open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Christof Sauerländer

Dr **Hans Christof Sauerländer** (* 28. Jänner 1943 z Aarau; † 9. April 2016 ebedert) isch e Schwyzer Verleger gsii.

## Lääbe
Dr Sauerländer isch uf s Gimnasium in syre Haimetstadt gange. No dr Matura het er an dr Universitet Bärn Rächtswisseschaft studiert. Anne 1969 het er s Studium mit em Lizentiat vu baide Rächt abgschlosse un derno bis 1971 bi verschidene Verlag z New York gschafft, voreb er d Unternämeslaitig vum Verlag Sauerländer ibernuu het.

Är isch vu 1973 bis 2001 dr Inhaber un Verleger vu Verlag Sauerländer gsii un het s Familieunternäme in dr sechste Generation gfiert bis zue dr Ibernahm dur dr Cornelsen Verlag anne 2001. Unter syre Laitig het dr Verlag sy Bedytig as ain vu dr fierende Aabieter vu dytschsprochige Chinder- un Jugedliteratur un as Lehrmittelverlag bhauptet.

## Weblink
* Nooruef bim Fischerverlag
FC Nordstern Basel

Dr **FC Nordstärn Baasel** isch e Schwizer Fuessballveräin.

Er isch am 21. Merz 1901 gründet und 1903 in dr Schwizerisch Fuessball-Verband ufgnoo worde.

1908 isch dr FC Nordstärn Serii-B-Mäister vo dr Zentralschwiz worde. 1910 si d Young Fellows Basel aagschlosse worde. 1924, im Joor wo s Stadion Rankhof iigweit worde isch, isch die ersti Mannschaft under em Drääner Izidor "Dori" Kürschner ufgstiige und d Juniore si Mäister vo dr Zentralschwiz worde. 1935 isch dr Klub zum erste Mol im Göpfinal gstande, het aber 0:10 gege Lausanne verloore. No äinisch isch er 1939 in Final cho, het aber au das Spiil gege Lausanne verloore (0:2).
1923, 1927 und 1928 isch dr FC Nordstärn Vizemäister vo dr Schwiz gsi.

12 Spiiler vom FC Nordstärn häi im Lauf vo dr Zit für d Schwizer Nazionalmannschaft gspiilt. Im Stadion vom FC Nordstärn si 13 Länderspiil gspiilt worde.

Vo 1966 bis 1968 het dr spööter "Wältebummler" Otto Pfister bim FC Nordstärn gspiilt und dräniert.

Bis hüte het dr FC Nordstärn im Ganze 35 Säsong lang in dr höggste Schwizer Fuessballliga gspiilt. (1911-1943;  1978/79 und 1980-1982)

Zur Zit isch dr FC Nordstärn Baasel uf em 20. Blatz vo dr ewige Dabälle vo dr Super League.

## Weblingg
* Website vom FC Nordstärn
Christian Lindner

Dr **Christian Wolfgang Lindner** (* 7. Jänner 1979 z Wuppertal) isch e dytsche Bolitiker (FDP). Syt em 8. Dezämber 2021 isch er Bundesminischter fir Finanze im Kabinett Scholz un syt em 7. Dezämber 2013 Bundesvorsitzer vu dr FDP.

Syt Mai 2012 isch er, wie au scho vu 2000 bis 2009, Mitglid vum Landdag z Nordrhy-Weschtfale. Är isch derzue au Vorsitzer vum Landesverband un dr Landdagsfraktion vu dr FDP Nordrhy-Weschtfale. Vu Oktober 2009 bis Juli 2012 isch dr Lindner Mitglid vum Dytsche Bundesdag gsii, vu Dezämber 2009 bis Dezämber 2011 au Generalsekretär vu dr Bundes-FDP.

Vu 1997 bis 1999 un 2002 bis 2004 het er as freiberueflige Unternämesberoter gschafft. Vu 2000 bis 2001 isch er Gschäftsfierer vu dr Internetfirma *Moomax GmbH* gsii.

## Schrifte (Uuswahl)
* mit em Hartmut Knüppel (Hrsg.): *Die Aktie als Marke. Wie Unternehmen mit Investoren kommunizieren sollen*. Frankfurter Allgemeine Buch, Frankfurt am Main 2000, ISBN 3-933180-83-X.
* (Hrsg.): *Avatare. Digitale Sprecher für Business und Marketing*. Springer-Verlag, Heidelberg u.&nbsp;a. 2003, ISBN 3-540-43992-7.
* mit em Philipp Rösler (Hrsg.): *Freiheit. gefühlt – gedacht – gelebt. Liberale Beiträge zu einer Wertediskussion*. VS Verlag für Sozialwissenschaften, Wiesbaden 2009, ISBN 978-3-531-16387-1.
* mit em Hans-Dietrich Genscher: *Brückenschläge. Zwei Generationen, eine Leidenschaft*. Hoffmann und Campe, Hamburg 2013, ISBN 978-3-455-50296-1.

## Weblink

* Websyte vum Christian Lindner
* 
* 
* 

## Fueßnote
Barchinas

**Barchinas** (rätoromanisch (Vallader) für «Schiffli» [Plural], usgsproche wie «bartschiinas») isch en Bruuch im Underängadiner Hauptort Scuol im Kanton Graubünde, wo der Übergang vom alte i s neu Jaar simbolisiert. Er ghört dademit zu de Tradizione vo de Wintersunnewändifäschter.

## Bruuch
Am Silväschterabig lönd d Chind vom Dorf Schiffli us Föreholz oder us Nussschale uf de Brünne vo de alte Schulser Quartier la faare. Uf jedem Schiffli brännt e Cherze. Me säit dem «s Jaar usbränne», uf Romanisch *arder oura l’on vegl*.

Me wäiss nöd, wänn me mit dem Bruuch agfange hät. S erscht Mal über in gschribe wird 1936, wo me für de schwyzerisch Volchskundatlas Ufnaame im Ängadin gmachet hät.

De Name vom Bruuch, *Barchinas,* chönt jünger sy. Im Artikel *barcha* «Schiff» im Dicziunari Rumantsch Grischun, wo um 1950 ume gschribe worde isch, staat ämel ekäs Wort dezue. Alli Zäddel, wo de Bruuch agönd, sind under *Silvester* versorget – und dä Artikel isch nanig truckt.

## Quälle
* Men Gaudenz: *Nos cumün da Scuol in temps passats.* Stamparia engiadinaisa, Samedan/Scuol 1982, S.&nbsp;179 (wo as Zytpunkt d Wienacht statt em Silväschter aagää isch).
* Atlas der schweizerischen Volkskunde. Originalufnaame i Bündner Ortschafte, bsorget vom Dr. Gian Caduff um 1936. Im Bsitz vom Dicziunari Rumantsch Grischun. – Fraag 83 «Was für Bräuche finden ausser den schon genannten am Silvester und am Neujahr statt?» für Schuls.
* Barchinas uf de Website vo *Mia regiun, Engiadina bassa*. 

## Fuessnote
Gefecht bei Rothenthurm

S **Gfächt bim Rothethurm** isch e milidäärischi Usenandersetzig wääred em Franzoseniifall zwüschen em Land Schwyz und Frankriich gsi. Si het am 2. Mai 1798 im Bezirk Schwyz im Kanton Schwyz stattgfunde.

## Vorgschicht
Noch dr Niiderlaag im Gfächt bi Wollerau am 30. April, wo aber dr Vormarsch vo de Franzoose gstoppt het, häi sich d Schwyzer zerst wmol zruggzooge. Vor em Gfächt bi Schindellegi isch dr Kommandant vo de Schwyzer Drubbe dr Major Balthasar Bellmont uf em Wääg zum Chriegsroot z Rothethurm vo sine äigene Lüt umbrocht worde, wil er e Verrööter und e Feigling sig.

Wo d Franzoose am 2. Mai gege die schwache schwyzerische Vorboste aagruckt si, si d Schwyzer ooni Füerig doogstande. Si häi d Franzoose aber äinewääg bi Schindellegi chönne uf Wollerau zruggdränge, bis dr Landeshauptmä Reding aachoo isch und iine befoole het sich zruggzzieh, wil Äisiidle gfalle sig und sich die schwache Hüfe uf em Jostebärg wurde zruggzie und dorum d Schwyzer Drubbe chönnte abgschnitte oder iikesslet wärde. D Schwizer häi sich uber d Sihl zruggzooge und d Brugg zerstöört und si in d Wälder bim Rothethurm.

