open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rue de Rivoli

D Strooss **Rue de Rivoli** befindet sich im 1. und im 4. Arrondissement vo Bariis und isch immer no äini vo de wichdigste stedtebaulige Aggse vo dr Stadt. Si het e Lengi vo öbbe drei Kilometer und goot vo Ost uf Weste vo dr *Rue de Sévigné* zur Place de la Concorde; die östligi Verlengerig vo dr Aggse, d Rue Saint-Antoine, goot zur Place de la Bastille. Die westligi Fortsetzig isch d Avenue Gabriel paralleel zur Avenue des Champs-Élysées.

D Strooss isch uf e Befääl vom Napoléon Bonaparte, wo denn dr Erst Konsul vo dr Franzöösische Republik gsi isch, mit Arkaade noch em baukünstlerische Vorbild vo dr Place des Vosges aagläit worde. Si isch Däil gsi vom Napoleon sine baanbrächende innebolitische Reforme und er het mit siine groossaagläite stedtebaulige Brojekt d Stadt Bariis nit nume vo Grund uf welle modärnisiere, sondern au welle verschöönere. Iire Naame het si vom italiänische Ort Rivoli bi Verona überchoo, wo die franzöösischi Revoluzioonsarmee under em Napoleon im Januar 1797 in dr Schlacht vo Rivoli d Östriicher entschäidend gschlaage het.

Am 9. Oktober 1802 isch dr Beschluss gfasst worde, d Strooss z baue. Dr Archidekt Charles Percier het d Entwürf drfür gmacht und no im Joor 1802 het mä afo baue. Zerst isch dr Stroosseabschnitt in dr Nööchi vom Louvre und westlig drvo baut worde. Dr östligi Stroosseabschnitt stammt us dr Zit vom Karl X., vom Ludwig Philipp und vom Napoléon III.

D *Rue de Rivoli* gältet as äini vo de bekanntiste Laadestroosse vo dr Stadt. In dr Nööchi vom Louvre befinde sich e Hufe Lääde mit Souvenir für Duriste.

## Liddratuur
* 
* 
* 
* 

## Weblingg

* insecula.com: "Rue de Rivoli" (en., fr.)
* "Paris History: Rue de Rivoli" (en.)
* Stroosseschild "Rue de Rivoli" (äng., fr., de.)
Wahlkreis St. Gallen

De **Waalchrais Sanggale** isch e Underainhait vom Kanton Sanggale i de Schwiz, wo noch de nöie Kantonsverfassig vom 10. Juni 2001 bildet worde isch.

De Waalchrais bestoht sit em 1. Januar 2003 us de ehemolige Bezirk Sanggale und Goosse, und au no e Gmaind us em früenere Bezirk Rorschach (Eggersriet). En Hoptort gits offiziell nööd. S Kraisgricht isch z Sanggale, wo im ehemolige Bezirk Sanggale de Hoptort gsi isch.

Er umfasst folgendi Gmainde: 





## Fuessnoote
Zinnfigurenklause

D **Zinnfigurekluuse** (dt. *Zinnfigurenklause*) isch e ehreamtlig gfiert Museum zue de Gschicht vum ditsche Sidweschte im Schwowedor z Friiburg.

## Gschicht
Fir e Uusstellung, wu im Johr 1965 im Friiburger Gaschthuus „Schiff“ ufgmacht wore isch, het de Friiburger Buechdrucker Arthur Andreas Lehmann e Raie vu Diorame gschaffe, wu historischi Eraignis mit Hilf vu Zinnfigure noogstellt ghet hän. Die Uustellung isch mit Unterstitzung vum domolige Owerburgermaischter Eugen Keidel anne 1969 als Museum in d denkmolgschitzte Riim vum Schwowedor umzoge. Ab 1987 het de Andreas Müller s Museum glaitet. Wu de Lehmann 1989 im Alter vu 80 Johr gstorbe isch, isch am 2. November 1989 de „Freundes- und Förderkreis der Zinnfigurenklause im Schwabentor e.&nbsp;V.“ als Unterstitzeverain grindet wore, 

## Sammlung
D Sammlung vum Museum bstoht us 9000 Figure in 21 Diorame, wu u. a. d Schlacht ei Sempach (ellai 1.150 Figure) 1386, de Schwowe- bzw. Schwizerkrieg vu 1499, de Buurekrieg 1525 im Schwarzwald, d Belagerung vu de Küssaburg/Oberlaochrenge, un Eraignis vu de Badische Revolution vu 1848 z Friiburg darstelle. Dezue het s Dioarame mit Burge vum Hoch- un Owerrhii, zue de Hexeverfolgung un zum Verher vum Martin Luther z Worms.

## Weblink
* Websitte vu de Zinnfigurekluuse
* Artikel in de Zittschrift RegioSPEZIAL
Puppenmuseum „Kleine Welt“

S **Buppemuseum „Chlaini Wält“** (dt. *Puppenmuseum „Kleine Welt“,* friejer *Opfinger Puppenstuben- und Puppenmuseum „Kleine Welt“*, speter *Freiburger Puppenmuseum*, derno *Staufener Puppenmuseum „Kleine Welt“*) isch e privat Museum z Haidersche in dr Rächtsform vun ere GbR, wu vu dr Ursula Trefzger un dr Anita Lüdtke grindet woren isch un au vun ene bis hite glaitet wird.

## Gschicht
D Ursula Trefzger isch Laiteri vun ere Gherloseschuel gsii. Wu si pensioniert woren isch, het si d Idee ghaa e Buppemuseum z grinde un het zämme mit dr Anita Lüdtke, ere ehmolige Schieleri vun ere, aagfange Buppe z sammle. Us dr Uustellige, wu si gmacht hän, isch im Johr 1993 schließlig e chlai Museum in dr Raiffyysestroß z Opfige wore, s „Puppenmuseum Opfingen“. Speter isch s Museum umzoge uf Fryybeg zerscht in d Heckerstroß uf dr Haid, anne 2004 derno in d Bertoldstroß un het derno „Freiburger Puppenmuseum“ ghaiße. Zum 1. Mai 2010 isch s Museum uf Staufe verlait wore un het in Ryym im zweete Stock in dr Hauptstroß 25 chenne aagluegt wäre. Im Februar 2016 isch s Museum schließlig uf Haidersche umzoge.

## Sammlig un Uustellig
D Sammlig bstoht us iber 550 Buppe un 400 Buppestuube us dr Zyt zwische 1750 un 1950, wu d vor allem d Trefzger im Lauf vu dr Johr zämmedrait het. Wel uf dr 150 Quadratmeter vum Meseum nit alles cha zaigt wäre, sin aber nume d Helfti vu dr Buppestuube uusgstellt.

## Weblink
* www.puppenmuseum-heitersheim.de/
* Kinderträume aus alten Zeiten werden lebendig, Südkurier, 24.01.2003
* In der Puppenstube, Badische Zeitung, 22.05.2010
* Teddys stopfen, Ordnung schaffen, Badische Zeitung, 22.11.2010
* So viele Erinnerungen kommen, Badische Zeitung, 29.11.2011
Wäiswampech

**Wäiswampech** (dt. *Weiswampach*, frz. *Weiswampach*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Wäiswampech ghere d Ortschafte Beeler (*Beiler*), Bënzelt (*Binsfeld*), Breedelt (*Breidfeld*), Holler (*Holler*), Holler Millen, Kléimillen (im lokale Dialäkt *Klimillen*), Lausduer (*Lausedorn*), Leetem (*Leithum*), Rossmillen, Wäiswampech (*Weiswampach*) un Wämperhaart (*Wemperhardt*). 

## Geografi
Wäiswampech lyt im Norde vu Luxeburg an dr Gränz zue Belgie. Nochbergmaine sin Ëlwen im Weschte un Klierf im Side un Sidweschte.

