open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Peisistratos (Sohn des Nestor)

De **Peisistratos** () isch i de griechische Mythologi e Soo vom Nestor.

D Peisistratos isch de jüngsti Soo vom Nestor und vo de Eurydike oder vo de Anaxibia. Wo de Telemachos uf de Suechi noch sim Vatter Odysseus uf Pylos choo isch, hett er d Famili vom Nestor aatroffe, wo die en Opfer för de Poseidon gfiiret hend und de Peisistratos hett em Opfermuni miteme Opfermesser s Gurgeli uufgschnitte. Spööter hett er de Telemachos uf de Rais uf Sparta biglaitet, wobi sii z Pharai bim Diokles öbernachtet hend.

Noch em isch de athenischi Tyrann Peisistratos binamst.

## Quelle
* Homer: *Odyssee* 3.400-483; 15.44ff.
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 4.1.4

## Noowiis


## Literatur
* 
*
Diokles (Sohn des Orsilochos)

De **Diokles** () isch i de griechische Mythologi e König vo Pherai.

De Diokles isch de Soo vom Orsilochos und de Vatter vo de Zwilling Krethon und Orsilochos, wo im Trojanische Chrieg umchömed. Sini Töchter isch d Antikleia, wo de Machaon hürootet.

De Telemachos hett uf de Suechi noch sim Vatter Odysseus zäme mit em Peisistratos z Pharai bim Diokles öbernachtet, wo si uf Sparta gfaare sind und nomol wo si vo Sparta zruggchoo sind.

## Quelle
* Homer: *Ilias* 5.541 ff.; *Odyssee* 3.488; 15.186
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 4.30.3

## Literatur
* 
*
Orsilochos (Sohn des Diokles)

De **Orsilochos** () isch i de griechische Mythologi e Soo vom Diokles und de Zwilling vom Krethon. Di beede Brüedere wered im Troianische Chrieg vom Aineias töödt.

## Quelle
* Homer: *Ilias* 5.541ff.

## Literatur
* 
*
Orsilochos (Sohn des Alpheios)

De **Orsilochos** oder **Ortilochos** (, ) isch i de griechische Mythologi e König vo Pherai.

De Orsilochos isch de Soo vom Alpheios und vo de Telegone, wo d Töchter vom Pharis isch, em Gründer vo de Stadt Pharai. De Orsilochos isch de Vatter vom Diokles und vo de Dorodoche.

## Quelle
* Homer: *Ilias* 5.545ff.
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 4.30.2

## Literatur
* 
*
Pharis (Sohn des Hermes)

De **Pharis** () isch i de griechische Mythologi de Gründer vo de Stadt Pharai.

De Pharis isch de Soo vom Hermes und vo de Danaide Phylodameia und de Vatter vo de Telegone, wo d Muetter vom Ortilochos isch.

## Quelle
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 4.30.2

## Literatur
*
Kanton Lingolsheim

Dr **Kanton Lìngelse** ìsch a Kanton ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est z Frànkrich. Hauiptort (frz. *bureau centralisateur*) vum Kànton ìsch Lìngelse.

## Gschìcht
Dr Kanton isch zem 22.&nbsp;März 2015 nej grinda worra.

## Gmeine

## Füessnota
Antikleia (Tochter des Diokles)

D **Antikleia** () isch i de griechische Mythologi d Töchter vom Diokles. Si isch d Frau vom Machaon, wo im Troianische Chrieg umchunnt, wie o ere sini beede Brüedere Krethon und Orsilochos. D Chind vom Machaon und vo de Antikleia sind de Gorgasos und de Nikomachos.

## Quelle
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 4.30.3

## Literatur
* 
*
Polyphontes (Heraklide)

De **Polyphontes** () isch i de griechischen Mythologie e König vo Messenie gsii.

De Polyphontes hett zom Gschlecht vo de Heraklide ghört, doch sind sini Vorfaare nöd bikannt. Er hett de messenischi König Kresphontes ermordet und dem sini Frau Merope zwunge, ass si en hüürooti. Er hett denn as König öber Messenie gherrscht.

Di ältisti bikannte Version vo de Saag stamm vom Euripides. Denoo hend d Merope und de Kresphontes e Bueb ghaa, wo wie de Vatter Kresphontes ghaisse hett. D Merope hett de haimlich zomene Fründ uf Ätolie broocht, woner uufzoge woren isch. De Polyphontes hett e Chopfgeld uf de Bueb uusgsetzt. Woner as junge Maa uf Messenie choo isch, hett d Merope en nöd erchennt und en fast töödt, well si gmaint het, er wöli er Soo em Polyphontes verroote. Im letschte Moment erchennt si en dochno und d Merope und de Kresphontes junior töötet de Polyphontes.

I de spöötere Version haisst de Soo Aipytos, wie de Groossvatter vo de Merope. Er wachst drum z Arkadie bim Kypselos uuf, wo de Vatter vo de Merope isch. Nochdem er sich am Polyphontes gräächt hett, isch er denn König vo Messenie wore.

## Quelle
* Euripides: *Kresphontes* (nume Fragment erhalte)
* Apollodor: *Bibliotheke* 2.8.5

## Literatur
*
Merope (Tochter des Kypselos)

D **Merope** () isch i de griechischen Mythologie en arkadischi Königstöchter.

D Merope isch d Töchter vom Kypselos. Si hett de messenischi König Kresphontes ghüroote und isch d Muetter vom Aipytos. De Polyphontes hett de Kresphontes umbroocht und d Merope ghüroote und isch König vo Messenie wore. D Merope hett de Aipytos haimlich uf Arkadie broocht, woner vo sim Groossvatter Kypselos uufzoge woren isch.  Erwachse wore, hett er aich am Polyphontes gräächt und isch König wore.

Die Saag werd echli verschide verzellt. So haisst de Bueb bim Euripides wie sin Vatter Kresphontes, bim Hyginus Mythographus aber Telephontes.

## Quelle
* Euripides: *Kresphontes* (nume i Fragment erhalte)
* Apollodor: *Bibliotheke* 2.8.5
* Pausanias: *Raise z Griecheland*  4.3.7f.

## Noowiis


## Literatur
* A. Harder: *Euripides’ Kresphontes und Archelaos.* 1985
* 
*
Kypselos (Sohn des Aipytos)

De **Kypselos** ()  isch i de griechische Mythologi e König vo Arkadie.

De Kypselos isch de Soo vom Aipytos und de Vatter vom Holaias. Sini Töchter Merope het er mitem Kresphontes verhürootet. Nochdem de ermordet woren isch, hett de Kypselos sii chliine Enkel Aipytos uufzoge.

## Quelle
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 4.3.6ff.; 8.5.6, 5.13, 29.5.

## Literatur
* 
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der Antike* Philipp Reclam jun. Stuttgart (1991), 5. Uuflaag. Lemma: *Kypselos*, S. 305.
Aipytos (Sohn des Hippothoos)

De **Aipytos** () isch i de griechische Mythologi e König vo Arkadie i de Stadt Trapezous.

De Aipytos isch de Soo vom Hippothoos und de Vatter vom Kypselos. Obwolls för Sterblichi verbotte gsii isch, is Hailigtum vom Poseidon Hippios z Mantineia inezgoo, isch de Aipytos mit Gwalt i de inetramplet und drufabe blind wore. E paar Tääg drufabe isch er denn gstorbe.

## Quelle
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 8.5.4-6.

## Literatur
* 
*
Aipytos (Sohn des Elatos)

De **Aipytos** () isch i de griechische Mythologi e König vo Arkadie.

De Aipytos isch de Soo vom Elatos und vo de Laodike. Sini Söö sind de Glesenor und de Peirithoos gsii.