## Dr Lauf vom Gfächt
No am gliiche Daag, am 2. Mai, häi d Franzoose under em General Freyssinet in dr Hochebeni vo Rothethurm uf d Schwyzer under em Aloys Reding gwartet, wo dur e zwäits Batallioon und dr Landsturm versterkt worde si. Dä het sini Manne, wo vo Fraue und Chinder understützt worde si, in Kampf gfüert mit de Wort: «Mir flüchte nit, mir stärbe». Im Gfächt isch es de Schwyzer glunge, d Franzoose uf dr Altmatt z schloo, au wenn die mee Drubbe gha häi.

## D Folge
Zwar isch am 3. Mai z Arth no kämpft worde, aber drotz iire Erfolg het s für d Schwyzer kä Hoffnig me gee. Si si müed vom Chrieg gsi, und d Franzoose si drotz groosse Verlust immer no übermächdig gsi. In dere verzwiiflete Laag het dr Reding de Schwyzer dr Root gee, Friide z mache. Am 4. Mai isch die nöiji helvetischi Verfassig vo de Schwyzer aagnoo worde.

## S Gedänkschiesse
Sit 1948 organisiert dr Fäldschützeveräin Rothethurm jedes Joor e historischs Schiesse zum Aadänke as Gfächt bim Rothethurm. In dr Pfarrchille Rothethurm wird e Gedänkgottesdienst zum Gedächtnis an d Gefallene abghalte.

## Fuessnote
Hélène Boschi

D **Hélène Boschi** (* 11. August 1917 z Lausanne ; † 9. Juli 1990 ze Strossburi) isch e schwizerisch-französischi Pianistin gsi.

D Hélène Boschi hed 1952 un 1959 de Grand Prix du disque gwunne. De Priis isch en Uszeichnig für Musigufnahme, wo vo de Académie Charles Cros z Frànkrich vergäh wird.

1975 hed sie vo de Stadt Zwickau de Robert Schumann-Priis iberchoo.

## Weblink
* Notre histoire
* Gramophone - The world's best classical music review
Marlies Schoch

D **Marlies Schoch** (* 18. Novämber 1940 z Herisau; † 23. April 2016) isch e Schwyzer Gaschtwirtin un barteilosi Bolitikeri gsii.

## Lääbe
D Schoch isch z Nöieburg uf d Handelsschuel gangen un het dert s Lehrerdiplom gmacht. Noch em Ärdbidem vu Agadir 1960 het si ne Johr lang z Marokko gläbt un het bim Widerufböu ghulfe. In dr USA isch si Kolaiteri vun eme Lager fir jidischi Chinder vu New York un New Jersey gsii. Speter het si zeh Johr as Primarlehreri z Vasön im Taminatal gschafft.

Si isch ab 1971 d Wirti vum Uusflugsreschtaurant uf dr Hondwiler Höchi gsii. Da Reschtaurant hät si vu ihrem verstorbnige Vater öberno. Si hät im Johr druf bschlosse, de Bärggaschthof, wo nu z Fuess erraichbar isch, au im Winter offe zbhalte. Da hät si dänn au gmacht, und zwor a 365 Täg im Johr, inklusiv de Öbernachtigsmöglichkait im Madrazelager oder de drei Doppelzimmer. Sit 1993 gits e chlinni Luftsailbahn (Materialbahn) zum Läbesmittel un anderi Güeter uf d Hondwiler Höchi z transportiere. Si isch e Wirti für Gäscht us allne soziale Schichte gsii, hät es offes Härz für Ussesitter gha un hät Lüt ufgno, wo in ere schwirige Läbesphase gsi sind. Nöd umesuscht hät si de Übername «Landesmueter» gha.

Vu 1991 bis 2011 isch si Mitglid vum Gmaindsrot vu Hondwil un vu 1999 bis 2011 vum Kantonsrot vu Appizäll Usserrhode gsii. Si het fir d Wideryyfierig vu dr 1997 abgschaffte Landsgmai kämpft.

Derzue isch si Bresidänt vum Verchehrsverain un vu de Spitex Hondwil gsii und hät i de Fürsorgekommission s Asylwese betreut.

D Marlies Schoch isch im Dokumentarfilm «Service inbegriffe», wo im 2013 vom Eric Bergkraut drait worden isch, aini vu fümf Brotagonischte gsii.

Uf de dütsche Wikipedia isch si bis zu ihrem Tod under anderem au as «Frauenrechtlerin» bezaichnet worde. Uf die Bezaichnig hät si de Marcel Steiner, Gschäftslaiter vom Appezäller Mediehuus und Verleger vu de Appezäller Zitig im Raame vum letschte «Gipfelgspröch» uf de Hondwiler Höchi im November 2010 aagsproche. Si hät mit eme Möschterli zrogg gee; wel si d Lehrerstell nu aagnoo hai onder de Bedingig, as si de gliich Lohn öberchäm wie en Maa, so heg mer si afach as «Markus Schoch» i de Buechhaaltig gfüert.

## Weblink
* D Marlies Schoch uf dr Websyte vu dr Gmai Hondwil 
* Ein Leben auf dem Gipfel Nochruef uf tagblatt.ch vom 26. April 2016
* Marlies Schoch i de Färnsehsändig *Aeschbacher* uf srf.ch vom 10. März 2011
* Marlies Schoch: «Ich habe die Menschen so gerne wie mich selbst» Radiosändig *Gast am Mittag* uf srf.ch vom 26. Dezember 2014
* Websyte vum Bärgreschtaurant Hondwilerhöchi

## Fueßnote
St. Jakobshalle

D **Joggelihalle** isch e Meerzwäckhalle, wo am 26. September 1976 offiziell eröffnet worde isch, aber scho sit 1975 brucht wird. Si befindet sich uf em Sportareal St. Jakob in dr Schwizer Gmäind Münchestäi, am Stadtrand vo Baasel. Dr Archidekt isch dr Giovanni Panozzo gsi.

## S Geböid
S Geböid het Halle und Rüüm in verschiidene Gröössine, wo für alli mööglige Arte vo Aaläss brucht wärde.

Die *Groossi Halle* het e Flechi vo 2800 m², e Kapazidäät vo 9000 Sitzblätz und isch en Arena mit eme Charakter wo usgsproche multifunkzionell isch. Es brucht nit lang und mä het sä für e Rockkonzärt umbaut, oder für e Forum für Generalversammlige vo groosse Undernääme, e groossi Mäss für Fachlüt, e riisigi Kulisse für e Färnsee-Schou wie *[[Wetten, dass..?]]*, e *Centre-Court* für internazionali Dennisdurnier wie s Swiss Indoors, en Operebüüni, e Sportarena für Wältmäisterschafte oder e Ritpiste für Lipizzanerross. 

Die *Chliini Halle* het e Flechi vo 1050 m² und mä cha dört alli mööglige Sportaaläss veraastalte, aber au gsellschaftligi Funkzioone. Die Halle het e Kapazidäät vo 1500 Blätz.

D *Halle 2* het e Flechi vo 1782 m² und isch fast idäntisch mit dr *Chliine Halle*, nume e bitz gröösser. 

S *Fuayee* het e Bruttoflechi vo 3500 m² und isch uf dr äinte Site dr Iigangsberiich vo dr Groosse Halle, uf dr andere Site isch si e multifunkzionale Ruum für gröösseri Usstellige. Im Bardeer befinde sich no zwäi Rüüm as zuesätzligi Infrastruktur für Groossveraastaltige. 

Dr *Saal Baasel* und dr *Saal Liestel* häi bäidi e Flechi vo 350 m² und e Kapazidäät vo je 350 Lüt. Si chönne au zämme brucht wärde, wil si dur e verschiebbari Wand drennt sin.

