Verwall

S **Verwall** isch e Gebirgsgruppe vu dr zäntrale Oschtalpe z Eschtrych. Si lyt in dr Bundesländer Vorarlberg un Tirol, zwische Bludaz un Landeck. Dr Tiroler Aadail isch nume wenig greßer wie dr Vorarlberger.

S Verwall isch e Gebirg, wu fir dr durschnittli Bärgwanderer un Bärgstyger seliguet gaignet isch. Im Gegesatz zum Nochbergebirg Silvretta isch d Verwallgruppe nume wenig verglätscheret. E Netz vu Hechewäg macht mehdägigi Ture vu Hitte zue Hitte megli. Verschideni Gipfel, wu alli z Tirol stehn, rage iber d Dreidöuserdmetergränze ufe. Vyl vu dr Gipfel hän aigeni Forme. Vor allem dr Dail, wu z Vorarlberg lyt, zaichne si mit syne Naturschutzbiet dur e greßeri Urspringligkait un Ainsamkait uus. Dr Tiroler Dail het bishär kai Schutzstatus.

Geologisch ghert d Gruppe zur oschtalpine Krischtallinzone, dr usserscht Nordweschtdail zue dr Nerdlige Chalchalpe.

## Nochbergebirgsgruppe

S Verwall gränzt im Nordweschte an s Lechquällegebirg, im Nordoschte an d Lechtaler Alpe, im Sidoschte an d Samnaungruppe, im Side an d Silvretta un im Weschte an s Rätikon.

## Umgränzig

Im Norde bildet s Kloschtertal d Gränze vu Bludaz bis Stuben am Arlberg. Vu dert goht s iber dr Arlbergpass in s Stanzer Tal bis uf Wiesberg. Dert dräffe d Fliss Rosanna un Trisanna ufenander. D Gränze im Sidoschte bildet s Paznaun vu Wiesberg bis uf Galtür. Im Side wird s Verwall abgränzt dur d Linie zwische Galtür, em Zeinisjoch un Partenen. Im Sidweschte verlauft d Gränze am Montafon lang zwische Partenen un Bludaz.

Dr Arlbergpass verbindet s Verwall mit dr Lechtaler Alpe. S Zeinisjoch isch d Verbindig zur Silvretta.

Däler mit uusgläsene Däler, wu aagränze:
* Montafon: Schruns, St. Gallenkirch, Gaschurn mit Partenen
* Paznaun: Galtür, Mathon, Ischgl, Kappl, See
* Kloschtertal: Langen am Arlberg, Stuben am Arlberg, Klösterle, Wald am Arlberg, Dalaas
* Stanzer Tal: St. Anton am Arlberg, Pettneu am Arlberg, Schnann, Flirsch, Strengen

## Untergruppe
D Gränze zwische dr boode glych große Untergruppe verlauft vu Nord no Sid dur s *Verwalltal*, s Dal vu dr obere Rosanna, wu em Geburg dr Name gee het un wu vu Norde här, vum Oschtaastig zum *Arlberg*, dur d Gruppe schnydet *([[Rosannaschlucht]] – [[Schönverwall]] – [[Ochsental (Verwall)|Ochsental]])*, iber s *[[Muttenjoch]]* in s ober *Paznaun*. Si dailt also s Dreieck vu dr Verwallgruppe in nomol zwai Dreieck.

Di *Weschtli Verwallgruppe (Weschtverwall)*, zum große Dail z Vorarlberg, mit em Hauptchamm Nord–Sid am Verwalltal lang, un Näbechämm no Weschte gege s Montafon, umfasst, grob vu Nordwescht no Sidoscht:
* Itonskopfgruppe
* Iisetaler Gruppe
* Kalteberggruppe
* Drosberggruppe
* Hochjochstock
* Madererkamm
* Valschavielkamm
* Fluhgruppe

Di *Eschtli Verwallgruppe (Oschtverwall)*, ganz z Tirol, mit em Hauptchamm am Paznaun lang un Näbechämm no Norde gege s Kloschtertal, umfasst, primär vu Wescht no Oscht:
* Fasulkamm
* Karkopfgruppe
* Faselfadgruppe
* Kuchenspitzgruppe
* Kartellgruppe
* Seßladgruppe
* Welskogelgruppe
* Rifflergruppe
* Rendlgruppe

D Landesgränze verlauft am Hauptchamm, em weschtlige Chamm vum Verwalltal, d Oschtabdachig vu dr Gruppe isch tirolisch.

