open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neogotik

D **Neogotik**, au **Nöigotik** oder änglisch **Gothic Revival**, isch e historistische Kunst- und Archidekturstiil vom 19. Joorhundert, wo uf d Gotik zrugggrift.  D Neogotik zelt zu de früeste stilistische Underarte vom Historismus, wo sich uf Kunst- und Archidekturstiil vo de vorhärige zwäi Joorduusig gstützt het.

Im Middelpunkt vo dr Verbräitig vo dr Neogotik isch en umfassends Bau- und Iirichdigsbrogramm gstande, wo bis in d Litratuur und dr Lääbensstiil Iifluss gha het. D Formsprooch vo dr Neogotik het sich an eme idealisierte Middelalterbild orientiert. Iiri Blüeti het si in dr Zit vo 1830 bis 1900 ghaa. Mä het welle an d Freihäit und d Gäisteskultur vo de middelalterlige Stedt aachnüpfe, und im neogotische Stiil vor allem Chille, Parlamänt, Roothüüser und Uniwersidääte baut, aber au anderi öffentligi Baute wie Bostämter, Schuelen oder Baanhööf. 

Noch em Erwin Panofsky isch s *Gothic Revival* von ere romantische Seensucht noch ere Vergangehäit brägt gsi, wo mä nüme het chönne zruggbringe. Im Gegesatz drzue häig d Rönessans vorghaa, us em Alte e nöiji Zuekumft abzläite.

## Litratuur
* Christian Baur: *Neugotik.* Münche 1982.
* Georg Germann: *Neugotik. Geschichte ihrer Architekturtheorie.* Stuttgart 1974.
* Nikolas Werner Jacobs: *Stil und Historizität. Philipp Hoffmanns Gotikrezeption und ihre Bedeutung für sein baukünstlerisches Werk*, in: Nassauische Annalen, Bd. 125 (2014), S. 185-225.
* Dierk Lawrenz: *Die Hamburger Speicherstadt.* EK-Verlag, Freiburg 2008 ISBN 978-3-88255-893-7.
* Richard Reid: *Baustilkunde.* Seemann-Verlag, Leipzig 2009, ISBN 978-3-86502-042-0

## Fuessnootee


## Weblingg

* KIDOK: neogotischi Sakralbaute us em Historismus, öbbe 1860–1918
* D Neogotik im änglischsproochige Ruum (änglisch)
Kloster Engelberg (Begriffsklärung)

Mit **Chloster Ängelbärg** cha gmäint si
* s Benediktinerchloster z Ängelbarg im Kanton Obwalde, Schwiz
* s Franziskanerchloster Ängelbarg z Großheubach, Underfranke in Bayre, Dütschland
Tatort: Rot – rot – tot

**Tatort: Rot – rot – tot** ischt a deitscher Fernsehfilm us dr Krimi-Reihe „Tatort“ us-em Jôhr 1977 vom Reschisseer Theo Mezger. S Drehbuech vorfasst hôt dr Karl Heinz Willschrei. Uruffgfihrt wôrra isch der Film am 1. Januar 1978 em Erschda Programm vo dr ARD. Dô drbei hôt der Stroifa a Eischaltquode vo 65 % ghet.

## Handlong
Dr Vorsicherongs-Mademadiker Konrad Pfandler wohnt mit seira wesentlich jengera zwoida Frau Julia ond seim Soh us erschder Ehe en-ra Villa em vornehma Stuegerter Stadtdoil Killesberg. Weil’r en seim fortgschriddena Alder d Julia nemme en jedra Hinsicht zfriidastella kôô, nemmt’r ihre Seidaschbreng mit jonge Manna billigend en Kauf. Em Pfandler sei Soh Uwe leidet ondr dr ibrgraußa Persendlichkeit vo seim Vadder ond schbricht deshalb vorsterkt em Alkohol zua.

Mit dr Zeit krenket da Pfandler aber doch dia Haufa Eskapada vo seira Frau ond des viile Alloisei. Drom fasst’r da Entschluss, des Weib omzubrenga. Damit-em hendrher d Polezei et uff d Schliche komma soll, fasst’r an ganz absurda Plôô: Weil d Julia raude Hôôr hôt, erdrosslet’r zonägscht en kurze zeitliche Abstend zwoi zuafellich ausgwehlde jonge Fraua mit dr gleicha Hôôrfarb. Uff dui Weis will’r d Kribo uff-na falscha Schbur brenga. Zonägscht siht’s au so aus, als kennt’r dô drmit Erfolg han. Dr Kriminalhauptkommissar (KHK) Lutz ond sei Assischdent Wagner, wo dia Vorbrecha uffklära sollet, tippet uff-na Mordserie, wo‘s a Triib-Täter geziilt uff raudhôôrige Fraua abgseha hôt. Dr Vordacht fellt uff da jonga Uwe Pfandler. Aber bald stellt sich’s raus, dass dr sell et dr Merder sei kôô.

Om sei Frau en d Roih vo de Opfer zo brenga, will se dr Pfandler nachts en da Park vom Killesberg locka. Dô drbei gôht’r so vôr: Er ruaft se ôô ond erklärt-ra, er häb bei-ma Schbaziirgang sein Fuaß vorstaucht, se meeg-en doch an dr beschriibena Stell abhola. Kaum ischt-se deet ôôkomma, wuud se vo ihrem Môô erdrosslet. Jetzt aber macht’r an ganz entscheidenda Fehler: aus Angscht vôr deam Seria-Merder hôt sich d Julia nemlich a schwarza Perick uffgsetzt. Dui reißt’r-a raa, nemmt se mit ond vorgreebt se en seim Garda. Wia dr KHK Lutz mit seim Assischdenda beim Pfandler uffdauchet, sehet se, wia em sella sei Hond em Garda an-ra beschdemmda Stell wenslet ond gräbt. Dô drbei stoßet dia Kriminalbeamde uff dr Julia ihr Perick ond kennet uff dui Weis da Pfandler als Merder ibrfihra. Der siht koin Ausweag meh fir s Weiderleaba ond vorschiaßt sich en seim Arbeitszemmer.

## Au des muaß noh erwehnt werra
D Ussa-Uffnahma send an de Stuegerter Originalschaublätz dreht wôrra ond d Ennauffnahma en de Studios vom Siddeitscha Rundfunk. Bei seira Fernseh-Premiere am Nuijôhrsdag 1978 hend dean Tatort 26,57 Milliona Zuaschauer ôôgucket, was ema Marktôôdoil vo 65 % entschbricht. Dô drmit isch dui Tatort-Folga de erfolgreichscht, wo bisher ausgschdrahlt wôrra ischt, ond s gheert et viil drzua zo behaupta, dass so a Quode bei dr Viilzahl vo de heidige Programm nia meh erreicht werra kôô.