Nääbedraa git s Sitzigszimmer und e Hörsaal mit de entsprächende Infrastrukture und Usstattige. Drei Durnhalle, e Gümnastikhalle und e Schwümmhalle mit eme 25-m-Schwümmbecki ghööre zur Usstattig, und au die übrige Halle chönne für Sportaaläss brucht wärde.

## Veraastaltige
### Sport
* Veraastaltige, wo reegelmäässig in dr Joggelihalle stattfinde:
** Dennis: Swiss Indoors Basel/ATP Basel
** Volleyball: Women’s Top Volley International
** Badminton: Sit 1991 finde doo d Swiss Open statt.
** Rite: Sit em Joor 2010 wird dr CSI Basel, e hochdotierts internazionals Ritdurnier, do usdräit
*unreegelmäässig:
** 1986: Äine vo de Usdräägigsort vo dr Handball-Wältmäisterschaft.
** 1998: Iihockey-Wältmäisterschaft (as Ersatz für d St. Jakob-Arena, wonid zur Zit fertig worde isch)
** 20. Januar 2007, Boxe: Dr Nikolai Walujew het dr Amerikaner Jameel McCline im Kampf um d Schwergwichtswältmäisterschaft in dr Wersioon vo dr WBA gschlaage
** 2012: Curling-Wältmäisterschaft (Manne)

### Färnsee und Underhaltig
* 12 Usgoobe vo "Wetten, dass..?"
* 1984, 13. Septämber, Ultravox Set Movements World Tour
* Sonic, Switzerland's biggest Dance-Festival
* "Big Bang Basel", e Silvesterfiir
* Spanischi Hoofritschuel Wien

## Weblingg

* Website vo dr Joggelihalle
* Fotene in dr Bilder-Daatebank vom Kanton Baasel-Stadt

## Fuessnoote
St. Jakob-Arena

D **Joggeli-Arena** isch en Iissporthalle z Baasel und s Häimstdion vo EHC Basel/KLH.

## D Laag
D Joggeli-Arena lit in dr Brüügliger-Eebeni und isch Däil vom Joggeli-Sportzentrum, wo au s grösste Schuttstadioon in dr Schwiz, dr Joggeli-Park, und d Joggelihalle frzueghööre. D Arena lit uf em Boode vo dr Gmäind Münchestäi, befindet sich aber brad usserhalb vo dr Stadt Baasel. D Iishalle isch vom Verkeer us seer guet aagschlosse: D Dramlinie 14 vo der Baasler Verkeers-Betriib (BVB) verbindet s Areal mit dr Innestadt, d Buslinie 36 mit em Baadische Baanhoof.

## Nutzig

S Stadion het e Fassigsvermööge vo 6'600 Zueschauer. Die Kapazidäät bestoot us 4'200 Sitzbläz und 2'400 Steeblätz.

D Arena cha s ganze Joor lang brucht wärde und äignet sich für die mäiste Iissportarte wie Iishockey, Iiskunstlauf, Iisdanz, Sünchroniiskunstlauf, Schortträck und Iislaufe. Nume wäärend dr zwäite Helfti vom Juni und em ganze Juli het s kä Iis in dr Halle. 

Usserdäm finde Konzärt, Iisrewü, Iisdiscos und kulturelli Events in dr Halle statt.

## Gschicht
Sit 1980 het mä sich z Baasel überläit, e nöiji Iishalle z baue. Dr Baasler Nazionalroot Johannes Randegger, dr ehemoolig Iishockeyspiiler Pio Parolini und dr Baasler Regierigsroot Christoph Stutz häi 1998 e brivati Grubbe gründet zum s Brojekt ändlig z verwirklige. 1999 isch d Gnosseschaft Joggeli-Arena ins Lääbe grueft worde und die het öbbe 1,2 Millione Franke inwestiert. Au dr Bund het zwäi Millioone zuegschosse, d Kantöön und Gmäinde zämme 8,2 Millioone und die Industrielle Wärk Baasel 4,5 Millioone Schwizer Franke. Dr Räst isch fremdfinanziert worde. In dr Baufaase 2001–2002 si 119'000 m³ verbaut worde. D Blaanig und d Usfüerig isch in de Händ vo de Archidekde Zwimpfer Partner und Berrel gsi. Bim erste Iishockeyspiil in dr Arena am 12. Oktober 2002 het dr EHC Baasel gegen e EHC Olte vor usverchaufte Räng 4:0 gwunne. 2006 het d Curling-Öiropamäisterschaft 2006 z Baasel in dr Joggeli-Arena stattgfunde.

## Weblingg
* Offizielli Website
FC Concordia Basel

Der **Fuessballclub Concordia Basel** isch e Fuessballveräin in dr Stadt Baasel und isch am 7. Juni 1907 gründet worde. Er wird as dr "chläi Brueder" vom FC Baasel bezäichnet, und d Lüt säägen em mäistens "Congeli". 

S Häimstadion vom FC Concordia isch zurzit dr Rankhoof z Baasel, vo dr Säso 2016/17 spiilt er im Joggeli Liichtathletikstadion. 

## Liga
* 1923/24 bis 1930/31 in dr oberste Liga, denn Serii A
* 1931/32 in dr 1. Liga
* 1932/33 bis 1934/35 wider in dr oberste Liga, denn d Nazionalliga
* 1935/36 bis 1946/47 wider in dr 1. Liga (bis 1944 isch das die 2. Spiilklass gsi, denn die dritti)
* 1947/48 in dr Nazionalliga B (2. Spiilklass)
* 1948/49 in dr 1. Liga
* 1950/51 in dr Nazionalliga B
* 1951/52 bis 1956/57 in dr 1. Liga
* 1957/58 bis 1958/59 in dr Nazionalliga B
* 1959/60 bis 1978/79 in dr 1. Liga
* 1979/80 bis 1981/82 in dr 2. Liga
* 1982/83 bis 1985/86 in dr 1. Liga
* 1986/87 bis 1991/92 in dr 2. Liga
* 1992/93 bis 1993/94 in dr 1. Liga
* 1994/95 2. Liga inter (4. Spiilklass)
* 1995/96 bis 2000/01 in dr 1. Liga (3. Spiilklass)
* 2001/02 bis 2002/03 in dr Nazionalliga B  (2. Spiilklass)
* 2003/04 bis 2008/09 in dr Challenge League (2. Spiilklass)
* 2009/10 bis 2011/12 in dr 2. Liga regional (5. Spiilklass)
* 2012/13 in dr 2. Liga interregional (5. Spiilklass)
* 2013/14 in dr 1. Liga Classic, Grubbe 2 (4. Spiilklass)
* 2013/14 bis in dr 1. Liga Classic, Grubbe 2 (4. Spiilklass)
* 2015/16 2. Liga interregional (5. Spiilklass)
* sit 2016/17 2. Liga regional. (6. Spiilklass)

## Erfolg
**[[Schweizer Cup|Schwizer Göp]]: **
* Göpsiig (Och-Cup 1911), 
* Halbfinal 1923,
* Viertelfinal 2009

## Fraue

D Frauen-Mannschaft vo de Congeli het sit 2003 in dr Nazionalliga B gspiilt und isch zur Säso 2008/09 in d Nazionalliga A ugstiige. 2009 het dr FC Baasel s Congeli-Frauetiim übernoo. 

Die nöigründeti Frauemannschaft spiilt jetz in dr vierte Spiilklass, dr 2. Liga.
In de Spiilzite 2011/12 und 2012/13 häi di dr Grosspeter BaslerCup gwunne.

## Juugendabdäilig

Meereri ehemooligi Juniore vo de Congeli häi s im Schwizer Fuessball ganz uufe gschafft, so zum Bischbil dr Yann Sommer, dr Beg Ferati oder d Brüeder Murat und Hakan Yakin. 

En ehemoolige Junior, dr Simone Grippo, isch 2008–2012 bi AC Chievo Verona in dr italiänische Serie A  under Verdraag gstande.

