Leukerbad

**Badu** (oder au: **Leiggerbad**) isch e Munizipalgmäind (politischi Gmäind) im Bezirk Leigg im Kanton Wallis i dr Schwiiz.

## Geografii
D Nochbergmäinde vo Badu sind:
* ännet dr Sproochgränze im Weschte: Crans-Montana im Bezirk Siders
* im Bezirk Leigg und im Dalataal: Innu, Albinu und Gùttet-Feschìl
* im Bezirk Weschtlich Araro und im Lötschetaal: Feerdan
* über de Bärgen und under em Schwaarebach: Chanderstääg im Bärner Kräis Frutige-Nidersimmetaal
* am Wildstrubelmassiiv: Adelbode im Bärner Kreis Frutige-Nidersimmetaal und Lengg im Kräis Obersimmetaal-Saanen

S Dorf Badu liit oben im Taal vo dr Dala, wo vom Dalagletscher und vom Flüegletscher oben abe chunnt, vor em Dorf Badu dur en schöni Schlucht goot und zwüsche Leuk und Faare in Rotte flüsst. S Taal ab ligge im Gmäindbann d Wiiler *Fiess, Lees, Birche, Kluschete, Bodme und *Planinong*.

Vom Bad uf d Flüealp ufe und vo dört über de Bärgpass *Gitzifurggu* (2912 m) goot en Fuesswäg zum [[Lötschenpass|Lötschepass]] und uf Feerdan. Vor langer Zyt, wo dr diräkt Wäg vom Dorf uf d Gemmialp ufe wäg em Duubefels no verspeert gsi isch, het me ob em Dorf über ne geechi Halde bärguf chönne go; das isch der alt Gemmiwäg gsi, wo hüt nümm pruucht wird. Über dä Bärgsaddel, wo uf 2723 Meter liit, sind vermuetli die Gruppe vo [[Alemannen|Alemanne]] ggange, wo uf der Suechi nach nöiem Land öpen im 9. Joorhundert us em Bärnbiet is Wallis cho sind.

Sid em Middelalter isch denn der nöi [[Saumpfad|Soumwäg]] vo [[Frutigen|Frutige]] übere [[Gemmipass]] mit dr Höchi vo 2314 Meter uf Chanderstääg füre Vercheer wichtig gsi. Uf dä Pass grad oben a Leiggerbad goot dr Wäg vom Dorf a obsi dur di mächtigi Gemmiwand. Die 600 Meter höchi Flue het em [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] Ydruk gmacht, wie-n-är im Pricht vo synere Reis dur d Alpe vo ane 1779 schrybt. Und au im Guy de Maupassant sinere Gschicht *L'Auberge* (uf Dütsch: *s Gaschthuus*) und in ere Szeene mit em Sherlock Holmes vom Arthur Conan Doyle und de no i divärsi Tegscht vo anderne Schriftsteller chunt dä Bärg vor. Sid em 1957i gids dört ufen e Luftsäilbaan.

Zu dr Gmäind Badu ghört änen em Gemmipass das wyte Hochtaal vom Lämmeregletscher zum Duubesee und bis zum Schwaarebach abe, mit dr Schofalp und dr Lämmerenalp. Dä Deil vom Gmäindbann uf em Bärg oben isch sogar grösser als s Gländ vo Badu im Dalataal unde.

A dr Gemmi goot die grossi kontinentaali Wasserscheid dure: D *Dala* lauft uf dr einte Syte im Tobel und dur de Chrache bi dr Varner Brugg i d Roone abe, wo noch irem Wäg zum [[Genfersee|Gämfersee]] und dur [[Frankreich|Frankriich]] zletscht is [[Mittelmeer|Middelmeer]] mündet. Dr Bach *Lämmeredalu* uf dr andere Syte foot under em Wildstrubelgletscher aa, chunt is [[Alp (Bergweide)|Alppiet]] bi dr Gemmi abe und flüsst zum Täli vom Schwaarebach und denn über d Kantoonsgränze is Bärnbiet übere. Unde a dr Spittelmatte änderet d Dalu denn dr Name und me seit ere vo dört a *Schwarzbach*. Dä Bach flüsst bim Waldhuus unde i d [[Kander (Schweiz)|Chander]], wo zum Yzugsgebiet vo dr [[Aare]] und do dermit vom [[Rhein|Rhii]] ghört, und mit däm [[Fluss|Stroom]] goot s Wasser vo dr Gemmi bis i d [[Nordsee]] abe.