## Weblink
* 
* Zammafassong vo dr Handlong uff dr Webseit vo dr ARD
* D Beschbrechong vom Krimi beim Tatort-Fundes.de
* A Werdong vom Film uff dr Webseit vo de Tatort-Fans.de

## Oinzlne Nôchweis
Universität Freiburg

Mit **Uniwersidäät Freiburg** cha gmäint si:

* D Albert-Ludwigs-Universität Freiburg, Friburg im Brisgau, Dütschland
* D Universität Freiburg (Schweiz), z Friburg im Üechtland, Schwiz
Jörg Schneider

**Jörg Schneider** isch de Name vo folgende Persone:
* Jörg Schneider (Bauingenieur) (* 1934), en dütsch-schwizerische Hochschuellehrer för Bauingenieurwese
* Jörg Schneider (Schauspieler) (1935–2015), en Schwizer Schauspiler
* Jörg Schneider (Bürgerrechtler), en dütsche Bürgerrechtler und Politiker (Neues Forum, SPD) 
* Jörg Schneider (Paläontologe) (* 1948), en dütsche Paläontolog
* Jörg Schneider (Produzent), en dütsche Filmproduzent
* Jörg Schneider (Regisseur) (* 1961), en dütsche Regisseur
Dettenheim

**Dettenheim** (sidfränkisch *Deddene*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Dettenheim lyt nordweschtli vu Bruusel am Rhy. 

Vum Bann sin 60,8 % Landwirtschaftsflechi, 20,5 % Wald, 11,1 % Sidligsflechi un 7,5 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Dettenheim ghere d Ortsdail Liedolsheim un Rußheim.

## Gschicht
Di hitig Gmai goht zrugg uf s glychnamig Dorf, wu diräkt am Rhy glägen isch. Anne 1813 sin alli Dorfbewohner wäg dr Hochwassergfohr uusgwanderet un hän uf em Bann vu Altenbürg s Dorf Karlsdorff, hite ne Dail vu Karlsdorf-Neuthard, grindet. Vum alte Dettenheim git s hite nume no ne baar Hyyser.

## Verwaltig
Dettenheim het mit dr Gmai Graben-Neudorf e Verwaltigsgmaischaft veryybart.

D Burgermaischteri vu Dettenheim isch d Ute Göbelbecker.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Dettenheim ghert zum Sidfränkisch

## Literatur
* Monika Rummel, Uwe Rummel: *Dettenheim: Wendepunkte in der Geschichte von Liedolsheim und Rußheim.* Gemeinde Dettenheim, Altlußheim 1998, ISBN 3-00-003405-6.

## Weblink

* www.dettenheim.de

## Fueßnote
Bruchsal

**Bruchsal** (sidfränkisch *Brusel*) isch e Stadt im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Stadt het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Bruchsal lyt iam Rand vum Kraichgau an dr Saalbach. Nochbergmaine sin Forst, Ubstadt-Weiher, Kraichtal, Bretten, Gondelsheim, Walzbachtal, Weingarten (Baden), Stutensee un Karlsdorf-Neuthard.

Vum Bann sin 44,4 % Landwirtschaftsflechi, 30,1 % Wald, 21,8 % Sidligsflechi un 3,7 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Bruchsal ghere d Stadtdail Bruchsal, Büchenau (*Biechenau*), Heidelsheim (*Heidelse*), Helmsheim (*Helmse*), Obergrombach un Untergrombach (*Grobach*).

## Gschicht
Bruchsal isch zum erschte Mol gnännt wore anne 976 as *bruhosella inter paludes*.

## Verwaltig
Bruchsal het mit dr Gmaine Forst, Hambrücken un Karlsdorf-Neuthard e Verwaltigsgmaischaft veryybart.

D Oberburgermaischteri vu Bruchsal isch d Cornelia Petzold-Schick.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Bruchsal ghert zum Sidfränkisch

## Bilder

Bruchsal Bruchsaler Schloss Vorderseite Haupteingang Innenhof Foto 2007 Wolfgang Pehlemann Wiesbaden DSCN8749.jpg|Schloss Bruchsal
Bruchsal Rathaus 20070602.jpg|Rothuus Bruchsal
ULF-aussen-groß.jpg|Stadtchilche *Unsere Liebe Frau* (katholisch)
UntergrombachKirche.jpg|St. Cosmas und Damian, Untergrombach
ObergrombachSchlosskapelle.jpg|Schlosskapell Obergrombach
Bruchsal-Obergrombach juedischer Friedhof.JPG|jidische Chilchhof bi Obergrombach


## Literatur
* Thomas Moos: *Die Bruchsaler Straßennamen und ihre Bedeutung.* Regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2008, ISBN 978-3-89735-526-2.
* Thomas Moos: *Bruchsal. Handel und Gewerbe in alten Ansichten.* Sutton, Erfurt 2007, ISBN 978-3-86680-133-2.
* Jürgen Stude: *Geschichte der Juden in Bruchsal.* (= *Veröffentlichungen zur Geschichte der Stadt Bruchsal.* Band 23). Regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2007, ISBN 978-3-89735-441-8.
* Thomas Adam: *Kleine Geschichte der Stadt Bruchsal.* (= *Regionalgeschichte – fundiert und kompakt*). Braun, Karlsruhe 2006, ISBN 3-7650-8339-9.
* Kurt Lupp: *Schloss Bruchsal. Bau, Zerstörung und Wiederaufbau.* (= *Veröffentlichungen der Historischen Kommission der Stadt Bruchsal.* Band 21). Regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2003, ISBN 3-89735-263-X.
* Thomas Moos: *Bruchsal. Ein Rundgang durch Geschichte und Gegenwart.* Regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2002, ISBN 3-89735-202-8.
* Robert Megerle: *Heimatlexikon Bruchsal.* (= *Veröffentlichungen der historischen Kommission der Stadt Bruchsal*). Regionalkultur, Ubstadt-Weiher 1999, ISBN 3-929366-40-1.
* Anton Heuchemer: *Zeit der Drangsal. Die katholischen Pfarreien Bruchsals im Dritten Reich.* (= *Veröffentlichungen der Historischen Kommission der Stadt Bruchsal.* Band 6). Historische Kommission der Stadt Bruchsal, Bruchsal 1990.
* Hans Rott: *Bruchsal.* Winter, Heidelberg 1914.

## Weblink

* www.bruchsal.de

## Fueßnote
Eggenstein-Leopoldshafen

**Eggenstein-Leopoldshafen** (sidfränkisch *Eggschtoi-Leopoldshafe*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Eggenstein-Leopoldshafen lyt am Rhy, weschtli vum Hardtwald rund zwelf Kilometer nerdli vu Charlsrue. 

Vum Bann sin 30,2 % Landwirtschaftsflechi, 30,6 % Wald, 23,2 % Sidligsflechi un 16 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Eggenstein-Leopoldshafen ghere d Ortsdail Eggenstein un Leopoldshafen.