## Fuessnoote
Vorbergzone (Oberrheingraben)

**Vorbärgzone** wird d Biellandschaft vor dr Randgebirg vu dr Oberrhynische Diefebeni gnännt, bsundersch vor em Schwarzwald, dr Vogese un em Pfälzerwald. Di dertige Vorbärg sin Randscholle, wu bim Absinke vum Grabebruch an dr Flanke vu dr Gebirg hange blibe sin. Uf ihne sin Schichte vum Deckgebirg erhalte, wu uf dr benochberte hechere Scholle zmaischt schoi abdrait sin. Si sin vylmol mit ere Lessschicht deckt un biete gueti Voruussetzige zum Buure. Zum Byschpel wird in dr Vorbärgzone z Bade, im Elsass un dr Pfalz intensive Obst- un Räbböu bedribe.

## Weblink
*  (PDF; 1,8&nbsp;MB) – Landesanstalt für Umwelt, Messungen und Naturschutz Baden-Württemberg
Ciba AG

D **Ciba AG** (früener *Ciba Spezialitäten Chemie AG* (1996), *Ciba Spezialitätenchemie AG* (1996–2007); frühere Konzernmutter *Ciba Holding AG*) mit Sitz z Baasel isch e Schwizer Undernääme uf em Gebiet vo hochwärtige chemische Spezialidääte gsi, vor allem für industrielli Aawändige in de Beriich Automobilindustrii, Bauwääse, Bärgbau und Öl, Kosmetik, Landwirtschaft, Materialie für d Elektronikindustrii, Monomer und wasserlösligi Polymer, Babbiirindustrii, Wöschmiddel, Schmiirstoff und Wasserbehandlig. D Ciba isch uf dr ganze Wält däätig gsi.

2008 isch d Ciba vom dütsche Chemiikonzärn BASF übernoo und im April 2009 in dr BASF-Konzärn integriert worde. D Ciba AG isch uf em Määrt zerst witer under em alte Naame ufdrätte, isch denn aber im Merz 2010 uf *BASF Schweiz AG* dauft worde.

In iirem letschte Gschäftsjoor as en äigeständige Konzärn under em Dach vo dr Ciba Holding het d Undernäämensgrubbe 2007 öbbe 13'300 Mitarbäiter in 60 Betriib in 20 Länder und 22 Forschigszentrum in zwölf Länder gha. 2007 het dr Konzärn en Umsatz vo öbbe 6,523 Milliarde Schwizer Franke in de drei Gschäftsberiich *Plastic Additives*, *Coating Effects* und *Water & Paper Treatment* gha.

## Weblingg
* Website vo BASF
* 

## Fuessnoote
Rudolf Bernhard

Dr **Rudolf Bernhard** (* 26. Merz 1901 z Baasel; † 21. Oktober 1962 z Züüri) isch e Schwizer Schauspiiler gsi.

## Lääbe
Dr Bernhard het Optiker gleert. Sini erste Erfaarige im Theater het er bim Karl Valentin z Münche gmacht und bim *[[Kabarett der Komiker]]* z Berlin. Si ersti groossi Rolle het er 1926 am Kiechli z Baasel hspiilt. Denn si Theaterdurneä choo. Mit em Fredy Scheim het er en erfolgriichs Duo uf dr Büüni bildet. 1941 het er z Züüri si Theater ufdoo, wo s bis 1962 uf fast 7000 Vorstellige brocht het. Die bekanntiste Schwizer Künstler wie dr Emil Hegetschweiler, dr Schaggi Streuli, dr Fredy Scheim, dr Alfred Rasser, dr Leopold Biberti, dr Heinrich Gretler, dr Walter Roderer, dr Zarli Carigiet oder dr Peter W. Staub si im Bernhard ufdrätte. D Maria Schell het dört debütiert, dr Hans Moser und dr Heinz Rühmann häi Gastrolle gspiilt.

Dr Bernhard het 1935 si ersti Filmrolle im Film *Ohä lätz! De Bünzli wird energisch!* zämme mit sim Büünipartner Fredy Scheim gspiilt. In sim zwäite Film *Was isch denn i mym Harem los?* het er au am Dräibuech mitgschriibe. S Drülle isch 1937 fertig gsi, aber dr Film isch bis 1983 nie e Kino choo. Zwüsche 1939 und 1942 isch er regelmäässig in Schwizer Dialäktfilm ufdrätte. Er het under em Leopold Lindtberg und em Franz Schnyder gspiilt. Wider mit em Fredy Scheim het er im Film *Extrazug - Chum lueg d'Heimet a!*, wo vor allem us Dokumentarfilmmaterial bestoot, e baar Szeene dräit. Bim Film *De Winzig simuliert* isch er dr Dräibuechautor, dr Hauptdaarsteller und dr Reschissöör gsi. Erst vo 1950 aa isch dr Bernhard immer wider emol im Film ufdrätte. Näben em dütsche Häimetfilm het men en au in dr dütschsproochige Fassig vo *S'Waisechind vo Engelberg* chönne gsee.

30 Joor lang isch dr Rudolf Bernhard äine vo de beliebtisten Komiker in dr Dütschschwiz gsi.

## Filmografii
* 1935: Ohä lätz! De Bünzli wird energisch!
* 1939: Wachtmeister Studer
* 1940: Die missbrauchten Liebesbriefe
* 1941: Gilberte de Courgenay
* 1941: Extrazug - Chum lueg d'Heimet a!
* 1941: Der letzte Postillon vom St. Gotthart
* 1941: Bider der Flieger
* 1942: Menschen, die vorüberziehen...
* 1942: De Winzig simuliert
* 1950: Es liegt was in der Luft
* 1953: Die Venus von Tivoli
* 1956: Die Fischerin vom Bodensee
* 1956: S'Waisechind vo Engelberg
* 1957: Heiraten verboten
* 1958: Ein Lied geht um die Welt
* 1983: Was isch denn i mym Harem los?

## Litratuur
* 

## Weblingg
* 
* Rudolf Bernhard bi cyranos.ch
Swiss Indoors

S **ATP-Durnier vo Basel** (offiziell **Swiss Indoors**) isch e Dennisdurnier vo dr Kategorii ATP Tour 500. Es findet jeedes Joor im Spootherbst z Münchestäi bi Baasel statt. Es isch dr grösst Sportaalass in dr Schwiz und s drittgrösste Halledurnier uf dr Wält.

## Gschicht
1970 het s Durnier zum erste Mol in ere Draaglufthalle stattgfunde, wo äxtra doodrfür ufgstellt worde isch. Dr Siiger het as Briis en Armbanduur bechoo. 1975 isch d Veraastaltig in d Joggelihalle züüglet, wo denn grad fertig worde isch. 1977 isch s Durnier uf äi Chlapf populäär worde, wo dr domoolig Wältklassespiiler Björn Borg mitgmacht het. S Handelsundernääme Oettinger Davidoff Group isch sit 1994 mit dr Marke Davidoff Titelsponsor vom Durnier - mit em Titelsponsoring mit Wärbig für Dubak het mä noch 17 Joor aber ufghöört, wil das zu massive Iischränkige gfüert het, wil Dubakwärbig vilerorts iigschränkt isch.

Sit 2009 ghöört s Durnier zur Kategorii ATP Tour 500. S Briisgäld isch denn vo 850'000 uf über 1,7 Mio. Euro verdobblet worde und dr Termin het mä vom Oktober uf Aafang Novämber verschoobe. Im Mai 2012 isch bekannt gee worde, ass d ATP dr Status as ATP-500er-Durnier bis 2018 verlengeret het. S Briisgäld isch um öbbe zää Brozänt uf 1,935 Mio. Euro vergrösseret und eso dr Inflazioon aabasst worde. S Durnier het e Büdsche vo 14 Mio. Franke und isch eso dr grösst reegelmäässig Sportaalass in dr Schwiz. S Durnier bietet de Spiiler au äini vo de letschte Gläägehäite, für zum sich für s Mitmache an de ATP Tour Finals z kwalifiziere.

Dr Roger Federer het si Häimdurnier bis jetz siibe Mol gwunne, dreimol äi Joor noch em andere. Sit em Joor 2000 isch er zwölf Mol im Finaal gstande und sit 2006 jeedes Joor. Er isch bis jetz dr erfolgriichst Spiiler z Baasel.

