open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Margarethe Stockhausen

D **Margarethe Stockhausen** (* 29. März 1803 z Gawiller; † 6. Oktower 1877 z Colmer), aui bekànnt àls **Madame Stockhausen**, ìsch a elsassischa Soprano-Sangera gsìì. Ìn da Johra 1820 un 1830 hàt sa vììl Erfolg ghàà, bsunderscht ìn Anglànd.

D Madame Stockhausen ìsch àls Margarethe Schmuck z Gawiller uf d Walt kumma, ìn'ra Zitt wo s Elsàss frànzeesch gsìì ìsch. Ìhra Vàter ìsch Notàr gsìì. Sa ìsch uf Pàris gànga ge lehra sìnga, bim Gioseffo Catrufo. Därt hàt sa dr Hàrpfaspììler Franz Stockhausen, üs Köln, lehra kenna. Dia beida Kìnschtler han ànna 1822 ghirota un han sechs Kìnder bikumma, wo dernoh aui Müsik gstüdiart han. S Pààr hàt Kunzerter gaa, dr Mànn hàt Hàrpfa gspììlt un d Margarethe hàt gsunga.

Sa sìn ìm Elsàss un z Pàris uftratta. D Margarethe hàt a sehr scheena Stìmm ghàà un dr Pàrisser Püblikum hàt garn ìhra Elsassischa Liader glost. Ànna 1826 ìsch ihra Suhn Julius z Pàris uf d Walt kumma; dr Julius Stockhausen ìsch speeter a beriahmter Sanger worra. Nohdam sìn sa uf London ge wohna, un ìm Mai 1827 han sa ìhra erscht Kunzert gaa, ìn dr Royal Academy of Music. Ìn Anglànd hàt sa meischtens Erfolg ghàà mìt Schwitzer Liader, àwer aui mìt Oratorio, zum Beispiil vum Händel.

Ìm Janner 1829 hàt d Margarethe Stockhausen mìt dr italianischa Sangera Angelica Catalani a Tournee ìn Schottlànd gmàcht. Ìn dr folgenda Johrzehnta hàt sa sìch ìn mehrera europäischa Lander vorgstellt: Anglànd, Ditschlànd, Frànkrìch, Schwitz.

Ànna 1840 ìsch d Fàmìlia uf Colmer zruck kumma, d Margarethe Stockhausen hàt dernoh weniger Kunzerter gaa, un numma ìn dr noocha Umgawung.

Sa ìsch àm 6. Oktower 1877 z Colmer gstorwa.

Bi ìhra Kìnder sìn dr Julius, dr Franz un dr Henri Stockhausen, wo beriahmta Müsiker worra sìn.

## Literàtür
* Karl-Josef Kutsch, Leo Riemens: *Großes Sängerlexikon,* Band 4. Saur, München 2003, ISBN 3-598-11598-9, S.&nbsp;4546.
* J. Wirth: *Julius Stockhausen. Der Sänger des Deutschen Liedes.* Englert und Schlosser, Frankfurt am Main 1927, S.&nbsp;1–46.

## Weblink
* Julius Stockhausens Wìdmung fer sina Müeter.
* Schwitzerliad, wo dr Carcassi fer d M. Stockhausen fer Gitàrra vertont hàt:  ''Der muntere Alpen Hirt.''
Mireille Delunsch

D **Mireille Delunsch**, wo am 2. Novämber 1962 z Milhuusa uf d Wält cho isch, isch e französeschi Sopranischtin.

Ihri Muetter und dr Vatter sind vo Pruef au scho e Sänger und e Sängeri gsi. D Mireille het z Stroossburg Klavierstunde gnoo und a dr Nazionale Rhyopere Singe und Musigwüsseschaft studiert. Ane 1990 het si a däm Huus im Mussorgsky sinere Oopere *Boris Godunov* gsunge, und derno het si Rolle im Wagner sim *Parsifal*, im Mozart sinere *Entfüerig us em Serail* und em Verdi sinere *Traviata* gha, un si isch no i vil andere grosse klassische Stück ufträtte. Es bar Mol het si bi Färnseefilm vo grosse Oopere mitgmacht. Zwöimol het si sälber scho für Oopereuuffüerige d Reschy gha.

D Delunsch isch meischtens uf französische Büünine z gseh, glägentlech aber au i dr Wälschschwiiz, öppe z Lausanne, und a dr Scala z Mailand oder uf de Salzburger Feschtspiil. Si isch bi de Ritter vo dr Eerelegion.

## Anderi Rolle
* d *Micaela* im Georges Bizet sinere Carmen
* d *Donna Elvira* im Mozart sim Don Giovanni
* d *Pamina* i dr Zauberflöte vom Mozart
* d *Elektra* im Mozart sim Idomeneo
* im Benjamin Britten sinere Oopere The Turn of the Screw
* d *Kleopatra* im Georg Friedrich Händel sim Julius Caesar
* d *la Folie* im Jean-Philippe Rameau sinere Platée
* di *blutt Jumpfere* im Arnold Schönberg sim Stück Moses und Aaron
* d *Amelia* im Verdi sim Masgeball
* d *Elsa von Brabant* im Lohengrin vom Richard Wagner
* d *Freia* im Wagner sinere Oopere Das Rheingold
* d *Louise* im Gustave Charpentier sinere Oopere *[[Louise (Oper)|Louise]]
* d *Valentine* im [[Giacomo Meyerbeer]] sine [[Les Huguenots|Hugenotte]]
* d *Salome* i dr [[Salome (Oper)|Salome]] vom [[Richard Strauss]]

== Literatur ==
* Jean-Luc Gester: *Mireille Delunsch.* In: *Nouveau dictionnaire de biographie alsacienne*, Band 48, S. 5079.

== Weblink ==
* [http://www.mireilledelunsch.com/ Website vo dr Mireille Delunsch]
* [http://www.operanationaldurhin.fr/photos/78_dossier_Mireille_Delunch.pdf Dossier über d Mireille Delunsch bi der *Opéra National du Rhin*]
* [https://www.la-croix.com/Culture/Actualite/Mireille-Delunsch-soprano-d-exception-_NG_-2004-11-01-506353 *Mireille Delunsch, soprano d'exception'']
Gabriele Reich-Gutjahr

D **Gabriele Reich-Gutjahr** (* 30. Juli 1957 z Stuegert) isch e dytschi Bolitikeri (FDP). Si isch vu 2016 bis 2021 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg gsii.

## Lääbe un Uusbildig
D Reich-Gutjahr isch z Reemshalde uf d Volksschuel gange un derno z Waistadt uf s Gimnasium, wu si s Abitur gmacht het. Vu 1976 bis 1982 het si an dr Ludwig-Maximilian-Universitet Minche Volkswirtschaftslehr, Bolitikwisseschaft, Kommunikationswisseschaft un Effetli Rächt studiert. Vu 1983 bis 2008 het si bi dr Robert Bosch GmbH gschafft, in verschidene Positione un Beraich, u. a. Elektrowärchzyg, Automotive, Telekommunikation, Zäntrale. Syter anne 2008 isch d Reich-Gutjahr Gschäftsfierendi Gsellschafteri vu dr ASKESIS GmbH & Co. KG z Stuegert. D Gabriele Reich-Gutjahr isch evangelisch un ghyrote.

## Bolitik
Syter anne 2008 isch d Reich-Gutjahr Mitglid bi dr FDP. Vu 2009 bis 2014 isch si Regionalreti im Verband Region Stuegert gsii. Vu Juli 2014 bis Mai 2021 isch si Vorsitzeri vu dr FDP-Stadtgruppe Degerloch/Hoffeld gsii un ab Merz 2015 Bysitzeri im Vorstand vum FDP-Chraisverband Stuegert. Syt Mai 2021 isch si Vorsitzeri vum FDP-Chraisverband Stuegert. Si isch Mitglid im Liberale Mittelstand Bade-Wirttebärg e. V. un bi dr Liberale Fraue Bade-Wirttebärg.

