open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Italienische Gemeinden

D **Gmäinde** ( Sg. **) bilde z Italie die understi Eebeni vo de Gebietskörperschafte. Am 1. Juli 2020 het s gsamtstaatlige Statistikinstidut ISTAT 7'903 Gmäinde zelt.

## Ufbau

Abgsee vom bsundrige Status vo Rom as Hauptstadt vo Italie () bestoot us rächtliger Sicht käi Underschiid zwüsche de Gmäinde.

Für d Gmäindiornig isch in de Regioone mit Normalstatut dr Gsamtstaat zueständig, in de Regioone mit Sonderstatut die jewiiligi Regioon. S Dekreet 267/2000 und die entsprächende Gsetz vo de Regioone Aostadaal, Trentino-Südtirol, Friaul-Julisch Venezie, Sizilie und Sardinie reegle alles was d Gmäinde agoot im groosse Ganze u gliich. Underschidligi Kommunaalverfassige wie z Dütschland oder in dr Schwiz git s doorum nit.

Äänlig wie in de Regioone (und früener au in de Browinze), git s au in de Gmäinde drei Hauptorgaan:
* d Gmäindiroot (), wo diräkt gweelt wird und je noch dr Zaal vo de Iiwooner 12 bis 60 Mitgliider het
* d Bürgermäister (), wo diräkt gweelt wird
* dr Gmäindiusschuss (), wo die Biigordnete () sitzen, wo vom Bürgermäister ernennt wärde. Jeede Assessor isch verantwortlig für äis oder meereri Sachgebiet (z.&nbsp;B. Sicherhäit, Umwält, Turismus).

D Gmäinde chönne und ab ere bestimmte Iiwoonerzaal müesse s Gebiet vo dr Gmäind in Bezirk iidäile, zum die kommunaale Funkzioone z dezentralisiere ().

Wiitlöifigi Gmäinde si uf meereri Ortsdäil verströit, sogenannti *[[Fraktion (Italien)|frazioni]]* (dütsch und in Südtirol „Frakzioone“). So bestoot zum Bispil d Gmäind Brenner us e baar Frakzioone, drunder dr Hauptort Gossesass.

## Funkzioone

Noch em Grundsatz vo dr Janusköpfigkäit wird zwüsche dr kommunaale Sälbstverwaltig und dr Ufdraagsverwaltig underschiide.

Sämtligi Verwaltigsbefuegniss si lut dr italiänische Verfassig (Art.&nbsp;118) in de Händ vo de Gmäinde usser wenn si usdrücklig uf anderi Gebietskörperschafte (Browinze, Metropolitanstedt, Regioone, Gsamtstaat) überdräit si. Bsundrigs ghööre d Sozialläistige und d Ruumornig zu de ursprünglige Funkzioone vo de Gmäinde.

Im Ufdraag vom Staat übernämme d Gmäinde d Waalämter d Mäldiämter und d Standesämter und d Ämter für Statistik. Usserdäm si si für d Ersterfassig vo de Persoone, wo für e Milidäärdienst in Froog 
chöomme zueständig und deren iiri Mäldig ans Milidäär; wil dr Milidäärdienst zur Zit nid Pflicht isch, blibt s bi dr Erfassig und Mäldig.

In de mäiste Gmäinde z Italie het s e zivili Gmäindibolizei (), wo em Bürgermäister oder eme zueständige Stadtroot understoot und under dr Rächtsufsicht vo de italiänische Regioone oder Autonoome Browinze stoot. Mäistens isch d Gmäindibolizei für d Reeglig und Überwachig vom örtlige Stroossevercheer zueständig und übernimmt schutz- und verwaltigspolizeiligi Ufgoobe, wenn die nit vo nazionaale Bolizeibehörde woorgnoo wärde.

## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìn Itààlia

## Fuessnoote
Deutsche Zentrumspartei

Die **Dütschi Zentrumsbardei** (churz s **Zentrum**, früener **Z** und **DZP**) isch e politischi Bardei z Dütschland. Iiri grössti Bedütig het si zwüsche 1871 und 1933 gha, also im Kaiserriich und in dr Weimarer Republik.

## Gschicht

S Zentrum isch d Bardei vo de Katholike und vom politische Katholizismus im Kaiserriich gsi, wo stark vo protestantisch dominiert gsi isch. Zwüsche 1917 und 1932 isch d Riichskanzler viermol us em Zentrum choo. Im Merz 1933 isch iir Votum entschäidend gsi drfür, ass s Ermächdigungsgsetz im Dütsche Riichsdaag aagnoo worde isch und eso d Diktatuur vom Hitler braktisch legaal gmacht het. No im gliiche Joor isch si zwunge worde, sich ufzlööse. Noch em Chrieg isch si 1945 nöi gründet worde, het aber kuum no politische Iifluss ghaa.

## Weblingg

* Homepage

## Fuessnoote
Lebensstandard

Dr **Lääbensstandard** druckt s reale Nivoo vo Bsitz und Konsumiere vo Güeter und Dienstläistige us und isch as e kwantitativi Gröössi objektiv mässbar. Mä cha eso dr *materielli* Woolstand und s *füüsische* Woolbefinde für e Persoon, e soziali Grubbe, r soziali Schicht, e bestimmts Gebiet oder e Staat vergliichbar mache.

Noch em Ardikel 25 vo dr Allgemäini Erkläärig vo de Menscherächt het jeede Mensch e Rächt uf „e Lääbensstandard, wo sini Gsundhäit und Wool und die vo sinere Familie sicher stellt“. Drbii si Lääbensmiddel (Drinkwasser und Naarigsmiddel), Chläider, Woonig, ärztligi Versorgig und notwändigi soziali Läistige usdrücklig iigschlosse.

## Liddratuur
* Hans-Jürgen Andreß und Gero Lipsmeier: *Was gehört zum notwendigen Lebensstandard und wer kann ihn sich leisten?* in: Aus Politik und Zeitgeschichte B31-32/95, 1995, S. 35–49
* Hans-Jürgen Andreß, Anne Krüger, Bronia Katharina Sedlacek: *[http://www.bmas.de/SharedDocs/Downloads/DE/PDF-Publikationen/forschungsprojekt-a344-armut-und-lebensstandard-entwicklung-notwendigen-lebensstandards.pdf?__blob=publicationFile Armut und Lebensstandard. Zur Entwicklung des notwendigen Lebensstandards der Bevölkerung 1996 bis 2003]*, Köln 2004
* Petra Böhnke und Jan Delhey: *[http://skylla.wzb.eu/pdf/1999/iii99-408.pdf Lebensstandard und Armut im vereinten Deutschland] (PDF; 226&nbsp;kB)*, Berlin 1999
* David Piachaud: *Wie misst man Armut?*, in: Stephan Leibfried und Wolfgang Voges (Hrsg.): Armut im modernen Wohlfahrtsstaat, Westdeutscher Verlag, Opladen 1992, 70-72
* OECD: Economic well-being, OECD Framework for Statistics on the Distribution of Household Income, Consumption and Wealth, 2013.

## Fuessnoote
Ermächtigungsgesetz vom 24. März 1933

S **Ermächdigungsgsetz vom 24. Merz 1933**, offiziell ***Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich*** (), isch en Ermächdigungsgsetz gsi, wo dr Dütsch Riichsdaag beschlosse het. Mit em isch die gsetzgääbendi Gwalt de facto vollständig uf en Adolf Hitler überdräit worde. Es isch d Grundlaag gsi zum d Gwaltedäilig ufzheebe und het alli spöötere Maassnaame mööglig gmacht, zum die nazionalsozialistischi Diktatuur z konsolidiere.

D Gsetz in de 1920er Joor, vor allem d Ermächdigungsgsetz vom Stresemann und vom Marx si gföörligi Vorbilder für e Verfassigsbruch gsi. D Weimarer Verfassig het Ermächdigungsgsetz, wo d Verfassig duurbräche nit usdrücklig verbote. In dr Braxis het mä sä as akzeptaabel aagluegt, wenn si mit dr gliiche kwalifizierte Meerhäit aagnoo worde si, wie e Verfassigsänderig brucht. Das isch e Zwäidriddelmeerhäit im Riichsdaag und im Riichsroot gsi.