## Verwaltig
Wäiswampech ghert zum Kanton Klierf im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Wäiswampech isch dr Henri Rinnen. Scheffe sin dr Norbert Morn un d Marie-Paule Johanns-Hamer. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Wäiswampech isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 915 as *UUambais* (um 1131: *Wanenbais*, 1222: *Wanpahc*), Holler anne 893 as *Hunlar*. 

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Wäiswampech ghert zum Moselfränkisch.

## Kultur un Böuwärch
* Chilche Hl. Odila, Beeler (1857)
* Chilche Bënzelt 
* Chilche Christus dr Erleser, Holler (12. Jh.)
* Kapell Hl. Alfonsus, Breedelt (1840)
* Kapell bim Lancaster Memorial
* Buuremuseum *A Schiewesch* z Bënzelt
* *Lancaster Memorial*, e Dänkmol fir di alliierte Soldate im Zweete Wältchrieg, wu do abgschosse wore sin.


Datei:Binsfeld (Luxembourg) 101021 V1.JPG|Chilche Bënzelt
Datei:Holler Kirche.JPG|Chilche Holler
Datei:Kapell Breedelt.jpg|Kapell Breedelt
Datei:Kapell beim Lancaster Memorial.JPG|Kapell bim Lancaster Memorial
Datei:Holler Millen.jpg|Holler Millen
Datei:Kléimillen.jpg|Kléimillen
Datei:Rossmillen.jpg|Rossmillen
Datei:Lausduer.jpg|Lausduer


## Weblink

* www.weiswampach.lu
Wellesteen

**Wellesteen**, im lokale Dialäkt **Welleschten** (dt. *Wellenstein*, frz. *Wellenstein*), isch e ehmolig Gmai z Luxeburg. Zum 1. Jänner 2012 het si sich mit dr Gmaine Schengen un Biermereng zue aire Gmai mit em Name *[[Schengen]]* zämmegschlosse.

## Ortsdail
Zue dr Gmai Wellesteen hän d Ortschafte Bech-Maacher (*Bech-Kleinmacher*), Schwéidsbengen (*Schwebsingen/Schwebsange*) un Wellesteen ghert.

## Verwaltig
Wellesteen het zum Kanton Réimech im Distrikt Gréivemaacher ghert. Dr Burgermaischter vu Wellesteen isch bis 2011 dr François Hemmen gsii. Scheffe sin d Aline Pütz un dr Claude Beissel gsii. Gwehlt woren isch iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Zum 1. Jänner 2012 het sich d Gmai Wellesteen mit dr Gmaine Schengen un Biermereng zue aire Gmai zämmegschlosse, wu dr Name Schengen drait.

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Wellesteen ghert zum Moselfränkisch.

## Böuwärch
* Chilche Wellesteen

## Weblink

* www.wellenstein.lu
Philippe Starck

Dr **Philippe-Patrick Starck** (* 18. Januar 1949 z Bariis) isch e franzöösische Disäiner und äine vo de bekanntiste Verdräter vom Nöije Disäin. Im Starck sini vilsitige Entwürf cha mä in fast jedem Beriich vo Archidektuur bis Broduktdisäin finde. Er het spektakulääri Inneiirichdige entworfe aber au äifachi Gebruuchsgegeständ.

## Lääbe

Dr Philippe Starck het an dr Ecole Nissim de Camondo z Bariis studiert. 1965 het er dr Mööbelwettbewärb „La Vilette“ gwunne und het 1968 e Firma für ufbloosbaari Objekt gründet. 1971/72 isch er dr künstlerisch Läiter im Studio Pierre Cardin worde. Vo 1976 aa het er für zwei Nachtklub d Inneiirichdig entworfe und het schliesslig 1980 d Firma „Starck Products“ gründet.

Won er 1982 d Brivaatrüüm vom domoolige Staatsbresidänt François Mitterrand im Élysée-Palast gstaltet het, het si Karriere abghoobe. In de 1980er isch er zum gfiirte Stardisäiner worde, vor allem in de USA und z Japan. D Inneniirichdig für s Café Costes z Bariis (1984, gschlosse 1994) isch uf dr ganze Wält berüemt worde.

## Wärk

Datei:Skytree & Asahi Breweries Building, from Azumabashi, Asakusa 2012 Ⅲ.JPG|S Hauptgeböid vo dr Asahi-Brauerei z Tokio
Datei:Telefunken Digitale 45.jpg|E Radiowecker vo dr Firma Telefunken um 1995
Datei:Starck Tango.jpg|Dr stapelbaari Stuel *Olly Tango*, 2001
Datei:Aprilia Motò 6.5.jpg|Aprilia Moto 6.5


## Briis/Uszäichnige
* 1999 isch er as A&W-Desäiner vom Joor vo dr Zitschrift *Architektur & Wohnen* geert worde.
* 2004 het er dr Lucky Strike Designer Award vo dr Raymond-Loewy-Stifdig überchoo.

## Weblingg

* Offizielli Site vom Philippe Starck - starck.com
* Philippe Starck bi Duravit
* Dr Philippe Starck bi Axor/Hansgrohe

## Kwelle
Wëntger

**Wëntger** (dt. *Wintger*, frz. *Wincrange*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Wëntger ghere d Ortschafte Aasselbur (*Asselborn*), Aasselburer-Millen, Allerbur (*Allerborn*), Antoniushaff (*Antoniushof*), Béigen (*Bögen/Boevange*), Bockmillen, Boxer (*Boxhorn*), Bruechtebaach (*Brachtenbach*), Déierbech (*Derenbach*), Diänjen (*Dönningen/Doennange*), Deewelt (*Deiffelt*), Éimeschbaach-Aasselbur (*Emeschbach*), Éimeschbaach-Stackem, Hannerhaassel (*Hinterhasselt*), Heesdref (*Heisdorf/Hamiville*), Helzen (*Helzingen/Hachiville*), Houfelt (*Hoffelt*), Kréindel (*Crendal*), Leeresmillen (*Lehresmühle*), Lenzweiler (*Lentzweiler/*), Lëllgen (*Lullingen/Lullange*), Maulesmillen (*Maulusmühle/*), Neimillen, Nidderwampech (*Niederwampach*), Pafemillen (*Fünfbrunnen/Cinqfontaines*), Rëmeljen (*Rümlingen/Rumlange*), Saassel (*Sassel*), Schëmpech (*Schimpach*), Schëmpech-Gare, Stackem (*Stockem*), Tratten (*Trotten/Troine*), Trätterstrooss (*Trottenerstrasse/Troine-Route*), Uschler, Uewerwampech (*Oberwampach*), Weiler (*Weiler*) un Wëntger.

## Verwaltig
Wëntger ghert zum Kanton Klierf im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Wëntger isch dr Marcel Thommes (CSV). Scheffe sin dr Pierre Neser (CSV) un dr Carlo Weber (LSAP). Gwehlt wird iber e Proporzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
D Gmai Wëntger isch entstande am 1. Jänner 1978 dur d Fusioun vu dr Gmaine Aasselbur, Béigen, Helzen un Uewerwampech.

Wëntger isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1222 as *Wicringen*.

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Wëntger ghert zum Moselfränkisch.