## Bishäärigi Siiger

### Äinzel

### Dobbel

## Fuessnoote


## Weblingg

* Offizielle Webpräsenz der Swiss Indoors
* ATP-Turnierprofil (englisch)
Micky Maus

Dr **Micky Maus** () isch e Zäichedrickfigur in dr Form von ere anthropomorfe Muus, wo vom Walt Disney und em Drickfilmzäichner Ub Iwerks erschaffe worde isch. Si isch uf dr ganze Wält bekannt und isch äini vo de berüemtiste Ikone. Dr Micky Maus isch die bekanntisti Figur us dr Disneywält und chunnt au as Comicfigur vor. Am Aafang isch er äigentlig nume as e Notlöösig erfunde worde und mä het en nume in Zäichedrickfilm chönne gsee, aber glii isch er zum Comicstar ufgstiige und isch au internazional zum ene groosse Erfolg worde.

Am beliebtiste isch dr Micky in de spöötere 1920er- und 1930er-Joor gsi, denn si aber aber anderi Figure, wo ursprünglig nume Nääbefigure gsi si wie dr Donald Duck, wo 1934 erfunde worde isch, populäärer worde. In de 1940er-Joor si doorum nume no wenig Film mit em Micky Maus in dr Hauptrolle gmacht worde.

Dr Mickey Mouse ist näben em Donald Duck, de Rugrats und de Simpsons äini vo de wenige Drickfilm- bzw. Comicfigure, wo s zum ene Stärn uf em berüemte Walk of Fame z Hollywood brocht het (bi dr Adrässe 6925 Hollywood Blvd.).

## Litratuur
* *Alles über Micky Maus. Vom Dreikäsehoch zum Meisterdetektiv.* Egmont, Köln 2013, ISBN 978-3-7704-3743-6. 
* Ariel Dorfman/Armand Mattelart: *Walt Disneys "Dritte Welt". Massenkommunikation und Kolonialismus bei Micky Maus und Donald Duck* (Spanische Originalausgabe *Para leer al pato Donald* = Wie man die Ente Donald liest), Berlin (Basis Verlag) 1977. ISBN 3-88025-406-0
* Wolfgang J. Fuchs: *Micky-Maus: Das ist mein Leben*.  Unipart-Verlag, Stuttgart 1988, ISBN 3-8122-3086-0

## Weblingg

* Andreas Platthaus: ''Der gezähmte Anarchist: Micky Maus'' (Artikel in dr FAZ vom 17. Dezämber 2005)
* Micky Maus in dr Duckipedia
* Offizielli Website
Donald Duck

Dr **Donald Duck** ( []) isch e Comic- und Zäichedrickfilm-Figur us em amerikanischen Disney-Studio. Si het d Gstalt von ere anthropomorfe Änte. Iire vollständig Naame isch *Donald Fauntleroy Duck*.

## Gschicht und Äigeschafte
Dr Donald Duck isch am 9. Juni 1934 im Zäichedrickfilm *Die kluge kleine Henne* *(The Wise Little Hen)* zum erste Mol erschiine. Er isch denn und in de Micky-Maus-Drickfilm vo de neggste Joor e Nääbefigur gsi, bis dass er 1937 si äigeni Räije bechoo het. Glii si no me Ducks drzuechoo, d Daisy Duck, im Donald si Fründin, und sini Nöwöö Tick, Trick und Track. Aus Comicfigur isch dr Donald Duck o einä vo dä Protagonischt vodä LTB-Comics vom Egmont Ehapa Media Verlag. 

Wil dr Donald am ene Fritig, eme 13. „uf d Wält cho isch“, het er braktisch immer d Rolle vom ene Bächvogel. Dr Donald isch e Choleriker mit ere Näigig zu Wuetusbrüch, het immer Gäldsorge, het kä Bruef sondern brobiert immer wider öbbis anders. Mit dr Erziejig vo sine Nöwöö, wo d Eltere von ene nüm ume Wääg si, isch er volkomme überforderet.

## Litratuur
* Uwe Anton und Ronald M. Hahn: *Donald Duck – Ein Leben in Entenhausen*. Münche 1994, ISBN 3-910079-55-5
* Marcia Blitz: *Donald Duck. 50 Jahre und kein bisschen leise*. Unipart, Remseck bei Stuttgart 1984, ISBN 3-8122-0144-5
* Klaus Bohn: *Das Erika Fuchs Buch. Disneys Übersetzerin von Donald Duck und Micky Maus: Ein modernes Mosaik*. Dreidreizehn, Lüneburg 1996, ISBN 3-929746-10-7
* Ariel Dorfman, Armand Mattelart: *Walt Disneys „Dritte Welt“. Massenkommunikation und Kolonialismus bei Micky Maus und Donald Duck* (= Basis Theorie 7). Basis Verlag, Berlin, 1977, ISBN 3-88025-406-0
* Grobian Gans: *Die Ducks – Psychogramm einer Sippe*. Reinbek bei Hamburg 1970, ISBN 3-499-11481-X
* Martin S. Gans: *Das wahre Leben des Donald D.* Frankfurt 1986; ISBN 3-596-28191-1
* Johnny A. Grote: *Carl Barks. Werkverzeichnis der Comics*. Stuttgart 1995, ISBN 3-7704-1898-0
* Johnny A. Grote, Andreas Platthaus: *Der Stammbaum der Ducks*. Ehapa, ISBN 3-7704-0300-2
* David Kunzle: *Carl Barks. Dagobert und Donald Duck. Welteroberung aus Entenperspektive.* Frankfurt/Main 2002, ISBN 3-596-23949-4
* Henner Löffler: *Wie Enten hausen. Die Ducks von A bis Z.*. Münche 2004, ISBN 3-406-51608-4
* Frank Schätzing (Hrsg.): *Die tollkühnen Abenteuer der Ducks auf hoher See.* Hamburg 2006, ISBN 3-936384-24-X

## Weblingg

* D.O.N.A.L.D. – * Deutsche Organisation nichtkommerzieller Anhänger des lauteren Donaldismus*
* Marc Degens: ''Donald Duck und die Dichter: Formen und Funktionen des Comiczitats in der deutschsprachigen Gegenwartsliteratur''. uf satt.org
* Sinnige Sentenzen und windige Weisheiten – Die schönsten Donald-Zitate aus den Carl-Barks-Comics
* Donald Duck in dr Duckipedia
* Phantomias in dr Duckipedia
* Informazioone über em Donald sim Alter Ego „Phantomias“
* www.duckfilm.de/cartoon/donald.htm – E Liste vo alle DD-Churzfilm
## Fuessnoote
Küssaberg (Begriffsklärung)

**Küssaberg** chan folgendes bedüte:
* Küssaberg, e Gmaind im Landchrais Waldshuet, Bade-Würtebärg, Dütschland
* Küssaberg (Berg), en 629 m höche Bärg z Bächterschbool, emene Ortstail vo de obe gnännte Gmaind
* *Burg Küssabärg*, au Küssaburg, en ehemolegi Gipfelburg uf em obe gnännte Bärg
* Küssaberg (Naturschutzgebiet), es Naturschutzgebiet underhalb vo de Küssaburg
* Grafen von Küssenberg, e süddütsches Adelsgschlächt mit Sitz uf de Küssaburg
Teleregio

**TeleRegio** isch dr Naame vom ene churze Versuech im Joor 1989 gsi,  im Groossruum Baasel Lokalfärnsee z mache.

## Gschicht
Bis 1989 het s in dr Schwiz nume en äinzige Färnseekanaal gee, dr staatlig Färnseesänder SRG. Wie bi de Radiosänder het s au bim Färnsee en Inträssi gee, lokali Informazioone und örtligi Wärbig an d Iiwooner witerzgee. Dorum het mä noch em Versuech vom Bärnsee vo 1988 au z Baasel e Lokalfärnseeversuech gmacht. Dr *Verein Basler Regionalfernsehen* het drfür e Konzessioon vom Bund bechoo und vom 9. bis zum 13. Merz under em Naame *TeleRegio* e Versuechsbrogramm gsändet. Das isch vom Schwizer Färnsee SRG zämme mit brivaate Partner us dr Wirtschaft gstaltet worde.

