Kanton Schaffhausen

De **Kanton Schafuuse** isch de nördlichscht Kanton vo de Schwiiz. Er gränzt mit öppe 150 Kilometer a Dütschland. D Hauptstadt isch Schafuuse, wo näbed Basel, Stei am Rhii und Eglisau di einzig Schwiizer Stadt nördlich vom Rhii isch.

## Geografii
De Kanton Schafuuse beschtoht us drei Kantonsteil. De westlich Tail isch s Chleggi, wo Wii aabaut wird. S Stettli Stei am Rhii mit de Gmeinde Ramse, Hämisofe und Buech rundume erreicht me nu über Düütschland oder über d Kantön Züri und Thurgau, sellèm sait mò dè *obberi Kantonsdeil*. Gnauso ischs mit de Gmeinde Rüedlinge und Buechberg, welli ebbèso abkapslet im Sûdè vom zentralè Kantonsdeil ligèt, sèllèm Bièt sait mò dè *unterè Kantonsdeil*. De komplette Nordè vom Kanton lyt ufem Randè, èm Gebirgszug, wo dè nördlichschte Deil vom Schwizer Jura repräsentyrt. Uff èm Hochè Randè, dè übber d Nordgränz uff dütsches Gebièt usèlampet, lyt dè *[[Schwarzer Stein (Randen)|Schwarze Stei]]* odder *Gatterschtei*, wo dè nördlichschte Punkt vom Kanton Schaffuusè un dè ganzè Schwiz darschtellè duèt.


SchwarzerStein Grenzstein II.JPG|Dè Gränzschtei am Gränzpunkt Schwarzè Stei / Gatterschtei, dè nördlichschte Punkt vo dè Schwiz.
SchwarzerStein Infotafel.JPG|D Infodaflè am Schwarzè Stei.


## Mundart
De Schafuuser Dialäkt ghört zu de Gruppe vo de Ostschwiizer Mundarte. Öppis im Schafuuser Dialäkt: «E Zaane voll Saapfe d Laatere durab schlaapfe&nbsp;…» was sovill heisst we ”e Zeine voll Seife d Leitere abe schleike“. Leider nid grad än represäntative Satz, aber eine, wo wiit ume bekannt isch. De Satz isch im typische Chläggi-Dialekt. De Dialekt vo de Stedt, wo nöcher bi Züri sind, wie Schafuuse oder Neuhuuse, ähnled hüt em Zürcher Dialekt scho meh.

E paar typisch schafuusischi Usdrück:
* Dünne – i andäre Dialäkt ”Wääie“ oder ”Flade“
* Meietrindli – än Meiechäfer (älei für das Wort gits no über 30 wiiteri Bezeichnige im Kanton Schafuuse)
* Pmaand - i de benòchbòrte Dialäkt "Gmaand" oder "Gmaind"

## Gmeinde im Kanton Schafuuse
De Kanton Schafuuse umfasst 26 politischi Gmeinde (Iiwoner Stand 31. Dezember 2012; Flächi):

* 1947 isch d Gmeind Buechthale id Stadt Schafuuse igmeindet wore.
* 1964 isch d Gmeind Herblinge id Stadt Schafuuse igmeindet wore.
* 2004 händ d Gmeinde Baarze und Thäynge fusioniert.
* 2005 händ d Gmeinde Osterfinge und Wilchinge fusioniert. 
* 2009 wird d Gmeind Hämmedal a d Stadt Schafuuse aaglideret.
* 2009 händ au Gmeinde Aaltdorf, Bibere, Hofe und Opfertshofe mit Thäynge funsioniert.
* 2013 fusioniered Beringe und Guntmadinge → Beringe.

## Gschicht
* öpen um s Joor 1000 Entstehig vo dr Stadt Schafuuse
* 1049 Gründig vom Chlooschter Alerheilige
* 1501 Bytrit zur Eidgnosseschaft
* 1529 Reformation, wo dr Sebastian Hofmeister vorbereitet het
* Im Zweite Weltchrieg irrtümlichi Bombardierig vo dr Hauptstadt dur amerikanischi Bomber

## Literatur
* Stephan Förster: *Das politische System des Kantons Schaffhausen. Akteure, Institutionen und Entscheidungsprozesse in einem Kleingliedstaat.* Europäisches Zentrum für Föderalismus-Forschung, Tübingen 2005, ISBN 3-9806978-9-4.
* 
* Georg Wanner: *Die Mundarten des Kantons Schaffhausen. Laut- und Formenlehre* (= *[[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik]].* Band XX). Frauenfeld 1941 (Digitalisat).

## Literatur und Weblink

* Offizielli Websiite vom Kanton Schafuuse
* ''Schaffhausen.'' Offizielli Statistik uf bfs.ch

## Referänze