open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hans-Rudolf Merz

De **Hans-Rudolf Merz** (* 10. November 1942 z Herisau), Bürger vo Beiwil am See (AG), isch en Schwiizer Politiker (FDP).

## Politik
Er isch am 10. Dezember 2003 in Bundesrat gwählt worde. D Wahl vom Hans-Rudolf Merz und vom Christoph Blocher hät Unmuet in gwüsse Bevölkerigschreise uusglöst, insbsunderi bi de Fraue, wo sitdem nur no dur d Micheline Calmy-Rey im Bundesrat vertrete gsii sind (sit em 1. Auguscht 2006 isch mit dr Doris Leuthard wider e zweiti Frau im Bundesrat). Er staht sit siinere Wahl em Eidgenössische Finanzdepartement vor. 

Am 6. Augschte 2010 het de Hans-Rudolf Merz z Bärn sii Rucktritt us em Bundesrat per Afang Oktober 2010 bekannt gää. Uf de 31. Oktober 2010 isch er us em Bundserot usgschide.

Vo 1997 bis 2003 isch er Schtänderat vo Appezell Usserrhode gsii.
Bis 1967 isch de Hans-Rudolf Merz Mitgliid vo dr Legislative (Iiwohnerrat) vo dr Gmeind Herisau (AR) gsii. 

## Bruef
Brueflich isch er vo 1977 bis 2003 international und i dr Schwiiz als Undernähmesberater tätig gsii. Dezue isch er i mehrere Verwaltigsrät gsesse.

## Schrifte
* *Finanz- und Verwaltungsvermögen in öffentlich-rechtlicher und wirtschaftlicher Betrachtungsweise, unter besonderer Berücksichtigung der Staatsrechnungen der Kantone.* St. Gallen 1971 (Dissertation)
* *Die aussergewöhnliche Führungspersönlichkeit: Essay über Elativität und [[elativ]]e Persönlichkeit.* Rüegger, Grüsch 1987, ISBN 3-7253-0297-9
* *Der Landammann und weitere Erzählungen aus dem Appenzellerland.* Schläpfer, Herisau 1992, ISBN 3-85882-072-5

## Literatur
* Philippe Reichen: *Härte, Herz und Humor. Hans-Rudolf Merz – eine Biographie.* Appenzeller, Herisau 2012, ISBN 978-3-85882-490-5 (Leseprobe; PDF; 525&nbsp;kB)
* 
* 

## Weblink

* Lebenslauf vom Hans-Rudolf Merz uf der Websiite vom Eidgnössischen Finanzdepartement
* 
* 

## Einzelnochwis
Vosegus

Dr **Vosegus** esch fer d'ehmàlige keltische Bevélkerung im Elsàss e Schétzgottheit, e Personifikàtion vun d'Vogese (lat. *Vosegus Mons* un *Vosagus mons*) gsi. Noh d'selte Üssgräbunge, wie Flàchreliefs in Langensoultzbach, wisse m'r dàss dr Vosegus friajer às e Jäjer dàrgestellt worre isch, bwàffnet mit'em Schiessboga un bgleitet vun sim Hund. 

Währe d'remische Bsàtzung, esch ar mit'em remische Waldgott Silvanus gliichgsetzt worre un het  *Vosegus Silvanus* gheisst.

## Inschrifte

## Biecher
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur*; Kröner, Stuttgart (1994). ISBN 3-520-46601-5

## Weblink
*Gallo-römisches Museum Langensoultzbach/Elsàss
*Gallo-römische Monumente im Unterelsass
Rhenus

Durich d'Flussgottheit **Rhenus** (kelt. *Rênos*, üss ) hàn d'Kelte de Geischt vum Rhiin symbolisiert. 

Währe d'remische Herrschàft, het ar *Rhenus Pater* (Vater Rhiin) gheisst un esch mit'em Gott Neptun gliichgsetzt worre. Nochem römische Schriftsteller Propertius het sich de keltischi Fürst Viridomarus als Nochkome vom Rhenus bitrachtet.

Bis hüt sind mehriri römerzitlichi gwaiti Stai gfunde worde, wo de Gott Rhenus nenet.

## Literatur
*Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur.* Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

## Lueg au
* Danuvius
ISO

**ISO** schtaht für:

* International Organization for Standardization, internationali Vereinigung vo de Schtandardisierigsgremie
* ISO-Image, Abbild vom Inhalts vonere CD oder DVD mit ISO-9660-Dateisyschtem
* Infrared Space Observatory, es Weltruumteleskop vo dr ESA
* International Students Organisation e.&nbsp;V.
* es griechischs Präfix (vo ίσος = „glich“); z. B. Isomorphismus, isotonisch
* e ehemaligi italienischi Schportwagefirma, lueg bi Iso Rivolta
Nobelpreis für Chemie

Dr Nobelpriis isch vom Schweed Alfred Nobel (1833-1896) gschtiftet worde, wo dur d Erfindig vom Dynamit zu grossem Riichtum choo isch. Dr Nobelpriis für Chemie wird jährlich vo dr "Königliche Schwedische Akademie vo de Wüssenschafte" a Persone verliehe, wo dur ihri Biiträäg a d Forschig dr Menschheit de gröschti Nutze bracht händ.

Erschtmals verliehe worde isch dr Priis 1901, an Jacobus Henricus van ’t Hoff (NL, 1852-1911). Wiiteri berüehmti Priisträger sind u.&nbsp;a. gsii: 
* Svante Arrhenius (1903)
* Ernest Rutherford (1908)
* Marie Curie (1911)
* Otto Hahn (1944).

## Lueg au
Lischt vo dr Nobelpriisträger für Chemie
Nobelpreis für Literatur

Dr **Nobelpriis für Literatur** isch dr wichdigst internationali Priis, wo für literarischi Leistige verge wird.

## De Priis
D Nobelpriis wärde jährlich us de Zinse vo dr Nobelschtiftig vergeh. I dr Schparte Literatur söll dr Priis nach em Wunsch vom Schtiftigsgeber Alfred Nobel sällem ge werde, wo e uusgezeichneti literarischi Leischtig in idealistischer Richtig gmacht hät. D Priisträger vom Literaturnobelpriis werded vo dr *[[Svenska Akademien|Schwedische Akademie]]* vo de Schöne Künscht uusgwählt.

Dr Literaturnobelpriis wird sit 1901 – zäme mit de Nobelpriise vo de andere Diszipline – offiziell jährlich am 10. Dezember, em Todestag vom Alfred Nobel, verge; er isch mit 10&nbsp;Millione schwedische Chrone (öppe 1.09&nbsp;Mio.&nbsp;€) dotiert.

## Literaturnobelpriistreger im dütschsprochige Ruum
### Dütschland
Di düütsche Nobelpriisträger sind dr Hischtoriker Theodor Mommsen (1902), dr Philosoph Rudolf Eucken (1908), d Schriftschteller Paul Heyse (1910), Gerhart Hauptmann (1912), Thomas Mann (1929), Heinrich Böll (1972) und Günter Grass (1999), und d Dichterin Nelly Sachs (1966), wo 1940 ins schwedische Exil gange isch, gsii.

### Schwiiz
Nebed em Hermann Hesse (1946), wo us Dütschland stammt wo aber langi Ziit i dr Schwiiz glebt het, und em Elias Canetti (1981), wo z Bulgarien uf d Wält cho isch aber ebefalls hüüfig i dr Schwiiz gwohnt het, isch dr bisher einzig Priisträger us dr Schwiiz de Carl Spitteler (1919) gsii.