## Böuwärch
* Chilche Hl. Martin, Helzen
* Chilche Hl. Eligius, Houfelt (1950er)
* Chilche Wëntger
* Chilche Béigen
* Chilche Kréindel
* Helzerklaus, e Wallfahrtskapell z Helzen
* Buurehof-Kapell z Weiler


Porkierch Hëlzen.JPG|Chilche Helzen
Klaushelz1.JPG|Helzerklaus
KieBeig22.JPG|Chilche Béigen
Bauerenhaff zu Weiler.JPG|Buurehof-Kapell, Weiler
HoufKie1.JPG|Chilche Houfelt
KieKrei2.JPG|Chilche Kréindel


## Weblink

* www.wincrange.lu
Wanseler

**Wanseler** (dt. *Winseler*, frz. *Winseler*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Wanseler ghere d Ortschafte Bärel (*Berlé*), Donkels (*Doncols*), Grëmmelescht (*Grummelscheid*), Näertreg (*Noertrange*), Pommerlach (*Pommerloch*), Soller (*Sonlez*), Wanseler (*Winseler*).

## Geografi
Wanseler lyt im Nordweschte vu Luxeburg an dr Gränz zue Belgie.

## Verwaltig
Wanseler ghert zum Kanton Wolz im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Wanseler isch dr Romain Schroeder. Scheffe sin dr Fernand Majerus un dr Charles Pauly. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Wanseler ghert zum Moselfränkisch.

## Kultur un Böuwärch
* Chilche Wanseler
* Chilche Bärel
* Kraidergaart Wanseler (*Conservatoire de plantes médicinales de Winseler*) , botanische Garte an dr Chilche (syt 1996)


Wanseler10.jpg|Chilche Wanseler
Bärel Kierch.jpg|Chilche Bärel


## Weblink

* www.winseler.lu
Wuermeldeng

**Wuermeldeng**, im lokale Dialäkt **Wormer** (dt. *Wormeldingen*, frz. *Wormeldange*), isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Wuermeldeng ghere d Ortschafte Cité Lehbusch, Dräibur (*Dreiborn*), Éinen (*Ehnen*), Kapenaker (*Kapenacker*), Meechtem (*Machtum*), On (*Ahn*), Uewerwuermeldeng (*Oberwormeldingen/Wormeldange-Haut*), Wuermeldeng (*Wormeldange*) un Wuermerbierg.

## Geografi
Wuermeldeng lyt an dr Mosel, im Oschte vu Luxeburg an dr Gränz zue Dytschland. 

## Verwaltig
Wuermeldeng ghert zum Kanton Gréivemaacher im Distrikt Gréivemaacher. Dr Burgermaischter vu Wuermeldeng isch dr Jean Beining. Scheffe sin dr Ernest Demuth un dr Jean-Paul Cloos. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Wuermeldeng isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1148 as *Wormeringa* (1161: *Vormeringa*), Ohn anne 1245.

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Wuermeldeng ghert zum Moselfränkisch.

## Kultur un Böuwärch
* Chilche Hl Johannes d. T., Wuermeldeng 
* Chilche Hl. Chryz, On
* Chilche Meechtem 
* Wyymuseum Éinen


KierBau1.JPG|Chilche Wuermeldeng 
Kierch On w.jpg|Chilche On
Machtum1.JPG|Meechtem 
Wäimusée-Éinen.jpg|Wyymuseum Éinen


## Partnergmai
*  Mortágua, Portugal

## Weblink

* www.wormeldange.lu
Parc Housen

**Parc Housen** (dt. *Park Hosingen*, frz. *Parc Hosingen*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Parc Housen ghere d Ortschafte Buckels (*Bockholtz*), Duerscht (*Dorscheid*), Ënnereesbech (*Untereisenbach*), Ënnerschlënner (*Unterschlinder*), Holztem (*Holzthum*),  Houschent (au *Stroosshouschent* gnännt), Houschter-Déckt (*Hoscheid-Dickt*), Housen (*Hosingen*), Konstem (*Consthum*), Näidsen (*Neidhausen*), Rouderssen (*Rodershausen *), Uewerschlënner (*Oberschlinder*) un Wuelessen (*Wahlhausen*), derzue die Wyler un Gheft: Akescht, Dickt, Doosber-Bréck, Duerschterhaischen, Fennbierg, Geieschhaff, Honich, Housenerbarrière, Kéiermillen, Kohnenhaff, Maarkebaach, Schmitzdell, Veianenerstross, Waldberg un Wegscheid

## Verwaltig
Parc Housen ghert zum Kanton Klierf im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Parc Housen isch dr Jacquot Heinen. Scheffe sin dr Guy Trausch, dr Josy Birkel un dr Jos Degrand. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Gschicht
D Gmai Parc House isch entstande am 1. Jänner 2012 dur d Fusion vu dr friejere Gmaine Konstem, Houschent un Housen.


Datei:Map Consthum.PNG|Konstem, 
Datei:Map Hoscheid.PNG|Houschent
Datei:Map Hosingen.PNG|un Housen
Datei:Map Parc Housen.png|fusioniere zue Parc Housen


Housen isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 968 as *Hosinga*. Anne 1106 het dr Gerhard I. vu Sponheim, Herr vu Clerf, zämme mit syre Frau Adelheid d Abtei Housen grindet.

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Housen ghert zum Moselfränkisch.

## Böuwärch
* Chilche Housen
* Chilche Buckels
* Chilche Duerscht
* Chilche Ënnereesbech
* Chilche Rouderssen
* Schmärzensmuttergottes-Kapell Housen
* Kapell Uewereesbech (böue anne 1681 vu dr Brieder Lieners)
* Dr Radio- un Färnsehsänder RTL bedrybt bi Housen e Sändemascht, mit 300 m Hechi s hegscht Böuwärch vu Luxeburg.


Datei:Hosingen Kirche.jpg|Chilche Housen
Datei:Kierch Buckels baussen.jpg|Chilche Buckels
Datei:Duerscht Kierch.jpg|Chilche Duerscht
Datei:Luxembourg Untereisenbach 02.jpg|Chilche Ënnereesbech
Datei:Kierch Rouderssen w 295.jpg|Chilche Rouderssen
Datei:Uewereesbech Privatkapell w.jpg|Kapell Uewereesbech
Datei:Luxembourg Wahlhausen 02.jpg|Wuelessen
Datei:Parc Hosingen2.jpg|Schuel Housen
Datei:Hosingen Wasserturm.jpg|Wasserdurm Housen
Datei:HosingenWiki.JPG|Sändemascht


## Weblink

* www.hosingen.lu
Uniseum

S **Uniseum** isch s Universitetsmuseum vu dr Albert-Ludwigs-Universitet z Friiburg.

S Museum, wu d Universitetsgschicht dokumentiert, isch im Juli 2004 geffnet wore. Informationsdafele un zahlriichi Uusstellungsstuck gän in dr thematisch gordnete Riim e Iwerblick iwer d Entwicklung vu dr Universitet sit ihre Grindung anne 1457 bis zue Studentebewegung vu de 1960er-Johr. Dezue het s aigeni Abdailunge fir Fachrichtunge, wu an Universitet bsundersch iiflussriich gsii sin, wie d Medizin oder di aagwendte Naturwisseschafte un d Gaischteswisseschafte.

D Uusstellungskonzeption het de Designer Kurt Ranger gmacht.

S Uniseum befindet sich in de Altstadt im ehmolige Jesuitekolleg, wu d Friiburger Universitet anne 1557 ihre Lehrbedrib verlait het un wu hite *Alti Universitet* gnennt wird.

De Uusdruck „Uniseum“ ischt markerechtlig gschitzt.

## Weblink
* Offizielli Websitte
Kanton Château-Salins

Dr **Kànton Château-Salins** ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Château-Salins ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Zem Kànton han 31 Gmeina gheert. Dr Hàuiptort ìsch Château-Salins gsìì. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter ànne 1998 dr Claude Cornet gsìì. Ìm März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora..

## Gmeina bìs 2015
Wolz

**Wolz** (dt. *Wiltz*, frz. *Wiltz*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg. Zum 1. Jänner 2015 het d Stadt mit dr ehmolige Gmai Eschweiler fusioniert.

