open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elektronenmikroskop

En **Elektroonemikroskoop** isch e Mikroskoop, wo s Innere oder d Oberflechi vom ene Objekt mit Elektroone duet abbilde. Wie bi klassische Liechtmikroskoop hängt d Vergröösserig au doo vo dr Wällelengi ab, wo mä brucht. 
Wil schnälli Elektroone Materiewälle mit ere Wällelengi häi, wo seer vil chürzer isch as die vom sichbaare Liecht, isch d Vergröösserig (d Uflöösig) vom en Elektronemikroskoop seer vil gröösser (zur Zit öbbe 0,1&nbsp;nm) im Vergliich zun ere Uflöösig vo öbbe 200&nbsp;nm mit eme Liechtmikroskoop. Abbildigsfääler setze em Elektroonemikroskoop sini Gränze und von ere theoretische Uflöösig vo öbbe 0,0037&nbsp;nm bin ere Elektrooneenergii vo 100&nbsp;keV isch mä no wit äwägg.

Es git verschidnigi Tüpe vo Elektroonemikroskoop, wo sich underschäide din, wie si e Bild vom ene Objekt erzüüge:
* Bi Dransmissionselektroonemikroskoop wärde elektrooneoptischi Linse iigsetzt, wo mit magnetische oder elektrische Fälder d Baan vo de Elektroone ablänke, äänlig wie wie s bim Liecht bassiert, wenn s dur e liechtoptischi Sammellinse goot. 
* Sekundärelektroonemikroskop mache iiri Bilder äänlig wie konfokali Liechtmikroskoope.

## Liddratuur
* Stanley L. Flegler, John W. Heckman jr., Karen L. Klomparens: *Elektronenmikroskopie: Grundlagen, Methoden, Anwendungen*. Spektrum, Heidelberg/Berlin/Oxford 1995, ISBN 3-86025-341-7.
* Ludwig Reimer, Gerhard Pfefferkorn: *Raster-Elektronenmikroskopie*. 2. Uflag. Springer, Berlin 1999, ISBN 3-540-08154-2.
* David B. Williams and C. Barry Carter: *Transmission Electron Microscopy. A Textbook for Material Sciences*. Plenum Press, New York/London 1996, ISBN 0-306-45247-2.

## Weblingg

* Das Elektronenmikroskop - Die ganze Geschichte
* The Electron Microscopy Site Webseite der ETH Zürich: sehr gute Grafiken und Abbildungen, die verschiedene Verfahren illustrieren.
* Elektronenmikroskopischer Atlas von Zellen, Organen und Geweben von Säugetieren

## Fuessnoote
Université fédérale de Toulouse-Midi-Pyrénées

D **Université fédérale de Toulouse-Midi-Pyrénées** isch e Verbund vu dr Tächnische Hochschuele im franzesische Toulouse un dr ehmolige Region Midi-Pyrénées. Där Verbund isch anne 2007 grindet wore un umfasst insgsamt 30 Hochschuele un Forschigsinschtitut un ai Universitetsklinik.

## Mitglider
D Grindsmitglider vum Verbund sin die gsii:
* Universität Toulouse I
* Université Toulouse–Jean Jaurès
* Université de Toulouse II–Le Mirail
* Universität Paul Sabatier
* Institut national polytechnique de Toulouse
* Institut national des sciences appliquées de Toulouse  (INSA Toulouse)
* Institut supérieur de l’aéronautique et de l’espace (ISAE-SUPAERO)
* Centre national de la recherche scientifique (CNRS)

Derzue sin im Lauf vu dr Johr no verschideni anderi Inschtitut derzue chuu:
* Centre de ressources, d’expertise et de performance sportives (CREPS) de Toulouse-Midi-Pyrénées
* Ecole nationale de l’aviation civile (ENAC)
* École nationale supérieure d’électrotechnique, d’électronique, d’informatique, d’hydraulique et des télécommunications (ENSEEIHT), école interne de Toulouse INP
* École nationale supérieure des ingénieurs en arts chimiques et technologiques (ENSIACET), école interne de Toulouse INP
* École nationale supérieure agronomique de Toulouse (ENSAT), école interne de Toulouse INP
* École nationale d’ingénieurs de Tarbes (ENIT), associée à Toulouse INP
* École d’ingénieurs de Purpan, associée à Toulouse INP
* École nationale de la météorologie (ENM), associée à Toulouse INP
* École nationale supérieure d’architecture de Toulouse (ENSA Toulouse)
* École nationale supérieure des mines d’Albi-Carmaux (IMT Mines d'Albi)
* Institut d’études politiques de Toulouse (Sciences Po Toulouse)
* Centre universitaire Jean-François-Champollion (INUC)
* institut supérieur des arts de Toulouse (Beaux-Arts Toulouse)
* Toulouse Business School (TBS)
* École nationale supérieure de formation de l’enseignement agricole (ENSFEA)
* École nationale vétérinaire de Toulouse (ENVT)
* Institut catholique d’arts et métiers (ICAM)
* Toulouse Business School
* École nationale de formation agronomique (INRA)
* Institut national de la santé et de la recherche médicale (INSERM)
* Institut de recherche pour le développement (IRD)
* Centre national d’études spatiales (CNES)
* Centre national de recherches météorologiques (CNRM)
* Office national d’études et de recherches aérospatiales (ONERA)
* Centre hospitalier universitaire de Toulouse (CHU Toulouse)

## Weblink

* univ-toulouse.fr
Erste Kirche Christi, Wissenschafter (Basel)

Die **Ersti Kiirche vom Christus, Wüsseschaftler** am Picassoplatz 2 z Baasel isch emol e Kultusgeböid vo dr Religionsgmäinschaft Christligi Wüsseschaft gsi. Hüte isch si im Bsitz vom Kanton Baasel-Stadt und isch umbaut worde für s Simfoniiorchester Baasel, wo dört e Halle für Broobe und für Büroo für d Verwaltig iigrichdet het. S Geböid gältet as Bischbil für die sogenannti anderi Modärne vom 20. Joorhundert in dr Schwiz und isch im Dänggmolverzäichnis ufgfüert.

## Dr Bau
Dr Archidekt Otto Rudolf Salvisberg het s Geböid blaant und 1935 het er mit em Baue aagfange. 1936 isch d Kiirche iigweit worde. Sit 2016 wird si nüm vo dr Christlige Wüsseschaft brucht, und die het si für öbbe säggs Millione Franke an dr Kanton verkauft/ 

### Archidektur und Usstattig
Dr Bau befindet sich im Innere vom ene Hüüserblock. Bim Iinecho got mä dur e groossi Iigangshalle mit Nääberüüm. Dr Saal het d Form vom ene Trapez, wo die chürzisti Site bi dr Kanzle het. Er isch äifach gstaltet mit ere filigrane Holzdecki und verbutzte Wänd. In de Sitewänd het s e Räije vo schmale hooche Fänster. Vom Iigang zum Lääsipult aane goot dr Boode abwärts.

Oobe an dr Kanzle befindet sich d Orgleempore, uf dr Site wisawii en Empore mit Sitz für d Mitgliider vo dr Gmäind. Im ganze hets für mee as 800 Lüt Blatz ghaa. Über dr Iingangshalle isch dr Saal für d Sunndigsschuel gsil mit sinere iidrucksvolle Glasfront.