## Gschicht
Di hitig Gmai isch entstande zum 1. Dezämber 1974 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Eggenstein un Leopoldshafen. Eggenstein isch zum erschte Mol gnännt wore im Lorscher Codex anne 766 as *villa hecinstein*. Leopoldshafen het friejer Schröck ghaiße un isch anne 1160 zum erschte Mol gnännt wore. Zue Ehre vum domolige Großherzog Leopold vu Baden isch d Gmai anne 1833 in Leopoldhafen umgnännt wore.

## Verwaltig
Eggenstein-Leopoldshafen ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.

Dr Burgermaischter vu Eggenstein-Leopoldshafen isch dr Bernd Stober.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Eggenstein-Leopoldshafen ghert zum Sidfränkisch

## Weblink

* www.egg-leo.de

## Fueßnote
Ettlingen

**Ettlingen** (sidfränkisch *Eddlinge*) isch e Stadt im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Stadt het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Ettlingen lyt am Ibergang vu dr Rhyebeni in dr Nordschwarzwald an dr Alb. Nochbergmaine sin Karlsruhe, Waldbronn, Karlsbad (Baden), Marxzell, Malsch un Rheinstetten

Vum Bann sin 28,6 % Landwirtschaftsflechi, 46,4 % Wald, 23,9 % Sidligsflechi un 1,1 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Ettlingen ghere d Stadtdail Bruchhausen, Ettlingen, Ettlingenweier, Oberweier, Schluttenbach, Schöllbronn un Spessart.

## Gschicht
Ettlingen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 788 as *Ediningom* (1143 *Etiningem*, 1288 *Ettliningen*, 1358 *Ettelingen*)

## Verwaltig
Ettlingen ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.

Dr Oberburgermaischter vu Ettlingen isch dr Johannes Arnold.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Ettlingen ghert zum Sidfränkisch

## Lyt
* Michael Köhler (* 1959 z Ettlinge), Dialäktautor
* Katrin Schütz (* 1967 z Ettlingen), Bolitikeri

## Bildr

Ettlingen-09a-Rathaus-2021-gje.jpg
Ettlingen-Schloss-14-2020-gje.jpg
Ettlingen-Schloss-29-Innenhof-von Norden-2021-gje.jpg
Ettlingen-St Martin-02-2021-gje.jpg
Ettlingen-St Martin-24-Chor-2021-gje.jpg
Ettlingen-Johanneskirche-04-2021-gje.jpg
Ettlingen-Herz-Jesu-Kirche-114-2021-gje.jpg
Ettlingen-Herz-Jesu-Kirche-206-zum Chor-2021-gje.jpg


## Literatur
* Stadt Ettlingen (Hrsg.): *Beiträge zur Geschichte der Stadt Ettlingen.* 3. Auflage. Band 17, Verlag Regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2004, ISBN 978-3-89735-226-1.
* Dorothee LeMaire: *15. August 1689: Die Zerstörung Ettlingens.* In: Ettlinger Hefte. Band 25, 1991.
* Dorothee LeMaire: *Ettlingen.* Sutton Verlag, 2005, ISBN 978-3-89702-844-9.
* D. Lutz, E. Schallmayer: *1200 Jahre Ettlingen. Archäologie einer Stadt.* In: *Archäologische Informationen aus Baden-Württemberg.* 4, Weinsberg 1988.
* B. Schwarz: *Geschichte der Stadt Ettlingen.* Ettlingen 1900.
* Christine Eigel, Stadt Ettlingen (Hrsg.): *Die Ettlinger Wilhelmshöhe 1898–2008. Kurhotel–Olympiastützpunkt–Künstlerhaus.* verlag regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2008, ISBN 978-3-89735-562-0.
* Ludwig Bopp: *Sagen und Geschichten aus Ettlingen und dem Albgau.* 2. Auflage. A.Graf, Ettlingen 1949.

## Weblink

* www.ettlingen.de

## Fueßnote
Forst (Baden)

**Forst** (sidfränkisch *Foaschd*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Forst lyt rund drei Kilometer nordweschtli vu Brusel. 

Vum Bann sin 33,1 % Landwirtschaftsflechi, 30,9 % Wald, 32,5 % Sidligsflechi un 3,6 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Forst ghere kaine wytere Ortsdail.

## Gschicht
Forst isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1161.

## Verwaltig
Forst het mit dr Stadt Bruchsal mit dr Gmaine Hambrücken un Karlsdorf-Neuthard e Verwaltigsgmaischaft veryybart.

Dr Burgermaischter vu Forst isch dr Bernd Killinger.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Forst ghert zum Sidfränkisch

## Weblink

* www.forst-baden.de

## Fueßnote
Theophanu

**Theophanu** isch dr Name vo dene historische Persone:

* Theophanu die Elter, e byzantinischi Kaisere, d Frau vom Kaiser Romanos II. und vom Kaiser Nikephoros II.
* d Schwöster vom Kaiser Romanos II.
* d Frau vom Kaiser Staurakios und Mitregäntin
* Kaisere vom römisch-dütsche Riich, d Frau vom Otto II. und d Mueter vom Otto III., e byzantinischi Brinzässin und Niesse vom Kaiser Johannes I. Tzimiskes
* en Äbtissin z Essen, en Änkelin vom Otto II.
Universität Genf

D **Uniwersidäät Gämf** () isch e Volluniwersidäät und isch 1559 vom Johannes Calvin as theologischi und humanistischi *Académie de Genève* gründet worde. Wo ane 1873 ä medizinischi Fakultäät iigrichdet worde isch, het d Hochschuel dr Status und Naame von ere Uniwersidäät überchoo. D Uniwersidäät Gämf het ä bräits Studium- und Forschigsaagebot.

## Gschicht
Am Aafang het mä an dr *Académie de Genève* vor allem Theologii und humanistischi Fächer gleert. Im 16. und 17. Joorhundert het si e groossi internazionali Usstraalig ghaa; zu sällere Zit het Gämf as «protestantischs Rom» gulte. Im 18. Joorhundert si nöiji Fächer drzuechoo, bsundrigs Naturwüsseschafte. 1873 isch d Akademii formell zun ere Uniwersidäät worde.

## D Organisazion
D Uniwersidäät Gämf isch organisiert in siibe Fakultäate (Naturwüsseschafte, Medizin, Rächtswüsseschafte, Gäisteswüsseschafte, Wirtschafts- und Sozialwüsseschafte, Psüchologii und Erziejigswüsseschafte, Protestantischi Theologii), und si het en Übersetzigschuel, en Instidut für Öiropawüsseschafte (Institut Européen de l’Université de Genève, IEUG) und anderi autonomi Instidut: S Gämfer Hochschuelinstidut für internazionali Studie (IUHEI), s Instidut für d Studie vo der Entwicklig *Institut universitaire d’études du développement* (IUED) und s Instidut für Ökumenischi Theologii *Institut Oecuménique de Bossey.*

 E Sekzion, spööter en äigeständigs Instidut für Archidektur het s sit 1942 gee. Zletscht het mä dört noch em (externe) Grundstudium s Hauptstudium chönne absolviere. Bis s Instidut 2007 abgwigglet worde isch, isch s – näbe de Hochschuele Lausanne, Züüri und Mendrisio – äine vo vier Standort vo dr uniwersitäre Archidekturleer in dr Schwiz gsi.

