open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alvito (Latium)

**Alvito** (uff Làtiinisch **' odd’r **') ìsch a itàliaanischa G’mainda ìn dr Prowìnz Frosinone ìn dr Regioon Latium mìt  Iiwoohner (Schtànd ). Sa lììgt 124&nbsp;km eeschtlig vu Rom un 43&nbsp;km eeschtlig vu Frosinone.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q116390", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Alvito lììgt uff’ma Hììgel ìwwer’m Tààl vum Melfa. A groosser Tail vum G’maindagebiat g’heert zem Nàzionààlpàrk Abruzza, Latium un Molise. ’S ìsch Mìtglììd vu dr Comunità Montana Valle di Comino.

D’ Nochberg’mainda sìnn Atina, Campoli Appennino, Casalvieri, Gallinaro, Pescasseroli (AQ), Posta Fibreno, San Donato Val di Comino un Vicalvi.

## G’schìcht
Alvito ìsch ànna 1096 zem äärschta Mol ärwäähnt worra.

## wia d’ Beväälkerung äntwìckelt hàt

D’ Mehrhait vu dr Beväälkerung ìsch reemisch-kàthoolisch. D’ G’mainda g’heert zem Bìschtumm Sora-Cassino-Aquino-Pontecorvo.

## wàs doo z’ sah ìsch
* s’ Castello dei Conti di Aquino ìsch ìm 11. Joohrhundert bàuija worra. ’S ìsch noh-n-ema Ardbeewa ànna 1349 wììder uffbàuija worra.
* dr Palazzo Gallio odd’r Palazzo Ducale ìsch àb 1600 fìr dr Kàrdinààl Tolomeo Gallio bàuija worra. Doo ìsch hìtt s’ Roothüüs.
* ìn dr Pfàrrkìrìch San Simeone sìnn zààhlriicha bàrocka Kunschtwark.


Alvito castello 1.jpg|d’ Trìmmer vum Schloss
Ruderi Castello Alviteo.jpg|d’ Trìmmer vum Schloss
Palazzo Ducale (Alvito).JPG|dr Palazzo Ducale
Palazzo Ducale di Alvito.jpg|dr Palazzo Ducale
Sannicolainalvito.jpg|s’ Niklàuiskloschter *(San Nicola)*


## Pàrtnerschàft mìt’ra àndra Schtàdt
*  Alvito ìn Portügàl

## Lìteràtüür
* 
* 

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr G’maindaverwàltung (itàliaanisch)

## Ainzelnoohwiisa
USA Today

**USA Today**  ìsch a US-àmerikàànischa Tààgeszittung. Sa ìsch d’ viarta Zittung, wo àm maischta ìn da USA g’laasa wìrd (Schtànd 2023). Unter’m Tìtel *Daily Record* gìtt’s a Regionààlüssgààb vu dr USA Today ìm Groossràuim Näi York, wùmm’r d’ruff vor àllem Noohrìchta üss dr Schtàdt Näi York un New Jersey kààt laasa.

D’ Zittung ìsch ànna 1980 dur dr Al Neuhart grìnda worra. D’ äärschta Examplààra sìnn àm 14. Septamber 1982 gedruckt worra. D’ Schurnàlìschta hann ìhr Büroo àm Hàuiptsìtz vum Verlààgshüüs Gannett z’ Tysons ìm Bundesschtààt Virginia. D’ Examplààra waara ìn 37 Orta ìn da USA un ìn fìmf wittera Orta waltwitt gedruckt. D’ Examplààra sìnn ìn àlla 50 Bundesschtààta z’ fìnda, un àui z’ Washington, D.C. un uff Puerto Rico. D’ internàzionààla Üssgààb ìsch ìn Àsia, Kànàdà, Öiropà un Ozeàània z’ fìnda. Ànna 2022 sìnn  Examplààra gedruckt worra. Ìnsg’sàmt düan jeeder Tààg äbba 2,6 Litt d’ Zittung laasa.

## wìchtiga Mìtàrwaiter (Üsswààhl)

## Lìteràtüür
* 

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta (anglisch)
* Daily Record – d’ Regionààlüssgààb fìr Näi York un New Jersey (anglisch)
* 

## Ainzelnoohwiisa
Marcela Krinke Susmelj

D **Marcela Krinke-Susmelj** (* 18. Oktober 1965 z Vlašim, Tschechoslowakei; † 17. Juli 2024) isch e Dressurryteri gsii, wu fir d Schwyz aadrätten isch.

## Lääbe
D Krinke isch anne 1965 in dr Tschechoslowakei uf d Wält chuu. Si isch mit ire Familie 1968 in d Schwyz zoge. Si isch studierti Dierdokteri gsii un isch 1994 an dr Universität Zürich zue me kardiologische Thema promoviert wore.

Si isch ghyrote gsii mit em jugoslawische Dressurryter Ivan Susmelj († 27. April 2024). S Baar het e Suhn, Igor (* 1992), un e Dochter, Natascha (* 1997), ghaa. Anne 1996 isch d Familie uf Ebike im Kanton Lozärn zoge. Si hän s Ryterzäntrum am Rotseewäg gfiert.

Anne 2019 isch bi dr Krinke d Alzheimer-Chranket feschtgstellt wore. Am 17. Juli 2024 isch si an dr Folge vu dr Chranket gstorbe.

## Sportligi Laufbahn
Si isch bi dr Olympische Summerspiil vu 2016 z Rio de Janeiro, Brasilie, derby gsii un isch im Ainzelwettbewärb uf Blatz 24 chuu.

D Krinke-Susmelj isch bi drei Wältryterspiil (2006, 2010 un 2014), fimf Europamaischterschafte im Dressurryte (2005, 2007, 2011, 2013 un 2015) un drei World Cup Finals (2013, 2014 un 2016) an Start gange. Si isch bi dr Wältryterspiil vu 2010 im Ainzelwettbewärb uf Rang elf chuu.

2009 un 2010 isch si mit em *Corinth* Schwyzer Maischteri wore. 2012, 2013, 2016 un 2017 het si mit em *Molberg* dr Schwyzer Maischtertitel gwunne.

### Beschti Ergebnis

### Erfolg
Wältcup
* 2016 z Göteborg: Blatz 10 mit *Smeyers Molberg* 72.343

## Fueßnote
Castrocielo

**Castrocielo** (uff Làtiinisch ** ) ìsch a itàliaanischa ìn dr Prowìnz Frosinone ìn dr Regioon Latium mìt  Iiwoohner (Schtànd ). D’ Iiwoohner nännt m’r *Castrocielesi* uff Itàliaanisch.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q116698", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Castrocielo lììgt àm Süüdàbhàng vum Màssiiv vum Monte Cairo owwerhàlb vum Tààl vum Liri, äbba 119&nbsp;km süüdeeschtlig vu Rom un 41&nbsp;km süüdeeschtlig vu Frosinone. Dr äältschta un heechschta Ortstail ìsch Villa Euchelia ìwwer’m lìnka-n-Ufer vum Bàch *Fossato*. D’ Àltschtàdt vu *Castrocielo* lììgt geega-n-ìwwer àm Àbhàng vum Monte Asprano. D’ maischta Iiwoohner vu Castrocielo laawa jedoch hìtt ìn da Ortstaila *Castrocielo Stazione* un *Campo* ìn dr Tààleewana äntlàng vu dr Via Casilina (SS 6), dr àntika Via Latina.

Castrocielo ìsch Mìtglììd vu dr Comunità Montana Valle del Liri. D’ Nochbergmainda sìnn Aquino, Colle San Magno, Piedimonte San Germano, Pontecorvo un Roccasecca.

## Verkeehr
Castrocielo lììgt fìmf Kilomeeter vu dr Otoschtrooss A1 *Autostrada del Sole*, Üssfàhrt Pontecorvo, äntfarnt. ’S ìsch àui mìt’m Bàhnhoof *Castrocielo - Aquino* àn d’ Bààhnschträcka Rom–Neàpel ààg’schlossa.

## wia d’ Beväälkerung äntwìckelt hàt

D’ Mehrhait vu dr Beväälkerung ìsch reemisch-kàthoolisch. D’ G’mainda g’heert zem kàthoolischa Bìschtumm Sora-Cassino-Aquino-Pontecorvo.