## D Verbräitig
S Brogramm vom TeleRegio het s Gebiet vo de Kantöön Baasel-Stadt und Baasel-Landschaft, vom Schwarzbuebeland und vom Frickdaal bedroffe und isch über d Serviskanääl vo de Regionale Kabelnetz und terrestrisch über e Kanal 68 vom Färnseedurm St. Chrischona verbräitet worde.

## Dr Brogrammraster
Wääred fümf Dääg isch jeede Daag vom sibni z Oobe aa e halbstündigs regionaals Noochrichdemagazin broduziert worde. Daas regionale Brogramm isch dur Sändige vo dr SRG ergänzt worde, wo sich uf d Region Baasel bezooge häi.

## S Tiim
Moderazioon: Cathy Flaviano, Dominique Löliger, Daniel Herberich, Meinrad Stöcklin

Redakzioon: Klaus Kocher, Felix Erbacher, Urs Weber, Martin Matter, Rainer Borer, Esther Maria Jenny, Linda Stibler, Hanspeter Forster und Xaver Pfister

Brodukzioon: Roger Thiriet, Ruedi Gyhr, Armando Dotto, Christian Stricker

## Erkenntnise
14 Brozänt vo dr Bevölkerig im Versorgigsgebiet häi mindestens äimol in dene fümf Dääg s Baasler Regionalfärnsee gluegt. In de Hushält mit Kabel-TV-Aaschluss sis sogar 28 Brozänt gsi, was as Erfolg aagluegt worde isch. Bsundrigs aachoo isch dr regional und informatiiv Charakter vom Regionalmagazin *TeleRegio*. 

## D Noochfolg
Vier Joor noch däm Versuech het im Juni 1993 dr Stadtkanal Baasel afo sände. Dä het mä 1997 in Telebasel umdauft. En andere Noochfolger vom TeleRegio isch dr lokaal Riinacher Färnseesänder Aumatt TV, wo spööter NordWest 5 und hüte NW1 häisst.
Konrad zer Sunnen

Dr **Konrad zer Sunne** isch e Baasler Achtburger, Oberstzumftmäister und Bürgermäister im 14. Joorhundert gsi.

## Lääbe
Dr Konrad zer Sunne wird zum erste Mol 1355 erwäänt. Er isch dr Soon vom Werner Furnach und sinere Frau Agnes gsi. Dr Konrad het d Agnes Zibol ghürootet, d Dochder vom Jakob Zibol und Schwöster vom Burkhard Zibol. Er het e Bueb gha, dr Hug zer Sunnen, wo spööter dreimol Oberstzumftmäister worde isch.

Vo 1362 aa isch dr Konrad as Verdräter vo de Achtburger im Root vo Baasel gsässe.  1373 und 1396 isch er zum Oberstzumftmäister gweelt worde. Wil e hufe Baasler Aadligi im Sämpacherchrieg 1386 umchoo si, isch dr zer Sunne im Joor druf zum Bürgermäister gweelt worde, wo äigetlig us em Ridderstand hätt sötte choo. D Stadt Baasel het en mee as äimol as Gesandte zu Verhandlige gschiggt, u. a. wo d Stadt vor dr Schlacht bi Sämpach brobiert het, zwüsche de Habsburger und de Äidgenosse z vermiddle, und 1387-88 an Versammlige vom Schwööbische Stedtbund.

Dr Konrad zer Sunne isch zwüsche 1396 und 1398 z Baasel gstorbe.

## Kwelle
*
Hans Ludman von Rotberg

Dr **Hans Ludmann vo Rotbärg** († 1423) isch e Baasler Politiker im früeje 15. Joorhundert gsi.

## Lääbe
Dr Hans Ludmann vo Rotbärg isch vor 1390 as Soon vom Ritter Henmann vo Rotbärg,  Rootsherr und Bürgermäister vo Baasel uf d Wält choo. Er het d Ursula vo Andlau, d Witwe vom Henmann vo Efringe, ghürootet. Iiri Dochder Sophie isch d Frau vom Burkhard Zibol worde und het dr Stadt dr Schalerhoof am Rhiisprung verkauft für d Uniwersidäät, wo 1460 gründet worde isch. Im Ludmann si Brueder und äine vo sine Söön si au Baasler Bürgermäister worde und en andere Soon, dr Arnold, isch Bischof worde und het dr Bischofshoof baut.

Vo 1403 aa isch er Bürgermäister vo Baasel gsi. Dr Rotbärg het zur Clike vom Oberstzumftmäister Peter zum Ange († 1409) ghöört. Zämme mit em Henmann Fröwler vo Eerefels († zwüsche 1413 und 1417) het er immer mee Macht in sine Händ konzentriert. Wo dr Ange 1409 gstorbe isch, häi Opposizionelli us de Zümft under em Zumftmäister zum Schlüssel, em Henman Buchpart, e Rewolte organisiert. Das isch ene glunge und 1410 si dr Rotbärg und dr Eerefels us dr Stadt verbannt worde, wil er e gwaltdäätige Autokrat gsi sig und sich über d Verfassig äwäggsetzt häig.  1413 isch er Vogt z Altkirch gsi. Scho 1417 isch er begnaadigt worde und het zrug uf Baasel chönne. Dört het er e Hoof an dr Riddergass kauft, wo früener emol de Groofe vo Thierstäi ghöört het, und as Rotbärgerhoof zum Baasler Sitz vo dr Familie worde isch. 
1417 het er vom Junker Hermann Schaler d Helfti vom Riichslääche Bamlach-Rhiiwiiler im Brisgau und alli Rächt drzue kauft. 1418 und 1420 isch er wider zum Bürgermäister gweelt worde.

Dr Ludmann vo Rotbärg isch 1423 gstorbe.

## Kwelle
* 
* Sophie von Rotberg uf altbasel.ch, abgruefen am 5. Mai 2016
Hans Imer von Gilgenberg

Dr **Hans Imer vo Gilgebärg** (* vor 1469; † 25. Juni 1533 z Ensishäim) isch e Ritter, Bürgermäister vo Baasel, Landvogt und kaiserlige Root in Vorderööstriich gsi.

## Lääbe
Dr Hans Imer vo Gilgebärg isch e Soon vom Hans Bärnhard vo Gilgebärg gsi. Wo si Vater vor Neuss gstorbe isch, het er 1474 s Schloss Gilgebärg bi Soledurn gerbt. Dr Gilgebärg het wie si Vater s Wabbe vo de Freihere vo Ramstäi gfüert, zwäi krüzti Liliestängel (= Ilge).  1485 het er s Bürgerrächt z Soledurn bechoo und het d Herrschaft Gilgebärg 1489 an d Stadt verchauft.

Er isch e Vogt und kaiserlige Root z Ensishäim gsi und isch 1494 Achtburger vo Baasel worde. Dört isch er as Verdräter vo dr Ridderschaft im Root gsässe. Gliichzitig isch er as Drizääner Ghäime Staatsroot gsi. 1496 und 1498 isch dr Gilgebärg Bürgermäister vo Baasel worde. Er het ängi Beziejige zum Kaiser Maximilian ghaa. Wääred em Schwoobechrieg isch er mee as äimol as Gsandte vo dr Stadt zum Kaiser gschiggt worde.

Under em Decknaame *Pfäfferhans* het dr Gilgebärg in Brief em Kaiser Informazioone us em innere Füerigszirkel vo de Äidgenosse verroote. Im Oktober 1499 het men en zwunge wäge sinere proööstriichische Haltig as Bürgermäister zruggzdrätte. Dr Gilgebärg het 1499 d Barbara vo Andlau ghürootet und noch deren iirem Dood 1503 d Agatha vo Bräitelandebärg. Vo 1502 bis 1533 het dr Gilgebärg wider as Statthalter und kaiserlige Root z Ensishäim residiert. Vo 1519 bis 1533 isch er Mitgliid vom Riichsregimänt gsi. Er het d Adelsbardei aagfüert, wo 1525 dr regional Ufstand wääred em Buurechrieg im Elsass underdruggt het. 1526 het er e Kommission gläitet, wo über die radikal-reformatorischi Döiferbeweegig vo Waldshuet z Gricht gsässe isch. 