Wo dr Hitler am Aafang vom Joor 1933 het welle si Macht konsolidiere, het er en Ermächdigungsgsetz im Sinn ghaa. Si *Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich* vom 24. Merz 1933 het sich aber in entschäidende Pünkt vom Ermächdigungsgsetz vom Kabinett Marx us em Joor 1923 underschiide:
*Im Hitler si Regierig hätt noch sim Ermächdigungsgsetz nit nume Verornige, sondern au Gsetz chönne verabschiide und Verdrääg mit em Usland chönne abschliesse.
* Gsetz, won eso beschlosse worde si, häi vo dr Verfassig chönne abwiiche.
* D Reeglig isch inhaltlig nit beschränkt gsi und hätt vier Joor lang sötte gülte.
* Weder e Riichsdaagsusschuss no dr Riichsroot häi chönne Kontrolle usüebe, zum Bispil wenigstens noochiine en Ufheebig fordere.

En andere Underschiid isch die parlamentarische Situazioon gsi: Im Geegesatz zum Minderhäitskabinett Marx het d NSDAP sit de Waale vom 5. Merz 1933 zämme mit dr DNVP en absoluti Meerhäit im Riichsdaag ghaa. Dr Hitle het di Absicht ghaa, dr Riichsdaag uszschalte und d Verfassig de facto usser Chraft z setze.

Wil s klaar gsi isch, ass die Abgeordnete vo dr SPD nid für s Gsetz wurde stimme und die Abgeordnete vo dr KPD gflüchdet oder verhafdet gsi si und nid häi chönne erschiine, isch d Zwäidrddelmeerhäit, wo s für e Gsetz, wo d Verfassig änderet, brucht het, gefährdet gsi. Doorum die Abgeordnete vo alle Bardeie usser dr SPD under de Auge vo bewaffnete und uniformierte SA- und SS-Aaghöörige d Gschäftsornig vom Riichsdaag gänderet, sodass Abgordneti, wo unentschuldigt gfeelt häi, formaal as „aawääsend“ gulte häi, bevor si im Riichsdaag abgstimmt häi. Für e Zwäidriddelmeerhäit häi wäge de Geegestimme vo dr SPD d Stimme vo dr Zentrumsbardei dr Usschlaag gee. S Gsetz isch mit 444 Stimme gege 94 Stimme vo dr SPD aagnoo worde. Es isch 1937, 1941 und 1943 verlengeret worde. Dr Allierti Kontrollroot het s am 20. Septämber 1945 ufghoobe.

## Liddratuur
* 

## Weblingg

* 1000 Schlüsseldokumänt zur dütsche Gschicht

## Fuessnoote
Liste der Länder nach Bruttoinlandsprodukt pro Kopf

D **Liste vo de Länder noch em Bruttoinlandsbrodukt bro Chopf** enthaltet e gordneti Dabälle vom nominaale Bruttoinlansbrodukt bro Chopf noch Schetzigen vom Internazionaale Wäärigsfoo. Alli Daate si in US-Dollar zu offizielle Wäggselkürs und au mit gliicher Chaufchraft berächnet (KKP) in internazionaale Dollar aagee. Länder, wo s für sä käni Informazioone git, chömme nid voor (Bemerkige lueg witer unde). E baar bolitischi Äihäite, wo sust nit as Länder aagluegt wärde oder won e umstrittene politische Status häi, si in dr Dabälle enthalte so dass mä cha vergliiche.

S Bruttoinlandsbrodukt bro Chopf wird vilmol brucht, zum dr Lääbensstandard im ene Land iizschetze, isch aber für daas nid seer gäignet, will s BIP bro Chopf nid persöönligs *Iikomme misst*.

Bi Vergliich zwüsche Nazioone wird vilmol Bezuug uf d Chaufchraft gnoo und eso dr Underschiid wäge de Lääbeschöste in de verschiidene Länder uusegrächnet. Anderi Brobleem bliibe: d Wärtschöpfig dur internazionaale Handel wird nid in Betracht zooge, und zuesätzligi Parameter müesse gschetzt wärde as bim BIP.



## Schetzige vom IWF für 2020 (Stand Oktober 2021)

## Fuessnoote
Spiegel Online

**Der Spiegel**, früener **Spiegel Online**, isch e dütschi Noochrichdesite. Si isch am 25. Oktober 1994 vom Noochrichdenmagazin *[[Der Spiegel]]* as Web-Aagebot mit em Naame **Spiegel Online** (churz **SPON**) und ere äigene unabhängige Redakzioon gründet worde. Am 1. Septämber 2019 isch d Redakzioon vom SPON mit dere vom Magazin zsämmegläit worde. Am 8. Januar 2020 isch SPON in *Der Spiegel* umbenennt worde. Bedriibe wird d Website von ere Dochdergsellschaft vom Spiegel-Verlag, und isch dorum rächtlig und wirtschaftlig immer no vom Noochrichtemagazin drennt. Si ghöört zu de fümf Noochrichteportaal z Dütschland mit dr gröösste Riichwiti.

## Weblingg
* Website spiegel.de

## Fuessnoote
Regionalverband

S Wort **Regionaalverband** het verschidnigi Bedütige.

## Dütschland
In alle dütsche Bundesländer wird dr Begriff Regionaalverband brucht für regionaali Blaanigs- oder Zwäckverbänd, wo meereri Stedt und Gmäinde freiwillig zämmeschaffe, zum bestimmti Ufgoobe z erleedige. Hüfig häi die mit dr Regionaalblaanig z due. Bi Zwäckverbänd isch d Zämmenaarbet mäistens brojektbezooge und uf bestimmti Ufgoobe beschränkt, öbbe die gmäinsaami Abfallentsorgig; Blanigsverbänd koordiniere s Regionaalmanidschmänt vo de entsprächende Regioone und die kommunaali Bauläitblaanig.

In Baade-Württebärg si d Regionaalverbänd noch em Landesblaanigsgsetz öffentlig-rächtligi Drääger vo dr Regionaalblaanig, wo zwüsche de landesblaanerische Vorgoobe und dr kommunaalen Bauläitblaanig vermiddle. Regionaalverbänd fasse verschiideni Kräis und Stedt zun ere Regioon zämme. Si si en Usdruck vom gsetzlig festgläite Geegestroombrinzip.

### Regionaalverbänd
*Regionaalverband Groossruum Braunschweig
*Regionaalverband FrankfurtRheinMain
*Regionaalverband Ruhr
*Regionaalverband Saarbrücke
*Dr Evangelisch Regionaalverband Frankfurt verwaltet die evangelische Gmäinde und Dekanaat vo dr Stadt Frankfurt am Main.
*Im Schutte bilde fümf Regionaalverbänd und 21 Landesverbänd dr Dütsch Fuessball-Bund.

## Ööstriich
Im ööstriichische Land Salzburg isch Regionaalverband d Bezäichnig für Gmäindiverbänd, wo noch em Salzburger Ruumornigsgsetz bildet wärde. Iiri Ufgoob bestoot isch s e Regionaalbrogramm ufzstelle. D Gmäinde, wo zum Verband ghööre, chönne em Regionaalverband Ufgoobe us em Beriich vo dr örtlige Ruumornig überloo.

Im Burgeland chönne sich meereri örtligi Turismusverbänd zum ene Regionaalverband zämmeschliesse.

## Israel
Regionalverbänd (plural: מוֹעָצוֹת אֵזוֹרִיּוֹת , Mo'azot Esoriot – dütsch Regionaalrööt bzw. singular: מוֹעָצָה אֵזוֹרִית, Mo'aza Esorit – dütsch Regionaalroot) si, näben de Stadtverwaltige und Gmäindiverwaltige, äini vo de drei Arte vo dr Kommunalverwaltig. Z Israel git s 54 Regionaalverbänd (2018).

D Ufgoob vom ene israelische Regionaalverband isch d Verwaltig vo Ortschafte in ländlige Gegende.
E Regionaalverband verdrättet zwüsche 3 und 54 Ortschafte, wo mäistens über e relatiiv groossi Flech verdäilt si, aber geografisch nooch si zuenander.

Mäistens het so en Ort nit mee as 2000 Iiwooner und wird vom ene lokaale Usschuss verwaltet. Dä Usschuss schiggt Abgordneti zum Regionaalverband im Verheltnis zur Iiwoonerzaal vom Ort und noch eme Index, wo vor jeedere Waal festgläit wird. Ortschafte ooni Verwaltigsusschuss schigge käini Abgordnete, sondern dräffe Abkomme diräkt mit em Regionaalverband. Abgordneti vo de Siidlige wärde äntwääder diräkt berüefen oder dur e Waal bestimmt. E Hufe Ortschafte in de Regionaalverbänd si Kibbuzim und Moschawim.