### D Orgle

D Orglebaufirma Kuhn us Männedorf het 1936 en Orgle mit drei Manual und Bedal baut, mit im Ganze 26 Register; s Wärk het d Opusnummere 780. D Spiil- und Registerdrakdur isch elektrisch. S Pfifewärk isch uf ere Büüni ooben am Lääsipult ufgstellt und stoot uf Däschelade, dr Spiildisch befindet sich im Kiircheruum in ere Verdiefig rächts näben em Lääsipult.
D Disposizioon isch eso:

* *[[Koppel (Orgel)|Kopple]]:* II/I, III/I, III/II, I/P, II/P, III/P
* *[[Register (Orgel)#Transmission|Transmissione]]:* Schalmei 4′ us III, Drumbeete 8′ us III, Englischs Horn 8′ us II, Fagott 16′ us P

## Sit 2018
Äänlig wie wie s scho bi de Kultusgeböid vo dr Christlige Wüsseschaft z Züri und z Bärn bassiert isch, wo zu Prooberüüm für d Filharmonia Züri bzw. zum «Yehudi Menuhin Forum Bärn» umbaut worde si, het mä s au z Baasel gmacht und d Kiirche zum e Brooberuum für s Simfoniiorchester Baasel umbaut. Im obere Stock het s Zimmer für d Gschäftsläitig vom Orchester. S Brojekt isch s Resultaat von ere änge Zsämmenarbet mit dr Dänggmolpflääg.

## Weblingg

* Informationen des Hochbauamts Basel-Stadt zum Umbau (mit Bildergalerie)
* Informationen zur Orgel Website der Firma Orgelbau Kuhn AG

## Fuessnoote
Exkommunikation

D **Exkommunikazioon** (lat. *excommunicatio*, zum Präfix *ex-* „us“, dusse; *commūnis* doo Kommunion, Eucharistie) isch im witere Sinn dr Usschluss us ere Kiirche oder ere Glaubensgmäinschaft oder vo bestimmte Aktiwidääte in ere sonige Gmäinschaft. Si wird vilmol aagwändet, bis ass dr Sünder sis schlächte Benää duet verbessere, cha aber au permanänt si. Si basiert uf em Nöije Testamänt (Matth. 18,17 , Kor. 5,4 usw) und isch gege Sünder und Heretiker aagwändet worde. Es git sä in de mäiste christlige Religioonsgmäinschafte und isch bis ins 19. Joorhundert nid sälte und meer oder weeniger sträng aagwändet worde.

En äänligi Stroof im Juudedum isch dr *Cherem* (Bann, hebr. חרם), wo mit em zum Bischbil dr Baruch Spinoza us dr jüüdische Gmäind vo Amsterdam usgschlosse worde isch. 

## Kwelle
* dtv-Lexikon, Band 5, deutscher taschenbuch verlag, 1970
Ferdinand III. (HRR)

Dr **Ferdinand III.** (* 13. Juli 1608 z Graz; † 2. April 1657 z Wien), uf d Wält cho as *Ferdinand Ernst*, Erzherzog vo Ööstriich us em Huus Habsburg, isch vom 15.&nbsp;Februar 1637 bis zu sim Dood 1657 dr römisch-dütsch Käiser gsi- Usserdäm isch er sit 1625 bzw. 1627 König vo Ungarn, Kroazie und Bööme gsi.

Dr Ferdinand III. isch wääred em Drissigjöörige Chrieg Käiser worde und scho sit em 2.&nbsp;Mai 1634 dr Oberbefäälshaber vo dr Armee.
In sinere Regierigszit sich dr käiserlig Machtaaspruch, wo si Vadder gstäigeret het, wider chliiner worde. Er het dr Chrieg so schnäll wie mööglig welle beände, het aber noch e baar milidäärische Niiderlage und wil si Macht sich verchliineret het, in vile Pünkt uf bishäärigi Posizione vo de Habsburger müesse verzichte. Eso ischs ändlig zu Friidensverhandlige cho, wo mit em Westfälische Friide gändet häi und d Macht vom Käiser verchliineret het. Z Bööme, z Ungarn und in de ööstriichische Erbland hingege isch diStellig vom Ferdinand as Landsherr allerdings sterker worde as vorhär.

Dr Ferdinand isch dr erst Herrscher us em Huuse Habsburg gsi, wo au as Komponist bekannt worde isch,.

## Liddratur

* 
* Konrad Repgen: *Ferdinand III.* In: Anton Schindling, Walter Ziegler (Hrsg.): *Die Kaiser der Neuzeit. 1519–1918. Heiliges Römisches Reich, Österreich, Deutschland.* C.H. Beck, München 1990, S.&nbsp;142–168.
* Richard Reifenscheid: *Kaiser Ferdinand III.* In: Gerhard Hartmann, Karl Schnith (Hrsg.): *Die deutschen Kaiser. 1200 Jahre europäische Geschichte.* Verlag Styria, Graz 1996, ISBN 3-222-12421-3, S.&nbsp;551–557.
* Mark Hengerer: *Kaiser Ferdinand III. (1608–1657). Eine Biographie.* Böhlau, Wien u.&nbsp;a. 2012, ISBN 978-3-205-77765-6 (Digitalisat auf den Seiten der OAPEN Library).
* Lothar Höbelt: *Ferdinand III. Friedenskaiser wider Willen.* Ares Verlag, Graz 2008, ISBN 978-3-902475-56-5.

## Weblingg

* 
* 
* 

## Fuessnoote
Formonterhof

Dr **Formonterhoof** isch e historischs Geböid an dr Santihanns-Vorstadt 27 z Baasel und isch e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch. Es dient sit 1942 as Gmäindihuus vo dr Christkatholische Kiirche Baasel-Stadt.

## Baugschicht
Dr Formonterhof isch 1720 in dr Santihannsvorstadt e chli rhiiuf vo dr Johanniterbrugg für die riichi Witwe vom franzöösische Aadlige Graaf Jean Formont de La Tour baut worde. Das Stadthuus im Stiil vom Barock het as äins vo de chostbarste gulte, wo je in dr Stadt baut worde si. D Witwe isch 1727 gstorbe und vo denn aa het s Huus immer wider emol dr Bsitzer gwäggslet. Öbbe 1747 het dr Groossroot Johann Heinrich Zaeslin Wasser vom ene Brunne am Noodlebärg in si Huus, wo denn no «zem Nöje Huus» ghäisse het, lo läite und es isch wit und bräit äins vo de erste Hüüser gsi, wo fliessends Wasser gha het. Bald druf het s im Samuel de Meriaa ghöört, wo s 1773 für 40‘000 Livres im Johann Georg Streckiise verchauft het. Wääred dr Helvetik  het s d Verwaltigschammere für d Generaldiräkzioon vo dr franzöösische Fäldbost rekwiriert und mä het im Streckiise versproche, ass män em s Geböid in guetem Zuestand wurd zrugggee. Dr pröissisch Generalkonsul z Bariis, dr Johann Georg Schickler het dr Formonterhoof gerbt und 1825 im Nicolas Burckhardt-van Robais verchauft. 

Si Soon, dr Nicolas Isaac Burckhardt-Zaeslin, het en 1832 vom berüemte Archidekten Melchior Berri im Stiil vom Klassizismus lo umbaue, und no bevor dä fertig gsi isch, isch s Huus in d Händ vom Eduard Meriaa-Koechli cho, wo im zwäite Stock d Decki vom e Saal in Farbe het lo dekoriere, wo an die antiki Römerstadt Pompeji erinneret häi, wo denn grad usgrabt worde isch. Dr Meriaa-Köchli het dr Hoof aber scho 1859 im Bandfabrikant Daniel Meyer-Meriaa witerverchauft, wo dört bis zum Ändi vom 19. Joorhundert gwoont het, und in sinere Zit isch s Grücht ufchoo, ass es im Formonterhoof e Gspängst gääb. Im Mayer si Nochfolger isch dr Waagefabrikant Charles Heimburger-Volz gsi, won em au d Liegeschafte nääbedraa an dr Spidaalstrooss ghöört häi. 1920 het si Witwe dr Formonterhoof an e Firma verchauft, wo sich mit Cheltimaschine befasst het, und und denn isch er wäred dr Wirtschaftskriise an en Immobiliegsellschaft cho.

