open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Terence David John Pratchett

Dr **Terence David John Pratchett** (* 28. April 1948 in Beaconsfield, Buckinghamshire; † 12. März 2015 z Broad Chalke, Wiltshire) isch an britische Fantasy-Schriftsteller gsii. Ma kennt ean bsunders wegs sina Büacha üba *d’Schiebawealt*, wo in 27 Schprocha übasetzt wora sin. Dr Pratchett hot mit sina Fro Lyn in da englischa Grafschaft Wiltshire gwohnt. Bi sina Fans hoaßt a o „Pterry“, weil i sinam Buach „Pyramiden“ alle Lüt so hetzige Näma hond wia Ptraci oda Pteppic.

## Sis Leaba
Dr Terry Pratchett hot sine erschte Gschicht mit 13 ussabrocht: „The Hades Business“ isch erscht in da schüalazitig und denn im Science Fantasy Magazine vaöffentlicht wora. 1965 hot er als Journalischt bi `na Lokalzitig agfanga. Döt hot a a Interview mit Peter Bander van Duren gmacht, wo a klens Verlagshus gleitet hot, und bi deam Interview hot Pratchett vazellt, dass er o an Roman gschrieba hei: „Die Teppichvölker“. 1980 isch dr Pratchett Pressesprecher vom Central Electricity Generating Board (CEGB) wora. Wia sich zoagt hot, dass er vo sina Bücha leaba ka, hot a sin Job bi da CEBG 1987 gschmissa. Uf des ane isch sin Output uf 2 Romane im Johr gschtiega – 2003 isch a noch J.K.Rowling der Autor mit da meischta vakofta Büacha in England gsi.

Dr Pratchett isch am 12. März 2015 im Alter vo 66 Johr dehaim gstorbe an de Folg vun ere Alzheimer-Chranket.

## Schiebawealt
Dr Pratchett hot 40 Roman üba d‘ Schiebawealt publiziert, wo alle vaschiedene Aschpekte vo üsara Wealt parodiere. D’Schiebawealt isch flach und wird vo vier Elefanta tret, wo ufm Rucka vo `na riesiga Schildkrot („Groß A'Tuin“) schtond. Parodiert weren Themana wia klassische Fantasy- und Science-Fiction-Motiv, aba o Rock & Roll, Filme, Zitinga, Religion, Philosophie, chinesische und ägyptische Geschichte und so wita.

## Werke
### Büacha zur Schiebawealt
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Andere Werke
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblink

* https://web.archive.org/web/20191217191753/https://www.terrypratchettbooks.com/ (Pratchetts amerikanischer Verleger, englisch)
* https://web.archive.org/web/20170829105720/http://www.pratchett-buecher.de/ Dütschsprachigi Verlagssyte zum Terry Pratchett
* https://web.archive.org/web/20191004221856/https://www.ankh-morpork.de/ (dütschsprachiger Terry Pratchett Fanclub)
* https://web.archive.org/web/20200209024602/http://www.scheibenwelt.de/
* http://www.morpork.net
* https://web.archive.org/web/20180808034125/http://lspace.de/
* https://web.archive.org/web/20191004183655/https://discworldmonthly.co.uk/ (monatlicher Newsletter, englisch)
* 
* Christian Heger: Niemand ist eine Insel, Portrait uf FAZ.NET, 12. Februar 2010

### Interviews
* Paul Kincaid: *Ein Gespräch mit Terry Pratchett.* In: Wolfgang Jeschke (Hrsg.): *Das Science Fiction Jahr 1990*, Wilhelm Heyne Verlag, München, ISBN 3-453-03905-X, S. 111-126.
* Im Gespräch mit Terry Pratchett (1995)
Vadomar

De **Vadomar** (lat. *Vadomarius*; ; alem. **Wadomâri* „Furtherrscher“) isch bis 361 de alamannische Gaukönig (rex) vo de Brisgauer gsi. Er isch de Brüeder vom Gundomad und de Vater vom Vithigab gsi. De Wohnsitz vom Vadomar isch gegenöber vo de Römerstadt Rauracum (Kaiseraugst) glege.

## Zit as König
De Vadomar und sin Brüeder Gundomad sind widerholt is römische Gibiet igfale. Wo im Joor 354 de Kaiser Constantius II. gege si zogen isch, hend d Alemane mit de Römer en Vetrag abgschlosse, well Götterzaiche und Prophetie vomene Champf abgrote hend. De Gundomad isch aber glii drufabe vo sinene Lüt ermordet worde. Wo im Joor 356 d Vorberaitige för d Schlacht bi Strossburi im Gang gsii sind, het sich de Vadomar nöd wöle aaschlüsse und sini Lüt hend sich gege sin Wile em Chnodomar agschlosse. Au im Joor 357 het de Vadomar nöd am Chrieg gege de Julian tailgnoo. Woner im Joor 359 mitem Julian för sich, för de Urius, de Ursicin und de Vestralp um Fride verhandlet het, isch de nur an im selber gwäärt worde. Im Joor 361 hend Raubschare us sim Gibiet helvetischi Ort öberfale.

De Vadomar het regelmässige Briefkontakt mitem Kaier Constantius ghaa und au mitem Julian fründschaftlich verchert, obwoll baid findschaftlich gegenöber gstande sind. Nochdem em Vadomar sin Bott ufgriffe worden isch, isch da Doppelspiil ufgfloge. Wo glii drufabe de Vadomar - no aanigslos - öber de Rii gangen isch, um amene Fründschaftsesse mit de Römer z tailnee, isch er gfangesetzt worde und uf Spanie gschickt worde. Sin Noofolger as König isch sin Soo Vithigab gsii.

## Dienstzit im Römische Heer
De Vadomar het denn e militärischi Karriere im Römische Riich gstartet. 365/6 het er underem Kaiser Valens z Bithynie gege de Usurpator Procopius kämpft und im Joor 373 isch er as *dux Phœnices* gege d Perser atrete.

