open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dwight D. Eisenhower

Dr **Dwight David Eisenhower** (* 14. Oktober 1890, † 29. März 1969) isch en amerikanische General und dr 34. US-Schtaatspresidänt gsii. Si populäri Übername isch *Ike* gsii.

Er isch Befählshaber vo de alliierte Landigstruppe während em Wältchrieg 1942 bis 45 gsii. Anschliessend 1945 Befählshaber vo de US-Bsatzigstruppe in Düütschland. 1950 bis 52 isch er Oberbefählshaber von dr NATO gsii und denn 1953 Presidänt worde. Das Amt het er uusgüebt bis 1961. Er het dr Republikanische Partei aaghört.

## Weblink

* The Eisenhower Presidential Library and Museum Homepage (änglisch)
Lyndon B. Johnson

Dr **Lyndon Baines Johnson** (* 27. Auguscht 1908, † 22. Januar 1973) isch dr 36. Presidänt von de USA gsii.

Er isch als Demokrat vo 1961 bis 63 Vizepresidänt gsii. Denn isch er für dr ermordet John F. Kennedy Presidänt worde. Das Amt het er bis 1969 inne ghaa. Gschichtlich isch dä Texaner vor allem worde dur siini Bemüehige, dr Vietnamchrieg dur ne Verschärfig vor allem vo de Bombe-Angriff schnäller siegriich abzschliesse. En Politik, wo dur siin Nachfolger, dr Republikaner Richard Nixon, ebeso erfolglos fortgfüehrt worde isch.

## Weblink
Erich Honecker

Dr **Erich Honecker** (* 25. Auguscht 1912 z Neunkirchen, † 29. Mai 1994 z Santiago de Chile) isch bis zur Wändi im Herbscht 1989 dr mächtigschti Politiker vo dr DDR gsii. 

Dr Honecker isch im hütige Saarland gebore und ufgwachse, scho i de Jugend isch er kommunistische Funktionär gsii. Währed em Zwäite Wältchriäg isch er under de Nazis i s Zuchthuus choo. Nach em Chrieg het er im sowjetische Machtberiich vo Dütschland d Jugendorganisation gründet und isch i dr SED ufgschtige. 

1971 isch er erschte Sekretär vom Zentralkommittee vo dr SED und Vorsitzende vom Nationale Verteidigungsrat worde. Vo 1976 aa isch er Generalsekretär vom Zentralkommittee vo de SED und Vorsitzende vom Schtaatsrat vo dr DDR gsii. Das isch gllichbedüütend gsii mit dr Funktion vom Schtaatschef. S Amt het er vom Willi Stoph übernoo, wo für nur drei Johr dr Nachfolger vom Walter Ulbricht gsii isch.  

Dr Honecker het sich bis churz vor em Fall vo de Berliner Muur mit diktatorische Mittel für d Wiiterexischtenz vo dr DDR iigsetzt, isch aber letschtlich uuf dr ganze Linie am Volksuufschtand gschiiteret. Vom SED-Politbüro isch er am 18. Oktober 1989 zum Rücktritt zwunge worde.

1992 isch dr Honecker z Berlin wäge sinere Verantwortig für Mänscherächtsverletzige vom DDR-Regime vor Gricht gschtellt worde. Zumene Verfahre isch es aber ufgrund vonere Chranket und de umschtrittene Rächtslaag nit choo. Dr Honecker isch mit sinere Familie nach Chile usgreist, wo er im Mai 1994 gschtorbe isch.

## Weblink
Reichstag

**Reichstag** bidüütet:
* dr Immerwährend Riichsdag vom Heilige Römische Riich
* dr Riichsdag im Norddütsche Bund und im Dütsche Riich vor 1945
* s Reichsdagsgebäude en Berlin

**Lueg au:**
* Bundestag
* Landtag
Reichstag (Deutsches Parlament)

De **Reichstag** als nationals dütsches Parlamänt het siit dr Gründig vom Norddütsche Bund 1867 exischtiert und isch bi dr Gründig vom Dütsche Riich für ganz Dütschland iigrichtet worde. 1933, bi dr Machtübernahm vo de Nazi, het de Reichstag siini politisch Macht verlore. Bis 1945 hets en no als Schiinparlamänt wiiterggää.

De Reichstag isch vo Anfang aa, im Gegesatz z.&nbsp;B. zum Landtag vo Preusse, wo s Zensuswahlrecht ghaa het, dur allgemeini, gliichi Wahle gwählt worde. Im Kaiserriich het er immer 397 männlichi Mitgliider ghaa, in dr Weimarer Republik het denn die Zahl es paar Mol gwächslet. Ab denn het au s Fraue-Wahlrächt exischtiert.

## Literatur
* H. Boldt: *Reich und Länder – Texte zur deutschen Verfassungsgeschichte.*

## Weblink
Schweizer Backwaren

D schwyzer Becke – sinn – ainer wie de andre – Handwerker. Ob Brot oder Weckli, ob Läckerli was se schaffe isch guet. Se zeiget es im Brotmuseum Ballenberg bi Brienz.

## Backware

Blos Vorhandenes wird aazeigt.

### A

File:Apfeltasche 2011 PD 01.JPG|mini|*Öpfelwegge*
File:Quatre-quarts_aux_pommes2.jpg|mini|*Epfelwaaje, rund *
Datei:Bild-Waie-1.jpeg|mini|*Epfelwaaje vum Bläch*

;Apfelwaaje

;Äpfelwegge

### B

Datei:Badener Stei 2132.jpg|mini|Badener Stei
File:Birnenbrot_aus_Graub%C3%BCnden.jpg|mini|Birnebrot us Graubünde


;Badener Stei

;Biberli
Us Sanggale und em Appezällerland, sit 1800.
;Birebrot

;Böllewegge 
(in dr Bochselnacht)
;Seisler Chilbibrätzele
Sensler Brezeln
;Brezel

Basler Läckerli lueg *Läckerli*
;Brot
* Roggebrot (Kanton Wallis|Wallis) – Rogge isch s einzig Brotgetreide, wo in de Alpe wachst.
* Schwiizer Burebrot us Ruchmähl
;Brootis
Filering, Filebrood, die Tafle Vögel und die Tafle Zöpf

### C
;Cornets

### D

### E

### F
;Faschtewaaie

### G

Datei:Kouglof.png

;Gugelhopf

; Guetzli

### H

 

;Hefezopf
;Horaffe

### I
### J

### K
;Kirschtorte (Zuger Kirschturte)

;Käsfüessli

### L
;Basler Läckerli


Datei:Basler_L%C3%A4ckerli_01.jpeg|mini|*Basler Läckerli*


;Züriläckerli

; Laugebrötli

### M

### N
;Nidelwaaje

### O

### P
;Pfnutli




### Q

### R

Datei:Rueblitorte.jpg|mini|*Rüeblitorte*

;Rhabarberwaje
;Rüeblitorte

### S

File:Seelen-Biberach-Riss.jpg|mini|*Seele*
File:Speckkuchen1.jpg|mini|*Speckwaje*

;Seelenbrot
;Schinkengipfeli
;Spinatwaaje
;Späckwaaje

### T
;Törtli (Aargauer Törtli)

### U

### V
;Vermicelles

### W
;Wegge 
;Wurstwegge

### Z

Datei:Zwiebelkuchen_1.JPG|mini|*Ziibelewaje*

;Zwiebelwaje

;Züpfe
;Zwetschgenwaaje

File:Plum_cake2_ies.jpg|mini|


**[[#Backwaara|Zum Anfang]]**

## Litratur
* 
* 

## Lueg au
* Kulinarisches Erbe der Schweiz
* Schwiizer Chuchi
* Beck

## Fuessnoote


**[[#Backwaara|Zum Anfang]]**
Bodolz

**Bodels** (amtlich *Bodolz*) isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Bodels liit im Weschtallgai in dr Neche vom Bodasee, nur dur dr Lindauer Stadtfoil Schachen von em drennt. Vo dr Gmarkung sin 58,7 % Landwirtschaftsfleche, 11,6 % Wald, 29 % Sidlungsfleche un 0,7 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Bodels gheret d Derfer Bodels, Bettnau, Ebnet, Enzisweiler, Hochsträß, Hoyerberg un Taubenberg un d Wiiler Bruggach un Mittenbuch.

