Nationale Akademie der Wissenschaften Aserbaidschans

D’ **Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vun Aserbaidschààn** (uff Aserbaidschàànisch **', kurz AMEA; uff [[Englische Sprache|Anglisch]] , kurz ANAS; uff [[Russische Sprache|Rüssisch]] , kurz НАНА) ìsch d’ schtààtliga Àkàdemii vu da  [[Wissenschaft|Wìssaschàfta]] vu dr [[Aserbaidschan|Repüblik Aserbaidschààn]]. Ànna 2001 ìsch sa offiziäll d’ Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta worra, un domìt ìsch sa d’ heechschta wìssaschàftliga Orgànisàzioon ìm Lànd.

== ìhra G’schìcht ==
=== d’ Vorlaifer ===
D’ Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta hàt ìhra Wurzla ìn dr Aserbaidschàànischa G’sällschàft fìr wìssaschàftliga Forschung un Schtüüdia, wo dr Nariman Narimanow ànna 1923 z’ Baku grìnda hàt. Ànna 1925 hàt m’r d’ wìssaschàftliga G’sällschàft unter dr Kontrolla vum Schtààt g’schtällt, un ànna 1929 hàt m’r sììe umg’schtàlta, fìr sììe bass’r orgànisiara. Ànna 1923 ìsch s’ Ìnschtitüüt d’ aserbaidschàànischa Filiààla vu dr Trànskaukààsischa Àbtailung vu dr Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vu dr [[Sowjetunion|UdSSR]] worra, un dr Ruhulla Axundow ìsch àls ìhr Laiter ärnännt worra. Ànna 1935 ìsch d’ Filiààla-n-a aigaschtandiga Orgànisàzioon ìnnerhàlb vu dr Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vu dr UdSSR worra, un ìhra Àbtailunga un Kùmmissioona sìnn Forschungsìnschtitüüta bikumma. Dr Iwan Gubkin ìsch àls Vorsìtzender vum Presidium g’wählt worra, un schpeeter hàt em dr Sergei Namjotkin uff dia Schtälla noohg’folgt.

=== bii dr Grìndung un dr Sowjetzitt ===
Àm 23. Janner 1945 ìsch a Verordnung vum Root vum Volkskùmmissààr vu dr Sowjetunioon gsìì, wo d’ aserbaidschàànischa Zwaigschtälla ìn d’ Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vu dr AsSSR umg’wàndelt hàt. D’ äärschta älf wìrkliga Mìtglììder sìnn dr Kùmponìscht un Müüsikwìssaschàftler Üzeyir Hacıbəyov, dr Dìchter Səməd Vurğun, dr Schrìftschtäller Mirzə İbrahimov, dr Keemiker Yusif Məmmədəliyev, d’ Diafgrundforscher Mirəli Qaşqay, Şamil Əzizbəyov un Ələşrəf Əlizadə, dr Kirürg Mustafa Topçubaşov, dr Pflànzaforscher Aleksandr Qrossheym, d’ Bàuiplàànzaichner Sadıq Dadaşov un Mikayıl Hüseynov, dr Füüsiker İosif Yesman, dr Filosof Heydər Hüseynov un dr Pàtholoog İvan Şirokoqorov gsìì. Bii dr äärschta Hàuiptversàmmlung àm 31. März 1945 ìsch dr Mirəsədulla Mirqasımov àls Presidant vu dr Àkàdemii g’wäählt worra. D’ schpeetera Presidanta vu dr Àkàdemii waahrend dr Sowjetzitt sìnn dr Yusif Məmmədəliyev (ànna 1947–1950, ànna 1958–1961), dr Musa Əliyev (ànna 1950–1958), dr Zahid Xəlilov (ànna 1961–1967), dr Rüstəm İsmayılov (ànna 1967–1970), dr Həsən Abdullayev (ànna 1970–1983) un dr Eldar Salayev (ànna 1983–1997).