## Fuessnoote
Reutlinger Mundart-Wochen

D **Reitlinger Mundartwuche** isch e Dialäktfestiwal, wo vo 1976 bis 2022 jede Früelig z Reitlinge stattgfunde het. 

1976 het dr Wilhelm König die erste Mundart-Wuche organisiert. Sit 1978 het em ghulfe drbii d Mundartgsellschaft Württebärg e.V. won er denn gründet het. D Mundartwuche bestöön us ere Serii vo Uffüerige, wo im Reitlinger Heimetmuseum, in dr Volksbank, dr Stadtbibliodeek und andere Ort veraastaltet wärde.
Es git zwäi Wuche lang Ufdritt vo bekannte Dichder, Kabarettiste und Musiker, aber au  Ööbe mit Wiibroobe, wo vo Muusig, Gedicht und Sprüch begläitet wärde und anders mee.

Mit dr 46. Mundartwuche 2022 isch das Dialäktfestiwal iigstellt worde.

## Weblingg
*Blakaat für die ''43. Reutlinger Mundart-Wochen''

## Fuessnoote
Nicolas Abram

Dr **Nicolas Abram** (; * 1589 z’ Xaronval, Lothrìnga; † 7. Dezamber 1655 z’ Pont-à-Mousson, Lothrìnga) ìsch a lothrìngischer jesüitischer Ordapriaschter, Schproochwìssaschàftler, Theolog, Historiker un Hoochschüallehrer gsìì. Ar hàt zàhlriicha Biacher uff Làtiinisch gschrìewa.

## sii Laawa
Dr Nicolas Abram ìsch ànna 1589 z’ Xaronval bii Charmes ìm Wälsch-Lothrìnga uff d’ Walt kumma. Ìn dara Zitt hàt d’ Regioon zem Hailiga Reemischa Raich gheert.

Àm 10. Nowamber 1606 ìsch dr Abram Jesüit worra un ìsch àm 10. Dezamber 1623 àls Priaschter gwäijt worra. Ànna 1633 hàt ìhn dr Kàrdinàl Richelieu üss’m Lothrìnga-n-üssgwìesa —ìn dara Zitt ìsch s’ Lothrìnga vum Heer vum Ludwig XIII. bsätzt gsìì. Dr Abram ìsch àlso ìns Burgund un ìn d’ Fräigràfschàft Burgund gànga, wu-n-’r mehrera Schüala grìnda hàt. Zehn Joohra vorhar hàt’r dr lothrìngischa Oordapriaschter Piäri Fourier kännaglehrt ghàà. Ar hàt ìhm ghulfa ghàà, lothrìngischa Protäschtànta zem kàthoolischa Glàuiwa z’ bekehra.

Àn dr Üniwärsiteet vu Pont-à-Mousson ìsch dr Abram Lehrer fìr Reedakunscht un Hailiga Schrìft gsìì, z’äärscht amol vu 1632 bis 1635, un drnooh nochamol vu 1643 bis 1647. Vu 1647 bis 1649 ìsch’r Lehrer z’ Dijon ìm Burgund gsìì. Ar ìsch drnooh àn dr Üniwärsiteet z’ruckgànga un hàt àm 16. Nowamber 1653 a Dokterwìrda vu dr Gotteslehr bschtànda. Dr Abram hàt zàhlriicha Biacher gschrìewa, hàuiptaschlig um Bììweltäkschta un fìr Hebräisch un Àltgriachisch lehra. Uff Làtiinisch hàt’r Kommentàra vun ìm Cicero un ìm Vergil ìhra Wark gschrìewa. Dia Kommentàra hàt ma zwai Joohrhunderta làng mehrmols wìederveräffentligt. Dr Abram hàt àui a Gschìcht vu dr Üniwärsiteet un Hoochschüal vu Pont-à-Mousson, àwwer sa ìsch nìmm veräffentligt worra, dänn ainiga Litt hann wälla, àss histoorischa Ainzelhaita nìt bekànnt wara. Dr Täkscht hàt àwwer ìm Abram sii Groossnövöö Charles Dominique Abram àbgschrìewa —dr Charles Dominique ìsch Augustiner-Chorhärr ìn dr Àbtai vu Belchamp ìm Lothrìnga gsìì.

Gschtoorwa-n-ìsch dr Nicolas Abram z’ Pont-à-Mousson. Vum Schtarwadàtum ìsch ma nìt sìcher —heechschtwohrschiinsig ìsch’s àm 7. Dezamber 1655 gsìì.

## a Üüswàhl vu siina Schrìfta
* *Nonni Panopolitani Paraphrasis Sancti secundum Joannem Evangelii. Accesserunt Notae P.N.A., Soc. Jes.*, Pàris, 1623 — a Kommentàr vum Nonnos vu Panopolis siinera Umschriiwung vum Johànnisevànggelium
* *Commentarius in tertium volumen Orationum M. T. Ciceronis*, 1631 — a Kommentàr vun a pààr Wark vum Cicero
* *Nicolai Abrami,... Commentarius in Pub. Virgilii Maronis opera omnia*, 1634 — a Kommentàr vum Vergil siim gànz Wark
* *Pharus veteris Testamenti. Sive sacrarum quaestionum libri XV. Authore R. P. Nicolao Abramo, è Societate Jesu*, Pàris, 1648 — Àntwort uff theologischa Frooga-n-ìwwers’ Àlta Täschtamant
* *Historia Universitatis et collegii Mussipontanique* — d’ Gschìcht vu dr Üniwärsiteet un Hoochschüal vu Pont-à-Mousson bis 1650

A vollschtandiga Lischta vum Abram siim Wark kààsch ìm Carlos Sommervogel siim Büach *Bibliothèque de la compagnie de Jésus* vum Joohr 1890 fìnda.

## Lìteràtüür
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Syria

Die röömischi Browinz **Syria** isch im Joor 63&nbsp;v.&nbsp;d.&nbsp;Z. vom Fäldher Gnaeus Pompeius Magnus iigrichdet worde und isch bis zur Erooberig dur d Araber in de 630er Joor Däil vom Röömische Riich bzw. (sit 395) vom Oströömische Riich gsi. S hütige Süürie, wo nid s ganze Gebiet vo dr röömische Browinz umfasst, het si Naame vo iire übernoo.

Mäistens wird aagnoo, dr Naame *Syria* chiem vo *[[Assyrien|Assyria]]*; e baar Forscher glaube aber es gääb e Zämmehang mit dr Stadt Tyros – dr ersti Lut isch im iihäimische antike Dialäkt offebaar wie „ts“ usgsproche worde, eschönnt also si, dass „(T)Syria“ noch em Ort benennt worde isch, wo lang dr wichdigst in dr Regioon gsi isch.

Dr Herodes Archelaos, wo über Judäa, Samaria und Idumäa gherrscht het, isch im Joor 6 vom Augustus verbannt worde. Im Archelaos si Herschaftsgebiet isch denn e feste Däil vom Imperium worde und e röömische Brefekt het s verwaltet. In de Joor 34 und 37 isch au dr Räst vom Herodes sim Riich Däil vom Röömische Riich worde. Die Däil si in dr Zit vom Hadrian noch em groosse jüüdische Ufstand zur Browinz *[[Syria Palaestina]]* reorganisiert worde.

Dr mächdig Statthalter vo dr Browinz Syria het si Sitz z Antiochia am Orontes ghaa, wo äini vo de grösste und bedütendste Stedt im Imperium gsi. Drzue isch choo, ass starki Drubbeverbänd in dr Browinz stazioniert worde si, zum d Ostgränze gege d Parther z schütze. In dr früeje Zit vom Prinzipat si vier Legioone in dr Browinz stazioniert gsi.

D Browinz het under anderem Olivenööl, Wii, Zeedere&shy;holz, purpur&shy;gfärbti Stoff, Gleeser und elfenbein&shy;verzierti Chläimööbel broduziert. Usserdäm isch d Browinz dr Ändpunkt für e Siide&shy;handel über d Siidestrooss us em Kaiserriich China und für e Gewürz&shy;handel us Indie gsi. 

193/194 isch Syria in die bäide Browinze *[[Syria Coele]]* und *[[Syria Phoenice]]* iidäilt worde, und die si spööter in dr Spootantike in no chliineri Äihäite iidäilt worde. D Gebiet vo de süürische Browinze het bis in d Middi vom 6.&nbsp;Joorhundert e Blüetizit erläbt und isch näbe Egüpte äini vo de wichdigste Regioone vom Riich gsi, au wenn s sit em 3.&nbsp;Joorhundert immer wider emol zu Inwasioone vo de persische Sassaniide cho isch.

