open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
17. Februar

Dr **17. Februar** isch dr 48. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 317 (in Schaltjohr 318) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1801: S Rebresäntantehuus wehlt im 36. Wahlgang dr Thomas Jefferson zum dritte Bresidänt vu dr USA.
* 1867: Im Ramme vum Eschtrychisch-Ungarische Uusglych berueft dr Franz Joseph dr Grof Gyula Andrássy zum ungarische Minischterbresidänt. 
* 1868: Dr Ernst Wilhelm Leberecht Tempel entdeckt dr Aschteoid (97) Klotho. Am glych Dag entdeckt dr Jérôme Eugène Coggia dr Aschteroid (96) Aegle. 
* 2008: S Barlemänt vu dr serbische Region Kosovo erklert s Land as *Republik Kosovo* aisytig fir unabhängig, was vu Serbie nit anerkännt wird.
* 2012: Dr Christian Wulff dritt zruck vu sym Amt as Bundesbresidänt vu dr Bundesrepublik Dytschland.

## Uf d Wält chuu
* 1653: Arcangelo Corelli, italienische Komponischt
* 1852: Leonhard Friedrich, Schwyzer Architekt
* 1876: Hans Bernoulli, Schwyzer Architekt
* 1897: Emil Johannes Preusch, dytsche Lehrer un Haimetdichter
* 1930: Ruth Rendell, britischi Autori un Bolitikeri
* 1941: Heidi Biebl, dytschi Skirännfahreri
* 1950: Rolf Rosendahl, dytsche Lehrer, Chinschtler un Musiker
* 1953: Alain Claude Sulzer, Schwyzer Schriftsteller
* 1955: Mo Yan, chinesische Schriftsteller
* 1967: Sylvia Felder, dytschi Bolitikeri
* 1982: Natascha Beller, Schwyzer Draibuechautori un Regisseuri 
* 1984: Sarah Bosetti, dytschi Autori un Satirikeri

## Gstorbe
* 1238: Heinrich vo Thun, Fürstbischof vo Baasel
* 1673: Molière, franzesische Dramatiker
* 1827: Johann Heinrich Pestalozzi, Schwyzer Pädagog
* 1856: Heinrich Heine, dytsche Schriftsteller
* 1909: Émile Peltier, franzesische katholische Prieschter
* 1995: Hermann Mühleisen, dytsche Musikpedagog un Dirigänt
* 2000: Selina Chönz, Schwyzer Schriftstellerin

## Weblink
18. Februar

Dr **18. Februar** isch dr 49. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 316 (in Schaltjohr 317) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1229: Dr Sultan Al-Kamil un dr Chaiser Friedrich II. veryybare im *Fride vu Jaffa* e zehjehrigi Wafferueh.
* 1814: Dr Napoleon Bonaparte sigt in dr *Schlacht bi Montereau* gege di verbindete Eschtrycher un Wirttebärger bi Montereau-Fault-Yonne.
* 1930: Dr Clyde Tombaugh entdeckt uf Fotografie, wu im Jänner gmacht wore sin, dr Planet *[[Pluto]]*, wu iber 75 Johr speter zum Zwärgplanet zruckgstuft wird.
* 1943: Dr NS-Propagandaminischter Joseph Goebbels forderet in ere Red im Berliner Sportpalascht dr „total Chrieg“.
* 1965: Gambia wird unabhängig vu Großbritannie un in dr Commonwealth of Nations ufgnuu.
* 1969: Vier Attentäter vu dr Fatah schieße am Flughafe Züri uf e Flugzyyg vu dr El-Al. Dr Copilot un ain Attentäter cheme um s Lääbe.

## Uf d Wält chuu
* 1745: Alessandro Volta, en italiänische Füsiker
* 1855: Adolf Frey, Schwyzer Dichter und Literaturprofässer
* 1868: Sophie Haemmerli-Marti, Schwyzer Mundartdichtere
* 1922: Hazy Osterwald, Schwyzer Musiker un Sänger
* 1928: Peter Arens, Schwyzer Schauspiiler un Reschiseer
* 1934: Peter Zeindler, Schwyzer Journalischt un Schriftsteller
* 1952: Johann Schneider-Ammann, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1961: Armin Laschet, dytsche Bolitiker
* 1972: Anna Luif, Schwyzer Reschiseeri

## Gstorbe
* 1218: Berthold V., Herzog vu Zährige
* 1294: Kublai Khan, mongolische Herrscher un Chaiser vu China
* 1546: Martin Luther, dytsche Reformator
* 1564: Michelangelo, italienische Moler un Bildhauer
* 1912: Carl Hess, Schwyzer Musiker
* 1955: Kim Seong-su, sidkoreanische Bolitiker
* 2013: Otfried Preußler, dytsche Schriftsteller
* 2026: Margot Queitsch, dytschi Bolitikeri

## Weblink
19. Februar

Dr **19. Februar** isch dr 50. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 315 (in Schaltjohr 316) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1476: Dr Karl dr Chien fangt in dr Burgunderchrieg aa mit dr Belagerig vum Schlosses Grandson am Nöieburgersee.
* 1736: Im Covent Garden Theatre wird d Ode Alexander’s Feast vum Georg Friedrich Händel urufgfiert.
* 1803: Dr Napoleon Bonaparte unterzaichnet d *[[Mediation (Geschichte)|Mediationsakte]]* – e neji Schwyzer Verfassig un Gebietsufdailig noch em Untergang vu dr Helvetische Republik.
* 1960: Dr dytsch Kombinierer Georg Thoma gwinnt bi dr VIII. Olympische Winterspiil z Squaw Valley as erschte Nit-Skandinavier d Goldmedallie in dr Nordische Kombination.
* 2013: Dr Stephan Weil wird zum Minischterbresidänt vu Nidersachse gwehlt.

## Uf d Wält chuu
* 1473: Nicolaus Copernicus, Domherr un Aschtronom
* 1717: David Garrick, änglische Schauspiiler
* 1791: Georg Gottlob von Gutbrod, dytsche Bolitiker
* 1802: Wilhelm Matthias Naeff, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1867: Jules Jeanjaquet, Schwyzer Romanischt
* 1877: Gabriele Münter, dytschi Moleri
* 1896: André Breton, franzesische Dichter
* 1915: Arthur Baur, Schwyzer Journalischt un Sprochwisseschaftler
* 1930: Martin Stern, Schwyzer Literaturwisseschaftler
* 1939: Hans Ruf, dytsche Haimetdichter
* 1954: Reiner Haseloff, dytsche Bolitiker
* 1970: Christian Schmutz, Schwyzer Journalischt, Schriftsteller und Dialäktolog
* 1971: Asifa Akhtar, pakistanischi Molekularbiologi
* 1975: Andrea Lindlohr, dytschi Bolitikeri
* 1986: Cédric Wermuth, Schwyzer Bolitiker
* 1992: Helene Hegemann, dytschi Schriftstelleri

## Gstorbe
* 1405: Tamerlan, zentralasiatischer Eroberer un Grinder vu dr Timuride-Dynaschti
* 1837: Georg Büchner, dytsche Schriftsteller
* 1841: Sebastian Fahrländer, dytsch-schwyzerische Dokter un Bolitiker
* 1938: Jules Alard, franzesische Architäkt
* 1997: Deng Xiaoping, chinesische Bolitiker
* 2001: Charles Trenet, franzesische Sänger
* 2015: Ruth Bietenhard, Schwyzer Dialäktologin und Lehrerin
* 2016: Umberto Eco, en italiänische Schriftsteller, Kolumnist, Filosoof, Mediewüsseschaftler und Semiotiker
* 2016: Harper Lee, en amerikanischi Schriftstellere und Pulitzer-Briisdräägere
* 2019: Ewald Weibel, Schwyzer Anatom

## Weblink
20. Februar

Dr **20. Februar** isch dr 51. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 314 (in Schaltjohr 315) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1499: In dr Schlacht bi Hard, dr erschte große Schlacht vum Schwobechrieg, siige d Aidgnosse iber d die Ritter vum Schwebische Bund.
* 1529: Dr Rot vu dr em Luthertum ufgschlossene Freie Rychsstadt Stroßburi schafft di Hailig Mäss ab.
* 1802: Dr Kanton Fricktal wird uusgruefe.
* 1834: Z Wien wird s Zaubermärli *Der Verschwender* vum Ferdinand Raimund mit Musik vum Conradin Kreutzer urufgfiert.
* 1938: D Schwyzer bschließe in ere Volksabstimmig Rätoromanisch as vierti Nationalsproch aazerkänne.
* 1994: In dr Schwyz wird d Volksinitiative *Alpen-Initiative* zum Schutz vu dr Alpe aagnuu. Syterhär isch d Verlagerigsbolitik fir Gieter vum Schwärverchehr uf d Yysebahn Dail vu dr Schwyzer Bundesverfassig.