## Ortsdail
Zue Wolz ghere d Ortschafte Rulljen (*Roullingen*), Wegdichen (*Weidingen*), Wolz (*Wiltz*), derzue die Wyler un Gheft: Batzendellt, Lameschmillen, Nacherstrooss (*Nocher-Route*), Nidderwolz (*Niederwiltz*), Tutschemillen un Tutschemillen-Barrière

## Verwaltig
Wolz ghert zum Kanton Wolz im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Wolz isch dr Frank Arndt. Scheffe sin dr Pierre Koppes un dr Raymond Shinn. Gwehlt wird iber e Proporzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Wolz isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 764 as *Wiltæ* (790: *Viltis*, 7923: *Wilz*).

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Wolz ghert zum Moselfränkisch.

## Kulutur un Böuwärch
* Schloss Wolz (1573)
* Chilche Wolz
* Chilche Hl. Petrus un Paulus (16. Jh.), Nidderwolz
* Statue *Jumpfere vu Fátima*
* Jardin de Wiltz
* Rodange-Reenert-Kulturwäg mit em Michel-Rodange-Dänkmol am Schoulbierg
* Ardennenoffensive-Museum
* Bröuerei- un Gärbereimuseum
* Blosmusikmuseum in dr Villa Faber


Kierch vu Wolz 01.JPG|Chilche Wolz
Tutschemillen Wiltz Luxembourg 02.jpg|Tutschemillen
Nocher-Route Luxembourg 01.jpg|Nacherstrooss 


## Partnergmaine
*  Celorico de Basto, Portugal
*  Baaschtnech, Belgie
*  Zavidovići, Bosnie-Herzegowina

## Weblink

* www.wiltz.lu
Ärenzdallgemeng

**Ärenzdallgemeng** (dt. *Ernztalgemeinde*, frz. *Commune de la vallée de l'Ernz*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue dr Ärenzdallgemeng ghere d Ortschafte Eppelduerf (*Eppeldorf*), Folkendeng (*Folkendingen/Folkendange*), Iermsdref (*Ermsdorf*), Keiwelbaach (*Keiwelbach *), Kitzebur, Marxbierg, Miedernach, Ousterbur (*Osterbour*), Pletschette, Steën (*Stegen*) un Suewelbur (*Savelborn*).

## Verwaltig
Iermsdrëf ghert zum Kanton Dikrech im Distrikt Dikrech. Dr Burgermaischter vu Iermsdrëf isch dr André Kirschten. Scheffe sin dr Bob Bintz, dr Jean-Pierre Schmit un dr Jeff Feller. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Gschicht
D Ärenzdallgemeng isch entstande am 1. Jänner 2012 dur d Fusion vu dr friejere Gmaine Iermsdrëf un Miedernach.


Datei:Map Medernach.PNG|Miedernach...
Datei:Map Ermsdorf.PNG|un Iermsdref...
Datei:Map Ärenzdall.png|fusioniere zue dr Ärenzdallgemeng.


## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu dr Ärenzdallgemeng ghert zum Moselfränkisch.

## Böuwärch
* Chilche Eppelduerf
* Chilche Iermsdref
* Chilche Steën


Ermsdorf church.jpg|Chilche Iermsdref
Eppeldorf and church.jpg|Eppelduerf
Steeën.jpg|Steën
KräizKier12.JPG|Steën
GemMied12.JPG|Rothuus Miedernach


## Weblink

* https://web.archive.org/web/20090423075054/http://www.medernach.lu/
Kanton Boulay-Moselle

Dr **Kànton Boulay-Moselle** ìsch e Kànton ìm Arrondissement Boulay-Moselle ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Zem Kànton ghere sitt 2015 31 Gmeine. Dr Hàuiptort ìsch Boulay-Moselle (dt. *Bolchen*).

## Gmeine sitt 2015

## Gmeine bìs 2014
Korpuskeltheorie

D **Korpuskeltheorii** (au **Emissionstheorii**, **Emanationstheorii**, **ballistischi Liechttheorii** oder **Korpuskulartheorii**) isch e füsikaalischi Theorii, wo vor allem em Isaac Newton zuegschriibe wird. Noch dere Theorii bestoot s Liecht us chliinste Däili bzw. Korpuskel (Körperli). D Korpuskeltheorii isch im 19. Joorhundert vo dr Wälletheorii vom Liecht abglööst worde, aber sit dr Fotoonetheorii vom Einstein (1905) schribt mä nä däilwiis wider korpuskulaari Äigeschafte zue.

Wil die ursprüngligi Emissionstheorii sich mit em Relatividäätsbrinzip verdräit und eso mit em Michelson-Morley-Experimänt, het mä am Aafang vom 20. Joorhundert sonigi Modäll wider afo diskutiere und als Alternative zur Relatividäätstheorii in Bedracht zooge. In dr Emissionstheorii weer aber d Liechtgschwindigkäit vo dr Gschwindigkäit vo dr Liechtkwelle abhängig, und das cha mä mit e Hufe andere Experimänt äidütig widerleege. Doorum cha mä d Emissionstheorii nüme as ärnsthafdi Alternative zur Relatividäätstheorii in Bedracht zie.
Seine

D **Seine** [] (keltisch *Sequana*) isch e Fluss in Nord-Frankriich. Iiri Kwelle isch im Burgund, si fliesst vo Oste uf Westen und mündet bi Le Havre in dr Ermelkanaal. Si isch 777 Kilometer lang und eso dr zwäitlengsti Fluss z Frankriich. S Iizugsgebiet vo dr Seine umfasst öbbe 78.650&nbsp;Quadratkilometer.

Wichdigi Stedt an dr Seine si Bariis, Troyes und Rouen. Z Bariis und Rouen befinde sich die wichdigste Binnehääfe vo Frankriich. Über Kanääl isch si mit dr Schelde, dr Maas, em Rhii, dr Saône und dr Loire verbunde. Am undere Lauf vom Fluss im Gebiet vo dr Normandi häi sich Daalschläife bildet, wo für e Fluss, wo so vil Wasser füert wie d Seine, ussergwöönlig grooss si. D Lengi bis Nogent-sur-Seine, wo Schiff chönne vercheere, isch 560&nbsp;Kilometer. Seeschiff chönnen dr Fluss uufe bis Rouen (120&nbsp;Kilometer im Landesinnere).

D Uuferbromenaade vo dr Seine z Bariis stoot uf dr Liste vom Wältkultuurerb vo dr UNESCO.

## Weblingg

* Sandre: Fiche cour d'eau
* La Maison de l'Estuaire dr Naturpark an dr Mündig vo dr Seine

## Fuessnoote
Lore Fischer (Sängerin)

D **Lore Fischer** (* 27. Mai 1911 z Stuegert, † 16. Okdobr 1991 en Mincha) ischt a deitscha Sängere mit dr Stemmlag „Alt“ ond a Geigere gwäa.

## Aus ihrem Leaba
D Lore Fischer ischt am 27. Mai 1911 z Stuegert uff d Welt komma. Nôch-em Abi hôt-se zerscht amôl an dr Musikhochschual vo ihrer Hoimetstadt Gsang ond s Geigaschbiil studiirt. Hendrher hôt-se ihr Studiom am Konservadoriom z Keln fortgsetzt, wo-ra d Schweizere Maria Philippi de wichdigschd Lehrere em Alt-Fach gwäa ischt. Scho em Aldr vo 23 Jôhr ischt-se a gschätzda Altischdin bei Uffironga vo Oratoria ond Kandada ond a gfrôgda Liadsengere gwäa. 