## Quelli
* Ammianus Marcellinus 14,10,1; 16,12,17; 18,2,16-18; 21,3,1-5; 4,2,3-5; 26,8,2; 27,10,3; 29,1,2; 4,2; 30,7,7
* Zosimos 3,4,2f

## Literatur
* 
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*. Kohlhammer, Stuttgart 2004 ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
Gibuld

De **Gibuld** oder au **Gebavult**, (lat. *Gibuldus*, *Gebavultus*; alem. **Gibawulþu* „de wo Aseehe git“) isch um 470 e alamannischer Kini (*rex*) gsi. Bim Gibuld un em Gebavult handelts sich warschiints um d gliiche Person, es kennte aber au zwei verschidni sii

## Iberlieferung
De Eugippius het in siinere Vita Sancti Severini driber gschribe. D Manne vum Gibuld hen in dr zweiti Hälfti vum 5. Johrhundert d Schtadt Passau immer wider heimgsuecht. Drno isch vor de Schtadt Passau zwischem Gibuld und äm Abt Severin verhondelt wore. De Severin het verlongt, d remische Kriegsgfongeni freizloo. De Severin muess de Gibuld dermase beiidruggt ho, dass er däm **Diener vu Gott** d Wahl freygstellt het, z verlonge, was er het welle. No het er sibzg Gfongne freyglosse. D Gschicht het sich nochem Eugipp in d Johre 469 un 470 zuetrait.

Noch de Vita vum Hl. Lupus solls däm Bischof Lupus vu Troyes, fascht zur gliiche Zit, glunge si, Gfongeni vum Kinig Gebavult freizbekume. 

## Interpretation
Me weiss ni, ob de Gibuld als Kini iber alli Alemanne gherrscht het oder nur iber e Deil. Wiil er aber z Passau mitem Severin und z Gallie mitem Lupus verhondlet hät, goht me devu us, dass de Gibuld de elleinig Kini gsii isch. Megli isch aber au, as de Lupus eifach vom Severin abgschribe het.

S het aber au dozumol grosse Druck vun use gäbe. Im Joor 406 sind meriri Völker - Wandale, Suebe, Gote, Alane - a de Donau no ufe zoge uf de Flucht vor de Hunne. De Alemanne isches offebar glunge, de Zug vo irem Gibiet fernzhalte und so het de Zug bi Regeschburg en Knick in Norde gmacht und isch is Maintal choo, wo sich d Burgunder em Zug agschlosse hend. Si sind da Tal durab und hend ide Silfesternacht 206 de Rhii bi Mainz überquert und sind i Gallie igfale. D Bidrohig dur d Hunne het witerbistande und au do sind d Alemanne gnueg starch gsii, nöd vom Attila abhängig z werde. Es isch somit denkbar, dass d Alemanne sich dur die üssere Eraignis gainigt hend.

## Quelli
* Eugippius: *Vita Sancti Severini*, XIX
* Vita vum Hl. Lupus, c. 10

## Literatur
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*, Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
Willehari

De **Willehari** (lat. *Vilarius*, *Willeharius*, *Willicharius*) isch en alamannische Herzog i dr Ortenau gsi. 

In dr Vita vum Heilige Desiderius wird bschribe, des dr fränkisch Husmeier Pipin der Mittleri in de Johr 709 bis 712 Feldzüg gege de *dux* Willehari, im Biet vun de Alamanne, gmacht het, wil dä, wie scho si Vorgänger Gottfried sich druf beruefe het, ass er de König vo de Franke wurd Lehnspflicht schulde, aber nit de Husmeier.

## Quelle
* Vita vum Heilige Desiderius

## Literatur
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*, Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956

## Weblink
* Mittelalter-Genealogie: Willehari
Bagel

E **Bagel** (vo Jiddisch בײגל *bejgl* oder au **Beigel**, in Pole au **bajgiel**, **bajgel**, **precel**, **obwarzanek**) isch e Gebäck wo us Hefeteig mit Weize hergstellt und zerst in Wasser kocht und denn bache wird.
 
## Produktion
Der Deig für d Bagel wird zerst abküehlt, in Wasser kocht und denn bache. S Loch in der Mitti isch ursprünglig für e Transport an Holzstange nützlig gsi.

D Bagel wärde pur, mit Mohn oder Sesam, mit süesse Zuedate wie Zimetwiibeeri, Blaubeeri oder Schoggolade oder mit reesere wie Chees bache. Mä serviert si au ufgschnitte und füllt se mit Salat, Frischchees oder Ufschnitt, in de USA wärde si hüfig ufgschnite und mit Lachs und Frischchees beleit.

## Gschicht
Entstande isch de Bagel im 16. Johrhundert oder 17. Johrhundert warschynts z Pole. Dur jüdischi Ywanderer isch er hüt vor allem z Nordamerika verbreitet.
Butilin

De **Butilin** (; lat. *Buccellenus*; alem. **Butilîn*; † 554) isch en alemannische Herzog i de Diözese Avenches gsi und de Nofolger vom Lantachar. Sin Brüeder isch de Leuthari gsi.

Anne 539 isch de Merowingerkönig Theudebert I. mit eme burgundisch-fränkische Heer in Italie igfale und het, nochdem er dringet hai het müese, di fränkische Herzög Butilin, Mumolen und Aming zrugglo.

Wo d Gote im Chrieg gege de Narses, wo im Uuftrag vo Byzanz Italie zruggeroberet het, i starchi Bedrängnis cho sind, isch ane 553 uf Bitte vo de Gote e fränkisch-alemannischi Hilfsarmee under de Füerig vom Butilin und sim Brüeder Leuthari uf Italie marschiert, gege de Wile vom Merowingerkönig Theudebald. Da Heer mit ageblich 75'000 Chrieger isch dur ganz Italie zoge bis uf Apulie und Kalabrie.