## Uf d Wält chuu
* 1755: Hans von Reinhard, Schwyzer Bolitiker
* 1819: Alfred Escher, Schwyzer Politiker und Undernämer
* 1842: Josef Viktor Widmann, Schwyzer Dichter und Journalischt
* 1844: Ernesto Monaci, iteliänische Romanischt
* 1873: Henri Loux, elsässische Moler
* 1901: Gerda Schlayer-von Puttkamer, dytschi Bolitikeri
* 1927: Ibrahim Ferrer, kubanische Musiker
* 1929: Uriella, Schwyzer Grinderi vu Fiat Lux
* 1951: Gordon Brown, britische Bolitiker
* 1961: Emanuela von Frankenberg, Schwyzer Schauspileri
* 1961: Catherine Troendlé, elsässischi Bolitikeri
* 1964: Martina Koederitz, dytschi Manageri
* 1965: Thomas Kemmerich, dytsche Bolitiker
* 1988: Rihanna, karibischi Popsängeri

## Gstorbe
* 1970: Karl Bender, dytsche Bolitiker
* 1972: Maria Goeppert-Mayer, dytsch-amerikanischi Physikeri
* 2010: Miriam Spoerri, rumänisch-schwyzerischi Schauspileri
* 2012: Annemarie Griesinger, dytschi Bolitikeri
* 2015: Luzi Jenny, Schwyzer Lehrer, Buur un Mundartautor
* 2019: Claude Goretta, Schwyzer Filmregisseur un Färnseproduzänt

## Weblink
Perle

E **Perle** isch e feste Fremdkörper us Perlmueter, wo vilmol rund isch und nume in bestimmte Molluske waggst. Perle wärde scho sit mindestens em Früeneolithikum as Schmuck brucht. Zun erste Mol erwäänt wärde si im chinesische *Gschichtsbuch vom Shu King* us em Joor 2206 vor dr Zitewändi.

## Wie Perle entstöön
Genau wie Perle in dr Natur bildet wärde, wäiss mä nid, aber es isch woorschiinlig nid wäge Sandchörner, wo in d Muschle iinechömme, wil e Dier, wo uf em Seeboode läbt, woorschiinlig nid allzu vil Brobleem mit Sand sött haa.

Dr Henry A. Hänni, Brofässer für Gemmologii an dr Uniwersidäät Baasel und dr Jochen Schlüter, dr Läiter vom Mineralogische Museum vo dr Universidäät Hamburg, dängge, ass Epithelzälle vo dr Muschle für d Bildig vo Perle verantwortlig si, wenn si vo Parasite, wo sich ins Fleisch iiboore, oder dur anderi Verletzige in s diefere Mantelgwääb vo dr Muschle verschleppt wärde und dört e Zyste bilde. Calciumcarbonat, wo s Baumaterial vo dr Schale isch, wird dört abgschiiden und laageret sich äi Schicht uf dr andere ab, bis schliesslig e Perle entstoot.

Mä underschäidet zwüsche natüürlige Perle und Zuchtperle. Bi de Zuchtperle stecke Daucher in e Muschle en Implantat us em üssere Mantelgwääb von ere andere Muschle iine, wo denn mänggisch e Perle drum ume waggst. D Muschle wärde uf Muschlebänk züchdet und mä kümmeret sich intensiv um sä in de zwäi bis drei Joor wo si waggse. Natürligi Perle si e Biibrodukt vom Muschelfang vo wilde Muschle. Fast alli Perle, wo hüt zu Schmuck verarbäitet wärde, si Zuchtperle.
## Äigeschafte

D Herti vo Perle uf dr Mohs-Skala isch 3,5 bis 4. Perle waggse in Schichte, und wemm mä duur sä duuresägt, cha mä Waggsdumsring wie bi Böim gsee.

D Farb vo dr Perle hängt vo dr Art vo dr Perlmuschle ab, wo si läbt und vo dr Tämpratur vom Wasser. Si goot vo Wiss über Gääl und Rosa bis Grau. Mä cha Perle aber au färbe, darf sä aber weder erhitze no in e Lauge oder Süüri due.

## Weblingg

* Perlen-Informationen
* Pearls and Pearling life by Edwin Streeter
* Edelsteinlexikon mit ausführlichen Laieninformationen
* Archäologischer Bericht
## Fuessnoote
21. Februar

Dr **21. Februar** isch dr 52. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 313 (in Schaltjohr 314) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1695: Bim Abgang vun ere Lawine cheme 34 Mänsche im Walserdorf Dorf Guryn ums Läbe.
* 1907: Z Berlin wird d Oper *[[Romeo und Julia auf dem Dorfe (Oper)|Romeo und Julia auf dem Dorfe]]* vum Frederick Delius urufgfiert.
* 1952: D Entschaidig vu dr pakischtanische Regierig, Urdu as ellainigi Amtsproch z bruche, fiert zue Widerstand z Oschtpakistan, wu fascht uusschließli Bengali gschwätzt wird. Bi re Demonschtration z Dhaka stärbe e baar Mänsche, wel d Bolizei zmitts in d Lyt schießt.
* 1962: Im Schauspilhuus Züri wird di grotesk Komödie *Die Physiker* vum Friedrich Dürrenmatt urufgfiert.
* 1972: US-Bresidänt Richard Nixon bsuecht d Volksrepublik China un fiert z Peking Gspräch mit em Mao Zedong.
* 1986: D Heavy-Metal-Band *[[Metallica]]* bringt s Album *Master of Puppets* uuse, wu as Myylestai vum Thrash Metal giltet.
* 1999: D UNESCO rieft dr 21. Februar zum Internationale Dag vu dr Muettersproch uus.
* 2008: D Sängeri Rihanna chunnt uf ihre Haimetinsle Barbados ihre aigene Fyyrtig iber, dr sognännt „Rihanna-Day“.

## Uf d Wält chuu
* 1796: Johann Jakob Aenishänslin, Schwyzer Bolitiker
* 1815: Ernest Meissonier, franzesische Moler
* 1821: Bernhard Matter, Aargauer Dieb un Iibrächer
* 1821: Rachel, franzesisch-jidischi Schauspiileri
* 1870: Hermann Daur, dytsche Moler
* 1909: Hans Erni, Schwyzer Chinschtler
* 1922: Raymond Matzen, elsässische Sprochwisseschaftler un Dichter
* 1929: Heidi Abel, Schwyzer Moderatori
* 1934: Thomas Burth, dytsche Schriftsteller
* 1938: Andreas Blum, Schwyzer Radiojournalischt
* 1947: Iwar Werlen, Schwyzer Sproochforscher
* 1958: Christoph Brutschin, Schwyzer Bolitiker
* 1989: Corbin Bleu, US-amerikanische Schauspiiler un Sänger

## Gstorbe
* 1513: Julius II., Papscht
* 1677: Baruch de Spinoza, niderländische Philosoph
* 1862: Justinus Kerner, dytsche Schriftsteller
* 1866: George W. Smyth, US-amerikanische Bolitiker
* 1876: Jean-Daniel Blavignac, Schwyzer Archtekt und Gschichtschryber
* 1925: Hermann Daur, dytsche Moler
* 1939: Otto Gittinger, schwebische Bfaarer un Dialäktdichter
* 1944: Heinrich Baumgartner, Schwyzer Sprochwisseschaftler
* 1964: Jules Surdez, Schwyzer Mundartautor und Volchskuntler
* 1975: Jean Georges Baer, Schwyzer Naturforscher
* 1999: Helene Bossert, Schwyzer Mundartdichteri
* 2015: Klaus Sander, dytsche Biolog

## Weblink
22. Februar

Dr **22. Februar** isch dr 53. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 312 (in Schaltjohr 313) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1635: Z Paris wird vum Kardinal Richelieu d *[[Académie française]]* gschaffe mit em Ufdrag, iber d Rainhait vu dr Franzesische Sproch z wache.
* 1906: Dr Max Wolf entdeckt dr Aschteroid (588) Achilles.
* 1940: Dr Tenzin Gyatso wird im Alter vu 4½ Johr as dr XIV. Dalai Lama inthronisiert.
* 1979: D Karibikinsle St. Lucia wird im Ramme vum *[[Commonwealth of Nations]]* unabhängig vu Großbritannie.