De Aipytos het de Euadne uufzoge, e Töchter vom Poseidon und vo de Pitane. Wo die vom Apollon schwanger woren isch, hett er s Orakel aagfrööget und erfaare wer de Vatter sai. D Euadne hett denn de Iamos uf d Welt broocht, wo z Arkadie uufgwachsen isch.

Uf de Jagd am Berg Kyllene isch er vonere Giftschlange bisse wore und gstorbe. Siis Grab nennt de Homer im Schiffkatalog vo de Ilias.

## Quelle
* Pindar: *Olympischi Ode* 6.28-33 (mit Scholie)
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 8.4.3, 4.7.

## Noowiis


## Literatur
* 
*
Epiteles

De **Epiteles** (), Soo vom Aischines, isch en argivische Feldherr gsii. Er isch zäme mit em Epameinondas de Gründer vo de Stadt Messene gsii. Er werd nume bim Pausanias gnennt imene legendehafte Zämehang, so ass sini Historizität nöd sicher isch.

Noch de Öberliferig söll em Epiteles de Kaukon im Tromm erschune sii und em gsait haa, er söli uf de Ithome grabe, wo en Iibe und e Myrte wachsi und di alti Frau bifraie, wo inere Bronzechammere oomächtig gfange ligi. De Epiteles heb denn am morge a de gnennte Stell e Bronzegfäss, e Hydria, uusgrabe. I dem sai e Zinnblech dine gsii, zemegrollt wiene Buechrolle, mit de uufgschribnige Reglige vo de Mysterie vo de Groosse Göttine. Die Hydria aber söll, noch de messenische Saag, de Aristomenes vergrabe haa. Ahand vo dem Fund sind denn d Mysterie im Karnasische Hain ernoieret wore.

## Quelle
* Pausanias: *Reise z Griecheland* 4.26.7f.

## Literatur
* 
* Fritz Graf: *Lesser Mysteries - not less mysterious*; i: Michael B. Cosmopoulos (Hsg.): *Greek Mysteries: The Archaeology of Ancient Greek Secret Cults*; Routledge 2003. ISBN 0-0415-24673-6. S. 243.
Lynkeus (Sohn des Aphareus)

De **Lynkeus** (, „Luchsmaa“) isch i de griechische Mythologi e Gegner vo de Dioskure.

De Lynkeus isch de Soo vom messenische König Aphareus und vo de Arene. Er isch de Zwilling vom Idas. Baidi hend a de Argonautefaart und a de Kalydonische Jagd tailgnoo. Er hett mit sinene Auge dör ales chöne döreluege und o tüüf i d Erde ine. Im Champf mit de Dioskure isch er vom Polydeukes töödt wore.

## Quelle
* Apollodor: *Bibliotheke*, 1.67; 1.111; 3.117; 3.135-136.
* Pausanias: *Raise z Griecheland*, 3.13.1; 3.14.7; 4.2.6f.; 4.3.1.

## Literatur
* 
*
Methapos

De **Methapos** () isch e Mysteriestifter us Athen im antike Griecheland gsii. Möglicherwiis hett er zom Priestergschlecht vo de Lykomide ghört. Wenn er glebt hett, sofern er historisch isch, isch nöd bikannt, möglicherwis im 4. Joorhundert v. Chr. oder spööter. Z Thebe hett d Mysterie vo de Kabire iigfüert.

Z Phlya isch e Statue vonem gstande miteme Epigramm, wo zaigt, as er d Mysterie im Karnasische Hain bim messenische Andania hett:

:»Grainigt hani d Hüser vom Hermes und d Weeg vo de Demeter und de erstgiborene Kore, wo d Messene Festspiili för die Groosse Göttine gstiftet hett, wie sis vom Kaukon, Enkel vom Phylos, glernt hett. Wunderbar, wie de Lykos, s Pandione Soo, di attische hailige Werch uf s eerbaari Andania broocht hett.« 

## Quelle
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 4.1.7-9

## Noowiis


## Literatur
*
Theoklos (Iamide)

De **Theoklos** (, „Gottruem“) isch i de messenische Pseudogschicht de Woorseger vom Fraihaitsheld Aristomenes.

De Theoklos ghört zom Gschlecht vo de Iamide und isch e Noofaar vom Eumantis, wo zäme mitem Kresphontes uf Messenie choo isch. Er isch de Vatter vom Mantiklos. Vor de Schlacht bim Ebermool hett er s Opfer för d Messenier uusgfüüert. 

Er isch denn zäme mit de Widerstandschempfer uf Eira und hett spööter de Fall vo dere Bergfesti vorgsie und da em Aristomenes verchündt. I de letschte Schlacht vo Eira hett er em Aristomenes groote, de uusweegloosi Champf abzbreche und mit de Messenier s Land verloo, wa de denn o gmacht hett. Er selber hett sich in Champf gstürzt und isch denn umchoo. Sii Soo Mantiklos hett denn zäme mitem Gorgos, em Soo vom Aristomenes, d Messenier uf Sizilie gfüert. 

## Quelle
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 4.16.1; 20.1-21.11

## Literatur
* Joseph Eddy Fontenrose: *The Delphic Oracle*. University of California Press (1978). ISBN 0-520-03360-4. S. 107
Antilochos

De **Antilochos** () isch i de griechische Mythologi e Soo vom Nestor, wo im Troianische Chrieg umchoo isch.

De Antilochos isch de ältist Soo vom Nestor und vo de Eurydike oder Anaxibia. Er isch de Vatter vom Paion.

De Antilochos isch ann vo de Fraier vo de Helena und hett dromm am Troianische Chrieg mitgmacht. Allerdings söll de Nestor degege gsii sii, as de Antilochos in Chrieg züchi, doch de Achilleus, e Fründ vom Antilochos, het en öberredet. Ase isch er doch no, aber echli spööter, uf Troia choo.

Wo de Nestor im Champf fast töödt woren isch, hett de Antilochos de gschützt, isch debii aber vom Memnon töödt wore. De Achilles hett denn de Antilochos gräächt.

De Liichnaam vom Antilochos isch vor Troia verbrennt wore und sini Äsche isch im Graabhügel vo Sigeion vergrabe wore, nebet de Äsche vom Achilleus und vom Patroklos. Wo de Odysseus in Hades ggange isch, hett er de Antilochos zäme mit sinene Fründe Achilleus, Patroklos und Aias gsie.

## Noowiis


## Literatur
* 
* 
* 
* 

## Lingg

* Antilochus im Greek Mythology Index (englisch)
Ophioneus

De **Ophioneus** (, "Schlangemaa") isch e blinde Woorseger im Erste Messenische Chrieg gsii. Er dörst nöd historisch sii.

Nochem Tood vom messenische König Euphaes isch de Aristodemos zom noie König gwäält wore, obwoll di beede Woorseger Epebolos und Ophioneus gfunde hend, de sai nöd würdig, vor alem drumm, well de sini aigni Töchter töödt ghaa hett.

De Ophioneus hett d Eroberig vo de messenische Festig Ithome vorusgsie, denn doozmool hend vili schlechti Vorzaiche d Messenier untmuetigt. De Ophioneus hett plötzlich starchs Chopfwee öberchoo und zunderainisch afange gsie, obwoll er blind uf d Welt choo isch. Noch e paar Tääg isch er wider blind wore und da isch ai vo dene schlechte Vorzaiche gsii, wo s Orakel uufzellt hett.

## Quelle
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 4.10.5f.; 12.10; 13.3

## Literatur
* Joseph Eddy Fontenrose: *The Delphic Oracle*. University of California Press (1978). ISBN 0-520-03360-4. S. 105, 107
Thrasybulos (Iamide)

De **Thrasybulos** (), Soo vom Aineias, isch e Woorseger us de Famili vo de Iamide gsii.