Em Jôhr 1942 hôt d Lore Fischer da Bratschischda Rudolf Nel gheiradet. Zamma mit sellem ond em Stuegerter Kombonischda Hermann Reutter hôt-se s „Lore-Fischer-Trio“ bildet, wo sein musikalischa Schwerponkt uff d Barock-Musik glegt hôt. Vo dera Grubbe geit’s au etliche Schallpladda. 1953 ischt vom Ehepaar Nel/Fischer d Dochtr Kristina Nel uff d Welt komma. Dui ischt heit a Schauschbiilere, wo-ma hin ond wiidr em Fernseh siht.

Ihre ledschde Lebensjôhr hôt d Lore Fischer en Mincha vorbrôcht, wo-se am 16. Oktobr 1991 em Altr vo 80 Jôhr ihre Auga fir emmr gschlossa hôt.

## Quella
*Friedrich Herzfeld: *Das Lexikon der Musik*, Verlag Ullstein GmbH, Frankfurt am Main – Berlin – Wien (1976)
*Lueg d Weblink

## Weblink
*A Kurzbiografii uff Englisch mit-ma Bildle vo dr Kinschtlere bei bach-cantatas
Kanton Forbach

Dr **Kànton Forbach** ìsch e Kànton ìm Arrondissement Forbach ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Zem Kànton ghere 7 Gmeine. Hàuiptort vum Kànton ìsch d Stàdt Forbach.

## Gmeine sit 2015

## Gmeine bìs 2014
Cervantes (Begriffsklärung)

**Cervantes** isch dr Familiennaame vo deene Persoone:
* Alfredo Castillo Cervantes, e mexikanische Jurist
* Annabel Cervantes (* 1969), e katalanischi Autorin
* Antonio Cervantes (* 1945), e kolumbianische Boxer
* Francisco Cervantes de Salazar (1514?–1575), e spanische Autor
* Iván Cervantes (* 1982), e spanische Döffrennfaarer
* Miguel de Cervantes (1547–1616), e spanische Schriftsteller
* Omar Cervantes (* 1985), e mexikanische Velorennfaarer
* Vicente Cervantes Mendo (1758–1829), e spanische Botaniker

**Cervantes** isch dr Naame vo Ortschafte 
* in Australie
* in de Philippine

**Cervantes** häisse die Schiff:
* Miguel de Cervantes, e Liichte Chrüzer vo dr spanische Marine (Stapellauf 1928)
* Cervantes (E 1), e Zerstöörer vo dr argentinische Marine (Stapellauf 1925)
* Monte Cervantes, e dütschs Passaschierschiff (1927-1930)

**Cervantes** bezäichnet
* *Cervantes*, e Romaan vom Bruno Frank
Kanton Grostenquin

Dr **Kànton Grostenquin** ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Forbach ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Zem Kànton han 31 Gmeina gheert. Dr Hàuiptort ìsch Grostenquin gsìì. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter 1993 dr Claude Bitte gsìì. Ìm März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.

## Gmeina bìs 2015
Kanton Stiring-Wendel

Dr **Kànton Stiring-Wendel** ìsch e Kànton ìm Arrondissement Forbach ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Zem Kànton ghere 14 Gmeine. Dr Hàuiptort ìsch Stiring-Wendel.

## Gmeine sitt 2015

## Gmeine bìs 2014

(1) Dr Dail vun dr Stàdt Forbach, wie zem Kànton Stiring-Wendel ghert, ìsch nit bewohnt.
Franz Gertsch

Dr **Franz Gertsch** (* 8. Merz 1930 z Mörige im Kanton Bärn; † 21. Dezämber 2022 z Riggisbäärg) isch e Schwiizer Moler gsi.

Vo 1947 bis 1952 hed er sich ir Malschuel Max von Mühlenen u bim Hans Schwarzenbach z Bärn lo usbilde. 1971 hed er ds Eidgnössische Kunschdschdipendium bercho. 1972 hed er ar *documenta 5* z Kassel mitgmachd; u 1978, 1999 u 2003 hed er ar Biennale z Venedig mitgmachd. 1997 hed er dr *Kaiserring*, dr Kunschdbriis vor Schdat Goslar bercho.

Im Herbschd 2002 hed z Burdlef s *Museum Franz Gertsch* ufgmachd, wo vom Ungernämer Willy Michel finanzierd worden isch.

2005 hei si mit dr erschde Franz-Gertsch-Retroschbektive n aagfange. D Uusschdelligsort si ds Museum Franz Gertsch u ds Bärner Kunschdmuseum gsii. Sid 2006 isch dr Gertsch Eerebürger vo sire Woongmeind Rüschegg gsi. Wäg sim 75. Geburtsdaag heds i verschidne Schdet Retroschbekdivene vo sim Wärch gäa.

2011 hed dr Gertsch dr *Willy Reber-Kunschdbriis* bercho.

## Literatuur
* Angelika Affentranger-Kirchrath: *Franz Gertsch – die Magie des Realen.* Benteli, Wabere/Bärn 2004, ISBN 3-7165-1336-9.
* Tobia Bezzola (Hrsg.): *Franz Gertsch: Seasons. Works 1983 to 2011.* Uusschdelligskataloog. Kerber, Bielefeld/Leipzig/Berlin 2011, ISBN 978-3-86678-520-5.

## Weblink
* Homepage vom Museum Franz Gertsch
* „Momente für die Ewigkeit“: Gertsch-Retroschbekdive im Ludwig Forum für Internazionali Kunschd, WDR-Kulturwältschbiegel, 2. Apriu 2006
* 
* 
* 

## Kwälle
Arkebuse

Mit **Hoggebüggse** und **Arkebuse** wird e vilfältigi Familie vo Vorderlader us em 15.&nbsp;und 16.&nbsp;Joorhundert bezäichnet. Die si in Europa und Asie vorchoo und häi e Lunteschloss gha und e Kaliber vo öbbe 18&nbsp;bis 20&nbsp;Millimeter, noch andere Aagoobe bis zu 25&nbsp;Millimeter.

## Allgemäins
Die früenere und schweere *Hoggebüggse* si no chloobigi Witerentwicklige vo dr Fuströöre gsi, wo allerdings mit eme Cholbe und eme Lunteschloss entschäidend verbesseret worde si. Wil si schweerfellig gsi si, het mä sä usschliesslig as Verdäidigungswaffe brucht, vor allem het mä mit ene vo Burgmuure obenaabe gschosse. Früeji Modäll underschäide sich vom ene Handroor nume dur e Cholbe und Hogge und für zum Schiesse, het mä d Lunte vo Hand an s Zündloch gfüert. Us de Hoggebüggse si am Aafang vom 16.&nbsp;Joorhundert d  *Arkebuse* entwicklet worde, wo dütlig handliger gsi si. Si si die chürzere und liichtere Zwilling vo de Muskete gsi, wo so schweer gsi si, ass si immer e Stützgable brucht häi. D Arkebuse hingeege häi au vo Riter chönne brucht wärde; und si also d Vorlöifer vo de Karabiner.

## Liddratuur
* Thomas Meyer: *Bogen, Armbrust, Hakenbüchse. Entwicklung und Technik der Fernwaffen des Mittelalters*. Books on Demand, Norderstedt 2009, ISBN 978-3-8370-8676-8.