Bi dr Landdagswahl 2016 isch si iber e Zwaitmandat im Wahlchrais Stuegert II in 16. Landdag gwehlt wore. Im Landdag isch si Mitglid im Uusschuss fir Umwält, Klima un Energywirtschaft un im Uusschuss fir Wirtschaft, Arbet un Wohnigsböu gsii. Derzue isch si stellverdrättend Mitglid im Ständige Uusschuss, im Uusschuss fir Inners, Digitalisierig un Migration, im Uusschuss fir Sozials un Integration, im Uusschuss fir Verchehr un im Uusschuss fir Europa un Internationals gsii.

Bi dr Landdagswahl 2021 isch d Reich-Gutjahr nimi aadrätte.

## Sunschtigs Engaschmänt
* Mitglid im Hochschuelrot vu dr HfG Schwäbisch Gmünd (2000 bis 2009)
* Mitglid im Kuratorium vu dr Hochschuel Konschtanz (bis 2014)
* Mitglid im Verband deutscher Unternehmerinnen e. V. (VdU)
* Mitglid im European Women’s Management Development International e. V. (syt 1989), vu 1998 bis 2002 Vorsitzeri vu dr EWMD Deutschland
* Mitglid in dr American Chamber of Commerce in Germany e. V.
* Mitglid vu Baden-Württemberg: Connected e. V.
* Mitglid im MTV Stuttgart 1843 e. V. (syt 1984)
* Mitglied im Degerlocher Frauenkreis e.&nbsp;V.

## Weblink
* Interview mit dr Gabriele Reich-Gutjahr, Stuttgarter Zeitung vom 14.6.16

## Fueßnote
Verena Diener

D **Verena Diener** (* 27. März 1949 z Züri; † 28. Juni 2024; s Häimetort isch Muur gsi) isch e Schwiizer Politikeri gsi.

## s Läbe und d Politik
D Diener het d Prüef vo dr Primarlehreri und dr Legasthenytherapeutin gleert. Gschaffet het si zytewys as Dozäntin für Ökology.

Si isch von 1987 bis 1997 Nazionalröötin gsi, vo 1995 bis 2007 Regierigsröötin vom Kanton Züri und vo 2007 bis 2015 Ständeröötin. Denn het si ane 2015 mit dr aktive politische Arbet ufghört.

Politisiert het d Verena Diener zerscht as Mitgliid vo de Grüene, und vo 1992 bis 1995 isch si d Presidäntin vo de Grüene Schwiiz gsi. Ane 2004 het’s e Striit bi de Grüene ggää, und d Diener het mit anderne zäme die Partei verloo, zum mit em Martin Bäumle di Grüenliberal Partei (GLP) vo Züri gründe.

D Verena Diener isch vo 2007 bis 2022 au d Presidäntin vom Verwaltigsroot vo de Soledurner Spitööler gsi.

## Weblinks
* Website vo dr Verena Diener

## Fuessnoote
Ainu (Sprache)

**Ainu** ìsch e Sprooch, wi hit àm maischte ìn Nordjàpàn (uf de Ìnsel Hokkaidō) geredt word. 

Friejer ìsch se au ìn Rüsslànd (uf de Ìnsel Sachalin) geredt worre, àwer d letschte Spracher sìn àm And vum 20. Johrhundert gstorwe.

Laider ìsch die Sprooch ìn G’fàhr.

Ìm Johr 2007, het s numme zehn àldi Persone gann, wi Ainu àls Müetersprooch ghet hàn. Àwer hunderti Litt zaje Intressiere àn de Sprooch.

De Nàmme *Ainu* bedit «&nbsp;Mensch&nbsp;» ìn dere Sprooch.

D Sprooch schriibt sich mìt *Katakana* (e Bschtàndtail vu de jàpànisch Schrìft) odder mìt unsr’m làtinische Alphabet, bsunderscht üsserhàlb Jàpàn.

## Beispiiler

E pààr Werter uf Ainu:

カムィ (*kamuy*) kànn au "Bar" bedite. S Ainu Volk verehrt de Bar àls Gott.

## Literatür un Qualle
* John Batchelor: *[http://www.archive.org/details/ainuenglishjapan00batcuoft An Ainu-English-Japanese Dictionary (Including a Grammar of the Ainu Language)]*. 2. Uflag, Methodist Publishing House, Tokio 1905.
* Hans Adalbert Dettmer: *Ainu-Grammatik.* (2 Bde.). Harrassowitz, Wiesbaden 1989/1997.
* Kirsten Refsing: *The Ainu Language: The Morphology and Syntax of the Shizunai Dialect.* Aarhus University Press, 1986, ISBN 87-7288-020-1.
* Suzuko Tamura: *The Ainu Language.* Sanseido, Tokyo 2000, ISBN 4-385-35976-8.
* Masayoshi Shibatani: *The Languages of Japan.* Cambridge University Press, 1990: S. 1–86.
* Alexander Vovin: *A Reconstruction of Proto-Ainu.* Brill, Leiden 1993. ISBN 90-04-09905-0.
Seetal

S **Seetal** isch e Landschaft vo dr Schwiiz.

Es isch es Tal im Schwiizer Middelland, wo i de Kantöön Luzärn und Aargau lyt. Sini Lengi isch öppe dryssg Kilometer. Es verbindet s Luzärner Rüüsstal nördlich vo Luzärn mit em Aaretal am Jurasüdfuss bi Länzbrg. Im Tal lige dr Hallwilersee un dr Baldeggersee. Usem Baldeggersee in Hallwilersee abe und us däm vo Hallwil bis uf Wildegg flüsst dr Aabach. Oben am Baldeggersee heisst dr Talfluss *Ron* und nonig *Aabach*.

Vo dr zimli flache Wasserscheidi zwüschem Yzugsgebiet vo dr Ron z’oberscht im Seetal und däm vo dr Rüüss, öpen uf 515 Meter über Meer, bis zum Ändi vom Tal bi de Länzbrger Gletschermoräne uf 420 Meter goot s Tal meh as hundert Meter abe. Undedra, also usserhalb vom ängere Berych vom Seetal, verlüürt dr Aabach bis zu sinere Mündig id Aare nomol sibezg Meter Hööchi.

S Tal isch vo uralte Flüss und vom Rüüssgletscher i de Yschzyte gmacht worde. Dr steinig Bode under am Tal isch us verschidene Schichte vo Sandschtei; me gseht dr Felse sälber nume a ganz weni Plätz, wil fasch uf dr ganze Flechi Gletscherschutt und andere Bode druff lyt.

Linggs drvo, also uf dr Weschtsyte, lyt di längzognigi Reie vo de Höger *Erloose, Howacht, Yschlag, Hochwacht, Hombärg, Egg, Chräje, Surbärg, Seenerbärg, Schürbärg, Binze* und *Lotte*. Uf dr Oschtsyte isch es dr Lindebärg.

Grösseri Dörfer im Seetal sind, vo Süüde här gseh, Eschebach, Hoftere, Ballwil, Ärmesee, Hitzkirch, Mäischterschwande, Böiel, Seenge, Boniswil, Seon und Egliswil.

Dur s Seetal goot d Seetalbaan.

## Weblink
* Website vo Seetaltourismus

## Fuessnoote
Christine Neumann

D **Christine Neumann**, au **Christine Neumann-Martin** (* 3. Oktober 1986 z Charlsrue), isch e dytschi Bolitikeri (CDU) un syt 2016 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg. Syt 2021 isch si stellverdrättendi Fraktionsvorsitzeri vu dr CDU-Landtagsfraktion.

## Lääbe un Uusbildig
D Neumann het d Mittler Ryfi gmacht un derno vu 2003 bis 2005 bim Regierigsbresidium Charlsrue Verwaltigswirti glehrt. Ai Johr lang het si nocherdani au dert as Verwaltigsaagstellti gschafft. No dr Fachhochschuelryfi het si ab 2007 an dr Evangelische Hochschuel z Ludisburg Sozialpedagogik un Sozialarbet studiert. Noch em Abschluss (Bachelor of Arts) 2011 het si 15 Monet lang as Stadtdailsozialarbaiteri bim Jugedamt vu dr Stadt Speyer gschafft un sech Monet as Bezirkssozialarbaiteri bim Soziale Dienscht vu dr Stadt Charlsrue. Näb dr Arbet het si ne Färnstudium an dr Tächnische Universitet Lautre in Erwachsenebildig gmacht un 2014 mit em Master of Arts abgschlosse. Vu 2013 bis 2016 het si as Hilfsblaneri un Fallmanageri im Rothuus Wescht in dr Abdailig Yygliderigshilf z Charlsrue gschafft.