## Gschicht
Bodels ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1341, Enzisweiler 1134.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 9,9&nbsp;% gleage.

## Religion
62,6&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 27,5&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Bodels ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermoischter vo Bodels isch dr Christian Ruh.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Bodels ghert zum Bodaseealemannisch.

## Weblink
* 
* www.bodolz.de
* 
* 

## Fuaßnota
Gestratz

**Geschtratz** (amtlich *Gestratz*) isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Geschtratz liit im Weschtallgai am Nordufer vo dr Obere Arge. Vo dr Gmarkung sin 68,7 % Landwirtschaftsfleche, 24,9 % Wald, 5,2 % Sidlungsfleche un 1,1 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Geschtratz gheret d Derfer Gestratz, Brugg, Dorenwaid, Horben, Isnerberg, Thalendorf, Zwirkenberg, d Wiiler Altenburg, Altensberg, Altringenberg, Bad Altensberg, Dinnensberg, Ehrlach, Hochglend, Kössentöbele, Lanzenberg, Lengersau, Rauen, Ried, Röthentöbele, Rutzen, Schnattern, Schweineburg, Unterreute un Unterschmitten un d Gheft Ackers, Eggen, Herrgottswiesen, Hubers, Kenners, Leiden, Malleichen, Metzlers, Stoffels un Tannen.

## Gschicht
Geschtratz ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1182 als *Gesträze*.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 2,2&nbsp;% gleage.

## Religion
92&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 5,7&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Geschtratz hot mit dr Gmuinda Grienebaa, Moierhef und Rethebaa a Verwaltungsgmuinschaft veriibart. Dr Birgermoischter vo Geschtratz isch dr Johannes Buhmann.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Geschtratz ghert zum Bodaseealemannisch.

## Weblink
* 
* www.gestratz.de
* 
* 

## Fuaßnota
Heimenkirch

**Hoimakirch** (amtlich *Heimenkirch*) isch a Markt im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Hoimakirch liit im Weschtallgai. Vo dr Gmarkung sin 64,4 % Landwirtschaftsfleche, 26,2 % Wald, 8,7 % Sidlungsfleche un 0,7 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Hoimakirch gheret d Derfer Hoimakirch, Berg, Biesenberg, Engenberg, Geigersthal, Mapprechts, Meckatz, Menzen, Mothen, Oberhäuser, Riedhirsch, Wolfertshofen, Zwiesele, d Wiiler Hofs, Oberried, Unterried un Ziegelstadel, d Gheft Aspach, Buhmühle, Dreiheiligen, Hammerschmiede un Kappen, s Schloss Syrgenstein un d Burg Tannenfels.

## Gschicht
Hoimakirch ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr m Jahre 1275 als *Haimenkilch*.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 7,4&nbsp;% gleage.

## Religion
81,4&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 10,2&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Hoimakirch ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermoischter vo Hoimakirch isch dr Markus Reichart.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Hoimakirch ghert zum Bodaseealemannisch.

## Weblink
* 
* www.heimenkirch.de
* 
* 

## Fuaßnota
Hergatz

**Hergatz** isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Hergatz liit im Weschtallgai an dr Ober Argen. Vo dr Gmarkung sin 69,5 % Landwirtschaftsfleche, 19,6 % Wald, 9,6 % Sidlungsfleche un 1,2 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Hergatz gheret d Derfer Hergatz, Engelitz, Itzlings, Lengatz, Maria-Thann, Schreckelberg, Schwarzenberg, Staudach, Wohmbrechts, d Wiiler Adelgunz, Beuren, Edelitz, Grod, Handwerks, Möllen, Muthen un Schwarzensee un d Gheft Butzen, Gses, Muthen un Reutenmühle.

## Gschicht
D Gmuind isch am 1. Mai 1978 entstanda us em Zammaschluss vo dr Gmuinda Wohmbrechts und Maria-Thann. Hergatz ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1349. Wohmbrechts 1269

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 3,6&nbsp;% gleage.

## Religion
81,2&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 12,1&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Hergatz ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermoischter vo Hergatz isch dr Uwe Giebl.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Hergatz ghert zum Bodaseealemannisch.

## Weblink
* 
* www.hergatz.de
* 
* 

## Fuaßnota
Hergensweiler

´

**Hergeschwiler** (amtlich *Hergensweiler*) isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Hergeschwiler liit im Weschtallgai. Vo dr Gmarkung sin 65,7 % Landwirtschaftsfleche, 21,4 % Wald, 10,8 % Sidlungsfleche un 2,1 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Hergeschwiler gheret d Derfer Hergeschwiler, Mollenberg, Oberholz, Obernützenbrugg, Rupolz, Scheidenweiler un Stockenweiler, d Wiiler Degermoos, Hagers, Unternützenbrugg, Volklings un Wolfgangsberg un d Gheft Altis, Mietzlings un Schillers.

## Gschicht
Im Johr 809 wird zum erschte Mol en *Heriger* in ere Urkund als Ziig gnennt.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 4,9&nbsp;% gleage.

## Religion
76,1&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 18,5&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Hergeschwiler hot mit dr Gmuinda Sigmerschzell und Wisseschberg a Verwaltungsgmuinschaft veriibart. Dr Birgermoischter vo Hergeschwiler isch dr Wolfgang Strohmaier.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Hergeschwiler ghert zum Bodaseealemannisch.

## Weblink
* 
* www.hergensweiler.de
* 
* 

## Fuaßnota
Lindenberg im Allgäu

**Lindaberg** (amtlich *Lindenberg im Allgäu*) isch a Stadt im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Lindaberg liit im Weschtallgai Lindenberg an dr Ditscha Alpastroß. Vo dr Gmarkung sin 49,5 % Landwirtschaftsfleche, 20,7 % Wald, 28,9 % Sidlungsfleche un 0,9 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Lindaberg gheret d Derfer Ellgassen, Goßholz, Kellershub, Nadenberg, Ried un Weihers un d Wiiler Manzen un Ratzenberg.

## Gschicht
Lindaberg ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 857 als *Lintiberc*.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 9,9&nbsp;% gleage.

## Religion
73,1&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 19,8&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Lindaberg ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermoischter vo Lindaberg isch dr Eric Ballerstedt.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Lindaberg ghert zum Bodaseealemannisch.