### Öschtriich
Die einzigi öschtriichischi Priisträgerin, wo s bis jetzt ge het, isch d Elfriede Jelinek (2004).

## Lueg au
* Liste vo de Nobelpriistreger für Literatur

## Weblinks
* The Nobel Prize in Literature - Information der Nobelstiftung (engl.)
* wissen-news.de Nobelpreis für Literatur 1901-2004 (dt.)
Clonk

**Clonk** isch äs Computerspiil vu Red Wolf Design. S' Spiil Clonk isch än buntä Genre-Mix us Action, Gschicklichkeit, Jump 'n' Run und Uufbaustrategi. Diä neuärä Versionä vu Clonk sind Shareware, abär ältäri Versionä sind als Freeware z'haa.
mit Hilf vum Entwicklärmodus chön Spilär sälbär Erwiterigä machä.

## Inhalt
I Clonk wördäd chlini, mänschäähnichi Wesä, gnännt Clonk, pär Taschtatur und/odär Maus dur ä 2D dynamischi Landschaft mit Tiär, Pflanzä, Hüsär und vilna andärä Objäkt gschtürät. Clonk chan ällai odär mit 4 Spilär (dur Splitscreen) a eim PC gespilt wordä odär mit bis zu Zwölf Spilär übärs Netzwärk. S Spilzil isch vo dä verschidänä Ischtelligä abhängig.

## Erwiterigä
Für regischtrierti Spilär gits än Hufä Erwiterigä.

-Rittärpack (Mittälalter)
-Hazard  (Zuäkunft)
-Ferne Welten (Unterwässär, Igeboräni und Arktis)
-Golems 
-Fantasy (Sehr Fantasievolli Sächä und vill neui Zaubär)

Däzu gits no Sächä vo d' Spilär sälbär gmacht händ.

## Comprehensive Clonk Archive Network
S' Comprehensive Clonk Archive Network (churz CCAN) isch ä Sitä, vo mä än hufä Zuäsatzsachä äbäladä chan (Erfordärt Regischtriärig)

## Entwicklig
Sit Clonk Planet cha jedä Spilär sälbär Zuäsatzsachä entwicklä dank äm integriärta Enwticklärmodus.
Mit äm Entwicklärmodus cha mä uf fascht alli Komponente zuägriffä und so zimli alläs Sälbär entwicklä vo Objäkt bis Landschaft und Materialiä.
Mit dä Zit hät sich dänn ä läbhafti Entwicklärgmeind gründäd.

## Gschicht
* DOS-Spiele
** 1994 - Clonk 1
** 1994 - Clonk 2 Debakel 
** 1995 - Clonk A.P.E. (Advanced Player Edition)
** 1996 - Clonk 3
* Windows-Spiele
** 1998 - Clonk 4 
** 1999 - Clonk Planet 
** 2001 - Golden Wipf Edition (inoffiziälli Erwiterig zu Clonk Planet)
** 2004 - Clonk Endeavour
* Windows/Mac/Linux-Spiele
** 2007 - Clonk Rage
**???? - Clonk Extreme (noch in Entwicklig)

Noch 2001 hät Red Wolf Design äs Witärentwicklä vu Clonk Planet uufgä und sich Clonk Extreme zuägwand. Statt dessä hät RWD dä Source-Code vo Clonk Planet usägä. Drufabä änd sich ä paar Spilär zämmä gfunde mit äm Zil, ä neui Version vu Clonk Planet z' erschaffä. Da isch inä dänn au mit da Golden Wipf Edition glungä und spötär mit Clonk Endeavour (dur Hilf vo Red Wolf Design).

## Weblink
* www.clonk.de Offiziälli Clonk Homepage (Redwolf Design)
* clonk-center.de Bis dato gröschti Fanseite zu Clonk
* www.stivo-clonk.ch.vu E witeri Fansite, wo sech mit Clonk befasst

## Fuessnoote
Berndeutsche Vornamen

Für viu dütschi Vornäme gits e bärndütschi Version. Woby die Versione aber nid als Übersetzige z verstah sy, sondern quasi als e zuesätzlechi Bezeichnig. Die meischte vo dene sy Spitznäme und wärde dämentsprächend verwändet. Ir Schueu z.&nbsp;B. isches ganz unüeblich, dass dr Lehrer e Schüeler, wo Thomas heisst, mit Thömu aredt. Usserdäm gits grad ir Dütschschwyz ganz typischi Vornäme, wo süsch (z.&nbsp;B. z Dütschland) nid eso hüüffig aazträffe sy.
Die auermeischte Bärnerinne u Bärner bruuche im Umgang mitenang die bärndütsche Variante vo ihrne Vornäme.

## Tüpischi Schwiizer Vorname
* Bendicht, Bändicht
* Ueli
* Urs
* Beat
* Niklaus (wird albe i Chrüüzworträtsle als tüpische Schwiizer Vorname verlangt)
* Vreni
* Heidi (chunnt z Tüütschland o öppe vor)
* Reto
* Roland

## Bärndütschi Name mit hochdütschem Äquivalent
Bi Chline so bis zu Drittklässler, oder we vo sym Schatz d Red isch, so wird vieumou d *i*-Ändig bruucht: Simi, Tesi oder äs wirt sogar a *li*-Ändig yboue oder aaghänkt: Anny → Anneli, Res → Resli, Urs → Ursli, Werni → Wernli
Funktionale Dreiteilung

De Begriff **funktionàle Dreiteilung** (frz. *tripartition fonctionelle*) esch vum Réligionwisseschàftler Georges Dumézil erfunde und entwickelt worre. Zalli Théorie vermiet dàss d'Gsellschàftorgànisation so wie d'Mythos bi de indogermànische Vélker ebbs metnànder gemein hàn: se sen in drei ditlichi Funktione àbgteillt.

*D'erschte Funktion, genannt *priestlische/souveräne Funktion*, esch mit Heilig, Màgie, Herrschàft un Justiz verbundet. D'keltische Druide, d'indische Bràhmàne un d'rémische Flàmen bezèje sich uff dere Funktion. Si werd uftailt in en negativ-magisch-tyrannische Aspekt und en positiv-priesterlich-juridische Aspekt.
*Zweitens esch d' *kriagerische/stàrike Funktion*; de Kéni, d'Schwartedel un d'Léhnsmännr ghérre dazüe. In Indie, gitt's hiit noch d'Kshatriya wu bélde d'zweite Kàschte.
*Andli d' *produktive Funktion* wu durich Ackerbäu (Büre), Viehzüecht (Hirte), Hàndwarik, Handler, Liab, Furchbàrkeit uzw. (wie hiittigsdàjs mit' de indische Kàschte Vaishya) repräsentiert esch.

## Géttliche Triade (Vergliich)
### [[Germanen|Germàne: Gétter]]
*Woatan / Odin (Gewàlt/Schläuheit) un Ziu / Tyr (Justiz/Wissheit), d'beide Aschpekte vun de 1. Funktion.
*Donar / Thor, 2. Funktion
*Phol / Freyr, Freyja un Njörd, 3. Funktion

### [[Germanen|Germàne: Géttine]]
*Frigg, 1. Funktion
*Walküre, 2. Funktion
*Freyja, 3. Funktion

### [[Kelten|Kelte]]
*Teutates un Esus, 1. Funktion
*Taranis, 2. Funktion

### [[Rom|Rémer]]
*Jupiter und Dius Fidius, 1. Funktion
*Mars, 2. Funktion
*Quirinus, 3. Funktion

### [[Griechen|Grieche]]
*Hera, 1. Funktion
*Athene, 2. Funktion
*Aphrodite, 3. Funktion

### Indie: [[Veda|vedische Religion]]
*Varuna (Gewàlt) un Mitra (Justiz/Moràle), d'beide Aschpekte vun de 1. Funktion
*Indra, 2. Funktion
*d'Zwélinge Nasatya ou Ashvin, 3. Funktion

### [[Hinduismus]]: [[Trimurti|''trimûrti'']]
*Brahma, d'Schépfung
*Vishnu, d'Erhàltung
*Shiva, d'Zerschtérung

## Menschlichi Triade
### [[Nibelungen|Germàne: Nibelunge]]
*Uote, 1. Funktion
*Brünhilde, 2. Funktion
*Krimhilde, 3. Funktion

### [[Rom|Rémer: Kéni]]
*Romulus un Numa Pompilius, 1. Funktion
*Tullus Hostilius, 2. Funktion
*Ancus Marcius, 3. Funktion

## Büecher
* Dumézil Georges, *Les dieux Indo-Européens*, Paris 1952
* Dumézil Georges, *Gods of the Ancient Northmen*, Berkely 1977

## Lueg au
*Indogermanischi Religio
Regierungsbezirk

I gwüsse dütsche Länder isch e **Regierigsbezirk** e Bezirk, wo vom ene Regierigspräsidium gleitet wird und für Uufgabe us verschiidene Ressorts zueständig isch. E sonigi Landesmittelbehörde cha «Regierig» oder «Bezirksregierig» heisse. D Regierigspräsidie schtönd als Mittelinschtanz (Landesmittelbehörde) zwüsched dr Minischterialebeni und de Kommune (bzw. undere Landesbehörde). In vilne Bundesländer exischtiert die Verwaltigsebeni nöd oder nüme.

