Veni creator spiritus

**Veni creator spiritus**  („Kumm, Schäpfer Gaischt“) ìsch a làtiinischa Hymna üss’m 9. Joohrhundert, wo woohrschiins dr Rabanus Maurus kùmponiart hàt. Dr Heinrich Lausberg hàt gsajt, àss dr Gsàng ààlasslig vum Ààchaner Konziil vu 809 verfàsst worra-n-ìsch — ’s Ziil vum Konziil ìsch gsìì, ìm Ufftrààg vum Kaiser Kàrl dr Grooss dr Filioque ìns groossa Glàuiwabekanntniss iiz’fiaga; dr Gsàng hatt àlso àls Iischtimmungsgsàng fìr d’ Tailnammer diant. Mìndeschtens ìsch’s sìcher, àss dr Gsàng ìm theoloogischa-n-Umfald vu dam Konziil äntschtànda-n-ìsch.

Daa Gsàng zeehlt bii da weeniga Gebatta ìn dr Litürgii vu dr làtiinischa Kìrìch, wo sìch diräkt àn dr Hailiggaischt wanda. Schpeetschtens zitter’m 10. Jahrhundert wìrd’r ìm Schtundagebatt àls Hymna vu dr Vesper gsunga. Sallamols ìsch’s àui ìn dr Pfìngschtoktààv gsunga worra, àwwer zitter dr Àbschàffung vu dara Oktààv noh-n-em Zwaita Vàtikàànischa Konziil wìrd’s wahrend dr Pfìnschtnoweena-n-Ààdàcht gsunga. Schpeetschtens zitter’m 11. Jahrhundert wìrd Veni creator spiritus àui bii Synooda, Wäiha un Ordinàzioona gsunga. Dr Gsàng wìrd àui àm Ààfàng vu dr Pàpschtwàhl gsunga, wänn d’ Kàrdinaala ìns Konklààwa iinagehn.

## Täckscht mìt Ìwwertrààgunga
Zitter’m 12. Joohrhundert sìnn mehrera Ìwwersätzunga vum Gsàng gmàcht worra. Dr Histooriker Franz Josef Worstbrock hàt gsajt, àss Veni creator spiritus d’ Hymna ìsch, wo ìm diitscha Mìttelàlter àm hüüfigschta-n-ìwwersätzt worra-n-ìsch. Ìm diitscha Schproochràuim sìnn naawa-n-em làtiinischa Täkscht d’ Ìwwersätzung vum Martin Luther un vum Heinrich Bone àm maischta verbraita. Ìn dr Lütheerischa Wärsioon ìsch trotzdam d’ Raihjafolg vu dr drìtta un dr viarta Schtrofa vertöischt. Dr làtiinischa Hymna ìsch unter’m Liadnümroo 341 ìns Gotteslob uffgnumma worra. D’ Wärsioon uff Diitsch (Liadnümroo 342) ìsch a Kontrafaktuur mìt’ra Ìwwersätzung vum Friedrich Dörr.

Ìm Täkscht vum Rabanus ìsch uschrpìnglig d’ lätschta Schtrofa-n-asoo gsìì:

Wittera Ìwwersätzunga hann unter àndrem dr Angelus Silesius (1668) un dr Johànn Wolfgang vu Goethe (9. Àwrìl 1820) gmàcht.

## Vertoonunga

D’ ältschta gregoriàànischa Melodii (ìm àchta Kìrchatoon) ìsch ums Joohr 1000 z’ Kempta-n-ìwwerliafert.