## Literatur
* Georg Grübel, Klaus Gietinger, Manfred Röhrl: "Chapeau – Das Westallgäu behütet die Welt. Die Geschichte der Hutproduktion in Lindenberg und Umgebung". Kunstverlag Josef Fink 2015, ISBN 978-3-89870-875-3
* Peter Mittermeier (Text), Thomas Gretler (Fotos): "Lindenberg – Die Sonnenstadt im Allgäu". Kunstverlag Josef Fink 2015, ISBN 978-3-89870-910-1

## Weblink
* 
* www.lindenberg.de
* 
* 

## Fuaßnota
Maierhöfen

**Moierhef** (amtlich *Maierhöfen*) isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Moierhef liit im Weschtallgai. Vo dr Gmarkung sin 63,7 % Landwirtschaftsfleche, 29,4 % Wald, 6,4 % Sidlungsfleche un 0,4 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Moierhef gheret d Derfer Moierhef, Biesen, Happach, Riedholz un Ringenberg d Wiiler Anderhalbs, Beeren, Birkach, Büchlenberg, Ehrhafts, Flucken, Hochberg, Hochstädt, Kitzensberg, Linden, Neppen, Obersteig, Reute, Schweinebach, Straß, Untersteig, Vorholz, Warmhalden un Wolfbühl un d Gheft Bengel, Buchers, Greit, Grub, Gschwend, Nagelringen, Raschenberg, Schanz, Scharfentöbele, Schwarzen, Steinlishof un Stockach.

## Gschicht
Moierhef ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1290 als *Maierhof*, 1474 *Maigerhof ze Maigerhofen*.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 2,7&nbsp;% gleage.

## Religion
82,5&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 13,2&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Moierhef hot mit dr Gmuinda Grienebaa, Gstratz und Rethebaa a Verwaltungsgmuinschaft veriibart. Dr Birgermoischter vo Moierhef isch dr Martin Schwarz.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Moierhef ghert zum Bodaseealemannisch.

## Weblink
* 
* www.maierhoefen.de
* 
* 

## Fuaßnota
Nonnenhorn

**Nunnehorn** (amtlich *Nonnenhorn*) isch a Gmuand im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Nunnehorn liit am Nordufer vom Bodasee. Vo dr Gmarkung sin 56,3 % Landwirtschaftsfleche, 1,5 % Wald, 38,6 % Sidlungsfleche un 3,6 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Nunnehorn gheret kuine wiitere Ortsdoil.

## Gschicht
Nunnehorn ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 910.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 5,9&nbsp;% gleage.

## Religion
68&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 24,7&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Nunnehorn ghert zua kuanere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermoischter vo Nunnehorn isch dr Rainer Krauß.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Nunnehorn ghert zum Bodaseealemannisch.

## Weblink
* 
* www.nonnenhorn.eu
* 
* 

## Fuaßnota
Oberreute

**Oberritta** (amtlich *Oberreute*) isch a Gmuand im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Oberritta liit im Weschtallgai an dr Ditsche Alpastroß. Vo dr Gmarkung sin 69,6 % Landwirtschaftsfleche, 22,1 % Wald, 7,9 % Sidlungsfleche un 0,4 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Oberritta gheret d Derfer Oberritta, Hinterschweinhöf, Irsengund, Langenried un Stadels, d Wiiler Bächen, Beule, Ihlingshof, Schnellers, Schönebühl, Unterreute, Vorderschweinhöf un Zellers un d Gheft Kremlerbad, Kremlermühle, Längene un Oberberg.

## Gschicht
Dr Ort hot bis 1805 zua dr eschtriichische Herrschaft Breagaz-Hohenegg ghert.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 5,3&nbsp;% gleage.

## Religion
82,2&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 14,2&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Oberritta hot mit dr Gmuand Stiifahoofa a Verwaltungsgmuinschaft veriibart. Dr Birgermoischter vo Oberritta isch dr Gerhard Olexiuk.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Oberritta ghert zum Bodaseealemannisch.

## Weblink
* 
* www.oberreute.de
* 
* 

## Fuaßnota
Opfenbach

**Opfabaa** (amtlich *Opfenbach*) isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Opfabaa liit im Weschtallgai, rund 15&nbsp;km vo Linde. Vo dr Gmarkung sin 63 % Landwirtschaftsfleche, 28,1 % Wald, 8 % Sidlungsfleche un 0,9 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Opfabaa gheret d Derfer Opfenbach, Beuren, Göritz, Heimen, Litzis, Mäuchen, Mellatz, Myweiler, Ruhlands un Wigratzbad, d Wiiler Bleichen, Hämmerle, Lingenreute, Reute, Schrundholz un Spattweg un d Gheft Hammerschmiede, Kleyenmühle un Wigratz.

## Gschicht
Opfabaa ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 872.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 7,7&nbsp;% gleage.

## Religion
84,5&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 9,1&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Opfabaa ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermoischter vo Opfabaa isch dr Matthias Bentz.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Opfabaa ghert zum Bodaseealemannisch.

## Weblink
* 
* www.opfenbach.de
* 
* 

## Fuaßnota
Stiefenhofen

**Stiifahoofa** (amtlich *Stiefenhofen*) isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Stiifahoofa liit im Weschtallgai in dr Neche vom Bodasee. Vo dr Gmarkung sin 71,3 % Landwirtschaftsfleche, 23,5 % Wald, 4,7 % Sidlungsfleche un 0,4 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Stiifahoofa gheret d Derfer Stiifahofa, Balzhofen, Burkatshofen, Genhofen, Harbatshofen, Hopfen, Jungensberg, Mutten, Oberthalhofen, Rutzhofen, Unterthalhofen un Wolfsried, d Wiiler Aich, Berbruggen, Buch, Hahnschenkel, Holzleute, Isenbretshofen, Lautenberg, Mittelhofen, Ranzenried un Trabers, d Gheft Gschwend, Hertnegg, Hinteregg, Iringshofen, Lerchenmühle, Rastmühle, Schwanden un Tobelmühle, d Alpa Jugetalpe un Raschenbergalpe un d Peschtkapelle.

## Gschicht
Stiifahoofa ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 868 als *Stoufun* (883 *Stivunhovaro marcha*.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 2,2&nbsp;% gleage.

## Religion
91,2&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 6,3&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Stiifahoofa hot mit dr Gmuind Oberritti a Verwaltungsgmuinschaft veriibart. Dr Birgermoischter vo Stiifahoofa isch dr Anton Wolf.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Stiifahoofa ghert zum Bodaseealemannisch.

## Weblink
* 
* www.stiefenhofen.de
* 
* 

## Fuaßnota
Wasserburg (Bodensee)

**Wasserburg** (amtlich *Wasserburg*) isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Wasserburg liit am Nordufer vom Bodasee. Vo dr Gmarkung sin 63,4 % Landwirtschaftsfleche, 11,4 % Wald, 23,8 % Sidlungsfleche un 1,4 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Wasserburg gheret d Derfer Wasserburg, Hattnau, Hege, Hengnau, Reutenen un Selmnau, d Wiiler Bichel un Mühle un s Gheft Schwand.

## Gschicht
Wasserburg ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 784 als*wazzarburuc*.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 6,5&nbsp;% gleage.