Es het denn immer wider Diskussioone gee, öb mä dr Formonterhoof söll abrisse, bis dass am 1. Oktober 1942 es die Christkatholischi Gmäind am für 210’000 Franke kauft het und us em e Kiirchgmäindihuus gmacht het mit Woonige für e Pfarrer und e Sigrist. vo de 1960er Joor aa isch dr Formonterhoof renowiert worde, under anderem mit Hilf vom Aarbetsrabbe und vom Bund. 2009 het d Gmäind d Huusfassade e letscht Mol lo renowiere.

## Kwelle
*Ruedi Messerli: Formonterhof
*waymarking: Formonterhof z Basel

## Weblingg
* Formonterdybli (pdf)

## Fuessnoote
Das Neue Leben

S **Nöije Lääbe** isch dr Naame von ere Grubbe vo Baasler Künstler in dr erste Helfti vom 20. Joorhundert gsi. Si sin de Dadaiste noochegstande und hän mäistens uf dr Lingge bolitisiert.

## Gschicht
Noch em Änd vom Erste Wältchrieg het s in dr Schwiz brodlet. D Armuet isch grooss gsi, was vo de Sozialdemokrate ufgriffe worde isch. Au d Künstler si vo de revoluzionääre Gedanke beiiflusst worde.
Im Früelig vo 1918 het dr Fritz Baumä e Manifest veröffentligt mit em Ditel «Das neue Leben. Für die neue Bewegung in der Kunst.» Din het er dr Begriff vo dr Kunst nöi definiert, so dass si nid nume klassischi Ölgmäls dur umfasse sondern au Forme vom Kunsthandwärk wie Keramik, Stickerei oder Schmuck. Bald druf het er zämme mit em Alexander Zschokke, em Otto Morach und em Niklaus Stoeckli dr Veräin «Das neue Leben» gründet. No im April häis si e Kunstustellig bim Baasler Kunstveräin afo vorberäite. Si häi dr Hans Arp, si spööteri Frau d Sophie Taeuber, d Moolere Alice Bailly, dr Meiringer Arnold Brügger, dr Oscar Lüthy, dr Dütsch Carlo Mense und dr franzöösisch Mooler Francis Picabia iiglaade zum mitmache. Zwäiäzwanzig Künstler si drbii gsi mit 250 Wärk, wo d Ustellig im Novämber 1918 ufdoo het und die kubistische Tendänze häi brombt e Skandal usglööst.

Die zwäit Ustellig vom *Nöije Lääbe* isch im Zürcher Kunsthuus im Januar 1919 ufdoo worde. Meereri Dadaiste häi dört usgstellt und dr Tristan Tzara und dr Marcel Janco häi Vorlääsige ghalte.

Die franzöösich Dadaistin Hélène Amande Zbinden isch d Hauptiniziantin vo dr dritte Ustellig in dr Kunsthalle Bärn im Joor 1920 gsi.

Druf isch no in däm Joor dr Veräin **Nöijs Lääbe** iigange und as Künstlergrubbe bald vergässe worde, au wenn iiri Mitgliider bis hüt bekannt si. 1982 het en Ustellig im Berowerguet z Rieche an dr Fritz Baumä und "S Nöije Lääbe" erinneret. Im Novämber und Dezämber 2018 git s e Retrospektive in dr Baasler Galerii Müller.

## E baar vo de Mitgliider
*Fritz Baumä
*Alexander Zschokke
*Otto Morach
*Niklaus Stoeckli
*Augusto Giacometti
*Marcel Janco
*Viking Eggeling
*Hans Arp
*Sophie Taeuber
*Arnold Brügger
*Hélène Amande Zbinden

## Fuessnoote


## Kwelle
*Wilhelm Barth, ''Basler Jahrbuch'' 1920, S. 328ff 
*Richard Sheppard, *Modernism - Dada - Postmodernism*, Northwestern University Press, 2000, S. 320f.
*Naomi Gregoris, *Wie eine Gruppe Basler Künstlerinnen und Künstler 1918 den Geist der Zeit traf*, bz Basel, 7.11.2018
Franz Robert Brunschweiler

Dr **Franz Robert Brunschwiiler** (dauft 1635, gstorbe 11. Dezämber 1690) isch e Baasler Politiker gsi, wo vo de 1670er Joor bis zu sim Dood wichdigi Baasler Ämter iignoo het und 1690 Bürgermäister gsi isch.

## Lääbe und Karriere
Dr Franz Robert Brunschwiiler isch am  19. April 1635 z Baasel dauft worde. Er isch dr Soon vom Franz Brunschwiiler gsi, eme Siidehändler und Baasler Rootsher. 1659 het er d Esther Hummel, d Dochder vom Hans Jakob Hummel eme Channegiesser und Baasler Oberstzumftmäister. As Händler isch er uf Frankriich, Ängland und Holland gange. Er het s Gschäft vom Vadder übernoo. Er isch Mitgliid vo dr Gärtnerzumft gsi, und vo 1671 bis 1684 für d Zumft im Root gsässe. 1673 isch er as Gsandte in die ennetbirgische Vogteie gschiggt worde. 1676 isch er Dreierher, worde 1678 het er as Drizääner mitregiert. Vo 1684 aa isch er as Oberstzumftmäister am Spitz vo dr Macht in dr Stadt gstande und denn 1690 as Bürgermäister.

Dr Franz Robert Brunschwiiler isch am 11. Dezämber 1690 z Baasel gstorbe.
Freies Geleit

Mit **Freiem Gläit** (oder **sicherem Gläit**) mäint mä s Verspräche von ere Autorität, ass e bestimmti Person nit belästigt, aagriffe oder verhafdet wurd.

## Stroofbrozässrächt
S sichere Gläit wird zum Bischbil in Stroofbrozäss aagwändet, wenn d Justiz dra intressiert isch, ass e Person, wo möögligerwiis Stroofdaate begange het und dorum äigetlig sött verhafdet wärde aber as Züüge im e Brozäss wichdig isch, s Verspräche bechunnt, ass si cha ii- und denn usräise ooni brobleem z bechoo. Z Dütschland, z Ööstriich und in dr Schwiz isch s in de jewiilige Stroofbrozässornige gordnet. Es wird au mänggisch in völkerrächtlige Abkomme aagwändet.

## Chriegsvölkerrächt
In Zite vo internationale Komflikt oder Chrieg, cha äi Bartei im Komflikt ere gegnerische Person e Dokumänt gee, so dasa die Person dur iir Gebiet cha räise, ooni müsse angst ha, ass si festgnoo oder sogar döödet chönnt wärde.

E Bischbil für daas isch d Räis vom Lenin dur Dütschland im ene blombierte Waggon wääred em Erste Wältchrieg im April 1917: As Bürger vo Russland, wo mit Dütschland im Chrieg gsi isch, het er döfe dur Dütschland uf Russland faare, wil die dütschi Regierig ghofft het, ass eso Russland destabilisiert wurd.

## Fuessnoote
Haus zum Goldenen Stauffen

S **Huus «zem Goldige Stauffe»** isch e historischs Geböid an dr Augustinergass 5 z Baasel. Es isch e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch.
 
## Baugschicht
Es git Urkunde ass scho im Joor 1339 e Burkhard vo Staufe, wo dr Notar vo dr Baasler Kurie gsi isch, uf dere Liigeschaft si Büro gha het. Woorschinlig chunnt dr Naame vom Huus vo iim. Aber scho zwäi Generazioone spööter, im Joor 1376, het s Huus «zem Stouff» ghäisse. Mä het dr Naame denn eender vom e Stauf, also eme Bächer, abgläitet. As dr «zem Goldige Stauffe» isch s sit 1519 bekannt. Bis yur Middi vom 16. Joorhundert het d Liigeschaft us eme Vorder- und eme Hinderhuus bestande und zwüsche deen isch e schmaals Gässli duuregange.