In fast allne Bundesländer wird diskutiert, d Regierigspräsidie abzschaffe und d Uufgabe uf d Minischterial- bzw. di kommunali Ebeni z verlagere. Nur in Bade-Württeberg hät mer mit ere d Verwaltigsreform 2005 d Regierigspräsidie geschtärcht und ihne viili Uufgabe übertreit, wo vorane vo eigeschtändige Landesbehörde usgfüert worde sind.

## Gschicht
Scho 1815/16 hät Preusse siis Schtaatsgebiet i Provinze und Regierigsbezirk glideret. Während dr Ziit vom Düütsche Riich häts ebefalls Regierigsbezirk als Mittelinschtanz vo dr schtaatliche Verwaltig geeh. Nach 1945 sind si i de grössere Flächeschtaate wider als schtaatlichi Mittelinschtanz iigrichtet worde. D Verwaltigsbehörde für d Regierigsbezirk, wo sich d Grenze im Lauf vo ihrer Gschicht verschideni Mal geänderet händ, sind entweder «Regierigspräsidium», «Regierig», «Dr Regierigspräsident» oder «Bezirksregierig» gnännt worde. Leiter vo dene Behörde isch im allgemeine dr Regierigspräsident gsi. In andere Flächeschtaate häts ähnlichi Verwaltigseinheite mit underschiedliche Bezeichnige ggää, z.&nbsp;B. «Chreishauptmannschaft» (in Sachse) oder «Chreis» (nöd z verwechsle mit de hütige Chreise).

## Regierigsbezirk
In dene düütsche Länder gits Regierigsbezirk:
* Bade-Würteberg – 4 Regierigsbezirk: Friburg, Charlsrueh, Stuegert, Tübinge (bis 1973 Nordbade, Südbade, Nordwürteberg, Südwürteberg-Hohezollere)
* Bayre – Bezirk vo de 7 Regierige: Oberbayern, Niederbayern, Oberfranke, Mittelfranke, Underfranke, Oberpfalz, Schwabe(Nöd z verwechsle mit de 7 deckigsgliiche **[[Bezirk (Bayern)|Bezirk]]** mit gliiche Näme)
* Hesse – 3 Regierigsbezirk: Darmschtadt, Giesse, Kassel 
* Nordrhy-Weschtfaale – 5 Bezirksregierige: Arnsberg, Detmold, Düsseldorf, Köln, Münschter

I dene Länder sind d Regierigsbezirk abgschafft worde:
* Rhyland-Pfalz (1999)
* Sachse-Anhalt (2003)
* Nidersaxe (2004)
* Sachse (2012)
Ludwig Forrer

De **Ludwig Forrer** (* 9. Februar 1845 z Islike bi Goochlinge im Kanton Thurgau; † 28. Septämber 1921 z Bern) isch en Schwiizer Politiker gsii (FDP).

De Forrer, wo zwar im Thurgi uf d Wält choo, aber en Bürger vo Bäretschwiil im Züri-Oberland gsii isch, hät a der Universität Züri Jus gstudiert. und isch 1870 Staatsaawalt woorde; ab 1873 hät er z Winterthur en eiges Aawaltsbüro ghaa. 1867 hät er sich de Demokratische Partei aagschlosse, wo spöter i der FDP uufggange isch.

1868/69 hät er em Zürcher Verfassigsrat aaghört, wo di birüemt diräktdemokratisch Kantonsverfassig vo 1869 uusgschaffet hät. 1870 isch er in Kantonsrat gwählt worde, und deet hät er bis 1900 mitgmachet. Wäge sim Iisatz für demokratischi und soziali Rächt hät er de Spitzname «Löi vo Winterthur» ghaa.

Vo 1875 bis 1900 (mit eme churzen Underbruch) isch er au im Schwiizer Nationalrat ghocket. As Nationalrat hät er sich für es für es Chranke- und Unfallversicherigsgsetz nach tüütschem Vorbild iigsetzt, isch aber daademit gschiiteret. 

Er isch am 11. Dezämber 1902 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezämber 1917 hät er siis Amt übergää, nachdem er am 11.&nbsp;Dezember siin Rücktritt aagchündt gha hät. Wäret sinere Amtsziit isch er dene Departemänte vorgstande:
* 1903: Handels-, Induschtrie- und Landwirtschaftsdepartemänt
* 1904–1905: Departemänt vom Innere
* 1906: Politischs Departemänt
* 1907: Militärdepartemänt
* 1908: Poscht- und Iisebahndepartemänt
* 1908: Juschtiz- und Polizeidepartemänt
* 1909–1911: Poscht- und Iisebahndepartemänt
* 1912: Politischs Departemänt
* 1913–1917: Poscht- und Isebahndepartemänt

Er isch Bundespresidänt gsii i de Jahre 1906 und 1912 und Vizepresidänt i de Jahre 1905 und 1911. As Bundesrat hät er gäge grosse Widerstand chöne de Gotthardvertrag zwüschet de Schwiiz, em Tüütsche Riich und Italie vo 1909 duresetze.

## Literatur
* 
* 
* Walter Labhart: *Bundesrat Ludwig Forrer, 1845–1921* (= *Neujahrsblatt der Stadtbibliothek Winterthur.* Band 303). Stadtbibliothek Winterthur, Winterthur 1973.

## Weblink
* Naalass i dr Zentralbibliothek Züri
*
Bundesrat (Deutschland)

Dr **Bundesrat** – mängisch seit me äm o Länderchammer – isch z Dütschland es wichtigs Verfassigsorgan, wo d (Bundes-)Länder uf de Bundesebni vertritt. Ei vo de wichtigschte Ufgaabe isch sys Mitwürke byr Verabschidig vomne Bundesgsetz.
D Lüt, wo dert albe düe rede und sech Gedanke mache übr d Sache vom Bundestag, ob si da sölle zuestimme, sy vo jeder vo de 16 Landesregierige ausgwählt, da häre z gah. Das heißt, by jedere Landestagswahl cha sech d Zämmesetzig vom Bundesrat wider verändere. Disi Landtagswahle sy allerdings nid alli zur glyche Zyt. Numme mängisch sy es paar glychzytig.
Usserdäm spilt dr Bundesrat by Aaglägeheite vor EU e Rolle.

## Sitz
Dr Bundesrat isch syt em Jahr 2000 im früerige Preußische Herrehuus z Berlin. Vorhär isch är (ab 1949) im Bundeshuus z Bonn gsy.
Im Jahr 2000 isch d Bundeshouptstadt vo Dütschland nid meh Bonn, sondern Berlin gsy. Da sy fasch alli Regierigsyrichtige u anderi Verfassigsorgane mit irne Büro uf Berlin züglet.

