Mitteldeutsche Dialekte

Di **mitteldytsche Dialäkt** zelle zue dr hochdytsche Dialäkt. 

## Biet
Im *Mitteldytsche*, wu im Biet zwische dr Benrather Linie (nerdligs *maken* gege sidligs *machen*) im Norde un dr Speyerer Linie im Side (nerdligs *Appel* gege sidligs *Apfel*) gschwätzt wird, isch di zwot Lutverschiebig in weniger starkem Umfang uusbregt wie im *[[Oberdeutsche Dialekte|Oberdytsch]]*. Dergege het s die Lutverschiebig im *[[Niederdeutsch|Niderdytsch]]* un Niderländisch gar nit gee. 

*Niderdytsch: *maken* – *Appel* – *Pund*
*Mitteldytsch: *machen* – Appel*
**Weschtmitteldytsch: *Pund*
**Oschtmitteldytsch: *Fund*
*Oberdytsch: *machen* – *Apfel* – *Pfund*

== Forschigsgschicht ==
D Bezeichnig „mitteldytsch“ isch im 19. Johrhundert entstande, wu mer d [[Dialekt|Dialäkt]] im dytsche Sprochruum untersuecht gha het. Dervor het mer nume zwische ere *oberländische* bzw. [[Oberdeutsche Dialekte|oberdytsche]] (Oberdytschland) un ere *niderländische* bzw. [[Niederdeutsch|niderdytsche]] (Niderdytschland) Sproch unterschide. Bi dr Dialäktuntersuechige het mer feschtgstellt, ass di [[Hochdeutsche Lautverschiebung|hochdytsch Lutverschiebig]], wu dr historisch uffälligscht Unterschid zwische dr *oberländische* un dr *niderländische* Sproch uusgmacht het, in eme seli breite Streife nume uuvollständig gschäne isch. Wäg däne unter e baar andere Merkmol het mer aagfange, dää „Streife“, wu am [[Rhein|Ryy]] vil breiter isch wie im Oschte, as Ibergangsbiet zwischen em Oberdytsch un em Niderdytsch ufzfasse. Des mitteldytsch Sprochgebiet isch dodermit s Biet vu dr [[Westmitteldeutsche Dialekte|weschtmitteldytsche]] un dr [[Ostmitteldeutsche Dialekte|oschtmitteldytsche Dialäkt]] un goht im Side vu dr [[Pfalz (Region)|Pfalz]] an dr Speyerer Linie lang bis in s [[Erzgebirge|Erzgebirg]] un im Norde vu [[Aachen]] iber [[Nordhessen|Nordhesse]] bis in s sidlig [[Brandenburg|Brandeburg]]. Des stimmt au zem große Deil zue dr Besidlig un dr Urbarisierig vum oschtmitteldytsche Ruum im [[Mittelalter]].

== Dialäkt ==
Zum Mitteldytsch zelle di [[Westmitteldeutsche Dialekte|weschtmitteldytsche]] un di [[Ostmitteldeutsche Dialekte|oschtmitteldytsche]] Dialäkt mit däne Dialäktryym:

* *'Westmitteldytsch** 
** **Mittelfränkisch** 
*** [[Ripuarische Dialektgruppe|Ripuarisch]], auch ''Ripuarisch-Fränkisch'' (Nordrhyy-Weschtfale, Oschtbelgie; u.&nbsp;a. Kölsch, Eischwiele Platt)
*** [[Moselfränkische Dialektgruppe|Moselfränkisch]] (Nordrhyy-Weschtfale (Siegerland), Rhyyland-Pfalz un nordweschtligs Saarland)
**** [[Luxemburgische Sprache|Lëtzebuergesch]], au ''[[Luxemburgische Sprache|Luxemburgisch]]'' (Luxeburg, Belgie (Areler Land), Eifel (Bitburg) un Frankryych) 
** **Ryyfränkisch** 
*** [[Lothringisch (Fränkisch)|Lothringisch]] (Frankryych (Département Moselle))
*** **Pfälzisch**
**** Weschtpfälzisch (Rhyyland-Pfalz (Weschtpfalz) un sideschtligs/nordeschtligs Saarland)
**** Vorderpfälzisch (Vorderpfalz)
**** Kurpfälzisch (Bade-Wirttebärg (Kurpfalz) un Hessen (sidligs Starkenburg)) 
*** **Osthessisch** ([[Hessisch]])
*** **Nordhessisch** ([[Hessisch]])
*** **Mittelhessisch** ([[Hessisch]])
* **Oschtmitteldytsch*'
** Thüringisch
** Obersächsisch oder *Sächsisch* (Sachse, sidligs Brandeburg, sidligs Sachse-Anhalt) 
*** [[Erzgebirgisch]]
** Nordobersächsisch-Südmärkisch
*** Nordobersächsisch
** Schlesisch
** Hochpreußisch

D Zueornig vum [[Südniederfränkische Dialekte|Sidniderfränkisch]] (Limburgisch) zwische dr Benrather Linie (maken/machen-Isoglosse) im Side un dr der [[Uerdinger Linie]] (ik/ich-Isoglosse) im Norde isch nit eidytig, vun e Deil Sprochwisseschaftler wird s em Niderdytsch zuegordnet, vu andere em Mitteldytsch.

S [[Ostfränkische|Oscht- un Sidfränkisch]] wird normalerwyys em [[Oberdeutsche Dialekte|oberdytsche Dialäkt]] zuegrächnet, e Deil Sprochwisseschaftler sähne s Oschtfränksch as Ibergangsdialäkt zwischen em Oberdytsch un em Mitteldytsch.

== Literatur ==
* Werner Besch (Ug.): *Dialektologie. Ein Handbuch zur deutschen und allgemeinen Dialektforschung* (= *Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft.* Band 1). 2 Bände. Walter de Gruyter, Berlin 1982, 1983, ISBN 3-11-005977-0, 3-11-009571-8. Do drunder: [[Peter Wiesinger]]: *Die Einteilung der deutschen Dialekte.* Zweite Halbband, S.&nbsp;807–900, bsunders S.&nbsp;846–872.
* Heinrich J. Dingeldein: *Sprachvarietäten in 'Mitteldeutschland'. Gebrauch und Räumlichkeit.* In: Gerhard Stickel (Ug.): *Varietäten des Deutschen. Regional- und Umgangssprachen* (= *Institut für deutsche Sprache. Jahrbuch 1996''). Walter de Gruyter, Berlin / New York 1997, S.&nbsp;109–141 (Digitalisat).

## Weblink
* Deutscher Sprachatlas
* Kölsch-Akademie