D Neumann isch evangelisch un ghyrote. Si het zwoo Dechtere.

## Bolitik
Anne 2006 isch d Neumann in di Jung Union un in d CDU yydrätte. Syter 2009 isch si stellverdrättendi Chraisvorsitzeri vu dr Junge Union Charlsrue Land un syt 2013 stellverdrättendi Bezirksvorsitzeri vu dr Junge Union Nordbade. Syt 20909 isch si derzue au Grindigsmitglid un Vorstand vu dr Fraue Union Ettlinge un Bysitzeri im CDU-Ortsverband Bruchhause. Anne 2014 isch si stellverdrättendi Vorsitzeri vum CDU-Stadtverband Ettlinge wore. 

Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2016 het si im Wahlchrais Ettlinge kandidert un isch iber s Zwaitmandat in Landdag gwehlt wore. Im Landdag isch si stellverdrättendi Vorsitzeri im Uusschuss fir Sozials un Integration un Mitglid im Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht un im Untersuechigsuusschuss „Rechtsterrorismus/NSU BW II“. Derzue isch si stellverdrättend Mitglid im Uusschuss fir Inners, Digitalisierig un Migration, im Uusschuss fir Wirtschaft, Arbet un Wohnigsböu, im Uusschuss fir Verchehr un im Untersuechigsuusschuss „Zulagen Ludwigsburg“.

Bi dr Landdagswahl 2021 isch si wider iber s Zwaitmandat in Landdag yyzoge. In dr Legislaturperiod 2021 bis 2026 isch d Neumann-Martin stellverdrättendi Fraktionsvorsitzeri vu dr CDU-Landtagsfraktion. Si isch Vorsitzeri vum Arbetskrais Landesentwicklig un Wohne un Mitglid im glychnamige Uusschuss, derzue isch si au Mitglid im Petitionsuusschuss. Zue dr Landdagswahl 2026 dritt si nimi aa.

## Sunschtigs Engaschmänt
* Mitglid im Kuratorium vu dr Jugedstiftig Bade-Wirttebärg
* Wisseschaftligi Byreeti vum Huus vu dr Gschicht Bade-Wirttebärg
* Vorsitzeri vum Förderverein Franz- Kast-Haus e. V. Ettlingen
* Ehrenamtligi Rettigsschwimmuusbilderi in dr DLRG Ortsgruppe Ettlingen e. V. 

## Weblink
* Offiziälli Websyte vu dr Christine Neumann
* Landtag Baden-Württemberg: Christine Neumann

## Fueßnote
Theresa May

D **Theresa Mary May**, wo am 1. Oktober 1956 uf d Wält cho isch, isch e britischi Politikeri.

Si isch d Dochter vom Hubert Brasier († 1981), Pfarrer vo dr anglikanische Church of England. Si het z Oxford Geografy studiert. 1997 isch si is änglische Unterhuus gwählt worde. Sid 2002 isch si Generalsekretärin vo de britische Konservatyve und sid 2010 Inneminischteri under em Premierminischter David Cameron gsi. Wo dä 2016 ufghört het, isch si as ihm sini Nochfolgere vo dr Königin Elisabeth II. zur Premierminischtere ernännt worde.

Vor der Abstimmig über en Uustritt am 23. Juni 2016 isch si no drfür gsi, ass s Vereinigte Königrych i dr Europäische Union söll blybe. Wo dänn das Referändum doch e Meerheit für e Uustritt übercho het, isch si die worde, wo für d Verhandlige i de Länder vom Königrych und mit Europa wägem Brexit verantwortlech isch.

Dr Vertrag, wo si mit der Europäische Union usghandlet het, het im britische Parlamänt aber ekei Meerheit überchoo, und drum het d May am 24. Mai 2019 ihren Rücktritt as Füereri vo dr Konservative Partei uf de 7. Juni 2019 aagchündt. As Premierminischteri isch si no e baar Wuche im Amt blibe. Am 24. Juli 2019 het di änglischi Königin als iire Nochfolger der Boris Johnson ygsetzt.

Bis 2024 isch si wyterhii Hinderbänkleri im Underhuus gsi. Denn het si dr König Karl III. zur *Baroness May of Maidenhead* ggadlet, und sit doo isch si Life Peer im Oberhuus.

## Weblink

* Webseite vo dr Theresa May

## Fuessnoote
Schweizerisches Institut für Kinder- und Jugendmedien

S **Schwiizer Institut für Chinder- und Jugetmeedie** (SIKJM) isch es Fachzäntrum, wo über d Meedie für Chinder und Jugetlichi forschet und däm Kulturberych wott hälfe.

S SIKJM isch z Züri dihei, und es het au Filiale i dr Wälschschwiiz und im Tessin. Es isch mit dr Uni Züri und as «assoziierts Mitgliid» mit dr Schwiizerischen Akademy vo de Geischtes- und Sozialwüsseschafte verbunde.

Es isch ane 2002 entstande, wo sech dr Schwiizerisch Bund für Jugetliteratur un s Schwiizerische Jugetbuechzäntrum zämetoo händ. Es wird vo dr Johanna-Spyri-Stiftig understützt und betröit au s Johanna-Spyri-Archyv.

S SIKJM tuet de Literaturvermiddler hälfe; zum s Lääse bi de Junge z fördere organisierts all Joor im Früelig dr Schwiizerisch Vorläsitag und im Herpscht d Schwiizer Verzellnacht und es macht sproochlechi Dokumäntazioone so wie öpe d Samlig vo Värs und Gedicht i de Landessprooche vo dr Schwiiz und i Sprooche vo Migrante.

S Institut git zäme mit em Tachverband vo de Schwiizer Lehrerinne und Lehrer dr Schwiizer Chinder- und Jugetmeedieprys.

Für sini Arbet hets e grossi Fachbiblioteek zämetreit. Es git sälber es Meedium use: d Zytschrift «Buch&Maus».

## Weblink
* Website vom Schwiizer Institut für Chinder- und Jugetmeedie
Panini

Dr **Dakṣiputra Pāṇini** isch en altindische Filoloog, Grammatiker und Lehrer vom früene Sanskrit gsi. Me luegt en als dr Vatter vo dr Sproochwüsseschaft a.

## s Läbe und s Wärch
Sin Familiename wird im Devanagari पाणिनि gschribe. Er chunt vom Vatter, wo Panina gheisse het; d Muetter vom Dakṣiputra Pāṇini isch, so wird in ere Schrift nöime gseit, d *Dākṣī* gsi. Dr Panini het öpen im füüfte oder em vierte Joorhundert vor Chrischtus gläbt; gnauer weiss mes nit. Das dörft churz nach dr Zyt gsi sy, wo dr Buddha z Nordweschtindie gwürkt het. Dr Dakṣiputra Pāṇini isch z Salatura, eme Oort am Indus, uf d Wält cho, was dur en Inschrift bezügt wird, und er het z Taxila, dr Hauptstadt vom Land Gandhara i de nordweschtindische Bärge, gläbt (hüt isch das z Pakischtan) und er het dört e Sproochschuel gha. Dr chinesisch Gleerti Xuanzang vom achte Joorhundert het gseit, es heig z Taxila no zu sinere Zyt e Statue oder Figur vom Panini gää. Dr berüempt Sproochforscher chunt i verschidene indische Määrli vor.

Vo ihm sin s Buech *Ashtadhyayi* und drü anderi Tegscht, wo mit däm zämehange, d *Shiva Sutra* und d Wörterbüecher *Dhatupatha* und *Ganapatha*; das alles zäme isch die erschti Sanskrit-Grammatik und au grad die eltischti Grammatik uf dr ganze Wält, wo s hüt no komplet git. Dr Panini sälber het i sinere Schrift vo zää früenere vedische Grammatiklehrer gschribe, won er vonne gwüss s eint und andere gha het.