Im 7.&nbsp;Joorhundert si die süürische Browinze vo de islamisierte Araber erooberet worde.

## Liddratuur
* 
* 
* 
*
Regionalrat

**Regionaalroot** cha äins vo deene Greemie bezäichne:

*Regionaalroot z Frankriich *(Conseil regional)*
*Regionaalverband z Israel *(מועצה אזורית - Mo'aza Esorit)*
*Regionaalroot z Italie *(Consiglio regionale)*
*Regionaalroot z Namibia *(Regional council)*
*Regionaalroot z Kamerun *(Regional council)*
*Regionaalroot z Neuseeland *(Regional council)*
*Regionaalroot in Nordrhii-Westfale

Ehemooligi Regionaalrööt:
*Regionaalroot z Hongkong *(Regional council)*, bis 1999
*Regionaalroot z Schottland *(Regional council)*, bis 1996
Genre

Dr Begriff **Genre** (franzöösisch ([ˈʒãrə] ; dütsch «Gattig», «Gschlächt», «Art», «Sparte», Meerzaal: Genres - vo latiinisch *genus*) isch eender e chli difuus. Mä verstoot drunder en Usbräägig oder Klassifikazioon, wo mit ere Kunst, Film, Liddratuur und Muusig, aber au schurnalistischi Daarstelligsforme, noch em rüümlige und zitlighe Bezuug vom künstlerische oder andersartige Inhalt iidäilt wärde. Es git groossi Underschiid zwüsche Fach- und Umgangssprooch wie dr Begriff brucht wird. In ere Kritik in ere Zitig cha mä hüfig *Genre* lääse, won e Liddratuurwüsseschaftler dr Begriff Gattig wurd bruche.

## Liddratuur
* Red. d. Bib. Inst.: *Meyers kleines Lexikon. Kunst.* Bibliographisches Institut, Mannheim 1986, ISBN 3-411-02655-3.
* Philipp Knauss: *Die 11 Erzählkonzepte*. UVK, Münche 2020, ISBN 978-3-8252-5449-0.

## Weblingg
* MusicMap: Genealogie und Geschichte populärer Musikgenres vom Ursprung bis zur Gegenwart (1870–2016).

## Fuessnoote
Finsterforst

**Finsterforst** ìsch a bàdischa Folk-Metal-Grupp üss Friiburg ìm Briisgau. Dr Nàmma vu dr Grupp ìsch a Synonym fìr „Schwàrzwàld“.

## Gschìcht

Grìnda worra-n-ìsch d’ Grupp àm Andsjoohr 2004. Uff dr äärschta Demo/EP *Wiege der Finsternis* ìsch a Schlààgziggcompüter bnutzt worra, dänn d’ Grupp hàt àn dara Zitt kää Schlààgziggschpìeler ghàà. D’ EP hàt Finsterforst salbscht prodüziart. Sa ìsch àm 30. März 2006 ärschiina.

S’ Album *Weltenkraft* vum Joohr 2007 ìsch ìwwers Label Worldchaos Production ìn dr Màrkt gbràcht worra. Schpeeter sìnn Probläma mìt dam Label gsìì, àlso hàt d’ Grupp s’ Label Einheit Produktionen gwählt fìrs Album *... zum Tode hin*, wo ànna 2009 üssagànga-n-ìsch. Uff àlla Albums sìnn Fleetaschpìel un Gsàngbiitraag vum Sevan Kirder gsìì, ema ehamààliga Mìtglìed vum Schwiizer Folk-Metal-Grupp Eluveitie. Ànna 2010 ìsch d’ EP *Wiege der Finsternis* zamma mìt’m äärschta Album un ema näija Züasàtzliad wìederveräffentligt worra, unter’m Tìtel *Urwerk*.

Àm Andsjoohr 2009 hàt dr Sanger Marco Schomas d’ Grupp fàralooh. Ìm Àwrìl 2010 ìsch dr Oliver Berlin àls näijer Sanger vu dr Grupp vorgschtällt worra. 

Ànna 2012 hàt d’ Grupp a Vertrààg biim eeschtriischa Plàttalabel Napalm Records unterschrìewa. Ìm Nowamber 2012 ìsch ìn dr Grupp ìhr dritta Album *Rastlos* ärschiina. Uff mehrera Online-Plattforma-n-ìsch’s „Album vum Monet“ gsìì. Ìm Joohr 2013 hàt d’ Grupp zem äärschta Mol uff’m Wacken Open Air ìm Norddiitschlànd gschpìelt. Ànna 2014 hàt d’ Grupp ìhra äärschta öiropäischta Tournee gmàcht, zamma mìt Trollfest un Cryptic Forest.

Ìm Janner 2015 ìsch s’ viarta Schtüdioalbum vu dr Gupp, *Mach dich frei*, üssagànga. Ìm Nowamber 2015 hàt d’ Grupp uff Facebook verkìndigt, àss dr Johannes Joseph, d’ Grupp nìmm uff da Konzärta beglaita wìrd, àss’r àwwer noch fìr Schtüdio-Uffnàhma schpìela wìrd. Àm 2. Àuigscht 2019 ìsch s’ fìmfta Album *Zerfall* üssagànga. Fìrs Tìtelliad hàt d’ Grupp a Müssikvideo ìn’ra àbgbrannta Bràuijaräi drait.

## Diskogràfii

* 2006: *Wiege der Finsternis* (EP, CD, Eigenverlag)
* 2007: *Weltenkraft* (Album, CD/2xCD, Heavy Horses Records)
* 2009: *… zum Tode hin* (Album, CD/FLAC, Einheit Produktionen)
* 2010: *Urwerk* (Kompilation, 2xCD, Einheit Produktionen)
* 2012: *Rastlos* (Album, CD/FLAC, Napalm Records)
* 2015: *Mach dich frei* (Album, CD, Napalm Records)
* 2016: *#YOLO* (EP, CD, Napalm Records)
* 2019: *Zerfall* (Album, CD, Napalm Records)

**Biitraag uff Kompilàzioona (Üsswàhl):**
* 2006: *Schatten der Nacht* auf *Metal Message Vol. III* (CD, Metal Message)
* 2007: *Traumwald* auf *Massive Metal Infusion Vol. 1* (CD, Massive Metal Infusion)
* 2009: *Medley* auf *Pagan Battle Tunes Vol. 3* (CD, TrollHorn)
* 2015: *Mach dich frei* auf *Symphonic Metal 9 - Dark & Beautiful* (CD, Golden Core Records / ZYX Music)
* 2016: *Auf die Zwölf* auf *Napalm Records Summer Highlights 2016* (CD, Napalm Records)

## Müssikvideos
* 2012: *Nichts als Asche*
* 2015: *Mach dich frei*
* 2016: *Auf die Zwölf*
* 2019: *Zerfall*

## Tournee

## Weblìnks

* D’ offiziälla Websitta vu dr Grupp (anglisch)
* 
* Finsterforst ìm *Encyclopedia Metallum: The Metal Archives* (anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Lucian W. Parrish

Dr **Lucian Walton Parrish** (* 10. Janner 1878 ìm Grayson County, Texas; †&nbsp;27. März 1922 z’ Wichita Falls, Texas) ìsch a àmerikànischer Politiker gsìì. Vu 1919 bis 1922 hàt’r dr Bundesschtààt Texas ìm Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta vertratta.

## sii Laawa un Kàrriar
Dr Lucian Walton Parrish ìsch ànna 1878 ìm Nordoschta vum Texas uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum Jefferson C. un vu dr Mattie Parrish geborena Hanna. Ànna 1887, wu-n-’r niina Joohra àlt gsìì-n-ìsch, ìsch’r mìt siina Äältra ìns Clay County kumma. Doo sìnn d’ Äältra Vìehzìchter gsìì. Dr Parrish ìsch ìn d’ äffentliga Schüala z’ Joy un Bowie gànga. Drnooh hàt’r àn dr Normààla Schtààtshoochschüal vum Nordtexas z’ Denton gschtudiart. Nochhar ìsch’r zwai Joohra làng Lehrer ìm Clay County gsìì. Drnooh hàt’r Racht àn dr Üniwärsiteet vum Texas z’ Austin gschtudiart. Doo ìsch’r Vorsìtzender vum Politisch-Wìrtschàftliga Verain un vum Schtudantaverain gsìì. Drzüa hàt’r vu 1903 bis 1906 àls *Guard* ìn dr Àmerikànisch-Football-Mànnschàft vu dr Üniwärsiteet gschpìelt, da Texas Longhorns; ar ìsch àui ìn dr Àllsüüdliga Mànnschàft so wia ìn’ra Àlltexànischa Mànnschàft gsìì. Àn dr Üni ìsch’r àui Liichtàthletiker gsìì. Noh-n-em Schtudium ìsch’r ànna 1909 àls Rachtsànwàlt züaglooh worra. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ Henrietta gschàfft.

