Muse (Mythologie)

D **Muuse** (, Äizaal ) si in dr griechische Müthologii Schutzgöttinne vo de Künst. D Überliiferig vo de nüün Muuse, wie mr si hüte kenne stammt vom Hesiod.

## D Muuse
No in dr homerische *[[Odyssee]]* wird d Muuse im Vorgsang, em Proömium, as Naameloosi im Singular aagrüeft: „Säg mr, Muese…“

### Die nüün olümpische Muuse

Dr Hesiod het im sibte Joorhundert v.&nbsp;d. Z.) in sinere *Theogonii* nüün Muuse ufzellt, wo d Döchder vo dr Mnemosyne, dr Göttin vo dr Erinnerig, und vom Zeus si. Doorum säit men ä **Mnemoniide** aber au **olümpischi Muuse** wird brucht. Bim Hesiod si si nonig spezialisiert gsi uf bestimmti Künst. Das isch erst spööter cho; aber au denn si iiri Funkzioone und Attribut lang nit in Stäi gmäisslet gsi. Das isch erst im Lauf vo dr Zit bassiert:
# *Klio* (), die, wo rüemt, isch d Muuse vo dr Gschichtsschriibig (Attribut: Babbierrolle und Schribgriffel);
# *Euterpe* (), die, wo äim Fröid macht, isch d Muuse vo dr Lüürik und vom Flöötespiile (Attribut: Aulos, d Dobbelflööte);
# *Melpomene* (), die, wo singt, isch d Muuse vo dr Dragöödie (Attribut: ärnsti Theatermaske, Rääblaubchranz, woorschinlig au e Schwärt oder e Köile);
# *Erato* (), die, wo liebt und d Seensucht weckt, isch d Muuse vo dr Liebesdichdig (Attribut: Saiteinstrumänt);
# *Terpsichore* (), die, wo fröölig im Kräis danzt, isch d Muuse für Choorlüürik und Danz (Attribut: Laute);
# *Urania* (), die Himmlischi, isch d Muuse vo der Astronomii (Attribut: Himmelschuugele und Zäigstaab);
# *Thalia* (, altgriechisch ), die Festligi, die Blüjendi, isch d Muuse vo dr Komöödie (Attribut: lachendi Theatermaske, Eföichranz und Chrummstaab, wil au die häiteri bukoolischi Poesii zu iire ghöört het);
# *Polyhymnia* (), die wo riich an Hümne (Lieder) isch. Si isch d Muese vom Gsang mit dr Laute (käi speziifischs Attribut, mänggisch d Harfe);
# *Kalliope* (), die mit dr schööne Stimm, isch d Muuse vo dr eepische Dichdig, dr Rhetorik, dr Filosofii und dr Wüsseschaft (Attribut: Schribdaafele und Schribgriffel).


Achilleion Clio.jpg|Klio
20140416 corfu222.JPG|Euterpe
Achilleion Melpomene.jpg|Melpomene
20140416 corfu225.JPG|Erato
20140416 corfu221.JPG|Terpsichore
20140416 corfu223.JPG|Urania
Achilleion Thalia.jpg|Thalia
Achilleion Polyhymnia.jpg|Polyhymnia
20140416 corfu228.JPG|Kalliope


### Die drei Muuse noch em Pausanias
E Muusetrias, wo vermuetlig elter isch, überliiferet dr Räiseschriftsteller Pausanias (um 115–180 n.&nbsp;d. Z.) under deene Nääme und Zueständigkeitsberiich:
* *Melete* (, «Üebig, Fertigkäit»),
* *Mneme* (, «Gedächtnis»),
* *Aoide* (, «Gsang, Muusig»).

### Die vier titaanische Muuse
Noch em Cicero het s vier **titaanischi Muuse** () gee und zwaar::
* *Thelxinoe* (, «wo s Härz erfröit»),
* *Aoide* (, «Gsang»),
* *Arche* (, «Aafang»),
* *Melete* (, «Üebig, Fertigkäit»).
Noch em Cicero sige s die eltiste Muuse gsi und Döchder vom Zöis as Soon vom Uranos. Dr Cicero het do vo drei verschiidene Forme vom Zöis greedet, wo alli underschiidligi Väter häi. D Mueter isch d Nümfe Plusia gsi. Die gliiche vier Muuse het au dr Aratos vo Soloi (* öbbe 310 v. d. Z., † 245 v. Chr.) kennt, wie dr Byzantiiner Johannes Tzetzes (* öbbe 1110; † um 1180) in de Scholie (öbbe Fuessnoote) zu de *Wärk und Dääg* vom Hesiod verzelltt; bim Aratos sis aber 0 Döchder vom olümpische Zöis und dr Plusia. Dr Platon gruppiert im Hesiod sini *Terpsichore*, *Erato*, *Kalliope* und *Urania* in e Vierergrubbe.