## Uf d Wält chuu
* 1732: George Washington, 1. Bresidänt vu dr USA
* 1810: Frédéric Chopin (uf d Wält chuu am 22. Februar oder am 1. Merz), polnische Komponischt
* 1817: Ottilie Wildermuth, dytschti Schriftstelleri
* 1840: August Bebel, dytsche Fierer vu dr sozialdemokratische Arbaiterbewegig
* 1900: Luis Buñuel, spanisch-mexikanische Regisseur
* 1920: Stephanie Glaser, Schwyzer Schauspiileri
* 1931: Peter Faller, dytsche Architäkt
* 1943: Horst Köhler, dytsche Bolitiker un Bundesbresidänt
* 1948: Angelika Bender, dytschi Schauspiileri
* 1962: Ricardo Lumengo, angolanisch-schwyzerische Bolitiker
* 1977: Hakan Yakin, Schwyzer Fueßballer

## Gstorbe
* 1942: Stefan Zweig, eschtrychische Schriftsteller
* 1943: Sophie Scholl, dytschi Widerstandskämpferi gege dr Nationalsozialismus
* 1972: Paul Grüninger, Schwyzer Bolizeihauptmann
* 1973: Alfred Fankhauser, Schwyzer Schriftsteller
* 1981: Lina Ritter, elsässischi Dichteri
* 1987: Andy Warhol, US-amerikanische Chinschtler
* 1994: Hans Hürlimann, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 2000: Thomas Burth, dytsche Schriftsteller
* 2010: Hajo Loch, dytsche Dichter
* 2026: Willy Loretan, Schwyzer Bolitiker

## Weblink
Sottoceneri

De **Sottoceneri** isch de südlichi Teil vom Schwiizer Kanton Tessin, em nördliche Teil seit me Sopraceneri. De Name *Sottoceneri* heisst uf Dütsch *«niidsi vom [[Monte Ceneri]]»*, von ere Hügelchetti, wo d Magadinoebene vom Vedeggiotal tuet trenne.

## Geografii
Zum Sottoceneri ghört de Bezirk Lugano und de Bezirk Mendrisio (de letschti nännt me au Mendrisiotto). Di gröscht Stadt isch Lugano und ganz im Süde liit de grossi Gränzort Chiasso, wo s uf Como (Italie) übere goht. D Gegend wird prägt vom Luganersee und es paar bekannte Bärg rundumme. Südlich vom See liit de Monte San Giorgio, wo wäg de Fundstelle vo Fossilie sit em Joor 2003 uf de UNESCO-Lischte vom Wältnaturerb isch.

## Geologii
Im Sottoceneri bestoot de Bode meischtens us Chalk und us Härd, wo alkalisch und tonhaltig isch. S Chlima isch mild und fascht scho wiä am Mittelmeer.

## Weblink
* 
* Sammlung Ryhiner; ''Die Schweizerischen Landvogteyen Lauis und Mendris'' (vor 1850)
23. Februar

Dr **23. Februar** isch dr 54. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 311 (in Schaltjohr 312) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1549: Z Konschtanz wird e *Wasserwunder* am Seerhy beobachtet. S Eraignis isch in dr Zwischezyt wisseschaftlig as *[[Stehende Welle|Seiche]]* (e Wälle, wu stoht) identifiziert. 
* 1732: S Oratorium Esther vum Georg Friedrich Händel wird urufgfiert.
* 1766: Mit em Dod vum polnische Chenig Stanislaus I. Leszczyński fallt Lothringe an Frankrych, wie 30 Johr vorhär im *Fride vu Wien* veryybart.
* 1835: Im Opéra-Haus z Paris wird d Oper *[[La Juive]]* (*Die Jüdin*) vum Jacques Fromental Halévy urufgfiert. 
* 1937: In eme Gspräch mit em Schwyzer Alt-Bundesrot Edmund Schulthess verspricht dr Adolf Hitler, di schwyzerisch Neutralität z reschpektiere.
* 1975: Noch ere Demonschtration gege s blant Atomchraftwärch Wyhl mit 28.000 Dailnämmer bsetze d Atomchraftgeger dr Böublatz zum zwaite Mol.

## Uf d Wält chuu
* 1803: Johann August Sutter, schwyzerisch-amerikanische Ländereiebsitzer un Grinder vu Nei-Helvetie
* 1820: Jakob Stämpfli, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1863: Franz Stuck,  e dütsche Zäichner, Mooler und Bildhauer
* 1873: Jean-Jacques Waltz («Hansi»), elsässische Grafiker un Heimetforscher
* 1879: Kasimir Sewerinowitsch Malewitsch, russische Chinschtler
* 1937: Peter Leuthold, Schwyzer Eläktroingenieur
* 1943: Barbara Traber, Schwyzer Autorin
* 1950: Hans-Peter Bärtschi, Schwyzer Autor un Fotograf
* 1966: Didier Queloz, Schwyzer Aschtronom
* 1966: Sonja Wiesmann, Schwyzer Bolitikeri
* 1981: Jan Böhmermann, dytsche Satiriker un Moderator

## Gstorbe
* 1844: Friedrich August Köhler, dytsche Pfarrer un Autor vu Sachliteratur
* 1855: Carl Friedrich Gauß, dytsche Mathematiker, Aschtronom un Physiker
* 1900: Eugène Boeckel, elsässische Chirurg
* 1967: Walter Georgii, dytsche Musikwisseschaftler un Pianischt
* 1980: Enrico Celio, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 2019: Martha Schmidle, dytschi Dialäktdichteri
* 2023: François Couchepin, Schwyzer Bolitiker

## Sunschtigs
* Nationalfyrtig vu Brunei
* Nationalfyrtig vu Guyana

## Weblink
24. Februar

Dr **24. Februar** isch dr 55. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 310 (in Schaltjohr 311) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1530: Mit dr Chrenig vum Karl V. dur dr Papscht Clemens VII. wird zum letschte Mol e Chaiser vum Hailige Remische Rych vu dr Dytsche Nation z Italie gchrent.
* 1871: Dr Charles Darwin publiziert syy zweebändig Wärch *The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex* (dt. *Die Abstammung des Menschen und die geschlechtliche Zuchtwahl*). 
* 1918: Eschtland verchindet d Unabhängigkait vu Russland.
* 1920: Us dr *Deutsche Arbeiterpartei* goht di Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP) fiiri. Am nämlige Dag verchindet dr Adolf Hitler im Minchner Hofbräuhaus s *25-Punkte-Programm*, wu unter anderem dr Ufböu vun eme totalitäre Staat din gforderet wird.
* 1970: Bim Abgang vun ere Lawine cheme 30 Mänsche im Walliser Dorf Reckige ums Läbe.
*1989: Churz nach em Start chunnts a Bord vom *[[United-Airlines-Flug 811|United-Airlines-Flugs 811]]* zum ne explosive Druckabfall. Nüün Passagier wärde us em Flugzüüg gsoge, d Maschine het aber sicher z Honolulu chönne lande.