Er het um 250 v. Chr. glebt. Er isch vo Elis uf Mantineia choo und hett de Siig vorusgsait, wo d Arkader gege Sparta gchämpft hend, wobi er selber i dere Schlacht gchämpft hett. D Mantineier hend denn em Thrasybulos z Olympia e Statue gstiftet. woner zäme miteme Hund abbildet woren isch. De Buuch vom Hund isch uufgschlitzt gsii, well de Thrasymedes us de Iigwaid vo Hünd d Zuekunft abglese hett.

Nochem Plutarch isch de Theoklos ann vo de Mörder vom eltische Tyrann Aristotimos gsii ane 270 v. Chr.

## Quelle
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 6.2.4f., 8.10.5

## Noowiis


## Literatur
*
Komos

De **Komos** () isch im antike Griecheland en Art Festumziig gsii, wo d Mentsche zo de Musig vo Kithara, Flööte und Gsang tanzt hend. Nochem Mythos het de Hermes d Lyra erfunde und die em Apollon gschenkt, demit er die zom Komos spile chönn.

De Komos isch i de Vereerig vom Dionysos verbraitet gsii, hett aber o spontaan nochemene Fest oder Symposion stattfinde chöne, wie de Komos vom Alkibiades, wo de Platon bischribe hett. Er isch bi Hoochzig biliebt gsii und ufem Schild vom Herakles söll e Hochzigkomos abbildet gsii sii. Sowisoo isch er gern uf Vaase abbildet wore.  Z Sparta isch de Komos verbotte gsii.

## Noowiis


## Literatur
* 

## Lingg
* Komos - Rauschtanz und nächtliches Schwärmen
Arion

De **Arion** () isch e altgriechische Kitharoid gsii, wo i de zwoot Helfti vom sibete vorchristliche Joorhundert glebt hett. Scho im Altertuum isch er mit Legende verbunde wore.

## Lebe
De Arion stammt us de Stadt Methymna uf de Insle Lesbos. As siin Leerer werd de Alkman aaggee. Er hett de Dithyrambos entwicklet, e Wechselgsang zwösched Voorsänger und Choor zo Eere vom Dionysos.  Zodem söll er di kyklische Chöör erfunde haa. De Arion hett am Hoof vom korinthische Tyrann Periandros (625-585 v. Chr.) glebt.

## Delphiinlegende
Wo de Arion vo Tarent uf Korinth graist isch, hett d Bsatzig vom Schiff en gfange gnoo demit si a siis Geld chömid und bischlosse een z tööte, obwoll de Arion ene e Löösigeld abotte hett. Woner gsie hett, as kann Uusweeg isch, het er bette nomol e Lied z singe und d Seelütt hend demm zuegstume. Woner afange singe hett, isch e Delphin choo und de Arion isch is Meer gumpet und de Delphin heb en denn as Vorpirg Tainaron am Süüdspitz vo de Peloponnes trait. Er isch denn zom Periander choo und hett em brichtet, wa vorgfalle isch. Wo s Schiff z Korinth achoo isch, hebid d Seelütt gsait, de Arion sai z Sizilie blibe. Wo do de Arion unerwartet uftaucht isch, hend si gstande und sind vom Periander zom Tood verurtailt wore.

Am Vorpirg Tainaron isch i de Antiki e chliini Bronzestaute vom Arion ufeme Delphin gstande und d Stadt Methymna hett de Arion uf Münze abbildet.

De Arion und de Delphin sind vom Apollon versternt wore.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 1.23f.

## Noowiis


## Literatur
* 
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der Antike* Philipp Reclam jun. Stuttgart (1991), 5. Uuflaag. Lemma: *Arion*, S. 97f.
Emil Frey (Begriffsklärung)

**Emil Frey** isch de Name vo däne Persone:
* Emil Frey (1838–1922), en Schwizer Bundesrot
* Emil Frey (Politiker, 1856) (1856–1895), en Schwizer Redakder und Politiker
* Emil Frey (Politiker, 1861) (1861–1916), en Schwizer Aawalt und Politiker
* Emil Frey (Architekt), en dütschen Archidekt
* Emil Frey (Komponist) (1889–1946), en Schwizer Pianist und Komponist
* Emil Frey (Unternehmer) (1898–1995), en Schwizer Undernehmer
* Emil Frey (Manager) (1904–1980), en dütsche Jurist und Versicherigsmanager
* Emil Frey-Gessner (1826–1917), en Schwizer Entomolog 
* Emil Karl Frey (1888–1977), en dütsche Chirurg
* Emil Remigius Frey (1803–1889), en Schwizer Politiker und Richter

**Lueg au:**
* Emil Frey Gruppe, e Schwizer Undernehmesgruppe im Automobilhandel
* Emil Frei
Emil Frei

**Emil Frei** isch de Name vo däne Persone:
* Emil Frei (Politiker) (1897–1987), en Schwizer Nationalrot und Pädagog
* Emil Frei III (1924–2013), en amerikanische Onkolog

**Lueg au:**
* Emil Frey (Begriffsklärung)
Wanger

**Wanger** isch de Familiename vo däne Persone:
* Irving Price Wanger (1852–1940), en US-amerikanische Politiker
* Karl Wanger (1930–2000), en dütsche Fueßballer
* Klaus Wanger (* 1941), en liechtesteinische Politiker
* Thomas Cherico Wanger (* 1981), en dütsche Geoökolog
* Walter Wanger (1894–1968), en US-amerikanische Filmproduzent

**Lueg au:**
* Wangen
* Oberwangen
* Unterwangen
* Wange (Begriffsklärung)
Johann Jakob Bausch

Dr **Johann Jakob Bausch** (* 25. Juli 1835 en Groß-Sieße, † 14. Februar 1926 z Rochester em US-amerikanischa Staat New York), ischt a deitsch-amerikanischer Induschtrii-Pioniir gwäa.  

## Aus seim Leaba
Dr Johann Jakob Bausch kommt am 25. Juli 1835 z Groß-Sieße em Oberamt Geislenga als Soh vo-ma Becker uff d Welt. Trotz-em Handwerksberuaf vom Vadder leabt dui Familie Bausch en-ra graußa Armut. Abr trotz älle Widrichkeida schafft’s der Bua, dass’r noch-em Bsuach vo dr Volksschuel a Lehr als Opdiker macha koo. Wia-nr do drmit ferdich ischt, kriagt’r sei erschda Stell en dr Schweiz. Seine Hauptbeschäfdigonga send deet s Schleifa vo Gleeser ond s Durchfihra vo leichde Repradura. Des Gschäft hangt-em abr bald zom Hals raus, weil’s-em viil-zo ei-teenich ischt. Drom fasst’r da Entschluss – er ischt enzwischa knabb 19 Johr alt – sei Glick wia viile Andre au en dr Neia Welt zo suacha.

Em Bausch sei Leaba en de Voreinigde Staada vo Amerika (USA) vorlauft zonägscht et so, wia-nr sich des vorgschdellt hot: Bloß miiasam ko-nr sich mit Gleagaheitsarbeida ibr Wasser halda. Wia-nr no au noh beim Säaga zwoi Fenger vorliirt, scheint’r vo ällem Glick vorlassa zo sei. Trotzdem loot sich der Moo et ondrkriaga. Mit dr finanziella Ondrstitzong vo seim hessischa Freind Henry Lomb grendet’r  1853 em amerikanischa Rochester a oigena Firma: *Bausch & Lomb*. Dui Firma ischt weltweit de erschd, wo Brillagschdell aus Hartgommi herstellt, ond uff dui „Erfendong” hot d Welt anscheinend grad gwardet. Vo jetzt oo wuud dr Bausch vom Erfolg so richdich vorwehnt.

Am 14. Februar 1926 schliaßt dr Johann Jakob Bausch als wohlhabender Ondrnehmer ond oo-gsehener Birger en seira amerikanischa Wahlhoimet Rochester d Auga fir emmer. Stolze 91 Johr alt isch’r worra.