## Gipfel
In däre sortierbare Lischt findet mer alli Dreidöuserder vu dr Verwallgruppe:

Im Verwall git s iber 220 Gipfel, wu ne Name hä nun e Hechekote. Chänne duet mer vor allem die (gornet no dr Hechi):

## Bässe un Ibergäng

Ußer dr ufzellte Bäss, wu d Verwallgruppe mit dr Nochbergruppe verbinde, git s innerhalb vu dr Verwallgruppe kai Ibergang, wu mer mit em PKW cha driber fahre.

Turistisch wichtigi Ibergäng sin u. a.
* Verbellner Winterjöchl (Standort vu dr Haalbrunner Hitte, ). Die Iberquerig wird vylmol mit em Mountainbike gmacht, d Reder mien nume ne churz Stuck e gäche Stich am Änd vum Schönverwalltal draitr wäre.
* Silbertaler Winterjöchl (, Ibergang vum Schönverwalltal ins Silbertal)
* Schafbichljoch (, Ibergang vum Fasultal ins Paznauntal, Verbindigswäg Konschtanzer Hitte – Friedrichshafener Hitte)
* Kuchenjoch oder Kuchenjöchli (, Ibergang vum Schönverwalltal ins Moostal, Verbindigswäg Konschtanzer Hitte – Darmstädter Hitte, Apethekerwäg)
* Doppelseescharte (, Ibergang vum Moostal ins Paznauntal, Advokatewäg)

## Naturschutz: Vogelschutzbiet Verwall

S Verwall isch e Natura-2000-Biet&nbsp;(AT3412000). S Areal, wu as Europäischs Vogelschutzbiet nominiert woren isch, umfasst ca.&nbsp;120&nbsp;km²&nbsp;(12.057&nbsp;ha) in Aadail vu dr Gmaine Klösterle, Silbertal, St.&nbsp;Gallenkirch un Gaschurn. S Natura-2000-Biet isch im Rame vun em Mediationsverfahren – mit Uusnahm vum Gmaibiet vu Silbertal – bfrischtet 1995–2004 zum Naturschutzbiet erklert wore (Lgbl. 47/99), voreb s in e Europaschutzbiet umgwandlet woren isch.

S *Natura-2000-Biet Verwall* lyt zwische ca. 1.500 un 2.900&nbsp;m. D Arte, wu mer dert cha finde un un wu no dr Vogelschutzrichtlinie Aahang&nbsp;1 schitzenswärt sin, sin Alpeschneeheun, Urhuen, Birkhuen, Haselhuen, Schwarzspächt, Dreizächespächt, Grauspächt, Staiadler, Wanderfalk, Uhu, Raufueßchuz, Spatzechuz un Nyndeter – dodermit findet mer dert fascht d Helfti vu dr z Vorarlberg haimische Arte, wu no dr Richtlinie unter Europaschutz falle.

Innerhalb vum *Vogelschutzbiet Verwall* lyt s Biet *[[FFH-Gebiet Wiegensee|Wiegensee]]*, no dr Fauna-Flora-Habitat-Richtlinie uusgwise&nbsp;(AT3413000, 65&nbsp;ha). Sidweschtli vum Verwall un Wiegensee isch en ander Europaschutzbiet, s FFH-Biet ''Schuttflure Tafamunt''&nbsp;(AT3422000, 68&nbsp;ha). Baidi bilde d Sidweschthaale vu dr Versalspitze.

## Turismus
Im Winter lyt d Verwallgruppe in un zwische dr große Schybiet Schruns-Tschagguns im Montafon, St. Anton am Arlberg un Ischgl im Paznaun. Im Summer isch s in dr hochalpine Region zwische Arlberg un Silvretta dergege ne wenig rueiger – d Verwallgruppe wird vu Wanderer un Bärgstyger gärn brucht. Zeh Alpeverainshitte biete Unterchumft. Dr hochalpin Wanderer findet e dicht Netz an guet uusböuene un markierte Hechewäg.

Dr blant Böu vun ere Sässelliftaalag ("Skischaukel") zwische dr Schybiet St. Anton am Arlberg un Kappl, wu dr Verwall-Hauptchamm im Beraich vum Malfontal iberquert hätt, isch ‚Ändi 2018 nao lange juristische Ussenandersetzige vum Bundesverwaltigsgricht untersait wore. D Juschtiz het dr Schutz vu dr Natur in däm zum Dail nonig erschlossene Gländ hecher gwärtet wie turistischi Inträsse.