## Uf d Wält chuu
* 1304: Ibn Battuta, berberische Forschigsraisende
* 1786: Wilhelm Grimm, dytsche Sprochwisseschaftler un Märlisammler
* 1870: Emil Anner, Schwyzer Grafiker
* 1922: Karl Georg Sauter, dytsche Uhrmacher un Dialäktdichter
* 1924: James Luther Slayden, US-amerikanische Bolitiker
* 1927: Ernst Sieber, Schwyzer Pfarrer un Grinder vume Hilfswärch fir Randständigi
* 1937: Rainer Hertel, dytsche Biolog
* 1945: Danielle Jaeggi, Schwyzer Filmmacheri
* 1953: rosalie, dytschi Chinschtleri
* 1955: Steve Jobs, US-amerikanisch Unternämmer, Computerpionier un Mitgrinder vu *Apple Inc.* un *Pixar Inc.*
* 1978: Magali Magail, franzesischi Volleyballspileri

## Gstorbe
* 1169: Bertha vu Dibenge, Frau vum Markgrof Herman IV. vu Bade
* 1799: Georg Christoph Lichtenberg, e dütsche Naturforscher und Schriftsteller
* 1899: Emil Welti, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1924: James Luther Slayden, US-amerikanische Bolitiker
* 1995: Fritz Hockenjos, dytsche Forschtdiräkter un Naturschitzer
* 2019: Uriella, Schwyzer Grinderi vu Fiat Lux

## Weblink
25. Februar

Dr **25. Februar** isch dr 56. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 309 (in Schaltjohr 310) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1803: Di usserordelig Kommission vum Immerwährende Rychsdag z Regensburg verabschidet dr *[[Reichsdeputationshauptschluss|Rychsdeputationshauptschluss]]*, wu ne Neiornig vum Hailige Remische Rych wäg em Verluscht vu dr linksrhynische Biet in dr Koalitionschrieg an Frankrych vorsiht.
* 1947: S Gedicht *[[Land der Berge, Land am Strome]]* vu dr Paula von Preradović wird dur Bschluss vum Minischterrot zum Hymnetext vu dr Republik Eschtrych.
* 1967: Z Ulm wird d Medizinisch-Naturwissenschaftliche Hochschule Ulm grindet.
* 2006: Dr dytsch Biathlet Michael Greis gwinnt bi dr XX. Olympische Winterspiil z Turin im Massestartränne iber 15 Kilometer syy dritti Goldmedallie.

## Uf d Wält chuu
* 1841: Pierre-Auguste Renoir, franzesische Moler
* 1842: Karl May, e dütsche Schriftsteller
* 1843: Friedrich Schneeberger, Schwyzer Gsanglehrer un Komponischt
* 1852: Georg Wenker, dytsche Sprochwisseschaftler
* 1887: Ewald Mataré, dytsche Moler un Bildhauer
* 1901: Franz Kerber, dytsche Bolitiker
* 1902: Karl Friedrich Müller, dytsche Sprochwisseschaftler
* 1916: Selvarajan Yesudian, indische Yogalehrer
* 1925: Gabriel Andres, elsässische Musiker un Journalischt
* 1936: Rolf Lyssy, Schwyzer Filmmacher
* 1953: Martin Kippenberger, dytsche Chinschtler
* 1961: Hermann Gröhe, dytsche Bolitiker
* 1970: Daniel Renkonen, dytsche Bolitiker
* 2000: Lara Mechnig, liachtaschtaanischi Sinchronschwimmeri

## Gstorbe
* 1265: Ulrich I., Grof vu Wirttebärg
* 1713: Friedrich I., Chenig vu Preuße
* 1811: Andreas Merian, Schwyzer Bolitiker
* 1888: Arnold Baader, Schwyzer Mediziner
* 2001: Karl Rösch, dytsche Mooler un Dichter
* 2007: César Keiser, Schwyzer Kabarettischt
* 2017: Elisabeth Bieneck-Roos, dytschi Moleri

## Sunschtigs
* Nationalfyrtig vu Kuwait

## Weblink
Balch

**Balch**  (*Balkh*; Persisch بلخ, altgriechisch *Baktra*; au *Zariaspa*: altiranisch "Goldigs Ross", arabisch au ام المدائن / DMG *Ummu'l-madā’in* = "Mueter vo de Stedt") isch e Stadt in dr Browinz Balch im Norde vo Afghanistan und e Vorort vo Masar-e Scharif, dr grösste Stadt in Nordafghanistan. Balch isch dr wichdigsti Wallfaartsort im Land. 2012 het mä usgrächnet ass d Stadt 87'000 Iiwooner het. In de letschte Joor isch si enorm gwaggse. 
## Gschicht

Balch gältet as äini vo de Wiege vo dr iranische Zivilisazioon. In dr Antike het d Stadt *Baktra* (griech.: Βακτρα) ghäisse und isch d Hauptstadt vo Baktrie gsi. Dört isch d Siidestrooss uf d Handelsstrooss vom Kaspische Meer uf Vorderindie gstoosse.

Öbbe 500 v. d. Z. häi die persische Achämenide d Stadt erooberet bis si im Winter 329/28 v. d. Z. an dr Alexander dr Grooss gfalle isch. 
Under de Seleukide (vo 312 v. d. Z. aa) isch Baktra/Balch e griechischi Kolonii gsi. Denn isch si Däil vom griechisch-baktrische Riich worde, wo im 2. Joorhundert vo de Sake erooberet worde isch. Under em Iifluss vom Buddhismus isch e griechisch-buddhistischi Mischkultur entstande, wo d Buddha-Statue vo Bamiyan Züüge drvo gsi si, bis si im Joor 2001 vo de Taliban zerstöört worde si.  

Under de Sassanide isch Baktra wider e Däil vom Perserriich gsi. Im 7. Joorhundert häi s die islamische Araber erooberet und noodinoo vollständig islamisiert. Im Middelalter isch d Stadt e Zentrum vo dr persische Kultur und Literatuur gsi und het zu verschidnige islamische Riich ghöört.  1221 häi d Mongole d Stadt erooberet und ganz zerstöört. Si isch wider ufbaut worde, und denn het sä dr Timur-e Lang erooberet, und si het sich zu äinere vo de wichdigste Stedt z Chorasan entwigglet. 

Am Ändi vom 18. Joorhundert häi d Afghane d Stadt erooberet, denn Russland, und in dr Middi vom 19. Joorhundert isch Balch ändgültig an Afghanistan gfalle.

## Persönligkäite
* Rābi'a bint Ka'b (10. Joorhundert), Dichdere
* Dschalal ad-Din ar-Rumi (1207–1273), Sufi Müstiker und Dichder
* Wasef Bakhtari (* 1942), Intellektuelle und Dichder

## Bildli

Datei:Transasia trade routes 1stC CE gr2.png|Balch und d Siidestrooss
Datei:BhalkCapital.jpg|E hellenischs Kapitell
Datei:15c green mosque.jpg|Die *Grüeni Moschee*


## Fuessnoote



## Weblingg

* Zemaryalai Tarzi, Nadia Tarzi, Abdul Wasey Feroozi: *The Impact of War upon Afghanistan’s Cultural Heritage*, PDF-Datei; 8,8 MB, mit hochauflösenden Bildern oder PDF-Datei; 434 kB, niedrigere Auflösung, auf: Website des Archaeological Institute of America (AIA), März 2004
Kaiserreich China

S **Kaiserriich China** isch 221 vor dr Zitewändi vom Kaiser Qín Shǐhuáng gründet worde. Es het denn zumol us meerere Köönigriich bestande, wo in dr Zit vo de stritende Riich erooberet worde si. Es het 2133 Joor lang existiert, bis dass am 1.&nbsp;Januar 1912 die chinesischi Republik vom Sun Yatsen usgrüeft worde isch. Churz druf het dr letscht Kaiser Pǔ&nbsp;Yí abdanggt. Dr Yuán Shìkǎi, wo dr ersti Bresidänt vo dr Republik China worde isch, het sich 1915 sälber zum Kaiser vo China ernennt. Das nöije Kaiserriich isch aber scho 1916 wider abgschafft worde und het wie alli andere, spöötere Restaurazioonssversüech gschichtlig fast käi Bedütig.