## Litradur
* *Lebensbilder aus Schwaben und Franken,* Band 9, Kommission für Geschichtliche Landeskunde in Baden-Württemberg, W.&nbsp;Kohlhammer Verlag, 1963, S.&nbsp;374f
* Schneiderhan: *Ein Süßener Industriepionier in USA*
* Burkhardt: *Zur Geschichte der Familie Bausch in Süßen*
* Vatter: *Vom Filstal an den Ontariosee (JJBausch)*

## Quella
* Helmut Engisch: *Der Zeiss von Amerika*, an Ardikl en dr *[[Stuttgarter Zeitung|Stuegerter Zeidong]]* em Rahma vo dr Reihe *Landsleute*, Ausgab fir da Kreis Beblenga, Wochaendbeilag vom 17. Dezember 2016, S. W 23

## Weblink
* Bausch and Lomb Grave in Mt Hope Cemetery, Rochester, NY
Amadeu Antonio Stiftung

D **Amadeu Antonio Stiftig** isch e gmainnitzigi dytschi Stiftig noch em burgerlige Rächt. 

## Gschichd
Si isch anne 1998 vum Karl Konrad Graf von der Groeben grindet wore mid dr Anetta Kahane as Vorsitzeri un noch em Amadeu Antonio Kiowa gnännt, aim vu dr erschte Dodesopfer vu rächtssextremer Gwalt z Dytschland syt dr Widerverainigung 1990.

## Ziel
D Stiftig will d Zivilgsellschaft z Dytschland gege Antisemitismus (au in Form vu Antizionismus), Rassismus un Rächtsextremismus starche. Doderzue unterstitzt si iber 1000 lokali Initiativen un Projäkt in dr Jugedkultur, in Schuele, Opferschutz, Flichtlingsinitiativen oder Demokratyprojäkt finanziäll, dur Ufklerig, Effetligkaitsarbet un kommunali Netzwärch. Derzue unterstitzt si Hilfsaagebot fir Uusstyger us dr Neonazi-Szene.

## Weblink
* www.amadeu-antonio-stiftung.de

## Fueßnote
Sophie Tschorn

D **Sophie Tschorn** (* 1. Dezember 1891 en Cannstatt, heitzodag a Stadtdoil vo Stuegert; † 24. Mai 1975 z Stuegert), ischt a deitscha Journalischdin, Pioniire vom Siddeitscha Rundfunk (seit 1998 Sidweschtrundfunk) ond Autorin vo Sachlitradur gwäa.  

## Aus ihrem Leaba
D Sophie Tschorn kommt am 1. Dezember 1891 z Cannstatt uff d Welt. Ihr Vadder Christian Peter ischt oiner vo de bekannde *Mondlescher* en sellra Stadt. Noch dr Schuelausbildong dät des Sophiele am gernschda Lehrere werda, abr do drzua reicht s Geld halt et. Drom macht-se e-ma Stuegerter Kaufhaus a Lehr zor Vorkaifere. 

Noch-em Erschda Weltkriag macht d Sophie Tschorn Bekanntschaft mit-em Leiter vo dr Cannstatter Volkshochschuel, em Lehrer August Lämmle, wo sich en Wirdaberg als schwäbischer Mundartdichter scho an Nama gmacht hot. Der ermondret dui jonga Frau, sich bei deam ganz nei grendeda *Südfunk Stuttgart* zo erkundiga, ob mr se deet villeicht braucha kennt. Des isch dr Fall, ond bald kriagt d Sophie Tschorn da Ufftrag, a Sendong fir Kender ens Leaba zo ruafa. S dauret et lang, ond dui Frau vorzehlt ondr ihrem Kinschtlernama *Gretle von Strümpfelbach* uff dr Welle 443 an jedem Samschdich en ihrer *Kinderstunde* Gschichtla ond Märla em schwäbischa Dialekt.

Wia 1933 z Deitschland d Nazionalsozialischda an d Macht kommet ond älle Rundfunk-Ostalda gleichschaldet, hot d Sophie Tschorn koi Luscht meh, do mitzoschaffa. Erscht noch-em Zwoida Weltkriag goht-se zruck zom Sender, wuud Redakdeere ond erfendet au neie Sendonga, zom Beispiil ibr Bloama. Neabaher schreibt-se Biacher ond Ardikel fir regionale Zeidonga. 

Am 24. Mai 1975 schliaßt d Sophie Tschorn en ihrer Hoimetstadt ihre Auga fir emmer. 83 Johr alt ischt-se worra. 

## Ehronga
Em Stuegerter Stadtdoil Bad Cannstatt ischt a Stroß noch dr Sophie Tschorn benannt worra.

## A Auswahl vo ihre Werk
* 1922: *So mueß komma!* 
* 1925: *Märle ond Gschichtle für liabe Kender verzählt* 
* 1939: *Kleines Blumenpflege-ABC* 
* 1939: *Umgang mit Blumen* 

## Quella
* Helmut Engisch: *Pionierin des Rundfunks*, an Ardikl en dr *[[Stuttgarter Zeitung|Stuegerter Zeidong]]* em Rahma vo dr Reihe *Landsleute*, Ausgab fir da Kreis Beblenga, Wochaendbeilag vom 24. Dezember 2016, S. W 23
* Lueg d Weblink

## Weblinks

## Oinzlne Nochweis
Bösingen

**Bösingen** isch de Name vo däne Ortschafte:
* Bösingen (bei Rottweil), e Gmeind im Landchreis Rottweil, Bade-Würtebärg, Dütschland
* Bösingen FR, e Gmeind im Kanton Fryburg, Schwiz
* Bösingen (Pfalzgrafenweiler), en Ortsteil vo de Gmeind Pfalzgrafenweiler, Landchreis Freudestadt, Bade-Würtebärg, Dütschland

**usserdem:**
* Bösingen (Landschaftsschutzgebiet), es Landschaftsschutzgebiet im Landchreis Freudestadt z Bade-Würtebärg
Reckingen

**Reckingen** isch de Name vo däne Ortschafte:
* Reckingen VS, en Ort i de Gmaind Goms, Kanton Wallis, Schwiz
* Reckingen (Küssaberg), en Ortstail vo de Gmaind Küssabärg, Landchrais Waldshuet, Bade-Würtebärg, Dütschland
* Reckingen/Mess, e Gmaind im Kanton Esch-Uelzecht, Luxeburg
* Reckingen (Miersch), en Ortschaft i de luxeburgische Gmaind Miersch

**Lueg au:**
* Kraftwerk Reckingen, es Laufwasserchraftwärk am Hochrhy, a de Gränze vom Kanton Aargau zu Bade-Würtebärg
* Rekingen, e Gmaind im Kanton Aargau, Schwiz
Goms (Begriffsklärung)

**Goms** isch de Name vo däne geografische Objekt:
* Goms, e Region im oberschte Talabschnitt vom Oberwallis, Kanton Wallis, Schwiz
* Bezirk Goms, e politeschi Verwaltigsainhait im Kanton Wallis
* Goms VS, e Munizipalgmaind (politeschi Gmaind), wo uf de 1. Januar 2017 dur e Fusion im Bezirk Goms entstanden isch
* Obergoms, e Munizipalgmaind, wo uf de 1. Januar 2009 dur e Fusion im obere Goms entstanden isch

**GOMS** isch en Abchörzig:
* GOMS, *Goals Operators Methods and Selection rules*, e Methode, wo d Interaktion vom Mensch und Computer aalueged
Bergün Filisur

**Bergün Filisur** isch de Name von ere Fusionsgmaind im Kanton Graubünde i de Schwiz. Di neu Gmaind isch uf de 1. Jänner 2018 us de politische Gmainde Bergün/Bravuogn und Filisur entstande.