## Ufgaabe u Befugnisse
Dür de Bundesrat würke nach de Vorschrifte vom Grundgsetz (Artiku 50) „d Länder by de Gsetzgebig u Verwaltig vom Bund und i Aaglegeheite vor Europäischi Union“ mit. Wägem Artiku 79 cha disi grundsätzlichi Mitwürkig nid emau dür e Änderig vom Grundgsetz abgschaft wärde. Däm seit me uf Hochdütsch „Ewigkeitsklausel“.

Nid alli Gsetz bruuche d'Zuestimmig vom Bundesrat. Aber dä Aateil vo zuestimmigspflichtige Gsetz isch able no übr 50 Prozänt aagstige. Villicht ou wäg dr Rächtsprächig vom Bundesverfassigsgricht. Ursprünglech het me d Mitwürkig vom Bundesrat by de Gsetz wäg dr Erfahrig vo de Länder ygführt. Schließlech hets die ja scho viu früecher als d Bundesrepublik gäh, es sy de halt Fürschtetümer gsy. Inzwüsche isch disi Mitwürkig allerdings ou wägem Inhalt vo de Gsetz no da.

Parteipolitik spilt by däm ou a großi Rolle. So chame vermuete, dass zum Bispil d großi Koalition us CDU/CSU und SPD byr Föderalismusreform 2006 d Kompetänze meh a d Länder hei abgäh, wil fasch alli Bundesländer vor CDU regiert wärde. Auso isch es ke Machtverluscht. Gnauso het o Gsetzesentwürf vor letschte Rot-grüeni Regierig gäh, wo bym Bundesrat ke Zuestimmig übercho hei, wil dert fasch nummer Lüt vor CDU gsässe sy. Und ganz ähnlichi Gsetz wärde jitz vor neue CDU-Regierig vorgschlage und überchöö natürlech d zuestimmig.

2004 het d Föderalismuskommision probiert, dä Aateil vo zuestimmigspflichtige Gsetz z'sänke, hets de aber glych verjuflet.

## Weblink
* D Homepage vom dütsche Bundesrat
* Dütschi Bundeszentrle für Politischi Bildig
Länge

Under **Länge** oder **Längi** verschtaht mer:

* Physik: Di rüümlichi Uusdehnung vomene Objekte i ei Richtig, lueg bi Längi (Physik) 
** Mathematik: D Längi vonere Schtrecki oder Kurve, lueg bi Längi (Mathematik); 
** Für de Längebegriff vo dr Algebra lueg bi Längi (Algebra)
* Eine vo dr Winkel vomene Polarkoordinatesyschtems
** Geographie: De Längengrad vomene Ort
** Aschtronomie: Insbsunderi di eklptikali Längi
* I dr antike Metrik: Di lange Silbe vomene Wort im Vers, lueg bi Längi (Silbe)

**Lueg au** Breiti, Höchi
Klasse (Biologie)

D **Klass** (lat. *classis*) isch e hierarchischi Schtuefe vo dr biologische Syschtematik. E Klass schtaht zwüsched em Schtamm und dr Ordnig. Mehreri Klasse werded i mänge Fäll zunere Überklass zämegfasst. E Klass chann usserdem i Underklasse uufteilt werde. Mängisch wird i dr Zoologie zuesätzlich dr Begriff Infraklass oder Teilklass verwendet, wenn e Taxon zwüsched Underklass und Überordnig nötig isch. Zwüsched dr Überklass und dr Klass wird wenn nötig no d Reihe gschtellt.

Bi de Wirbeltier gits folgendi Klasse:
* Schädellosi
* Chiferlosi
* Chnorpelfisch
* Chnochefisch
* Amphibie
* Reptilie
* Vögel
* Sügedierer

D Schtellig vo de Chimäre (Seechatze) oder vo de Dinosaurier und Pterosaurier als Mitgliider vo de Klasse Chnorpelfisch beziehigswiis Reptilie oder als eigeni Klasse isch nonig endgültig klärt.
Schriftsteller

Als **Schriftschteller** werded Persone gnennt, wo im Verfasse vo eigene literarische Texte ihre bruefliche Schwerpunkt setzed. Dr Begriff schtammt us em 18. Jahrhundert, de Iidüütschige vo de Wörter *Skribent* und *Autor*. Jede Schriftschteller isch gliichziitig **[[Autor]]** (Verfasser), allerdings werded hüt insbsunderi d Autore vo Belletristik als *Schriftschteller* betrachtet. D Verfasser vo Sachtexte degäge gälted biischpiilswiis als *Sachbuechautore*.

Als Bruef isch dr freii Schriftschteller gege Endi vom 18. Jahrhunderts entschtande.

## Inhält
Bi de Werch vomene Schriftschteller channs sich sowohl um erzählendi Prosa-Text als au um Drame, Essays oder lyrischi Werch handle. *Schriftschteller* isch en Überbegriff für Autore oder Verfasser vo de gnännte Textgattige. Mitunder werded Schriftschteller, wo de Schwerpunkt vo ihrer Arbet uf e Gattig verleged entsprechend als Romancier, Dramatiker, Essayischt oder Dichter bezeichnet.  

## Uusbildig und Training
Es git kei beschtimmti Uusbildig zum Schriftschteller. Viili Autore händ sich s Schriibe ganz eifach selber biibracht. Anderi studiered an Universitäte oder Akademie, bsueched Kürs oder lesed Büecher. 
A dr Universität Hildesheim und dr Universität Leipzig (Düütsches Literaturinschtitut Leipzig) gits mittlerwiile e schriibhandwerchlichi Uusbildig zum Schriftschteller. Au zahlriichi Schriibwerchstätte und Schriibseminar wie z. B. s Junge Literaturforum Hesse-Thüringe oder d Marburger Summerakademie büüted aagehende Autore interaktivs Training und mängisch Coaching dur etablierti Vertreter vom Bruef aa. Am Düütsche Literaturinschtitut in Leipzig gits sit 1995 en Schtudiegang für Schriftschteller mit Prüefig und Diplom. 

Vorsichtig sött mer bi Aagebot wie "In 30 Tagen zum eigenen Buch" sii. Geld verdiened debii zerscht emal di Schuele, wo settigi "Kürs" aabüüted.

Für aagehendi Schriftschteller eignet sich zum Iischtieg (und au im wiitere Werdegang) d Nutzig vonere Autoreplattform. S Publiziere im Internet ermöglicht en erschte Kontakt zu Leser und über Feedback- bzw. Diskussionsfore chönnd mit Gliichgsinnte und Interessierte handwerchlichi Grundkenntnis erlangt und uusbaut werde.

## Lueg au
* Journalischt

## Weblinks

* Verband vo de Düütsche Schriftschteller
* Junge Literatur - Jungi Autore präsentiered sich 
* PEN-Zentrum Düütschland
Adolf Deucher

De **Adolf Deucher** (* 15. Februar 1831 z Wipkinge; † 10. Juli 1912 z Bern), heimatberechtiget in Schteckborn, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.

Er isch am 10. April 1883 in Bundesrat gwählt worde und isch im Amt an Altersschwächi gschtorbe. Mit 29 Jahr i dr Exekutive isch er dr amtsältischti Bundesrat. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
* 1883: Juschtiz- und Polizeidepartement
* 1884: Poscht- und Iisebahndepartement
* 1885: Departement vom Innere
* 1886: Politischs Departement
* 1887: Handels- und Landwirtschaftsdepartement
* 1888-1895: Induschtrie- und Landwirtschaftsdepartement
* 1896: Handels-, Induschtrie- und Landwirtschaftsdepartement
* 1897: Politischs Departement
* 1898-1902: Handels-, Induschtrie- und Landwirtschaftsdepartement
* 1903: Politischs Departement
* 1904-1908: Handels-, Induschtrie- und Landwirtschaftsdepartement
* 1909: Politischs Departement
* 1910-1912: Handels-, Induschtrie- und Landwirtschaftsdepartement

Er isch Bundespräsident gsii i de Jahre 1886, 1897, 1903 und 1909 und Vizepräsident i de Jahre 1885, 1896, 1902 und 1908.