## Religion
65,7&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 24,5&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Wasserburg ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermoischter vo Wasserburg isch dr Thomas Kleinschmidt.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Wasserburg ghert zum Bodaseealemannisch.

## Weblink
* 
* www.wasserburg-bodensee.de
* 
* 

## Fuaßnota
Weiler-Simmerberg

**Wiler-Simmerberg** (amtlich *Weiler-Simmerberg*) isch a Markt im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Wiler-Simmerberg liit im Weschtallgai an dr Grenze zua Vorarlberg. Vo dr Gmarkung sin 61,2 % Landwirtschaftsfleche, 27,7 % Wald, 9,6 % Sidlungsfleche un 1,6 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Wiler-Simmerberg gheret d Derfer Wiler, Simmerberg, Altenburg, Bremenried, Buchenbühl, Ellhofen, Hagelstein, Hammermühle, Hasenried, Hellers, Moos, Oberleute, Riegen, Rothach, Ruppenmanklitz, Schreckenmanklitz, Siebers, Untertrogen un Weißen, d Wiiler Au, Blättla, Burgmühle, Dressen, Eyenbach, Kapfreute, Krähnberg, Lachershof, Nagelshub, Oberscheiben, Obertrogen, Rieder, Salmers, Salmersberg un Unterscheiben un d Gheft Buch, Burg, Gunta, Hammerschmiede, Kapfholz, Kapfmühle, Tobel un Unterberg.

## Gschicht
Wiler-Simmerberg isch zum 1. September 1968 entstand durch dr Zammaschluss vo dr glichnamige Gmuinda. Ellhofen isch zum erschte Mol gnentn worda im Johr 872 als *Ellnhoven*.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 4,9&nbsp;% gleage.

## Religion
82,4&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 13,1&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Wiler-Simmerberg ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermoischter vo Wiler-Simmerberg isch dr Karl-Heinz Rudolph.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Wiler-Simmerberg ghert zum Bodaseealemannisch.

## Literatur
* Gerd Zimmer: *Georg Bufler – Ein bedeutender Westallgäuer Baumeister*, im Jahrbuch des Landkreises Lindau 1992, Verlag Wilfried Eppe, Bergatreutre, Seiten 49-58, ISBN 3-89089-025-3
* Georg Wagner, Gerd Zimmer: *Heimatbuch Weiler im Allgäu.* Verlag Buchdruckerei Holzer, Weiler im Allgäu 1994. Herausgeber: Markt Weiler-Simmerberg.

## Weblink
* 
* www.weiler-simmerberg.de
* 
* 

## Fuaßnota
Weißensberg

**Wisseschberg** (amtlich *Weißensberg*) isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Wisseschberg liit im Weschtallgai e baar Kilometer nerdlich vom Bodasee an dr B31 un dr A96. Vo dr Gmarkung sin 50,3 % Landwirtschaftsfleche, 18,8 % Wald, 28,6 % Sidlungsfleche un 2,4 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Wisseschberg gheret d Derfer Wisseschberg, Eggenwatt, Grübels, Lampertsweiler, Metzlers, Rehlings, Rothkreuz, Schwatzen un Wildberg un dr Wiiler Oberhof.

## Gschicht
Wisseschberg ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1264 als *Wizinsberc*.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 6,1&nbsp;% gleage.

## Religion
67,7&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 22,2&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Wisseschberg hot mit dr Gmuinda Hergeschwiler und Sigmerschzell a Verwaltungsgmuinschaft veriibart. Dr Birgermoischter vo Wisseschberg isch dr Hans Kern.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Wisseschberg ghert zum Bodaseealemannisch.

## Weblink
* 
* www.weissensberg.de
* 
* 

## Fuaßnota
Reichstag (Gebäude)

Dr **Reichsdagsbau** en Berlin isch nach dr Grendong vom Deutscha Reich (1871) nedig worra.
Baud worra isch er no Blän vom deidscha Archidekt Paul Wallot vo 1884 bis 1894.

## Gschichd
S Reichdagsgebäude hod älles en dr neiara Gschichd vo Deidschland midgmachd.

1933 isch er churz nach de Machtergreifong dur dr Nationalsozialismus ausbrennd. 1945 isch ds Gebäude durch da Kriag zrschdörd worra und zwesche d Sektore vo de Viersektoreschtadt Berlin komma. Vo 1961 bis 1973 isch r hergrichdad worra, abr ned als a Rechdauriierong. Vo 1990 a wared wiedr Sidsonga vom Bundesdag, ab 1999 isch r no do eizoga.


1905_Mayer_Wm16744b.jpg|Grundriss
SFP 186 - Reichstag.ogv|Zrschdörong 1945
Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|Hütiga Zueschtand
Reichstag_Giebel2.jpg|Ibrm Haubdeigang


## Lidradur
* Paul Wallot: *Das Reichstagsgebäude in Berlin.* Komet, Köln, Reprint der Originalausgabe Leipzig 1897, ISBN 978-3-89836-930-5
* 
* Norman Foster, David Jenkins (Hrsg.): *Der neue Reichstag*. Deutsche Bearbeitung von Jochen Gaile. Brockhaus, Leipzig und Mannheim 2000, ISBN 3-7653-2061-7.

## Nedsadressa

* Bau und Geschichte

## Wo s her isch
Oscar Frey

Dr **Oscar Frey** (* 3. April 1893 z Schaffuuse; † 27. April 1945 ebe dert) isch e Schwyzer Offizier gsii.

## Lääbe
Dr Oscar Frey isch anne 1914 as Unteroffizier in dr Aktivdienscht yygruckt un hert zäme mit sym Brueder Richard, em spetere Oberschtkorpskommandant, d Uusbildung zum Leutnant in dr Feldaspiranteschuel bstande. Är het im Erschte Wältchrieg insgsamt 1307 Däg Militärdienscht glaischtet. Anne 1921 het er d Versicherigsagentur vu sym verstorbene Vater Conrad Frey ibernuu, eme Oberscht vu dr Kavallery.

Vu 1936 bis 1942 isch dr Oscar Frey Kommandant vum baselstedtische Infanterieregiment 22 gsii. Im Winter 1940/41 het er uf aigeni Initiativ im Rame vu dr Gaischtige Landesverdaidigung effetligi Vordreeg zur Sterkig vum Widerstandswille ghalte, doderby het er mee Wärt uf Sachligkait wie uf Pathos glait. Im Friejohr 1941 het er wäge däm uf dytsche Druck e Redeverbot dur dr Bundesrot iberchuu. Är het dernoi sy Regimänt mit Fahnen am dytsche Konsulat z Basel vorby marschiere loo. Ab 1941 isch dr Frey Schef vu dr Sektion Heer un Huus vu dr Schwyzer Armee gsii.

E Härzattacke het en im Merz 1942 zum Ruggdritt vum Militerdienscht zwunge. Vum Mai 1942 bis April 1945 het er unter em Pseudonym „Legatus“ in dr Basler Nochrichte iber 350 Laagurdail verfasst. Näb em General Guisan isch dr Oberscht Frey im Zweete Wältchrieg zuen ere Simbolfigiur vum nationale Widerstand wore.

Dr Oscar Frey isch ghyrote gsii mit dr Elsa Frauenfelder. S Baar het zäme drei Chinder ghaa.

Z Basel isch syter anne 1952 d Oscar-Frey-Stross noch em gnännt.