## Gschicht
A de Gmaindsversammlige vom 9. April 2014 z Bergün/Bravuogn und z Filisur isch d Grundsatzfrog von ere mögliche Fusion vo de beedne Gmainde erstmols traktandiert worde. Z Bergün hät me de Verhandligsufnahm zuegstimmt, d Bevölkerig vo Filisur aber bschlüüsst, de Gmaindsvorstand mües zerscht bi de Gmaind Schmitte aafroge. Wil aber Schmitte es Johr vorher i me Grundsatzentschaid sich gegen e Fusion mit de Gmainde im vordere Albulatal entschide hät, isch z Filisur a de Gmaindsversammlig vom Früelig 2015 d Uufnahm vo Verhandlige mit Bergün guetghaisse worde.

Im Amtliche Gmaindsverzaichnis vo de Schwiz isch i de Uusgob vom März 2016 aakündt worde, as uf Aafangs 2017 us Bergün und Filisur e neui Gmaind söll wärda (damals no «Bergün-Filisur» gschribe). A de Sitzig vom 10. Mai 2016 bschlüüsst d Regierig vom Kanton Graubünde en Förderbiitrag för di neu Gmaind im obere Albulatal i de Höchi vo 8,615 Million Franke.

I de zwaite Fusionsbroschüre, wo im Juni 2016 vo de Fusionsarbetsgruppe veröffentlicht worden isch, werd vorgschlage, as de Name vo de neue Gmaind «Bergün Filisur» sii und s Wappe vom ehemolige Chrais öbernee wärde söll.

## Geografii
D Gmaind Bergün Filisur liit im oberen Albulatal und zum Gebiet vo de Gmaind ghöred d Dörfer Filisur () und Bergün/Bravuogn (), die beede Fraktione Stugl und Latsch wie au die beede Wiiler Preda (mitsamt de Maiesäss Naz) und Chants (). D Gmaind hät dodemit e Flächi vo 190,14 km² und zellt knapp tuusig Iiwohner.

## Weblink

* d Website vo de Gmaind Bergün Filisur
* ''Fusionsprojekt mit Gemeinde Filisur'' uf de Website vo de ehmolige Gmaind Bergün/Bravuogn (gemeinde-berguen.ch)

## Fuessnoote
Noflen

**Noflen** isch de Name vo däne Ortschafte i de Schwiz:
* Noflen BE, es Dorf un en ehmolegi Gmeind im Kanton Bärn
* *Noflen FR*, en Wyler i de Gmeind Bösige im Kanton Fryburg
Goms VS

**Goms** isch e Munizipalgmeind  im Bezirk Goms vom Kanton Wallis i de Schwiz.

## Geografi
Zer Ggmeind gcheerunt d Deerfer und Wiiler Blitzige, Ammere, Bodme, Wiler, Gadme, Biel, Ritzingen, Selkingen, Mìnschter, Geschene, Nìderwaawt, Reckige und Glüürige. Vannr Ggmeindsflechi sint 30,7 % landwirtschaftlechi Flechi, 21 % Wald, 1,3 % Sidligsflechi und 47 % süschtigi Flechi.

## Gschicht
D Gmaind isch uf de 1.&nbsp;Januar 2017 us ere Fusion vo de ehemolige Munizipalgmainde Blitzinge, Niderwald, Grofschaft, Münster-Geschine und Reckinge-Gluringe entstande. De Sitz vo de neue Gmaind isch Gluringe. S Wappen isch vo de bisherige Gmaind Münster-Geschine öbernoo worde. Di neu Munizipalgmaind im Goms zellt rund 1200 Iiwohner. D Flächi erstreckt sich öber 129 Quadratkilometer.

Ds Goms ischt zum eerschtu Mal gnennt choo im Jaar 1272 als *Comes* (1276 *Conches*), Blitzingen 1203 als *Blicingen*, Biel 1277 als *Buele*, Geschinen 1327 als *Gessinon*, Gluringen 1203 als *Gluringen*, Münster 1221 als *Musterium*, Niederwald 1526 als *Zniderwaldt*, Reckingen 1225 als *Requinguen*, Selklingen 1374 als *villa de Selgingen*.

## Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 10 % glägu.

## Politik
Dr Ggmeindspresident va Goms ischt dr Gerhard Kiechler (Stant Oktober 2017).

## Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu Iwonru 93,7 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 1 % Franzeesisch und 5,3 % anneri Spraache.

Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Goms gcheert zen eschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.

## Weblink

* Website vo de Gmaind Goms
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Fuessnoote
Salvan

**Salvan** chan Folgendes bedüte: 
* Salvan VS, e Gmaind im Kanton Wallis i de Schwiz
* Salvan (Waldmensch) (v.  *silva* = Wald) us de ladinische (südtiroler) Saagewält; anderi Schrybwyse sind *Salwan*, *Salwang* oder *Salvang*
Linn

**Linn** isch de Name vo däne geografischen Objekt:
* Linn AG, es dorf und en ehemolegi Gmaind im Kanton Aargau, Schwiz

Ortstail z Dütschland:
* *Linn (Krefeld)*, en Stadttail vo Krefeld, Nordrhii-Westfale
* *Linn (Gangkofen)*, en Ortstail vo Gangkofen, Landchrais Rottal-Inn, Bayern
* *Linn (Massing)*, en Ortstail vo Massing, Landchrais Rottal-Inn, Bayern

Ortschaften i de Verainigte Staate:
* *Linn (Kansas)*, im Washington County
* *Linn (Mississippi)*, im Sunflower County
* *Linn (Missouri)*, im Osage County
* *Linn (Texas)*, im Hidalgo County
* *Linn (Wisconsin)*, Town(ship) im Walworth County

Witers:
* *Burg Linn*, e Wasserburg im Krefelder Stadttail Linn

**Linn** isch de Familiename vo däne Persone:
* Archibald L. Linn (1802–1857), en US-amerikanische Politiker
* Brian McAllister Linn (* 1953), en US-amerikanische Militärhistoriker
* Gerhard Linn (* 1935), en evangelisch-lutherische Pfarrer und Ökumeniker
* Günter Linn (* 1935), en dütsche Fueßballschidsrichter
* Horst Linn (* 1936), en dütsche Bildhauer und Kunstpädagog
* James Linn (1749–1821), en US-amerikanische Politiker
* John Linn (1763–1821), en US-amerikanische Politiker
* Lady Linn (* 1981), e belgeschi Sängeri (Künstlername)
* Lewis F. Linn (1795–1843), en US-amerikanische Politiker
* Liesel Linn (* 1927), e dütschi Schriftstelleri und Übersetzeri
* Mark Linn-Baker (* 1954), en US-amerikanische Schauspiiler und Regisseur
* Otto von Linn (* ca. 1171–ca. 1219), de Gründer vo de Burg Linn z Krefeld-Linn
* Ray Linn (1920–1996), en US-amerikanische Jazztrompeter und Komponist
* Rex Linn (* 1956), en US-amerikanische Schauspiiler
* Roger Linn, en US-amerikanische Ingenieur, Musiker und Produzent
* Tomás Linn (* 1950), en Journalist us Uruguay
Trient (Begriffsklärung)

**Trient** chan Folgendes bedüte:
* Trient (uf italienisch *Trento*), e Stadt im Norde vo Italie
* Trentino (amtlich: *Autonome Provinz Trient*, italienisch: *Provincia Autonoma di Trento*), e Provinz im Norde vo Italie
* Erzbistum Trient (lat.: *Archidioecesis Tridentina*, ital.: *Arcidiocesi di Trento*), es römisch-katholischs Erzbistum mit Sitz z Trient
* Konzil von Trient, es Konzil, wo im italienische Trient duregfüert worden isch
* Trient VS, e Gmaind im Kanton Wallis, Schwiz
* Trient (Fluss), en lingge Näbefluss vom Rotte im Kanton Wallis
* Trientgletscher, en Gletscher oberhalb vo Trient im Kanton Wallis
* Trienttal, es Tal, wo bim Trientgletscher aafangt und bi Vernayaz vo linggs is Rhonetal mündet
* Trient (Astronomie), es historischs astronomischs Instrument

en Familiename:
* Ambros Trient (1827–1900), en dütsche Bauingenieur
Mollens

**Mollens** isch de Name vo däne Ort:
* Mollens VD, e Gmaind im Kanton Waadt, Schwiz
* Mollens VS, es Dorf und en ehemolegi Gmaind im Kanton Wallis, Schwiz

**Lueg au:**
* Mollans
Max Knecht

De **Max Knecht** (* 23. August 1929, † 28. Dezember 2016 beides z Schneisige) esch en Schwiizer Politiker (CVP), Anwalt und Notar gsi. Er esch der erscht Präsident vom Wettinger Iiwohnerrat gsi und im 1973i Grossratspräsident.