## Lìteràtüür

## Weblìnks

* Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (itàliaanisch)
* Websitta vum Främdaverkeehrsàmt Castrocielo (itàliaanisch)
* Villa Euchelia/Castrocielo uff’m *Digital Atlas of the Roman Empire* (itàliaanisch)

## Ainzelnoohwiisa
Pescosolido

**Pescosolido** / (ìm lokààla Diàläkt sààgt m’r *Pesc’tësòllërë*, uff Làtiinisch **' odd’r **') ìsch a itàliaanischa G’mainda ìn dr Prowìnz Frosinone ìn dr Regioon Latium mìt  Iiwoohner (Schtànd ). D’ Iiwoohner nännt m’r ** uff Itàliaanisch.

## wu ’s lììgt
Pescosolido lììgt àm Rànd vu dr Eewana vu Sora uff’ma Üsslaifer vum *Brecciosa* (1890 m), äbba 117&nbsp;km eeschtlig vu Rom un 36&nbsp;km nordeeschtlig vu Frosinone. A groosser Tail vum G’maindagebiat g’heert zem Nàzionààlpàrk Abruzza, Latium un Molise. ’S ìsch Mìtglììd vu dr Comunità Montana Valle di Comino.

D’ Nochberorta sìnn Balsorano (AQ), Campoli Appennino, Sora und Villavallelonga (AQ).


{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q116976", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

D’ Mehrhait vu dr Beveelkerung ìsch reemisch-kàthoolisch. D’ G’mainda g’heert zem kàthoolischa Bìschtumm Sora-Cassino-Aquino-Pontecorvo.

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ Pfàrrkìrìch *Santi Giovanni Battista ed Evangeliste* ìsch mehrmols zärschteert un wììder uffbàuija worra. Ìhr hìttig Bìld schtàmmt vum Bàrock.
*ìn dr Kìrìch *San Pantaleone* sìnn Freska vum 12. un 13. Joohrhundert z’ sah.

## Lìteràtüür zem Ort
* 

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr G’maindaverwàltung (itàliaanisch)

## Ainzelnoohwiisa
Oberwolfach-Preis

Der **Obberwolfe-Bryys** (dt. *Oberwolfach-Preis*) vum Matemaatische Foorschigsinschtitut Obberwolfe wird rund alli drei Joor an jungi europäischi Matematiker*ne vergee. Der Bryys isch mit 10.000 Euro dotiert. Finanziert wird der Bryys dur d Oberwolfach Foundation.

## Bryysdreeger*ne
* 1991 – Peter Kronheimer, Oxford
* 1993 – Jörg Brüdern, StuegertJens Franke, Bonn
* 1996 – Gero Friesecke, OxfordStefan Sauter, Zürich
* 1998 – Alice Guionnet, Paris
* 2000 – Luca Trevisan, Berkeley
* 2003 – Paul Biran, Tel Aviv
* 2007 – Ngô Bao Châu, Orsay
* 2010 – Nicola Gigli, NizzaLászló Székelyhidi, Bonn
* 2013 – Hugo Duminil-Copin, Genf
* 2016 – Jacob Fox, Stanford
* 2019 – Oscar Randal-Williams, Cambridge
* 2022 – Vesselin Dimitrov, Princeton

## Weblink
* Oberwolfach Prize

## Fueßnote
Saint-Clément-à-Arnes

**Saint-Clément-à-Arnes** ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Ardennes ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 Champagne-Ardenne). Sa gheert zem Arrondissement Vouziers, zem Kàntoon Attigny un zem Gmaindaverbànd Argonne Ardennaise.

## wu ’s lììgt
D’ Arnes, a Naawafluss vu dr Suippe, fliasst durs Dorf vun Oschta-n-uff Wäschta. Umgaa wìrd Saint-Clément-à-Arnes vu da Nochbergmainda Hauviné ìm Wäschta un Norda, Saint-Pierre-à-Arnes ìm Oschta mehrera Orta, wo ìm Département Marne lììga: Saint-Souplet-sur-Py ìm Süüda so wia Saint-Hilaire-le-Petit un Bétheniville ìm Süüdwäschta.


{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1419046", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Klemänskìrìch *()*
* s’ Kriagerdankmool


Saint-Clément-à-Arnes-FR-08-église-07.JPG|d’ Kìrìch
Saint-Clément-à-Arnes-FR-08-mairie-03.JPG|s’ Roothüüs
Saint Clément à Arnes 4828.JPG|s’ Kriagerdankmool
Saint-Clément-à-Arnes-FR-08-monument aux morts-04.JPG|s’ Kriagerdankmool
Saint-Pierre-à-Arnes-FR-08-monument aux morts-04.JPG|s’ Kriagerdankmool
Saint-Clément-à-Arnes-FR-08-panneau-01.JPG|dr Schtroossaschìld mìt’m Gmaindanàmma


## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìm Département Ardennes

## Lìteràtüür zem Ort
* 

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr Gmainda Saint-Clément-à-Arnes biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr Gmainda Saint-Clément-à-Arnes ìn dr Cassini-Dààtabànk vu dr EHESS (frànzeesch)
* Schtàtistik züa dr Gmainda Saint-Clément-à-Arnes, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Rilly-sur-Aisne

**Rilly-sur-Aisne**  ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Ardennes ìn dr Regioon Grand Est.

## Nàmma
Zallamols hàt G’mainda Rilly-aux-Oies g’haissa. Ànna 1936 hàt sa ìhr urschprìngliger Nàmma *Rilly-sur-Aisne* wììder uffg’numma — daa Nàmma hàt sa schuu-n-ìm 15. Joohrhundert trajt.

## wu ’s lììgt
Dr Ort lììgt àm Ufer vum Fluss Aisne so wia àm Ardenna-Kànààl, wo pàràllel zem Fluss verlàuift. A pààr Meeter flussuffwarts vum Ort fàngt a zwelf Kilomeeter lànger Schtìchkànààl àà, wo bis züa dr Schtàdt Vouziers fiahrt. D’ ànadra Schträcka fiahrt ìwwer a Schliasaschtaaga züa dr Wàsserschaid vu  Le Chesne un vu doo har ìns Tààl vu dr Mààs.

D’ Nochbergmainda sìnn Saint-Lambert-et-Mont-de-Jeux ìm Nordwäschta, Semuy ìm Nordoschta, Voncq ìm Süüdoschta un Attigny ìm Süüdwäschta.


{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q477017", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Kìrìch Saint-Waast üss’m 15. Joohrhundert, wo zitter 1920 bii da Histoorischa Dankmooler vu nàzionààler Bediitung klàssifiziart ìsch. Ìn dr Kìrìch ìsch eewafàlls dr schtainiga Tàuifbäcka vum 15. Joohrhundert àls Objakt bii da Histoorischa Dankmooler vu nàzionààler Bediitung klàssifiziart.
* s’ Kriagerdankmool vum Äärschta Waltkriag mìt da Nàmma vu militäärischa un ziwiila-n-Opfer üss’m Dorf
* zitter 2024 fààhrt a àlter touristischer Zuug bis uff Rilly-sur-Aisne. Vorhaar ìsch’r numma bis uff Amagne g’fààhra.


Rilly-aux-Oies-FR-08-église-04.jpg|d’ Kìrìch Saint-Waast
Rilly-aux-Oies-FR-08-mairie-02.jpg|s’ Roothüüs
Rilly sur Aisne-FR-08-monument aux morts-a1.jpg|s’ Kriagerdankmool
Rilly sur Aisne-FR-08-monument aux morts-a3.jpg|d’ Soldààtaschtàtüüta uff’m Dankmool
Rilly sur Aisne-FR-08-monument aux morts-a4.jpg|d’ Nàmma vu da G’schtoorwana üss’m Dorf
Rilly sur Aisne-FR-08-monument aux morts-a5.jpg|dr Nàmma vun ema ziwiila Kriagsopfer üss’m Dorf
Semuy & Rilly-FR-08-gare & PN 36-a1.jpg|s’ ehamoolig Bààhnhoofsgebäi
Rilly-aux-Oies-FR-08-gare-01.jpg|s’ ehamoolig Bààhnhoofsgebäi
Semuy & Rilly-FR-08-gare-02.jpg|s’ ehamoolig Bààhnhoofsgebäi
Rilly-aux-Oies-FR-08-mémorial Paul Levitte-01.jpg|s’ Dankmool zem Paul Levitte
Rilly-aux-Oies-FR-08-mémorial Paul Levitte-02.jpg|Iischrìft uff’m Dankmool zem Paul Levitte
Rilly-aux-Oies-FR-08-calvaire du cimetière-01.jpg|a Waagkriiz


## bekànnta Litt üss’m Dorf
* dr Jean Bardou (* 1729), wo z’ Torcy uff d’ Walt kumma-n-ìsch, ìsch Pfàrrer z’ Rilly-aux-Oies gsìì. Ar ìsch àls Schrìftschtäller un Hümorìscht bekànnt worra.

## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìm Département Ardennes

## Lìteràtüür
*

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr Gmainda Rilly-sur-Aisne biim INSEE (frànzeesch)
* Schtàtistik züa dr Gmainda Rilly-sur-Aisne, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Quilly (Ardennes)

**Quilly**  ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Ardennes ìn dr Regioon Grand Est (bis 2015 Champagne-Ardenne). Sa gheert zem Arrondissement Vouziers un zem Kommünààlverbànd L’Argonne Ardennaise. D’ Iiwoohner nännt m’r **'.

== wu ’s lììgt ==
<mapframe text="s’ Gmaindagebiat vu Quilly" latitude="49.40489" longitude="4.58679" zoom="12" width="200" height="200" align="center">
{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1084101", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }</mapframe>

Quilly lììgt ìm Norda vu dr [[Champagne#Drochèni Champagne|trockana Champagne]], äbba 50 Kilomeeter nordeeschtlig vu [[Reims]]. S’ Gebiat um Quilly umma ìsch numma weenig b’wàldert. Doo äntschprìngt s’ Bachla **', wo ìn dr Fluss Muette iimìndet un domìt Tail vum Wàssersüschteem vu dr Aisne ìsch. Uff da Hììgel ìm Gmaindagebiat (bis 177 Meeter ìwwer’m Meer) sìnn zààhlriicha Getraidafalder z’ fìnda. Zem Gmaindagebiat g’heert àui a Tail vum Wiiler *Le Chaufour*. Umgaa wìrd Quilly vu da Nochbergmainda Chardeny ìm Norda, Grivy-Loisy ìm Oschta, Tourcelles-Chaumont ìm Süüda, Leffincourt ìm Wäschta so wia Coulommes-et-Marqueny ìm Nordwäschta.

## G’schìcht
Zwìscha 1828 un 1871 ìsch Quilly a Tail vu dr Gmainda Coulommes-et-Marqueny gsìì.

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

Ànna 1876 sìnn 171 Iiwoohner gsìì — dàs ìsch d’ heechschta Zààhl, wo’s bis zu doo gaa hàt.

## Wìrtschàft un Infraschtrüktüür
Ìn dr Gmainda sìnn sììwa Làndwìrtschàftsbetriiwer (Getraida un Gemiaser).

Z’ Quilly gìtt’s kää Kìrìch un kää Kàpall. Fìr d’ Kàthoolika gìtt’s d’ Kìrìch Saint-Amand z’ Tourcelles-Chaumont, äbba 1 Kilomeeter süüdlig vum Dorf.

## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìm Département Ardennes

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr Gmainda Quilly biim INSEE (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr Gmainda Quilly, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Sainte-Marie (Ardennes)

**Sainte-Marie**  ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Ardennes ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 Champagne-Ardenne). Sa gheert zem Arrondissement Vouziers, zem Kàntoon Attigny un zem Gmaindaverbànd Argonne Ardennaise.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q585701", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda lììgt rund 48 Kilomeeter eeschtlig vu Reims. Umgaa wìrd Sainte-Marie vu da Nochbergmainda Vouziers ìm Norda, Savigny-sur-Aisne ìm Oschta, Sugny ìm Süüda, Contreuve ìm Süüdwäschta, Bourcq ìm Nordwäschta.

## G’schìcht
Bis 1828 hàt d’ Gmainda dr Nàmma *Sainte-Maries-sous-Bourcq* trajt.

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Liawafràuikìrìch (uff Frànzeesch **) 
* s’ Kriagerdankmool


Sainte-Marie-FR-08-A-02.JPG|Iifàhrt ìns Dorf
Sainte-Marie-FR-08-église-13.JPG|d’ Liawafràuikìrìch
Sainte-Marie-FR-08-mairie-06.JPG|s’ Roothüüs vu Sainte-Marie
Sainte-Marie-FR-08-monument aux morts-08.JPG|s’ Kriagerdankmool


## Weblìnks

* Informàzioona züa dr Gmainda Sainte-Marie ìn dr Cassini-Dààtabànk vu dr EHESS (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Saint-Étienne-à-Arnes

**Saint-Étienne-à-Arnes** ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Ardennes ìn dr Regioon Grand Est. Sa gheert zem Kàntoon Attigny ìm Arrondissement Vouziers. D’ Iiwoohner nännt m’r uff Frànzeesch **' un **'.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q668895", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Dr Ort lììgt ìm Vorlànd vu da Ardenna àn dr Arnes, ema klaina Naawafluss vu dr Suippe, àn dr Granz zem Département Marne. Umgaa wìrd Saint-Étienne-à-Arnes vu da Nochbergmainda Cauroy ìm Nordwäschta, Machault ìm Norda, Semide ìm Oschta, Sommepy-Tahure ìm Süüdoschta un Sainte-Marie-à-Py ìm Süüda.

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch

Scay-FR-08-éoliennes-a7.jpg|Làndschàft um Saint-Étienne-à-Arnes
Saint-Étienne-à-Arnes-FR-08-panneau-02.jpg|Iifàhrt ìns Dorf
Saint-Étienne-à-Arnes-FR-08-silo-12.jpg|a Arntbehälter àn dr Dorfiifàhrt
Saint-Étienne-à-Arnes-FR-08-église-10.jpg|d’ kàthoolischa Schtefàànskìrìch *()*
Saint Etienne à Arnes 4844.JPG|s’ Kriagerdankmool vor dr Schtefàànskìrìch
Saint Etienne à Arnes monument aux morts 4849.JPG|s’ Kriagerdankmool
Saint Etienne à Arnes 4853.JPG|Iigàng vum Soldààtafrììdhoof
Saint Etienne à Arnes 4861.JPG|Dankmool uff’m diitscha Soldààtafrììdhoof
Saint Etienne à Arnes 4857.JPG|Grääwer uff’m diitscha Soldààtafrììdhoof
Saint Etienne à Arnes 4858.JPG|uff’m diitscha Soldààtafrììdhoof
Saint-Étienne-à-Arnes-FR-08-salle communale-07.jpg|d’ Gmaindahàlla


## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìm Département Ardennes

## Lìteràtüür zem Ort
* 
* 

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr Gmainda Saint-Étienne-à-Arnes biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr Gmainda Saint-Étienne-à-Arnes bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
New Jersey

**New Jersey**  (uff Àmerikàànisch Anglisch) ìsch (noh Rhode Island, Delaware un Connecticut) dr viartklainschta Bundesschtààt vu da Verainigta Schtààta un àui där mìt dr greeschta Beveelkerungsdìchta. Ar lììgt àm Zäntrum vu dr Nordoscht-Megàlopoola, dr Sììdlungsràuim mìt dr greeschta Beveelkerung ìn da USA. Ar ìsch noh-n-em britischa Kànààlìnsla Jersey g’nännt worra. Sii Ìwwernàmma ìsch „dr Gàrtaschtààt“ *()*.

## Geogràfii
New Jersey hàt a G’sàmtflächa vu  km². Vu dana sìnn 3377 km² G’wassr. Dr Schtààt granzt ìm Norda un Nordoschta àn Näi York, wo tailwiis dr Hudson River a nàdììrliga Granz bìldet. Ìm Wäschta wìrd New Jersey vollschtandig dur dr Delaware River vu da Schtààta Pennsylvania un Delaware getrännt. Ìm Süüda, ìn dr Delaware-Bucht, un ìm Oschta hàt New Jersey Ààtaila àm Àtlantik.

Àn dr Granz zem Schtààt Näi York ìsch dr High Point, dr heechschta Barg vu New Jersey, wo 550 Meeter hooch ìsch.

D’ Hàuiptschtàdt vu New Jersey ìsch Trenton, wo àm Delaware River àn dr Granz zem Pennsylvania lììgt. D’ greeschta Schtàdt ìsch Newark (311.549 Iiwoohner), wo Tail vu dr Metropoolregioon Näi York ìsch — àlla Gebiater vu dr Metropoolregioon wäschtlig vum Hudson River g’heera zem New Jersey. Àui groossa Taila vu dr Metropoolregioon vu Philadephia (Pennsylvania) g’heera zem New Jersey.