Ìn Politik ìsch dr Parrish Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtäi gsìì. Àn da Kongrasswàhla vu 1918 ìsch’r ìm 13. Wàhlbezirk vum Texas àls Àbgoordnet ìns US-Represantàntahüüs gwählt worra. Ìm Represantàntahüüs z’ Washington, D.C. ìsch’r àb’m 4. März 1919 àls Noohfolger vum John Marvin Jones gsìì. Ìm 66. Kongrass ìsch’r Mìtglìed ìm Hüüshàltsüüssschuss gsìì. Ar ìsch ainmol àls Àbgoordnet’r wìedergwählt worra un ìsch bis züa siim Tood àm 27. März 1922 ìm Kongrass blìewa. Ìn dara Zitt hàt dr Kongrass dr 18. un dr 19.Verfàssungszüasàtz ràtifiziart. Àls Àbgoordnet ìsch dr Parrish geega d’ Màssa-n-iiwànderung gsìì, bsunders geega d’ Iiwànderung vun öiropäischa Juuda. Ànna 1921 hàt’r a Gsätzäntwurf vorgschlààga, fìr d’ Iiwànderung ìn Àmerikà z’ verrìngra.

Kurz vor siim Tood hàt dr Parrish a Kàmpània fìr a Nominiarung fìr d’ Senàtwàhl ààgfànga ghàà. Gschtoorwa-n-ìsch dr Lucian Parrish z’ Wichita Falls ìm Norda vum Texas, noh-n-ema Autounfàll: uff’m Waag vun Anson uff Roby-n-ìsch sii Wààga vu’ma Brucka käijt. Drbii sìnn sii Schadel un Keefel gbrocha worra. Dr Parrish ìsch z’äärscht ìns Schpìtàl vu Stamford iiglìefert worra un ìsch drnooh ins Krànkahüüs vu Wichita Falls verlägt worra. Zwelf Taag noh-n-em Unfàll ìsch’r àn’ra Hìrnhüütäntzìndung gschtoorwa, ìm Àlter vu 44 Joohra. Beardigt worra-n-ìsch’r uff’m Hope-Frìedhoof z’ Henrietta.

Ànna 1912 hàt’r d’ Gladys Edwards ghiiroota ghàà. Mìt ìhr hàt’r zwai Kìnder ghàà, d’ Mary un dr Lucian.

## Lìteràtüür
* 
* 
* 
* 

## Weblinks

* 

## Ainzelnoohwiisa
Läufelfingerli

**Löifelfingerli** isch dr Naame in dr Umgangssprooch, wo d Lüt dr alte Hauestäistrecki gee häi, wo Sissech dur s Löifelfingerdaal mit Olte verbindet. 

Wo d Hauestäi-Baasisstrecki am 8. Januar 1916 in Betriib gnoo worde isch, het die alti Strecki dur e Schäiteldunnel mee und mee an Bedütig verloore. 1938 isch si vo Dobbelspuur uf Äinspuur zruggbaut worde. En Uswiichstell git s nume no in Löifelfinge.

Mit em Faarblaanwäggsel am 22. Mai 1977 isch die 1. Klass uf dr Linie Olte–Löifelfinge–Sissech ufghoobe worde.

Gege s Ändi vo de 1990er-Joor isch d Luft für s Löifelfingerli rar worde. Dr Zuug isch 1997 für fast e Joor dur Autibus ersetzt worde. Denn het mä wider Regionaalzüüg zwüsche Sissech und Olte afo iisetze.

2006 isch s *«Löifelfingerli»* wider emol vor em Änd gstande, wil s eso unrentaabel gsi isch. Aber dr Baaselbieter Landroot het am 16. Novämber en Umstellig uf Busbetriib abgleent und für si Finanzierig (as d Linie S9 vo dr trinazionaale S-Baan Baasel) bis 2009 gstimmt. 2016 het d Regierig wider emol vorghaa, ab 2020 Autibus iizsetze.

Im Frühling 2017 het dr Landroot e witeri Subwenzionierig abgleent, aber im Referendum het s Volk Näi gsäit zum Blaan vo dr Obrikäit.

## Weblingg
* Bahnverbindung Sissach-Läufelfingen-Olten
* Mit dem Läufelfingerli durch den Schweizer Jura

## Fuessnoote
Maurice Bazin

Dr **Maurice Bazin** (* 28. Septamber 1893 z’ Demangevelle ìm Département Haute-Saône; † 28. Oktoower 1944 z’ Saint-Ylie ìm Département Jura) ìsch a frànzeescher Politiker gsìì. Ar ìsch vu 1936 bis 1942 Mìtglìed ìn dr Àbgoordnetakàmmer vu dr Drìtta Frànzeescha Repüblik gsìì.

## sii Laawa un Kàrriar
Dr Maurice Bazin ìsch ànna 1893 ìn’ra Büürafàmìlia ìm Dorf Demangevelle ìn dr Fräigràfschàft Burgund uff d’ Walt kumma. Ar ìsch ìm Gérôme-Gymnàsium z’ Wesel gànga. Gschtudiart hàt’r z’äärscht àn dr Üniwärsiteet vu Nànzig ìm Lothrìnga, un drnooh àn dr Nàzionààla Veterinäärmedizinischa Schüal vun Alfort bii Pàris. Z’ Dampierre ìm Jura ìsch’r Tiaràrzt gsìì. Doo ìsch’r àui Bìrgermaischter un Generààlroot gsìì.

Ìn Politik ìsch dr Bazin Mìtglìed vum Demokràtischa Bìndniss gsìì. Ìm Mai 1936 ìsch’r àls Àbgoordnet’r üss Dàtteried gwählt worra. Ìn dr Àbgoordnetakàmmer ìsch’r Mìtglìed ìn dr Fràkzioon „Bìndniss vu da Lìnksrepüblikàner un da unàbhangiga Ràdikàler“ (*Alliance des républicains de gauche et des radicaux indépendants*) gsìì. Àm 10. Jüüli 1940 hàt’r fìr d’ umfàssenda Vollmàcht vum Philippe Pétain gschtìmmt. Dur a Verordnung ìsch d’ Àmtszitt vu da Àbgoordneta vu dr 16. Legislàtüürperiooda bis àm 31. Mai 1942 verlängert worra.

Ànna 1939 ìsch dr Bazin ìn da Frànzeescha Schtraitkräfta mobil gmàcht worra gsìì. Àn dr Befräijung ìsch’r dur Wìederschtàndskampfer verhàftet worra. Kurz drnooh ìsch’r ìm Àlter vu 51 Joohra ìm Schpìtààl vu Saint-Ylie ìm hìttiga Dàtteried ìm Jura gschtoorwa, ìn unklààra Bedìngunga.

## Lìteràtüür
* 
* 

## Weblìnks
* Dr Maurice Bazin ìn dr Sycomore-Dàtabànk vu dr frànzeescha Nàzionààlversàmmlung (frànzeesch)
Vorderzungenvokal

**Vorderzungewokaal** si Wokaal, wo d Zunge binene so wit vorne wie mööglig isch oone ass es e Verängig gääb, wo zum ene Konsonant chönnt füere.
Das si d Vorderzungewokaal:
* Nid grundet gschlosse [i]
* Grundet gschlosse [y]
* Nid grundet zentralisiert fast gschlosse [ɪ]
* Grundet zentralisiert fast gschlosse [ʏ]
* Nid grundet halbgschlosse [e]
* Grundet halbgschlosse [ø]
* Nid grundet halboffe [ɛ]
* Grundet halboffe [œ]
* Nid grundet fast offe [æ]
* Nid grundet offe [a]
* Grundet offe [ɶ]

## D Uswirkig uf Konsonante, wo vorusgöön

In dr Gschicht vo vile indogermanische Sprooche häi Vorderzungewokaal welaari Konsonante, wo vorusgöön zu palataale, postalveolare oder alveolare Konsonante veränderet. Äänligi Verändrige het s au in e hufe andere Sprooche gee, zum Bispil im Japanische.
Die historischi Palatalisierig spieglet sich in dr Rächtschriibig von e baar öiropäische Sprooche, drunder *c* und *g* im Italiänische, Spanische und Franzöösische, *k* im Norwäägische und Schweedische und *γ* im Griechische.
Feuer im Kopf

**Feuer im Kopf** (Originàltìtel: *Brain on Fire*) ìsch a àmerikànisch-kànàdischer Fìlmdrama üss’m Joohr 2016. ’S ìsch a Verfìlmung vum autobiogràfischa Romàn *Brain on Fire*, wu d’ Susannah Cahalan ìhra schwara Krànkhait ärzählt hàt.