Denn het sich da Heer tailt und de Leuthari het sich uf de Haiweg gmacht, doch isch de Tail an ere Süüch zum Opfer gfale. De Butilin isch z Süditalie blibe und het d Gote, won em ageblich d Krone versproche hend, im Chrieg understützt. Er isch den im Herbst 554 bi Capua am Fluss Casilinus mit sim ganze Heer in ere Schlacht gege de Narses umchoo.

## Quelle
* Agathias (530/32–582) – Historiae
* Marius von Avenches (530–594)

## Literatur
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*; Stuttgart 2004. ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956

## Weblink
* Mittelalter Genealogie: Herzog Butilin uf mittelalter-genealogie.de (Archiv-Version)
Vithicab

De **Vithigab** (lat. *Vithigabius*, *Vithicabius*, *Vidichabius*; alem. **Widigaui* „Waldgauer“; † 368) isch vu 360 bis 368 de alamannischi Gaukönig vo de Brisgauer gsi. Er isch de Sohn vum Vadomar gsi.

Nochdem sin Vatter Vadomar vo de Römer gfange worden isch, het de Vithigab d Herrschaft öber d Briisgauer öbernoo. De Historiker Ammianus Marcellinus beschribt en as en "verwaichlichte und chränkliche Maa". Trotzdem het er d Alemane zum Chrieg ufgruefe und isch denn uf Alass vom Kaiser Valentinian I. vo aim vo sinene Diener im Joor 368 ermordet worde.

## Quelli
* Ammianus Marcellinus 27,10,3; 30,7,7

## Literatur
* 
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*. Kohlhammer, Stuttgart 2004 ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
Priarius

De **Priarius** († 378) isch e Gaukönig (*rex*) vun de Lentienser gsi, emene alamannischa Deilstomm. 

De Priarius het ogfonge e Feldzug ins Elsass zfyhre. Bi Argentovaria (Horwrig) hän die sich den mir d Truppe vum Kaiser Gratian 
oglegt. Des isch den als Schlacht bi Argentovaria in Gschicht igonge. D Römer hen underem fränkische Heerfüerer Mallobaudes gwunne un de Priarius tötet.

De erst Tail vom Name isch usem Germanische schwer z düte, de zwait Tail isch sicher -hari "Chrieger"; es sai denn, de Name isch usere fremde Sprooch.

## Quelli
* Ammianus Marcellinus 31,10,10

## Literatur
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*. Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
* Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Walter de Gruyter, Berlin, Band 18  --> Lentienses
* Paulys Realecyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, 1925, J. M. Metzlersche Verlagsbuchhandlung, Stuttgart, 24. Halbband, Band XII,2  --> Lentienses
Leuthari I.

De **Leuthari** (gr. Λεύθαρις, *Leútharis*; lat. *Leutharius*; † 554)  isch en alamannische Herzog un de Brüeder vom Butilin gsi.

Uf Bitte vo de Ostgote wo im Chrieg mitem byzantinische Feldherr Narses glege sind, isch anne 553 e alemannisch-fränkisches Heer gege de Wile vom Merowingerkönig Theudebald uf Italie marschiert under de Füerig vo de Brüedere Butilin und Leuthari.

Da Heer, ageblich 75000 Chrieger, isch dur ganz Italie bis a d Meerengi vo Messina zoge und het debi vill Büüti gmacht. S Heer het sich den tailt. De Butilin isch z Süditalie blibe um d Gote witer z understütze. De Leuthari und sini Lüt hend sich degege uf de Haiweg gmacht. Si sind underwegs vomene byzantinische Heer agriffe worde und hend iri Büüti verlore. Im End isch i de Nöchi vom Gardasee e Süüch uusbroche und de Leuthari und sini Mane sind all ade Chranket gstorbe.

## Quelle
* Agathias (* 530/32 – † 582) – Historiae
* Marius von Avenches (*530 - † 594)

## Literatur
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*. Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
* 

## Weblink
*Mittelalter-Genealogie: Leuthari
König

E **König** isch s Staatsoberhaupt vom ene Königriich. Er verkörperet si Staat und het, je noch dr Staatsform, mehr oder weniger mit em Regiere sälber z due. Symbol vo siim Amt si d Chrone und s Zepter, wo uf eini vo de ursprünglige Ufgobe vom ene König hiiwiise, die vom Chrieger, wo siis Land verdeidigt. Historisch het er siis Amt aadrätte, wenn er krönt worden isch, in de meiste modärne Monarchie zieht me hüte die eifacheri Inthronisierig vor. Bi dr Chrönig, je noch dr Dradition, setzt er sich sälber d Chrone uf oder wird vom ene Verdräter vo dr Staatsreligion krönt. D Salbig mit heiligem Öl cha au Deil vo dr Chrönigszeremonii si.

In dr Rangornig vo dr internationale Diplomatii stöhn König grad under de Kaiser. Em wiiblige Pendant vom König sait me Königin, e Begriff, wo ehrehalber au für d Frau vom ene regierende König bruucht wird. Manne vo regierende Königinne bechömme im Allgemeine Titel wie *Brinz*.

## Sprochligs
S Wort *König* goot über s middelhochdütsche *künic* und s althochdütsche *kuning* uf s germanische *kuningaz* zrugg. In de romanische Sproche wird dr equivalänt Titel vom latiinische *rex* abgleitet. S slawische *kral* chunnt vom Name vom Karl em Grosse.