Im 20. Jorhundert het dr Aarbetsrabbe e Räije vo Hüüser an dr Augustinergass renowiert, drunder au s «zem Goldige Stauffe».

Hützudaag si wider wie vor fast siibe Joorhundert Notar im Geböid dehäi.

## Litratuur
* Gustaf Adolf Wanner: *Das Haus «zum goldenen Stauffen» an der Augustinergasse in Basel.*

## Fuessnoote
Gruppe 33

D **Grubbe 33** isch en antifaschistische Zämmeschluss vo Baasler Künstler gsi, wo 1933 gründet worde isch zum gege die konservative Tendänze vo dr Schwizer Künstler- und Architekdeszeene brotestiere.

## D Mitgliider

Zu de Gründermitgliider vo dr Grubbe 33 häi dr Otto Abt, dr Walter Bodmer, dr Paul Camenisch, dr Theo Eble, dr Max Sulzbachner, dr Louis Weber,  dr Rudolf Maeglin und dr Walter Kurt Wiemken ghöört. Spööter drzuechoo si dr Schauspiiler Max Haufler und d Künstlere Meret Oppenheim.

## Litratuur
* Georg Schmidt: *Meine lieben 33er Freunde.* In: *Künstlervereinigung Gruppe 1933 Basel.* Baasel 1939.
* Ivonne Höfliger (Hrsg.): *Gruppe 33.* Editions Galerie zem Specht, Baasel 1983. ISBN 3-85696-006-6

## Weblingg
* Gruppe 33 im Staatsarchiv Baasel Stadt
* Gruppe 33 bi *[[Artnet]]* (änglisch)

## Fuessnoote
Haus zum König David (Basel)

S **Huus zum König David** isch e Woonhuus an dr Sevogelstrooss 69 z Baasel. Es isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.

## Baugschicht
S Huus stammt us em Joor 1889 und isch vom Rudolf Friedrich (1853-1927) as Äifamiliehuus im Nöirönessansstiil baut worde. Es het zwai Stöck und oobe uf em Dach Mansarde. Dr Brueder vom Baasler Mooler Hans Sandreuter (1850-1901), dr Emanuel Sandreuter, won e Muusigliebhaaber gsi isch, het s in Ufdraag gee. Dr Hans Sandreuter het d Juugedstil-Sgraffiti im erste Stock gmoolt, wo Muusiker, Sänger und Sängerinne in antikisierende Chläider daarstelle. Äini vo de Figuure isch dr Köönig David mit ere Harfe, wo im Huus dr Naame gee het. Im Bardeer het s e dekorativs Band mit eme Laufende Hund. 1942 si d Sgraffiti zum erste Mol restauriert worde und wider 1958 und 1994 und denn het mä au s Vordach müesse flicke. 2016 isch d Terasse renowiert worde.

## Fuessnoote
Histologie

D **Histologii** (vo  und logii, gr. λόγος *logos* ‚Lerr‘) oder **Gwääbleer** isch d Wüsseschaft vo de biologische Gwääb. Si isch d Leer vo wie sich pflanzligi und dierischi Gwääb bilde und was für Strukture si häi und iiri spezifische Funkzioone  und isch ä Däilgebiet vo dr Medizin und vo dr Biologii. Im witere Sinn bezeichnet Histologii die **mikroskopischi [[Anatomie|Anatomii]]**. D **Histopathologii** isch d Wüsseschaft vo de chrankhafte Veränderige vo Gwääb.

In dr Histologii wärde Gwääbbroobe undersuecht. Für daas schniidet mä Gwääb in mikrometerdünni Schiibli, färbt die ii und luegt sä under eme Liechtmikroskooop aa. Die elektronenmikroskopischi Undersuechig vo wääsentlig dünnere Schiibli (0,01–0,5&nbsp;µm) macht mä vor allem im Beriich vo dr Forschig.

In dr Medizin hilft d Histologii bi dr Früediagnoose vo Tumoor (z.&nbsp;B. Maagebiopsii), bi dr Klassifizierig vo Tumoor (guetartig/bösartig), bi Stoffwäggselchrankhäite und parasitäre bakterielle, entzündlige Chrankhäite, zum die best Therapii z finde und ä Hufe anders. Mä reedet von ere morphologische Diagnostik, wil si z Stand chunnt dank em Erschiinigsbild und em färberische Verhalte vo de Gwääbstrukture.

## Liddratur
* Hans-Christian Burck: *Histologische Technik.* Thieme-Verlag, Stuttgart, ISBN 3-13-314306-9.
* Renate Lüllmann-Rauch: *Taschenlehrbuch Histologie.* 2.&nbsp;Auflage. Thieme Verlag, Stuttgart, ISBN 3-13-129242-3.
* Benno Romeis: *Mikroskopische Technik*, 16. Auflage 1968. Verlag R. Oldenbourg, München.
* Peter Stanka: *Zellen und Gewebe des Menschen. Basistext zur Histologie für Mediziner*. 4. Auflage 1990, Bochum, Verlag N. Brockmeyer. ISBN 3-88339-785-7.
* Schiebler: *Histologie.* Springer-Verlag.
* H. Leonhardt: *Histologie, Zytologie und Mikroanatomie des Menschen.* Thieme-Verlag, Stuttgart.
* W. Kühnel: *Taschenatlas der Zytologie, Histologie und mikroskopischen Anatomie.* Thieme-Verlag, Stuttgart.
* U. Welsch: *Lehrbuch Histologie.*
* U. Welsch: *Atlas Histologie.*
* Werner Tackmann: *Repetitorium der Histologie,* Teil&nbsp;1 *Zell- und Gewebelehre.* 1999, ISBN 3-932723-00-7; 'Teil&nbsp;2 *Organe und Systeme.* 1999, ISBN 3-932723-01-5.
* N. Ulfig: *Kurzlehrbuch Histologie.* 2.&nbsp;Auflage, Thieme Verlag, Stuttgart, ISBN 3-13-135572-7.
* J.A. Kiernan: *Histological and histochemical Methods.* Arnold, 1999, ISBN 0-7506-4936-4.
* Gudrun Lang: *Histotechnik.* Springer, Wien/New York 2006, ISBN 3-211-33141-7.
* M. Hartmann, M.A. Pabst: *Zytologie, Histologie und Mikroskopische Anatomie.* Facultas Verlag, 2009, ISBN 978-3-7089-0348-4.
* Georg Dhom: *Geschichte der Histopathologie.* Springer, Berlin 2001.
* Kristian Bosselmann-Cyran: *Färbemethoden.* In: Werner E. Gerabek, Bernhard D. Haage, Gundolf Keil, Wolfgang Wegner (Hrsg.): *Enzyklopädie Medizingeschichte.* De Gruyter, Berlin/ New York 2005, ISBN 3-11-015714-4, S. 389 f.

## Weblingg

* Histologii-Atlasn
* Netzwärk vo histologische Schnitt
* HiPaKu – Uni Basel
* Histo Online – Uni Frankfurt
* S Mikroskoop-Museum
* Übersicht über Färbige und s Verhalte vo de Farbstoff im Gwääb
* HistoAtlas – Virtuells Mikroskopiere vo histologische Schnitt us dr Zoologii, Botanik und Medizin

## Fuessnoote
Johann Jacob Burckhardt

Dr **Johann Jacob Buurged** (* 19. Mai 1614 z Basel; † 1. Novämber 1690 au dört) isch e Baasler Politiker us em Daig gsi, wo vo de 1630er Joor bis zu sim Dood die mäiste vo de wichdige Baasler Ämter iignoo het und vo 1684 bis 1690 Bürgermäister gsi isch.