D Bärge zringsetum heisse: 
* uf dr Nordsyte oben em Dorf: d Plattehörner bi dr Alte Gemmi
* ob em Dalataal: Rinderhorn (3448 m), Balmhore (3698 m), Ferderothore, Majinghore
* uf dr Oschtsyte oben em Dorf: Torränthore
* uf dr Weschtsyte: d Chetti vo de Leeshörner, mit em Duubehore
* rings um d Lämmerealp: Schwarzhore, Rothore, Schneehore, Wildstrubel (3244 m), Grossstrubel, Stäghore
* weschtlech vom Duubesee: Rote Totz und Felshore
* öschtlech vom Duubesee: s Chly Rinderhore

Uf de Bärge obe sind im Gmäindbiet vo Badu zää [[Gletscher]] und zwöi grossi Seeè und föif chlyni Seeli.

== Gschicht ==
S erschte [[Hotel|Hotäl]] im Baad isch d *Maison Blanche* gsi, wo im 17. Johrhundert bout worden isch. Ane 1719 hed e [[Lawine|Lauwele]] s Dorf verwüeschtet und au das Huus zämegrisse, und drufabe isch es den vil grösser wider ufbout worde. Spöter sind no mee Hotäl entstande, im 1836i s *Hotel de France*. Wäge de Heilquelle, wo me sid em Middelalter könnt het, sind immer mee Psuecher is Bad im Taal hinden a dr Stadt Leigg cho.

Für die viile änglische Kuurgescht, wo nach dr eerschte berüemte Reis vom [[Thomas Cook]] sinere Reisgruppe vo anne 1863 is Wallis cho sind, het men im 1885i es eigets Chilchli bout. Die gröschte Beeder si hüt s *Burgerbad* und d *Alpetherme''.

Vom 1915i bis ane 1967 het me mid ere Zaanradbaan vo Leigg is Bad ufe chönne fahre.

Näbem Lämmeregraat und under em Lämmerehore isch d Lämmerehütte vom Schwiizer Alpeclub SAC.

## Sproochgeografii
Z Badu redet me wie im ganze Bezirk Walliserdütsch.
Uf der Weschtsiite vo dr Gmäind, äne a de Bärge, isch öpe bi der Gmäindgränze au d Sproochgränze zwüschem dütschsproochige Oberwallis und em Underwallis, wo me hüt s regionale Französisch tuet rede; früener isch dört, im Piet vo der Gmäind Crans-Montana, der frankoprovenzaalisch Walliser Patois di normali Mundart gsi.

## Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 38,2 % glägu.

## Religion
77,4 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 9,9 % evangelisch-reformierti.

## Politik
Dr Ggmeindspresident va Badu ischt dr Christian Grichting (Stant Oktober 2017).

## Bilder vom Leiggerbad und synere Landschaft

Ratshaus Leukerbad.jpg|s Roothuus
Leukerbad 001.jpg|d Lindner Alpetherme
Around Leukerbad 03.JPG|im Dorf
1974_Birchen_Kluscheten_05.JPG|Kluschete, im Hindergrund linggs d Plattehörner, rächts s Rinderhore
Leukerbad_Dalaschlucht_20.JPG|Dalaschlucht bi Badu, mit em Felseschtäg
Lämmerendalu_and_mountains.jpg|Lämmeredalu


## Weblink

* Website vo dr Gmeind Badu
* 
* Website vo de Thermaalbäder

## Amerkige