In andere Sproche git me em Dräger vo dere Funktion Titel wie *lugal* (Sumerisch), *melech* (Hebräisch), *basileus* (Griechisch), *malik* (Arabisch), *raja* (Sanskrit). Für e König vom Alte Ägypte brucht me hüte s Wort *[[Pharao]]*, wo sich dank dr Bible in ähnliger Form in alle europäische Sproche iiheimisch gmacht het.
Der Engländer, der auf einen Hügel stieg und von einem Berg herunterkam

**Der Engländer der auf einen Hügel stieg und von einem Berg herunterkam**, Originaltitel: *The Englishman Who Went Up a Hill But Came Down a Mountain (»Dr Engländer wo uf e Higel gstige un vun eme Berg runterkumme isch«)* isch de Titel vun em Kinofilm us em Johr 1995.

## Hondlung
E änglischer Kartograf un sin Assischtent (Hugh Grant) kumme im Ärschte Weltkrieg in e kleis walisischs Dorf. Wu si gfrogt worre sin, was si mache wän, hän si sich bereit erklärt, de Berg z vermesse. Dodebi het sich deno rusgschtellt, dass de ‹Berg› e paar Fuess z klei gsi isch, un er wege dem nur no ne Higel gsi isch. 

Des het die Dorfbewuhner gärgeret un si hän bschlosse ‹ihre Berg› uffzschitte, vor allem de Pubbsitzer Morgan «de Bock» un de Pfarrer Robert Jones. Mit allene Mittel un Lug un Trug hän däno d Bewohner versucht, d Englander nozhalte, ass si Zyt hen de Berg uf di erforderlig Hechi z bringe.

De Film basiert uf ere nit gonz wohre Gschicht im walisische Dorf Taff's Well un em Higel Garth Hill. Mit eme britsche Humor un eme Ohrwurm als Musik, wird d frindlig Rivalität zwische de Engländer un dr Walliser verzählt.

## Uszig
Einer vun de Witz us em Film isch: Wu e Mechaniker gfrogt worre isch, wie denn des kaputtig Teil us em Auto heisst, het er Ontwort gää, er weiss nit, wie des Ding do uf Änglisch heisst, aber uff Walisisch heisst s «bethyngalw». Bethyngalw beditet aber nur «wiä heisst denn des».

## Kritike

## Weblink
*
Perpetuum mobile

S **Perpetuum Mobile** (lat: s "ununterbroche Beweglich") isch e Konstruktion, wo einisch agla, ewig in Bewegig bliibe söll, u under Umstände Arbeit verrichte söü. Ufgrund vo fundamentale Kentniss ir Physik weiss ma inzwischä, das es Perpetuum Mobile unmöglich isch zum mache. Theorie, wo behoupte, es wär müglich, gälte als pseudowisseschaftlich. Ir moderne Physik gits ou ander Bezeichnige, z. B. Konverter für Freie Energie.)

Äs Perpetuum Mobile (PM) bezieht sech uf nes gschlossnigs System, wo nach em Energiierhaltungssatz kei Energii drin entschtah oder verschwinde cha. Das bedütet, das e Maschine, wo schinbar selber louft, wöu si Energii produziert, kes Perpetuum Mobile wer. Ufgrund vu dr Energiierhaltung wers keis gschlossnigs System.

Perpetua Mobilia werde nach em Thermodynamischen Hauptsatz bezeichnet, wo si verletze. Usnahm: PM 3.Art. Die Klassifikation git allerdings kei Hinwis zum beabsichtigte Funktionsprinzip.

## Perpetuum Mobile erster Art
Idee: e Maschine mit Wirkigsgrad vo 100% oder grösser würdi die benötigt Energii selber lifere. Ä solchi Maschine würd de erschti Hauptsatz vo dr Thermodynamik verletze, dr Energiierhaltungssatz, well jedi Maschine ufgrund vo Ribigs-u Wärmeverluscht e Wirkigsgrad vo < 100% besitzt.

**Biispil**
* Äs Wasserrad pumpt Wasser nach obe. Das fliesst wieder gäg abe und tribt ds Rad a.
* Ä Akkumulator bringt e Lampe zum Lüchte. Ds Licht wird wider mit eme Fotoelement igfange und erzügt elektrische Strom, wo dr Akkumulator wider ufladt.

Bereits de eifach Kreislouf isch unmüglich, wöüs bi jeder Bewegig oder Umwandlig Verluscht git. Verluscht füehre letztendlich zure Temperaturerhöhig vo dem Teil.
Da d Umgebig immer chüeler isch als verluschterzügende Teil, fliesst d Energii vo dr Maschine durch Wärmeleitig, Konvektion oder Strahlig ad Umgebig ab. Die Maschine muess über churz oder lang stahblibe, well e Rückfüehrig ufgrund vo dr Temperaturdifferenz nit stattfindet. (Wärmi fliesst nur vo warm nach chalt, nie umkehrt.)

## Perpetuum Mobile zweiter Art
Idee: Arbet us dr Umgebigswärmi z gwünne, also d Wärmi, wu über e Abchaltig gwonne worde isch, vollständig in mechanische Energii umzwandle. Ä sölchi Maschine verletzt dr Zweite Hauptsatz vo dr Thermodynamik, well die vollschtändig Umwandlig vo Arbeit in Wermi irreversibel isch, nit aber dr Energiierhaltungssatz.

Prinzipiell cha me es Perpetuum Mobile zwöiter Art dara erkenne, das es versucht, Wermi am ne Punkt ufzneh und in ander Energiiforme versuecht umzwandle. Das ellei muess nit gege d Energiierhaltung (erschter Hauptsatz) verstosse, es wäre also Maschine denkbar, wo unger dr Beachtig vor Energiierhaltung Wermi in höherwertigi Energieforme umwandle (z. B. Strom).
Theodefrid

Dr **Theodofrid** (lat. *Theodofridus*)  isch noch de Ufzeichnunge vum Bischof Marius von Avenches vun 573 bis 591 dr Herzog (*dux Francorum*) i de Diözese Avenches gsi. Er isch dr Nochfolger vum Vaefar gsi.