## Lääbe und Karriere
Dr Buurged isch am 19. Mai 1614 z Baasel uf d Wält cho. Sini Eltere si dr Oberstzunftmeister und Brofässer für Ethik Johann Rudolf Buurged und d Esther Battier. gsi. Er het an dr Uni Baael Rächt afo studiere und denn z Gämf und z Frankriich. Er isch denn uf Baasel zruggchoo und isch 1633 Schriiber uf dr Baasler Kanzlei worde. 1636 het er d Catharina Iseli, d Dochder vom Rootsheer Lucas Iseli ghürootet 1638 isch er zum Verwalter vom Kiirche- und Klosterguet uf em Münsterbärg ernennt worde. Vo 1646 isch er Säggser vo dr Zumft zu Huusgnosse gsi. Vo 1657 isch er im Chläine Root gsässe und vo 1659 bis 1690 as Drizääner gregiert. 1666 isch er zum Landvogt z Chläihüünige ernennt worde. Vo 1666 bis 1684 isch er Oberstzumftmäister und Dreier gsi und im Joor druf isch er Kaufhuusher worde. Er het au uf dr Eebeni vo dr Äidgenosseschft politisiert. Er isch e baar Mol Abgeordnet an dr Daagsatzig gsi. 1673 und 1681 het en d Daagsatzig as äine vo iire Gsandte zum Empfang vom franzöösiche Köönig Louis XIV gschiggt worde. 1683 isch er zum Vermiddler im Glarner Religionsstrit ernennt worde. 

1684 isch dr Buurged Bürgermäister worde, in ere Zit, wo die politischi Macht in dr Stadt am sterggste in nume weenige Händ konzentriert gsi isch. D Familie vom Daig si nid nume in de Heerezümft voorherschend gsi, sondern häi au Handwärkerzümft afo übernee. 1690 het sich dr Groossroot gege die fast absoluti Vorherschaft vom Chläine Root ufgleent und d Macht an sich grisse.

Dr Johann Jacob Buurged isch am 1. Novämber 1690 z Baasel gstorbe.
Kreis 48

Dr **Kräis 48** isch e Baasler Künstlergrubbe gsi, wo sich im Joor 1948 uf d Iniziative vom Max Kämpf bildet het.

D Grubbe isch entstande under anderem für zum gmäinsami Usstellige z organisiere und zum iiri Inträsse z verdrätte, zum Bischbil im Baasler Kunstkredit, won e staatligi Instiduzioon isch. Si het sich am 3. Mai 1950 as Veräin mit Statute konstituiert. Die erste gmäinsame Usstellige häi 1948 in dr Galerii Bezeler und 1950 in dr Baasler Kunsthalle stattgfunde. Die erste Bresidänte si dr Dr. Frank Weiss (bis 1953), 1953-65 dr Brofässer Alfred Bühler, ab 1965 dr Dr. Hans Ruedi Oeri gsi.

Dr Kräis 48 het sich as Reakzioon vo jüngere Mooler und Bildhauer uf d Grubbe 33 bildet, wo Künstlerorganisazioon gsi isch, wo denn z Baasel dominiert het, und uf d GSMBA (Gsellschaft vo schwizerische Mooler, Bildhauer und Archidekte). Im Kräis 48 si d Baasler Graumooler stark verdrätte gsi.

Künstlerisch aktivi Mitgliider si dr Heinrich Barth, dr Jean-François Comment, dr Romolo Esposito, dr Karl Glatt, dr Max Kämpf, dr Theo Lauritzen, dr Alex Maier, dr Peter Moilliet, dr Toni Rebholz, d Julie Schätzle, dr Gustav Stettler, dr Paul Stöckli und dr Hans Weidmann gsi. Spööter si d Valery Heussler, d Hanni Salathé und dr Robert Lienhard drzue cho. Dr Lauritzen, dr Lienhard, dr Moilliet und d Salathé si Bildhauer gsi, alli andere Mooler.

## Kwelle
*"Die Basler Künstlergruppe Kreis 48". Uuusegee vom M. Gass, M. Glatt und A. Jetzer, Baasel 2016. ISBN 978-3-85616-810-0
* Monika Barino, in: Poesie, Zeitschrift für Literatur. Heft 3, 1982 (). 
* Hans Weidmann, in: Künstler des Kreises 48. Schweizerische Kreditanstalt Basel, 1984.

## Weblingg
*Website vo dr Aarbetsgrubbe Kräis 48
Meister von Muttenz

As **Mäister vo Muttez** wärde die umbekannte Künstler bezäichnet, wo d Wandmoolereie in dr Muttezer Arbogast-Chille und im Bäihuus nääbedraa gmoolt häi. Dr Dekan vo de Choorhere vo dr Baasler Peterkiirche, dr Arnold zum Luft, het d Bilder gstifdet. Vo äim wäiss mä, ass es us em Joor 1507 stammt, en anders im Bäihuus vo 1513. 
Äine vo de Künstler isch möögligerwiis dr Michel Glaser gsi, wo s "Jüngste Gricht" von em in dr Baasler Peterskiirche fast idäntisch mit däm in dr Arbogast-Chille isch.

## Bilder in dr Chille und im Bäihuus

File:Muttenz ref 4.jpg
File:Muttenz ref 5.jpg
File:Muttenz ref Beinhaus innen.jpg


D Künstler si in dr spootmiddelalterlige Baasler Dradizioon gstande, wo vom Martin Schongauer beherrscht worde isch.  Si häi e Räije vo Bilder gmoolt, wo die ganz Häilsgschicht daastelle, vo de Zää Gebot zum Lääbe vo dr Maria und dr Juuged und Passion vom Jesus, eme Apostelzüklus, vom Jüngste Gricht und im Bäihuus d Legände vo de dankbare Doote.

## Fuessnoote
Migwan (Basel)

**Migwan** isch e jüdischi Gmäind in dr Stadt Baasel. Si isch 2004 as e liberali Gmäind, im Geegesatz zur Ähäitsgmäind IGB und zur ultraorthodoxe Israelitische Religionsgsellschaft, gründet worde und isch Mitgliid vo dr *Blatform vo de liberale Juude in dr Schwiz*.

Dr Naame *Migwan* bedütet uf Hebräisch Vilfalt und sümbolisiert ass jeede Juud iiglaade isch mitzmache. Migwan isch e kulturells und religiööses Zentrum. Es organisiert Gottesdienst an de Schabbat  und an de jüüdische Fiirdig uf Hebräisch, Dütsch und Änglisch, Kürs fü Hebräisch und Religioon wie zum Bischbil Vorberäitigskürs uf s Bar Mitzwa und kulturelli Aaläss.

## Weblingg
* D Website vo Migwan
* Blatform vo de liberale Juude in dr Schwiz
Neues Orchester Basel

S **Nöijen Orkhester Baasel** (NOB) isch e Sümfoniiorkhester, wo z Baasel dehäi isch. Dr ungarisch Dirigänt Bela Guyas, wo 2012 gstorbe isch, het s im Joor 1982 gründet und sit 2012 wird s vom Christian Knüsel gläitet.

## Gschicht
S Orkhester het bis jetz mee as 350 Konzärt z Baasel und in dr Nordwestschwiz veraastaltet. Do drzue chömme Ufdritt in dr Regioonä in andere Schwizer Stedt und im Usland. Wichdig für s Orkhester isch d Förderig vom Noochwuggs. Es isch zämmegsetzt us junge Bruefsmusiker und git Soliste, wo am ufstiige sin, e Blattform.

En andere wichdige Aspäkt isch, ass es in dr Regioon verankeret isch. S Nöije Orkhester Baasel förderet lokali Künstler und veraastaltet Konzärt in dr ganze Regioon, vor allem in de Kantöön Baaselstadt und Baaselland. Si Briisbolitik will s mööglig mache, ass alli, wo dra intressiert si, klassischi Muusig chönne erlääbe. Es git zwäi Abonnemänt für je siibe verschidnigi Brogramm, wo in dr Martinskirche z Baasel und an andere Ort in dr Regioon Baasel ufgfüert wärde. Drzue chömme zwäi Äxtrakonzärt und zwäi Gastspiil bro Säsoo.