## Verwàltungsglììderung
Ìm Bundesschtààt New Jersey sìnn 21 Counties:

## d’ groossa Schtädt

TimeAxis = orientation:horizontal format:kek
ImageSize = width:500 height:auto barincrement:23
PlotArea = left:10 right:10 top:10 bottom:40
AlignBars = justify

Colors =
 id:canvas value:rgb(0.97,0.97,0.98)

BackgroundColors = canvas:canvas

Period = from:0 till:325
ScaleMajor = unit:year increment:25 start:0 gridcolor:drabgreen

BarData=
 barset:Iiwoohnerzààhl

PlotData=
 width:20 fontsize:M textcolor:black color:skyblue shift:(20,-6) anchor:from

 barset:Iiwoohnerzààhl

 from:start till:311.5 text:Newark_(311.549)
 from:start till:292.4 text:Jersey City_(292.449)
 from:start till:159.7 text:Paterson_(159.732)
 from:start till:137.3 text:Elizabeth_(137.298)
 from:start till:90.9 text:Trenton_(90.871)
 from:start till:90.3 text:Clifton_(90.296)
 from:start till:71.8 text:Camden_(71.791)
 from:start till:71.7 text:Bayonne_(71.686)
 from:start till:70.5 text:Passaic_(70.537)
 from:start till:69.6 text:East Orange_(69.612)
 from:start till:68.6 text:Union City_(68.589)
 from:start till:60.8 text:Vineland_(60.780)
 from:start till:60.4 text:Hoboken_(60.419)

TextData=
 fontsize:S pos:(180,20)
 text:Iiwoohner (US-Zänsüs vu 2020)


## Beveelkerung

## Wìrtschàft
Ànna 2022 ìsch New Jersey dr US-Bundesschtààt mìt’m greeschta durschnìttliga Hüüshàltsiikumma ( US-Dollar) gsìì. Ànna 2020 ìsch fàscht jeeder zehnter Hüüshàlt Millionäär — dàs ìsch äbba  Hüüshàlta.

## Lìteràtüür
* 
* 
* 

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vum Bundesschtààt New Jersey (anglisch)
* Offiziäll Tourìschmusportààl (anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Salvatore Garau

**Salvatore Garau** (* 3. November 1953 z Santa Giusta, Provinz Oristano in dr Region Sardinie) isch e italienische Moler. In sya Chunschtwärch goot s vylmol um Umwältschutz un soziali Ethik.

## Lääbe
D Garau het bis 1973 an dr Accademia di Belle Arti Floränz studiert. Derno het er Schlagzyg in dr Mailänder Rockband *Stormy Six* gspiilt. Anne 1983 het er ufghert mit dr Musik un schafft syterrhär nume no as Moler. Ab 1984 het er syni Wärch regelmäßig uusgstellt, zerscht vor allem z Mailand. Vu symbolische Figurebilder het er um 1986 zue Landschafte un Wasserflechene in Mischtächnik gwägslet. Syt aafangs 1990er Johr findet mer in syne Landschafte un Seestugg, wu als vu geometrische Forme iberlageret sin, Elemänte vu dr Neoromantik.

Dr Garau läbt in dr Hauptsach in syre Haimetstadt Santa Giusta uf Sardinie un z Mailand, het aber au scho lengeri Zyt z Spanie un uf Capri (Artist in Residence, 2001) gläbt. Är isch Wittmann.

## Museum
Em Salvatore Garau sy Wärch sin in verschidene Museum uf dr ganze Wält verdrätte.

* San Francisco Museum of Modern Art, USA
* Musée d'art moderne et contemporain de Saint-Étienne, Saint-Étienne, Frankriich
* Collezione Farnesina, Rom
* Museo del Novecento, Mailand
* Gallerie di Piazza Scala, Mailand
* Padiglione d'Arte Contemporaneat, Mailand
* Galleria civica di Modena 
* Fondazione Stelline, Mailand ("Prospettive di lago", 2002)
* MACAM, Maglione
* Museo Banco di Sardegna
* Museo d’Arte Moderna di Bologna
* Museo de la Embajada de Italia, Seoul
* Museo della Banca Commerciale Italiana
* Casa de la Cultura de Bellreguard, Valencia
* Museos de Valencia, Sala Parpallò, Valencia
* Museo d’Arte Moderna e Contemporanea di Varese
* Museo d’Arte Contemporanea di Capo d’Orlando
* Museo di Salò
* Museo d’Arte Paolo Pini|, Mailand
* Collezione Fondazione Cariplo

## Weblink

* Biografy bim Museum Saint-Étienne Metropole

## Fueßnote
San Giovanni Incarico

**San Giovanni Incarico** (uff Làtiinisch **' odd’r **') ìsch a G’mainda ìn dr Prowìnz Frosinone ìn dr itàliaanischa Regioon Latium mìt  Iiwoohner (Schtànd ). Sa lììgt 108&nbsp;km süüdeeschtlig vu Rom un 28&nbsp;km süüdeeschtlig vu Frosinone. D’ Iiwoohner nännt m’r ** uff Itàliaanisch.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q117242", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

San Giovanni Incarico lììgt owwerhàlb vum Zammafluss vum Sacco un vum Liri ìm *Lago di San Giovanni*. S’ Ortszäntrum lììgt unterhàlb vum Monte Vaglia (537 m), wo züa da Monti Ausoni g’heert. ’S ìsch Mìtglììd vu dr Comunità Montana Monti Ausoni.

D’ Nochberorta sìnn Arce, Ceprano, Colfelice, Falvaterra, Pastena, Pico, Pontecorvo, Roccasecca.

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

D’ Mehrhait vu dr Beveelkerung ìsch reemisch-kàthoolisch. D’ G’mainda g’heert zem kàthoolischa Bìschtumm Sora-Cassino-Aquino-Pontecorvo.

## bekànnta Litt üss dr Schtàdt
* dr Pasquale Cayro (1733–1817), Àltertummsforscher
* dr Lelio Orci (1937–2019), Àrzt

## Lìteràtüür
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (itàliaanisch)

## Ainzelnoohwiisa
Ceprano

**Ceprano** (*Cepranë* ìm lokààla Diàläkt, uff Làtiinisch **', **', **', **', **', **') ìsch a Schtàdt ìn dr Prowìnz Frosinone ìn dr itàliaanischa Regioon Latium mìt  Iiwoohner (Schtànd ). D’ Iiwoohner nännt m’r ** uff Itàliaanisch.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q116716", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Ceprano lììgt ìn’ra Schlaifa vum Liri, äbba 101&nbsp;km süüdeeschtlig vu Rom un 21&nbsp;km süüdeeschtlig vu Frosinone. D’ Nochberorta sìnn Arce, Castro dei Volsci, Falvaterra, Pofi, Ripi, San Giovanni Incarico, Strangolagalli.

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## Pärseenlikaita
* Luigi Conti (1929–2015), Gaischtlig’r un Diplomààt vum Hailiga Schtüahl
* Tonino Vittigli (* 1964), Rààdrännfààhrer

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (itàliaanisch)

## Ainzelnoohwiisa
Heiliger Geist

__NOTOC__

Dr **Hailiggaischt** (uff Àltgriachisch  odd’r  , uff Làtiinisch **' ) ìsch ìm [[Christentum|Krìschtatumm]] aina vu da dräi Pärsoona vu dr gättliga [[Dreieinigkeit|Dräifàltikait]], wia ’s ìm [[Bekenntnis von Nicäa|Bekanntniss vu Nicäa]] un ìm [[Nicäno-Konstantinopolitanum|Grooss Glàuiwabekanntniss]] behàuipta wìrd. Dr Hailiggaischt wìrd àui oft **Gaischt vu Gott** odd’r ìn näija Ìwwersätzunga **Hailiga Gaischtkràft''' g’nännt. Ìn dr krìschtliga Theologii ìsch dr Hailiggaischt Gott — ’s ìsch kää aigaschtandiga Gotthait odd’r Sübschtànz. Àm Pfìngschta fiira d’ Krìschta s’ Kumma vum Hailiggaischt uff da Àposchtel. Schuu-n-ìm  Àlta Täschtàmant hàt m’r vum Gaischt vu Gott g’rädd. Ìnnerhàlb vu dr Dogmààtik wìrd dr Hailiggaischt ìm Rààhma vu dr Pneumàtologii g’schtudiart.