## Literatur
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*, Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3-17-018227-7 / ISBN 3-17-012095-6

## Weblink
* Mittelalter-Genealogie: Theodefrid
Gunzo

De **Gunzo** isch i de erst Hälfti vom sibete Joorhundert en alamannische Herzog gsii.

Ab wenn de Gunzo Herzog woren isch, isch nöd öberliferet. Er het ane 612 z Überlinge (*villa Iburninga*) sin Sitz ghaa. Er isch de Vater vun de Fridiburga gsi. Die isch mit'm Merowingerkini Sigibert verlobt gsi. Si isch imene prächtige Zug zu irem Verlobte gfüert wore, isch aber denn vomene "Dämon" öberfale wore und het afange spine. De Hailigi Gallus het si ghailt und si isch us Dankbarkait isch Chloster ggange und s Hochzig isch nöd stand cho. De Herzog Gunzo het ane 635 d Kleriker un Bischöf vun sinre Gegend zure Synode uf Konstanz iglade un d Wahl vum Diakon Johannes zuem Bischof vu Konstanz als Nochfolger fyr d verstorbeni Bischof Gaudentius von Konstanz gleitet. Ob d Gunzo mit em zuer gliche Zyt bezygte Herzog Gundoin, em Bschützer vum Kloster Moutier-Grandval, glich isch, isch denkbar.

## Quellä
* Vita vum Heilige Gallus
* Fredegar

## Literatur
* Otto Feger: *Herzog Gunzo und die Einführung des Christentums bei den Alemannen.* In: Montfort. Bd. 12 (1960), S. 144-148.
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*, Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956

## Weblink
* Mittelalter-Genealogie: Gunzo
Lantfrid

**Lantfrid**  (lat. *Lantfridus, Lanfredus*) isch de Name vo ze Alemanne gsii, wo i de erst Hälfti vom 8. Joorhundert glebt hend.

## Lantfrid I.
De **Lantfrid** († 730) isch vu 709 bis 730 alamannischer Herzog gsi. Er isch dr Sohn vum Gotfrid un Brueder vum Theudebald gsi. Noch em Tod vum Herzog Gotfrid im Johr 709 hän dr Lantfrid un sin Brueder Theudebald des Omt vum alamannische Herzog ybernumme. Beidi Brüeder sin in ihrem Omt dr fränkische Husmeiere in ere verbitterte Fendschaft gegeiber gstonde. Dr Kloschterbischof Pirmin het im Johr 724 untrm Schutz vum Husmeier Karl Martell s Kloster Reichenau zmittsen im alamannische Herzogtum grindet. Des isch vum Lantfrid und vum Theudebald als Provokation ufgfasst worre. Dr Theudebald het 727 dr Abt Pirmin vertribe, *ob odium Karoli* (us Hass gegä Karl Martell) un 732 dr Nochfolger Abt Heddo vum Kloschter Reichenau. In d Johre 724 bis 730 het dr Herzog Lantfrid d Lex Alamannorum, s alamannisch Stammesrecht, zur Lex Alamannorum Landfridana nej gfasst. 730 het dr Karl Martell ä Feldzug gegä d Herzög Theudebald un Lantfrid gfiehrt. Dr Lantfrid isch im gliche Johr no gstorbe. Dr Herzog Theudebald het doruf s alleinig Herzogomt in dr Alamannia ybernumme.

## Lantfrid II.
Vom zwaite **Lantfrid** († 751) isch wenig bikannt. Er het ane 748 am Uufstand vom Grifo tailgnoo und isch denn gfange gnoo wore. Er isch ane 751 gstorbe. Öb er e Mitgliid vom alemannische Herzogshuus vom Gotfrid gsii isch, isch denkbar, aber nöd erwiisbar.

## Literatur
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*. Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
* Clausdieter Schott: *Lex und Skriptorium - Eine Studie zu den süddeutschen Stammesrechten* in: Gerhard Dilcher / Eva-Marie Distler (Hrsg.), Leges - Gentes - Regna, Berlin 2006, S. 257-290

## Weblink
* Mittelalter-Genalogie: Lantfrid
Magnachar

De **Magnachar** (lat. *Magnacarius*)  isch noch de Ufzeichnunge vum Bischof Marius von Avenches de Herzog vode Diözese Avenches gsi. Sin Vorgänger isch de Butilin und sin Nofolger de Vaefar gsi. Er isch ane 565 gstorbe.

Er chönt identisch sii mitem Magnacharius, wo vom Gregor vo Tours erwäänt werd. Deno het sini Tochter Marcatrudis de Merowingerkönig Gunthramn ghüroote, spöter aber het de König sini Söö ermorde loo.

## Literatur
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*, Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956

## Weblink
*Mittelalter-Genealogie: Magnacharius
Vaefar

De **Vaefar** (lat. *Vaefarius*) isch noch de Ufzeichnunge vum Bischof Marius von Avenches de Herzog (*dux Francorum*) vode Diözese Avenches gsi. Er isch de Nofolger vom Magnachar gsii und noch sim Tod ane 573 isch em de Theodofrid gfolgt.

## Literatur

* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*, Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3-170-18227-7 / ISBN 3-170-12095-6

## Weblink
* [´https://web.archive.org/web/20110125195322/http://www.mittelalter-genealogie.de/alamannen_herzoege/vaeferius_herzog_der_alamannen_573.html Mittelalter-Genealogie: Vaefarius]
Chrodobert

De **Chrodobert** (lat. *Chrodobertus, Crodobertus* isch en alamannische Herzog gsi.

De Gschichtsschriber Fredegar het gsait, dass de Chrodobert in d Johre 631 un 632 on eme Feldzug vum Merowingerkini Dagobert I. gege d slawisch Herrscher Samo mitgmocht und mit sim alamannische Heer die bsigt het.