De Adolf Deucher isch uf em Berner Bremgartenfriedhof begrabe worde; siis Grab isch aber inzwüsche uufghobe.

## Literatur
* 

## Weblink
* 
*
Kaspar Villiger

De **Kaspar Villiger** (* 5. Februar 1941 z Pfeffike, heimatbrechtigt z Seis und z Pfeffike) isch en Schwiizer Politiker (FDP).

Er isch am 1. Februar 1989 in de Bundesrot gwählt worde. Am 31. Dezember 2003 hät er siis Amt abgeeh, nachdem er im September siin Rücktritt bekannt geeh hät. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
* 1989-1995: Eidgenössischs Militärdepartement
* 1996-2003: Eidgenössischs Finanzdepartement

Er isch Bundespräsident gsii i de Johr 1995 und 2002 und Vizepräsident i de Johr 1994 und 2001.

Sit em Frühjohr 2009 isch de Kaspar Villiger Präsident vom Verwaltigsrot vo de UBS.

## Schrifte
* Kaspar Villiger und Konrad Stamm: *Zukunft gestalten statt ängstlich verwalten*, Nzz Libro (Mai 2004), ISBN 978-3038231073
* Kaspar Villiger: *Eine Willensnation muss wollen*, Nzz Libro (April 2009) ISBN 978-3038235255 

## Einzelnochwys
Flavio Cotti

De **Flavio Cotti** (* 18. Oktober 1939 z Muralto; † 16. Dezember 2020 z Locarno), vo Prato-Sornico TI,  isch en Schwyzer Politiker (CVP) gsy.

## Karriere
De Cotti isch zeerscht z Ascona und nachane z Sarne i d Schuel und hät z Friburg Jus gstudiert. Nach em Lizänziat hät er as Aawalt z Locarno gschaffet.

Vo 1964 bis 1975 isch er Gmäindrat (aso Mitglid vo de Legislative) vo Locarno gsy, vo 1967 bis 1975 Mitglid vom Grosse Rat (em Kantonsparlamänt) vom Kanton Tessin und vo 1975 bis 1983 Staatsrat (Regierigsrat) vo däm Kanton. Im Staatsrat isch er em Volchswirtschafts- und Justizdepartemänt vorgstande.

1983 isch er in Nationalrat gwählt worde und dänn vo 1984 bis 1986 Presidänt vo de CVP Schwyz gsy. Am 10.&nbsp;Dezember 1986 er in in Bundesrat gwählt worde. Wäret synere Amtszyt isch er däne Departemänt vorgstande:
* 1987–1993: Eidgnössischs Departemänt vom Innere;
* 1994–1999: Eidgnössischs Departemänt für usswärtigi Aaglägehäite (näbet em Cotti als «Diplomat» isch 1993 au der Adolf Ogi als «Macher» für d Leitig vom EDA ghandlet worde).
Er isch Bundespräsident gsy i de Jahre 1991 und 1998 und Vizepräsident i de Jahre 1990 und 1997.

De Cotti gilt as «Vatter vo de Bilaterale» mit der EU; mit däre hät er nämli e grosses Vertragswärch uusghandlet. I synere Zyt im EDI isch au s nöi Chrankeversicherigsgsetz und s nöi AHV-Gsetz gschribe worde. Uf syn Aatrag hii isch au d «Bergier-Kommission» pildet worde, di «Unabhängig Expertekommission Schwyz – Zwäite Wältchrieg», wo s Verhalte vo de Schwyz i däm Chrieg undersuecht hät.

Am 30.&nbsp;April 1999 hät er sys Amt abggää; syn Rücktritt hät er am 13.&nbsp;Januar bekannt ggää gha.

## Literatur
* 

## Weblink

* Flavio Cotti uf admin.ch
Arnold Koller

De **Arnold Koller** (* 29. August 1933 z St. Galle), vo Gossau SG und Oberbüüre,  isch en ehemalige Schwiizer Politiker (CVP) und Bundesrat.

Er isch am 10. Dezember 1986 in Bundesrat gwählt worde. Am 30. April 1999 hät er siis Amt übergeeh, nachdem er am 13. Januar siin Rücktritt aakündigt hät. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departemente vorgstande:
* 1987-1989: Eidgenössischs Militärdepartement
* 1989-1999: Eidgenössischs Juschtiz- und Polizeidepartement

Er isch Bundespräsident gsii i de Jahre 1990 und 1997 und Vizepräsident i de Jahre 1989 und 1996. Eini vo siine richtigswiisende Uussaage isch die zum 1. August 1997 gsii: "D Schwiiz bruucht kei Prophete, weder in- no ussländischi!".

## Literatur
* 

## Weblinks
* 
* Arnold Koller uf dr Website vom EJPD
* Claudia Schoch: ''Alt Bundesrat Arnold Koller wird achtzig. Staatsmann auch ohne Amt.'' In: Neue Zürcher Zeitung vom 27. August 2013
René Felber

De **René Felber** (* 14. März 1933 z Biel; † 18. Oktober 2020) isch en Schwiizer Politiker (SP) gsii.

Uspildet isch er as Primarlehrer gsii. Vo 1965 bis 1976 isch er Neueburger Grossrat gsii, von 1967 bis 1981 Nationalrat und dänn vo 1981 bis 1987 Neueburger Staatsrat.

Am 9. Dezember 1987 isch er in Bundesrat gwählt worde. Währed siinere Amtsziit isch er em Eidgenössische Departement für usswärtigi Aaglägeheite vorgstande. Sis gross Thema isch di europäisch Integration gsii, er hett gärn gseh, wänn d Schwiiz der EG oder em EWR biiträtte wär – dademit isch er aber gschiiteret. Am 31.&nbsp;März 1993 isch er zruggträtte, wil er Chräbs überchoo hät.

Er isch im Jahr 1992 Bundespresidänt und im Jahr 1991 Vizepresidänt gsii.

## Weblink
* 
* Website vom alt Bundesrat René Felber
Jean-Pascal Delamuraz

De **Jean-Pascal Delamuraz** (* 1. April 1936 z Vevey, Kanton Waadt; † 4. Oktober 1998 z Lausanne), heimatberechtigt in Longirod, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.

De Jean-Pascal Delamuraz isch am 7. Dezember 1983 mit 130 vo 246 Schtimme im 1. Wahlgang in Bundesrat gwählt worde. Er isch 1987 mit 194 vo 244 Schtimme, 1991 mit 172 vo 240 Schtimmen und 1995 mit 193 von 242 Schtimme im Amt beschtätiget worde. Am 14. Januar 1998 isch er us gsundheitliche Gründe zruggträte.

De Delamuraz isch vor allem im Welschland en sehr beliebte Politiker gsii. Er isch en uusgwisene Befürworter vom EU-Beitritt vo dr Schwiiz gsii.
Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departemente vorgstande:
* 1984-1986: Eidgenössischs Militärdepartement
* 1987-1998: Eidgenössischs Volkswirtschaftsdepartement

Er isch Bundespräsident gsii i de Jahre 1989 und 1996 und Vizepräsident i de Jahre 1988 und 1995.

## Dokumente
* 1991 - *[[Gesichter der Schweiz|Gsichter vo dr Schwiiz]]* vom Simon Edelstein u.&nbsp;a. Dokumentarfilm zur 700-Jahr-Jubiläumsfiir vo dr Eidgenosseschaft. Episode: Jean-Pascal Delamuraz

## Weblink
* 
* Abschiedsrede anlässlich des Rücktritts von Delamuraz
Ruth Dreifuss

D **Ruth Dreifuess** (* 9. Januar 1940 in St. Galle) isch e Schwiizer Politikerin (SP).

Sie isch am 10. März 1993 in Bundesrat gwählt worde. Ihrer Wahl sind Ereignis voruus gange, wo schliesslich zum so genannte Brunner-Effekt gfüehrt händ. Am 31. Dezember 2002 isch sie zruggträte. Während ihrer Amtsziit isch si em Eidgenössische Departement vom Innere vorgschtande.