## Literatur
* Philipp Wanner: *Oberst Oscar Frey und der schweizerische Widerstandswille.* Münsingen 1974.
* Philipp Wanner: *Oscar Frey*. In: *Schaffhauser Beiträge zur Geschichte. Biographien Band III*. 46. Jg. 1969, S. 73–82 (PDF; 192&nbsp;kB)
* *Waisch no im 22? Erinnerungsbuch Inf Rgt 22, 1912–2003.* Basel 2003.

## Weblink
* 
*
Sigmarszell

**Sigmerszell** (amtlich *Sigmarszell*) isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Sigmerszell liit im Weschtallgai an dr Grenze zua Vorarlberg. Vo dr Gmarkung sin 55,1 % Landwirtschaftsfleche, 31,9 % Wald, 11,9 % Sidlungsfleche un 1,1 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Sigmerszell gheret d Derfer Sigmerszell, Bösenreutin, Egghalden, Geislehen, Hangnach, Kinbach, Niederstaufen, Schlachters, Thumen, Witzigmänn un Zeisertsweiler, d Wiiler Adelberg, Biesings, Burgstall, Dornach, Emsgritt, Haggen, Heimholz, Hölzlers, Hubers, Immen, Kargen, Kinberg, Laiblachsberg, Leitfritz, Tobel, Umgangs un Widdum, d Gheft Greit, Haggenberg, Immenmühle un Infang un d St. Wendelinskapelle.

## Gschicht
Sigmerszell ghert sit 1805 zua Bayern. Niederstaufen isch zum erschte Mol gnennt worda um 1249 als *Understophen*, Bösenreutin im 14. Jh.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 6,4&nbsp;% gleage.

## Religion
74,4&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 17,7&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Sigmerszell hot mit dr Gmuinda Hergeschwiler und Wisseschberg a Verwaltungsgmuinschaft veriibart. Dr Birgermoischter vo Sigmerszell isch dr Jörg Agthe.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Sigmerszell ghert zum Bodaseealemannisch.

## Weblink
* 
* www.sigmarszell.de
* 
* 

## Fuaßnota
Röthenbach (Allgäu)

**Reetebaa** (amtlich *Röthenbach*) isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.

## Geografi
Reetebaa liit im Weschtallgai zwische dr Alpa un em Bodasee. Vo dr Gmarkung sin 67,2 % Landwirtschaftsfleche, 21,7 % Wald, 9,2 % Sidlungsfleche un 1,9 % sunschtige Fleche.

## Gmuindsdoil
Zua Reetebaa gheret d Derfer Reetebaa, Auers, Egg, Happareute, Harratried, Kimpflen, Oberhäuser, Rentershofen un Steinegaden, d Wiiler Bauschwanden, Brettweg, Giesenberg, Oberschmitten, Schmalenberg, Vogelsang un Wigglis un s Gheft Höll.

## Gschicht
Reetebaa ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 861.

## Iiwohner

Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 3,2&nbsp;% gleage.

## Religion
85,3&nbsp;% vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 10,2&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltung
Reetebaa hot mit dr Gmuinda Grienebaa, Gstratz und Maierhef a Verwaltungsgmuinschaft veriibart. Dr Birgermoischter vo Rethebaa isch dr Stefan Höß.

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Reetebaa ghert zum Bodaseealemannisch.

## Weblink
* 
* www.gemeinde-roethenbach-allgaeu.de
* 
* 

## Fuaßnota
Neville Marriner

Dr **Neville Marriner**, CH, CBE (* 15. April 1924 z Lincoln, Ängland; † 2. Oktober 2016) isch e britische Dirigänt un Gyyger gsii.

## Lääbe
Scho mit dryzee het dr Marriner Gyyge am Royal College of Music z London studiert un speter am Pariser Konservatorium. Vu 1950 bis 1959 isch er Profässer fir Gyyge am Londoner Royal College of Music gsii. Ab 1952 het er as Gyyger zum Londoner Philharmonia Orchestra un zum London Symphony Orchestra (LSO) ghert. 

Anne 1958 het er zäme mit zwelf Kollege vum LSO s Chammerorcheschter *Academy of St Martin in the Fields* grindet. Dr Name chunnt vu dr Barockchilche St Martin-in-the-Fields am Trafalgar Square, wu d Academy-Musiker noch em Oobegottesdienscht hän derfe Kunzärt gee. Di erschte Johr sin schwär gsii, vor allem finanziäll. Anne 1970 sin em Marriner sy Schallplatte vu dr *Vier Johreszyte* vum Vivaldi uusechuu. Syterhär hän är un syni Musiker ai Erfolg noch em andere gfyyrt. Mit sym Orcheschter het er e Huffe Wärch yygspiilt.

Vu 1969 bis 1979 isch dr Marriner Dirigänt vum Los Angeles Chamber Orchestra gsii, derno bis 1986 Musikdiräkter vum Minnesota Orchestra. Vu 1983 bis 1989 het er s Radio-Sinfony-Orcheschter vum Siddytsche Rundfunk glaitet. Anne 1984 het d *Academy of St. Martin in the Fields* unter sym Dirigat d Filmmusik fir *Amadeus* yygspiilt. 

Fir sýni musikalische Verdienscht het en d Chenigi Elisabeth II. anne 1975 zum Commander of the British Empire ernännt. Dur dr Ritterschlag isch er 1985 Knight Bachelor wore. Syter anne 1990 het er as freie Dirigänt z Europa un in dr USA gschafft. Im Johr 2015 isch er Mitglid vum Order of the Companions of Honour wore. Är het zletscht mit syre zwoote Frau Molly uf sym Landguet in dr Nechi vu Axminster in dr Grofschaft Devon gläbt.

Är isch dr Vater vum Klarinettischt Andrew Marriner (* 1954) gsii. Dr Sir Neville Marriner isch am 2. Oktober 2016 drei Därg no sym letschte Kunzärt z Padua gstorbe.

## Literatur
* Christian Tyler: *Making Music: Neville Marriner and the Academy of St Martin in the Fields.* Unicorn Press, Norwich, 2009, ISBN 978-1-906509-04-0.

## Weblink

* Gerhard Rohde: ''Neville Marriner zum Neunzigsten: Dem Werke dienen''. Frankfurter Allgemeine Zeitung, 15. April 2014

## Fueßnote
Anna Ewers

D **Anna Ewers** (* 14. Merz 1993 z Dienge, Fryybeg) isch e dytsch Model.

## Karriere
Bi me Schueleruusdusch uf Kolumbie het di dodmol 18-jehrig Schueleri Ewers erschti brofessionälli Ufnahme gmacht. Dodermit het si si bin ere Modelagentur beworbe.

Anne 2013 isch si in s Gschäft chuu un isch bi 42 Modeschaue z Paris un z New York glofe. En Aaruef vum Designer Alexander Wang het irhi Karriere gferderet: Im Johr 2015 het s e Darstellig mit ere uf e Blatt vum Pirelli-Kaländer gschafft.

Di dytschsprochig Uusgab Merz 2015 vum Modimagazin Vogue het mit ihre zum erschte Mol iberhaupt brachte fimf underschidligi Titelbilder vum glyche Model vu Starfotograf wie em Patrick Demarchelier oder em Peter Lindbergh brocht. Si isch 1,75 m groß un läbt mittlerwyli Brooklyn, New York. Noch em *Stern* isch si zurzyt „s international maischtbuecht dytsch Model".