## Weblingg

* ''Handgonnes and Matchlocks'' (ängl.), e historische Überblick über d Entwicklig vo dr Hoggebüggse (mit Kwellenaagoobe)
* Hoggebüggse, Züügbuech vom Maximilians I., hist. Abbildig, öbbe.&nbsp;1502 (Joor), Bayerischi Staatsbiliothek
* Messinghoggebüggse, Züügbuech vom Käiser Maximilian I., hist. Abbildig, öbbe&nbsp;1502 (Joor), Bayerischi Staatsbiliothek
## Fuessnoote
Edition

D **Edizioon** (lat. editio ‚Usgoob‘) oder **Usgoob** von ere Publikazioon bezäichnet d Vorberäitig für d Veröffentligung oder d Veröffentligung sälber. S *Ediere* vo Wärk vo Text, Muusig und andere Medie underschäidet sich vom *Editiere*, wo als Anglizismus (ängl. *to edit*) erst mit dr EDV ufchoo isch und bedütet, Daate am ene Terminaal von ere Daateverarbäitigsaalaag iigee, ändere oder lösche. Ediere düen im Allgemäine d Verlaag und d Herusgääber. Wenn sich d Ufmachig und dr Inhalt von ere Publikazioon nit oder nume weenig vo voorige Usgoobe underschäidet, reedet mä eender vo dr Uflaag von ere Publikazioon.

## Weblingg

*Bewärtigskriterie für elektroonischi Edizioone
Tachismus

Dr **Daschismus** (vo franzöösisch *la tache* = Farbfläcke) isch e Richdig vom Informel in dr abstrakte Moolerei, wo in de 1940er Joor z Bariis entstande isch und wo bis öbbe 1960 duurt het. Dr Begriff isch vom franzöösische Kunstkritiker Pierre Guéguen brägt worde, wo d Wärk abfellig *tachisme* (dütsch *Fläckwärk*) bezäichnet het. 

Im Daschismus brobiert dr Künstler, spontaani Empfindige und s Unbewusste daarzstelle mit Farbfläcke, won er uf e Liinwand moolt und drbii brobiert, jedi razionaali Kontrolle uszschalte. In de USA isch öbbe zur gliiche Zit dr abstrakti Expressionismus mit em Action Painting Moode gsi, won e äng verwandti Moolmethode isch. Vilmol brucht mä die bäide Bezäichnige sünonüm.

Bekannti Verdräter si dr Roger Bissière, dr Pierre Tal-Coat, dr Karl Fred Dahmen, dr Karl Otto Götz, dr Gerhard Hoehme, dr Georges Mathieu, dr Ludwig Merwart, dr Emil Schumacher und dr Wols.

## Liddratuur
* Georges Mathieu: *De la révolte à la renaissance. Au-delà du Tachisme*. Gallimard, Paris 1963 (Idées; 279). 
* Berchtold von Grüningen: *Vom Impressionismus zum Tachismus. Malerei, Lithographien, Photographie, angewandte Graphik*. Birkhäuser Verlag, Stuttgart 1964. 
* Friedrich Bayl: *Bilder unserer Tage*. Dumont Schauberg, Köln 1960.

## Weblingg
* Informazioone über e Daschismus
Weisweiler Fischnamen

**Fìschnäme vu [[Weisweil|Wisswil]]**

## Literatur
* Renate Schrambke: *Schiff - Dreibord - Weidling - Nachen. Arbeit und Sprache der Flußfischer in Weisweil am Oberrhein*. In: Alemannisches Institut Freiburg/Br. (Hrsg.): Alemannisches Jahrbuch 1995/1996. Bühl/Baden, S. 311-354.

## Lueg au
*Alemannischi Tieräme
Kreis (Geometrie)

Dr **Chreis** isch e sehr wichtigi geometrischi Figur. Als Ortskurve in ere Eebeni isch er so definiert, das er alli Pünkt P enthaltet, wo vom Mittelpunkt M die konstant Entfärnig r (Radius) hei.

## Algebrahischi Chreisdarstellige
In dr Algebra chöne verschiedenschti Formle brucht wärde, um e Kreis darzstelle. Do mol e chlini Uflischtig:

### Vektorielli Gliichig
Dur d Definition vom konstante Abstand zum e Punkt M isch ganz eifach folgendi Glichig z begründe.

 \overline{MP} = r 
Dr Abstand  |\overrightarrow{MP}|  wird vektoriell dur de Betrag vom Vektor zwüsche M und P dargstellt:
 |\overrightarrow{MX}| = r 
 |\overrightarrow{0P} - \overrightarrow{0M} | = r 

### Koordinategliichig
Us dr vektorielle Gliichig loht sich ganz eifach wider d Koordinate gliichig härleite.
Dr Betrag vome Vektor cha me nämlig ganz eifach mitem Pythagoras bestimme ( x & y si d Koordinate vo P, u & v si d Koordinate vo M):
 	\left| \begin{pmatrix} x - u \\ y - v \end{pmatrix}\right| = r 
 \sqrt{(x - u)^2 + (y - v)^2} = r 
 (x - u)^2 + (y - v)^2 = r^2 

## Kräisberächnig

### Dr Umfang
Im Raame vo dr Elementargeometrii isch \pi s Verheltnis vom Kräisumfang U zum Durchmässer vom Kräis d, und zwar für alli Kräis. Es gältet also
:U = \pi \, d = 2 \pi \, r.

Mit r = \tfrac{1}{2} d isch dr Radius vom Kräis gmäint.

### D Kräisflechi

Dr Flecheninhalt vo dr Kräisflechi A (lat. *area*: Flechi) isch broportional zum Kwadrat vom Radius r bzw. vom Durchmässer d vom Kräis. Mä bezäichnet en au as Kräisinhalt.

:A = \pi r^2 = \frac{\pi \, d^2}{4} \approx 0{,}78540 \; d^2.

### Dr Durchmässer

Dr Durchmässer d vom ene Kräis mit eme Flechiinhalt A und mit em Radius r loot sich dur
:d = 2r = 2 \sqrt{\frac A\pi} \approx 1{,}1284 \; \sqrt A

berächne.

### D Chrümmig
D Chrümmig git in jedem Punkt \mathrm P vom Kräisumfang aa, wie stark dr Kräis in dr ummiddelbare Umgääbig vom Punkt \mathrm P von ere Graade abwiicht. D Chrümmig \kappa vom Kräis im Punkt \mathrm P loot sich dur
:\kappa(\mathrm P) = \frac{1}{r}
berächne, wo r wider dr Radius vom Kräis isch. Im Geegesatz zu andere mathematische Kurve het dr Kräis in jedem Punkt die gliichi Chrümmig. Usser em Kräis het nume no die Graadi e konstanti Chrümmig \kappa = 0. Bi alle andere Kurve isch d Chrümmig vom Punkt \mathrm P abhängig.

### Witeri Formle
In de Formle unde nooche bezäichnet \alpha dr Sektorwinkel im Boogemaass, \alpha' dr Winkel im Graadmaass, wo d Umrächnig \alpha = \tfrac{\pi}{180^{\circ}} \alpha' gältet. Bi dr Berächnig vo dr Flechi vom Kräisring isch r_a  dr üsseri Radius vom Kräisring und r_i dr inneri.

## Litratuur
* Ilka Agricola, Thomas Friedrich: *Elementargeometrie.* 3. Uflaag. Vieweg+Teubner, Wiesbaden 2011, ISBN 978-3-8348-1385-5.
* Christian Bär: *Elementare Differentialgeometrie.* 2. Uflaag. Walter de Gruyter, Berlin 2010, ISBN 978-3-11-022458-0.
* Hartmut Wellstein, Peter Kirsche: *Elementargeometrie. Eine aufgabenorientierte Einführung.* Vieweg+Teubner, Wiesbade 2009, ISBN 978-3-8348-0856-1.

## Weblingg

* „Mathematische Basteleien“ zum Kreis
*
Kanton Metz-Ville-1

Dr **Metz-Ville-1** ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Metz-Ville ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Dr Kànton hàt dr Norde vun dr Stàdt Metz umfàsst, wie àui dr Hàuiptort vum Kànton ìsch. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter 1998 dr Dominique Gros gsìì.