Zu de Brioridäte vom Orkhester ghöört näben em Angaschmaa für dradizionelli Wärt und für musikalischi Mäisterwärk au d Förderig vo dr Kreatiwidät vo junge Kunstschaffende mit innovative Brojekt. Dorum bringt s NOB immer wider nöiji Format uuse, zum Bischbil e Schriibwettbewärb für Baasler Schüeler, e Komposizioonsuufdrag oder e Vermiddligsbrojekt, wo Jugendligi us underschiidlige soziale Schichte zsämmebringt. S NOB brobiert in sine Aktividääte kulturells und sozials Angaschmaa z kombiniere. Es het vor, mit verschidnige Instituzioone zämmezschaffe, wie mit Altershäim oder mit dr internazionaale Organisazioon PLAYforRIGHTS, wo sich für Menscherächt iisetzt über multimediali Vermiddlig vo Kunst.

## Weblingg und Kwelle
* D Website vom Nöijen Orkhester Baasel
Pausanias

**Pausanias** isch e griechische männlige Naame. Bekannti Lüt mit däm Naame:

* Pausanias Periegetes („der Perieget“) ( * öbbe 115 z Chläiasie; † öbbe 180 n.d.Z.), en altgriechische Räiseschriftsteller und Geograaf 
* Pausanias (Sparta) († öbbe 470 v.d.Z.), e spartanische Fäldher usem Gschlächt vo de Agiade zur Zit vo de Perserchrieg
* e spartanische Köönig vo  409–395 v.d. Z regiert het
* e makedonische Köönig, wo 393  v.d. Z regiert het
* dr Mörder  (* z Orestis; † 336 v.d.Z. z Aigai) vom makedonische Köönig Philipp II.
* e Rhetorikleerer und Schriftsteller im 2. Joorhundert n.d.Z.
* e Gstalt im „Symposion“ vom Plato
Jean Rapp

Dr **Jean Rapp** (* 27. April 1771 z Colmar; † 8.Novämber 1821 z Rhiiwiiler) isch e franzöösische Lieutenant-général und Groof gsi.

## Si Lääbe

Er isch as Soon vom Husmäister vom Colmarer Roothuus uf d Wält cho und 1788 Soldat in dr franzöösische Armee worde. Dr Rapp het sich in de Revoluzioonschrieg in Egüpte und Dütschland uszäichnet und isch wäge däm schnäll beförderet worde und isch noch dr Schlacht bi Austerlitz 1805 Général de division und Adjutant vom Napoleon Bonaparte worde. 1809 het er as „Jean Comte de Rapp“ dr Ditel vom ene Groof bechoo.

Won er Guwernöör vo Danzig gsi isch het er d Stadt no fast e Joor lang noch em Rückzug vo de Druppe vom Napoleon us Russland verdäidigt. Ändi Novämber 1813 het er sich ergee, isch as Gefangnige uf Russland brocht worde und erst im Juli 1814 zrugg uf Bariis choo.

Wo dr Napoleon us dr Verbannig uf Elba zruggchoo isch, het er en wääred de Hundert Dääg understützt. In dr Restaurazioon het er denn aber im Bourboneköönig sini Dienst aabote und isch Chämmerer vom Köönig Ludwig XVIII. worde.

Er isch 1817 uf Rhiiwiiler (hüte Däil vo dr Gmäind Bad Bellingen z Baade go lääbe und dört am am 8. Novämber 1821 gstorbe. In sinere Geburtsstadt Colmar het men em 1856 e Dänggmol uf em Champ de Mars baut, wo druf stoot: „Ma parole est sacrée“ (Mi Eerewort isch häilig).

Im Rapp si Härz wird in dr Colmarer Chille Saint-Matthieu ufbewaart.

## Si Familie
1805 het dr Napoleon iim e Hüroot mit dr eltiste Dochder vom Generalbroviantmäister Ignace-Joseph Vanlerberghe, dr Josepha Barbe Rosalie, vermiddlet, aber scho säggs Joor druf häi si sich lo schäide.

Vo sinere Danziger Gliebte, dr Juliane Böttcher, het er zwäi Chinder gha:
* Adèle Julie Jeanne *von Rapp* (1812–1880) ∞ Eduard Anselm von Rotberg, wo bayrische Generallütnantgsi isch  
* Jean (Hans) Böttcher-Rapp (1814–1846), wo as franzöösische Offizier z Djidjelli in Algerie gfalle isch 

Dr Rapp het am 22. Januar 1816 d Albertine Charlotte Freifrau vo Rotbärg ghürootet,  (* 2. Septämber 1797; † 1. Juni 1842) und si häi zwäi Chinder gha. Dr Goethe het dr Grööfin Rapp zwäi Gedicht gwidmet. D Albertine het am 19. Mai 1831 dr Georg Drummond, dr 14. Earl of Perth, gürootet.

Chinder vo dr Albertine vo Rotbärg:
* Maximilian Karl (1816–1828) 
* Emilie Mélanie Mathilde (1817–1899) ∞ Adrian John Hope (en änglische Bankiee)

## Film und Färnsee

* In dr DFF-Produkzioon *Scharnhorst* isch dr Rapp vom Klaus Bamberg gspiilt worde.

## Schrifte

**Die Memoiren des General Rapp Adjutanten Napoleons I. Geschrieben von ihm selbst*. Übersetzt vom Oskar Marschall von Bieberstein. Verlag Schmidt und Günther, Leipzig 1902 änglischi Versioon im internet archive

## Litratuur

* Fritz Schülin: *Napoleons General Graf J. Rapp und seine verwandtschaftlichen Beziehungen zur Familie der Freiherren von Rotberg in Rheinweiler.* in: *Das Markgräflerland.* Heft 1/2 1977, S. 79–102

## Weblingg

*
* Bild auf Landeskunde entdecken online – leobw
* Ardikel uf geneanet.org

## Fuessnoote
Peter zum Luft

Dr **Peter zum Luft** (* vor 1423 z Baasel; † Ändi Novämber 1474 z Baasel) isch e Baasler Gäistlige und Mitgründer und Räkter vo dr Baasler Uniwersidäät  gsi. 

## Lääbe und Karriere
Dr Peter zum Luft isch iam Aafang vom 15. Joorhundert as Soon vom Rudolf und dr Clara zum Luft uf d Wält choo. 1423 het er z Häidelbärg studiert. 1430-31 und 1439-53 isch er Dekan vom Stift St. Peter z Baasel gsi. Um 1439 het er an dr Baasler Konzilsuniwersidäät Underricht gee. 1459 isch er äine vo de Gründer vo dr Uniwersidäät Baasel gsi, 1461 und 1467 isch er Räkter gsi. Vo 1441 bis 1459 het er as Generalvikar fungiert, 1446 und 1456 as Stellverdräter vom Offizial (Vorsteher vom kiirchlige Gricht). Er het meereri Pfarr- und kanonischi Pfründ gha (Saint-Ursanne, vo 1453 aa Baasler Doomher). 

Mit em Abstiig vo de Münch isch d Kollatur vo dr Arbogastchille z Muttez in dr 2. Helfti vom 15. Joorhundert an dr Peter zum Luft gange, wo möögligerwiis s Bäihuus het lo baue. 

## Familie
Dr ooberst Rootchnächt Ulrich zum Luft isch si Brueder gsi und dr Arnold zum Luft si Nöwöö, wo au si bedütendi Büechersammlig gerbt het.