## Hìntergrund
D’ Ürufffiahrung vum Fìlm ìsch àm 14. Septamber 2016 uff da Internàzionààla Fìlmfaschtschpìeler vu Toronto gsìì. Àb’m 22. Jüüni 2018 ìsch dr Fìlm uff Netflix z’ sah gsìì.

## wàs ìm Fìlm pàssiart
D’ 21-jaahriga Susannah hàt grààd ìhra Kàrriar àls Schurnàlischta bii dr New York Post ààgfànga. Kurz nohdam sa ìhra Frìnd Steve kännaglehrt hàt, ändert sìch noh z’ nooh ìhra Verhàlta. Ìn dr Susannah ìsch z’äärscht schwar, sìch z’ konzäntriara, boll liidet sa unter Schtìmmungsschwankunga, Pànikàttàcka, Fàllendaweh un Wàhnvorschtällunga. Schliasslig müass sa ìns Schpitàhl iiglìefert wara, wu sa kàtàtoonisch wìrd. D’ Arzt sìnn ràtlos un frooga dr Fàchàrzt Dr. Souhel Najjar um Hìlf. Noh-n-era Hìrnäntnammung schtällt dr Najjar a Anti-NMDA-Rezäptor-Gehìrnäntzìndung fäscht, a bsundera Form vu dr Äntzìndung vum Gehìrn. Mìt’ra lànga Bsorgung fìndet d’ Susannah schliasslig ìns Laawa z’ruck.

Wia ìhr ìhra Vorgsätzt Richard ’s ämpfoohla hàt, fàngt d’ Susannah àà, ìhra Memoire z’ schriiwa.

## wàs d’ Kritik gsajt hàt
Dr Manuel Berger vu dr diitscha Websitta *Filmstarts* hàt ìm Fìlm a Wartung vu 1.5/5 gaa. Dr Oliver Armknecht vu *film-rezensionen.de* hàt ìm Wark a Wartung vu 4/10 gaa; biim Wulf Bengsch vum *MedienJournal* ìsch’s 4.5/10 gsìì. Uff dr Wartung-Aggregator Rotten Tomatoes hàt dr Fìlm noh 16 Kritika a Züaschtìmmungsprozantsàtz vu 13 Prozant ghàà, mìt’ra Durschnìttswartung vu 4.53/10. Uff Metacritic hann d’ 5 Kritika ìm Fìlm a Durschnìttswartung vu 34/100 gaa —dàs ìsch „ìm Àllgmaina ungìnschtiga Kritika“.

## Weblinks
* 
* 

## Ainzelnoohwiisa
Joscha Kiefer

Dr **Joscha Kiefer** (* 8. Dezämber 1982 z Mille) isch e dytsche Schauspiler.

## Biografie
Dr Kiefer isch mit Alemannisch as Muetersproch ufgwagse.
Vu 2003 bis 2006 het er e Uusbildig an dr Internationale Schauspilakademy CreArte z Stuegert absolviert. Vum 26. November 2007 bis zum 13. Oktober 2009 het er in dr ARD-Voroobeserie *Verbotene Liebe* d Roll vum *Sebastian Graf von Lahnstein* gspiilt, wu dernoi vumn Sebastian Schlemmer ibernuu woren isch. Derzue het mer en unter anderem in erfolgryche Serie wie *Um Himmels Willen* un *Hubert und Staller* an dr Syte vum Christian Tramitz chenne sää. Ändi 2012 het er unter dr Reschy vum Marcus Grüsser dr Churzfilm *Lonesome Hans* drillt. In dr ZDF-Serie *SOKO München* het er as Kriminalkommissar *Dominik Morgenstern* aini vu dr Hauptrolle gspiilt. Syt Oktober 2021 spiilt dr Kiefer im ZDF-Krimiformat *Breisgau* näb dr Katharina Nesytowa d Hauptroll vum Ermittler Dennis Danzeisen.

Syter 2008 isch er mit dr dytsche Popsängeri un Fernsehdarstellerin Kristina Dörfer liiert. Anne 2010 isch iri Doochter uf d Wält chuu. Im Dezämber 2012 hän dr Kiefer un d Dörfer ghyrote un hän syter 2013 e zwooti Doochter. Dr Kiefer läbt mit syre Familie z Brysach.

## Uusgläseni Filmografy
* 2005: fabrixx
* 2005: Ein Fall für B.A.R.Z.
* 2006: Locked
* 2007: Kurzschluss der Sonnen
* 2007: Lichtzeichenwechsel
* 2007–2009: Verbotene Liebe (Folge 3056–3484)
* 2009: Stumme Spiegel
* 2009: Stillleben
* 2011: Heiter bis tödlich: Hubert und Staller: *Feuer und Flamme*
* 2011: Shellby…Or Not To Be (AT: Lonesome Hans)
* 2012–2013: Um Himmels Willen (7 Folge)
* 2014: Fuck
* 2014: Nobbie Vazquez
* 2015: Udo Honig – *Kein schlechter Mensch*
* 2015: Inga Lindström – *Die Kinder meiner Schwester*
* 2015: Der Bergdoktor – Weihnachtsspecial 2015 *Wunschkind*
* 2019: Rosamunde Pilcher – *Die Braut meines Bruders*
* 2010–2020: SOKO München
* 2020: Alarm für Cobra 11 – Die Autobahnpolizei – *Abgründe* un *Ein langer Weg*
* 2020: SOKO München – *Der Countdown*
* 2021: Inga Lindström – *Das Haus der 1000 Sterne*
* 2021: WaPo Bodensee – *Haus am See*
* 2021: Breisgau – Bullenstall (Färnsehserie)
* 2022: Der Ranger – Paradies Heimat – *Himmelhoch* (Färnsehserie)
* 2022: Breisgau – Nehmen und Geben (Färnsehserie)

## Theater
* 2004: Fuchsquartett (AK Stuttgart)
* 2005: Vorstadtträume (Kulturhaus Schwanen)
* 2006: Der nackte Wahnsinn (Theater am Olgaeck, Stuttgart)
* 2006: Die Kleinbürgerhochzeit (AK Stuttgart)

## Musikvideo
* 2004: T.Raumschmiere – *Wer bist du?*

## Heerspil
* 2007: Oliver Wenzlaff – *Brennpunkt Mädchenklo*
* 2012: Stephan Kirste – *Bis Weihnachten ein Zuhause*

## Uuszaichnige
**Mexico International Film Festival**
* 2012: Special Jury Prize fir Shellby…Or Not To Be

## Weblink
* Joscha Kiefer (Agänturprofil)
* 

## Fueßnote
Verona

**Verona** (veraltet: Wälsch-Bärn, Dietrichsbärn oder Bärn) ischt e Groossstadt in dr Regioon Wenezie im Nordoste vo Italie. Si het  Iiwooner (Stand ) und isch d Hauptstadt vo dr Browinz Verona. Verona ligt an dr Etsch öbbe 59&nbsp;m über em Meeresspiegel wo s Etschdaal und d Brenner-Dransitrute in d Po-Eebeni iine chömme. Sit 2000 ghöört d Altstadt vo Verona zum UNESCO-Wälterb.

## S Klima
S Klima vo Verona isch gmäässigt warm, aber wäge dr Laag im Innere vom Land in dr Po-Eebeni isch es kontinentaal, sodass es im Winter, vor allem in de Möönet Januar und Februar hüfiger zu Fröst cha choo. Im Summer isch s häiss, es chunnt vor ass es häisser as 37&nbsp;°C wird.

## Vercheer
Dr Baanhoof Porta Nuova isch e wichdige Iisebaanchnootepunkt; d Brennerbaan Bologna–Innsbrugg chrüzt do die wichtigi Linie vo Mailand uf Venedig.