Dr Gilgebärg und si zwäiti Frau Agatha vo Bräitelandebärg häi 1519 die bedütende Glaasfänster in dr Chille vo Meltinge gstifdet. Es zäigt s Stifterbäärli und wird em Hans Baldung Grien und sinere Freiburger Wärkstatt zuegschriibe. 

## Weblingg
*
Véréna Keller

D **Véréna Keller** (* 1952 z Basel) isch e Schwizer Sozialarbeiteri und Dekanin vo dr Haute Ecole de Travail Social et de la Santé (EESP) in Lausanne.

## Biografi
Si chont us Basel, het sit irem erschte Diplom a de Schuel für Soziali Arbet, Gwatt/Bern 1975 z Gänf gwont und dört zwanzig Joor lang as Sozialarbeiteri gschafft. Si het denn an dr Uni studiert und het afo im Bildigsbreich schaffe und sich in dr Forschig z engagiere. Hüt isch si Professorin a dr EESP und Vizepresidäntin vo der Vereinigung AvenirSocial Suisse.

## Wärch
Ires Buech *Manuel Critique de Travail Social* vo 2016 befasst sech kritisch mit dr Organisation vo der Sozialarbet, mit irne Metode und Ziel.

Was si susch gschribe het (Uswahl):
* Mit em Jean-Pierre Tabin: *La Charge héroïque: missions, organisations et modes d'évaluation de la charge de travail dans l'aide sociale en Suisse romande.* 2002. Mit Zeichnige vom Denis Pessin. Volltext ISBN 9782882840332
* *Aider et contrôler: les controverses du travail social*. 2005. ISBN 9782882840455
* *Travail social*. In : *Nouvelles questions féministes*, 2013, vol. 32 n°2
* Es Kapitel in: *Soziale Arbeit zwischen Widerstand und Innovation*, Lozärn 2014. ISBN 978-2-88224-097-2 (Inhalt)

## Weblink
* 

## Fuessnoote
Hans Kilchmann

Dr **Hans Kilchmann** (* vor 1470 z Baasel, † 1518 z Baasel isch e Baasler Gschäftsmaa und Politiker gsi.

Dr Hans Kilchmann isch möögligerwiis dr Soon vom Baasler Politiker Ludwig Kilchmann gsi. Er isch mit dr Anastasia Sürlin verhürootet gsi, dr Dochder vom Thoman Sürlin. Dr Kilchmann isch e Ritter gsi. Vo 1490 bis 1498 isch er Rootsherr vo dr Hooche Stuube, 1498-1506 Drizääner, und in de Joor 1498, 1500, 1502 und 1504 Oberstzumftmäister.  1507 isch er Mitgliid vom Fümfergricht gsi. Er het an säggs äidgenössische Gsandtschafte däilgnoo.

## Kwelle
*
Werner Schaler

Dr **Werner Schaler** († 18. Merz 1409) isch vo 1382 bis 1392 Bischof vo Baasel vo avignonesischer Obödiänz gsi.

## Lääbe
Dr Werner isch dr Soon vom Ridder Rudolf Schaler gsi, eme bischöflige Ministeriale und Schulthäiss. Mä wäiss ass er 1351 Domherr und 1368 Archidiakon z Baasel gsi isch. 1382 het en e Minderhäit vom Domkapitel zum Bischof vo Baasel gweelt und am 21. Novämber het dr avignonesisch Bapst Clemens VII. die Waal bestäätigt. D Meerhäit vom Domkapitel het im Novämber dr Bropst vo Saint-Ursanne, dr Imer vo Ramstäi gweelt, und im Merz 1383 isch er vom römische Bapst Urban VI. bestäätigt worde. Wil dr Wolfhard vo Eerefels  1378 vo Urban VI. zum Koadjutor und 1381 zum Bischof vo Baasel ernennt worde isch, het s denn gliichzitig drei Bischöf vo Baasel gee. Dr Wolfhard het sich im Bistum nit chönne duuresetze und het d Understützig vom König verloore. Er isch denn gegen e Entschäädigung 1385 zrugdräte. Dr Imer het 1381 dt Stroossburger Bischof Friedrich vo Blankehäim zum Koadjutor ernennt und isch denn zrugdräte. Dr Werner het sich zerst dank dr Understützig vom Leopold III.  in de habsburgische Gebiet chönne duuresetze. Wo aber im Leopold si Noochfolger, dr Albrächt III., iin het lo gheije, het dr Werner 1392 uf s Bistum verzichdet. Er het d Pfandschaft über d Herrschaft Istäi uf Lääbenszit as Entschäädigung bechoo.

## Litratuur
* 
*
Ludwig Kilchmann

Dr **Ludwig Kilchmann** (* öbbe 1450 villicht z Baasel, † 1518 z Baasel isch e Baasler Gschäftsmaa und Politiker gsi.

## Lääbe
### Familie
D Kilchmanns si im 15. Joorhundert e Schulthäissegschlächt z Mellinge gsi. In dr Middi vom 15. Joorhundert si e Däil von ene uf Baasel gange. Z Mellinge isch d Familie um 1500 usgstorbe.

Dr Ludwig Kilchmann isch as Soon vom Beckermäister und Rootsherr Conrad Kilchmann uf d Wält choo. Er het d Elisabeth Zscheckebürlin († 1499), d Dochder vom Rootsherr und Ooberstzumftmäister Hans Zscheckebürlin ghürootet. Dr spööter Oberstzumftmäister Hans Kilchmann, wo no vor 1470 uf d Wält choo isch, isch woorschinlig si Soon gsi. Spööter häi d Kilchmanns non e Dochder gha, d Margreth. Dr Oberstzumftmäister und Baasler Bürgermäister Peter Offeburg isch mit em Kilchmann sinere Schwöster in zwäiter Ee verhürootet gsi.

### Politik
Dr Ludwig Kilchmann isch in zwäi Zümft zümftig gsi. 1476 isch er Chriegsroot vom Baasler Ufkomme gsi, wo as Däil vo dr Niidere Veräinigung bi dr Schlacht bi Murte an dr Site vo de Äidgenosse gege d Burgunder kämpft het. Vo 1491 bis 1499 und wider vo 1502 bis 1518 isch er Rootsher vo dr Hooche Stuube gsi.  1500 isch er für e Joor Drizääner (Ghäime Staatsroot) und Statthalter vom Bürgermäisteramt gsi, wil denn vo Gsetz us nume Aadligi häi chönne Bürgermäister wärde. Er isch as Nüüner für milidäärischi Aagläägehäite verantwortlig gsi, as Siibner in dr Finanzkommission vom Baasler Root und as Dreier im Finanzusschuss gsässe. Er isch Grichts- und Fümferher gsi. As Gsandte vo Baasel isch er vil in dr Umgääbig vo dr Stadt und de Underdäänegebiet underwägs gsi.

### Wirtschaftligi Karriere
1481 isch er stille Däilhaber von ere Handelsgsellschaft worde, wo zwäi Schwööger Zscheckebürlin und non e andere betriibe häi und wo mit Duech und Spezereie ghandlet het. Si Däil het er denn 1494, wo sini Schwööger dood gsi si, an dr dritt Kompanion verkauft.  Wo 1484 si Schwiigermueter gstorbe isch, häi d Kilchmanns e bedütende Däil an de Bärgwärk vo Plancher-les-Mines, Masmünster und Todtnau gerbt.

### Religioon
Dr Kilchmann het 1485 e Joorzit für sich, für sini Eltere, si Soon und si Brueder Friedrich in dr Pfarrkiirche St. Theodor gstifdet. Er het Schänkige an d Kartause gmacht, wo denn 1487 si Schwooger Hieronymus iidräte isch. Us em Joor 1485 stammt au e Stifdig von ere Joorzit für sich sälber und si Frau im Stäineklooster. Öbbe 1501 het er e Wallfaart uf Aache gmacht und isch vo dört d Mäss z Antwärpe go bsueche. 1502 häi dr Ludwig und si Soon Hans in iire Testamänt us em Familiestammhuus e Pilgerherbärg gmacht.