I sym Buech het dr Panini 3959 churz gfassti Regle vom klassische Sanskrit i dr Zyt vo dr vedische Sprooch ufgschribe. Ganz gnau het er die Sprooch agluegt uund prezys und doch knapp alles beschribe und mit eidütige Uussage definiert, won er usegfunde het: wie me d Wortarte cha underscheide, weles d Wortschtämm und weles d Wortändige sind, wie me d Foneem und Morfeem bestimmt und wie s Sproochsischteem i alnen Einzelheite vo dr Syntax funkzioniert; die logische Begriff, won er bruucht het, sind sproochwüsseschaftlechi Wärchzüüg, wo bis hütt nid veraltet sind. Grad das, wo dr Panini drvo gseit het, wie me in ere Sprooch d Wörter zämesetzt, isch für d Linguistik grundlegend.

Em Panini sini Grammatik isch z Indie lang dr Massstab für d Spoochlehr gsi; zwöituusig Joor lang het me se immer wider nöi abgschribe, studiert und komäntiert.

Das Buech isch schynts erscht im 19. Joorhundert au im Weschte bekant worde, wo z Kalkutta en änglischi Übersetzig usecho isch; und es het gly drufabe ghulfe au für die öiropäische Sprooche sistemateschi Grammatike z schrybe. Bi de öiropäische Linguischte, wo vom Panini profitiert händ, sind dr Ferdinand de Saussure und dr Noam Chomsky gsi.

Nöierdings isch em Panini sini Schrift sogar au bi de Computerlinguischte gschetzt.

## Wärchusgabe
* Otto Böhtlingk (Ed.): *Pāṇini’s Grammatik.* Bonn (1839–1840); Nootruk Delhi 2001, ISBN 81-208-1025-2.
* Rama Nath Sharma: *The Aṣṭādhyāyī of Pāṇini.* sächs Bänd, 2001

## Literatur
* George Cardona: *Pāṇini. A survey of research.* The Hague 1976, ISBN 90-279-3435-5.
* George Cardona: *Recent research in Pāṇinian Studies.* Delhi 1999, ISBN 81-208-1637-4.

## Weblink
* PaSSim - Paninian Sanskrit Simulator

## Fuessnoote
Panini (Begriffsklärung)

**Panini** bedüütet:

* dr Name vom indische Grammatiker Panini

dr Familiename vo dene Persone:
* Franco Cosimo Panini (1931–2007), iteliänische Undernäämer
* Giovanni Paolo Pannini (1691–1765), iteliänische Mooler und Architekt
* Umberto Panini (1930–2013), iteliänische Undernäämer

* Panini, es iteliänischs Undernääme

* Panini (Tribus), e Gattig vo de Mönscheaffe: d Schimpanse (latynisch: *pan*)

* d Bezeichnig vo de iteliänische Brötli *panino* i dr Mehrzahl
Ainu (Sprache)/Vorarlbergisch

**Ainu** isch a Språch, wo hüt am maischta z Nordjapan (uf Hokkaidō) ggredad würt. Si isch oo z Russland (uf dr Insla Sachalin) ggredad wòrra. 

Laidr isch dise Språch i Gfår. 

Ana 2007 hòn nu nò zeha aalte Lüt t Språch ggredad. 

Dr Nama *Ainu* hòaßt »Mentsch« i dr Språch. 

T Språch schriibt ma mid *Katakana* òdr mit üüsram Alphabeet.

## Literatür
* John Batchelor: *[http://www.archive.org/details/ainuenglishjapan00batcuoft An Ainu-English-Japanese Dictionary (Including a Grammar of the Ainu Language)]*. 2. Uflag, Methodist Publishing House, Tokio 1905.
* Hans Adalbert Dettmer: *Ainu-Grammatik.* (2 Bde.). Harrassowitz, Wiesbaden 1989/1997.
* Kirsten Refsing: *The Ainu Language: The Morphology and Syntax of the Shizunai Dialect.* Aarhus University Press, 1986, ISBN 87-7288-020-1.
* Suzuko Tamura: *The Ainu Language.* Sanseido, Tokyo 2000, ISBN 4-385-35976-8.
* Masayoshi Shibatani: *The Languages of Japan.* Cambridge University Press, 1990: S. 1–86.
* Alexander Vovin: *A Reconstruction of Proto-Ainu.* Brill, Leiden 1993. ISBN 90-04-09905-0.
Yaska

Dr **Yaska** (im Devanagari: यास्क *Yāska*) isch e Grammatiker und Lexikograaf vom alte Sanskrit gsi.

Vo sim Lääbe weiss me fasch nüüt. Er het öpen i dr Middi vom erschte Joortuusig vor Chrischtus im alte Nordindie gläbt.

Me könt vo ihm eis Wärch, s *Nirukta*. Das isch e Bestanddeil vo de Vedangas, wo me dozmol gschribe het für zum die alte rituelle Tegscht vom veedische Ritual z verstoo und vorschriftsmässig z tue. Es isch s eltischte bedüütende Wörterbuech zu de Veede.

Es isch em Yaska i sinere Schrift um d Härleitig, d Klassifikazioon, dr Uufbou und d Bedüütig vo de Wörter ggange. Er het erklärt, wie d Hauptwörter ursprünglech vo Dätikeitswörter chöme, us was für Deili d Wörter zämegsetzt sind, was es für glychbedüütendi Wörter (Synonym) git, und bsunders au, wie me d Wörter im Zämehang vo heilige Handlige bruucht. Er isch für d Idee gsi, ass d Wörter so wie au d Sätz do sin zum als Sümbol e Bedüütig z vermiddle, was au für di modärni Bedüütigsleer und Semiotik no wichtig isch.

S *Nirukta* isch eis vo de eltischte Büecher über d Etimology, im Sinn vo dr sproochleche und nid dr historische Worthärleitig, und über d Semantik, wo me kännt.

Em Yaska sis Wärch het spöter der grooss Sanskrit-Forscher Panini kritisch agluegt.

## Literatur
* Eivind Kahrs: *On the study of Yaska’s Nirukta.* Puna 2005.
* Johannes Bronkhorst: *Etymology and magic: yāska’s nirukta, plato’s cratylus, and the riddle of semantic etymologies.* In. Numen. International Review for The History of Religions, 48, 2001, S. 147-203.
Schweizer Kinder- und Jugendmedienpreis

Dr **Schwiizer Chinder- und Jugetmeedieprys** isch e Literaturprys, wo vo 1945 bis 2017 all zwöi Joor öper überchoo hät.

Dr Prys chunt vom Schwiizerischen Inschtitut für Chinder- und Jugetmeedie SIKJM. Är wird so Lüüt oder Gruppe gää, wo vonne es bsunders literarischs Wärch für Chind oder Jugetlichi usecho isch oder wo’s vonne Bilder i so Büecher het und wo süsch vil für die Sparte gleischtet händ, und wo Schwiizer oder Schwiizerinne sind oder doo im Land wohne.

Früener het dr Prys *Schwyzer Jugetbuechprys* gheisse und er isch in ere unregelmässige Folg vergää worde. Ab 2020 gheisst er *Schwizer Chinder- und Jugedbuechpriis*.