## Dradizionelli Chronologii vo de Herrscherdünastie
Im Lauf vo dr Gschicht vom chinesische Kaiserriich het s verschiideni Dünastie gee.
Die wichdigste si:

## Litratuur
* Jacques Gernet: *Die chinesische Welt. Die Geschichte Chinas von den Anfängen bis zur Jetztzeit*. Suhrkamp Taschenbuch Bd. 1505. Suhrkamp, Frankfurt 1988. ISBN 3-518-38005-2.
* Rainer Hoffmann, Qiuhua Hu: *China. Seine Geschichte von den Anfängen bis zum Ende der Kaiserzeit*. Freiburg 2007.
* Klaus Mäding: *China. „Kaiserreich und Moderne“*. Cornelsen Verlag Berlin, 2 Bde. 2002 u. 2003.
* Herbert Franke, Rolf Trauzettel (Hrsg.): *Das Chinesische Kaiserreich*. Fischer Weltgeschichte Bd. 19. Frankfurt a.&nbsp;M. 1999 (12. Aufl.). ISBN 3-596-60019-7
* Jean Baptiste du Halde: *Ausführliche Beschreibung des Chinesischen Reichs und der grossen Tartarey. Erster Theil *. Aus dem Französischen mit Fleiß übersetzet, nebst vielen Kupfern. Mit einer Vorrede Sr. Hochwürden, Herrn Abt Mosheims, darin die neuesten Chinesischen Kirchengeschichte erzählet werden. Rostock, verlegts Johann Christian Koppe, 1747. Reprint Faksimile, Potsdam 2012, ISBN 978-3-88372-047-0

## Weblingg
Pazifikspiele

D **Pazifikspiil** (ängl.: **Pacific Games**, bis 2007 **South Pacific Games**) sin Sportwettkampfveraastaltige, wu regelmäßig im sidpazifische Ruum stattfinde. Si sin uf Vorschlag vum fidschianische Bolitiker Sahu Khan yygfiert un zum erschte Mol anne 1963 z Suva (Fidschi) uusdrait wore.

E große Aadail am Erfolg vu dr Spiil het dr erscht *Director of Organisation*, F.J. Coyne, ghaa.

D Pacific Games wäre vum **Pacific Games Council** organisiert, wu sich zämmesetzt us em Exekutiv-Komitee, dr Fachuusschiss un dr nationale fir d Pacific Games zueständige Sportverbänd, wu in dr *Pacific Games Association* organisiertsin, zmaischt di Nationale Olympische Komitee, zem Dail aber au Sonderverbänd fir di pazifische Spiil, wu s, wie z Mikronesie, kai aigeni NOK git.

Dr Ablauf isch seli stark an dää vu dr Olympische Spiil aaglähnt (Ereffnigszeremony, Fahne, Yyzug vu dr Athlete...)

D Merewai Turukawa Vesikula, e Chugelstoßeri vu Fidschi, isch di erscht Gwinneri vun ere Goldmedallie bi dr *South Pacific Games* gsi. In insgsamt 60 Entschaidige het Fidschi 34 mol Gold gwunne. Anne 2007 het s Fueßballturnier vu dr South Pacific Games as erschti Rundi vum OFC Nation Cup 2008 dient. 

Di letschte South Pacific Games hän anne 2007 uf Samoa stattgfunde. No dr Abschlussveraastaltig am 8. Septämber 2007 isch dr Name vu dr Spiil gänderet in *Pacific Games*. Die negschte *Pacific Games* wären anne 2015 z Port Moresby, Papua-Neiginea veraastaltet. Dodermit soll dr 40. Johresdag vu dr Unabhängigkait vu Papua-Neiginea gwirdigt wäre.

## Uusdragigsort

## Ebige Medalliespiegel
Bishär sin bi 13 Pazifikspiil syt 1963 6396 Medallie vergee wore. 24 Natione hän doderby chenne Medallie erringe. D mit Abstand erfolgrychscht Mannschaft isch di neikaledonisch, wu insgsamt 1636 Medallie het chenne gwinne, dodervu 655 Goldmedallie.

D Blatzierige sin no dr Aazahl vu dr gwunnene Goldmedallie sortiert, gfolgt vu dr Aazahl vu dr Silber- un Bronzemedallie. Wyse zwai oder meh Länder en idäntischi Medalliebilanz uf, wäre si alphabetisch noch em Staatsname gnännt.

## Fueßnote


## Weblink
* Homepage vum Uusrichter vu dr der PG, dem ''Pacific Games Council''
Dschingis Khan

Dr **Dschingis Khan** (ursprünglig **Temüdschin** oder **Temüüdschin**, : tatarisch: *der Schmiid*; *&nbsp;woorschinlig um 1155, 1162 oder 1167; †&nbsp;woorschinlig am 18. August 1227) isch e Chan vo de Mongole gsi, wo die mongolische Stämm veräinigt het. Si häi denn under iim e groosse Däil vo Zentralasie und Nordchina erooberet. Si Regierigszit as dr erst Grooss-Chan vo de Mongole isch vo 1206 bis 1227 gange.

Won er zum Groosskhan vo alle Mongole erhoobe worde isch, het er aagfange, no mee Gebiet z eroobere: im Oste bis an s Japanische Meer und im Weste bis zum Kaspische Meer. Zum das Riich chönne verwalte, het er en äigeni Schrift für s Mongolische lo entwiggle und er het Gsetz duuregsetzt, wo ufgschriibe gsi si und für alli gulte häi. Noch sim Dood isch s Riich under sine Söön ufdäilt worde und die häi s no mee vergröösseret. Aber scho zwäi Generazioone spööter isch s usenandergheit.

## Litratuur
* Gudrun Ziegler, Alexander Hogh: *Die Mongolen, im Reich des Dschingis Khan.* Theiss, Stuttgart 2005. ISBN 3-8062-1940-0
* Hans Leicht: *Dschingis Khan. Sonderausgabe.: Eroberer. Stammesfürst. Vordenker.* Patmos, Düsseldorf 2002. ISBN 3-491-96050-9
* Reinhold Neumann-Hoditz: *Dschingis Khan.* Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1985. ISBN 3-499-50345-X
* Paul Ratchnevsky: *Genghis Khan – His Life and Legacy.* Blackwell Publishers, Oxford 1993. ISBN 0-631-18949-1
* Franklin Mackenzie: *Dschingis Khan.* Scherz Verlag, Bern/München 1977, Habel, Darmstadt 1993. ISBN 3-502-16441-X, ISBN 3-87179-179-2
* Jack Weatherford: *Genghis Khan and the Making of the Modern World*. Three Rivers Press, New York 2004. ISBN 0-609-80964-4
* Jean-Paul Roux: *Gengis Khan et l’Empire Mongol*, Gallimard, coll. « Découverte / Histoire », Paris 2002, ISBN 2-07-076556-3
* Jean-Paul Roux: *Histoire de l’Empire Mongol*, Fayard, Paris 1993
* Boris Vladimirstov: *Gengis Khan*, Paris 1948
* Louis Hambis: * Gengis Khan*, Paris 1973
* Dominique Farale: *De Gengis Khan à Qoubilaï Khan*, Economica, Paris 2003, ISBN 2-7178-4537-2
* Michael Weiers: *Geschichte der Mongolen.* Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3-17-017206-9