## Quelle
* Fredegar

## Literatur
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*, Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956

## Weblink
* Mittelalter-Genealogie: Chrodobert
Lantachar

De **Lantachar** (lat. *Lanthacarius*) isch noch de Ufzeichnunge vum Bischof Marius vun Avenches  e fränkisch-alamannische Herzog (*dux Francorum*) i de Diözese vu Avenches gsi. E isch im Chrieg zwüschet de Franke und Byzanz ane 548 gfale. Sin Nochfolger isch de Butilin gsi.

## Literatur
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*, Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3-17-018227-7 / ISBN 3-17-012095-6

## Weblink
* Lanthacarius uf mittelalter-genealogie.de
Uncilin

Dr **Uncilin** (lat. *Uncelenus*, † 613) isch en alamannische Herzog vun 588 bis 607 gsi.

587 het dr austrasisch Kini Childebert II. de Alamanneherzog Leutfred I. abgsetzt un de Uncilin zu siinem Nochfolger bstimmt. Nochm Tod vum Childebert II. 595 sin dr Thurgau, dr Kembsgau un s Elsass an Burgund gonge un dr Uncilin domit unter d frankoburgundisch Oberhoheit vun Kini Theuderich II. cho. 605 het dr Uncilin im Heer vum Theuderich II. gege de Brueder vum Theuderich Theudebert II. kämpft. Vermuetli im gliiche Johr (oder 606) het de Uncilin de burgundische Husmeier Protadius umbringe lo. Us Rache fir d Ermordung vum Prodadius het d Kinigin Brunichild 607 em Uncilin e Fuess abschloge lo, er isch dodurch als Herzog omtsunfähig wore. Nochem Lex Alamannorum, em alamannische Rechtsbuech, isch e Herzog numme den omtsfähig, wenn er selber uf e Ross kon stiige. Er isch entaignet wore und i nidrigi Dienscht gstellt worde.

## Literatur
* Thorsten Fischer: *Uncelen.* In: *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde* (RGA). 2. Auflage. Band 31, Walter de Gruyter, Berlin / New York 2006, ISBN 3-11-018386-2, S.&nbsp;433&nbsp;f.
* Karlheinz Fuchs, Martin Kempa, Rainer Redies: *Die Alamannen* (Ausstellungskatalog). Verlag Theiß, Stuttgart 2001, ISBN 3806215359.
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen.* Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956.

## Weblink
* Mittelalter Genealogie: Herzog Uncilin
Taff's Well

**Taff's Well** (uf walisisch *Ffynnon Taf*) isch e Derfl nerdli vu Cardiff in Wales.

Des Dorf het au e beriehmti natirliche Quell. Well isch e änglischer Nome fir Quell, Ffynnon isch dä wallisische Nome fir Quell.

Beriehmt ischs worde as dä hischtorisch Ort vun de Gschicht vum Film Der Engländer, der auf einen Hügel stieg und von einem Berg herunterkam. Där, wu die Gschicht gschribe hat, des isch dä Christopher Monger gsi, der isch au in däm Derfl uf d Wält kumme. Siner Grossvater hets ihm verzellt, wu er no klei gsi isch

Dä Berg, wu si dert ufgschittet hän, isch dä Garth Mountain (uf walisisch *Ffynnon Garw*)

Dä Film hen se aber nit do dräiht, sundern im nerdliche Wales in Llanrhaeadr-ym-Mochnant.
Leutfred I.

De **Leudefred I.** (lat. *Leudefredus*) isch bis 588 en alamannische Herzog gsi. Er werd nume vom früemittelalterliche Historiker Fredegar gnennt.

De Leudefred het ane 588 de Ärger vom austrasische Kini Childebert II. uf sich zoge und isch i Ugnaad gfale, het sich aber anere Bistroofig chöne entzüche, indem er sich in e Versteck grettet het. De König het denn de Uncilin as Nofolger igsetzt.

## Quelle
* Fredegar: *Chronicae* 4,8

## Literatur
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*, Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3-17-018227-7 / ISBN 3-17-012095-6

## Weblink
* Mittelalter-Genealogie: Leudefredus
Theudebald (Alamanne)

D **Theudebald** au Theutbald (* ?; † 746?) isch e alamannischa Herzog vun 709 bis 744 gsi. Er isch dr Sohn vum Gotfrid un d Brueder vum Lantfrid gsi.

Nochm Tod vum Herzog Gotfrids 709 het dr Theudebald zomme mit sinem Brueder Lantfrid s Omt vum alamannische Herzog ybernumme. Beidi Brüeder sin in ihrem Omt dr fränkische Husmeier in ere erbitterte Findschaft gegeiber gstonde.

Dr Kloschterbischof Pirmin het 724 unterm Schutz vum Husmeier Karl Martell s Kloschter Reichenau zmittsen im alamannische Herzogtum grindet. Des isch vum Lantfrid un vum Theudebald als Provokation ufgfasst worre. Dr Theudebald het 727 dr Abt Pirmin vertribä, *ob odium Karoli* (us Hass gegä d Karl). Un 732 au dr Nochfolger Abt Heddo usm Kloschter Reichenau.  730 het dr Karl Martell ä Feldzug gege d Herzög Theudebald un Lantfrid gfiehrt. Dr Lantfrid isch no im selbe Johr gstorbe un d Theudebald het dodruf s alleinig Herzogomt ibernumme. 742 het sich dr Theudebald zomme mit dr Vaskonen, dr Bajuwaren un dr Sachsen im Elsass gege d Husmeier Karlmann un Pippin III. erhobe. 743 hen dr Theudebald un dr Bajuwarenherzog Odilo e Niderlag om Lech gege beidi Husmeier erlitte. Noch m erneyti Ufstand gege dr Pippin im Johr 744 isch dr Herzog Theudebald vum Pippin bsigt un us Omt un Würdi gworfe worre.