## Gmeine

(1) Deil vun dr Gmein
Kanton Verny

Dr **Kànton Verny** ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Metz-Campagne ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Zem Kànton han 36 Gmeina gheert. Dr Hàuiptort ìsch Verny gsìì. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter 2001 dr Jean François gsìì. Ìm März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.

## Gmeina bìs 2015
Kanton Phalsbourg

Dr **Kànton Phalsbourg** ìsch e Kànton ìm Arrondissement Sarrebourg ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Zem Kànton ghere 56 Gmeine. Dr Hàuiptort ìsch Phalsbourg (Pfalzburg).

## Gmeine sitt 2015

## Gmeine bìs 2014
Nina Badrić

D **Nina Badrić** (* 4. Juli 1972 z Zagreb) isch e kroatischi Popsängeri. 

As Chind het d Nina Badrić bim Maidlichor *Zvjezdice* (Stärnli) gsunge, wu si au uf Tournee dermit gangen isch un e bar Albe mit ufgnuu het. 

Wu si bi „Crovizija“ ufdrätten isch, ere nationale Variante vum Eurovision Song Contest, isch si mit ihrem Lied „Ostavljam te“ uf dr acht Blatz chuu.

Anne 1995 het si d Albe *Ljubav i bol* un *Godine Nestvarne* ufgnuu. Ihre dritt Album *Personality* isch s maischtverchauft Album vu Kroatie in dr Johr 1997 un 1998 gsii un isch mit zwai *Porin*, dr *Večernjakova ruža* un andre Bryys uuszaichnet wore. Mit dr Single *I'm so excited* isch si au usserhalb vu Kroatie bekannt wore. 

Im Johr 2002 isch si z Bosnie un Herzegowina mit eme *Oscara* as beschti uusländischi Sängeri uuszaichnet wore. Ai Johr speter isch ihre Album *Ljubav* mehfach mit em *Porin* uuszaichnet un fir iber 15.000 verchaufti Exemplar mit em Bryys *Zlatna ploča* (Gold) bremiert wore.

Im nämlige Johr, 2003 het d Nina Badrić bim Dora-Festival mitgmacht un isch dert mit em Lied „Čarobno jutro“ uf dr zweet Blatz chuu.

## Diskografi
* Ljubav i bol (1995)
* Godine Nestvarne (1995)
* Personality (1997)
* Unique (1999)
* Nina (2000)
* Collection (2003)
* Ljubav (2003)
* 07 (2007)
* NeBo (2011)

## Filmografy
*2006: Libertas

## Weblink

* Offiziälli Websyte (Kroatisch)
* 
* Kroatien: Nina Badrić uf eurovision.de
Kanton Sarralbe

Dr **Kànton Sarralbe** ìsch e Kànton ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Zem Kànton ghere 48 Gmeine. Dr Hàuiptort ìsch Sarralbe. 33 Gmeine ghere zum Arrondissement Forbach-Boulay-Moselle, 17 zem Arrondissement Sarreguemines

## Gmeine sitt 2015

## Gmeine bìs 2014
Kanton Sarreguemines

Dr **Kànton Sarreguemines** ìsch e Kànton ìm Arrondissement Sarreguemines ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Zem Kànton ghere sitt 2015 20 Gmeine. Dr Hàuiptort vum Kànton ìsch d Stàdt Sarreguemines (Saargemünd).

## Gmeine sitt 2015

## Gmeine bìs 2014
Kanton Thionville-Est

Dr **Kànton Thionville-Est** ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Thionville-Est ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Dr Kànton umfàsst dr Oschte vun dr Stàdt Thionville, wie àui dr Hàuiptort vum Kànton ìsch. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter 2008 d Isabelle Rauch gsìì. Ìm März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.

## Gmein

(1) Deil vun dr Gmein
Kanton Metzervisse

Dr **Kànton Metzervisse** ìsch e Kànton ìm Arrondissement Thionville-Est ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Zem Kànton ghere 27 Gmeine. Dr Hàuiptort ìsch Metzervisse. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter 2008 dr Jean-Pierre La Vaullée.

## Gmeine
Kanton Algrange

Dr **Kànton Algrange** ìsch e Kànton ìm Arrondissement Thionville-Ouest ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Zem Kànton ghere 16 Gmeine. Dr Hàuiptort ìsch Algringen.

## Gmeine sit 2015

## Gmeine bìs 2014
Central Province (Papua-Neuguinea)

**Central** (Tok Pisin: *Sentral Provins*) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. Si lyt an dr Sidkischte vu Neiginea, isch im nationale Verglych seli drucke un het e gringi Bevelkerigsdichti. Z Central lyt d Hauptstadt Port Moresby, wu au dr Verwaltigssitz vu dr Provinz isch. D Nochberprovinze vu Central sin Gulf, Morobe, Oro (Northern), National Capital District un Milne Bay.

## Dischtrikt un LLG
D Provinz Central isch in vier Dischtrikt unterdailt. E jede Dischtrikt bstoht us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, *Local Level Government (LLG) Areas*, wu in *Rural* (ländligi) oder *Urban* (stedtischi) LLG unterschide wäre.
Eastern Highlands Province

**Eastern Highlands** (Tok Pisin: *Isten Hailans*) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. Eastern Highlands isch di eschtligscht vu dr Bärgprovinze. D Nochberprovinze sin Morobe im Oschte, Madang im Norde, Simbu im Weschte un Gulf im Side.

## Dischtrikt un LLG
D Provinz Eastern Highlands isch in acht Dischtrikt unterdailt. E jede Dischtrikt bstoht us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, *Local Level Government (LLG) Areas*, wu in *Rural* (ländligi) oder *Urban* (stedtischi) LLG unterschide wäre.

## Weblink
*Syte vum NGO-Projäkt atprojects mit Informatione iber d Eastern Highlands Province
Bougainville (Provinz)

Di autonom Region **Bougainville** (ängl. *Autonomous Region of Bougainville*, Tok Pisin: *otonomos region bilong Bogenvil*) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. Bis si anne 2005 autonom wore isch, het si **North Solomons Province** (Nord-Salomone-Provinz) ghaiße. D Provinz umfasst di glychnamig Hauptinsle Bougainville un di nerdlig dervu gläge Insle Buka, derzue ne baar chlaineri Insle. Provinzhauptstadt isch Buka.

## Dischtrikt un LLG
Di autonome Region Bougainville isch in drei Dischtrikt unterdailt. E jede Dischtrikt bstoht us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, *Local Level Government (LLG) Areas*, wu in *Rural* (ländligi) oder *Urban* (stedtischi) LLG unterschide wäre.
East New Britain Province

**East New Britain** (Tok Pisin: *Is Niu Briten*) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. S umfasst d Oschthelfti vu dr Insle Neibritannie un d 13 chlaine *[[Duke-of-York-Inseln|Duke-of-York-Insle]]* (58 km²) im *Saint George’s Channel* zwische Neibritannie un dr Nochberprovinz New Ireland. Di grescht Ortschaft un Provinzhauptstadt isch bis zum Uusbruch vum Vulkan Tavurvur am 19. Septämber 1994 Rabaul gsii. E Huffe Yywohner sin derno uf Kokopo zoge, wu 30 km wyt ewäg isch vu Rabaul. Kokopo isch derno schließlig au Provinzhauptstadt wore.

## Dischtrikt un LLG
D Provinz East New Britain isch in vier Dischtrikt unterdailt. E jede Dischtrikt bstoht us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, *Local Level Government (LLG) Areas*, wu in *Rural* (ländligi) oder *Urban* (stedtischi) LLG unterschide wäre.
Enga Province

**Enga** (Tok Pisin: *Enga*) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. Si isch di weschtligscht vu dr Hochlandprovinze. D Nochberprovinze vu Enga sin East Sepik, Madang, Western Highlands, Southern Highlands un Hela. Hauptstadt isch Wabag.