## Weblingg

* Biografie Dschingis Khans
* Die Mongolen unter Dschingis Khan (Studienarbeit über die „Schreckensherrschaft“ der Mongolen im 12./13. Jahrhundert)
* Michael Weiers: ''Tschinggis Khans politisches und territoriales Erbe''. in: Stipes Philologiæ Asiæ Maioris (S.P.A.M.) – Contributions on Philology and History of Eastern Inner Asia, Nr. 09 Bonn 2006. (PDF-Datei; 165 kB)
* Das Bild Dschingis Khans in zeitgenössischen Quellen und rezeptionsgeschichtliche Aspekte (Diplomarbeit 2005)

## Fuessnoote
26. Februar

Dr **26. Februar** isch dr 57. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 308 (in Schaltjohr 309) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1376: Bin eme Turnier zue dr Fasnet uf em Minschterblatz z Basel chunnt s zum Ufstand gege dr habsburgisch Herzog Leopold III. Di *[[Böse Fasnacht|Bees Fasnet]]* fiert no dr Niderschlagig zue schwäre Sanktione gege d Stadt.
* 1752: Im Theatre Royal in Covent Garden wird s Oratorium Jephtha vum Georg Friedrich Händel urufgfiert.
* 1815: Dr Napoleon Bonaparte verlosst syy Verbannigsort uf Elba un macht sich uf dr Wäg uf Frankrych go d Herrschaft wider z ibernee.
* 1885: D Berliner Afrikakonferänz bstetigt dr Kongo-Freistaat as Privatbsitz vu dr *Kongogsellschaft* un dodermit vum Leopold II. vu Belgie un reglet d Kolonialisierig vu Afrika. D Fliss Niger un Kongo wäre fir d Schifffahrt freigee un s Verbot vum Sklavehandel wird international feschtglait.

## Uf d Wält chuu
* 1663: Thomas Newcomen, änglische Erfinder
* 1740: Pierre-Nicolas Chenaux, Schwyzer Revolutionär
* 1802: Victor Hugo, franzesische Schriftsteller
* 1857: Emma Boos-Jegher, Schwyzer Frauerächtleri
* 1862: Max Leu, Schwiizer Bildhauer
* 1881: Nat Patton, US-amerikanische Bolitiker
* 1899: Max Petitpierre, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1903: Eugen Falk-Breitenbach, dytsche Moler um Haimetdichter
* 1918: Tony Troxler, elsässische Schriftsteller un Schauspiler
* 1922: Julian Dillier, Schwyzer Schriftsteller
* 1928: Fats Domino, US-amerikanische Musiker
* 1928: Ariel Scharon, israelische General un Bolitiker
* 1954: Recep Tayyip Erdoğan, dirkische Bolitiker
* 1963: Gabriele Warminski-Leitheußer, dytschi Bolitikeri
* 1971: Barbara Kulcsar, ungarisch-schwyzerischi Filmregisseri un Draibuechautori
* 1972: Steffen Disch, dytsche Choch un Gaschtwirt
* 1984: Johannes Helmle, dytsche Dialäktautor

## Gstorbe
* 1947: Heinrich Häberlin, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1956: Pierre Gauchat, Schwyzer Grafiker
* 1969: Levi Eschkol, israelische Politiker
* 1982: Werner Morf, Schwyzer Zaichner un Mundartdichter
* 2012: Hazy Osterwald, Schwyzer Musiker un Sänger
* 2014: Paco de Lucía, spanische Gitarrischt
* 2024: Bärbel Brüderle, dytschi Dialäktautori
* 2025: Albrecht Rychen, Schwyzer Bolitiker

## Weblink
27. Februar

Dr **27. Februar** isch dr 58. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 307 (in Schaltjohr 308) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1740: Im Theater in Lincoln’s Inn Fields wird s Oratorium L’Allegro, il Penseroso ed il Moderato vum Georg Friedrich Händel urufgfiert.
* 1844: Dr spanisch Dail vu dr Karibikinsle Hispaniola, Santo Domingo, wird unter em Name Dominikanischi Republik unabhängig vu Haiti.
* 1848: Dr Funke vu dr franzesische Februarrevolution gumpt iber uf d Großherzogtum Baden un lest di Badisch Revolution uus: Uf dr Mannemer Volksversammlig wird e Petition mit vier Forderige an d Regierig bschlosse.
* 1867: Dr ungarisch Rychsdag, wu no dr Ungarische Revolution ufglest woren isch, wird im Ramme vum Eschtrychisch-Ungarische Uusglych widerhärgstellt.
* 1885: Dr Chaiser Wilhelm II. unterschrybt e Schutzbrief, wu di dytsche Bsetzige z Oschtafrika legalisiert.
* 1933: Noch ere Brandstiftig brännt dr Rychsdag z Berlin ab. As Reaktion druf isch *Reichstagsbrandverordnung* erloo wore, en entschaidende Schritt in dr Errichtig vu dr nationalsozialistische Diktatur.
* 1976: D *Frente POLISARIO* rieft im Weschtsaharakonflikt di Demokratisch Arabisch Republik Sahara uf em Biet vu dr ehmolige spanische Koloni Weschtsahara uus.

## Uf d Wält chuu
* 1826: August Corrodi, Schwyzer Moler un Dichter
* 1855: Jean Bonnard, Schwyzer Romanischt
* 1894; Traugott Vogel, Schwyzer Schriftsteller
* 1928: Georgette Tsinguirides, dytsch-griechischi Ballettdänzeri un Choreologi
* 1932: Elizabeth Taylor, US-amerikanisch-britischi Schauspileri
* 1935: Beata Heuer-Christen, schwyzerisch-dytschi Sängeri 
* 1966: Miriam Butt, dytschi Sprochwisseschaftleri
* 1967: Felix Eitner, dytsche Schauspiler

## Gstorbe
* 1667: Remigius Faesch, Basler Jurischt un Chunschtsammler
* 1898: Eduard Schönenberger, Schwyzer Lehrer, Redakter, Politiker un Autor
* 1977: Desiré Lutz, elsässische Lehrer un Dialäktdichter 
* 2010: Josef Rennhard, Schwyzer Journalischt un Bolitiker
* 2013: Stéphane Hessel, franzesische Résistance-Kämpfer, Lyriker un bolitische Aktivischt
* 2015: Leonard Nimoy, en amerikanische Schauspiiler, Reschissör, Filmbroduzänt, Autor, Musiker und Fotograf
* 2019: Monica Gubser, Schwyzer Schauspiileri

## Weblink
28. Februar

Dr **28. Februar** isch dr 59. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 306 (in Schaltjohr 307) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1638: Noch em verlorene erschte Ufenanderdräffe mit eme chaiserlig-bayerische Entsatzheer in dr *Schlacht bi Rhyfälde* mueß dr Bernhard von Sachsen-Weimar im Dryssgjehrige Chrieg d Belagerig vu dr Rychsstadt Rhyfälde vorerscht ufgee.
* 1813: Mit em *Vertrag vu Kalisch* mit Russland wächslet Preuße uf d Syte vu dr Koalition gege dr Napoleon Bonaparte.
* 1900: Per Gsetz wäre Großherzogtum Bade Fraue ohni Yyschränkig zum Hochschuelstudium zuegloo.