## Läbe
D Bezirksschuel het de Max Knecht z Endige bsuecht und s Gymnasium z Stans. Danach het er z Fryburg im Üechtland, z Paris und z Züri Jus studiirt. Im 1955 het er ghürate und z Döttige es Aawalts- und Notariatsbüro eröffnet, mit dem er drü Joht spöter uf Wettige züglet esch. Im 1965 esch er in de Grossi Rat vom Kanton Aargau gwählt worde, den er eis Jahr (1973) au präsidiirt het. Im 1985 esch er usem Grosse Rat usgschide. 

Bis z letscht het de Max Knecht Wahlprognose erstellt, wo er uf sinere Website veröffentlicht het und wo regelmässig au vom Badener Tagblatt vor Wahle veröffentlicht worde sind. Sini letschti Prognose esch für d Grossratswahl im Oktober 2016 gsi und er esch sehr stolz gsi, wenn sini Prognose nöch am tatsächliche Resultat glege sind.

## Weblinks
* Homepage von Max Knecht
Mollans (Begriffsklärung)

**Mollens** isch de Name vo däne Ort:
* Mollans, e Gmaind im Département Haute-Saône i de Region Bourgogne-Franche-Comté z Frankriich
* Mollans-sur-Ouvèze, e Gmaind im Département Drôme i de Region Auvergne-Rhône-Alpes z Frankriich

**Lueg au:**
* Mollens
Noelia Berberat

D **Noelia Berberat** isch e Schwizer Youtuberin us Aesch BL. Si isch speziell uf Instagram unter @noeliavidz für ihri lustige Videos bekannt. Snapchat het si au. Me ka si au unter em Name *snapmitnoelia* finde.

Si isch nominiert gsi für *Person of the year* bim Webvideopriis vo de Schwiz, wo im 2016 s erscht Mol vergee worde isch, und isch Zweiti worde. Gwunne het de 18-jährigi Gabirano.

Am Zoomz-Feschtival für Schuele im Kanton Lozärn ane 2016 hed d Noelia Berberat en Wörkshop über Videoarbet gleitet.

## Weblink
* Youtube-Kanal vo dr Noelia Berberat

## Fuessnoote
Rothaus

**Rothaus** isch de Name vo däne geografische Objekt:
* Rothaus (Aulendorf), en Wohnplatz z Auladorf im Landchrais Ravesburg, Bade-Würtebärg
* Rothaus (Grafenhausen), en Ortstail vo Grafehuuse im Landchrais Waldshuet, Bade-Würtebärg
* Rothaus (Oberrimsingen), e Domäne uf em Gebiet vo Oberrimsingen, Stadt Alt-Brisach, Landchrais Brisgau-Hochschwarzwald, Bade-Würtebärg
* *Rothaus*, de dütsch Name von ere Ortschaft bi Neisse z Oberschlesie, Woiwodschaft Oppeln, im Süde vo Pole
* Rothaus (Vogt), en Wohnplatz z Vogt im Landchrais Ravesburg, Bade-Würtebärg
* Rothaus (Winterthur), es Huus i de Altstadt vo Winterthur, Schwiz

* *Rothaus*, d Churzform för di Badisch Staatsbrauerei Rothuus AG z Grafehuuse, Bade-Würtebärg
* Rothaus Regio-Tour, es internationals Etapperänne vom Velosport im Dreieckland Dütschland-Frankrych-Schwiz
* Rothaus (Radsport), es Velosport-Bundesliga-Team
Bäriswil

**Bäriswil** isch de Name vo dänen Ort i de Schwiz:
* Bäriswil BE, e Gmeind im Kanton Bärn
* Bäriswil SO, en Ortschaft i de Gmeind Selzach, Kanton Soledurn
* Bäriswil FR, en Ortschaft i de Gmeind Düdingen, Kanton Fryburg
Volkswagen AG

D **Volkswagen Aktiengesellschaft** (abgchirzt **VW AG**) mit Sitz z Wolfsburg isch e dytsche Automobilhärsteller. 

## Iberblick
Volkswagen isch dr grescht europäisch Automobilhärsteller un haltet wältwyt zäme mit Toyota un General Motors d Spitzeblätz. S Unternäm isch am 28.&nbsp;Mai 1937 as *Gesellschaft zur Vorbereitung des Volkswagens mbH* grindet wore un isch zäntrak gsii fir d Grindig vu dr Stadt Wolfsburg. D VW AG agiert as Muetergsellschaft vu dr Fahrzyygmarke Volkswagen Pkw, Audi, Seat un Škoda un au vu dr Premiummarke Bentley, Bugatti, Ducati (Motorreder), Lamborghini un Porsche. Anne 2007&nbsp;bis 2011 het dr Konzärn au sy Nutzfahrzyygsparte (Lkw un Bus) mit dr Marke Volkswagen Nutzfahrzeuge um d Unternäme MAN un Scania uusgwytet.

S operativ Gschäft vu dr VW AG glideret si in d drei induschtriäll Segmänt Pkw un lychti Nutzfahrzyyg, Lkw un Omnibus un Power Engineering (Großdyselmotore, Turbomaschine, Spezialgedrib, Komponänte vu dr Aadribstächnik un Priefsischtem). Im Segmänt Finanzdienschtlaischtige sin d Händler- un Chundefinanzierig, s Leasing, d Versicherige un s Flottegschäft zämegfasst.

## Literatur
* Hedwig Richter, Ralf Richter: *Die Gastarbeiter-Welt. Leben zwischen Palermo und Wolfsburg*. Schöningh, 2012, ISBN 978-3-506-77373-9.
* Paul Schilperoord: *Die wahre Geschichte des VW-Käfers. Wie die Nazis Josef Ganz die VW-Patente stahlen*. Huber, Wien u.&nbsp;a. 2011, ISBN 978-3-7193-1565-8.
* Martin Posth: *1000 Days in Shanghai.* Singapore 2008, ISBN 978-0-470-82388-0.
* Manfred Grieger, Ulrike Gutzmann, Dirk Schlinkert (Hrsg.): *Volkswagen Chronik* (= *Historische Notate*. Band 7). 2. Auflage. Wolfsburg 2005, ISBN 3-935112-10-6.
* Markus Lupa: *Das Werk der Briten. Volkswagenwerk und Besatzungsmacht 1945–1949* (= *Historische Notate*. Band 2). 2. Auflage. Wolfsburg 2005, ISBN 3-935112-00-9.
* Hans-Joachim Selenz: *Schwarzbuch VW.* Frankfurt 2005, ISBN 3-8218-5612-2.
* Ralf Richter: *Ivan Hirst. Britischer Offizier und Manager des Volkswagenaufbaus*. Volkswagen AG, Wolfsburg 2003, ISBN 3-935112-12-2.
* Hans Mommsen, Manfred Grieger: *Das Volkswagenwerk und seine Arbeiter im Dritten Reich.* Econ-Verlag, Düsseldorf 1996, ISBN 3-430-16785-X.
* Volkmar Köhler: *Die Volkswagenwerke in Wolfsburg und Hannover* (= *Kleine Kunstführer für Niedersachsen*. Heft 20). Göttingen 1958.