## Partneruniwersidääte
D Uniwersidäät Gäf bietet gmäinsami Masterstudiegäng mit dene Schwizer Uniwersidääte:
* Uniwersidäät Lausanne (Université de Lausanne [UNIL])
* Uniwersidäät Baasel (Université de Bâle)
* Uniwersidäät Nöieburg (Université de Neuchâtel [UniNE])

Usserdäm wird e gmäinsame MBA-Studiegang mit dr Georgetown University in Washington, D.C. i de Veräinigti Staate aabote.

## Statistik
Im Summersemester 2014 het d Uniwersidäät 16'400 Studänte gha (61 Brozänt Fraue, 34 Brozänt Usländer), 4295  Aagstellti (11 Brozänt Brofässer und 53 Brozänt anderi Mitarbäiter, wo in dr Leer und Forschig beschäftigt si.)

## Ranking
S renommierte amerikanische Magazin *Newsweek* het d Unieersidäät 2006 in ihrem Ranking as drittbesti kontinentalöiropäischi «Global University» iigstueft (Blatz 28 wältwit), hinder de Äidgenössische Hochschuele Züüri (Blatz 18) und Lausanne (Blatz 23).

Noch de *Times Higher World University Rankings* vo 2014/2015 isch d Uniwersidäät Gämf uf Blatz 107 vo alne Hochschuele in dr ganze Wält gsi.

## Weblinggs

* Website vo dr Uniwersidäät Gämf
* Alumni-Portal vo dr Uniwersidäät Gämf

## Fuessnoote
Universität Neuenburg

D **Uniwersidäät Nöieburg** () isch im Joor 1909 im schwizerische Nöieburg gründet worde und het fümf Fakultääte.

## Gschicht
D Uniwersidäät goot zrugg uf t Akademii, wo 1838 dr Friedrich Wilhelm IV. vo Pröisse, wo denn Fürscht vo Nöieburg gsi isch, gründet het. D Akademii isch 1848 vom Grosse Root zuedoo worde, 1866 widereröffnet und 1909 in en Uniwersidäät umgwandlet worde.

## Iir Brofiil
D Uniwersidäät Nöieburg het im Joor 2014 öbbe 4400 Studierendi und 587 akademischi Mitarbäiter mit 117 Brofessuure gha. Öbbe 55 Brozänt vo de Studierende si Fraue.

### Fakultääte
D Uniwersidäät het fümf Fakultääte: 

* Gäistes- und Humanwüsseschafte (*Faculté des Lettres et Sciences Humaines*)
* Naturwüsseschafte *(Faculté des Sciences)*
* Rächtswüsseschaft *(Faculté de Droit)*
* Theologii *(Faculté de Théologie)*
* Wirtschaftswüsseschafte *(Faculté des Sciences Economiques)*

S Hauptgeböid, wo e Däil vo dr Verwaltig, d *Faculté des Sciences économiques et sociales* und e Däil vo dr *Faculté de Droit* din si, und s Geböid vo dr *Faculté des Lettres et Sciences Humaines* lige diräkt am Nöieburgersee.

D *Faculté des Lettres et Sciences Humaines* het öbbe 2000 Studuerendi und isch die grössti Fakultäat vo dr Uniwersidäät. Si bietet Abschlüss aa in Anglistik, Archeologii, Ethnologii, Geografii, Germanistik, Gschichtswüsseschaft, Schurnalistik, Klassischi Filologii, Kunstgschicht, Linguistik, Pedagogik, Filosofii, Psüchologii und Romanistik.

An dr Theologische Fakultäät cha mä wie an de Unis vo Gämf und Lausanne evangelischi Theologii  studiere.

### Institut
Die wichdigste Institut si:

* *Laboratoire de traitement du langage et de la parole* 
* *Centre des recherches sémiologiques*
* *Institut de langue et civilisation françaises*
* *Institut de l’ethologie et de l’anthropologie,* mit em aagschlossnige Musée d’Ethnographie.

Bi der Uni isch au s Wälschschwiizer Mundartwörterbuech, s *[[Glossaire des patois de la Suisse romande]]*.

Internationals Renommee het d Uniwersidäät Nöieburg für iiri Institut für Biologii, Ethnologii, Gsundhäitsrächt, Mikrotechnik und für s *Institut de recherches économiques et régionales* (IRER).

### D Verwaltig
S Jooresbüdsche vo dr Uniwersidäät Nöieburg isch öbbe 120 Millione Schwizer Franke, vo dene falle 30 Millione uf Forschigskredit.

Sit 2016 isch dr Kilian Stoffel der Räkter vo der Uni. Är het d Martine Rahier abglöst, wo die ersti Frau in däm Boste in dr Wälschschwiz gsi isch.

## Literatur
* 

## Weblingg

* Website vo dr Uniwersidäät Nöieburg

## Fuessnoote
Gondelsheim

**Gondelsheim** (sidfränkisch *Gondlse*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Gondelsheim lyt im weschtlige Kraichgau zwische Brusel un Brette. 

Vum Bann sin 65,1 % Landwirtschaftsflechi, 19,8 % Wald, 14,2 % Sidligsflechi un 0,9 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Gondelsheim ghere s glychnamig Dorf un d Hef Bonartshäuser Hof un Erdbeerhof.

## Gschicht
Gondelsheim isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1257 as *Gundolfesheim*.

## Verwaltig
Gondelsheim het mit dr Stadt Bretten e Verwaltigsgmaischaft veryybart.

Dr Burgermaischter vu Gondelsheim isch dr Markus Rupp.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Gondelsheim ghert zum Sidfränkisch

## Literatur
* Wilhelm Spengel: *Gondelsheim in Geschichte und Bild.* Gemeinde Gondelsheim, Gondelsheim 1966.
* Thomas Adam: *Die Gondelsheimer Rebellion von 1730.* Verlag Regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2005, ISBN 978-3-89735-409-8.
* Thomas Adam (Hrsg.): *Gondelsheim. 750 Jahre Geschichte im Saalbachtal Ubstadt-Weiher.* Verlag Regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2006, ISBN 978-3-89735-440-1.

## Weblink

* www.gondelsheim.de

## Fueßnote
Karlsbad (Baden)

**Karlsbad** (sidfränkisch *Kallsbad*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Karlsbad lyt uf em Alb-Pfinz-Plateau am Nordrand vum Schwarzwald. 

Vum Bann sin 40 % Landwirtschaftsflechi, 41,9 % Wald, 17,7 % Sidligsflechi un 0,4 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Karlsbad ghere d Ortsdail Auerbach, Ittersbach, Langensteinbach, Mutschelbach un Spielberg.