## Uf d Wält chuu
* 1809: Franz Xaver Wagner, Schwyzer Jurischt, Politiker und Dichter
* 1812: Berthold Auerbach, dytsche Schriftsteller
* 1891: Hermann Umgelter, dytsche Zaichner un Moler
* 1895: Paul Schmid, dytsche Lyriker un Autor
* 1896: Hans Stocker, Schwyzer Moler
* 1932: Esther Strube, dytschi Autori, Bibliothekari un Kommunalbolitikeri 
* 1939: Klaus Meier, dytsche Dialäktdichter
* 1943: Christian Haller, Schwyzer Schriftsteller
* 1948: Friedrich Hechelmann, dytsche Moler un Buechilluschtrator
* 1950: Carlos Castillo Mattasoglio, peruanische katholische Bischof
* 1962: Maya Graf, Schwyzer Politikere
* 1986: Nyna Cantieni, Schwyzer Pop- un Jazzsängeri
* 1998: Jana un Sophia Münster, dytschi Noowuchsschauspilerne

## Gstorbe
* 468: Hilarius, Papscht vu dr kadolische Chilche
* 1358: Fides vo Klinge, Äbtissi vom Fraumöischter z Züri
* 1572: Aegidius Tschudi, Schwyzer Hischtoriker
* 1572: Isaak Bowe, äine vo de Aafüerer vo de Baaselbieter Buure im Schwizer Buurechrieg
* 1680: Johannes Gujan, Schwyzer Pfarrer
* 1871: Christoph Möhrlen, dytsche Lehrer, Bfaarer un Schriftsteller
* 1921: Ludwig Forrer, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1936: Karl Moser, Schwyzer Architäkt
* 1989: Hermann Burger, Schwyzer Schriftsteller
* 2010: Rudolf Trüb, Schwyzer Sprochwisseschaftler

## Weblink
29. Februar

In Schaltjohr wird dr Februar um e Schaltdag verlengeret, dr **29. Februar** isch derno dr 60. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 306) Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1880: Bim Gotthardtunnel, wu fir d Gotthardbahn dur s Gotthardmassiv in dr Schwyzer Alpe böue wird, erfolgt dr Durstich.
* 2004: Bi dr Oscarverleihig isch *[[Der Herr der Ringe|Der Herr der Ringe: Die Rückkehr des Königs]]*, wu in allne elf nominierte Kategorien au uuszaichnet wird, dr erfolgrychscht Film.

## Uf d Wält chuu
* 1468: Alessandro Farnese, as Paul III. Papscht vu 1534 bis 1549
* 1792: Gioacchino Rossini, italienische Komponischt
* 1896: Rudolf Olaf Tönjachen, Schwyzer Lehrer, Hischtoriker und Autor
* 1936: Fritz Hans Schweingruber, Schwyzer Dendrochronolog

## Gstorbe
* 1868: Xaver Wiederkehr, Schwyzer Dichter und Revoluzzer
* 1968: Werner Lüdi, Schwyzer Botaniker

## Weblink
2. März

Dr **2. Merz** isch dr 61. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 62. in Schaltjohr), dodermit blybe no 304 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1476: D Aidgnosse besiige in dr Schlacht bi Grandson, aire vu dr drei große Schlachte vu dr Burgunderchrieg, dr burgundisch Herzog Karl dr Kien.
* 1796: Dr Napoleon Bonaparte chunnt im erschte Koalitionschrieg vum franzesische Direktorium dr Oberbefähl iber d Italienarmee iber. 
* 1798: In dr Schwyz entstoht dr Kanton Thurgau, bishär e Gmaini Herrschaft vu dr Alte Aidgnosseschaft.

## Uf d Wält chuu
* 570: Childebert II., fränkische Chenig vu Austrasie un Burgund
* 1803: Johannes Martin, Schwyzer Revoluzzer
* 1868: Edmund Schulthess, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1876: Pius XII., Papscht vu 1939 bis 1958
* 1931: Michail Gorbatschow, russische Bolitiker
* 1945: Alain Lebeaupin, franzesische Gaischtlige
* 1962: Regula Rytz, Schwiizer Politikerin
* 1971: Norbert Hofer, eschtrychische Bolitiker

## Gstorbe
* 1835: Franz II., letschte Chaiser vum Hailige Remische Rych un erschte Chaiser vu Eschtrych
* 1840: Heinrich Wilhelm Olbers, dytsche Dokter un Aschtronom
* 1895: Berthe Morisot, franzesischi Moleri
* 1957: Frida Hilty-Gröbly, Schwyzer Mundartschriftstellere
* 1986: Anna Zollinger-Escher, Schwyzer Germanischti
* 2023: Wayne Shorter, US-amerikanische Jazzmusiker

## Weblink
3. März

Dr **3. Merz** isch dr 62. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 63. in Schaltjohr), dodermit blybe no 303 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1861: Z Russland hebt dr Zar Alexander II. d Lyybaigeschaft uf, as leschtes Land z Europa.
* 1923: S US-amerikanisch Nochrichtemagazin Time erschynt zum erschte Mol.
* 1992: Dr bosnisch Bresidänt Alija Izetbegović erklert noch eme Referendum d Unabhängigkait vu Bosnie un Herzegowina.
* 2002: S Schwyzer Stimmvolk entschaidet sich in eme Referendum fir dr Byydritt vum Land zue dr Verainte Natione.
* 2013: S Schwyzer Stimmvolk nimmt mit ere dytlige Meehait d Aidgnessisch Volksiniziativ «gege d Abzockerei» aa.

## Uf d Wält chuu
* 1805: Jonas Furrer, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1822: Bernhard Hammer, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1919: Loki Schmidt, dytschi Botanikeri un Naturschitzeri
* 1920: Rudolf Ernst Keller, Schwyzer Germanischt
* 1924: Lys Assia, Schwyzer Sängeri
* 1927: Pierre Aubert, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1927: Christian Menn, Schwizer Bouingeniöör
* 1930: Heiner Geißler, dytsche Bolitiker
* 1930: Greti Kläy, Schwyzer Koschtimbildneri un Filmregiseeuri
* 1933: Gerhard Mayer-Vorfelder, dytsche Bolitiker un Sportfunktionär
* 1997: Camila Cabello, kubanisch-US-amerikanischi Sängeri

## Gstorbe
* 1193: Saladin, Sultan us dr Ayyubide-Dynaschtii
* 1414: Jakob Zibol, Basler Bolitiker
* 1768: Nicola Antonio Porpora, italienische Komponischt
* 1899: John W. Cranford, US-amerikanische Bolitiker
* 1907: Leopold Karl Theodor Froebel, dytsch-schwyzerische Gartechinschtler un Pflanzezichter
* 1936: Ferdinand Dollinger, elsässische Dokter un Autor
* 1944: Anton Geiß, badische Bolitiker
* 1950: Jakob Schaub, Schwyzer Verleger
* 1956: Marta Heinimann, Schwyzer Schriftstelleri
* 1958: Eugen Seiterich, Erzbischof vu Friburg
* 2020: Guy P. Marchal, Schwyzer Historiker
* 2025: Steffen Disch, dytsche Choch un Gaschtwirt

## Weblink
Chinesische Mythologie

Die **chinesischi Müthologii** goot in dr mündlige Überliiferig bis in d Zit vo dr Shang-Dünastii (öbbe 1700 v. d. Z.- 1100 v. d. Z.) zrugg. Gschriibnigs git s erst sit dr klassische Zit vo China, dr Zit vom Konfuzius. Vo de legendäre Vorzite vo dr archaische chinesische Müthologii, dr müthische Xia-Dünastii und dr Shang-Dünastii git s nume no Bruchstück vo literarische Fassige, wo spööteri Gleerti under dr östlige Yhou-Dünastii (722 v. d. Z. - 221 v. d. Z.) bearbäitet häi. Die häi d Teggst razionalisiert und historisiert. Wil si die Müthe brucht häi,  zum iiri Wärk illustriere und iire äignig Standpunkt uszdrucke, si die alte Müthe zum Däil stark veränderet worde und es git vilmol underschiidligi Fassige von ene. Die chinesische Müthe, wie mä sä hüte kennt, si Sammlige vo archaische Bricht im Zämmehang mit filosofische, politische, literarische und historische Wärk.

