Gallo

**Gallo** (vo Bretonisch *gall* ‚Franzos‘) isch e Langue d'oïl wo im Oschte vo dr Bretagne, dr Oberbretagne (*haute-Bretagne*) z Frankrych gschwätzt wird. Es isch also nit wie s Bretonische e keltischi Sprooch, sùndern e romanischs Idiom. S Gallo sött au nit mitem antike Gallisch verwäggslet werde. S Gallo gilt, wie di meischte Regionalsprooche vo Frankrych, als e gföördeti Sprooch.

## Verbreitig

S traditionelli Verbreitigsbiet vùm Gallo isch in dr Oberbretagne, also em Oschtdeil, ùn zwar öschtlich vo de Sproochgränz zum Bretonische wo vo Plouha im Department Côtes-d'Armor im Norde bis zur Halbinsel Rhuys im Süde vùm Department Morbihan goot. D Sproochgränz het sich für meereri Joorhùndert zùm Gùnschte vùm Gallo nooch Weschte verschoobe.

Sproochlig gsänne loot sich s Gallo eigetli nit vo zwei vo syne Noochberdialäkt im Süde vo de Normandi (*normand méridional*) ùn em Angevin abgränze. Alli drüü ghöre zur *domaine armoricaine*, wo zur *domaine d'ouest* vo de Langue d'oil ghört. Einewäg bschränkt mer de Begriff *Gallo* uss geografisch-politische Gründ meischt ùff die Dialäkt, wo in der Bretagne gschwätzt werde, ùn zäält d Dialäkt vùm Süde vo de Normandi südlich vo de Ligne Joret zum Normännische.

Als Alldaagssprooch isch s Gallo chuum no verbreitet. So hen im Joor 1999 binere Ùmfroog vùm französische Statischtikamt INSEE, 28.300 Lüt aagee, dass si Gallo schwätze, des sin 1.3% vo de Bevölcherig vo dr Bretagne gsi.

In ere Studie uss dr Mitti vo dr 1990er-Joor wird bschriibe, dass Chinder viilmool durch ihri Groosseltre no Passivkenntiss vùm Gallo mitbecho hätte, ihri Eltere aber nùmme Französisch mit ihne gschwätzt hen. E Ùmfroog ussem Joor 2008 vo 89 Schieler zwüsche 11 ùn 19 Joor alt het ergee, dass nùmme 2 vo de Schieler aagee hen, dass si in dr Familie Gallo näbe Französisch als Muettersprooch glehrt hen. Vo de Eltre hen immerhy no 17% aagee, dass si in ihrer Chindheit Gallo- oder zweisproochig Gallo-Französisch ùffgwaggse sin. Binere andre Froog allerdings hen 15.7% aagee, dass si vo ihrene Eltre Gallo glehrt hen, ùn fascht 35%, dass si vo ihrene Groosseltre Gallo hätte glehrt. Allerdings sin d Gallokenntniss wo doo glehrt worde sin, schynts oft nùmme begränzt gsi. Ei Schieler het dezuegschriibe dass es sich "nùmme ùm e paar Wörter" Gallo het ghandlet.

## Merchmool
D Ùnterscheidigsmerchmool vo dr *domaine d'ouest*, wo s Gallo dezueghört, sin:
* D Entwigglig vùm latiinische /e/: Im Weschte /e/ ùn im Oschte /wa/. So erklärt sich *faïre* ùn *wézyàou* ùn Französisch *foire* ‚Märkt‘ ùn *oiseau* ‚Vogel‘.
* D latiinische Vokal /o/ ùn /u/ sin in dr *domaine d'ouest* en [], im Oschte aber []: *chantou* statt *chanteur* ‚Sänger‘.
* En Yyflùss vùm /r/ ùff en /a/ wo devor stoot ùn gschlossener wird: *cherger* statt *charger*.
Usserdäm: 
* Affrikatisierige vo // ùn  // zue [] ùn [] vor bstimmte Vokal: *tchi*, *tchoer* ùn *djérre* statt *qui* ‚wer‘, *coeur* ‚Härz‘ ùn *guerre* ‚Chrieg‘.
* D Palatalisierig vùm // noocheme Obstruent zue []: *piey*, *kié* ùn *fiour* für *pluie* ‚Räge‘ , *clé* ‚Schlüssel‘  ùn *fleur* ‚Bluem‘. 
* De Erhalt vùm *h-aspiré*. In Wörter wie *haie* oder *haot* wird s [] also ussgsproche.

**Ùnterschid zwüsche em Gallo ùn andre Langues d'oil**


**Gallo** **Normännisch** **Französisch** **Alemannisch**
ch - chapèu k - capé chapeau Huet
j - jardrein g - gardin jardin Garte
s - muczae ch- muchi cacher verstegge
dj - djésp v- vêpre guêpe Weschpe
**Gallo** **Poitevin** **Französisch** **Alemannisch**
 è,èw - chapéu ya - chapea chapeau Huet
 yë – pomier é - poumàe pommier Öpfelbaum


## Weblink
* Ist die Bretagne Dreisprachig?
* Syte vo dr Organisation ''bartaeyn galeizz''

## Quelle