## Literatur
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*. Kohlhammer, Stuttgart 2004 ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956

## Weblink
*Mittelalter-Genealogie: Theutbald
Überdeckungstest

Unter **Überdeckungsteschts**, au **Kontrollflussorientierti Testverfahre**, verstoht mer e Reihi vun statische Strukturteschts us em Bereich vum Teschte vo Software. D Überdeckungsteschts werde om Kontrollflussgraph (engl. *control flow graph*, *CFG*) durchgfiert.

Mit de Hilf vun de Überdeckungsteschts werde Teschtfäll erschtellt. Die teschte di inner Schtruktur vun de Software un kinne imfall Fähler im Quelltext ufdecke.

Es wärre folgendi Arte vun Überdeckungsteschts unterschide:
* Owiisungsüberdeckungstescht au C0 Tescht gnonnt
* Zwiigüberdeckungstescht - C1 Tescht
* Pfadüberdeckungstescht - C2 Tescht
** vollständiga Pfadüberdeckungstescht - C2a
** Boundary-Interior Pfadüberdeckungstescht - C2b
** Schtrukturierta Pfadüberdeckungstescht - C2c
* Bedingungsüberdeckungstescht - C3
** Eifachbedingungsüberdeckungstescht - C3a
** Mehfachbedingungsüberdeckungstescht - C3b
** minimale Mehfachbedingungsüberdeckungstescht - C3c

Usser Konkurrenz, aber vil verwendet bi d eifache Werkzig isch au de Zileabdeckungstescht

Im objektorientierte Berich gits au ondri Onsätz, lueg uf Modelbasierts Teschte

## Litratuur
* Helmut Balzert: *Lehrbuch der Software-Technik*, Spektrum Verlag 2008, ISBN 978-3-8274-1161-7
* Andreas Spillner, Tilo Linz: *Basiswissen Softwaretest*, dpunkt.Verlag 2005, ISBN 3-89864-358-1
*Harry M. Sneed, Mario Winter: *Testen objektorientierter Software*, Hanser Verlag 2002, ISBN 3-446-21820-3
*Ernest Wallmüller: *Software Qualitätssicherung in der Praxis*, Hanser Verlag 2001, ISBN 3-446-21367-8

## Weblingg
*https://web.archive.org/web/20160304024829/http://studium.christian-grafe.de/praesentationen/software-engineering/SEII_Kontrollflussorientierte%20Testverfahren.pdf Seminararbet über d Thematik (PDF-Datei; 511&nbsp;kB)
*https://web.archive.org/web/20160304042052/http://studium.christian-grafe.de/praesentationen/software-engineering/Vortrag_SE2.ppt PowerPoint-Vortrag über d Verfahren und die theoretische Grundlage
*https://web.archive.org/web/20110626101341/http://www2.informatik.hu-berlin.de/~hs/Lehre/2004-WS_SWQS/20041124_Ueberdeckung.pdfProf. Dr Holger Schlingloff, Fraunhofer Ges., FIRST, "Überdeckungen" (PDF-Datei; 337&nbsp;kB)
*http://www.bullseye.com/coverage.html Steve Cornett, "Code Coverage Analysis"
*https://web.archive.org/web/20101206182714/http://www.rtca.org/onlinecart/product.cfm?id=202 DO-248B, Final Annual Report For Clarification Of DO-178B “Software Considerations In Airborne Systems And Equipment Certification”
Zeilenabdeckungstest

Ä **Ziileabdeckigstescht** prüeft nume öb und wie vil mol än Programmziile durchlofe worde isch. Das isch de eifachschti Abdeckigstescht wos git.

## Vorteil
* Es wärded nit erreichti Ziile im Quellcode azeigt.
* Technisch eifachsti Implementierig vo Werchzüüg defür über Ziilenummere i de Debuginformatione mögli.

## Nochteil
* Eizeiler wärre als *covered* kennzeichnet, obwohl nume än Teil abgarbeitet worde isch, Bispiel:
     if (0) a=2;
 
            a=2 wird niemols abgschafft

* Kei Ussage über eigentlichi Schtandard-Überdeckungsteschts C0 - C3.
Anweisungsüberdeckungstest

D **Onwiisungsiberdeckungstescht**, z. T. au **C0-Test** gnennt, isch de minimalscht Tescht unter de Iberdeckungsteschts. Bi dem Tescht wird im Kontrollflussgraph jedi Owiisung zmindescht eimol usgfiert.

## Vorteil
* S werre nit erreichbari Onwiisunge im Quellcode ufdeckt.
* D Fähleridentifikationsquote soll eso bi 18% lige.

## Nochteil
* Jedi Onwiisung im Quellcode isch glichgwichtig gwärtet. Bispil:
      if (b) then {9 Anweisungen} else {1 Anweisung}
                   90% im Quellcode     10% im Quellcode

* bi Styrstrukture (Schlife, Bedingunge,...) werre Dateabhängigkeite nit beachtet
Zweigüberdeckungstest

Dr **Zwiigiberdeckungstescht**, zum Deil au C1-Tescht gnonnt, fiert jedi Kante in eme Kontrollflussgraph mindeschtens eimol us. Debi wird jedi Verzwiigung im Graphe zwangslaifig uf wohr un falsch gsetzt. Dr Onwiisungsiberdeckungstescht isch im Zwiigiberdeckungstescht vollschtändig entholte (d. h. mit em Tescht uf Zwiigiberdeckung teschtet mer au automatisch d Onweisungsiberdeckung).

Dr **Zwiigiberdeckungstescht** isch s minimal Teschtkriterium im Beriich vum schtatische, stejerflussbasierte Teschte.

## Vorteil
*Deckt nit erreichbari Zwiig uf. Bispil:
        int x=1;
        if (x>=1) then {a1;} else {a2;}  <- a2; wird nie erreicht
* Fählerentdeckungsrate isch bi 33%. Ä Fimftel debo sin Berechnungsfehler, dr Rescht sin Schtejerflussfehler.