## d Prystreeger
* 1945: Olga Meyer
* 1946: Elisabeth Müller
* 1949: Traugott Vogel
* 1950: Fritz Aebli
* 1955: Ernst Kreidolf
* 1956: Olga Meyer
* 1957: Felix Hoffmann
* 1962: Hans Cornioley
* 1963: René Gardi
* 1964: Cécile Lauber
* 1965: Fritz Wartenweiler
* 1966: Alois Carigiet
* 1967: Adolf Haller
* 1968: Ernst Kappeler
* 1969: Hans Witzig 
* 1970: Therese Keller 
* 1972: Agathe Keller 
* 1973: Max Bolliger 
* 1974: Paul Nussbaumer und Hans-Peter Schaad 
* 1975: Gertrud Heizmann 
* 1977: Jörg Müller
* 1978: Eveline Hasler
* 1979: Lisbeth Kätterer
* 1980: Otto Steiger
* 1981: Hedi Wyss
* 1982: Christin Osterwalder
* 1983: Katharina Zimmermann
* 1984: Emil Zopfi
* 1985: Regine Schindler
* 1987: Claudia Schnieper, Felix Labhardt und Max Meier
* 1988: Ingeborg Rotach
* 1989: Karin Grütter und Annamarie Ryter 
* 1990: Hanna Johansen und Käthi Bhend
* 1991: Hans Manz
* 1992: Helene Schär
* 1993: Max Huwyler, Brigitte Schär, Jürg Obrist und Emil Zopfi
* 1994: Franz Hohler
* 1995: Lukas Hartmann
* 1996: Jürg Schubiger
* 1998: Christian Urech 
* 1999: Anita Siegfried und Linda Mantovani Vögeli
* 2000: Angelika Bucher-Waldis
* 2003: Nicolas Robel, Max Huwyler
* 2005: Jürg Schubiger, Heinz Stalder und s Hörspielteam vo Radio DRS 1
* 2007: Atlantis-Verlag und Ted Sieger
* 2009: Albertine Zullo und s Schwiizerische Jugetschriftewärch
* 2011: Kathrin Schärer
* 2013: Heinz Janisch und Hannes Binder
* 2015: Adrienne Barman
* 2017: Lorenz Pauli und Kathrin Schärer
* 2020: Nando von Arb
* 2021: Martin Panchaud
* 2022: Johanna Schaible
* 2023: Hélène Becquelin und Elisa Shua Dusapin
* 2024: Fanny Dreyer und Victoire de Changy
* 2025: Eva Rottmann

## Weblink
* 

## Fuessnoote
Neue Helvetische Gesellschaft

Di **Nöi Helvetisch Gselschaft** isch e Schwiizer Organisazioon, wo ane 1914 gründet worden isch.

Es isch ere i dr Afangszyt drum ggange, s Zämeläbe vo de Sproochgruppe i dr Schwiiz z verbessere. Es het dozmol bsunders zwüsche de Düütschschwiizer und de Wälsche e Graabe gää, wo me hätt wele überwinde. D NHG het Ortsgruppe i vilne Schwiizer Stedt und au im Ussland bildet. Wäge dr Reed *Unser Schweizer Standpunkt,* wo dr Dichter Carl Spitteler ane 1914 vor dr Versamlig vo dere Gselschaft ghalte het, sind d Zyl vo dr NHG im Land guet bekant worde.

D Gselschaft het 1920 drfür plediert, d Schwiiz sell em Völkerbund byträtte; und im Sinn vo ihrem Zyl, s wärtvollen Eerb vo dr Schwiiz z erhalte, het si dr Rhynau-Iniziative zum Schutz vo dr Landschaft am Hochrhy ghulfe.

Sid ane 2007 heisst d Organisazioon: *Neue Helvetische Gesellschaft-Treffpunkt Schweiz (NHG-TS).*

## Weblink
* 
* Website vo dr Nöie Helvetische Gselschaft
Röti

D **Röti** isch e Bärg vom Jura. Sini Hööchi isch 1395 Meter über Meer.

Er isch e markanti Hööchi vo dr vorderschte Jurachetti und e guete Uusichtspunkt, wil der Bärgwald sid langem ganz umghauen isch zum Platz z mache für die grossi, schöni Bärgmatte wos dört obe jetz het. Do dervo chunt gwüss au dr Name, wo druff zrugggoot, ass me dä weneli abheltig Bärghang hööch uf em Bärg obe groodet het für ne Sumerweid. Das mues vor vil Joorhunderte gscheh sy, me weis nid gnau wenn.

Uf dr Oschtsyte hets under dr Röti e hööchi Flue über em Tal vo dr Siggere. Die Gäget ghört scho zu Balm.

D Bärgmatte vo dr Röti lyt im Gmeindbann vo Rüttene; au dä Ortsname zeigt dütlech aa, ass es e Sidlig uf ehemoligem Waldboden isch. D Gmeind lyt im Kanton Soledurn. D Röti isch dr dritthöchscht soledurnisch Bärg.

Sid em achzääte Joorhundert bruucht me dr Gupf vo dr Röti zum s Land z vermässe. E Bläächpiramide uf drüü Ysefüess marggiert dr geodätisch Punkt vo de Vermässer. Es isch sid em nüünzääte Joorhundert eine vo de wichtigschte Pünkt vo dr Schwiizer Landestriangulazioon, bsunders au wil me vo dört uus nid nume wyt über s Schwiizer Middelland, näi, au bis übere zu de Vogeese und zum Schwarzwald gseht.


Röti.jpg|s Triangulazioonszeiche,hindedra gseht me d Hasematt, dr höchscht Soledurner Bärg, und au no es bar Jurahööchine wyt änen im Wälschland
Welschenrohr 2.jpg|wemme vom Bärg hindenabe is Tal luegt, gseht me ufs Dorf Wälscherohr abe
Zentralbibliothek Solothurn Ernst Klöti 0561 Röti Dankeskreuz.jpg|s groosse hölzige Chrüüz


## Literatur
* André Sigel: *200 Jahre Triangulationspunkt Rötifluh.* In: Geomatik Schweiz. Geoinformation und Landmanagement, 101, 2003, S. 62–65.
* Walter Moser: *Die Röti und ihr trigonometrisches Signal. Geschichtlich, naturkundlich, topographisch, mathematisch: Eine Synthese.* In: Jahrbuch für solothurnische Geschichte, 59, 1986, S. 185–243.

## Weblink

## Fuessnoote
Claudia Martin (Politikerin, 1970)

D **Claudia Martin** (* 21.Jänner 1970 z Annaberg-Buchholz) isch e dytschi Bolitikeri (bis 2016 AfD, syt 2017 CDU). Vu 2016 bis 2021 isch si Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg gsii.

## Lääbe
D Martin isch in dr Nechi vu Bautzen ufgwachse. Z  Hochkirch isch si uf d Grund- un Realschuel gange un derno z Bautzen uf s Gimnasium. Noch em Abitur anne 1988 isch si uf di Sorbisch Fachschuel Sozialpedagogik un het 1994, en Abschluss as staatli anerkännti Erzieheri gmacht. No dr Lehr isch si uf Walldorf zoge un schafft dert syterhär in ere Chinderschuel (family & kids @ work UG). Si isch gschide un het e Suhn.

## Bolitik
Anne 2013 isch d Martin in di nei Bartei Alternativ fir Dytschland (AfD) yydrätte un isch dert Sprächeri vum AfD-Chraisverband Rhy-Necker wore. 

Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2016 het si im Wahlchrais Wiesloch fir d AfD kandidert un 18,6 % iberchuu. Iber e Zwaitmandat isch si in Landdag yyzoge.

Wu si di bade-wirttebärgisch AfD-Fraktion ufgspalte het, isch d Martin vu Juli bis Oktober 2016 Mitglid vu dr Fraktion *Alternative für Baden-Württemberg* gsii. Mitti Dezämber 2016 isch si us dr AfD un dr AfD-Landdagsfraktion uusdrätte, wel si dr rächtspopulistisch Kurs vu dr AfD nimiehet welle mitdrage. As Grind het si dr „systemfeindlichen Oppositionskurs, Desinteresse an Sachpolitik in ihrer Fraktion, die starke Tendenz zu rechtsextremen Auffassungen innerhalb der Fraktion, den Verzicht auf politische Sacharbeit sowie die ständige und einseitige Skandalisierung des Flüchtlingsthemas“ aagee. Si het au d Bildig vu „WhatsApp-Gruppen, mit denen bei der Aufstellung von Kandidaten für die Landesliste zur Bundestagswahl bestimmte Personen unterstützt“ wore seie, kritisiert. Dr Fraktionsschef Jörg Meuthen het ere ne „hinterrücks vorbereitete Aktion für billige 15 Minuten Ruhm“ vorgworfe un het gmaint, villicht wär s besser gsii, wänn si „gleich für eine der linkspopulistischen Kartellparteien kandidiert hätte“.

Im Oktober 2017 het si ne Aadrag uf Mitglidschaft in dr CDU gstellt. Im Novämber 2017 isch si in d CDU ufgnuu wore un zwoo Wuche speter au in d CDU-Fraktion.

Im Landdag isch si Mitglid im Petitionsuusschuss, im Uusschuss fir Wirtschaft, Arbet un Wohnigsböu un im Uusschuss fir Sozials un Integration. Derzue isch si Stellverdrättend Mitglid im Uusschuss fir Europa un Internationals gsii.