## Gschicht
Di hitig Gmai isch entstande zum 1. Septämber 1971 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Auerbach, Ittersbach, Langensteinbach, Mutschelbach un Spielberg. Auerbach isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1278, Ittersbach anne 1232 *Utilspur*, Langensteinbach anne 1197, Mutschelbach anne 1278 un Spielberg anne 1281.

## Verwaltig
Karlsbad ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.

Dr Burgermaischter vu Karlsbad isch dr Jens Timm.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Karlsbad ghert zum Sidfränkisch

## Weblink

* www.karlsbad.de

## Fueßnote
Karlsdorf-Neuthard

**Karlsdorf-Neuthard** (sidfränkisch *Kallsdorf-Naidhad*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Karlsdorf-Neuthard lyt 6&nbsp;km weschtli vu Brusel un rund 18&nbsp;km nordeschtli vu Charlsrue am Saalbach un em Saalbachkanal. 

Vum Bann sin 35,9 % Landwirtschaftsflechi, 33,5 % Wald, 28,7 % Sidligsflechi un 1,9 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Karlsdorf-Neuthard ghere d Ortsdail Karlsdorf un Neuthard.

## Gschicht
Di hitig Gmai isch entstande zum 1. Jänner 1975 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Karlsdorf un Neuthard. Karlsdorf isch anne 1813 grindet wore, wu d Bewohner vu Dettenheim, wu all Riit unter Hochwasser glitte ghaa hän, umgsidlet wore sin. Neuthard isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1281.

## Verwaltig
Karlsdorf-Neuthard het mit dr Stadt Bruchsal mit dr Gmaine Forst un Hambrücken e Verwaltigsgmaischaft veryybart.

Dr Burgermaischter vu Karlsdorf-Neuthard isch dr Sven Weigt.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Karlsdorf-Neuthard ghert zum Sidfränkisch

## Literatur
* Konrad Dussel: *Von Nythart zu Neuthard – das Dorf und seine Geschichte*. Ubstadt-Weiher, verlag regionalkultur 2006. ISBN 978-3-89735-438-8.
* Alois Riffel: *Familienbuch Karlsdorf und Dettenheim 1696–1904*. OT Karlsdorf der Gemeinde Karlsdorf-Neuthard. Landkreis Karlsruhe. Hrsg. v. Heimatverein Karlsdorf e.&nbsp;V. Ubstadt-Weiher, verlag regionalkultur 2004. ISBN 978-3-89735-406-7.

## Weblink

* www.karlsdorf-neuthard.de

## Fueßnote
Kraichtal

**Kraichtal** (sidfränkisch *Graichdaal*) isch e Stadt im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Stadt het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Kraichtal lyt im weschtlige Kraichgau am Kraichbach. Nochbergmaine sin Eppingen, Zaisenhausen, Oberderdingen, Bretten, Bruchsal, Ubstadt-Weiher un Östringen.

Vum Bann sin 69,9 % Landwirtschaftsflechi, 17 % Wald, 11,7 % Sidligsflechi un 1,4 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Kraichtal ghere d Stadtdail Bahnbrücken, Gochsheim, Landshausen, Menzingen, Münzesheim, Neuenbürg, Oberacker, Oberöwisheim un Unteröwisheim.

## Gschicht
Di hitig Stadt isch entstanden am 1. September 1971 dur dr Zämmeschluss vu dr Stedt Gochsheim un Unteröwisheim un dr Gmaine Bahnbrücken, Landshausen, Menzingen, Münzesheim, Neuenbürg, Oberacker un Oberöwisheim. Gnännt wore isch d Stadt noch em Kraichbach.

## Verwaltig
Kraichtal ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.

Dr Burgermaischter vu Kraichtal isch dr Ulrich Hintermayer.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Kraichtal ghert zum Sidfränkisch

## Literatur
* *Kraichtal – Jahrbuch 1974*, hrsg. von der Stadtverwaltung Kraichtal
* *Kraichtal – Jahrbuch 1978*, hrsg. von der Stadtverwaltung Kraichtal
* *Gedichte aus Kraichtal*, hrsg. vom Therapiezentrum Münzesheim in Zusammenarbeit mit der Stadt Kraichtal, 1988
* *Kraichtal und seine Stadtteile zwischen vorgestern und gestern (Bildband)*, 1986–1995
* *Stadt Kraichtal – Im Herzen des Kraichgauer Hügellandes (Bildband)*, 1991 und 1994
* *Stadt Kraichtal – Einheit und Vielfalt (Bildband)*, 1996
* *Stadt Kraichtal – Einheit und Vielfalt in einer Landschaft zum Durchatmen (Bildband)*, 2002
* *Informationsbroschüren der Stadt Kraichtal*, 1979–2002
* Walter Schmid: *Kraichtaler Mundart*, hrsg. vom Heimat- und Museumsverein Kraichtal, Verlag regionalkultur, Ubstadt-Weiher.

## Weblink

* www.kraichtal.de

## Fueßnote
Kronau

**Kronau** (sidfränkisch *Gronau*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Kronau lyt eschtli vum Lußhardtwal un dr A 5 zwische Wiesloch un Brusel. Nochbergmaine sin Reilingen, Altlußheim, Neulußheim, St. Leon-Rot, Malsch, Waghäusel, Bad Schönborn, Östringen, Hambrücken, Forst, Ubstadt-Weiher un Zeutern

Vum Bann sin 25,7 % Landwirtschaftsflechi, 52 % Wald, 20,9 % Sidligsflechi un 1,5 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Kronau ghere kaine wytere Ortsdail.

## Gschicht
Kronau isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1289.

## Verwaltig
Kronau het mit dr Gmai Bad Schönborn e Verwaltigsgmaischaft veryybart

Dr Burgermaischter vu Kronau isch dr Frank Burkard.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Kronau ghert zum Sidfränkisch

## Literatur
* Konrad Dussel: *Kronau* Geschichte und Gegenwart. Eine Ortschronik, Verlag Regionalkultur, Hrsg. Gemeinde Kronau 2009, ISBN 978-3-89735-477-7

## Weblink

* www.kronau.de

## Fueßnote
Kürnbach

**Kürnbach** (sidfränkisch *Kianbach*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Kürnbach lyt im nordweschtlige Naturpark Stromberg-Heuchelberg im Dal vum Humsterbach. 

Vum Bann sin 61,6 % Landwirtschaftsflechi, 23,7 % Wald, 13,5 % Sidligsflechi un 1,3 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Kürnbach ghere s glychmaig Dorf un d Wohnblätz Hum(b)stermühle, Klostermühle un Rohrmühle.

## Gschicht
Kürnbach isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1278.

## Verwaltig
Kürnbach het mit dr Gmai Oberderdingen e Verwaltigsgmaischaft veryybart.

Dr Burgermaischter vu Kürnbach isch dr Armin Ebhart.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Kürnbach ghert zum Sidfränkisch

## Literatur
*Heike Drechsler: *Kürnbach… einst Marktflecken zweier Staaten.* verlag regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2005, ISBN 3-89735-297-4.