## Kwelle
* 
* Ludwig Kilchmann uf dr Website vo dr Freije Uniwersidäät Berlin, abgrüeft am 7. Mai 2016
Heinrich Meltinger

Dr Heinrich Meltinger (* vor 1471 z Baasel, † 1531 z Colmar) isch e Baasler Politiker in dr Zit vor dr Reformazioon gsi und isch nochhär as Altglöibige vom Root usgschlosse worde.  Er isch äine vo de füerende Ussepolitiker vom vorreformatorische Baasel gsi.

## Biografii
Im Meltinger si Vater isch dr Zumftmäister zum Schlüssel Ulrich Meltinger. Dä het noch eme Brozäss im Joor 1494, wo s um Underschlaagige im Joggeli-Siechehuus gange isch, vo alle politische Ämter het müesse zruggdräte.  Wo si Vater iigspert worde isch, isch dr Meltinger für e baar Joor as Söldner uf Frankriich.  1501 isch er noch em Biidritt vo Baasel zur Äidgenosseschaft zrugg khoo. Er isch mit dr Magdalena Meyer, dr Tochter vom Junker und Rootsher Michael Meyer vo Baldersdorf verhürootet gsi.  Dank dere Hüroot isch er in dr Hooche Stuube ufgnoo worde.

Vo 1509 bis 1512 isch er Vogt z Waldeburg gsi. Vo 1512 bis 1515 isch er denn as äine vo de Verdräter vo dr Hooche Stuube im Root gsässe. Vo 1516 bis 1521 het er dr Boste vom Oberstzumftmäister iignoo.  1518 isch er für elf Joor Drizääner (Ghäime Staatsroot) worde. Dr Meltinger isch au Grichtsher in verschiidene Baasler Gricht gsi: im Stadtgricht, im Fümfergricht und im Appellazioonsgricht. Er het e wichdigi Rolle im Baasler Milidäär gspiilt. As Nüüner isch er Chriegsroot gsi und er isch Hauptmä 1513 bim Novarazuug und 1515 bim Marignanozuug drbii gsi. Er isch mit e hufe Gsandschafte in d Äidgenosseschaft gschiggt worde und in dr Umgääbig vo Baasel underwäggs gsi. 

Vo 1522 bis 1529 het er mit em Adelbärg Meyer zum Pfiil as Bürgermäister abgwäggslet, äi Joor äär, s neggste dr Meyer. Dr Meyer isch in Religioonsfrooge gmäässigt gsi und dr Root het in de 1520er Joor nume chliini Schrittli in dr Richdig von ere Reformazioon gmacht. Wo die aber 1529 vo de Zümft forsiert worde isch, het mä dr Meltinger as Altglöibige us em Root usgschlosse und er het d Stadt verloo. Er isch zwäi Joor druf z Colmar gstorbe.

## Kwelle
* 

## Fuessnoote
Johann Rudolf Frey

Dr **Johann Rudolf Frey** (* 2. Dezämber 1781 z Baasel, † 8. Novämber 1859 z Baasel) isch e Baasler Politiker gsi.

Dr Frey isch dr Soon vom Groossroot und Handelsmaa Hans Rudolf Frey und dr Anna Maria Iiseli gsi. Er het e Handelsleer gmacht und isch im Usland umegräist. 1805 het er d Margaretha Stückelberger, d Dochder vom Kaufmaa Johann Rudolf Stückelberger ghürootet. 1821 isch er Vizebresidänt vom Zivil- und Appellazioonsgricht vom Kanton Baasel worde.  

Vo 1827 aa isch er as Konservative im Chläine Root gsässe und isch 1829 e Mitgliid vo dr Spezialkommission für Handel und Transit worde. Vo 1830 bis 1849 isch er Bürgermäister vo Baasel gsi und het die nöi Kantonsverfassig am 28. Februar 1831 iigfüert. In vile Beziejige isch die zimlig liberaal gsi, het aber die alte Zumftwaalkräis biibhalte und het de Bevölkerigszaale kä Rächnig dräit. D Laag im Baaselbiet het sich rapid verschlächteret, bis es 1833 zur Däilig vom Kanton Basel choo isch. Dr Frey het dr Kanton Baasel-Landschaft nid für überlääbensfäig ghalte, het aber müesse iigsee, ass er drotz alle Schwiirikäite schliesslig doch z rächt choo isch. 

Zwüsche 1831 und 1845 isch dr Frey im Zwäijooresrhüthmus Gsandte bi dr Daagsatzig gsi. 1843 het er bi dr Organisazioon vom Sonderbund vermiddlet. Dr Kanton Baasel-Stadt isch zwar vo dr Ideologii us de reakzionääre Innerschwizer Kantöön noochgstande, isch aber nöitral bliibe, wo dr Sonderbundschrieg usbroche isch und het sini Drubbe erst am 6. Novämber 1847 dr Daagsatzig zur Verfüegig gstellt. 

## Kwelle
* 
## Fuessnoote
Rechtsgleichheit

S Brinzip vo dr **Rächtsgliichhäit** isch im Grundsatz vom Verfassigsrächt *ius respicit aequitatem*, «S Rächt luegt uf Gliichhäit» verkörperet.
Die *[[Allgemeine Erklärung der Menschenrechte|Allgemäini Erkläärig vo de Menscherächt]]* vo de Veräinte Nazioone säit s im Ardikel&nbsp;1 Satz&nbsp;1 eso:
:*Alli Mensche chömme frei und gliich an Würde und Rächt uf d Wält.*

S Rächt uf Gliichhäit vor em Gsetz het s scho im antike Griecheland ge, allerdings nume under Vollbürger von ere Polis.
Us em jüüdische und christlige Gedankeguet vo dr «Gliichheit vor Gott»  und em Konzept, ass dr Mensch im Eebebild vo Goot erschaffe worde sig (Genesis 1, 26–28) het sich d Idee vo dr Gliichhäit bsundrigs sit dr Ufkläärig zur Forderig von ere «Gliichhäit vor em Gsetz» entwigglet. D Unabhängigkäitserkläärig vo de Veräinigte Staate het dä Gedanke im Satz «all men are created equal» zämmegfasst und eso s Gottesgnaadedum vo dr britische Chroone bestritte. In dr Franzöösische Revoluzioon isch das Ideal au zum politische Grundsatz erhoobe worde. Eso het mä dr Föidalismus und ungrächtfertigti soziali Hierarchie welle abschaffe.

As *Gliichhäitsbrinzip* bezäichnet mä dr naturrächtligi Grundsatz, ass mä alli Mensche gliich söll behandle, usser wenn s e sachlige Grund drfür git, öbber nid wie alli andere z behandle. Uf dr Ebeni vo dr Öiropäische Gmäinschaft isch dr Gliichhäitssatz in de Artdikel 18 Absatz 1 und Ardikel 157 vom AEU-Verdraag verankeret. Drzue chunnt, ass es im Ditel III vo dr EU-Grundrächtcharta («Gliichhäit») mehreri Ardikel git (bsundrigs dr Ardikel&nbsp;20), wo dr Gliichhäitssatz sölle gwäärläiste.

## Litertuur
* Lerke Osterloh: *Kommentierung zu Art. 3 GG.* In: Michael Sachs (Hrsg.): *Grundgesetz. Kommentar.* 3. Uflaag, Beck, Münche 2003, ISBN 3-406-49233-9.
* Michael Sachs: *Die Maßstäbe des allgemeinen Gleichheitssatzes – Willkürverbot und sogenannte neue Formel.* In: *[[Juristische Schulung]].* 1997,  S. 124–130.
* Simon Kempny, Philipp Reimer: *Die Gleichheitssätze. Versuch einer übergreifenden dogmatischen Beschreibung ihres Tatbestands und ihrer Rechtsfolgen.* Mohr Siebeck, Tübinge 2012, ISBN 978-3-16-152230-7.
* Reinhold Zippelius, Gerhard Müller: *Der Gleichheitssatz.* In: *Veröffentlichungen der Vereinigung der Deutschen Staatsrechtslehrer*, 1989, S. 7 ff., 37 ff. (S. 7 ff. auch in: Zippelius, Recht und Gerechtigkeit in der offenen Gesellschaft, 2. Uflaag, 1996, Kap. 26).

## Fuessnoote