=== ìn dr Zitt vu dr Repüblik Aserbaidschààn ===
Nooh dr Unàbhangikait vun Aserbaidschààn hàt d’ Àkàdemii ìhra Àrwet furtg’sätzt. Àm 15. Mai 2001 ìsch d’ Àkàdemii dur dr Presidant vu dr Repüblik Aserbaidschààn Heydər Əliyev ìn d’ Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta worra, un domìt ìsch sa d’ heechschta wìssaschàftliga Orgànisàzioon ìm Lànd worra. Ànna 2004 ìsch d’ Àkàdemii mìt’m Schriiwa un Veräffentligung vu dr Aserbaidschàànischa Nàzionààla Enzüklopädii ''()'' beufftrààgt worra — dia ìsch d’ Noohfolgera vu dr Aserbaidschàànischa Sowjetänzüklopädii () gsìì, wo zwìscha 1976 un 1987 ìn 10 Bander ärschììna gsìì ìsch. D’ Presidanta vu dr Àkàdemii sìnn ìn daara Zitt dr Eldar Salayev (ànna 1983–1997), dr Fəraməz Maqsudov (ànna 1997–2000), dr Mahmud Kərimov (ànna 2001–2013), dr Akif Əlizadə (ànna 2013–2019) un dr Ramiz Mehdiyev (ànna 2019–2022); zitter 2022 ìsch dr İsa Həbibbəyli Presidant vu dr Àkàdemii.

== d’ Schtrüktüür un Orgànisàzioon ==
=== d’ Hàuiptversàmmlung ===
S’ ìwwerschta Orgààn vu dr Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vun Aserbaidschààn ìsch d’ Hàuiptversàmmlung, wo mìndeschtens ainmol jeedsjoohr schtàttfìndet. Sa b’schtìmmt d’ Greessa vum Presidium un wäählt d’ Mìtglììder vum Presidium àlla fìmf Joohra, un sa wäählt àui dr Presidant vu dr Àkàdemii. Sa wäählt àui d’ wìrkliga Mìtglììder, d’ Kontàktmìtglììder un dr Eehramìtglììder, wia àui d’ üsswartiga Mìtglììder.

=== s’ Presidium ===


S’ Presidium vu dr Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vun Aserbaidschààn ìsch fìr d’ Verwàltung vu dr Àkàdemii züaschtandig. Bii dr lätschta Wààhl ìm Jüüni 2018 ìsch dr Akif Əlizadə àls Presidant vu dr Àkàdemii b’schtaadigt worra. D’rbii hàt m’r àui d’ Vìzapresidanta İsa Həbibbəyli, Tofiq Nağıyev, İbrahim Quliyev un Dilqəm Tağıyev wììderg’wählt, un d’ Àkàdemiimìtglììder Bilal Bilalov, Nərgiz Paşayeva un İradə Hüseynova sìnn àls Vìzapresidanta fìr fìmf Joohra näig’wählt worra. Àls àkàdemiischer Sekretäär vu dr Àkàdemii hàt m’r dr Rasim Əliquliyev g’wählt.

=== d’ Mìtglììder ===


D’ wìrkliga Mìtglììder un Kontàktmìtglììder vu dr Àkàdemii waara ìn’ra g’haima Wààhl g’wäählt — d’ wìrkliga Mìtglììder vu dr Àkàdemii waara üss da Räihja vu da Kontàktmìtglììder g’wäählt. Üsserdam gìtt’s àui Eehramìtglììder un üsswartiga Mìtglììder.

=== d’ Ìnschtitüüta un Orgànisàzioona ===
D’ Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta glììdert sìch ìn säcks Àbtailunga mìt ìnsg’sàmt 40 Forschungsìnschtitüüta.