In Verona dräffe sich au die italiänische Autibaane. D Brennerautibaan A22 chrüzt do d Öiropastrooss 70. Südwestlig vo dr Stadt lit dr Flughaafe Verona. Dr innerstedtisch öffentligi Vercheer wird dur Buss vo dr Azienda Trasporti Verona betriibe. Umstiige duet mä vor allem am Hauptbaanhoof Porta Nuova, Arena und Ospedale Maggiore.

## D Bevölkerig

Kwelle: ISTAT

## Liddratuur
**Gschicht**
* Edoardo Demo: *Dalla dedizione a Venezia alla fine del Cinquecento.* In: Giovanni Zalin (Hrsg.): *Storia di Verona. Caratteri, aspetti, momenti.* Vicenza: Neri Pozza, 2001.
* Maureen Catherine Miller: *The Formation of a Medieval Church. Ecclesiastical Change in Verona, 950–1150.* Cornell University Press, 1993.
* Stefania Salti, Renata Venturini: *La vita di Teodorico.* Ravenna 2001.
* Luigi Simeoni: *Studi su Verona nel medioevo.* 3 Bände, Verona 1962.
* Andreas Stinsky: *Die 30 bekanntesten archäologischen Stätten am Gardasee und in seinem Umland. Mit Ausflügen nach Verona, Brescia, Bergamo und Trient*. Nünnerich-Asmus-Verlag, Mainz 2018, ISBN 978-3-96176-016-9.
* Giovanni Zalin (Hrsg.): *Storia di Verona. Caratteri, aspetti, momenti.* Vicenza: Neri Pozza, 2001.

**Kunst, Archidektuur**
* Andreas Bigelmair: *Zeno von Verona.* Münster 1904.
* Giorgio Borelli: *Chiese e monasteri di Verona.* Verona 1980.
* Federico Dal Forno: *Case e palazzi di Verona.* Verona 1973.
* Delia Fringesi: *Cesare Lombroso.* Einaudi, Turin 2003, ISBN 88-06-13866-9.
* Hans Dieter Huber: *Paolo Veronese. Kunst als soziales System.* Fink, München 2005, ISBN 3-7705-3842-0.
* Arturo Sandrini, Pierpaolo Brugnoli: *L’architettura a Verona nell’età della Serenissima (sec. XV – sec. XVIII).* Verona 1988.
* Arturo Sandrini, Pierpaolo Brugnoli: *L’architettura a Verona dal periodo napoleonico all’età contemporanea.* Verona 1994.

**Stadtmuure**
* Guido Barbetta: *Le mura e le fortificazioni di Verona.* Verona 1978.

**Archiwalie**
* Jürgen Klöckler: *Verhinderter Archivalienraub in Italien. Theodor Mayer und die Abteilung „Archivschutz“ bei der Militärverwaltung in Verona 1943–1945.* In: *Quellen und Forschungen aus italienischen Archiven und Bibliotheken.* 86, 2006, S. 491–537 (online).

## Weblingg

* Offizielle Webseite der Stadt Verona
* Verona Reiseführer
* 

## Fuessnoote
Haus Auf Burg

S **Huus uf Burg** stoot am nördlige Egge vom Münsterblatz z Baasel. Es stammt us em 19. Joorhundert und isch im klassizistische Stiil baut.

## D Liigeschaft
Uf dr Liigeschaft uf em Münsterbärg (*in castro* - «uf Burg») isch bis in s 19. Joorhundert e Huus vom bischöflige Domkapitel gstande und Nääbegeböid vo dr Johanneskapälle. Noch dr Reformazioon si die mäiste Bsitz vom Bistum und de ufglööste Chlööster vo dr Stadt übernoo und vom ene Schaffner verwaltet worde. D Geböid si vilmol verlodderet. Das isch au mit däm Doomherehuus bassiert, bis es in de 1840er Joor an e Brivaatpersoon verchauft worde isch.

Dä het s alte Geböid lo abbräche und e Woonhuus im klassizistische Stiil lo baue. Es het drei Stöck überchoo, wo jeede Stock en anderi Struktur ghaa het. An dr Ostsite isch s über s Noochberhuus uuse gange, so dass es öbbe dobblet so grooss isch, as wie s vom Münsterblatz us usgseet.

Es isch 1885 dr Freiwillige Akademische Gsellschaft vermacht worde as Woonig für Brofässer und iiri Witwe. Namhafti Gleerti wie dr Theoloog Johann Jakob Grynäus häi dört gwoont, dr Astronoom Johann Jakob Huber, dr Romanisten Ernst Tappolet und dr Historiker Werner Kaegi. Dr katholisch Theoloog Hans Urs vo Balthasar het dört e Zentrum iigrichdet, wo au dr Dichder Kuno Raeber as Studänt e zitlilang drbii gsi isch.

D Paul-Sacher-Stifdig het s Huus lo umbaue und sid 1986 isch s Archiiv für zitgenössischi Muusig do dehäi.

## Fuessnoote
Felix Weingartner

Dr **Paul Felix Weingartner, Eedle vo Münzbärg** (* 2. Juni 1863 z Zadar, Kaiserdum Ööstriich; † 7. Mai 1942 z Winterduur) isch en ööstriichische Dirigänt, Komponist, Pianist und Schriftsteller gsi.

## Si Lääbe

Dr Weingartner het an dr Uniwersidäät für Muusig und daarstellendi Kunst Graz studiert, an dr Hochschuel für Muusig und Theater „Felix Mendelssohn Bartholdy“ Leipzig und schliesslig bim Franz Liszt an dr Hochschuel für Muusig Franz Liszt Weimar. Er isch au e Schüeler vom Carl Reinecke gsi. Dr Weingartner mäistens as Dirigänt und in dr künstlerische Administrazioon gschafft. Drnääbe isch er Komponist und Schriftsteller gsi.

Er het z Mannheim und Berlin meereri läitendi Stellige gha, isch denn vo 1898 bis 1905 Schefdirigänt vom *Kaim-Orkhester*, de hütige Münchner Filharmoniker gsi. Si ersti Opere *Orestes* isch im Februar 1902 z Leipzig urufgfüert worde. 1908 het er vom Gustav Mahler für drei Joor s Direktorat vo dr Wiener Hoofopere übernoo. Vo 1908 bis 1927 het er d Wiener Filharmonische Konzärt gläitet. Vo 1919 bis 1924 isch er Diräkder vo dr Wiener Volksopere gsi.

Am 9. Oktober 1905 het er as äine vo de erste Pianiste 6 Stück für Welte-Mignon ufgnoo, näben em Beethoven sinere *Sonate No.&nbsp;30* au sini äigene Komposizioone *Aus vergangener Zeit*, Op. 3 und *Lose Blätter*, Op. 4.  E Wärk us deere Zit isch si *Sextett für Klavier und Striicher* op. 33 us em Joor 1906.

1927 isch dr Weingartner uf Baasel. Dört isch er bis 1934 gliichzitig Schefdirigänt vom domoolige Baasler Orkhester, dr künstlerisch Läiter vo dr Allgemäine Muusiggsellschaft und Diräkder vom Konserwatorium gsi und het drzue e Hufe Gastufdritt am Stadttheater gee. Vo 1935 bis 1936 isch er Diräkder vo dr Wiener Staatsopere gsi. Er het au z Hamburg, Boston und z Münche gschafft. 1936 isch er us em austrofaschistische Ööstriich in d Schwiz emigriert.

Dr Weingartner het zwar zimlig vil komponiert, aber sini Wärk wärde kuum no gspiilt. As Dirigänt het er mit sinere dütlige wie eligante Schlaagtechnik Generazioone vo Musiker brägt.

Dr Felix Weingartner het 1891 d Marie Juillerat ghürootet und 1902 d Feodora von Dreifus. E dritti Ee het er 1912 mit dr Sängere Lucille Marcell gschlosse, e vierti 1922 mit dr Schauspiilere Roxo Betty Kalisch und e fümfti 1931 mit dr Dirigäntin Carmen Studer.

Dr Weingartner isch uf em Friidhoof Roosebärg z Winterduur begraabe.