Dr Pàpscht Urbààn VIII. hàt ànna 1628 verbotta, dr Hailiggaischt wia-n-a Mänsch dààrz’schtälla. Dr Benedikt XIV. hàt ànna 1745 fäschtg’lajt, àss dr Hailiggaischt numma-n-àls Düüwa soll dààrg’schtällt waara.

## Lìteràtüür
### uff Hoochdiitsch

### uff Anglisch

### uff Frànzeesch

## Weblìnks

* 
* 
* 

## Ainzelnoohwiisa
Antoniwka

**Antoniwka** (ukràinisch  , rüssisch ) ìsch a Siidlung vum schtädtischa Tüp ìm Oblast Cherson ìn dr Ukràina mìt äbba  Iiwoohner.

## G’schìcht
1822 ìsch s’ Dorf „Schirokoje“ (Широкое) zem äärschta Mol g’nännt worra. Ànna 1917 ìsch dr Ort ìn „Antonowka“ (bzw. uff Ukràinisch „Antoniwka“) umtaift worra. Ànna 1963 hàt’r dr Schtàtüss vun’ra Siidlung vum schtädtischa Tüp bikumma.

Ànna 1944 hàt m’r ìm Ort a Bààhnhoof àn dr Bààhnschträcka Cherson–Kertsch bàuija, un ànna 1954 hàt m’r eeschtlig vum Ort d’ Antoniwka-Iisabààhnbrucka g’äffnet. Ànna 1985 ìsch àui d’ Antoniwka-Schtroossabrucka g’äffnet worra.

## Geogràfii
Antoniwka ìsch a Siidlung vum schtädtischa Tüp, wo-n-àm Norduufer vum Dnepr grààd eeschtlig vu dr Regionààlhàuiptschtàdt Cherson lììgt.

Àm 12. Jüüni 2020 ìsch d’ Siidlung a Tail vu dr Schtàdtg’mainda Cherson worra. Bis zu doo hàt sa zamma mìt’m Dorf Molodischne () d’ Siidlungsrootsg’mainda Antoniwka (/**) gebìlda àls Tail vum Schtàdtrajon Dnipro. Zitter’m 17. Jüüli 2020 ìsch sa Tail vum Rajon Cherson.

## Beveelkerung
Ànna 1999 hann z’ Antoniwka  Litt g’woohnt. Bii dana sìnn 55 Prozant Ukràiner, 30 Prozant Rüssa, un bii da Àndra sìnn vììla Tataara, Àrmeeniar, Roma,  Diitscha un Griacha gsìì. Biim Zänsüs vu 2001 sìnn  Iiwoohner gsìì. Bii dana hann  (75,5 Prozant) Ukràinisch un  (22,5 Prozant) Rüssisch àls Müatterschprooch g’rädd.

Àm Ààfàngsjoohr 2022 ìsch d’ Schtàdtbeveelkerung um 12.619 g’schätzt worra.

## a pààr Bìlder

View of Kherson and Antonovskiy bridge, 2006.jpg|a Luftbìld vun Antoniwka (ìm Vordergrund) mìt Cherson ìm Hìntergrund
Вигляд на Антонівку (Херсон).JPG|Antoniwka vu dr Dnepr-Brucka har g’sah
Kherson Antonivka Pioneer Str. 14 Church of Nativity of the Virgin Mary 02 (YDS 5069).jpg|d’ orthodoxa Mària-Geburts-Kìrìch, wo àls Dankmool vu nàzionààler Bediitung iig’schtuuft ìsch
Церква Різдва Богородиці (мур.),Херсон,смт. Кіндійка, Піонерська вул., 14 (вигляд з двору).JPG|a àndra Sìcht vu dr Kìrìch
Antonov road bridge in Kherson 2.jpg|d’ Antoniwka-Schtroossabrucka
Antonov road bridge in Kherson 7.jpg|d’ Antoniwka-Schtroossabrucka
Antonov road bridge in Kherson 8.jpg|d’ Antoniwka-Schtroossabrucka
Antonov railway bridge in Kherson 5.jpg|d’ Antoniwka-Iisabààhnbrucka
Antonov railway bridge in Kherson 6.jpg|d’ Antoniwka-Iisabààhnbrucka
Киндийка. Школа № 18. IMG 4096.JPG|d’ Schüal Nr. 18 z’ Kindiyka
School in Kindiyka after Russian shelling, 2023-11-15 (02).jpg|d’ Schüal Nr. 18 noh era rüssischa Bùmbàrdiarung ìm Nowamber 2023
School in Kindiyka after Russian shelling, 2023-11-15 (03).jpg|d’ Schüal Nr. 18 noh era rüssischa Bùmbàrdiarung ìm Nowamber 2023


## Lìteràtüür zem Ort
* 

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Martin Stern

Dr **Ulrich Martin Stern** (* 19. Februar 1930 z Züri; † 1. Juli 2024) isch e Schwyzer Literatuurwisseschaftler un Hoochschuelleerer gsii.

## Lääbe
Dr Stern het an dr Uniwersiteet Züri Germanischtik studiert un isch anne 1959 bim Emil Staiger mit ere Aarbet iiber s Luschtspiilfragmänt *Silvia im Stern* vum Hugo von Hofmannsthal bromewiert woore. No dr Habilitazioon an dr Uniwersiteet Züri iiber *Paradiesbilder in der Literatur des 18. Jahrhunderts* het er zeerscht an dr Harvard Uniwersiteet unteriichtet un druf z Frankfurt am Main. Anne 1968 isch dr Martin Stern (glyychzytig mit em Karl Pestalozzi) as Brofässer fir Neieri dytschi Literatuurwisseschaft an s Dytsch Seminaar vu dr Uniwersiteet Baasel gruefe woore. Im nämlige Joor 1968 het er au aaregt, ass d i Internazionaal Hugo von Hofmannsthal-Gsellschaft grindet wiird, wun er 1979 au bresidiert ghaa het. Är het ai Band vu dr Gsamtuusgaab vum Hofmannsthal *(Der Schwierige)* editiert. Zue syne wiichtigschte Aarbetsbiet hän d Ufkleerig vu dr Goethezyt, dr Johann Nestroy, d buurgerli Realismus, s Reformazioonsdraama, dr Expressionismus in dr Schwyz un au d Theatergschiicht vu dr Schwyz bis zum Max Frisch un em Friedrich Dürrenmatt gheert. An dr Uniwersiteet Baasel het dr Stern bis anne 1997 gleert. Dr Stern isch am 1. Juuli 2024 im Alter vu 94 Joor gstoorbe.

## Literatuur
* *„Verbergendes Enthüllen“. Zu Theorie und Kunst dichterischen Verkleidens. Festschrift für Martin Stern.* Hrsg. von Wolfram Malte Fues und Wolfram Mauser. Würzburg: Königshausen & Neumann 1995. ISBN 3-8260-1026-4

## Weblink
* 
* Martin Stern (Yydraag in dr *Library of Congress*)
* Martin Stern bi dr Gsellschaft fir d Erfoorschig vu dr Dytschschwyzer Literatuur
* Wolfram Malte Fues: *Die Kunst des Seminars. Dem Germanisten Martin Stern zum 80. Geburtstag*. In: *Basler Zeitung.* 20. Februar 2010.

## Fueßnote
Sevdaliza

D’**Sevda Alizadeh** (uf Persisch ; * 1. Septämber 1987 z'Teheran), hüt unter ihrem Künschtlernamä **Sevdaliza** bekannt, isch ä niederländisch-iranischi Sängerin, Songwriterin, Tänzerin u Produzäntin.

## Churzbiographie
D'Alizade wo am 1. Septäber 1987 z'Teheran isch ufd Wäut cho, het aserbaidschanischi, russischi u persischi Wurzlä. Wo sie füfi isch gsi, isch sie mit ihrärä Familiä uf Holland züglet. Dert het sie ihri Chindheit u Jugend verbracht, bis sie mit 16ni es Basketbaustipändium het becho. Druf abe het sie ir holländische Nationaumannschaft gspiut. Wo sie euter isch wordä, het sie afah Kommunikationswüsseschaftä studierä u het dert drinn ihre Master abgschlossä. Näbscht däm dass sie sportläch u musikalisch erfougriich isch, redt sie d'Sprachä Persisch, Holländisch, Änglisch u Portugiesisch flössig.