Zu dr Landdagswahl 2021 het si nimi kandidiert.

## Fueßnote
Dinkelsbühl

**Dinklschbihl** (amtlich *Dinkelsbühl*) isch e Stadt vo Middlfranke z Bayern.

## Geografy und Gschicht
D Stadt lyt nid wyt wägg vo dr Gränze zu Bade-Württebärg. Drduur lauft dr Fluss Wörnitz.

Dinklschbihl isch in ere Urkunde vo ane 1188 s erschte Mol erwäänt. Me erklärt dr Ortsname so, dass dr erscht Deil vom ene althochdütsche Personename wie öpe *Dingold* chiem und dr zwöit Deil vom middelhochdütsche Wort *bühel* für Hoger.

Dinklschbihl isch en alti freii Rychsstadt gsi. 1802 isch si zu Bayern cho. Sid 1998 isch es e bairischi Grossi Chreisstadt. Si het hütt öpe zwölftuusig Ywooner.

D Stadt isch bekant wägen ihrem psunders guet erhaltene middelalterleche Zäntrum, wo si drfür als *Öiropäischs Kulturdänkmool* agluegt wird. I dr Altstadt sind au scho es bar historischi Filme dräit worde. Me gseht no vil vo dr alte Stadtmuur mit zwänzg alte Düürm und de vier alte Stadttor: s Nördlingertor, s Rooteburger Tor, s Wörnitztor und s Segringertor.

## Dialäkt
Dinklschbihl lyt im Randgebiet vom alemannische Spoochruum. I dere Landschaft isch d Sproochgränze vom Oschtfränkisch zum Schwööbisch, und au s Piet vom Mittelbairisch isch nooch. Drum luegt me dr alemannisch prägt Dinklschbihler Dialäkt au als “Übergangsmundart” a.

## Literatur
* Gerfrid Arnold: *Dinkelsbühl. Eine mittelalterliche Stadt*. Dinkelsbühl 1988.
* Walter Bogenberger, Michael Vogel: *Dinkelsbühl*. 1983.
* Gustav Roeder: *Dinkelsbühl*. In: Wolfgang Buhl (Hrsg.): *Fränkische Reichsstädte*. Würzburg 1987, ISBN 3-429-01098-5.

## Weblink

* Website vo dr Stadt Dinkelsbühl

## Fuessnoote
Frinvillier

**Fridliswart** isch en Ortschaft im Jura. Uf Französisch heisst si **Frinvillier**.

Si lyt i dr bärnische Gmeind Sauge. Früener isch es e Deil gsi vo dr ehemolige Gmeind Wölflige, wo ane 2014 mit dr andere alte Gmeind Pläntsch zämegangen isch und di nöii Gmeind *Sauge* gründet het. Ane 2000 het dr Ort Fridliswart 182 Ywooner gha.

S Dorf chunt s erschte Mol in ere Urkunde vo ane 1311 vor. Dr Ortsname het 1393 *Frunvelier* gheisse; spöter het me *Friedliswart* gseit; das bedütet öppe «dr Wachtposchte vom Friedrich». Dr Bärg uf dr Südyte heisst *Fridliswartegge*. I dr Zyt vo 1797 bis 1815 het s Juragebiet mit Fridliswart zu Frankrych ghört; sid 1815 isch s bärnisch.

Dr Platz lyt im Tal vo dr Schüss, dört wo dä Fluss us dr Kluus vo *Rondchâtel* usechunt und denn grad wyters id Tubelochschlucht abegoot. Die Schlucht underbricht d Jurachetti vom Bözingerbärg und Löibringe und d Klus vo Rondchâtel dr grooss Bärgzug vo Pläntsch zum Geschtler. Zwüsche de Bärgrügge isch s Längstal mit de Ortschaft Ilfinge und Wölflige.

A dr Schüss sind dört i früenere Joorhunderte Wasserwärch für Müline und Sagine und anders gsi, im achzääte Joorhundert het’s vier Müline und en Drootzuug gha.

Dur d Kluuse isch i dr Nord-Süd-Richtig und dur s höche Tal vo Orvin und Wölflige i dr Richtig vo Südweschte gäge Nordoschte en alte Vercheerswääg, und die chrüüze sech bi Fridliswart. Do sind d Stroosse, en Ysebaanlinie ( sid 1874) und d Autobahn A 16 *Transjurane* uf änggem Platz bin enand. Fridliswart het e Baanhof, wo offiziell *Frinvillier-Taubenloch* heisst.

Fridliswart isch au e Chrüzigspunkt vo Wanderwääg.

Dr Ort lyt a dr Spoochgränze zwüsche dr Düütschschwiiz und em Wältsche.

## Literatur
* A. Michaud: *Contributions à l’histoire de la seigneurie d’Orvin.* 1923
* 
* Historisch-Biografischs Lexikon vo der Schwiiz (Digitalisat), Band 3, S. 340.
Staffelegg

D **Staffelegg** isch e Bärgpass im Jura.

Si lyt im Kanton Aargau. D Passstrooss goot vo Aarau uf Frick übere. Uf dr Höchi vo dr Wasserscheidi, wo uf 621 Meter über Meer isch, chunt vo Oschte här d Strooss vo Schinznach und Taale a d Hauptstrooss.

Dr Pass isch s erschte Mol im ene Dokumänt vo ane 1450 erwähnt. Ane 1791 het Bärn d Stross, wo vorher meh e Soumwäg gsi isch, guet usbout. Hüt isch über d Staffelegg au e Poschtautolinie.

## Bilder

Staffelegg.jpg|d Staffelegg


## Literatur
* 

## Weblink

*
800

|}

## Was isch bassiert?
* Dr Karl dr Gross goot uf Rom, won er dr Papscht Leo dr Dritti trifft.
* 25. Dezember: Dr Papscht tuet dr Karl dr Gross i dr Petersbasilika z Rom zum römische Kaiser krööne; er seit em  «Auguschtus» und «Imperator».
* Uf dr Iberische Halbinsle isch Chrieg.
* Z Schweede foot d Zyt vo de Wikinger a.
* Z Afrika chunt d Dinaschty vo de Aghlabide ad Macht.
* Z Kerala foot d Herrschaft vom König Kulasekhara a.

## uf d Wält cho
* d Fatima al-Fihri vo Marokko

## gschtorbe
* 4. Juni: d Königin Luitgard vo de Franke

## Weblink
801

|}

## Was isch bassiert?
* Dr Ludwig dr Frommi eroberet Barcelona.
* Dr König Eardwulf vo Northumbria gryfft mit sim Heer Mercia a.
* D Chinese gwünne bi Dulu e Schlacht gäge d Araber und d Tibeter.
* Dr Hrabanus Maurus wird Leiter vo dr Chlooschterschuel z Fulda.

## uf d Wält cho
* dr Bischof Ansgar vo Hamburg und Breme

## gschtorbe
* die islamischi Dichterin und Müschtikerin Rābiʿa al-ʿAdawiyya al-Qaysiyya
* dr Mayakönig Ukit Kan Lek Tok

## Weblink
Challhöchi

D **Challhöchi** isch e Bärgpass im Jura.

Er lyt zwüsche dr Baselbieter Gmeind Eptige und em soledurnische Dorf Yflete. D Passhöchi isch uf 848 Meter über Meer.

D Strooss über d Challhöchi isch e Näbestrooss zum grössere Pass vom Undere Haueschtei, wo drüü Kilometer wyter im Oschte au über die glychi Jurahöchi goot. Zwe Kilometer weschtlech vo dr Challhöchi isch d Belcheflue.

Uf dr Nordsyte vom Pass isch dr Eptiger Wyler *Chall.* Vo däm het dr Pass sin Namen übercho.

## Weblink
Nicole Razavi

D **Nicole Razavi** (* 20. Mai 1965 z Hongkong) isch e dytschi Bolitikeri (CDU) un syt 2006 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg. Syt Mai 2021 isch si bade-wirttebärgischi Minischteri fir Landesentwicklig un Wohne.