## Kwelle
*Romain Jurot: Zum Luft, Peter, im HLS
Riggenbach

**Riggebach** isch e geografische Naame:
* vom ene Dail vo dr Gmäind Bernau im Schwarzwald, Landkräis Waldshuet, Baade-Württebärg
* vom lingge Zuefluss vo dr Kander noch Malschburg, , Landkräis Lörrach, Baade-Württebärg 
* vom rächte Zuefluss vom Nöimage z Münsterdaal, Landkräis Brisgau-Hochschwarzwald, Baade-Württebärg

**Riggebach** isch dr Gschlächtsnaame vom
* Albert Riggebach (1854–1921), eme Schwizer Meteoroloog
* Bernhard Riggebach (1848–1895), eme Schwizer evangelische Theoloog
* Christoph Riggebach (1810–1863), eme Baasler Archidekt
* Christoph Johannes Riggebach (1818–1890), eme Baasler evangelische Theoloog
* Eduard Riggebach (1861–1927), eme Baasler evangelische Theoloog
* Friedrich Riggebach (1821–1904), eme Baasler Bankiee und Entomoloog
* Niklaus Riggebach (1817–1899), eme Baaselbieter Ääscheniöör, Erfinder vo dr Zaanradbaan
* Nikolaus Riggebach (1784–1829), eme Schwizer Fabrikant 
* Rudolf Riggebach (1882-1962), eme Baasler Dänggmolpflääger und Stadtoriginal

**Riggebach** stoot für:
* s Süsteem Riggebach, eme Zaanstangesüsteem bi Zaanradbaane, erfunde vom Niklaus Riggebach
Stachelschützenbrunnen

Dr **Stachelschützbrunne** isch en öffentlige Brunne am Spaalegraabe grad näben em Kollegiehuus am Peetersblatz z Baasel.
Er isch 1847 in Betriib gnoo worde und 1865 isch d Figuur vom Stachelschütz, wo dr Heinrich Rudolf Meili us Binnige gmacht het, oobe uf e Stock gsetzt worde. Dä erinneret an die historischi Gsellschaft vo de Armbrustschütze, wo s Lokaal von ene im Stachelschützehuus gsi isch. Säll isch grad wisawii uf dr andere Stroossesite vom Brunne gstande. S Geböid ghöört hüte zur Uni. Dr Brunne stoot nid under Dänggmolschutz. Er isch e beliebte Baadbrunne.

## Gschicht
Um 1500 isch an däm Ort e runde Brunne gsi, wo as "brunn uff dem platz under der eich" im Brunnemäister Hans Zschan sim Blaan vom Spaalebrunnwärk iizäichnet isch.  

1676 het dr Christoph Abraham Keller us Räägesburg e nöije Brunne baut, mit ere Figur vom Chriegsgott Mars oobe druf . 1847 het mä dä Brunne müesse uswäggsle. 

Dr nöi isch isch immer no in Betriib. Er isch us Chalchstäi und het acht Egge und e chliins Suudeldröögli. Es isch äine vo de grösste Brünne in dr ganze Stadt. Die nöi Brunnefiguur us em Joor 1865 isch e Stachelschütz mit eme Beret uf em Chopf und ere Armbrust uf dr lingge Aggsle. E Hufe Lüt mäine, es sig e Statue vom Wilhelm Tell und doorum säge si em vilmol Tellbrunne.

## Fuessnoote
Santiago Ramón y Cajal

Dr **Santiago Felipe Ramón y Cajal** (* 1. Mai 1852 z Petilla de Aragón in Navarra, Spanie; † 17. Oktober 1934 z Madrid) isch e spanische Mediziner und Histoloog gsi, wo vor allem über d Fiinstrukture vom Närvesüsteem erforscht het, bsundrigs vom Hirni und vom Ruggemark. 1906 het er dr Nobelbriis für Füsiologii und Medizin übercho, zämme mit em italiänische Mediziner und Füsioloog Camillo Golgi.

Im Geegesatz zum Golgi het er aber dänggt, ass s Närvesüsteem us Milliarde vo äinzelne Nöiroone wurd bestoo und dass die Zälle polarisiert wurde. Anstatt vom e Netz, wie s dr Colgi gsee het, het dr Cajal vorgschlaage, ass d Nöiroone über spezielli Verbindige mitenander wurde kommuniziere. Für die Verbindige het 1897 dr Charles Scott Sherrington s Wort Sünapse brägt. Die Hüpotheese isch d Grundlaag vo dr Nöirooneleer, wo säit, ass die chlinsti Äihäit vom Närvesüstem s äinzelne Nöiroon isch. Spööter het mä mit Elektroonemikroskoop festgestellt, ass jedes Nöiroon vollständig von ere Zällmembraane iigschlosse isch. 

## Zäichnige vom Santiago Ramón y Cajal

CajalHippocampus.jpeg|Zäichnig vo de nöironale Verbindige vom Hippocampus vom e Naager. Histologie du Systeme Nerveux de l’Homme et des Vertebretes, Vols. 1 and 2. A. Maloine. Bariis. 1911.
CajalCerebellum.jpg|Zäichnig vo de Zälle vom e Cerebellum vom e Huen. Estructura de los centros nerviosos de las aves, Madrid, 1905.
SparrowTectum.jpg|Zäichnig vom Dach vom Middelhirni vom e Spatz. Estructura de los centros nerviosos de las aves, Madrid, 1905.
PurkinjeCell.jpg|Zäichnig vo Purkinjezälle (A) und Körnerzälle (B) vom Cerebellum von ere Duube, 1899. Instituto Santiago Ramón y Cajal, Madrid, Spain.


## Eerige
* Dr Mondkrater Cajal und dr Asteroid (117413) Ramonycajal häi si Naame bechoo
* Museum Santiago Ramón y Cajal
* D Archiiv vom Santiago Ramón y Cajal si vo dr UNESCO in d Liste vom Wältkulturerb ufgnoo worde under em Diddel "Archives of Santiago Ramón y Cajal and the Spanish Neurohistological School".

## Publikazioone
* *Estudios sobre la degeneración de sistema nervioso.* 2 Bänd, Madrid 1913–1914.
* *Vacation Stories. Five Science Fiction Tales.* Übersetzt vo dr Laura Otis. University of Illinois Press, 2001.
* *Advice for a Young Investigator.* Übersetzt vo N. Swanson und L. W. Swanson. Bradford Book, MIT 1999.

## Kwelle


## Weblingg

* 
* scholarpedia
* ''Vacation Stories. Five Science Fiction Tales.''
Kabinett Bray-Steinburg

S **Kabinett Bray-Steinburg** isch vum 8.&nbsp;Merz 1870 bis zum 25.&nbsp;Juli 1871 di vum Chenig Ludwig II. gruefe Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii. Si isch verantwortli gsii fir d Verhandlige zum Yydritt vu Bayern in s Dytsch Rych un het doderby wichtig Reservaträcht chenne sichere. Wel er geg di bayerisch Kulturkampfbolitik gsii isch, isch dr Bray-Steinburg im Juli 1871 zruggdrätte.

## Literatur
* Rainald Becker: *Verzeichnis der Minister 1799–2006.* In: *Handbuch der bayerischen Geschichte.* Begründet von Max Spindler. In Verbindung mit Helmut Baier. Rainald Becker. Laetitia Böhm. Frank Büttner. Klaus Fehn. Monika Fenn. Pankraz Fried. Rainer Gömmel. Heinz Hürten. Rolf Kiessling. Hans-Michael Körner. Kurt Koszyk. Ferdinand Kramer. Hans Pörnbacher. Karl Pörnbacher. Bernhold Schmid. Alois Seidl. Wilhelm Volkert und Joachim Ziche. Neu herausgegeben von Alois Schmid. Band IV, 2, S. 719–736. C. H. Beck, München 2007 ISBN 978-3-406-50925-4.
Synapse

**Sünapse** (vo griech.  *syn* ‚zämme‘;  *haptein* ‚grife, fasse, daste‘) bezäichnet d Stell wo äi Närvezälle Kontakt mit ere andere Zälle het, das cha mit ere Sinneszälle, ere Musklezälle, ere Drüesezälle oder ere andere Närvezälle si. D Sünapse überdrääge e phüsiologischi Erreegig, mache s aber au mööglig ass d Signal moduliert wärde und si chönne sich eso verändere ass si au Informazioone chönne spiichere. Im Hirni vom ene Erwaggsni git s öbbe 100 Billionen (1014) Sünapse, en äinzels Nöroon het zwüsche 1 und 200.000.