## Weblink

## Fueßnote
Schwäbische Juden

**Juda em Schwäbischa** geids seid em Aafang vom 13. Johrhondert (oogfähr 800 Joor). Se send soweid s Obrgkeita rlaubd henn, ned blos Hendlr gwea, sondr au Handwerkr ond Baura. Des widrschbrichd em Bild mo viile vo de Jude se gmachd henn ond no machad.

## Gschichd
D Gschichd vo de Juda war zemle durchanand.
Weil d Chrischda koine Zensa vo Chrischda hend nemma dürfa, hend se s Juda geba, mo s no hend vrleiha kenna. Ond wann d Schulda z graoß worra send, hod ma d Juda oifach vrjagd odr ombrochd odr d Schulda bei Juda fr oogüldig deklarierd. Nach ara Weile hend se no zruck komma dürfa.

### Grend fr Judavrfolgonga
* Mr hod glaaubd se hädded Bronna vrgifded – wanns zu ara Seuch komma isch. D Juda send da ofd gsond blieba, weil se rituelle Saubrkoidsvorschrifda eighalda hend (D Miquwe en dr Synagog als a Beischbiil odr s Hausbutza zom Pessach).
* Se hädded Hoschdie gschdohla (Hoschdieschändig)
* Se hädded Kendr ombrochd fir rituelle Zweck (Ritualmordlegände)

En dr Zeid vo 1933 bis 1945 hod ma se aus Rassagrend vrfolgd, vrjagd ond ombrochd soweid se ned hend auswandra kenna. D Juda saged dzua Schoa.

### Wohnbläds
Moischdns warad Juda en Schädt. Auf am Land hods au Dörfr gea, mo Juda gwohnd henn. Beischbiil send Judadörfer wia Jebenhausen (Gepenge), Rexinge (Horb), Baisingen (Roadaburg), Freudental odr Buttenhausen (Mensenga).

Blätz wo Juda gwohnd hend:
* Augsburg
* Burgau
* Dillinga
* Regensburg
* Nürtingen
* Ichenhausen

## Schbura
### Synagoga
Jede Gmoind vo Juda hod a Gebetshaus, a Synagog, brauchd. Die hod en ara Endfernong sei müassa, mo ma z Fuaß laufa kaa (d Regla vo da 1000 Schritt), weil vrbodda isch, am Sabbad gwisse Sacha z braucha.


F_P_Guillery_Harburg_in_Schwaben.jpg|Synagog en Horburg
Eichtersheim-synagoge.jpg|Synagog en Echtersheim
Judenbad_Speyer_6_View_from_the_first_room_down.jpg|Mikwe om 1128 en Speyer
EtrogC.jpg|Ritualfrüchd zom Sukkot
Hanuka-Menorah-by-Gil-Dekel-2014.jpg|Hanukkah-Lichdr
Chocolate-Gold-Coins.jpg|*Gelt* aus Schoklad



### Friidhof
A jüdischa Friidhof war au needig. S Begraba hod au Regla ghedd, od d Gräbr sodded fir emmer gelda.

## Heid
Heid send Juda meh odr mendr assimilierd.

## Lidradur
*  mid , , 
* 

* 

## Guck au
* Synagoge vom schwäbische Typus
* 
* Judedum

## Amergonga


## Wos her isch
Marcus (Bischof von Rom)

Dr **Marcus** († 7. Oktober 336) isch im Johr 336 fir e baar Monet Bischof vu Rom gsii. Vor syre Wahl am 18. Jänner isch er Bischof vu Ostia gsii.

S wird brichtet, är sei Remer gsii, aber iber sy Läben isch wenig bekannt. S git Hiiwys, ass di frieje Lischte vu dr Bischef un Märtyrer, wu as *Depositio episcoparum* un *Depositio martyrum* bekannt sin, in dr Zyt vu sym Pontifikat aaglait wore sin. Noch em *Liber Pontificalis* soll er au bstimmt haa, ass chimftig dr Bischof vu Ostia dr nei Bischof vu Rom soll weie. Sy Amtszyt lyt in ere Epoche vu heftigem Stryt um dr Arianismus.

Är het z Rom zwoo Basilike böue loo, dr Titulus Marci un Santa Balbina an dr Via Ardeatina. In dr letschtere Chilche isch er begrabe wore.

Dr Feschtdag vum Hailige Marcus isch dr 7. Oktober. Är wird vylmol verwächslet mit em remische Märtyrer Marcus (Fescht 18. Juni), wu au in dr Nechi begraben isch

## Literatur
* 
* Johann Peter Kirsch: ''Pope St. Mark''. In: *The Catholic Encyclopedia*. Band 9, Robert Appleton Company, New York 1910.

## Weblink

* Gsamtwärch vu ''Migne Patrologia Latina'' mit Inhaltsverzaichnis
Eutychianus

Dr **Eutychianus** (vu griech. *Eutychianos* = „dr Beglickt“, churz **Eutychian**; † 7. Dezämber 283) isch vu 275 bis 283 Bischof vu Rom gsii. Sy Grabinschrift isch in dr Calixtus-Katakombe z Rom entdeckt. Em Eutychian sy Gedänkdag isch dr 7. Dezämber.

Iber Läben un Wirke vum Eutychian isch chuum ebis bekannt, sälbscht d Date vu syre Amtszyt sin nit sicher. Noch em *Liber Pontificalis* het er 8 Johr un 11 Monet lang amtiert, vum 4. Jänner 275 bis zum 7. Dezämber 283. Dr Chilchehischtoriker Eusebius vu Caesarea brichtet dergege, dr Eutychian sei nume 10 Monet lang Bischof vu Rom gsii.

No dr Legänd heb er s Säägne vu Driibel un Bohnen uf em Altar erlaubt un är heb 324 Märtyrer mit syne aigne Händ beärdigt. E Dail Hischtoriker zwyflen an däre Iberliferig, wel us dr Amtszyt vum Eutychian kaini greßere Verfolgige bekannt sin un s Säägne vu Fäldfricht allgmain ere spetere Period zuegschribe wird.

## Literatur
* 
* Giovanni Maria Vian: *[http://www.treccani.it/enciclopedia/santo-eutichiano_(Enciclopedia-dei-Papi)/ Eutichiano.]* In: * Enciclopedia dei Papi.* Rom 2000.
* 

## Weblink

* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzaichnis
Juan Manuel Santos

Dr **Juan Manuel Santos Calderón** (* 10. Augschte 1951 z Bogotá) isch e kolumbianische Bolitiker vum Partido Social de Unidad Nacional, wun er as Mitgrinder initiiert ghaa het. Syt em 7. Augschte 2010 isch er Bresidänt vum Land. Dodervor isch er vu 1991 bis 1994 Minischter fir Ussehandel, vu 2000 bis 2002 Finanzminischter un vu 2006 bis 2009 Verdaidigungsminischter gsii. Fir syni Bemiejige um e Friidesschluss mit dr Farc-Rebälle isch em 2016 dr Friidesnobelbryys zuegsproche wore.

Är isch in ere zwote Eh ghyrote mit dr María Clemencia Rodríguez Múnera. Si hän zäme drei Chinder.