### Vokààlwarker
* Perotinus: *Veni Creator Spiritus*.
* Guillaume de Machaut: *Veni Creator Spiritus* (M 21).
* Giovanni Pierluigi da Palestrina: *Veni Creator Spiritus*, a 4 (in: *Hymni totius anni...*, Rom 1589).
* Orlando di Lasso: *Veni Creator Spiritus*,  zwai verschììdana Wärsioona fìr 5 un fìr 6 Schtìmma.
* Tomás Luis de Victoria: *Veni Creator Spiritus*,  a 4.
* Carlo Gesualdo: *Veni Creator Spiritus*,  a  6  (in: *Sacrae cantiones, liber II*, 1603)
* Marc-Antoine Charpentier: *Veni Creator Spiritus* (H 69)
* Niccolò Jommelli: *Veni Creator Spiritus*, fìr Soprààn, Choor, Schtriicher un b.c. (um 1750).
* Joseph Renner jun.: *Veni Creator Spiritus* fìr 8-schtìmmig Choor, op. 34a (1898).
* Gustav Mahler: 1. Sàtz vu siinera 8. Sinfonii (1910). Ìn dam Wark sätzt dr Mahler d’ Hymna ìn Beziihung zär Schlussszääna üss ìm Goethe siim Faust II, wo d’ Grundlààga vum Täckscht vum zwaita Sàtz ìsch
* Karol Szymanowski: *Veni Creator* fìr Soprààn, Choor un Orkäschter, op. 57 (1930).
* Carl Orff: *Veni Creator Spiritus* fìr zwai A-cappella-Choora (1953).
* Johann Nepomuk David: *Veni Creator Spiritus* fìr gmìscht Choor a cappella (1957).
* Hermann Schroeder: *Veni creator Spiritus*, Hymna fìr grooss Orkäschter op. 39 (1961/62).
* Alwin Michael Schronen: *Veni creator Spiritus*, Hymna für 4-schtìmmig Mannerchoor a cappella (1995).
* Walter Steffens: *Veni, Creator Spiritus* fìr Klàwiar un gmìscht Choor (1981).
* Carlo Pedini: *Veni creator spiritus* fìr Choor, Orgel un Fleeta (2000).
* Meindert Boekel: *Veni Creator Spiritus* fìr Mannerchoor un Blààsorkäschter. Weeniga Schtälla ìn dr Pàrtitüür känna mìt’ra Soprànìschta bsätzt wara
* Cristóbal Halffter: *Veni Creator Spiritus* fìr Choor SATB, Ensemblechoor mìt Unterschtìtzung vum Puplikum, Orgel ad libitum un Ìnschtrumäntààlensemble

### Beàrbaitunga fìr Orgel
* Hieronymus Praetorius: *Veni Creator spiritus*
* Samuel Scheidt: *Veni Creator* *spiritus*, üss *Tabulatura nova*
* Nicolas de Grigny: *Veni Creator*, üss *Livre d’orgue*.
* Johann Gottfried Walther: Choralvorspiele *Komm, Gott, Schöpfer, Heiliger Geist*, Nr. 68, 69 (*Fuga in Consequenza, nella quale il Consequente seque la Guida per una Diapente grave sopra ’l Sogetto*), 70.
* Johann Sebastian Bach: Choralvorspiel *Komm, Gott, Schöpfer, Heiliger Geist* BWV 667 (vum Arnold Schönberg fìr Orkäschter ìwwergschàfft).
* Otto Olsson: *Gregorianska melodier* op. 30 (1910).
* Maurice Duruflé: *Prélude, Adagio et Choral varié sur le Veni Creator* op. 4 (1930).
* Zoltán Gárdonyi: *Partita sopra Veni Creator Spiritus* (1958).
* Jean Langlais: *Trois Méditations sur la Sainte Trinité : Le Père – Le Fils – Le Saint Esprit* (1962).
* Peter Maxwell Davies: *Veni Creator Spiritus* op. 225 (2002).
* Ludger Stühlmeyer: *Komm, Heilger Geist, der Leben schafft* (2016).
* Zsolt Gárdonyi: *Toccata Veni Creator Spiritus* (2020)

### sunschtiga Beàrbaitunga
* Ross Edwards: *Veni Creator Spiritus* für fìr Schtriichorkäschter (1997).
* Karlheinz Stockhausen: *Klang – 2. Stunde: Freude* fìr zwai Hàrpfa (2005).
* Patrick Pföß: *Hauch* (ìwwer d’ Hymna „Veni Creator Spiritus“) fìr Horn, Striicher un Orgel (2019).

## Lìteràtüür
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblìnks

* dr Täkscht vum Gsàng bii dr làtiinischa Wikisource
* dr Täkscht vum Gsàng mìt Ìwwersätzung uff Diitsch bii *gregorien.info*
* Veni creator spiritus bii *Gregobase* (anglisch)
* Veni creator spiritus gsunga vu dr Gregoriàànischa Schola vu dr Üniwärsiteet Schtroossburi
* 
* 
* 
* 
* 

## Ainzelnoohwiisa