## Litratuur
* Astrid Zimmermann und Andreas Gruschke: *Als das Weltenei zerbrach: Mythen und Legenden Chinas.* München-Kreuzlingen 2008, ISBN 978-3-7205-3052-1 (Besprechung der Interreligiösen Arbeitsstelle)
* Chantal Zheng: *Die Mythen des alten China.* Diederichs, 1990, ISBN 3-424-01021-9.
* Anne Birrell: *Chinesische Mythen.* Reclam, Stuttgart 2002, ISBN 3-15-010496-3.
* Whalens Lai: *An Anthology of Sources on Chinese Mythology.* In: *Asian Folklore Studies*, Jg. 55, Nr.2, 1996, S. 319–27. (PDF; 125&nbsp;kB)
1. März

Dr **1. Merz** isch dr 60. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 61. in Schaltjohr), dodermit blybe no 305 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1700: In dr broteschtantische Dail vum Hailige Remische Rych un z Dänemark wird dr Gregorianisch Kaländer yygfiert. 
* 1815: Dr Napoleon chehrt us syre Verbannig uf Elba zruck uf Frankrych un dritt syni Herrschaft vu dr Hundert Däg aa.
* 1843: Dr Kanton Züri bringt d Briefmarke Züri 4 un Züri 6 uuse.
* 1854: Dr Karl Theodor Robert Luther entdeckt dr Aschteroid (28) Bellona. Am glyche Dag entdeckt dr Albert Marth dr Aschteroid (29) Amphitrite. 
* 1980: D Aschtronome Pierre Laques un Jean Lecacheux entdecke d Helene, e Mond vum Saturn.
* 1983: D Swatch Group AG stellt z Züri d *Swatch-Uhr* vor.
* 2011: Dr Karl-Theodor zu Guttenberg dritt vu sym Amt as Bundesverdaidigungsminischter zrugg.

## Uf d Wält chuu
* 1701: Johann Jakob Breitinger, Schwiizer Filoloog und Schriftsteller
* 1810: Frédéric Chopin (uf d Wält chuu am 22. Februar oder am 1. Merz), polnische Komponischt
* 1855: Meta von Salis, Schwyzer Frauerächtleri
* 1872: Kurt Blum, dytsche Pfarrer un Dialäktdichter
* 1906: Heinrich Roth, dytsche Pedagog un Psycholog
* 1943: Franz Hohler, Schwyzer Schriftsteller, Kabarettischt un Liedermacher
* 1975: Akrobatik, US-amerikanische Rapper
* 1977: Inka Kuchler, dytschi Folksängeri
* 1983: Lupita Nyong’o, kenianischi Schauspileri
* 1985: Prisca Thevenot, franzesischi Bolitikeri

## Gstorbe
* 1286: Walther vo Klinge, Minnesänger
* 1439: Katharina vu Lothringe, Markgrefi vu Bade
* 1551: Martin Bucer, dr Reformator vom Elsass
* 1792: Leopold II., Chaiser vum Hailge Remische Rych
* 1879: Joachim Heer, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1922: Wilhelm Balmer, e Baasler Kunstmooler
* 1925: Ramon Pichot i Gironès, katalanische Moler
* 1983: Paula Doell, dytschi Bolitikeri

## Kultur
A dämm Datum isch tradizionell dr Chalandamarz im Bündnerland.

## Weblink
Jefferson Davis (Begriffsklärung)

**Jefferson Davis** wärde die folgende Personne gnännt:

* Jefferson Davis (1808–1889), amerikanische Politiker, vo 1861 bis 1865 Präsident vo de Konföderierte Staate, d. h. Südstaate. 
* Jefferson C. Davis (1828–1879), US-amerikanische General im Bürgerkrieg

**Jefferson Davis** mit dem Name wärdet zwei Verwaltigsgebiet i de USA bezeichnet:
* Jefferson Davis County, Mississippi
* Jefferson Davis Parish, Louisiana

**Lueg au noo:**

* Jeff Davis
4. März

Dr **4. Merz** isch dr 63. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 64. in Schaltjohr), dodermit blybe no 302 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1152: Noch em Dod vum Konrad III. wird dr Friedrich I. Barbarossa as zweete Staufer z Frankfurt am Main zum remisch-dytsche Chenig gwehlt. 
* 1790: Im Frankrych vu dr Revolutionszyt wird d Yydailig in 83 Departemänt giltig.
* 2001: In ere Volksabstimmig in dr Schwyz stimme 76,8 Prozänt gege d Verfassigsinitiative „Ja zu Europa“ un dodermit gege ne Byydritt zue dr Europäische Union.

## Uf d Wält chuu
* 1678: Antonio Vivaldi, italienische Komponischt
* 1782: Johann Rudolf Wyss, Schwyzer Profässer und Schriftsteller
* 1791: Ernst Julius Leichtlen, badische Historiker un Archivar
* 1809: Ernst Ludwig Rochholz, Schwyzer Historiker und Volkskundler
* 1901: Alfred Stèèrn, Schwyzer Musiker und Komponischt
* 1941: Christoph Schäublin, Schwyzer Altphilolog
* 1954: François Fillon, franzesische Bolitiker
* 1965: WestBam, dytsche Diskjokey

## Gstorbe
* 1916: Franz Marc, dytsche Moler
* 1929: Elise Wipf, Schwyzer Germanischti
* 1991: Hans Hauser, dytsche Haimetschriftsteller
* 1999: Fritz Honegger, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 2019: Klaus Kinkel, dytsche Bolitiker

## Weblink
Taloqan

**Taloqan** (Paschtu/Dari: ) isch d Hauptstadt vo dr Browinz Tachar in Nord-Afghanistan.  2006 isch gschetzt worde, ass d Stadt 196'400 Iiwooner het. Taloqan isch die zäätgrössti Stadt in Afghanistan.
60 Brozänt vo de Iiwooner si Tadschike, 32 Brozänt Usbeke und dr Räst Paschtune und Kirgise.
## Gschicht

Dr Marco Polo het d Stadt vo 1275 eso beschriibe :

## Weblingg
* Afghanistan Ministry of Transport and Civil Aviation: Taluqan Airport

## Fuessnoote
5. März

Dr **5. Merz** isch dr 64. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 65. in Schaltjohr), dodermit blybe no 301 Däg bis zum Änd vum Johr.

## Was isch bassiert?

* 1616: S Hailig Offizium vu dr remische Inquisition verbietet s Buch *De Revolutionibus Orbium Coelestium* vum Nikolaus Kopernikus, wun er syy heliozäntrisch Wältbild din bschrybt.
* 1798: Dr Schwyzer General Karl Ludwig von Erlach wird us Versää vu aigene Soldate verschosse.
* 1798: Unter em Kommando vum Johann Rudolf von Graffenried siige d Bärner im Gfächt bi Neuenegg iber franzesischi Druppe, chenne aber no dr Niiderlag in dr Schlacht am Grauholz am nämlige Dag dr Zämmebruch vum Ancien Régime nimi verhindere. Di Alt Aidgnosseschaft wird ersetzt dur d Helvetisch Republik.
* 1979: Di amerikanisch Ruumsonde *[[Voyager 1]]* fliegt am Jupiter verbyy un liferet e huffe Foto vum Planet un syyne Mond.

## Uf d Wält chuu
* 1696: Giovanni Battista Tiepolo, italienische Moler
* 1871: Rosa Luxemburg, Aktivischti vu internationale Arbaiterbewegig
* 1971: Karl Grunsky, dytsche Musigschriftsteller
* 1898: Zhou Enlai, chinesische Bolitiker
* 1929: Ewald Weibel, Schwyzer Anatom
* 1951: Jürgen Hennig, dytsche Chemiker un Medizinpyhsiker
* 1959: Barbara Saebel, dytschi Bolitikeri
* 1978: Daniel Risch, liechteschtainische Bolitiker
* 2000: Elvira Herzog, Schwyzer Fueßballspileri

## Gstorbe
* 254: Lucius I., Bischof vu Rom
* 1778: Thomas Arne, änglische Komponischt
* 1798: Karl Ludwig von Erlach, Schwyzer General
* 1827: Alessandro Volta, en italiänische Füsiker
* 1903: Gaston Paris, französische Sproochwüsseschaftler
* 1932: Franz Ehregott Hauptvogel, düütsche Jurischt und Mundartschriftsteller
* 1946: Charles Statham, neiseeländische Bolitiker
* 1953: Josef Stalin, sowjetische Bolitiker un Diktator
* 1953: Sergei Sergejewitsch Prokofjew, e russische Pianist und Komponist
* 2011: Kurt Rommel, schwebische Bfaarer un Komponischt
* 2013: Hugo Chávez, venezolanische Offizier un Bolitiker

## Weblink