## Weblink

*
Reuven Rivlin

Dr **Reuven „Ruby“ Rivlin** (, ; * 9. Septämber 1939 z Jerusalem, Paleschtina) isch en israelischer Jurischt un Bolitiker (Likud). Syt em 24. Juli 2014 isch er as Noofolger vum Schimon Peres dr zehnt Staatsbresidänt vu Israel. Vu 2001 bis 2003 isch er Minischter fir Kommunikation un vu 2003 bis 2006 un wider vu 2009 bis 2013 Sprächer vu dr Knesset gsii.

## Uusbildig un Beruef
Dr Rivlin het an dr Hebräische Universitet z Jerusalem Rächtswisseschafte studiert un langi Johr as Rächtsaawalt gschafft.

## Bolitik
Dr Rivlin isch zum erschte Mool anne 1988 in d Knesset gwehlt woore. Vu 1988 bis 1993 isch er Vorsitzer vum Likud gsii. Är het 1992 sy Barlemäntssitz verloore, isch aber vier Johr speeter wider in d Knesset yyzooge. Dr Ariel Scharon het en 2001 zum Minischter fir Kommunikation gmacht. Anne 2003 isch er Barlemäntssprächer woore, was er zerscht bis 2006 bliiben isch. In syre Amtzyt isch em Rivlin vorgwoorfe woore, är ließt di neetig Neitralitet vermisse. Är het si as schaarfe Kritiker vum aisytige Abkoppligsblaan profiliert, wu s dr Ruggzuug vu Israel us em Gazastraife din ghaa isch.

Anne 2007 isch dr Rivlin as Kandidat vum Likud zue dr Bresidäntschaftswahl aadrätte. Noch em erschte Wahlgang het er sy Bewärbig aber wider zruggzooge, wu dytli wooren isch, ass dr Schimon Peres vu dr Kadima e Meehait iberchunnt. Anne 2009 isch er wider zum Barlemäntsbresidänt gwehlt woore un isch des derno bis anne 2013 gsii.

## Positione
Dr Rivlin lähnt e Zweestaateleesig ab un isch fir e Partnerschaft vu Juden un Araber in aim Staat. Im Mai 2015 isch brichtet wore, är wett e Federation mit dr Paleschtinänser. Är diei si au fir uffigi Gränzen uusspräche, wu s kai Friide gäbt ohni si. S Verhältnis zue Dytschland diei er fryndschaftli nänne, mer derft aber d Vergangehait in dr Beziehig zue Dytschland nie vergässe.

## Privats
Är isch ghyrote un het vier Chinder. Syt er 1970er Johr isch dr Rivlin Vegetarier.

## Weblink

* Aagabe zum Rivlin uf dr Syte vu dr Knesset
* „Aus echtem Schrot und Korn“: Porträt vum Reuven Rivlin uf zenithonline.de

## Fueßnote
Ephraim Katzir

Dr **Ephraim Katzir** (;&nbsp;aigetli Ephraim Katchalski; * 16. Mai 1916 z Kiew, Russischs Ryych; † 30. Mai 2009 z Rechowot) isch en israelische Naturwisseschaftler (Biophysiker) un Bolitiker vu dr Mapai („Israelischi Arbetsbartei“) gsii. Vum 24. Mai 1973 bis zum 19. April 1978 isch dr Katzir dr vierte Staatsbresidänt vu Israel gsii.

## Lääbe
Dr Ephraim Katchalski isch e Suhn vum Jehuda Katchalski un syre Frau Tzila gsii. Sy Brueder isch dr Brofässer fir Physikalischi Chemy, Aharon Katzir, gsii, wu 1972 bim Massaker am Flughafe Lod ermordet woren isch. 

D Familie vum Katchalski isch anne 1925 uf Paleschtina uusgwanderet un het si z Jerusalem nidergloo. Noch em Schuelabschluss am Gimnasium Rehavia 1932 het dr Ephraim an dr Hebräischen Universitet z Jerusalem Botanik, Zoology, Chemy un Bakteriology studiert. S Studium het er anne 1938 mit em Master of Science abgschlosse un derno 1941 promoviert. Är het syni Studie an dr Columbia University un an dr Harvard University furtgsetzt un isch derno uf Israel retuurchuu. Är isch vu 1951 bis 1973 Laiter vu dr biophysikalischen Abdailig vum Weizmann-Inschtitut z Rechowot un vu 1966 bis 1968 wisseschaftlige Schefberooter vu dr israelischen Armee gsii. 

Anne 1973 het en d Golda Meïr gfrogt, eb är wett dr negscht Staatsbresidänt vu Israel wääre. Am 10. Merz 1973 isch er vu dr Knesset zum neie Bresidänt gwehlt wore. In sy Amtszyt isch dr Jom-Kippur-Chrieg un d Operation Entebbe (1976) gsii. Im Novämber 1977 het er mit em Anwar as-Sadat zum erschte Mol e Staatsoberhaupt vun eme arabische Land z Israel empfange.

Dr Katzir isch ghyrote gsii mit dr Nina geb. Gottlieb. Si hän häme ne Suhn ghaa un zwoo Dechtere. Wäg dr Chranket vu syre Frau het dr Ephraim Katzir 1978 uf e zwooti Amszyt verzichtet. Sy Noofolger isch dr Jitzchak Nawon woore.

## Uuszaichnige un Mitgliidschafte
Anne 1985 isch em dr Japan-Bryys fir syni Laischtigen uf em Biet vu dr Biotächnology zuegsproche wore. Är isch Mitgliid vu dr Dytschen Akademy vu dr Naturforscher Leopoldina gsii, syt 1966 Uuswärtig Mitgliid vu dr American Academy of Arts and Sciences, syt 1977 Uuswärtig Mitgliid vu dr Royal Society un ab 1989 Uuswärtig Mitgliid vu dr Académie des sciences.

Dr Katzir het uf em Biet vu dr Peptidchemy gschafft, vor allem zue Polypeptid. Doderby het er unter anderem mit em Michael Sela zäme gschafft.

## Weblink
* 

## Fueßnote
Puschtschino

**Puschtschino** () isch ą Stadt mit 20.332 Aiwohnęr (Stand vom 14. Oktober 2010) en Russland en dęr Oblast Moskau, etwa 120&nbsp;km siedlich vó Moskau.

## Erdkonde

Puschtschino ligt am Fluss Oka ond wird vor älląm em Sommęr vó viele Moskauęr bsuącht, wó de ihrige Wochąendgrondstickęr nutzą deąn odęr en ihre Wohnongą ą Rickzúgsméglichkeit aus dęr Großstadt fennąt. D'relativ saubęre Luft ond d'arg grénge Kriminalitätsráte steigrąt d'Attraktivität vó derrą Stadt ond fiąhrąt en jéngstęr Zeit ao z'annąręr verstärktą Bautätigkait.

D'nägste Gróßstadt isch Serpuchow; sui isch ógfähr 28 km vó Puschtschino weg.

