Wiki

Ä **Wiki**, au **WikiWiki** un **WikiWeb** gnennt, isch ä im World Wide Web verfiegbari Sytesommlung, wu vun de Benutzer nit nur glese, sundern au online gändert werre konn. Wiki ähnle dämit em Content Management Syschtem. De Nome schtommt vun *wikiwiki*, em hawaiianische Wort fir "schnell". Wiä bi Hypertext ieblig, sin d einzelni Syte un Artikel vun em Wiki durch Querverwyys (Link) mitenonder verbunde. Däzue git s in de Regel ä Bearbeitungsfunktion, wu ä Yygabfenschter ufmache tuet, wu de Text vum Artikel din bearbeitet werre konn.

Mit de Änderbarkeit vun einzelne Syte durch jeder wird ä urspringlig un vorher nit verwirklichti Idee vum World Wide Web realisiert. D Wiki-Software konn aber au in Intranets oder uf private Rechner ygsetzt werre.

Ä vilmol brochter Ywond gegeiber Wiki bsteht in de Megligkeit vum Vandalismus. Bi typischer Wiki-Software ischs Benutzer aber meglig, ebis, wu vun Vandale kaputt gmacht worre isch, durch de Ufruef vun nit kaputte Fassunge vun de betroffene Syte z behebe. Ä Untersuechung vum *IBM Watson Research Center* het ergebe, dass des bi wikipedia.org durchschnittlig in winiger wie 3 Minute gschiht.

## Gschicht
Wiki sin als Wissensmanagement-Tool im Umfeld vun de *"Entwurfsmuster"*-Theoretiker noch ere Idee usm Johr 1995 entschtonde. S ärscht WikiWikiWeb isch vum US-amerikanische Software-Entwickler Ward Cunningham entwickelt worre. In dem Zeytroum sin ä Reih vun ähnlichi Konzepte entschtônde, wu jedoch kei vogliechbarer Erfolg bschieden gsi isch, biespielswies XEROX Sparrow (1996). 

Vermeutlig isch di ärscht Adaption vum Wiki-Prinzips usser em Ward Cunningham si WikiWikiWeb s CoWeb vum Hochschullehrer Mark Guzdial anne 1997 gsi.

S Konzept vun Wiki isch ähnlig zue dem, was sich de Tim Berners-Lee, de Erfinder vum World Wide Web, ca. 1990 urspringlig unter selbigem vorgschtellt gha het. D Informatione sotte online verfiegbar un sofort bearbeitbar si. Us ere historische Perspektiv bschribt er des in sinem Buech "Weaving The Web" (dt. "Der Web Report", Kapitel 1).

## Wiki-Syntax
Zum de Text lesbarer z mache un glidert z gschtalte, git s meischtens Zeichekombinatione, wu im igschlossene Text e Formatvorlag zuewyse. Diä sognonnte *Tags* werre im Yygabfenschter on dr entsprechende Schtell ygebe. In de Wikipedia beispilswys git d Yygab vun "`e kursiv Wort`" d Usgabe "e *kursiv* Wort".

D Gsomtheit vun denne Tags wird als Wiki-Syntax bezeichnet und unterscheidet sich je noch de verwendete Wiki-Software. Alle Dialekt isch s aber eige, dass si sehr vil eifacher ufbout sin wie s sunscht im World Wide Web brucht HTML. Die Bschränkung uf s Wesentlige macht s ere grosse Grupp vun Mensche, bsundersch au Computer-Laie, meglig, mit winig Lehr- un Schrybufwand an denne Syschtem teilzneh.

## Wichtigi Wiki
S zur Zyt grescht Wiki vun de Welt isch d Wikipedia, wu 2001 grindet worre isch, e freyi Enzyklopädy. S het iber 12 Millione Artikel (Jänner 2009) din, verteilt uf iber 250 Schproche. Ebefalls bekonnt isch s änglischschprochig MeatballWiki, wu unter ondrem d Eigearte un Gsetzmässigkeite vun Online-Communitys din diskutiert werre.

Im dytschsprochige Ruum bekannti Wiki sin s Dytsche-Software-Entwickler-Wiki (DseWiki), s LinuxWiki, s JuraWiki, de Reisefieher WikiTravel, d Wikipedia-Parodie Kamelopedia un d Sciencefiction-Datebanke Memory Alpha (*[[Star Trek]]*) un Perrypedia (*[[Perry Rhodan]]*).

## Vernetzung vun de Wiki
Fir d Vernetzung vun Wiki dient s InterWiki-Link Konzept. Vun de Wikipedia-Tourbus-Haltestelle us konn ma e virtuelli Busrundfahrt durch vili unterschidligi Wiki mache. Mitenonder "benochberti" Wiki verknipft de wiki-node. 

## Wiki-Software
Nebe derre vum Ward Cunningham in Perl gschribene Ur-Wiki git s mittlerwil zahlrichi Wiki-Engines in unterschidlige Programmierschproche, zue de bekonnteschte zelle MoinMoin, UseModWiki un d Software MediaWiki, wu vun Wikipedia brucht wird. De Server oder d Grupp vun Server, wu Wiki-Hosting obiete, nennt ma au Wiki-Farm.

## Literatur
* Bo Leuf & Ward Cunningham: *The Wiki Way: Quick Collaboration on the Web*, Addison-Wesley 2001, ISBN 0-201-71499-X
* Christian Eigner, Helmut Leitner, Peter Nauser: *Online-Communities, Weblogs und die soziale Rückeroberung des Netzes,* Nausser & Nausser 2003, ISBN 3-901402-37-3
* Erik Möller: *Die heimliche Medienrevolution - Wie Weblogs, Wikis und freie Software die Welt verändern,* Heise 2004, ISBN 3-936931-16-X
* Anja Ebersbach, Markus Glaser und Richard Heigl: *WikiTools. Kooperation im Web,* Springer 2005, ISBN 3-540-22939-6
* Christoph Lange (Hrsg.): *Wikis und Blogs – Planen, Einrichten, Verwalten,* Computer- und Literaturverlag 2006, ISBN 3-936546-44-4
* Jérome Delacroix: *Les wikis: espaces de l'intelligence collective,* M2 Editions 2005, ISBN 2-9520514-4-5
* Dave Johnson: *Blogs, wikis and feeds in action,* Manninng 2005, ISBN 1-932394-49-4
* Andreas Streiff: *Wiki - Zusammenarbeit im Netz*, BoD 2005, ISBN 3-8334-2641-1

## Weblink
;Wiki-Engine, Wiki un Wiki-Farme
* Wiki-Engines (noech Programmierschprôch sortiert)
* Komfortablar Vergleich vun 27 Wiki-Engines in 'ra Tabell
* Vergleich vun 11 Wiki-Engines uf wikiwikiweb.de in einer Tabelle
* Wiki-Vozeichnis
* WorldWideWiki.net: SwitchWiki - umfongrichi Lischt vun effentlige Wiki (*änglisch*)

;Hintergrundinformatione
* Erik Möller: Tanz der Gehirne (Telepolis)
* Richard Cyganiak: *[http://richard.cyganiak.de/2002/wiki_und_wcms/wiki_und_wcms.pdf Wiki und WCMS]* - Voglich vun Content-Management-Syschteme un Wiki (PDF)
* "Wiki" im Weblog Netbib Mit de Schwerpinkt Wiki in de Hochschuele un im Unternehme, Wikipedia un ondri effentlige Wiki-Gmeinschafte un Wiki-Software 
* Erik Möller 09.05.2003 (Telepolis): ''Das Wiki-Prinzip''.

## Fueßnote