## Weblink

* www.kuernbach.de

## Fueßnote
Linkenheim-Hochstetten

**Linkenheim-Hochstetten** (sidfränkisch *Linggene-Hochschdedde*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Linkenheim-Hochstetten lyt rund 15 Kilometer nerdli vu Charlsrue. 

Vum Bann sin 45,3 % Landwirtschaftsflechi, 28,3 % Wald, 16,9 % Sidligsflechi un 9,4 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Linkenheim-Hochstetten ghere d Ortsdail Hochstetten un Linkenheim.

## Gschicht
Di hitig Gmai isch entstande zum 1. Jänner 1975 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Linkenheim un Hochstetten. Linkenheim isch zum erschte Mol gnännt wore anne 777.

## Verwaltig
Linkenheim-Hochstetten ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.

Dr Burgermaischter vu Linkenheim-Hochstetten isch dr Michael Möslang.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Linkenheim-Hochstetten ghert zum Sidfränkisch

## Literatur
* Robin Dürr, Frühmittelalterliche Besiedlung im Gewann „Auf die alte Sandgrube“, Linkenheim-Hochstetten bei Karlsruhe, Archäologische Nachrichten aus Baden 85, 2012, 34- 39
* Fritz Wagner, Funde aus dem Rohrköpfle, Anno Dazumal Heft 5, 2005

## Weblink

* www.linkenheim-hochstetten.de

## Fueßnote
Malsch (Landkreis Karlsruhe)

**Malsch** (sidfränkisch *Malsch*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Malsch lyt in dr Rhyebeni am Federbach rund 20&nbsp;km sidli vu Charlsrue. 

Vum Bann sin 35,1 % Landwirtschaftsflechi, 48,2 % Wald, 13,7 % Sidligsflechi un 3 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Malsch ghere d Ortsdail Malsch, Sulzbach, Völkersbach un Waldprechtsweier.

## Gschicht
Malsch isch zum erschte Mol gnännt wore im 11. Johrhundert.

## Verwaltig
Malsch ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.

Dr Burgermaischter vu Malsch isch dr Elmar Himmel.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Malsch ghert zum Sidfränkisch, dr Dialäkt vum Ortsdail Waldprechtsweier zum Oberrhyalemannisch

## Literatur
* Ernst, Lore: Die Geschichte des Dorfes Malsch. Malsch, 1954.
* Louis Maier: *Schweigen hat seine Zeit, Reden hat seine Zeit – Ein Sohn spricht vom Leben und Schicksal der Jüdischen Gemeinde in Malsch*, Verlag regionalkultur, ISBN 3-89735-133-1.
* Louis Maier: *Empfänger unbekannt verzogen. Die Odyssee eines jungen Flüchtlings auf den Spuren des Schicksals seiner Eltern*. verlag regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2008, ISBN 978-3-89735-543-9.
* Wilhelm Wildemann: *Malscher Antlitz*, Herausgeber Gemeinde Malsch 1987.
* Wilhelm Wildemann: *Malscher Leben*, Herausgeber Gemeinde Malsch 1991.
* Wilhelm Wildemann: *Malscher Geschichten*, Herausgeber Gemeinde Malsch 2005.
* Heimatfreunde Malsch e.&nbsp;V. *Malscher Historische Bote Nr. 1, Die Kriegsjahre und das Kriegsende in Malsch* 2006.
* Heimatfreunde Malsch e.&nbsp;V. *Malscher Historische Bote Nr. 2, Flüchtlinge, Heimatvertriebene Neubürger* 2007.
* Heimatfreunde Malsch e.&nbsp;V. *Malscher Historische Bote Nr. 3, Jüdisches Leben in Malsch* 2009, ISBN 3-931001-01-6.

## Weblink

* www.malsch.de

## Fueßnote
Marxzell

**Marxzell** (sidfränkisch *Markszell*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Marxzell lyt im Albdal im Nordschwarzwald. 

Vum Bann sin 19,9 % Landwirtschaftsflechi, 72,5 % Wald, 7,3 % Sidligsflechi un 0,3 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Marxzell ghere d Ortsdail Burbach, Pfaffenrot un Schielberg.

## Gschicht
Di hitig Gmai isch entstande zum 1. Juli 1971 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Burbach, Pfaffenrot un Schielberg. D Ortschafte Marxzell, Burbach, Pfaffenrot un Schielberg sin alli anne 1255 zum erschte Mol gnännt wore.

## Verwaltig
Marxzell ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.

D Burgermaischteri vu Marxzell isch d Sabrina Eisele.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Marxzell ghert zum Sidfränkisch

## Weblink

* www.marxzell.de

## Fueßnote
Oberderdingen

**Oberderdingen** (sidfränkisch *Owaderdinge*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Oberderdingen lyt an dr Gränze zwische Stromberg un Kraichgau im Naturpark Stromberg-Heuchelberg. Nochbergmaine sin Sternenfels, Knittlingen, Bretten, Kraichtal, Zaisenhausen un Kürnbach.

Vum Bann sin 52,9 % Landwirtschaftsflechi, 26,7 % Wald, 19,4 % Sidligsflechi un 1,1 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Oberderdingen ghere d Ortsdail Flehingen un Oberderdingen.

## Gschicht
Derdingen isch zum erschte Mol gnännt wore im Lorscher Codex anne 766, syter anne 1247 wird zwische Ober- un Unterderdingen unterschide.

## Verwaltig
Oberderdingen het mit mit dr Gmai Kürnbach e Verwaltigsgmaischaft veryybart.

Dr Burgermaischter vu Oberderdingen isch dr Thomas Nowitzki.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Oberderdingen ghert zum Sidfränkisch

## Literatur
* Ute Fahrbach-Dreher: *Schafe, Wein und Touristen. Die Schafscheuer in Oberderdingen (Heinfelder Platz 3).* In: *Denkmalpflege in Baden-Württemberg*, 36. Jg. 2007, Heft 4, S. 242 f. (PDF)

## Weblink

* www.oberderdingen.de

## Fueßnote
Oberhausen-Rheinhausen

**Oberhausen-Rheinhausen** (sidfränkisch *Owahause-Rhoihause*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Oberhausen-Rheinhausen lyt im Nordweschte vum Landchrais am Rhy. Nochbergmaine sin Altlußheim, Neulußheim, Waghäusel, Philippsburg un äänen am Rhy Römerberg, Speyer.

Vum Bann sin 41,7 % Landwirtschaftsflechi, 12,3 % Wald, 22,2 % Sidligsflechi un 23,8 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Oberhausen-Rheinhausen ghere d Ortsdail Oberhausen un Rheinhausen.

## Gschicht
Oberhausen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1256. Am 1. Jänner 1975 isch Rheinhausen ygmaindet wore.

## Verwaltig
Oberhausen-Rheinhausen het si mit dr Stadt Philippsburg zum Gmaiverwaltigsverband Philippsburg mit Sitz z Philippsburg zämmegschlosse.