D’Sängerin het mitti zwänzgi afah Musik machä u het o a verschidnigä Multimedia-Projekt teilgnoh. Ihres erstä aubum ISON isch am 26. apriu 2017 veröffentlicht wordä. I däm aubum chame iiflüss vo Trip-Hop, experimenäue Pop, R&B, Electronik u traditionäll persischi Musig useghörä. 

Mä kennt d’Sevdaliza hüt vor auem für ihres liäd „Alibi“, wo im Jahr 2024i isch henne erfougriich wordä.

## Weblinks

* ihri offiziälli Websitte (änglisch)
* 
* d 
* d 
* d 
* d
* d 

## Quöuenaagabä
Arpino

**Arpino** (uff Làtiinisch **, ìm lokààla Diàläkt *Arpinë*) ìsch a itàliaanischa Gmainda un Schtàdt ìn dr Prowìnz Frosinone ìn dr Regioon Latium mìt  Iiwoohner (Schtànd ). D’ Iiwoohner nännt m’r *Arpinati* uff Itàliaanisch.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q116440", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

S’ Gmaindagebiat vun Arpino lììgt uff’ma Bargsattel zwìscha da Hììgel vu Civitavecchia un Cività Falconara, owwerhàlb vum Tààl vum Liri, 113&nbsp;km eeschtlig vu Rom un 31&nbsp;km eeschtlig vu Frosinone. Dr Montecoccioli (837&nbsp;m) ìsch dr heechschta Punkt ìm Gmaindagebiat. Ìwwer dr Àltschtàdt lììgt dr Schtàdttail Civitavecchia (650 m), wu zallamols dr àntika Akropolis gsìì ìsch. Arpino ìsch Mìtglììd vu dr Comunità Montana Valle del Liri. D’ Gmainda ìsch ìn 12 Fràkzioona untertailt: Abate, Carnello, Civitavecchia, Collecarino, Vallefredda, Vallone, Vignepiane, Colle Lo Zoppo, Sant’Amasio, Forglieta, Scaffa un Panaccio.

D’ Nochberorta sìnn: Broccostella, Casalattico, Casalvieri, Castelliri, Fontana Liri, Fontechiari, Isola del Liri, Monte San Giovanni Campano, Santopadre und Sora.

## Beveelkerung

D’ Mehrhait vu dr Beveelkerung ìsch reemisch-kàthoolisch. D’ Gmainda g’heert zem kàthoolischa Bìschtumm Sora-Cassino-Aquino-Pontecorvo.

## bekànnta Litt üss dr Schtàdt
* dr Gaius Marius (156–86 v. Chr.), reemischer Faldhärr un Politiker, hàt vum Dorf Cereatae g’schtàmmt, wo zallamols zem Territoorium vun Arpinum
* dr Marcus Tullius Cicero (106–43 v. Chr.), reemischer Politiker un Reedner
* dr Marcus Vipsanius Agrippa (63–12 v. Chr.), reemischer Faldhärr un Politiker (Geburtsort unsìcher)
* dr Giuseppe Cesari (1568–1640), Mooler, g’nännt *Cavalier d’Arpino*
* dr Gizziello (1714–1762), Kàstrààt
* dr Francesco Saverio Bianchi (1743–1815), Mänch un Müüstiker, wo ànna 1951 hailigg’schproocha worra-n-ìsch
* dr Ildefonso Rea (1896–1971), Àbt vum Kloschter Montecassino
* dr Pasquale Rotondi (1909–1991), Kunschthistooriker, wo toisiga Kunschtschatz ìm Zwaita Waltkriag g’rätta hàt

## Lìteràtüür
* 
* 

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (itàliaanisch)
* Tourìschmus-Portààl vun Arpino (itàliaanisch, anglisch)
* Arpinum/Arpino uff’m *Digital Atlas of the Roman Empire* (anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Arnara

**Arnara** (uff Làtiinisch **') ìsch a [[Italienische Gemeinden|itàliaanischa G’mainda]] ìn dr Regioon [[Latium]], [[Provinz Frosinone|Prowìnz Frosinone]] mìt  Iiwoohner (Schtànd ). D’ Iiwoohner nännt m’r **' uff Itàliaanisch.

## wu ’s lììgt
Arnara lììgt uff’ma Hììgel owwerhàlb vum Tààl vum Sacco ìn dr Làndschàft Ciociaria, äbba 11 km süüdeeschtlig vu Frosinone un 95 km süüdeeschtlig vu Rom.

Untertailt ìsch d’ G’mainda ìn dräi Fràkzioona: Colle Orso, Costa Grande, Sterparo.


{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q116431", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

Àm 31. Dezamber 2013 hann z’ Arnara 43 Üsslander g’woohnt.

## wàs doo z’ sah ìsch
Z’ Arnara ìsch a mìttelàlterliga Burg z’ sah.

## bekànnta Litt üss’m Dorf
* dr Mooler Arturo Ciacelli (1883–1966) ìsch doo uff d’ Walt kumma.

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (itàliaanisch)

## Ainzelnoohwiisa
Heinrich Würtenberger

Dr **Heinrich Würtenberger** (* 16. Oktober 1852 z Dettighofe; † 16. Juli 1926 uf Schloss Eberstein, Obertsrot) isch e dytsche Buur, Gärtner, Haimetdichter un Ekonomyrot gsii.

## Lääbe
Dr Heinrich Würtenberger isch e Suhn vum Franz Joseph Würtenberger gsii. Är isch uf di Buure-Winterschuel z Waldshuet gange un het Gärnter gleert. Frie het er d Haimet verloo un het e Stell uf em Großherzoglige Schlossguet Eberstein iiberchuu. Wel er guet un flssig gschafft het, het en dr Großherzog Friedrich&nbsp;I. mit 25 Johr as Schlossverwalter yygsetzt. Är het d Gieter vum Schloss muschtergiltig zue me „Schmuckchäschtli“ uusböue. Är het Rääbe, Roose un Obst gsetzt un het no dr Viizucht gluegt. Dr Buure in dr Gegnig het er ghulfe, wun er het chenne, un het ene Rot gee. Är isch zweete Vorsitzer im Badische Landwirtschaftsverain gsii un Mitglid im Landesobst- un Biinezuchtverain, im Badische Landwirtschaftsrot, in dr Badische Landwirtschaftschammere un au im Dytsche Landwirtschaftsrot. Är hetb Vordreg ghalte un Ufsetz in Fachzytschrifte gschribe wie zum Byschpel im Landwirtschaftlige Wucheblatt. In dr Stube iber em Dorböu vu Schloss Eberstein isch sy Arbetsruum gsii. Do het en au mol dr Wilhelm Oeftering bsuecht. Wäg syne Verdienscht isch er 1902 zum Großherzoglige Ekonomyrot ernännt wore. 

Mit 45 Johr het er syni eerschte Verzellige unter em Titel *Für die Bauernstube* vereffetligt. Är het no Hyfe anderi Verzellige us em badische Volkslääbe publiziert. Zytwys isch er Schriftlaiter vum Kaländer *Der Landwirt* gsii un het där nei gstaltet. Gchännt het mer d Figure vum „Kalendermann mit dem Hund Schnappauf und der Katharine“. Anne 1926 isch e Band mit *Bureg’schichte us em alemannische Land* uf Alemannisch uusechuu. 

Dr Heinrich Würtenberger isch ghyrote gsii un het vier Dechtere ghaa. Syni Brieder sin dr Alexander Würtenberger (1854–1933), e Haimetdichter un Rosezichter, un dr Geolog Leopold Würtenberger gsii. Im Alter vu 73 Johr het er d Auge fir immer zuegmacht, är isch z Obertsrot vergrabe.

## Wäärch
* *Für die Bauernstube.* 2 Bänd, 1897
* *Kalendergeschichten.* 8 Verzellige, 1920
* *Bureg’schichte us em alemannische Land.* Illustr. v. L. Rohrer. 1926
* Artikel in Zytschrifte

## Literatur
* Hubert Matt-Willmatt, Klaus Isele: *Die Würtenberger. Drei Dichter aus dem Klettgau.* Edition Klaus Isele, Eggingen 1986, ISBN 3-925016-16-3.
* Hubert Matt-Willmatt: *Dettighofen.* Gemeinde Dettighofen, Dettighofen 1992.
* Florian Altenhöfer: *Würtenberger, Heinrich.* In: *Deutsches Literatur-Lexikon. Biographisch-bibliographisches Handbuch.* Begründet von Wilhelm Kosch. Dritte, völlig neu bearbeitete Auflage. Sechsunddreißigster Band: *Worch – Zasius.* K. G. Saur Verlag, Zürich/München 2017, Sp.&nbsp;190&nbsp;f.