## Uusbildig un Beruef
D Razavi isch z Ebersbach an der Fils uf s Gimnasium gange un het dert anne 1984 s Abitur gmacht. No dr Schuel het si an dr Universitete Dibenga un Oxford Anglischtik, Bolitology un Sportwisseschaft studiert. Anne 1991 het si s erscht un 1993 s zwait Staatsexame abglait. Vu 1993 bis 1995 het si as Assessori un Studiereeti am Wirtschaftsgimnasium Stuttgart-Feuerbach gschafft un vu 1995 bis 2001 as Laiteri vu dr Prässe- un Marketingabdailig vu dr Nooverchehrsgsellschaft Bade-Wirttebärg mbH (NVBW). Ab 2001 het si bis 2004 as Persenligi Referänti vum Staatssekretär im Minischterium fir Umwält un Verchehr gschafft. Vu 2004 bis 2005 isch si Laiteri vum Minischterbiro gsii un derno bis April Birolaiteri vum Stefan Mappus, em Franktionsvorsitzer vu dr CDU-Landdagsfraktion.

## Politik
Vu 1997 bis 2019 isch d Nicole Razavi Vorsitzeri vum CDU-Chraisverband Geppenga gsii, syt 2019 isch si Ehrevorsitzeri. Vu 2014 bis 2021 isch si Mitglid vum Chraisdag vum Landchrais Geppenga gsii.

Bi dr Landdagswahl 2006 het si im Wahlchrais Geislenga kandidert un isch iber e Dirkäktmandat in Landdag gwehlt wore. Au bi dr Landdagswale 2011, 2016 un 2021 het z Geislenga si wider s Diräktmandat gwunne.

Vu 2006 bis 2016 isch si Sprächeri vu ihre Fraktion fir Verchehr un Infrastruktur gsii. Vu 2016 bis 2021 isch si Barlemäntarischi Gschäftsfiereri un Stellverdrättendi Vorsitzeri vu dr CDU-Landdagsfraktion. Im Landdag isch si vu 2016 bis 2021 Mitglid im Bresidium, im Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht, im Uusschuss fir Verchehr, im Uusschuss no Artikel 62 vu dr Verfassig (Notbarlemänt). Derzue isch si Stellverdrättend Mitglid im Uusschuss fir Inners, Digitalisierig un Migration, im Uusschuss fir Finanze un im Uusschuss fir Sozials un Integration gsii.

Syt Mai 2021 isch si im Kabinett Kretschmann III bade-wirttebärgischi Minischteri fir Landesentwicklig un Wohne.

## Sunschtigs Engaschmänt
* Bresidänti vum Turngau Staufen e. V.
* Stellverdrättend Mitglid vum Verwaltigsrot vu dr Kreissparkasse Göppingen
* Stellverdrättend Mitglid vum Byrot vum Alb-Elektrizitätswerk Geislingen-Steige eG
* Mitglid vum Council vu dr Sweco GmbH, Bremen
* Mitglid im Stiftigsrot vu dr Stiftig „Zeit für Menschen“

## Weblink

* Websyte vu dr Nicole Razavi
* 
* Profilsyte bi dr CDU Landdagsfraktion
Salhöhe

D **Saalhöchi** isch e Bärgpass im Jura.

Si lyt zwüsche dr Aargauer Gmeind Ärlischbach und em soledurnische Dorf Chienbärg. D Passhöchi isch uf 781 Meter über Meer.

Uf em Pass isch d Kantonsgränze. Und do isch uf dr Wasserscheidi au no d Gränze zwüsche de Aargauer Bezirk Aarau und Lauffeburg. Dr Nordhang under dr Kreete isch im Gmeindbann vo Oberhof.

## Bilder

grenzstein02.JPG |Marchschtei mit em Bärner Wappe
Salhöhe nach Norden.jpg|d Uussicht vom Pass us


## Literatur
* 

## Weblink
Anneke Graner

D **Anneke Graner** (* 15. Oktober 1979 z Charlsrue as *Anneke Hinse*) isch e dytschi Bolitikeri (SPD). Vu 2013 bis 2016 isch si Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg gsii.

## Uusbildig un Beruef
D Graner isch z Ettlinge uf s Eichendorff-Gimnasium gange. Noch em Abitur het si an dr Universitet Fryburg un Grenoble Jura studiert. Ihre het Referendariat het si z Offeburg absolviert. Ab 2008 het si bi dr Allianz-Versicherig gschafft. Ab 2016 het si as Referänti fir Dateschutz bim Landesdateschutzbeufdraite gschafft. Mittlerwyli schafft si im Sozialminischterium Bade-Wirttebärg as stellverdrättendi Referatslaiteri im Beraich Chinderschutz.

## Bolitik
D Anneke Graner isch vu 1997 bis 1999 Mitglid vum Jugedgmairoot un vum Frauebyroot z Ettlinge gsii. Bi dr Landdagswahl 2011 isch si im Wahlchrais Ettlinge as Zwootkandidati aadrätte. Wu dr Frank Mentrup, wu bi dr Wahl in Landdag gwehlt woren isch, am 2. Dezämber 2012 zum Oberburgermaischter vu Charlsrue gwehlt woren isch, isch d Graner zum 16. Merz 2013 in Landdag noogruckt. Im Landdag isch si Sprächeri vu ihre Fraktion fir Dateschutz un Familierächt gsii. Bi dr Landdagswahl 2016 isch si nimi widergwehlt wore.

## Sunschigs Engaschmänt
* Mitglid im Stiftigsroot vu dr Stiftig „Familie in Not“
* Mitglid bi Amnesty International
* Ferdermitglid vu dr Malterser un dr Johanniter

## Privats
D Anneke Graner isch ghyrote un het zwai Chinder.

## Literatur
* *Anneke Graner.* In: *Abgeordneten-Handbuch des Landtags von Baden-Württemberg für die 15. Wahlperiode.*

## Weblink

* Websyte vu Anneke Graner
Rosa Grünstein

D **Rosa Grünstein** (* 24. Augschte 1948 z Berlin) isch e dytschi Bolitikeri (SPD). Vu 2000 bis 2016 isch si Mitglid im Landdag vu Bade-Wirttebärg gsii.

## Uusbildig un Beruef
D Grünstein isch z Berlin uf di Evangelisch Schuel Charlottenburg un derno uf di Technisch Oberschuel gange. Am neispraochlige Maidligimnasium z Weiden in der Oberpfalz het si s Abitur gmacht. Si het as Sachbearbaiteri bim Arbetsamt z Schwandorf gschafft un speter as Schefsekreteeri an dr Tächnische Universitet Kaiserslautern im Fachberaich Biology bim Heinrich Kauss. Vu 1975 bis 1977 het si z Lansing, Michigan, USA gläbt. Ab 1985 het si as sälbschtständigi Immobiliechauffrau gschafft.

## Bolitik
D Rosa Grünstein isch syter anne 1970 Mitglid vu dr SPD. Vu 1979 bis 1983 isch si z Dransfeld,  Nidersachse Stadt- un Samtgmaireeti sii. Vu 1989 bis 1998 isch si Vorsitzeri vu dr Arbeitsgmainschaft vu sozialdemokratische Fraue im Rhy-Necker-Chrais, vu 1994 bis 2003 stellverdrättendi Vorsitzeri vu dr SPD Rhy-Necker un vu 1999 bis 2001 Mitglid vum SPD-Landesvorstand Bade-Wirttebärg gsii. 

Anne 2000 isch d Grünstein fir dr Karl-Peter Wettstein in Landdag vu Bade-Wirttebärg noogruckt. Bi dr Landdagswahle 2001, 2006 un 2011 isch si iber e Zwaitmandat im Wahlchrais 40 (Schwetzinge) wider in Landdag gwehlt wore. Vu 2000 bis 2011 isch si Mitglid im Petitionsuusschuss un im Umwältuusschuss gsii. Im Mai 2011 isch si zue dr stellverdrättende Fraktionsvorsitzeri gwehlt wore. Si isch Sprächeri vu ihre Bartei fir Uusländer-, Migrations- un Integrationsbolitik gsii. Zue dr Landdagswahl 2016 isch si nimi aadrätte.

## Sunschtigs Engaschmänt
* Vorstandsmitglid bi dr Carlo-Schmid-Stiftig
* Grindigs- un Vorstandsmitglid bi dr Dytsch-Israelische Gsellschaft Pfalz, Speyer.