Sie isch Bundespräsidentin gsii im Jahr 1999 und Vizepräsidentin im Jahr 1998.

D Ruth Dreifuess isch di zweiti Frau und ersti Person mit jüdischem Hindergrund gsii, wo in Bundesrat gwählt worde isch. Sie isch dezue di erschti Frau gsii, wo zur Bundespräsidentin gwählt worde isch.

## Literatur
* Isabella Maria Fischli: *Dreifuss ist unser Name. Eine Politikerin, eine Familie, ein Land.* Pendo Verlag, Zürich 2003, ISBN 3-86612-006-0
* 
* Jennifer Breger: Biography of Ruth Dreifuss, Jewish Women Encyclopedia (englisch)
* 

## Weblink

* Ruth Dreifuss. In: admin.ch
* Ruth Dreifuss In: geschichtedersozialensicherheit.ch
* Dossier zum Rücktritt vo de Ruth Dreifuess
*
Leon Schlumpf

De **Leon Schlumpf** (* 3. Februar 1925 z Felsbärg bi Chur, Graubünde; † 7. Juli 2012 z Chur), vo Mönchaltorf ZH und vo Felsbärg, isch en Schwiizer Politiker (SVP) und Volksmusikant gsii.

## Politik
De Leon Schlumpf isch vo Bruef Rechtsaawalt gsi und hät als Regierigsrat, Nationalrat und Schtänderat amtiert. Er isch am 5. Dezember 1979 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1987 isch er zruggträte. Während siinere Amtszeit isch er em Eidgenössische Verchehrs- und Energiewirtschaftsdepartement vorgschtande. 

Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1984.

Si Dochter, d Eveline Widmer-Schlumpf, isch 2007 anschdatt vom Christoph Blocher in Bundesrat gwählt worde.

## Musig
Weniger bekannt isch, dass er Klavier gschpilt und sich dr Ländlermusig gwidmet hät. Er hät under em Pseudonym *Raetus Telena* selber Stück komponiert, won er mit dr *Ländlerkapelle Bernina*, wo z Felsberg beheimatet gsi isch, interpretiert hät. E Polka, won er komponiert het, isch 2004 uf dr CD *Musig a so wie früener* erschine, gschpilt vo dr Ländlerkapelle Oberalp. D Klavierbegleitig isch i dr Bündner Volksmusigszene scho immer e Selteheit gsii, hüt sogar e Fremdkörper.

## Literatur
* 

## Weblink
* 
* 
* Adolf Ogi: ''Adolf Ogi würdigt Leon Schlumpf. In: *Der Sonntag* vom 7. Juli 2012
Alphons Egli

De **Alphons Egli** (* 8. Oktober 1924 z Luzern; † 5. August 2016 z Luzern), vo Entlibuech und vo Luzern, isch en Schwiizer Politiker (CVP) und Jurist.

Vor sinere Wahl in Bundesrat hät er i sinere eigene Kanzlej gschafft, wo sini Tochter d'Nachfolg aaträtte hät.  
Er isch am 8. Dezember 1982 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1986 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er em Eidgenössische Departement vom Innere vorgstande. Siis wohl wichtigschte Thema isch dr Umweltschutz gsii.

Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1986 und Vizepräsident im Jahr 1985.

Im August 2016 isch er mit 91 Jahr im ene Luzerner Altersheim gstorbe.

## Schrifte
* *Die Aktiengesellschaft im internationalen Privatrecht, insbesondere die Sitzverlegung.* Bern 1949,  (Dissertation Universität Bern 1949).

## Literatur
* .

## Weblink
* 
* .
* Alphons Egli uf de Website vom Bundesrat.
* ''Abschied von der Politik. Winterspaziergang mit Alphons Egli'', NZZ Folio, 1/1992.

## Fuessnote
Rudolf Friedrich

De **Ruedi Friedrich** (* 4. Juli 1923 z'Winterthur; † 15. Oktober 2013 ebd.) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsi.

Er hett sich frieh in dr FDP engagiert: Als Gmeindrot vo Winterthur 1962-1975; Kantonsrot vo Züri 1967-1977 und Nationalrot 1975-1982. Er het sich bsunders für Usse- und Sicherheitspolitik interessiert und hett e starki Landesverteidigung als Garant für Neutralität und Unabhängigkeit befürwortet 

Er isch am 8. Dezember 1982 in Bundesrat gwählt worde. Scho am 20. Oktober 1984 isch er us gsundheitlige Gründ zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er em Eidgenössischen Juschtiz- und Polizeidepartement vorgstande. Mit sinere Amtszyt isch d "Lex Friedrich" verbunde, es Gsetz, wo de Kauf vo Grundeigentum für Usländer yschränkt. Dr Friedrich het au s Asylgsetz verschärft. 

## Literatur
* Urs Altermatt (Hrsg.): *Die Schweizer Bundesräte – Ein biographisches Lexikon.* Artemis & Winkler Verlag, 1991, ISBN 3-7608-0702-X
* 

## Weblink
*
Pierre Aubert

De **Pierre Aubert** (* 3. März 1927 z La Chaux-de-Fonds; † 8. Juni 2016) isch en Schwiizer Politiker (SP) gsi.

Vo Bruef isch de Aubert Rächtsawalt gsi. Als Mitglied vom Nöieburger Grosse Rat vo 1961 bis 1975 isch er i d Politik yträtte. 1971 isch er vo de Nöieburger i Ständerat gwählt worde. Als Nachfolger vom Pierre Graber hed ihn di Veräinigti Bundesversammlig am 7. Dezember 1977 in Bundesrat gwählt. Am 31. Dezember 1987 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er em Eidgenössische Departement für usswärtigi Aglegeheiten vorgstande.

Er isch Bundespräsident gsi i de Jahre 1983 und 1987 und Vizepräsident i de Jahre 1982 und 1986.

## Weblink
*
Kaiserstuhl

Dr Begriff **Kaiserstuhl** verwiist uf verschiidini Ort:
* Kaiserstuhl AG, e chliini Stadt im Aargau, Schwiz
* Kaiserstuhl (Oberbaden), e glei Gebirg in dr Oberrhiinebini, Bade-Würtebärg, Dütschland
* Kaiserstuhl OW, en Ort z Obwalde, Schwiz
* *Kaiserstuhl (Rothenburg ob der Tauber)*, en Ortstail vo Rotheburg ob de Tauber, Bayern, Dütschland

und wyters:
* Kaiserstuhlbahn, e Näbebahn im Brisgau, Bade-Würtebärg, Dütschland
* *Kaiserstuhl Goslar*, de Thron vo de dütsche Kaiser und Könige
* *Kokerei Kaiserstuhl*, e ehemoligi Großkokerei z Dortmund, Nordrhy-Westfale, Dütschland
* *Zeche Kaiserstuhl*, es ehemoligs Bärgwerk z Dortmund, Nordrhy-Westfale, Dütschland

**Lueg au:**
* *Chaiserstuel*, en Bärg im Gränzgebiet vom Kanton Uri und Nidwalde, Schwiz
Kaiserstuhl (Oberbaden)

Dr **Kaiserstuehl** isch e Gebirg, wü üs dr Oberrhiinebini rüsluegt. Dr hegscht Punkt isch dr Dotekopf (557 m iber em Meer). Dä glei Gebirgsstock het e Duchmässer vu nit meh wiä 15 Killemetter. 

## Geografii un Natüür

Dr isch dur Vulkanismus entstande; ke uffene Vulkan - üs dr Diäfi hets nufzue druckt un d obere geologische Schickte glupft; an e Deil Stelle hets aü Lava rüsdruckt, wu mänkmol as Vulkangstei bloß leit un z sähne isch. Meischtens isch aber alles mit metterdicke Lessschichte zuedeckt.