### Hitte
In dr Verwallgruppe het s zeh Hitte vum Alpeverain. Di hegschtgläge Hitte, eine Biwakschachtle fir vier Lyt, isch d Kieler Wätterhitte uf  Di hegschtgläge gwirtschaftet Hitte isch d Darmstädter Hitte uf  Di grescht Hitte mit rund 140 Schlobplätz isch d Haalbrunner Hitte. Acht vu dr zeh Hitte ligen in ere Hechi vu iber , also dytli iber dr Waldgränze.

* Darmstädter Hitte,  (DAV)
* Edmund-Graf-Hitte,  (ÖAV)
* Friedrichshafener Hitte,  (DAV)
* Haalbrunner Hitte,  (DAV)
* Kaltenberghitte,  (DAV)
* Kieler Wätterhitte, , Biwakschachtle (DAV)
* Konschtanzer Hitte,  (DAV)
* Niederelbehitte,  (DAV)
* Neii Reitlenger Hitte, , Sälbschtversorgerhitte (DAV)
* Wormser Hitte,  (DAV)
* Alpengasthof Dias,  (privat)

Di maischte vu däne Alpeverainshitte (sibe) sin Stitzpunkthitte vu dr Verwall-Rundi.

### Hechewäg

D Hechewäg mache s megli dur d Verwallgruppe z wandere, ohni ass mer ins Dal mueß abe. D Wäg, wu zum Dail rächt aaspruchsvoll sin un zue dr schenschte in dr ganze Alpe zelle, verlaufe zmaischt unterhalb vu dr Gipfelmassiv un biete fir dr Notfall an vyl Stelle (Not-)Abstiig ins Dal.

* Peter-Bruckmann-Wäg: *Konschtanzer Hitte* – *Haalbrunner Hitte*
* Friedrichshafener Wäg: *Haalbrunner Hitte* – *Friedrichshafener Hitte*
* Georg-Prasser-Wäg: Rundwanderwäg um d *Friedrichshafener Hitte*
* Hoppe-Seyler-Wäg: *Darmstädter Hitte* – *Niederelbehitte*
* Kieler Wäg un Rifflerwäg: *Niederelbehitte* – *Edmund-Graf-Hitte*
* Ludwig-Dürr-Wäg: *Friedrichshafener Hitte* – *Darmstädter Hitte*
* Reidlenger Wäg: *Kaltenberghitte* – *Konschtanzer Hitte*
* Sepp-Jöchler-Wäg: *Darmstädter Hitte* – *Niederelbehitte*
* Stubener Wäg: *Kaltenberghitte* – *Reidlenger Hitte*
* Wormser Wäg: *Wormser Hitte* – *Haalbrunner Hitte*

### Transalp

Dur s Verwall fiere au zwoo wichtigi *Transalp-Rute*, wu im Summer Hufe Mountainbiker druf fahre:
* d Joe-Rute, erschlosse un publiziert 1995,
* d Albrecht-Rute, erschlosse un publiziert 2005.

Die Rute, wu e baar Dagesetappe umfasse, sin as Färnradwäg au europäischi Alpeniberquerige, wu vu Bayern zum Gardasee fiere.

## Literatur
* Deutscher und Österreichischer Alpenverein: *Die Erschliessung der Ostalpen* (Band II, 1894) 
** Die Verwall-Gruppe  
** Mittlere Verwallgruppe
** Östliche Verfallgruppe
* Peter Pindur, Roland Luzian, Andreas Weiskopf: Alpenvereinsführer *Verwallgruppe*, Bergverlag Rother, 10. Auflage, 2005, ISBN 3-7633-1251-X
* Alpenvereinskarten: Blatt 28 *Verwallgruppe*, 1:50.000, 2010. Blatt 28/2 *Verwallgruppe-Mittleres Blatt*, 1:25.000, 2009.
* Kompass: WK 41 *Silvretta-Verwallgruppe*, 1:50.000, 2009.
* freytag & berndt: WK 372 *Arlberggebiet, Paznaun, Verwallgruppe*, 1:50.000.

## Weblink

* Verwall-Runde: Die 8-Hütten-Tour durch das Verwall

## Fueßnote