## Familie un Privats
D Rosa Grünstein isch evangelisch un läbt z Altlosse. S isch verwitwet un het e Suhn un e Dochter. Ihre Mann Gerhard Greiner isch Burgermaischter vu Nailosse gsii.

Mit ihrem verstorbene Mann het si dr „Kulturtreff Alter Bahnhof“ z Nailosse grindet. Si macht Lääsige un „Buch-T-ripp“ un singt Couples in Berliner Dialäkt. Syter 1998 duet si as Dozänti an Volkshochschuele unterrichte.

Im Juni 2019 isch si zur Bresidänti vu dr Mozartgsellschaft Schwetzingen gwehlt wore.

## Literatur
* Ina Hochreuther: *Frauen im Parlament. Süddeutsche Parlamentarierinnen von 1919 bis heute*, Stuttgart 2012 ISBN 3-92 3476-15-9, S. 172ff.

## Weblink

* 
* *Abgeordneten-Handbuch des Landtags von Baden-Württemberg für die 15. Wahlperiode*
Schwäbisches Brauchtum

**Schwobabräuch** sen a Doil vo dr *[[Schwäbischsein|Schäbischa Idendidäd]]*. Aagfanga vo de Hockedsa ibr d Fasned – älles ghaird drzua, grad so wia s  odr s Kocha.

## Aaldenr Füllesdanz
En Aalde danzad d ledige Jonge am Ordsrand om Pfähl. Drbei isch a vrzierds Fülla

## Pfengschdochs
Der mo am Pfengschdsonndich z ledschd aufschdoohd, isch dr *Pfengschdochs*

## Guck au
* 

## Lidradur
* 

## Nedsadressa
* 

## Mo s her isch
Martha Lüthy-Zobrist

D **Martha Lüthy-Zobrist** (* 16. Augschte 1876 z Winterthur; † 14. April 1943 z Bärn) isch e Schwyzer Frauerächtleri un d Zäntralbresidänti vum Schwyzerische Frauegwärbverband gsii.

## Lääbe
D Martha Lüthy-Zobrist isch as Dochter vum Schuemacher Heinrich Zobrist un syre Frau Elisabeth Widmer uf d Wält chuu. Si isch bi stränge Bfläägeltere ufgwachse un het Dameschnyderi glehrt. Anne 1899 het si mit 23 Johr dr Briefdreeger Jakob Lüthy ghyrote. Noch em frieje Dood vum Mann het si ihre aige Dameschnyderatelier gfiert. Anne 1918 het si dr Damenschnyderneverband Winterthur grindet.

D Martha Lüthy-Zobrist isch 1920 Mitgrinderi vum Schwyzerische Frauegwärbverband gsii un vu 1923 bis 1943 au Zäntralbresidänti vun em. As erschti Frau isch si 1924 in Vorstand vum Schwyzerische Gwärbverband gwehlt wore. Anne 1928 het si im Ufdrag vum Patronatskomitee unter em Vorsitz vu dr Bundesreet Giuseppe Motta un Edmund Schulthess di Schwyzerisch Uusstellig fir Frauenarbet z Bärn organisiert. Zuesetzli het si 1929 di vollamtli Laitig vu dr Gschäftsstell vum Frauegwärbverband ibernuu. In ihre Funktion het si si derfir yygsetzt, ass e Maischternebriefig gschaffe wird, fir di beruefli Wyterbildig un fir e Reglementierig vu dr Beruefslehre im Frauegwärb. Unter anderem het si 1930 in dr usserbarlemäntarische Studiekummission fir s Bundesgsetz iber di beruefli Uusbildig mitgwirkt.

Dr Schwyzerisch Gwärbverband het si anne 1938 zum Ehremitglid ernännt.

## Weblink
* 

## Fueßnote
Charta der Vereinten Nationen

D **Charta vo de Veräinte Nazioone** isch dr Vertrag, wo me drmit d UNO gründet het.

Si gilt do drmit au wie d Verfassig vo dr UNO. S Dokumänt isch am 26. Juni 1945 vo Verträtter vo füfzg Länder underschribe worde. Am 24. Oktober 1945 isch d Charta in Chraft trätte, wo si vo de meischte Länder und psunders vo alne Mitglider vom Sicherhäitsroot au ratifiziert gsi isch.

D Charta isch für die Länder, wo bi dr UNO sind, e völkerrächtlech verbindleche Vertrag.

Z Düütschland sind die beide Staate BRD und DDR ane 1973 em Vertrag byträtte, d Schwiiz, wo d Vorlöiferorganisazioon vo dr UNO, dr Völkerpund, dihei gsi isch, erscht ane 2002.

## was i dr Charta stoot
D Charta vo de Veräinte Nazioone het en Präamble und nüünzää Kapitel.

D Präamble seit, d Gmeinschaft vo de Völker well drfüür luege, ass es kei Chrieg me gäbi und dass me de algemeine Möntscherächt uf dr ganze Wält nocheläbi.

I de Kapitel vo dr Charta stoot, wie d UNO organisiert isch, was d Gäneralversamlig und dr Sicherhäitsroot mache, wie d Länder i dr Wältwirtschaft selle zämeschaffe und wie dr Internazional Grichtshoof funkzioniert.

## Literatur
* Bruno Simma et al. (Hrsg.): *The Charter of the United Nations – A Commentary.* 2 Bände. 2. Auflage. C.H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-49900-7

## Weblink
* d Charta vo de Veräinte Nazioone
Ainu (Sprache)/Schwäbisch

S **Ainu** ìsch a Sprooch en Asie.

## Vrbroidong
S **Ainu** ìsch a Sprooch, mo heid moischdens en Nordjàpàn (uf Hokkaidō) brauchd wuerd. Au en Russland (uf dr Ìnsel Sachalin) war se vrbroided. S hod – obwohl se so kloi isch – en Haufa Dialegd. Vrwand isch dia Schbrooch möglichrweis mid auschdronesische Schbroocha..

Weil 2017 blos no a baar vo de 12.300 Ainu, mo drzua na eldr warad, Ainu greded henn, isch dia Schbroch am Ausschderba.

Dr Nama *Ainu* hoißt en dera Schbroch *Mensch*. En Japan sen d Ainu heid au als Mindrhoid aagnomma worra.

## Beischbiel
D Sprooch wurd mid *Katakana* odr mìd em ladeinischa Alphabet gschrieba.
A baar Werdr uf Ainu:

## Lidradur
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mo s her isch
Maya Graf

D **Maya Graf** (* 28. Februar 1962 z Sissech) isch e Schwiizer Politikere. 2012 bis 2013 isch si d Presidäntin vom Nazionalroot gsi.

## s Läbe
D Maya Graf ist d Dochter vom Fritz Graf. Si het z Sissech d Handelsmiddelschuel bsuecht und a dr Fachhochschuel vo dr Nordweschtschwiiz Sozialarbet studiert. Si isch diplomierti Sozialarbeiterin und het vo 1991 bis 1993 i dr Leitig vom Durchgangsheim für Asilante z Prattele und spöter bi dr Berootig für Behinderti z Lieschtel gschaffet.

Sid ane 2002 tuet si zäme mit ihrem Brueder uf em eigete Hoof puure. Es isch e Bio-Puurebetriib. D Graf isch ghüroote.

## Politik
D Maya Graf isch vo 1995 bis 2001 Baselbieter Landröötin gsi. Si ghört zu de Grüene. Ane 2001 het se s Baselbieter Stimmvolch i Nazionalroot gwählt. Vo 2009 bis 2010 het si di Grüeni Frakzioon vo dr Bundesversamlig gleitet und 2012 het me se mit 173 Stimme (vo 183) als Nazionalrootspresidäntin gwählt.

Es wichtigs Zyl isch dr Graf, ass d Landwirtschaft ohni Gentechnik sell uschoo.

2003 isch si im Film «Mais im Bundeshuus» ufträtte.

Ane 2014 isch si, zäme mit dr Grüenliberale Kathrin Bertschy, is Presidium vom Fraueverband alliance F gwählt worde.

## Weblink
* Website vo der Maya Graf