## Fueßnote
Sufetula

**Sufetula** (uff Àrààwisch , DMG **) ìsch a àntika Schtàdt ìn Nordàfrìkà ìn dr reemischa Prowìnz Africa proconsularis, schpeeter ìn dr Schpeetàntika Byzacena ìn dr Neecha vum hìttiga Sbeitla ìn Tüneesia.

Ìn dr reemischa Kaiserzitt ìsch Sufetula a bliahjenda Schtàdt worra, wo bis ìn d’ Schpeetàntika b’schtànda hàt. Doo ìsch’s Sìtz vu’ma Bischoof worra — hìtt gìtt’s noch a nàmmensgliicha Tìtülààrbìschtumm vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch. Dr rewallischa Exàrch Gregor vu Kàrthaga hàt ìn dr Schtàdt sii Wohnsìtz nììderg’loo. Doo ìsch’r ànna 647 vu da Àrààwer geteedet worra.

Hìtt kààt m’r doo vììla Raschtla vu dr Schtàdt üss dr reemischa un büzàntiinischa Zitt sah, drunter s’ Forum.

## Lìteràtüür
* 
* 
* 

## Weblinks

* ''Sufetula – Fotos + Infos'' (frànzeesch)
* Sufetula - Schtàdtg’schìcht un Gebäijer bii *Antike Christentum* (hoochdiitsch)
Chicago Heights

**Chicago Heights** ìsch a Schtàdt *()* ìm US-Bundesschtààt Illinois. Sa lììgt ìm Bezirk Cook County ìn dr Metropolregioon Chicago. Bii dr Volkszeehlung vu 2020 hàt sa Iiwoohnerzààhl vu  g’hàà.

## Geogràfii
Chicago Heights lììgt äbba 50 km süüdlig vum Chicago Loop.

Noh da Ààgààwa vum US-Zänsüsbüroo vu 2010 hàt Chicago Heights a G’sàmtflächa vu 26,11 km², wo üss 26,08 km² (odd’r 99,87 %) Lànd un 0,03 km² (odd’r 0,13 %) G’Wàsser b’schteht. Dur Chicago Heights fààhra d’ Duurgàngschtroossa Dixie Highway (Illinois Route 1) un Lincoln Highway (U.S. Route 30).

## a pààr Bìlder üss dr Schtàdt

Chicago Heights, Illinois.jpg|a Blìck uff Oschta uff d’ Chicago Road
Bloom High School Zol87 front right 4980746453.jpg|s’ Bloom High School
Emmaus Community formerly St. Ambrose Episcopal Church Chicago,Heights,Illinois.jpg|d’ Emmaus-G’mainschàft — dàs ìsch d’ ehamooliga St. Ambrose Episcopal Church
Flat Iron Building NRHP 03000917 Cook County, IL.jpg|d’ Schtätta vum ehamooliga Flat Iron Building, wo ìm Nàzionààla Verzaichniss vu da Histoorischa Orta iig’schtuuft gsìì ìsch. S’ Gebäi ìsch ànna 2009 àbg’rìssa worra
Veterans Mound @ US 30 & Chicago Rd.JPG|s’ Dankmool züa da àmerikàànischa Kriagsveterààna
20130403 22 Pace Chicago Heights bus terminal.jpg|d’ Büsandschtälla z’ Chicago Heights


## wìchtiga Litt üss dr Schtàdt
### d’ Litt, wo doo uff d’ Walt kumma sìnn

### àndra Pärseenlikaita

## Pàrtnerschtädt
Chicago Heights hàt viar Pàrtnerschtädt:
*  – Asuogyaman District
*  – Cedral, San Luis Potosí
*  – Wadowice, Klaipoola
*  – San Benedetto del Tronto, Prowìnz Ascoli Piceno, Marka

## Lìteràtüür zem Ort
* 

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr Schtàdtverwàltung (anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Barsalogho

**Barsalogho** ìsch a G’mainda (uff Frànzeesch sààgt m’r a **) un àui a Departemant ìm Burkina Faso, ìn dr Regioon Centre-Nord un dr Prowìnz Sanmatenga. D’ G’mainda zeehlt 43 Derfer un fìmf  Sektoora ìm Hàuiptort, mìt ìnsg’sàmt  Iiwoohner.

## wia d’ G’mainda untertailt ìsch
Doo ìsch a Lischta vu da 43 Derfer vu dr G’mainda — d’rzüa sìnn 12 Orta, wo verwàltungstäcknisch Tail vu da Derfer sìnn: 

Dàs sìnn d’ Iiwoohnerzààhla vum Zänsüs ànna 2006.

## G’schìcht
Zitter 2019 ìsch ìm Hàuiptort Barsalogho a groosser Flìchtlìngerslààger fìr d’ Litt, wo d’ islàmìschta Màssàker vu Yirgou un Gassékili ìm Janner 2019 ìwwerlaabt hann.

Àm 24. Àuigscht 2024 hann Islàmìschta vu dr Dschamāʿat Nusrat al-Islām wa-l-Muslimīn ìm Hàuiptort Barsalogho mehr àss 200 Ziwilìschta un Sìcherhaitskräfta geteedet, mehr àls Hundert Litt sìnn verlätzt worra. D’ Opfer sìnn vor àllem junga Fräiwìlliga gsìì, wo ìn da Soldààta g’hulfa hann, Grääwer um ìhra Poschta-n-umma z’ schànza, fìr sìch vor terrorischta-n-Ààgrìffa schìtza. Dr Ààgrìff hàt àm Morga-n-ààg’fànga un ìsch um 16 Ühr fartig gsìì. Noh-n-em Màssàker sìnn zààhlriicha burkiinischa Soldààta vermìsst gsìì. D’ Terrorìschta hann Wàffa un a Militäärkrànkawààga geb’schtoohla. Àm Tààg druff hann sa a Video vum Màssàker ìm Internet veräffentligt, wumm’r bewàffneta Manner un äbba 90 Laicha sììht. ’S ìsch dr teedligschta Màssààker, wo dia islàmìschta Grupp ìn Burkina Faso üssiawt hàt, zitter’m Ààgrìff z’ Solhan ìm Jüüni 2021. Noh-n-em Ààgrìff sìnn mehrera Regiarungsmìtglììder — dr Regiarungsschpraacher, dr Minìschter fìr Sìcherhait un dr Minìschter fìr humànitäära Hìlfa — vor Ort kumma. Àm 29. Àuigscht hàt d’ Radio France Internationale bekànnt gaa, àss ìwwer 300 Litt ìm Màssààker ums Laawa kumma sìnn.

## Noohwiisa
Paliano

**Paliano** ìsch a Schtàdt un Gmainda ìn dr Prowìnz Frosinone ìn dr itàliaanischa Regioon Latium mìt  Iiwoohner (Schtànd ). D’ Iiwoohner nännt m’r **' uff [[Italienische Sprache|Itàliaanisch]].

== Ortsnàmma ==
Uff [[Lateinische Sprache|Làtiinisch]] hàt zallamols d’ Schtàdt mehrera Nàmma trajt: **', **', **', **', **', **.

## wu ’s lììgt
Paliano lììgt uff’ma Hììgel ìn dr Làndschàft Ciociaria, äbba 59 km eeschtlig vu Rom un 36 km nordwäschtlig vu Frosinone. D’ G’mainda ìsch ìn 11 Fràkzioona untertailt: Cappuccini, Castellaccio, Jo Colle, Martinaccio, Mole, Poggio Romano-Palianese Sud, San Procolo-Cimate, Santa Maria Pugliano, Sant’Andrea, Sant’Anna, Terrignano.

D’ Nochbergmainda sìnn Anagni, Colleferro (RM), Gavignano (RM), Genazzano (RM), Olevano Romano (RM), Piglio, Segni (RM), Serrone.