## Liddratuur
* 
* 
* Walter Jacob (Hrsg.): *Felix von Weingartner. Ein Brevier zum 70. Geburtstag.* Westdruckerei Spett, Wiesbaden 1933.
* Simon Obert, Matthias Schmidt (Hrsg.): *Im Mass der Moderne. Felix Weingartner – Dirigent, Komponist, Autor, Reisender.* Schwabe, Basel 2009, ISBN 978-3-7965-2519-3.
* 
* *Weingartner, Felix*, in: Werner Röder; Herbert A. Strauss (Hrsg.): *International Biographical Dictionary of Central European Emigrés 1933–1945.* Band 2,2. Saur, Münche 1983, ISBN 3-598-10089-2, S. 1223.
* Peter Hagmann: *Ein Musiker an der Schwelle zur Gegenwart. Zum fünfzigsten Todestag von Felix Weingartner.* In: Basler Stadtbuch 1992, S.&nbsp;180–183.

## Weblingg

* 
* 
* Felix Weingartner: Tonaufnahmen im Onlinearchiv der Österreichischen Mediathek

## Fuessnoote
Eingemeindung

Vo **Iigmäindig** reedet mä, wenn e gröösseri Gmäind mit äinere oder meerere chliinere Gmäinde verschmolze wird. Wenn d Gröössi vo de Gmäinde öbbe gliich isch, redet mä vilmol vo Zämmeleege.

Z Dütschland isch dr Begriff au e Rächtsbegriff im Kommunalrächt für d Iigliiderig vo mindestens äinere Gmäind oder äim gmäindfreije Gebiet in e Gmäind, wo scho bestoot. D Gmäind, wo die anderi absorbiert, blibt witer bestoo, die iigliidereti wird ufglööst und verliert iir Rächtsfähigkäit.

In dr Schwiz reedet mä vilmol vo Gmäindzämmeschluss wenn sälbständigi Gmäinde mit iirem Gebiet, iirer Bevölkerig und iirer Organisazioon zun ere nöije Gmäind mit ere rächtlig strukturierte Gmäindiornig fusioniere. Mit ere Iigmäindig cha au dr Aaschluss von ere Gmäind an e Zentrumsgmäind wien e Stadt gmäint si, wo alli Rächt und Pflichte übernimmt. 

Dr Geegesatz isch d Usgmäindig, wenn e Gmäind iiri Äigeständikäit wider zruggnimmt. Wenn Gebiet vo äinere Gmäind zun ere andere wäggsle, isch daas en Umgmäindig.

Iigmäindige git s scho mindestens sit em Middelalter. Mänggisch si si freiwllig gsi, mänggisch aber von ere Oobrikäit befoole. Im 19. und 20. Joorhundert häi vilmol Stedt nume chönne waggse, wenn sie Vorortsgmäinde iigmäindet häi. E groosse Druck in dr Richdig vo Iigmäindige si die hooche Chöste bro Iiwooner, wo chliini Gmäinde müesse zaale für iiri Äigeständikäit. Was gege Fusioone spricht, isch vilmol dr Lokalpatriotismus und dr Verlust vo dr Autonomii.

## Liddratuur
* Philipp Hamann: *Gemeindegebietsreform in Bayern – Entwicklungsgeschichte, Bilanz und Perspektiven*, Utz Verlag, Münche 2005, ISBN 3-8316-0528-9
* Hans-Joachim von Oertzen und Werner Thieme (Hrsg.): *Die kommunale Gebietsreform*. Schriftenreihe, Nomos, Baden-Baden 1980–1987
* Landtag NRW: *Der Kraftakt: Kommunale Gebietsreform in Nordrhein-Westfalen*; Düsseldorf 2005; Schriftenreihe des Landtags, Bd. 16; (ohne ISBN).
* Sabine Mecking und Janbernd Oebbecke (Hrsg.): *Zwischen Effizienz und Legitimität. Kommunale Gebiets- und Funktionalreformen in der Bundesrepublik Deutschland in historischer und aktueller Perspektive* (= Forschungen zur Regionalgeschichte, Bd. 62), Ferdinand Schöningh Verlag, Paderborn u.&nbsp;a. 2009, ISBN 978-3-506-76852-0.

## Weblingg
* Artikel «Eingemeindung» im Historischen Lexikon Bayerns
* 
* Statistik Austria: Gemeindeänderungen ab 1945, Vereinigungen, Teilungen, Namens- u. Statusänderungen (pdf, 1,67 MB)<br />• Auflösungen bzw. Vereinigungen von Gemeinden ab 1945 (Geändert am 20. Mai 2015.)<br />• Aufhebung von Gemeindezusammenlegungen (Geändert am 7. Jänner 2013.)<br />• Änderungen bzw. Festlegungen von Gemeindenamen ab 1945 (Geändert am 7. Jänner 2016.)<br />• Verleihung der Bezeichnung "STADTGEMEINDE" ab 1945 (Geändert am 21. November 2012.)<br />• Verleihung der Bezeichnung "MARKTGEMEINDE" ab 1945 (Gänderet am 30. Septämber 2015.)

## Fuessnoote
Rolf Urs Ringger

Dr **Rolf Urs Ringger** (* 6. April 1935 z Züüri als *Rolf Richard Albert Ringger*; † 26. Juni 2019 z Züüri) isch e Schwizer Komponist und Publizist gsi.

## Biografii
Dr Rolf Urs Ringger het scho wääred sinere Seminarzit z Küsnacht ZH Muusig studiert. Er het u.&nbsp;a. vo 1954 bis 1956 Brivaatunderricht im Kontrapunkt bim Komponist Hermann Haller gnoo. Si äigentligs Muusigstudium het er denn am Konserwatorium Züüri aagfange.

Vo dr Middi vo de 1950er Joor het er sich reegelmäässig z Italie (bsundrigs uf Capri) und im Engadin ufghalte.
Im Summer 1956 het er d Darmstädter Feriekürs für Nöiji Muusig bim Theodor W. Adorno und Ernst Krenek gnoo. Im Herbst isch er uf Neapel und het e halbs Joor Komposizioon bim Hans Werner Henze gleert.

Zwüsche 1958 und 1962 het er z Züüri Dirigierunderricht gnoo. An dr Uniwersidäät Züüri het er Muusigwüsseschaft und Filosofii studiert und 1964 mit ere Dissertazioon über d Klavierlieder vom Anton Webern bromoviert. 1961 isch sis erste Wärk vo dr Camerata Züüri under dr Läitig vom Räto Tschupp urufgfüert worde: *4 Lieder uf chinesischi Text* für Sopraan und Kammerorkhester. 1967/1968 isch er as Gast vom Dütsche Akademische Usduschdienst (DAAD) z Berliin gsi.

Vo de 1960er Joor aa het dr Ringger für Zitige wie die *[[Neue Zürcher Zeitung|Nöiji Zürcher Zitig]]*, dr *[[Tages-Anzeiger|Daages-Aazäiger]]* und d *[[Die Weltwoche|Wältwuche]]* Rezensioone für Konzärt, Blatte und CD gschriibe und au Bordret über schwizerischi und usländischi Komponiste gschriibe.

Vo 1974 aa het er mee as hundert Komposizioone für Klavier, Gsang, Kammermuusig, Orkhester, aber au drei Ballett, *Der Narziss* (1980), *Ikarus* (1991) und *Ippòlito* (1995) gschriibe. Sini Wärk si uf dr ganze Wält ufgfüert worde, u.&nbsp;a. in London, Manchester, Nöi York, Frankfurt am Main, Münche, Berlin oder Tokio.

Dr Rolf Urs Ringger isch am 26. Juni 2019 im Alter vo 84 z Züüri gstorbe und am 4. Juli uf em Friidhoof Siilfäld begraabe worde.

## Litddratuur

* Susanne Kübler: *Rudolf Kelterborn, Rolf Urs Ringger, Peter Wettstein, Ernst Pfiffner – passions, steps in the night, blaue Stunde, biblische Szene.* Rüffer und Rub, Züüri, ISBN 3-907625-27-7.
* ''Rolf Urs Ringger.'' In: *Musinfo* (Biographie, Liste des œuvres, Diskographie, Bibliographie).
* 
* Thomas Meyer: *Paradis artificiels. Rolf Urs Ringgers Kunst der Schöntönerei und sein Werk «Manhattan Song Book».* In: Dissonanz 91, 2005.

## Weblingg
* 
* Peter Hagmann: ''Der leuchtende Klang seiner Musik bleibt im Ohr.'' In: *[[Neue Zürcher Zeitung|NZZ]].* 4. Juli 2019 (Noochruef)
* Susanne Kübler: ''Er wollte seine Musik geniessen. Der Zürcher Komponist Rolf Urs Ringger ist 84-jährig gestorben.'' In: *[[Tages-Anzeiger]].* 4. Juli 2019 (Noochruef)

## Fuessnoote