Dr Usdruck *Sünapse* het 1897 dr Charles S. Sherrington brägt für d Verbindig zwüsche de Nöiroone, zum Bischbil zwüschen em verzwigten Ändi vom Axon von ere Närvezälle und em verzwigte Dendrit von ere andere Närvezälle.

Mäistens si s **chemischi Sünapse**. Bi iine wird s Signal, wo als elektrischs Akzioonspotenziaal aachunnt, in e chemischs Signal umgwandlet und in deere Form fliesst s über e Spalt ywüsche de bäide Zälle und wird denn wider in en elektrischs Signal umgwandlet. Drbii schüttet d Zälle, wo s Signal sändet, Botestoffe us, NeurotransmitterNöirotransmitter, wo sich an Membranrezeptore vo dr zwäite Zälle binde. Eso cha s Signal nume in äinere, immer dr gliiche Richdig goo und das isch grundlegend für d Verarbäitig vo Informazioon in neuronale Netz. Dr Dransmitter, wo d Erreegig witerläitet, wird äntwääder am Ändi vom Axon vom Nöiron won en sändet, bildet oder in däm sim Zällkörper sünthetisiert und dur s Axon zu de presünaptische Membranregione dransbortiert.

Im Underschiid zu de chemische si **elektrischi Sünapse** Kontaktstelle, wo d Ionekanääl vo zwäi Zälle diräkt anenader aachömme, so dass Ione und chliini Moleküül vo äinere Zälle in en anderi chönne wandere. Sonigi Sünapse het mä zerst emol zwüsche Nöirone entdeckt, aber äänligi Kontaktstelle git s au in andere Gwääb, au bi Pflanze.

## Liddratuur
* Susanne tom Dieck, Eckart D. Gundelfinger: *Chemische Synapsen des Zentralnervensystems*. Chemie in unserer Zeit 34(3), S.&nbsp;140–148 (2000), 
* Elliot Valenstein: *The War of the Soups and the Sparks: The Discovery of Neurotransmitters and the Dispute Over How Nerves Communicate.* 2005, ISBN 0-231-13588-2 (Buch über die Geschichte der Synapsen-Forschung)
* Gerhard Neuweiler: *Die dynamische Synapse*. Naturwissenschaftliche Rundschau 59(12), S.&nbsp;641–650 (2006), 

## Weblingg

* Elektronenmikroskopische Bilder von Synapsen, Uni Mainz
* Zusammenfassung Synapsengifte, Dokument-Online

## Fuessnoote
Paedagogia Basiliensis

E.E. **Paedagogia Basiliensis** isch e Middelschuelverbindig in dr Stadt Baasel. Si isch am 22. Februar 1845 gründet worde, und bestoot au hüt no und isch eso äini vo de eltere Middelschuelverbindige in dr Schwiz. As iire Gründer gältet dr Jacob Achilles Mähly, wo spööter Brofässer für die Latiinischi Sprooch und Liddratuur an dr Uniwersidäät Baasel worde isch.

Zu de ehemoolige Mitgliider vo dr Paedagogia ghööre e Hufe berüemti Persoone, under anderem dr erst Baasler Verdräter in dr Schwizer Landesregierig, dr Ernst Brenner.

Ursprünglig häi nume Schüeler vom domoolige Pedagogium chönne Mitgliid wärde. S Pedagogium wurd hüte de bäide letschte Schueljoor im Gümnasium am Münsterblatz, wo s eltiste Gümnasium in dr Schwiz isch, entspräche, Hützudags chönne alli Schüeler vom ene Baasler Gümnasium Mitgliid wärde. D Verbindig dräit d Farbe blau-wiss-blau, und het as Läitspruch „Litteris et Amicitiae“.

## Lidderatuur
* Peter A. Preiswerk; Christoph Merian Stiftung (Hg.): ''150 Jahre Paedagogia Basiliensis.'' Schlaglichter Stadt und Gesellschaft, 1995, S. 111. (PDF)
Concordia Basiliensis

D **Concordia Basliensis** isch e Schüelerverbindig für Gümnasiaste in de zwäi höggste Klasse in dr Stadt Baasel gsi. Si isch 1866 am Gümnasium, em hütige Gümnasium am Münsterblatz gründet worde. Spööter si au Schüeler vo andere Baasler Gümnasie Mitgliider worde. 1970 het sich d Verbindig ufglööst. Uf e Versuech, d Verbindig zwiiderbelääbe, wo 2016 vorgschlaage worde isch, isch schliesslig verzichdet worde.

D *Couleur* vo dr Verbindig isch Schwarz-Wiss-Schwarz gsi. Die Aktive häi sich äimol bro Wuche droffe zum Vordrääg loose und und denn im e gsellschaftlige Däil vom Dräffe, Bier suffe. Au Bummel und anderi gsellschaftligi Undernääme het s gee. 

Noch dr Uflöösig vo dr Activitas het nume no d Alt-Concordia Basiliensis, d Veräinigung vo de Alte Heere, bis 2016 witer bestande. Denn het iiri Mitgliiderversammlig äistimmig beschlosse, dr Veräin ufzlööse. Si Vermööge isch an Veräin HG 400 gange, eme Veräin vo ehemoolige Schüelerinne und Schüeler vom Humanistische Gümnasium. 

Bekannti Mitgliider vo dr Concordia Basliensis si dr Historiker Paul Buurged und dr Altfiloloog Christof Schäubli gsi, wo au s Buech *Concordia Centenaria: Bilder aus der hundertjährigen Geschichte der Gymnasialverbindung Concordia Basiliensis, 1866-1966* uusegee het.

## Fuessnoote
Nischenbrunnen am Nadelberg

Dr **Brunne am Noodlebärg** stoot sit 1831 am Noodlebärg 29 z Baasel. Wär en gmacht het isch umbekannt. Dr Droog isch fümfeggig und het e chliine Nääbedroog. Über em Brunne stoot en Urne us Stäi in ere äigene chliine Nische. Rund ums Wasserroor het s Verzierige. 

Ursprünglig isch dr Brunne zmidzt uf dr Strooss gstande. Wo denn aber dr Verkeer gröösser worde isch, het s immer wider emol en Umfall gä und dorum het mä dr Brunne zwüsche zwäi Hüüser verschoobe. Wo denn dr Bsitzer vo dere Parzälle dört het welle baue, het er d Bauerlaubnis nume bechoo, wil er s Huus ume Brunne ume baut het und sich um d Gipsdecki über em Brunne wurd kümmere. Er het aber d Figur von ere Magd, wo bis 1844 uf em Stock gstanden isch, mit dr Urne ersetzt.
## Fuessnoote

## Weblingg

*Nadelbergbrunnen
*Regionaljournal Basel, 17.30 Uhr: Der versteckte Brunnen mit dem köstlichen Wasser
Kabinett Segitz

S **Kabinett Segitz** isch vum 1. Merz bis 17. Merz 1919 d Landesregierig vu Bayern gsii. D Minischterlischt isch vum Reetkongräss verabschidet, vu dr burgerlige Barteie un dr MSPD aber abglähnt wore. S Kabinett sich in däre Form nie zämedrätte. Die Minischter, wu scho zum Kabinett Eisner ghert hän, hän iri Gschäft aber wytergfiert.

## Fueßnote