Adelsheim

**Adelsheim** (sidfränk. *Alleze*) isch e Stadt im Necker-Odewald-Chrais z Bade-Wirttebärg. Dr staatlig anerkännt Erholigsort het  Yywohner (Stand: ).

## Geografi
Adelsheim lyt im Bauland an dr Mindig vu dr Kirnau in d Seckach. D Gmai lyt im Naturpark Neckartal-Odewald.

Dr Baan bstoht us 54,8 % Landwirtschaftsflechi, 33,6 % Wald, 9,7 % Sidligsflechi un 1,9 % sunschtiger Flechi.

Nochbergmaine sin Osterburken im Norde, Ravenstein im Nordoschte, Schöntal un Widdern im Sidoschte, Möckmühl im Side, Roigheim im Sidweschte, Schefflenz im Weschte un Seckach im Nordweschte.

## Gmaigliderig
Zue Adelsheim ghere d Stadtdail Adelsheim, Leibenstadt un Sennfeld. Zue Adelsheim ghere näb dr glychnamige Stadt d Wyler Hergenstadt un Wemmershof un d Hef Dambergerhof un Seehof, Zue Sennfeld ghert näb em glychnamige Dorf no dr Ort Roßbrunnerhof un dr Wohnblatz Talmühle.

## Gschicht
Adelsheim isch zum erschte Mol gnännt wore anne 779 as *Adaloltesheim*. Mitti vum 13. Jorhundert isch Adelsheim an d Herre vu Dürn chuu. Um dir Zyt het s au ne Ortsadel gee, d Herre vu Adelsheim, iri Burg isch 1338 gnännt. 1374 het dr Chaiser Karl IV. dr Herre vu Adelsheim d Stadträcht fir Adelsheim gee. Um 1400 isch Adelsheim e Vorort vum fränkische Ritterkanton Odewald wore. Bis zum Rychsdeputationshauptschluss 1803 isch Adelsheim im Bsitz vu dr Rychsritter blibe, derno isch s an s Kurfirschtedum Bade chuu, ab 1806 Großherzogtum Bade. 1828 isch s Sitz vun eme Bezirksamt wore. Anne 1936 isch dr Bezirk ufglest wore un em Bezirksamt Buchen zuegschlaa wore, wu 1938 dr Landkrais Buchen drus woren isch. Anne 1973 isch Adelsheim schließli zum neie Neckar-Odenwald-Chrais chuu.

Am 1. Novämber 1971 isch Leibenstadt zue Adelsheim yygmaindet wore. Di hitig Stadt isch zum 1. Jänner 1975 dur dr Zämmeschluss vu Adelsheim mit Sennfeld bildet wore.

## Verwaltig
Adelsheim het sich mit dr Gmai Seckach zum Gmaiverwaltigsverband „Seckachtal“ mit Sitz z Adelsheim zämmegschlosse.

; Burgermaischter
* 1945–1948: Karl Huß
* 1948–1973: Friedrich Gerner
* 1973–1983: Günter Bauer
* 1983–1999: Peter Hütt
* 1999–2003: Walter Muth
* 2003–2019: Klaus Gramlich
* Syt 2019: Wolfram Walafried Bernhardt

## Religione
No dr Reformation isch Adelsheim evangelisch wore. No 1945 sin dur d Ufnahm vu Flichtling all mee Kadolike in Stadt chuu, syt 1960 git s au ne kadolischi Chilche, d St.-Marien-Chilche.

Anne 1338 het dr Chaiser Ludwig dr Bayer dr Brieder Poppo un Beringer vu Adelsheim erlaubt ghaa, in ire Herrschaftsbiet vier jidischi Familien ufznee. Derno sin erscht anne 1690 wider vier jidisch Familie z Adelsheim noogwise. D Jude hän e Religionsschuel un e Synagog mit ere Mikwe ghaa. As Fridhof hän si jidisch Friidhof z Bödigheim un speter dr jidisch Fridhof z Sennfeld brucht. Im Dritte Rych son di maischte Mitglider vu dr jidische Gmai bis 1940 emigriert. Bi dr Novämberpogrom isch d Synagog verwieshte wore. Am 22. Oktober 1940 sin im Rame vu dr sognännte Wagner-Bürckel-Aktion di letschte acht uide vu Adelsheim ins sidfranzesisch Lager Gurs deportiert wore. Vu däne het nume ain Mann iberläbt, di andere sin in sidfranzesische Lager gstorbe oder z Auschwitz ermordet wore.

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Adelsheim ghert zum Sidfränkisch.

## Kultur un Böuwärch
* Jakobschilche (gotisch, 1489)
* Oberschloss (1504)
* Unterschloss (1734-38)
* ehmoligi Zehntschyyre
* Rothaus (1619)
* Evangelischi Stadtchilche (spotbarock, 1766/67)
* Stadtgarte (1733-36)
* Stadtdurm (rekonschtruiert)
* Ostbahnhof (neigotisch)
* Großherzoglig Amtsgricht
* Grabmal Bommer
* Bauländer Haimetmuseum
* ehmoligi Synagog z Sennfeld (1836), hite Museum


Adelsheim-jakobskirche2012.jpg|Jakobschilche
Adelsheim-oberschloss.jpg|Oberschloss
Adelsheim-unterschloss2012.jpg|Unterschloss
Adelsheim-baulandmuseum.jpg|Ehmoligi Zehntschyyre
Adelsheim-ev-stadtkirche.jpg|Evangelischi Stadtchilche
Adelsheim-stadtturm.jpg|Stadtdurm
Adelsheim-kirnau.jpg|Kirnau-Wasserfall
Adelsheim-kathkirche.jpg|Katholischi Chilche
Adelsheim-Amtsgericht-2007.jpg|Amtsgricht


## Literatur
* 
* 
* Stadt Adelsheim (Hrsg.): *1200 Jahre Adelsheim 779 bis 1979.* Adelsheim 1979.
* Kurt Andermann (Hrsg.): *Die Urkunden des Freiherrlich von Adelsheim'schen Archivs zu Adelsheim (Regesten) 1291–1875.* Verein Bezirksmuseum Buchen, Buchen 1995.
* Heinrich Fontaine (Bearb.): *Der Amtsbezirk Adelsheim nebst geschichtlichen Notizen. Mit einer Karte des Amtsbezirkes.* Lang, Tauberbischofsheim 1900.

## Weblink

* www.adelsheim.de
* Adelsheim uf LEO-BW, Landeskunde entdecken online

## Fueßnote