## Weblink

* Websyte vu dr Volkswagen AG

## Fueßnote
Chavornay

**Chavornay** isch de Name vo däne Ortschafte:
* Chavornay (Ain), e Gmeind im Département Ain, Region Auvergne-Rhône-Alpes, Frankrych
* Chavornay VD, e Gmeind im Kanton Waadt, Schwiz
Schlieremer Chind

D **Schlieremer Chind** sind e Chinderchor vo de Zürcher Gmäind Schliere im Limetdaal.

Ane 1957 händ di beide Schuelmeischter vo Schliere Werner von Aesch und Max Bürgi, wo den vor allem dur iry Uuftritt mid em Cabaret Rotschtift i dr Schwiiz bekannt worde sind, di Singgruppe mid Schüeler pildet. S Repertuar beschtoot vor allem us Lieder i Schwiizer Mundart. Si singed aber au schööni hochtütschi Lieder, zum Bischpil i irem Wienechts-Album.

Näbe de Chorkonzärt händ d *Schlieremer Chind* iry Lieder uf Schallplate, uf Kasette und schpööter uf ZeeDee ufgnoo. Wil i de Regioon Züri und im Limetdaal mid de Schwiizer au Lüüt us andere Länder wooned, händ si au mol e Serii vo Lieder midem Titel *Mir singed ussländisch* usepraacht. Si händ Märli vo de Brüeder Grimm (in Tieläkt überträit) und vo Schwiizer Schriftsteller, wo i de Mundart schriibe, Höörschpiil und denn au Miusikel ufgfüert und dezue en Orcheschtergruppe übercho. D Schuelmeischter und dä Chor mache die Musig vor allem ass au anderi Chind die guete, fröleche Melodie und Teggscht, wo zu de Schwiizer Kultuur ghööred, chönd lose. Im 1985i hät de Martin von Aesch d Leitig vom Chor übernoo.

D Toonträäger, wo d Schlieremer Chind ygschpilt händ, gits im Chaschper-Verlaag. Für iry Wienechts-Liedli und für di zwöit Liedliräje händ d Schlieremer Chind je en guldegi Schallplate gunne.

Ane 1999 hed de Verein für d Schwiizer Jugedkultuur, wo de Tieläktkultuur wott Sorg haa, de Schlieremer Chind de erscht Priis, s *goldig Chrönli*, für d Produkzioon vo  *Die schönschte Liedli* ggää.

## Uufnaame (es baar Byschpiil)
* Brämer Stadtmusikante, Vom Froschkönig, Vom Fischer und sinere Frau (Märli)
* Hänsel und Gretel, Lumpegsindel, Eseli, Wolf und die 7 Geissli (Märli)
* De Has und der Igel, De Wolf und de Fuchs, De Fuchs und d Chatz (Märli)
* s Rumpelstilzli, Schneewittli, König Drosselbart, De gstiflet Kater (Märli)
* Roti Rösli im Garte (Liedli)
* Da höch uf de Alpe (Liedli)
* Mir gönd id Summerferie (Liedli)
* Us de Schuel – Lieder und Schlager für Schüler
* Mir singed ussländisch 
* Tra tra trallalla (Liedli)
* Di bekanntischte Chinderliedli
* Vo de Wiehnacht (Liedli)
* Die schönschte Liedli 1958–1995
* Mir gönd uf d Schuelreis (es Höörschpil)
* Wiehnacht (es Höörschpil), 1987 (guldegi Schallplate vo dr Schwiiz)
* Liedli 1; 1988
* Liedli 2; 1989 (guldegi Schallplate)
* Mir gönd in Zoo 1 (es Höörschpil)
* Mir gönd in Zoo 2 (es Höörschpiil)
* Mir gönd uf e Burg (De Ritter vo Falkestei) (es Höörschpiil)
* Mir gönd ad Chilbi (es Höörschpiil)
* Am Lagerfüür (es Höörschpiil)
* s Gpängschtli under em Bett (es Höörschpiil)
* Aazelle Bölle schelle (es Höörschpil)
* De Tarzan cha nöd singe (Miusikel)
* Sunne, Mond & Stärne (Miusikel)
* Schaurig schöni Liedli, 2011

## Weblink
* Website vom erschte Chor ''Schlieremer Chind''
* Website vom nöie Chor ''Schlieremer Chind''

## Aamerkige
Jimmy Carter

Dr **James Earl „Jimmy“ Carter Jr.** (* 1. Oktober 1924 z Plains, Georgia; † 29. Dezämber 2024 au deet) isch e US-amerikanischer Politiker vo de Demokratische Party gsy. Er het zwüsche 1977 und 1981 de 39.&nbsp;Presidänt vo de Vereinigte Staate ggamtet. Vorhär hät er vo 1971 bis 1975 Gouverneur vo Georgia gwürkt. Er isch au als Bsitzer vonere Nuss- und Baumwulleplantage und gläubige Baptischt bekannt worde.

I synere Amtszyt het dr Carter d Torrijos-Carter-Verträg zur Übergab vom Panamakanal abgschlosse und isch maßgäblich a de Verhandlige zum Abkomme vo Camp David I beteiliget gsy. Er het de SALT-II-Vertrag mit de Sowjetunion und het diplomatischi Bezieige zur Volksrepublik China ufgnuu, wo scho unter sym Vorvorgänger Richard Nixon usghandlet worde sind. S Ändi vo synere vierjährige Amtszyt isch vo de Islamische Revolution im Iran, de Bsetzig vo der amerikanische Botschaft z Teheran dur radikali iranischi Studänte und em Usbruch vom sowjetische Afghanistanchrieg prägt gsy. 

Innepolitisch isch er vor allem i de Energy-, Bildigs- und Umwältpolitik engagiert gsy. Er hets aber nid gschafft, d USA us ihrere Wirtschafts- und Gsellschaftskrise z füere.

S Schytere i der Inne- und Ussepolitik het dezue gfüert, dass er nach einere Amtsperiode vom Republikaner Ronald Reagan abglöst worde isch.

Syt 1981 engagiert sich de Carter mit sym Carter Center vor allem für Mänscherächt, die internationali Vermittlig und Wahlbeobachtig. Defür het ihm s Nobelkomitee 2002 de Fridesnobelprys zuegsproche.

## Weblink
George H. W. Bush

Dr **George Herbert Walker Bush**, meischt eifach **George Bush**, (* 12. Juni 1924 z Milton, Massachusetts; † 30. Novämber 2018 z Houston, Texas) isch e US-amerikanische Politiker vo de Republikanische Party gsy. Vo 1989 bis 1993 isch er de 41. Presidänt vo de Vereinigte Staate gsy.

De Bush isch im Ölgschäft tätig gsy. Syni politischi Karriere het 1967 aagfange, als Abgordnete im Repräsentantehuus für Texas. Vo 1976 bis 1977 isch er Diräkter vo de CIA gsy. I de Amtszyt vom Ronald Reagan isch er vo 1981 bis 1989 de Vizepresidänt vo de USA gsy.

