspringli as Stääl, Laager un Wäärchstätt bruucht woore sin. Zur Schlossaalag gheert e Paarkaalaag mit Lindenallee un eme alte hoochwärtige Baumbstand.

## Quälle
* Dänkmoolstiftig Baade-Wiirttebäärg
* Silvia Huth,  Manfred Frust, Peter Sandbiller (Fotos): *Schlösser am Oberrhein: Geschichte und Geschichten*. Tübingen 2008, ISBN 978-3-87407-793-4.
* Wolfgang Willig: *Landadel-Schlösser in Baden-Württemberg*. Balingen 2010, ISBN 978-3-9813887-0-1.

## Fueßnote
Kornhaus (Freiburg im Breisgau)

S **Kornhaus** stoht am Nordweschteck vum Minschterblatz z Friburg. Im Gebei het si hit e Café un Gschäft.

## Gschicht
An de Stell vum Kornhuus isch vorher s Zumfthuus vu de Kromer gsii, gnännt zum Falkeschtai. Dezue het d Stadt dert iri effentlige Dänz un Fäscht gää, zletsch, wu dr Philipp de Scheen doo gsii. S alt Zumft- un Danzhuus isch urspringlig u faire Sitte mit em Huus »zum Aidechsli«, uf de andre Sitte mit dem »zur Hell« zämmebaut gsii. D Gasse uf baide Sitte vum Kornhuus, wu jetz de Mischterblatz mit de Engelstroß verbinde, het s dert nonig gää.

Fir de Riichsdag anne 1498, wu vum remisch-ditsche Kinig un spetere Kaiser Maximilian I. iiberuefe wore isch, het s greßeri Riim fir d Sitzunge un s Gfolg vum Kinig brucht. Wege dem isch s Kornhuus als Danz- un Fäschtsaal nei baut wore. Wel awer s Gebei schins nit fertig gsi isch, hän d Sitzunge dann in de Grichtslaub hinter em Alte Rothuus stattgfunde. S Kornhuus isch uf em ehmolige Zumfthuus vu de Kromer zum Falkeschtai un de zwai Gebei denewe als Huus, wu frei stoht, baut wore. Nodem s fertig gsi isch, isch s Kornhuus dann vu de Burgerschaft un de Zimft brucht wore. Au de Kornmärt isch do abghalte wore, wu bis dert in eme Schopf uf em Mischterblatz stattgfunde gha het. S Kornhuus het im Volksmund aafangs *zur neie Hell* ghaiße. Im Kornhuus isch ab 1547 langi Zitt au e Metzig gsii gsii un au de gmainsam Verkaufsruum vu de Metzger vu de Stadt, was deno in dere Zitt au zum Name *großi Metzig* gfiert het. Am 16. Augschte 1757 het vu do uus de Fribiurgger Wiwerkrieg si Lauf gnumme.

In de Zitt vu 1770 bis 1824 isch do s Theater un Kumediehuus gsi, ab em Johr 1789 isch s au im Brandkataschter als *Comödien- und Kornhaus* gfiert wore. Wu ab em Johr 1823 di ehmolig Auguschtiner-Eremite-Kilche als Stadttheater bruchrt wore isch, het s fir d Lagerig vum Korn fir de Kornhandel dient. Des het dann au zue sim hitige Name gfiert. Anne 1884 isch s umbaut wore, di owere Stockwerk sin uf Aaregung vu de Burger un Verain wider zue me Fäschtsaal mit ere Kapazität vu 550 Litt wore, de Zuegang isch iwer zwai Granitstäge uf baide Sitte vum Hauptiigang gsi. Bi de Bumbenaagriff im November 1944 isch s bis uf Grundmuure gschlisse wore. Im Johr 1970 isch s in de historische Form widerufbaut wore, de Inneruum isch dobi de neie Aaforderung aabasst wore. D Sanierung noch eme Dachstuelbrand anne 2000 het di usser Form im historische Stil wider hergstellt.