Dr Burgermaischter vu Oberhausen-Rheinhausen isch dr Martin Büchner.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Oberhausen-Rheinhausen ghert zum Sidfränkisch

## Weblink

* www.oberhausen-rheinhausen.de

## Fueßnote
Östringen

**Östringen** (sidfränkisch *Eschdringe*) isch e Stadt im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Stadt het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Östringen lyt am weschtlige Rand vum Kraichgau am Freibach. Nochbergmaine sin Eppingen, Kraichtal, Ubstadt-Weiher, Bad Schönborn, Mühlhausen, Angelbachtal un Sinsheim.

Vum Bann sin 50,8 % Landwirtschaftsflechi, 33 % Wald, 14,6 % Sidligsflechi un 1,5 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Östringen ghere d Ortsdail Eichelberg, Odenheim, Östringen un Tiefenbach.

## Gschicht
Östringen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 764 im *Codex Laureshamensis* vum Chloschter Lorsch. Odenheim anne 769 as *Otemheim*.

## Verwaltig
Östringen ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.

Dr Burgermaischter vu Östringen isch dr Felix Geider.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Östringen ghert zum Sidfränkisch

## Literatur
* Theodor Brauch: *Östringen. Geschichte einer Stadt*. Östringen 1982
* Ralf Fetzer: *Untertanenkonflikte im Ritterstift Odenheim vom ausgehenden Mittelalter bis zum Ende des Alten Reiches*, Stuttgart: Kohlhammer, 2002, ISBN 3-17-017334-0.
* Franz Gehring: *Zur Geschichte von Pfarrkirche und Kloster Odenheim. 870 Jahre Stift Odenheim. Festschrift zur 200-Jahrfeier der Pfarrkirche Odenheim, 125 Jahre Pfarrkirche Tiefenbach, 265 Jahre Kirche Eichelberg*. Herausgegeben von den katholischen Pfarrgemeinden Odenheim, Tiefenbach und Eichelberg. Krusedruck, Philippsburg 1979
* Friedrich Hodecker: *Odenheim. Eine Wanderung durch 2000 Jahre Odenheimer Geschichte*. Mosbach/Baden o.&nbsp;J. (1962)

## Weblink

* www.oestringen.de

## Fueßnote
Sulzfeld (Baden)

**Sulzfeld** (sidfränkisch *Sulsfeld*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Sulzfeld lyt am Ibergang vum eschtlige Kraichgau zum weschtlie Stromberg am Kohlbach. 

Vum Bann sin 68,7 % Landwirtschaftsflechi, 17,2 % Wald, 13,5 % Sidligsflechi un 0,7 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Sulzfeld ghere s glychnamig Dorf, dr Wyler Neuhof, dr Ort Ravensburg un d Hef Egonmühle, Gießhübelmühle un Seemühle.

## Gschicht
Sulzfeld isch zum erschte Mol gnännt wore im Hirsauer Codex anne 1075. Anne 1801 hän Sidler vu Sulzfeld ne Dorf im Oschte vu dr Stadt Łódź grindet, wu *Neu-Sulzfeld* gännt woren ischj. Hite isch s as Nowosolna e Dail vu Łódź.

## Verwaltig
Sulzfeld het mit dr Gmai Zaisenhausen e Verwaltigsgmaischaft veryybart.

D Burgermaischteri vu Sulzfeld isch d Sarina Pfründer.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Sulzfeld ghert zum Sidfränkisch

## Literatur
* Bernd Breitkopf / Kurt Hochstuhl: *Sulzfeld. Von Bauern, Steinhauern und Edelleuten.* Hrsg. von der Gemeinde Sulzfeld. Ubstadt-Weiher, verlag regionalkultur 1997. ISBN 978-3-929366-59-4.

## Weblink

* www.sulzfeld.de

## Fueßnote
Ubstadt-Weiher

**Ubstadt-Weiher** (sidfränkisch *Ubschdad-Waia*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Ubstadt-Weiher lyt am Ibergang vu Rhyebeni zum Kraichgau am Kraichbach. Nochbergmaine sin Bad Schönborn, Forst, Hambrücken, Bruchsal, Kraichtal un Östringen.

Vum Bann sin 51,3 % Landwirtschaftsflechi, 25 % Wald, 20,6 % Sidligsflechi un 3,1 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Ubstadt-Weiher ghere d Ortsdail Stettfeld, Ubstadt, Weiher un Zeutern.

## Gschicht
Di hitig Gmai isch entstande zum 1. April 1970 dur dr Zämmeschluss vu Ubstadt un Weiher. Am Am 1. Septämber 1971 isch Stettfeld yygmaindet wore un am 1. Jänner 1972 Zeutern. Stettfeld isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1241, Zeutern anne 769/770 im Lorscher Codex as *Villa Ziuterna*. Im Lorscher Codex sin au Weiher anne 863 un Ubstadt anne 769 zum erschte Mol gnännt,

## Verwaltig
Ubstadt-Weiher ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.

Dr Burgermaischter vu Ubstadt-Weiher isch dr Tony Löffler.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Ubstadt-Weiher ghert zum Sidfränkisch

## Literatur
* 
* 
* 
* 
* Eugen Hollerbach: Zeutern in seiner 1200 jährigen Geschichte. W. Wesel, Druckerei und Verlag, Baden-Baden, 1970.
* 

## Weblink

* www.ubstadt-weiher.de

## Fueßnote
Waghäusel

**Waghäusel** (sidfränkisch *Woghaisl*) isch e Stadt im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Stadt het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Waghäusel lyt in dr Oberrhyebeni zwische A5 un Rhy. 

Vum Bann sin 29 % Landwirtschaftsflechi, 48 % Wald, 20,6 % Sidligsflechi un 2,5 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Waghäusel ghere d Stadtdail Kirrlach, Waghäusel un Wiesental.

## Gschicht
Di hitig Gmai isch entstande zum 1. Jänner 1975 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Kirrlach, Waghäusel un Wiesental. Waghäusel sälber goht zrugg uf Chloschter, wu anne 1616 vu Kapuzinermench grindet woren isch. Kirrlach isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1234, Wiesental anne 1297.