Im Weschte gränzt er an dr Rhiin - zwoo Brucke Briisach/Nej-Briisach un Saschbe/Markelse verbinde d Kaiserstuehlgegend mit em Elsiss. Vu hechere Stelle im Weschte siiht mer s ganz Elsiss bis in d Vogese nii; grad gegeniiber in 30 Killemetter Entfernung leit am Vogeserand Colmer. Im Oschte blickt mer vu hechere Stelle üs uf Friiburg un dr Schwarzwald; Friiburg isch vum Kaiserstuehlrand ungfähr 15 Killemetter entfernt.

D Bärgkuppe vum Kaiserstuehl sin meischtens mit Mischwald bedeckt, d Häng sin fir dr Räbboi terrassiärt. In dr Däler un am Rad vum Kaiserstuehl liige 24 Ortschafte mit ungfähr 20.000 Iiwohner, wu friähjer emol sälbständig gsii sin, hit zum Deil aber iigmeindet sin.

## Mänsche

Dr Kaiserstuehl isch bekannt fir sii Wii. Wäge däm un wäge sinere wennig induschrialisiärte Landschaft het er e große tourischtische Reiz: Mer heißt-e aü d Toscana am Oberhiin.

Iberaal hets no viil Landwirtschaft - arbetsintensivi Sonderkültüre wiä Spargle, Krüt, Ruewe, Griäse, bsunders aber Räbe. Im verkehrsabglägene Weschte isch des sogar no dr Wirtschaftszwiig, wu vorherrscht un e großi Zahl vu Arbetskräft bindet.

In dr Gschicht het dr Kaiserstuehl viil Verkehr mit em Elsiss gha - dr Rhiin isch ghe Gränz gsii, dr isch e Wortschaftszon gsii - Fischfang, Schiffahrt usw. Dr Kaiserstiähler Dialekt isch - bsunders im Weschte - stark elsässisch beiiflusst. Uf Friiburg zue het dr sumpfig Mooswald e lichte Vekehr behinderet.

Dr Kaiserstuehl un si Umgäbig isch bis in d 1950er, 60er Johr e armi, fascht rein agrarischi Landschaft gsii - mit wäge däm het sich si alemannische Dialäkt besser ghalte wiä in dr Friiburger Bucht.

D Mänsche hänn sich au lang un erfolgrich gege s Bleichemiwerk in Markelse und gege AKW in Brisach und Wyhl gwehrt.

## Weblinks

* Natur und Umweld am Kaiserstuehl
* Bilderle uff ere Badische Sitte
* De inner Kaiserstuehl

## Lueg aü
* Kaiserstuehlbahn
Willy Ritschard

De **Willy Ritschard** (* 28. September 1918 z Deitige; † 16. Oktober 1983 uf em Gränchebärg) isch en Schwiizer Politiker (SP) gsii. 

## Kindheit und Jugend
Dr Willy Ritschard isch am 28 Septämber 1918 als dr Sohn vom Ernst Emil Ritschard, eme Schuehmacher vo Deitige, und dr Frieda, im Kanton Soledurn uf d Wält choo. Sin Vater, ufgwachse als Verdingbueb, isch au es Mitglid vo dr SP gsi. Beidi sini Eltere sind gstorbe, wo är sächzäni gsi isch; do het er e Lehr als Heizigsmonteur aagfange. D Lehr het er im 1936 abgschlosse.

## Politischi Laufbahn
Dr Willy Ritschard isch dr Gwerschaft biiträte und het sich an dr Schwiizer Arbeiterbildigszentrale lo witerbilde. Im 1945 isch er dr Sekretär vom Schwizerische Bau- und Holzarbeiterverband (SBHV) z Solothurn worde und 1947 dr Gmeindsamme vo Luterbach. Im 1955 isch er in de Nationalrot und im 1962 zum Regierigsrot vom Kanton Soledurn gwählt worde.

Er isch am 5. Dezember 1973 in Bundesrat gwählt worde, gege dr offizielli Kandidat vor dr SP. Er isch im Amt verschtorbe. 

Während siinere Amtsziit als Bundesrat isch er de folgende Departement vorgschtande:
* 1974–1979: Eidgenössisches Departement für Umwelt, Verkehr, Energie und Kommunikation
* 1980–1983: Eidgenössisches Finanzdepartement

Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1978 und Vizepräsident i de Jahre 1977 und 1983. I siim ehemalige Wohnort Luterbach gits jetzt e Willi-Ritschardstrasse. I dr Bevölkerig hät de Ritschard wege siinere eifache Schprach grossi Popularität gnosse. Viili vo siine Schprüch sind i dr Schwiiz zu gflüglete Wort worde, wie siin berüehmte Schpruch: «Je höcher dr Aff chlätteret, deschto besser gseeht mer siis Füdli.»

## Persönlig
Dr Willi Ritschard und d Greti Hostettler hän im 1941 ghürote. Sie hän zwei Kinder beko, d Margaretha Ueker-Ritschard und dr Rolf Ritschard. Dr Rolf isch au en Regierigsrot vo Soledurn worde. Dr Willi Ritschard is am 16. Oktober 1983 währed ere Wanderig ufm Grenchebärg gstorbe und isch z Luterbach begrabe.

## Literatur
* Willi Ritschard: *Das Wort hat Herr Bundesrat Ritschard&nbsp;…* Bern: Benteli, 1975. ISBN 3-7165-0050-X.
* Willi Ritschard: *Das Wort hat wiederum Herr Bundesrat Ritschard.* Bern: Benteli, 1982. ISBN 3-7165-0408-4.
* Christian Fehr (Hrsg.: Peter Hablützel et al): *Willi Ritschard: Arbeiter, Gewerkschafter, Sozialdemokrat, Bundesrat.* Hägendorf: Edition Gutenberg, 1983. ISBN 3-905485-00-1.
* 
* 

## Weblink
* Profil uf dr Websiite vo dr Schwiizer Regierig
* 

## Äinzelnoochwiis
Georges-André Chevallaz

De **Georges-André Chevallaz** (* 7. Februar 1915 z Lausanne; † 8. September 2002 ebd.), heimatberechtigt in Montherod, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.

Er isch am 5. Dezember 1973 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1983 hät er siis Amt übergeeh. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departemente vorgschtande:
* 1974-1979: Eidgenössischs Finanzdepartement
* 1980-1983: Eidgenössischs Militärdepartement

Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1980 und Vizepräsident im Jahr 1979.

## Werch (Uuswahl)
* *Histoire générale de 1789 à nos jours*. Payot, Lausanne 1964
* *La Suisse ou le sommeil du juste*. Payot, Lausanne 1967
** dütschi Uusgab: *Die Schweiz oder der Schlaf des Gerechten*. Ex Libris, Zürich 1969
* *Les Raisons de l’espoir*. L’Aire, Lausanne 1979
* *Le Gouvernement des Suisses ou l’histoire en contrepoint*. Mit Illustrationen von Hans Erni. L’Aire, Lausanne 1989
* *Le Défi de la neutralité. Diplomatie et défense de la Suisse 1939–1945*. L’Aire, Vevey 1995
** dütschi Uusgab: *Die Herausforderung der Neutralität. Diplomatie und Verteidigung der Schweiz 1939–1945*. Orell Füssli, Zürich 1997

## Weblink
*
Kurt Furgler

De **Kurt Furgler** (* 24. Juni 1924 z St. Galle, † 23. Juli 2008 au z St. Galle), vo Pfäfers (Valens), isch en Schwiizer Politiker (CVP) gsi.

## Politik
1955 bis 1971 hät de Furgler em Nationalrat aaghört. Am 8. Dezember 1971 isch er in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1986 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
* 1972–1982: Eidgenössisches Justiz- und Polizeidepartement
* 1983–1986: Eidgenössisches Volkswirtschaftsdepartement

Er isch Bundespräsident gsii i de Jahre 1977, 1981 und 1985 und Vizepräsident i de Jahre 1976, 1980 und 1984.