==== ìn dr Àbtailung fìr Füsikààlischa, Màthemààtischa un Täcknischa Wìssaschàfta ====
* s’ Ìnschtitüüt fìr Füüsik (**', Fİ)
* s’ Ìnschtitüüt fìr Reegelungssüschteema (**', İSİ)
* s’ Ìnschtitüüt fìr Màthemààtik un Mechàànik (**', IMM)
* s’ Ìnschtitüüt fìr Schtrààhlaprobleema (**', RPİ)
* s’ Astrofüsikààlischa Obsärwàtoorium Şamaxı (**', ŞAR)
* s’ Ìnschtitüüt fìr Informàzioonstäcknik (**', İTİ)
* s’ Ìnschtitüüt fìr Biofüüsik (**')

#### ìn dr Àbtailung fìr Keemischa Wìssaschàfta
* s’ Ìnschtitüüt fìr Petrokeemischa Prozassa (**', NKPİ)
* s’ Ìnschtitüüt fìr Kàtàlüüsa un Ànorgàànischa Kemii (**', KQKİ)
* s’Ìnschtitüüt fìr Àdditiivkemii (**', AKİ)
* s’Ìnschtitüüt fìr Polymàteriààla (**', IPM)

#### ìn dr Àbtailung fìr Geowìssaschàfta
* s’ Ìnschtitüüt fìr Eel un Gààs (**', NKPİ)
* s’ Ìnschtitüüt fìr Geogràfii (**', GEO)
* s’ Ìnschtitüüt fìr Geologii un Geofüüsik (**', GİA)
* dr Nàzionààla Ardbeewawarta (**')

#### ìn dr Àbtailung fìr Bioloogischa un Mediziinischa Wìssaschàfta
* s’ Ìnschtitüüt fìr Molekülààrbiologii un Biotäcknologii (**', IMBB)
* s’ Ìnschtitüüt fìr Pflànzforschung (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Tiarkunda (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Orgànischafukzioonsschtüüdia (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Mikrobiologii (**')
* dr Zäntrààla Botàànischa Gàrta (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Bàuimwìssaschàft (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Boodakunda un Agrokemii (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Geneetischa Mìttel (**', AGRI)

==== ìn dr Àbtailung fìr Gaischteswìssaschàfta ====

* s’ Ìnschtitüüt fìr Hàndschrìfta (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Àrkitäcktüür un Kunscht (**', Mİİ)
* s’ Ìnschtitüüt fìr Volkskunda (**')
* s’ Nàzionààlmüsee fìr Aserbaidschàànischa Lìteràtüür (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Lìteràtüür (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Schproochwìssaschàft (**')
* s’ Hüseyn-Cavid-Müsee (**')

#### ìn dr Àbtailung fìr Soziààlwìssaschàfta

* s’ Ìnschtitüüt fìr Àltertummsforschung un Volksb’schriiwung (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Filosofii (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Wìrtschàft (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Rachtswìssaschàfta un Mänscharaachta (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Wìssaschàftsg’schìcht (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Kaukasistik (**')
* s’ Nàzionààlmüsee fìr Aserbaidschàànischa G’schìcht (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr G’schìcht (**')
* s’ Ìnschtitüüt fìr Morgalàndschtüüdia (**)

#### wittera Orgànisàzioona
Züadam g’heera züa dr Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta s’ Forschungszäntrum , d’ Wìssaschàftliga Zäntrààlbibliothek, s’ Müsee fìr Nàtüürkunda, s’ schpeziälla Desäignbüro , dr Elm-Verlààg un dr Koordiniarungsroot fìr wìssaschàftliga Forschung vu dr Repüblik Aserbaidschààn.

### d’ Zwiigschtälla
Zitter 2002 gìtt’s a Zwiigschtälla z’ Naxçıvan un zitter 2012 a Zwiigschtälla z’ Gəncə.

## Lìteràtüür
* 
* 

## Weblìnks

* d’ Websitta vu dr Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vun Aserbaidschààn (aserbaidschàànisch, anglisch, rüssisch)

## Ainzelnoohwiisa