{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q116961", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* ìm Harzoogspàlàscht *()* ìn dr Sala del Capitano sìnn 25 Freska, fìr dr Àdmirààl Marcantonio Colonna àls Siiger vu dr Seeschlàcht vu Lepanto eehra.
* d’ Collegiata di Sant’Andrea schteeht naawa-n-em Harzoogspàlàscht. Doo ìsch d’ Fàmìliakàpall vu da Colonna z’ fìnda.
* s’ Passionìschtakloschter Santa Maria Pugliano lììgt 4 km süüdlig vu Paliano. ’S hàt a wartvolla Bibliothek.
* s’ ehamooliga Kloschter San Pietro di Paliano lììgt àm wäschtliga-n-Oschtrànd.


PALIANO 16.jpg
PALIANO 5.jpg
PALIANO 7.jpg
Panoramica a.jpg
PANORAMICA B.jpg


## wìchtiga Litt üss dr Schtàdt
* dr Giuseppe Andrea Bizzarri (1802–1877), Küriakàrdinààl
* dr Giovanni Simeoni (1816–1892), Kàrdinààl vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch
* dr Augusto Béguinot (1875–1940), Botààniker

## Lìteràtüür zem Ort
* 
* 
* 

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr Gmainverwàltung (itàliaanisch)

## Ainzelnoohwiisa
Pastena

**Pastena** (uff Làtiinisch **', **' odd’r **') ìsch a [[Italienische Gemeinden|itàliaanischa Gmainda]] ìn dr [[Provinz Frosinone|Prowìnz Frosinone]] ìn dr Regioon [[Latium]] mìt  Iiwoohner (Schtànd: ). D’ Iiwoohner nännt m’r **' uff Itàliaanisch.

## wu ’s lììgt
Pastena lììgt ìn da Monti Ausoni, 110&nbsp;km süüdeeschtlig vu Rom un 33&nbsp;km süüdeeschtlig vu Frosinone. Ar ìsch Mìtglììd vu dr Comunità Montana Monti Ausoni. D’ Nochberorta sìnn Castro dei Volsci, Falvaterra, Lenola (LT), Pico un San Giovanni Incarico.


{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q116964", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch

Pastena, chiesa di Santa Maria Maggiore - Facciata.jpg
Pastena, chiesa di Santa Maria Maggiore - Interno.jpg
Pastena, chiesa di Santa Maria Maggiore - Cappella del Santissimo Sacramento.jpg
Pastena, chiesa di Santa Maria Maggiore - Interno verso la controfacciata.jpg


Grotte di Pastena esterno.jpg
Grotte di pastena primo corridoio (DC) - panoramio.jpg
Grotte pastena (DC) - panoramio - corinasdavide (1).jpg
Grotte pastena (DC) - panoramio - corinasdavide.jpg
Grotte pastena (DC) - panoramio.jpg
Grotte pastena colonne (DC) - panoramio.jpg


## Religioon
Pastena g’heert zem reemisch-kàthoolischa-n-Arzbìschtumm Gaeta.

## Lìteràtüür zem Ort
* 
* 

## Weblìnks

* Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (itàliaanisch)

## Ainzelnoohwiisa
Witalij Skomarowskyj

Dr **Witalij Skomarowskyj** (uff Ukràinisch schribbt m’r ; * 30. Dezamber 1963 z’ Berdytschiw, Oblast Schytomyr) ìsch a ukràinischer reemisch-kàthoolischer Gaischtlig’r un Bischoof vu Luzk.

## sii Laawa
Dr Witalij Skomarowskyj ìsch ìn’ra reemisch-kàthoolischa Fàmìlia-n-üss Poola-n-uff d’ Walt kumma. Ar hàt Medizin g’schtudiart un hàt sii Militäärdianscht ìn dr Sowjetàrmee g’màcht. Ar hàt Filosofii un Theologii àm Kàthoolischa Priaschterseminààri z’ Riga ìm Lettlànd g’schtudiart. Ar ìsch àm 27. Mai 1990 àls Priaschter g’wäijt worra. Ar ìsch Vikààr ìn siinera Haimetschtàdt Berdytschiw un Pfàrrer z’ Sumy ìm Nordoschta vu dr Ukràina gsìì. Vu 1995 bis 2000 ìsch’r Kànzler vu dr bìschtìmmliga Küüria ìm Bìschtumm Schytomyr gsìì, àb 1998 ìm Bìschtumm Kiew-Schytomyr, un d’wìllscht àui Pfàrrer ìm Verkläärungsmìnschter vu Schytomyr. Vu 2000 bis 2003 ìsch’r Vìzarektor vum bìschtimmliga Seminààri gsìì.

Àm 7. Àwrìl 2003 hàt’na dr Pàpscht Johànnis Pooli II. àls Wäihbischoof z’ Kiew-Schytomyr un Tìtülààrbischoof vu *Bencenna* ärnännt. Dr Arzbischoof vu Lemberg, dr Marian Kàrdinààl Jaworski, hàt em àm 7. Jüüni vum saalwa Joohr d’ Bischoofswäih g’schpanda; d’rbii sìnn d’ Mìtkonsekràtoora dr Arzbischoof Nikola Eterović, Àposchtoolischer Nunz ìn dr Ukràina, un dr Jan Purwiński, Bischoof vu Kiew-Schytomyr, gsìì. Àls Wààhlschpruuch hàt’r ** g’wählt („Unsra Hoffnung“ uff Làtiinisch).

Àm 12. Àwrìl 2014 hàt’na dr Pàpscht Frànsisküs zem Bischoof vu Luzk ärnännt. D’ Àmtsiifiahrung ìsch àm 17. Mai vum saalwa Joohr gsìì. Vum 31. Mai 2016 bis àm 24. Jüüni 2017 ìsch’r àui Aposchtoolischer Àdministràtoor vum Bìschtumm Kiew-Schytomyr gsìì. Zitter 2023 ìsch dr Skomarowskyj Presidant vu dr Ukràinischa Bischoofskùmferanz un ìsch friahjer daara-n-ìhr Genrààlsekretäär gsìì. Ìnnerhàlb vu dr Bischoofskùmferanz ìsch’r àui friahjer Vorsìtzender vum Üssschuss fìr d’ Massa-Kommükàzioonsmìttel so wia vum Üssschuss vu da wiibliga un mannliga Kongregàzioona gsìì.

Àm 9. Nowamber 2016 ìsch’r mìt Offiziarkriiz vum Verdianschtoorda vu dr Repüblik Poola üsszaichent worra.

## Weblìnks

* 

## Ainzelnoohwiisa
Melchior Shi Hongzhen

Dr **Melchior Shi Hongzhen** (uff Hoochkineesisch ; * 7. Janner 1929) ìsch reemisch-kàthoolischer Bischoof vu Tianjin ìn Kiina.

## sii Laawa
Dr Hongzhen ìsch àm 4. Jüüli 1954 àls Priaschter g’wäijt worra. Ar ìsch àm 15. Jüüni 1982 haimlig àls ainer vu da zwai Wäihbischeef fìrs Bìschtumm Tianjin g’wäijt worra — d’ Bischoofswäih hàt em dr Paul Liu Shuhe, Wäihbischoof vu Tianjin, g’schpanda.

Dr Bischoof Stefano Li Si-de ìsch ànna 2019 g’schtoorwa. Dr Hongzhen ìsch Koàdjutoor gsìì un hàt dr Noohfolgaracht g’hàà, àlso gìlt’r nooh-n-em kàthoolischa Kìrcharacht àls näijer Bischoof. Ar hàt jedoch nìt Mìtglììd vu dr Kineesischa Kàthoolisch-Pàtriootischa Verainigung wälla waara, dänn dàs hatt geega d’ kàthoolischa Glàuiwa g’schtoossa. Ar ìsch zitter mehrera Joohra ìn a g’rachtliga-n-Uffenthàltsort ìm Gebirga züag’wììsa worra un hàt àn dr B’schtàttung vu siim Vorganger nìt därfa mìtmàcha. Üsserdam ìsch’r schuu sehr àlt gsìì (90 Joohra ànna 2019) — normààlerwiis mian d’ kàthoolischa Bischeef mìt 75 Joohra üss’m Àmt z’rucktratta. Àm 27. Àuigscht 2024 hàt jedoch d’ kommünìschta Regiarung vu Kiina offiziäll dr Hongzhen àls Bischoof àànärkännt. D’ ziwiila-n-Àmtsiifiahrung ìsch àm 27. Àuigscht gsìì. Ìm Àuigscht 2024 hàt s’ Bìschtumm Tianjin 21 Pfàrräija un 62 Priaschter g’zààhlt.

## Weblìnks

* 

## Ainzelnoohwiisa