## Fueßnote


## Literatur
* 

## Weblink

* Kornhuus Friburg, Alemannische Seiten
Liste der Klöster in Freiburg im Breisgau

D **Lischt vu de Kleschter z Friburg im Brisgau** umfasst alli Kleschter vu de Stadt Friburg.

__TOC__
## Liste

## Literatur
* W. G. RÖDEL: Das Großpriorat Deutschland des Johanniter-Ordens im Übergang vom Mittelalter zur Reformation. Köln 1966, 318–322.
* A. Graf von KAGENECK / B. SCHWINEKÖPER: Die Johanniterkommenden in Freiburg und Heitersheim im Jahre 1495. In: Schau-ins-Land 98 (1979) 121–128.
* H. SCHADEK / J. TREFFEISEN: Klöster im spätmittelalterlichen Freiburg. Frühgeschichte, Sozialstruktur, Bürgerpflichten. In: H. HAUMANN / H. SCHADEK (Hg.): Geschichte der Stadt Freiburg im Breisgau. Bd. 1: Von den Anfängen bis zum "Neuen Stadtrecht" von 1520. Stuttgart 1996, 421–467, hier 446 f.
* B. MAURER: Die Johanniter und Malteser im Breisgau. Aus Geschichte und Gegenwart des Johanniter- und Malteserordens am Oberrhein. Freiburg 2. Aufl. 1999.
* Topographisches Wörterbuch des Großherzogtums Baden. Bd. 1. Hrsg. v. der Badischen Historischen Kommission. Bearb. von A. KRIEGER. 2. Aufl. 1904, Sp. 640–643.
* Eine Stadt braucht Klöster – Freiburg i. Br. braucht Klöster. Begleitbuch zur Ausstellung "Eine Stadt braucht Klöster", 25. Mai – 1. Oktober 2006 im Augustinermuseum Freiburg i. Br. Hg. v. der Stadt Freiburg i. Br. u. der Universität Freiburg. Lindenberg 2006.
* Freiburg im Breisgau. Stadtkreis und Landkreis. Amtliche Kreisbeschreibung. Hg. v. der Staatlichen Archivverwaltung Baden-Württemberg in Verbindung mit der Stadt Freiburg i. Br. und dem Landkreis Breisgau-Hochschwarzwald. 4 Bde. Freiburg 1965–1974.

## Weblink
Renato Maranta

**Renato Maranta** (* 1920 z Poschiavo; † 1954 in Chur) isch än Schwiizer Komponischt und Schriftsteller gsii. 

## Läbe und Würkig
Dä Renato Maranta isch dä Sohn vom puschlaver Organischt Riccardo Maranta gsii, wo z Regeschburg Chilämusig schtudiert hät. Dä Renato Maranta hät z Rom, z Chur und z Lugano Theologii und Musig am Konservatorium z Züri schtudiert. Deetä hät er als Chilämusiker gschafft und isch bis 1943 Organischt in dä Pfarrei Maria Lourdes z Züri-Seebach und i dä Pfarrei St. Martin z Züri-Flunterä. Nachäne isch är in dä Pfarrei Herz Jesu z Züri Wiedikä Organischt gsii. Siis musikalschä Werch isch dur än eigetümlichi schlichti Innigkeit kennzeichnet und umfasst chilämusikalischi Wärch, drunder ä Soldatämäss, wiä au volchstümlichi Gsäng für diä italienischä Täler vom Püntnerland, wo Teil vo sim "Canzoniere del Grigione Italiano" hetti werdä sölä. Siini musikalischi und literarischi Arbät isch ganz im Iisatz vo dä geischtigä Landesverteidigung gschtandä und siini Wärch sind vom Radio Monteceneri und vom Radio Beromünschter mängsmal gsändät wordä. Bis zum jetzigä Tag wärdet siini chirchliche und siini volchstümliche Musigwärch i dä Täler vom Püntnerland gschetzt und ufgfüert.