## Dischtrikt un LLG
D Provinz Enga isch in vier Dischtrikt unterdailt. E jede Dischtrikt bstoht us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, *Local Level Government (LLG) Areas*, wu in *Rural* (ländligi) oder *Urban* (stedtischi) LLG unterschide wäre.

## Literatur
Heiner Wesemann: *Papua-Neuguinea. Niugini. Steinzeit-Kulturen auf dem Weg ins 20. Jahrhundert*, Köln 1985.

## Weblink
Infosyte uf pacificislandtravel.com
Gulf (Papua-Neuguinea)

**Gulf** (Tok Pisin: *Gulf Provins*) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. Si lyt an dr rägeryche Sidkischte am Golf vu Papua, wu dr Provinz dr Name gee het. D Nochberprovinze sin Western im Weschte, Southern Highlands, Simbu, Eastern Highlands un Morobe im Norde un Central im Oschte.

## Dischtrikt un LLG
D Provinz Gulf isch in zwee Dischtrikt unterdailt. E jede Dischtrikt bstoht us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, *Local Level Government (LLG) Areas*, wu in *Rural* (ländligi) oder *Urban* (stedtischi) LLG unterschide wäre.
East Sepik Province

**East Sepik** (Tok Pisin: *Is Sepik*) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. East Sepik isch gnännt noch em greschte Stom vum Land, em Sepik. D Nochberprovinze vu East Sepik sin Sandaun, Hela , Enga un Madang. Hauptstadt isch Wewak.

## Dischtrikt un LLG
D Provinz East Sepik isch in sechs Dischtrikt unterdailt. E jede Dischtrikt bstoht us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, *Local Level Government (LLG) Areas*, wu in *Rural* (ländligi) oder *Urban* (stedtischi) LLG unterschide wäre.

## Weblink
* Pacific Island Travel: Karawari (East Sepik)

## Literatur
* Heiner Wesemann: *Papua-Neuguinea. Niugini. Steinzeit-Kulturen auf dem Weg ins 20. Jahrhundert.* DuMont, Köln 1985, ISBN 3-7701-1322-5 (*DuMont-Kultur-Reiseführer in der Reihe DuMont-Dokumente*).
Madang (Provinz)

**Madang** (Tok Pisin: *Madang*) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. Si lyt an dr Nordkischte vu Neiginea. D Hauptstadt isch di glychnamig Stadt Madang. D Nochberprovinze vu Madang sin East Sepik, Enga, Western Highlands, Jiwaka , Simbu (Chimbu), Eastern Highlands un Morobe.

## Dischtrikt un LLG
D Provinz Madang isch in sechs Dischtrikt unterdailt. E jede Dischtrikt bstoht us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, *Local Level Government (LLG) Areas*, wu in *Rural* (ländligi) oder *Urban* (stedtischi) LLG unterschide wäre.
Manus (Provinz)

**Manus** (Tok Pisin: *Manus*)(Unserdeutsch: Manus) isch aini vu dr 21 Provinze vu Papua-Neiginea. Si umfasst d Hauptinsle Manus (1.554&nbsp;km²), di andre 17 Admiralitäts-Insle un di chlainere Weschtlige Insle. D Hauptstadt isch Lorengau. 

## Dischtrikt un LLG
D Provinz Madang het ai Dischtrikt. Dischtrikt bstehn us aim oder mehrere „Biet uf lokaler Verwaltigsebeni“, *Local Level Government (LLG) Areas*, wu in *Rural* (ländligi) oder *Urban* (stedtischi) LLG unterschide wäre.

## Sproche
D Sproche, wu uf uf dr Insle vu dr Provinz Manus gschwätzt wäre, ghere zue dr Auschtronesische Sproche, un bilde do ne aigeni Untergruppe vu dr Ozeanische Sproche. Noch em Ethnologue wäre die 31 Sproche uf dr Insle gschwätzt (mit em language code, dr Insle, wu si gschwätzt wäre un ere gschetzte Zahl vu Sprächer noch em Zensus vu 2000):

* *Admirality Islands*
***Eastern*
****Manus*
*****East*: Andra Hus ([anx], Andra Island, Hus Island, 1410), Elu ([elu], Manus, 600), Ere ([twp], Manus, 1400), Kele ([sbc], Manus, Koruniat, 1480), Koro ([kxr], Manus, 820), Kurti ([ktm], Manus, 3500), Leipon ([lek], Ndrilo, Pityli Island, 1320), Leie ([lle], Manus, 3400), Nali ([nss], Manus, 2900), Papitalai ([pat], Los Negros Island, 420), Ponam ([ncc], Ponam Island, 630), Titan ([ttv], Mbuke Islands, Manus, Baluan Island, Rambutyo Island, 5100), 
*****Mokoreng-Loniu*: Loniu ([los], Los Negros Island, 780), Mokerang ([mft], Los Negros Island, 300), 
*****West*: Bipi ([biq], Bipi Islands, 1380), Khehek ([tlx], Manus, 1620), Likum ([lib], Manus, 90), Mondropolon ([npn], Manus, 530), Nyindrou ([lid], Manus, 4800), Sori-Harengan ([sbh], Manus, Sori Islands, Harengan Islands, 770), Tulu-Bohuai ([rak], Manus, 1970), Hermit ([llf], Hermit Islands, 10), 
*** *Pak-Tong*: Pak-Tong ([pkg], Pak-Island, Tong Island, 1090)
****Southeast Islands*: Lenkau ([ler], Rambutyo Island, 380), Lou ([loj], Lou Island, 1230), Nauna ([ncn], Nauna Island, 420), Pam-Baluan ([blq], Baluan Island, 2000), Penchal ([pek], Rambutyo Island, 1080)
***Western*: Wuvulu-Aua ([wuv], Wuvulu-Island, Aua Island, 1560), Seimat ([ssg], Ninigo-Islands, Hermit Islands, 1240), Kaniet ([ktk], Kaniet Island, uusgstorbe)

## Weblink
*https://web.archive.org/web/20190223201350/http://www.manusisland.com/
*Sprochecharte vu dr Provinz Manus
*Ethnologue Report for Admirality Islands
Nashorn

D **Naashörner** (Rhinocerotidae) oder au d **Rhinozeross** bilde e Familie vo de Umbaarhuefer (Perissodactyla), wo hüte no fümf läbigi Arte het.  Si si charakterisiert dur e chreftige Körper, churzi Bäi mit drei Zeeche und e groosse Chopf. Uf dr Naase häi alli Verdräter, wo s hüte git, e markanti Bildig, wo us äim oder zwäi Hörner bestoot, wo dr Familie iire Naame gee häi. D Familie isch äini vo de vilfältigste und erfolgriichste in dr Gschicht vo de Süüger  und isch wäärend iirer Entwickligsgschicht, wo vor fast 50&nbsp;Millioone Joor aagfange het, über witi Däil vo Öirasie, Afrika und Nordamerika verbräitet gsi. Iire Niidergang het am Ändi vom Miozeen vor öbbe 6 bis 5&nbsp;Millioone Joor aagfange, wo sich s Klima gänderet het und drmit d Landschaft. Das het zur Folg gha, ass alli nordamerikanische Naashornarte usgstorbe si und au e Hufe Arte im Räst vo iirem ursprünglige Verbräitigsgebiet. Gege s Ändi vom Pläistozeen het s denn e Faase gee, wo alli nordöirasische Verdräter verschwunde si. Nume Naashornarte, wo hüte im Afrika südlig vo dr Sahara und im süd- bis südöstlige Asie verbräitet si, häi überläbt, si aber däilwiis stark vom Usstärbe bedroot.

## Weblingg