Bekannt worde isch er insbesonderi dur d Lex Furgler, es Gsetz, wo de Immobilieerwerb dur Ussländer beschränkt.

## Privats
De Kurt Furgler isch Gründer vom Handballclub *TSV St. Otmar Handball* z Sanggalle und döt au Spiller und Trainer gsi. 1950 hät er d Ursula Stauffenegger ghüroted. Si sind Eltere vo vier Maitle und zwee Buebe worde. Im 1971 isch de Kurt Furgler zum Oberstbrigadier befördered worde. Er isch Mitgliid im Club of Rome und Ehremitgliid vom Internationale Olympische Komitee gsi.

## Literatur
* 
* 
* José Ribeaud: *Kurt Furgler à cœr ouvert*. 1986, Éditions de l'Aire.

## Weblink

* 
* ''Eine Ausnahmeerscheinung in der schweizerischen Politik. Zum Tod von alt Bundesrat Kurt Furgler'', Naaruef vom Urs Altermatt uf NZZ Online vom 24. Juli 2008
* Furgler gegen Ruf Em Furgler sii legendäre Uusspruch uf e Aafrag vom Nationalrot Markus Ruf am 30. September 1985 (Video-Uusschnitt vo dr SF Tagesschau im SRF Archiv)

## Fuessnoote
Fritz Honegger

De **Fritz Honegger** (* 25. Juli 1917 z Hauptwil; † 4. März 1999 z Züri) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.

Er isch am 7. Dezember 1977 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1982 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er em Eidgenössische Volkswirtschaftsdepartement vorgschtande.

Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1982 und Vizepräsident im Jahr 1981.

## Literatur
* 

## Weblink
* 
*
Hans Hürlimann

De **Hans Hürlimann** (* 6. April 1918 z Walchwil; † 22. Februar 1994 z Zug), isch en Schwiizer Politiker (CVP) gsii.

Er isch am 5. Dezember 1973 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1982 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er em Eidgenössische Departement vom Innere vorgschtande.

Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1979 und Vizepräsident im Jahr 1978.

Legendär isch e Uussaag i dr Reed wo er aalässlich vo dr Eröffnig vom Gotthard-Schtrassetunnel im Jahr 1980 halte hät. Er hät dr betroffene Bevölkerung verschproche dr Gotthard-Schtrassetunnel werdi "niemals en Korridor für de Schwerverchehr werde".

De Hans Hürlimann isch dr Vater vom Schwiizer Schriftschteller Thomas Hürlimann.

## Weblink
* 
*
Pierre Graber

De **Pierre Graber** (* 6. Dezember 1908, heimatberechtigt in Langenbruck und La Chaux-de-Fonds; † 19. Juli 2003) isch en Schwiizer Politiker (SP) gsii.

Er isch am 10. Dezember 1969 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1978 isch er zruggträte. Während siinere Amtszeit isch er em Politische Departement vorgschtande. 

Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1975 und Vizepräsident im Jahr 1974.

## Wärk
* *Mémoires et réflexions.* Editions 24 heures, Lausanne 1992, ISBN 2-8265-1096-7.

## Weblink
* 
*
Hans-Peter Tschudi

D **Hans-Peter Tschudi** (* 22. Oktober 1913 z Basel; † 30. September 2002 ebefalls z Basel) isch en Schwiizer Politiker (SP) gsii.

Dr Tschudi isch Bürger vo Schwande und vo Basel gsi. Er isch z Basel ufgwachse und het dört und z Paris Rächtswüsseschafte schdudiert. 1936 het er promoviert. 1938 isch er zum Vorsteher vom Gwärbinspektorat gwehlt worde. 1952 isch er Brofässer für Arbets- und Sozialversicherigsrächt an dr Universidät Basel worde. Im gliiche Johr het er d Irma Steiner (1912–2003) ghürotet.

As sozialdemokratische Politiker isch er vo 1944 bis 1953 in dr Stadtbasler Grooss Root gwehlt worde, denn isch er in Stadtbasler Regierigsroot cho und vo 1956 bis 1959 isch er für Basel-Stadt im Ständeroot gsässe. 

Er isch am 17. Dezämber 1959 in Bundesrot gwehlt worde anstatt vom Walther Bringolf vo Schaffhuuse, wo dr offiziell Kandidat vo dr SP gsi isch.  Während siinere Amtszyt isch er em Departement vom Innere vorgschtande. Er isch Bundesbresidänt gsii i de Johr 1965 und 1970 und Vizepräsident in de Johr 1964 und 1969. Am 31. Dezember 1973 isch er zruggträte.

Drnooch het er an de Universidäte vo Basel und Bärn underrichdet. Vo 1967 bis 1992 isch er Bresidänt vo dr Abgeordneteversammlig vo der Pro Senectute gsi, vo 1975 bis 1987 au Präsidänt vom Forum Helveticum und vo 1975 bis 1992 Präsidänt vom Fründeverein vom Basler Zolli.

Dr Tschudi wird vilmol dr Vater vo dr AHV gnännt. Die Bezeichnig isch irrefüehrend, wil d AHV scho 1947 in ere Volksabschtimmig aagnaah worde isch. Dr Tschudi isch aber für wichtigi Wiiterentwicklige wie s Dreisüüle-Prinzip und d Ergänzigsleischtige verantwortlich. 

## Literatur
* 
* 

## Weblink
* Hans-Peter Tschudi. In: admin.ch
*
Willy Spühler

De **Willy Spühler** (* 31. Januar 1902 z Ussersihl; † 31. Mai 1990 z Züri) isch en Schwiizer Politiker (SP) gsii.
1928 isch er ins Zürcher Stadtparlament gwählt worde. 1938 isch er Nationalrat worde. Vo 1955 bis 1959 isch er Mitgliid im Ständerat gsi.

Er isch am 17. Dezember 1959 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1970 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
* 1960-1962: Poscht- und Iisebahndepartement
* 1963-1965: Verchehrs- und Energiewirtschaftsdepartement
* 1966-1970: Politischs Departement

Er isch Bundespräsident gsii i de Jahre 1963 und 1968 und Vizepräsident i de Jahre 1962 und 1967.

## Literatur
* Urs Altermatt (Hrsg.) Die Schweizer Bundesräte, ein Biografisches Lexikon; Artemis Verlag Zürich und München; 1991; ISBN 3-7608-0702-X
Max Weber (Politiker)

De **Max Weber** (* 2. August 1897 z Züri; † 2. Dezember 1974 z Bärn) isch en Schwiizer Politiker (SP) gsii.

Er isch am 13. Dezember 1951 in Bundesrat gwählt worde. Siini lang vorbereiteti Finanzreform isch inere Volksabschtimmig gscheiteret. Am 31. Januar 1954 hät er siis Amt übergeeh, nachdem er am 8. Dezember 1953 siin Rücktritt aakündegt hät. Während siinere Amtsziit isch er em Finanz- und Zolldepartement vorgschtande - gege de Wille vo dr Sozialdemokratische Partei.

## Werch
* *Geschichte der schweizerischen Bundesfinanzen*. Haupt, Bern 1969. 
* Probleme der Sozialpolitik. Bern 1967.
* Die Schweiz und der Ostblock. Lang, Bern 1962.
* Gegenwartsfragen der schweizerischen Wirtschaft. Francke, Bern 1938.

## Literatur
* Erich Gruner u.&nbsp;a. (Hrsg.): *Im Kampf um soziale Gerechtigkeit. Max Weber zum 70. Geburtstag.* Beiträge von Freunden und Auswahl aus seinem Werk. Lang, Bern 1967.
* Hans Ulrich Jost: *Max Weber 1897–1974.* In: Urs Altermatt (Hg.): *Die Schweizer Bundesräte. Ein biographisches Lexikon.* Artemis & Winkler, Zürich/München 1991, ISBN 3-7608-0702-X.

## Weblink
*