De Bush het d Presidäntschaftswahl 1988 gwunne und isch dademit de Nachfolger vom Reagan im Wysse Huus worde. Als Presidänt het er under anderem s Ändi vom Chalte Chrieg mit em Fall vo de Berliner Muur und de Uflösig vo de Sowjetunion miterläbt und het sys Land gschickt dur die schwirig Zyt manövriert. Äär isch es au gsy, wo d Widervereinigung vo Tütschland gäge de Widerstand vo de Brite, Franzose und Russe duregsetzt het. Nach em Überfall vom Irak uf Kuwait mit syne Ölfälder het er 1991 e Chrieg gäge s Regime vom Saddam Hussein gfüehrt, het aber – andersch as spääter syn Sohn – druff verzichtet, der Irak wele bsetze. I der amerikanische Innepolitik het er zum Teil mit de Demokrate zämegschaffet, was em under de Republikaner vil Gägnerschaft ypraacht het. I de Presidentschaftswahl 1992 het er sich em Demokrat Bill Clinton müesse gschlage gää und isch drum 1993 nach einere Amtsperiode abglöst worde.

Er isch de Vatter vom ehemalige US-Presidänt George W. Bush und vom ehemalige Gouverneur vo Florida, em Jeb Bush, gsy.

## Weblink

* Andreas Rüesch: ''Im Ausland erfolgreich – zu Hause gescheitert: Zum Tod des früheren Präsidenten George H. W. Bush.'' Zürizytig vom 1.&nbsp;Dezämber 2018.
Petrus (Oratorium)

**Petrus** ischt a deitsch Oratorium fir drei Vokalsolischda, an gmischda Chor, an Kendrchor ond a klois Orkeschtr vo dr schwäbischa Kombonischdin Manuela Nägele. S Libreddo basiert uff Tekscht vo dr Bibel. Uruffgfihrt worra isch des Werk am 16. Okdobr 2016 en dr Kreizkirch em Stuegerter Stadtdoil Hedlfenga ondrem Dirigat vo dr Kombonischdin.  A Uffihrong dauret rond zwoi Stond.

## Firs Orkeschtr braucht-ma
A Streichergrubbe mit zwoi Geiga, a Bratsch, a Tschello ond-ra Bassgeig, a Fleet, a Oboe, a Klarinedd, a Horn, a Trombeet, a Posaun, a Klavier ond a grauß Schlagwerk, ondr anrem mit Marimba, Glockaspiil ond ara graußa Trommel.

## Musik
D Manuela Nägele vorwendet en ihrer Pardidur bewusst verschiidene Stilelement: Klassik, Klezmer, Pop ond Jazz mit dichde Wechsel em Rhythmus ond em Tembo. Neaba de Zitat aus dr Bibel kommet a baar bekannde Luther-Choräl mit tradizionelle Melodia vor, zom Beispiil *Nun komm, der Heiden Heiland*, *Vom Himmel hoch, da komm ich her* ond *Christ ist erstanden*. Dia drei Vokalsolischda – fir d Titlroll ond fir da Evangelischda braucht mr jeweils an Bass ond fir da Jesus an Tenor – soddet mit professionelle Sänger bsetzt werra, d Cheer send so gschdaldet, dass-se vo Laia guat bewäldigt werda kennet.

## Handlong
Des Oratorium isch gewissermaßa a musikalischa Biografii vom Simon Petrus, soweit en dr Bibl ibr dean Moo berichdet wuud. S schildret sei Beruafong, zeigt uff, was der Moo mit Jesus Christus erleabt ond wia-nr sein Herr ond Moischder vorleignet. Uffheera duat dui Gschicht en dr Zeit noch dr Auferstehong vom Jesus.

## Litradur ond Quella
* *Thomas Stichler: *Uraufführung – Petrus – neues Oratorium von Manuela Nägele* an Uffsatz en de [[Württembergische Blätter für Kirchenmusik]]*, Heft 6/2016, S. 24 bis 26
* Lueg d Weblink

## Weblink
* A baar Heerproba vo dr Uruffihrong
* An Bericht ibr d Uruffihrong vom Thomas Stichler uff dr Webseit vo dr Evangelischa Kirchagmoind Stuegert-Wanga
* A Vorankindigong vo dr Uruffihrong mit-ma Bildle vo dr Kombonischdin en de Stuegerter Nochrichda vom 7. Okdober 2016 
* A Selbschdporträä vo dr Kombonischdin

## Fuaßnoda
Otto Hiltbrunner

Dr **Otto Hiltbrunner** (* 29. Dezämber 1913 z Bùùrdlef; † 19. Jänner 2017 z Löörech) isch e Schwyzer Klassische Philolog gsii.

## Lääbe
No dr Matura am humanistische Gymnasium z Bùùrdlef het dr Hiltbrunner ab 1932 Klassischi Philology studiert, vu 1932 bis 1934 an dr Universitet Bärn, 1934 an de Albertus-Universität Königsberg, vu 1935 bis 1938 wider z Bärn. Noch em Staatsexamen in dr Fächern Latynisch, Griechisch un Dytsch het er syni Studie mit em Stipendium vu dr Alexander von Humboldt-Stiftig vu 1938 bis 1939 an dr Georg-August-Universität Göttingen bim Karl Deichgräber verdieft, wun er 1943 mit dr Dissertation *Wiederholungs- und Motivtechnik bei [[Aischylos]]* promoviert woren isch. Syt 1940 het er as Wisseschaftlige Mitarbaiter am Thesaurus Linguae Latinae gschafft. Anne 1948 isch er Redaktor wore. Anne 1957 het er si z Bärn mit dr Arbet *Latina Graeca* habilitiert.

1960, no syre Zyt am Thesaurus, isch dr Hiltbrunner fir churzi Zyt (1961/1962) as Wisseschaftlige Assischtänt an dr Universitet Minchen aagstellt gsii, wun er si 1962 umhabilitiert het. No im nämlige Johr isch er eme Ruef an d Universitet Münster gfolgt uf e nei gschaffene Lehrstuel fir Latinischtik, wun er bis zue syre Emeritierig 1979 ghaa het. Dr Lehrstuel isch derno nimi bsetzt wore.

Syt 1943 isch er Mitglid im Schweizer Verein e.&nbsp;V. z Minche gsii. Dää Verain het anne 1998 e Verainschronik vereffetligt, wun s en Artikel vum Hiltbrunner iber Schwyzer Chinschtler un Glehrti im Minche vu dr Chenigszyt din het.

Dr Hiltbrunner het si mit dr Kultur un dr Literatur vu dr remische Wält vu dr Chaiserzyit bis zum Friemittelalter bscheftigt. Näbe zahlrychen Ufsätz un Lexikonbydreg het er s *Kleine Lexikon der Antike* (zum erschte Mol 1961) vereffetligt, wu 1964, 1974 un 1995 neoi ufglait woren isch. No im Alter vu 91 Johr het er 2005 d Monografy *Gastfreundschaft in der Antike und im frühen Christentum* vereffetligt.

Mit syre Frau Barbara het er drei Chinder ghaa. No syre Emeritierig sin är un sy Frau wider in d Nechi vu Minche zoge, uf Gröbenzell. Noch em Dod vu syre Frau anne 1998 isch er uf Löörech zoge, wu sy eltschte Suhn gläbt het.

## Wärch
* *Wiederholungs- und Motivtechnik bei Aischylos.* Göttingen 1943,  (Dissertation Universität Göttingen, Philosophische Fakultät, 1943).
* *Latina Graeca. Semasiologische Studien über lateinische Wőrter im Hinblick auf ihr Verhältnis zu griechischen Vorbildern.* Franke, Bern 1958,  (Habilitation Universität Bern, Philosophisch-historische Fakultät 1958).

## Literatur
* Wilfried Kürschner: *Linguisten-Handbuch,* Band 1: *A–L*, Narr, Tübingen 1997, S. 369, ISBN 3-8233-5001-3.

## Weblink
* Ein Leben für die Wissenschaft in Die Oberbadische vum 28. Dezämber 2013 (Artikel zum 100. Geburtstag)
* ''Otto Hiltbrunner: Traueranzeige.'' In: Westfälische Nachrichten, 18. Februar 2017.