## Musikalischi Wärch
* Renato Maranta: *Domine non sum dignus*, Zürich 1943
* Renato Maranta: *Brevis, facilis Missa*, Zürich 1944.
* Renato Maranta: *Missa pro milite*, Zürich: Ed. Schweizer Chorwerke, 1945
* Renato Maranta: *Ave Maria*, ohne Ort, ohne Jahr
* Renato Maranta: *Missa "In nomine Jesu"*, Zürich, ohne Jahr
* Renato Maranta: *O salutaris Hostia*, Zürich, ohne Jahr
* Renato Maranta: *Tantum Ergo "eum jubilo": für gem. Chor*, Zürich, ohne Jahr 
* Renato Maranta: *Nunc dimittis*, Manuskript, Archiv der RTSI in Lugano.
* Renato Maranta: *Canzoniere del Grigione Italiano*, Manuskripte davon im Staatsarchiv Bellinzona.
* *Musica sacra*, Pro Grigioni italiano, Chur 2022, ISBN: 9788885905276
* *Canzoniere del Grigioni Italiano*, Pro Grigioni Italiano, Chur 2022, ISBN: 9788885905306

## Schriftä
* Renato Maranta: *La poesia della culla nel Manzoni*, in: Il San Bernardino. - 1940, Nr. 40 
* Renato Maranta: *La "rotonda" di S. Vittore* in: Almanacco del Grigioni, 1943, S. 75
* Renato Maranta: *Il genio elvetico : Hodler e Menn*, in: Il Grigione Italiano, 1943, Nr. 22
* Renato Maranta: *1944 : un giubileo sanbernardiniano*, in: Il Grigione Italiano, 1944, Nr. 21
* Renato Maranta: *Il canto popolare*, in: Il Grigione Italiano, 1945, Nr. 22
* Renato Maranta: *Federer a San Bernardino*, in: Almanacco del Grigioni, 1945, S. 143.
* Renato Maranta: *I "Vespri valtellinesi"?*, in: La Voce della Rezia, 1945, Nr. 14.
* *Renato Maranta, musicista, compositore, uomo di lettere. Studi sull'opera e raccolta di scritti*, a cura di Massimo Lardi, Paul Widmer, Fernando Iseppi, Achille Pola, Pro Grigioni Italiano, Chur 2023.

## Fuessnoote
Ennenda

**Ännäda** isch es Dorf im Kantu Glarus und ghört zur Gmaind Glaris.

## Geografii
Ännäda liid uf dä rächte Siite vu dä Linth, gad ännädra vu Glaris und am Fuess vum Schilt (). Zur ehmalige Gmaind ghöred d Dorftail *Oberdorf, Sturmige, Ännätbüels und Ännätbärgä*. Dä tüüfscht Punggt isch bim *Alpebrüggli*  une, dä höggscht uf em *Hächlestogg*  obe gsii. D Flechi vu dä Gmaind isch zu 35,5 % landwirtschaftlich gnutzt worde, 37,7 % sind Wald, 3,8 % sind Sidligsflechi gsii und derzue chänd nuch 22,9 % anders Gebiet.

## Gschicht
D Ortsgmaind Ännäda isch im Rahme vu dä *Glarner Gmaindsreform* uf dä 1. Jänner 2011 mit dä Ortsgmainde Glaris, Netschtl und Riedere zur neue Gmaind Glaris zämmeglait worde.

## Bilder

Datei:Ennenda vom Holenstein, Gemeinde Glarus (18949692153).jpg|Ännäda
Datei:Ennenda Gemeindehaus, Gemeinde Glarus (19544449796).jpg|s früenrig Gmäindshuus


## Weblink

* Ännäda uf dr Websyte vu dr Gmäind Glaris
* 
* S Anna Göldi Museum im Hänggiturm

## Fuessnoote