### Die drei oder vier apolloonische Muuse
Dr Apollon het drei D[chder gha, wo män e **apolloonischi Muuse** () oder au *delfischi Muuse* gsäit het:
* *Kephiso* () oder *Nete* (),
* *Apollonis* () oder *Mese* (),
* *Borysthenis* () oder *Hypate* ().
Si stöön für die drei Saite vom Apollo sinere Lyra und häige uf em Helikon gwoont. Die ersti Grubbe vo iire Nääme goot uf e Eumelos vo Korinth (sibts Joorhundert v.&nbsp;d. Z.) zrugg, die zwäiti uf e Plutarch, wo dört non e vierti Muuse aagit:
* *Polymatheia* (, „die wo vil glääse het, Gleersamkäit“).
D Nete, d Mese und d Hypate spiile as Elimänt vo dr *Tetraktys* us dr Zaaleleer vo de antike Püthagoreer und in iirer Kosmologii und Muusigtheorii e zentraali Rolle im Verständnis vo dr Wältharmonii. Doo und dört isch d *Paramese* drzuechoo, wil d Lyra mänggisch vier Saite gha het.

### Die siibe oder nüün pierische Muuse
In ere andere Dradizioon existiert e Grubbe vo siibe Muuse, wo noch em Johannes Tzetzes vo Epicharmos (5. Joorhundert v.&nbsp;d. Z.) erwäänt worde sige. Die **pierische Muuse** oder **Pieriide** häisse eso:
* *Neilo* (),
* *Tritone* (),
* *Asopo* (),
* *Heptapora* (),
* *Achelois* (),
* *Titoplus* (?) (; au *Tipoplus*),
* *Rhodia* ().

Daas sige d Döchder vom Pieros gsi, em Stammvater vom thrakische Volk vo de *Píeres* oder *Piereíes* (). Spööter si si vo de Makedoone ins nördlige Küstegebiet ääne vom Strymon verdriibe worde. D Mueter sig die pimpleischi Nümfe Antiope gsi (Cicero, *de natura deorum* 3,54). Mä vermuetet ass s antike Stedtli Pimpleia am Blatz vom hütige Litochoro gsi sig und de Muuse au dr Binaame vo de **Pimpleide** gee het.

Dr Ovid het nüün pierischi Muuse kennt. Iiri Mueter sig d Frau vom Pieros Euippe gsi. Si sige us Egüpte cho und häige die „jüngere“ olümpische Muuse uusegforderet, was as Wettstrit vo de Mnemoniiden und Pieriide bekannt worde isch. Dä häi si verloore und si zur Stroof in Elstere verwandlet worde. Mänggisch häi si au *Colymbas, Lyngx, Cenchris, Cissa, Chloris, Acalanthis, Nessa, Pipo* und *Dracontis* ghäisse.

## D Entwicklig und Rezepzioon vom Muusebegriff

Bim Hesiod si d Nääme vo de Muuse nume Aspäkt vo dr Danz- und Dichtkunst gsi, in dr spöötere Antik si si denn uf underschidligi Muusiginstrumänt und Gattige bezooge worde, und vo doo isch die kanoonischi Zueordnig vo de „Ufgoobegebiet“ vo de Muese cho.

D Muuse häi zum Apollo siner Umgääbig ghöört und häige am böotische Bärg Helikon bi dr Kwelle Hippokrene gläbt. Wäge däm het men e au d *Helikoniades* gsäit. Noch andere Gschichte häige d Muuse uf em Parnass gwoont oobe vo dr kastaalische Kwelle, wo im Apollon geweit gsi isch und s Wasser von ere Begäisterig gweckt häig.

D Häiligdümer vo de Muuse häisse *Museion*, wo die hütige Wörter *[[Museum]]* und *[[Musik]]* drus entstande si, , dr Kunst vo de Muuse. Für d Röömer si d Muuse idäntisch mit de Camenae gsi.

## Liddratuur

* 
* 
* Walter Pötscher: *Musai.* In: *Der Kleine Pauly* (KlP). Band 3, Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1979, , Sp. 1475–1479.
* 
* 
* Claudia Schindler u. a.: *Musen.* In: *Reallexikon für Antike und Christentum.* Band 25, Hiersemann, Stuttgart 2013, ISBN 978-3-7772-1318-7, Sp. 184–220.

## Weblingg

* ''Mousai''. In: TheoiProject (änglisch)
* Darstellungen der Musen in der Kunst. In: *Warburg Institute Iconographic Database* (ca. 1000 Fotos, änglisch)

## Fuessnoote