## Gschicht

Puschtschino isch 1964 mit ąm Bau vó annąmą Radioteleskóp grendt wordą. D'Aiwohnęr vó dęr „Wissąschaftsstadt“ sen z'ógfähr annąmą Virtel Wissąschaftlęr. Nebą andere Grondlágongsforschongsinstitúte, wie zom Beispiel zur Mikrobiologie, isch ao ą bódąkondlichs Institut vęrtrettą. Mehręre Forschongsairichtonga en Puschtschino ghérąt zęr Russischą Akademie vó de Wissąschaftą. Ufgrond vó dęr relativ jongą Gschicht vó Puschtschino, sen de maiste Heisęr Plattąbauteną.

## Vęrkéhr
Dęr éffątliche Pęrsónąvęrkéhr wird ausschließlich vó Omnibuslínią ond Sammeltaxí durchgfiąhrt. S'gibt en Busbåhóf, wó vó älle Bus bedéąnt wird. Ą paar Mål am Tág gibt's Vęrbendongą noch Serpuchow ond Moskau, wó's Åschluss an andęre Bus, Zieg odęr Stråßąbåną gibt. D'Moskauęr Rengautóbå MKAD isch etwa 80 km vó Puschtschino weg, ebąfalls gibt's ą Uffahrt zur Fernautóbå „Krim“.

## Weitęrfiąhrąde Bildongsairichtongą
* Staatliche Universität Puschtschino
Filialeną vó dęr РАН (Russische Akademie der Wissenschaften)
* Institút fir Aiweißforschong (ИБ РАН)
* Institút fir Zellbiophysik (ИБК РАН)
* Institút fir Biochemie ond Physiologie vó Mikroorganismą "G. K. Skrjabin" (ИБФМ РАН)
* Institút fir Grondproblém vó dęr Biologie (ИМПБ РАН)
* Institút fir fondamentále Problém vó dęr Biologie (ИФПБ РАН)
* Institút fir physikalisch-chemische ond biologische Problém vó dęr Bódąkonde (ИФХиБПП РАН)
* Institút fir Theorétische ond Experimentelle Biophysik (ИТЭБ РАН)
* Niedęrlassong vom Institút fir Bioorganische Chemie „M. Sch. Schemjakin“ ond „Yu. A. Owtschinnikow“

## Séhn ond Téchtęr vó dęr Stadt
* Konstantin Walerjewitsch Malofejew, Oligarch
* Juri Anatoljewitsch Owtschinnikow, Wissąschaftlęr ond Mitglied vó dęr *Akademii vo de Wüsseschafte vo de UdSSR*

## Weblink

* offizielli Website (russisch)
* Puschtschino uf mojgorod.ru (russisch)
* Wüsseschaftszentrum Puschtschino uf psn.ru (russisch ond englisch)

## Aizelnåchweis
Salman Schasar

Dr **Salman Schasar** (, au *Shneur Zalman Shazar*, uf d Wält chuu as **Schneiur Salman Rubaschow**; * 6. Oktober 1889 z Mir bi Minsk, Russischs Ryych; † 5. Oktober 1974 z Jerusalem) isch en israelische Schurnalischt un Bolitiker gsii. Vu 1963 bis 1973 isch er dr dritt Staatsbresidänt vu Israel gsii. Us syne Initiale *SchSR* het er speter sy hebräische Name bildet. 

## Leben

Dr Schasar isch in ere vum Chassidismus bregte Familien ufgwachse. Scho mit achtzehni het er zwee Monet im em russische Gfängnis verbrocht, wel er si fir di zionistisch Organisation Poalei Zion engaschiert het. Är het z Sankt Petersburg, z Stroßburi, z Fryybùrg un ab 1912 z Berlin jidischi Gschicht studiert, sy Inträssi het do vor allem dr Gschicht vu dr Jude z Oschteiropa gulte, aber au dr Bibelkritik. Är isch Mitarbaiter vu dr Zytschrift *Der Jude* gsii, wu vum Martin Buber uusegee woren isch, dernääbe het er au fir jiddischi Zytige z Russland un in dr Verainigte Staaten gschribe un au fir di *Jüdisch Rundschau*.

Anne 1924 isch er uf Paleschtina uusgwanderet. Är isch ain vu dr Mitgrinder vu dr Mapai gsii, dr israelische Arbetsbartei, un het as Redakteer fir s Histadrut-Blatt *Davar* gschribe (1944 as Schefredakteer). Är het au Gedicht, Essay, autobiografischi Roman, Biografien un wisseschaftligi Täxt verfasst. Sy wisseschaftli Hauptwärch isch e *Gschicht vu dr Bibelkritik* zäme mit em M. Soloweitschik. Anne 1947 isch er Mitglid vu dr Delegation vu dr Jewish Agency bi dr UN-Verhandlige gsii un het mitgwirkt an dr Israelische Unabhängigkaitserklerig.

Dr Schasar isch 1949 Mitglid vu dr erschte Knesset wore, bis 1963 isch er Abgordnete gsii. In dr Johr 1949 un 1950 isch er Erziehigsminischter gsii. Vu 1963 bis 1973 isch er schließli dr dritt Bresidänt vu Israel gsii.

Anne 1966 isch em d Ehredokterwird vu dr Hebräische Universitet Jerusalem verlihe wore, 1968 d Ehredokterwird vu dr Bar-Ilan-Universitet.

## Literatur
**Lexikon des Judentums*, Bertelsmann-Lexikon-Verlag, Gütersloh 1971, ISBN 3-570-05964-2, Sp. 699

## Weblink

* Dytschi Biografy

## Fueßnote
Olonetzische Sprache

S **Olonetzisch** oder **Livvisch** (olonetzisch *livvi*, eschtnisch *livvi keel*, finnisch *aunuksenkarjala*) wird vu rund 20.000 Mänschen in dr Republik Karelien im Nordweschte vu Russland nerdli vum Ladogasee gschwätzt. Derzue git s rund 5.000 Sprächer z Finnland. S Olonetzisch ghert zäme mit em Lüdisch un em Karelisch zue dr Karelische Sprochgruppe. 

Derwlyscht s Olonetzisch in dr russische Sprochwisseschaft as Dialäkt vum Karelisch aagluegt wird, wird s in dr finnisch Sprochwisseschaft as aigeständigi Sproch gwärtet.

## Alfabet

Syt 2007 wird s karelisch Alfabet bruucht, aber ohni s Ǯ ǯ.

S Sprochegremium empfiilt syt 2007, dr Buechstab  nimi z bruuche un statt däm e  z schryybe- In e Dail Wärch wird aber allno s  bruucht. 

Mit em Zaiche  wird e Palatalisierig aazaigt.

## Sprochligi Bsunderhaite
Unterschiid zum aigetlige Karelisch sin zum Byschpel
* en Aazahl vu Uusdruck us em Wepsisch,
* en Aazahl vu Uusdruck us weschtbaltische Sproche (in dr sunschtige karelische Sprochgruppe sälte),
* e sterkere Yyfluss vum Russisch,
* d Uussproch (mee stimmhafti Konsonante wie im aigetlige Karelisch)

## Literatur
* Werterbuech Olonetzisch Russisch (ca. 20.000 Werter), Petrosawodsk 1990
* Arvo Laanest: *Einführung in die ostseefinnischen Sprachen*. Helmut Buske Verlag, Hamburg, 1982, ISBN 3-87118-487-X.

## Weblink

* ''Oma Mua'' – Wuchzytschrift uf Olonetzisch
* Karelisch, Enzyklopädie des europäischen Ostens (EEO), Universität Klagenfurt

## Fueßnote