## Verwaltig
Waghäusel ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.

Dr Oberburgermaischter vu Waghäusel isch dr Walter Heiler.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Waghäusel ghert zum Sidfränkisch

## Literatur
* Artur J. Hofmann / Peter Disson / Klaus Schwabenland: *Waghäusel. Kirrlach – Waghäusel – Wiesental*. Hrsg. von der Stadt Waghäusel. Ubstadt-Weiher, Verlag Regionalkultur 2005. ISBN 978-3-89735-250-6. 96 S. mit über 330, meist farbigen Abb., Texte deutsch/englisch, Großformat, fester Einband.
* Heimatvereinen Kirrlach und Wiesental (Hrsg.): *Stadtführer Waghäusel*. Ubstadt-Weiher, Verlag Regionalkultur 1997. ISBN 978-3-929366-29-7. 80 S. mit 35, meist farbigen Abb., fester Einband.
* Heimatverein Kirrlach / Heimatverein Wiesental / Stadt Waghäusel (Hrsg.): *Waghäuseler Fotoalbum. Alte Bilder aus Kirrlach, Waghäusel und Wiesental bis zur Gemeindefusion 1975*. Ubstadt-Weiher, Verlag Regionalkultur 2006. ISBN 978-3-89735-468-5. 168 S. mit ca. 300 Abb., fester Einband.
* Stadt Waghäusel, Landkreis Karlsruhe, Herausgeber: *Dokumentation des städtebaulichen Ideenwettbewerbs zur Neugestaltung des Areals ehem. Zuckerfabrik / Eremitage in Waghäusel*. 2002. ISBN 3-934775-09-8
* Heimatverein Kirrlach: Rolf Schneider, *Ortsfamilienbuch Kirrlach 1669–1900*, Ubstadt-Weiher, Verlag Regionalkultur 2011. ISBN 3-89735-676-7. 768 Seiten, fester Einband.

## Weblink

* www.waghaeusel.de

## Fueßnote
Waldbronn

**Waldbronn** (sidfränkisch *Waldbronn*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Waldbronn lyt am Rand vum Alb-Pfinz-Plateau im Dal vu dr Alb. 

Vum Bann sin 37,1 % Landwirtschaftsflechi, 32,7 % Wald, 29,7 % Sidligsflechi un 0,5 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Waldbronn ghere d Ortsdail Busenbach, Etzenrot un Reichenbach.

## Gschicht
Am 1. Juli 1971 isch Etzenrot zue dr Gmai Reichenbach yygamindet wore un am 1. Jänner 1972 Busenbach. D Gmai isch am 19. Novämber 1974 in Waldbronn umgnännt wore. Alli drei Ortschafte sin anne 1292 zum erschte Mol gnännt wore.

## Verwaltig
Waldbronn ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.

Dr Burgermaischter vu Waldbronn isch dr Franz Masino.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Waldbronn ghert zum Sidfränkisch

## Weblink

* www.waldbronn.de

## Fueßnote
Walzbachtal

**Walzbachtal** (sidfränkisch *Walsbachdaal*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Walzbachtal lyt im Kraichgau am Walzbach. Nochbergmaine sin Weingarten, Königsbach-Stein, Gondelsheim, Bretten, Pfinztal un Bruchsal.

Vum Bann sin 51,2 % Landwirtschaftsflechi, 30,2 % Wald, 14,4 % Sidligsflechi un 4,1 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Walzbachtal ghere d Ortsdail Jöhlingen un Wössingen.

## Gschicht
Di hitig Gmai isch entstande zum 1. Jänner 1971 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Jöhlingen un Wössingen. Wössinen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1024 as *Wesingcheimero*.
## Verkehr
1879 hod ma d Kraichgaubahn eröffned, 1992 send do de erschde „Schdadtbahna“ noch em Karlsruher Modell gfahra.

Kraichgaubahn_Joehlingen_1879.jpg|1879, e badische IV c
Joehlingen_Bruecke.jpg|2020, Bundesstraße 293


## Verwaltig
Walzbachtal ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.

Dr Burgermaischter vu Walzbachtal isch dr Karl-Heinz Burgey.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Walzbachtal ghert zum Sidfränkisch

## Weblink

* www.walzbachtal.de

## Fueßnote
Zaisenhausen

**Zaisenhausen** (sidfränkisch *Zaisehause*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Zaisenhausen lyt nordweschtli vu Bretten. 

Vum Bann sin 67,4 % Landwirtschaftsflechi, 16,2 % Wald, 15,3 % Sidligsflechi un 1,1 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Zaisenhausen ghere kaine wytere Ortsdail.

## Gschicht
Zaisenhausen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 991 as *Ceisenhausen*.

## Verwaltig
Zaisenhausen het mit dr Gmai Sulzfeld e Verwaltigsgmaischaft veryybart.

D Burgermaischteri vu Zaisenhausen isch d Cathrin Wöhrle.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Zaisenhausen ghert zum Sidfränkisch

## Weblink

* www.zaisenhausen.de

## Fueßnote
Pfinztal

**Pfinztal** (sidfränkisch *Bfinstaal*) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Pfinztal lyt am Rand vum Kraichgau im glychnamige Dal. Nochbergmaine sin Walzbachtal, Weingarten, Karlsbad, Remchingen, Königsbach-Stein un Karlsruhe.

Vum Bann sin 45,1 % Landwirtschaftsflechi, 36,6 % Wald, 17 % Sidligsflechi un 1,2 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Pfinztal ghere d Ortsdail Berghausen, Kleinsteinbach, Söllingen un Wöschbach.

## Gschicht
Di hitig Gmai isch entstande zum 1. Jänner 1974 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Berghausen, Kleinsteinbach, Söllingen un Wöschbach. Berghausen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 771, Kleinsteinbach anne 1328, Söllingen anne 1085 un Wöschbach im 13. Johrhundert.

## Verwaltig
Pfinztal ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.

D Burgermaischteri vu Pfinztal isch d Nicola Bodner.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Pfinztal ghert zum Sidfränkisch.

## Literatur
* Gemeinde Pfinztal (Hg.): *Pfinztal. natürlich – liebenswert – modern.* Ubstadt-Weiher: verlag regionalkultur, 2007.
ISBN 978-3-89735-258-2

## Weblink

* www.pfinztal.de

## Fueßnote
Rheinstetten

**Rheinstetten** (sidfränkisch *Rhoischdedde*) isch e Stadt im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Stadt het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Rheinstetten lyt am Oschtstade vum Rhy im Weschte vum Hardtwald. Nochbergmaine sin Karlsruhe, Ettlingen, Durmersheim, Au am Rhein un äänen am Rhy Neuburg am Rhein.

Vum Bann sin 36,9 % Landwirtschaftsflechi, 36,9 % Wald, 21,6 % Sidligsflechi un 4,6 % sunschtigi Flechi.

## Gmaigliderig
Zue Rheinstetten ghere d Stadtdail Forchheim, Mörsch un Neuburgweier.

## Gschicht
Di hitig Gmai isch entstande zum 1. Jänner 1975 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Forchheim, Mörsch un Neuburgweier. Forchheim isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1086 *Vorechheim*, Mörsch anne 940 as *Meriske* un Neuburgweier anne 1219.

## Verwaltig
Rheinstetten ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.

Dr Oberburgermaischter vu Rheinstetten isch dr Sebastian Schrempp.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Rheinstetten ghert zum Sidfränkisch.

## Literatur
* Stadt Rheinstetten (Hrsg.): *25 Jahre Rheinstetten. Eine Stadt, drei Ortsteile, viele Gesichter.* Verlag Regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2000, ISBN 978-3-89735-130-1. 120 S. mit 135 Abb.
* *Geschichte der Stadt Forchheim*, 1867, Digitalisat

## Weblink

* www.rheinstetten.de

## Fueßnote