## Nochteil
* Abhängigkeite zwische Bedingunge werre nit beruggsichtigt
* Schlife werde numme unzuereichend teschtet; lueg au Pfadiberdeckungtescht
* komplexi Verzwigungsbedingunge werde numme schwach teschtet
Bedingungsüberdeckungstest

De **Bedingungsiberdeckungstescht** ghert zue re Grupp vun Iberdeckungsteschts, wu zum Teschte vun Software brucht werre.

S Problem vun de bisherige Iberdeckungsteschts (C1-Test, C2-Test) isch, dass zämmegsetzti, hierarischi Bedingunge nit usreichend teschtet werre.

## C3a - Eifachbedingungsiberdeckungstescht
Jedi Variable vun ere Bedingung muess eimol mit true un eimol mit false teschtet werre. Bispil:
      boolean a,b;
      if(a || b) {...}
      Teschtfall 1 wär a=false un b=false. Teschtfall 2 wär a=true un b=true.

## C3b - Mehfachbedingungsiberdeckungstescht
Der Tescht betrachtet alli atomare Bedingunge vun re Bedingung. Wenn n Variable in dr Bedingung stihn, deno werre 2^n Kombinatione bildet. Des heisst fir s Bispil obe, dass 4 Teschtfäll bildet werre mien.

## C3c - minimaler Mehfachbedingungsiberdeckungstescht
Die Version erstellt meh Teschtfäll wie C3a un winiger wie C3b, indem jedi Bedingung (atomar un zämmegstellt) zue true un zue false usgwärtet wird. Di logisch Struktur wird dodebi berucksichtigt un de C1-Test (Zweigüberdeckungstest) isch vollständig in däm Tescht din. E witerer Punkt isch, dass de C3c-Tescht berechebar isch.

### Uvollständigi Uswertung vun ere Bedingung durich d Programmiersproch

Bispil:
      if (a && b) then {...} else { lese b aus }
      Wenn a false isch, deno isch d Belegung vun de Variable b egal.
      z. B. a=false und b=null, den passiert ä Fehler im else-Zweig
Pfadüberdeckungstest

De **Pfadiberdeckungstest** (au C2-Test) isch e Iberdeckungstescht, wu im Kontrollflussgraph di meglige Pfad vum Startknote bis zum Endknote aagluegt werre.

## C2a - vollständiger Pfadiberdeckungstescht
Es werre **alli** meglige Pfad teschtet. Problem: Bi Programme mit Schlife kinne des unendlich vil Pfad sii.

## C2b - Boundary-Interior Pfadiberdeckungstescht
Im Prinzip s glych wie de C2a-Tescht, nur dass d Schlifedurichlaif uf <=2 reduziert weree.

Fir jedi Schlif gits 2 Gruppe vun Pfad:

Boundary-Tescht:
*Jedi Schlif wird keimol betrete.
*Jedi Schlif wird gnau eimol betrete un alli Pfad in dem Schlifekerper werre eimol abgschafft.

Interior-Tescht:
*S Schlifeinneri gilt als teschtet, wenn alli Pfad, wu bim zweimolige Durichlaufe megli sin, abgschafft worre sin.

## C2c - Strukturierter Pfadiberdeckungstescht
Im Prinzip s glych wie de C2b-Tescht, nur dass d Onzahl vun de Schlifedurichlaif uf e vorgebeni natirligi Zahl *n* reduziert worre isch.

## Vorteil
* D Fählererkennungsrote solle bi 65% leie.

## Nochteil
* nit onsprechbari Pfad uf Grund vun Bedingunge
Maori (Sprache)

**Maori** (*Te Reo Maori*) isch ä polynesisch Sproch vum indigene Volk vun der Maori (Nejseelond). D Sproch het ugfähr 50.000 bis 70.000 Sprecher un 100.000 Mensche, wu Maori verstihn, aber nit regelmässig spreche (vun 'ra Maori-Bevölkerung vun ugfähr 530.000 Mensche). Maori isch z Neuseeland nebem Änglisch di zweit Staatssproch. Di nächst Verwondtschaft bsteht zue de Sproche vun Samoa un Hawaii.

Om Beschte het sich d Sproch unter d Oghörige vum **Tuhoe-Stammes** im Oschte vun d Nordinsel ghalte.

In d letzte Johre sin ugfähr 20.000 neiji Wörter gschaffe worre, um d Sproch on d' Moderni onzpasse. Vor d Onkunft vun de Wisse isch s Maori nur gsproche worre, hit wird s in de latinische Schrift gschribe. Verteilt uf d vili Regione vun Nejseelond het sich uf d Insle mähreri recht unterschidlichi Dialekt usbildet. Us dene isch vun de **Te Komihana Mo Te Reo Māori** (d Maori-Sprochkommission) ä einheitlichi Maori-Standardsproch entwickelt worre, wu bim Lerne in de Schuele un als Omtssproch brucht wird.

*Luege au*: Cook Islands-Maori, Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu

## Weblink
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu

**Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu**
isch dr Maori-Nome vumene 305 Meter hohi Hügel in dr Nähi vun Mangaorapa un Porangahau, südli vun Waipukurau, zwische Hastings un Dannvirke in dr südlichi Hawkes Bay in Neuseeland. Meischt wird dr Nome als **Taumata** abkürzt.

Als *Taumatawhakatangihangakoauotamateturipukakapikimaungahoro-Nukupokaiwhenuakitanatahu* wird er aber vun dr iheimisch Bevölkerung au verwendet. 

Dr Name heisst ugfähr *Dr Ort, wo dr Tamatea, dr Maa mit de grosse Knie, wo d Berg nabgrutscht, nufklettret un verschluckt het, wo als dr Londfresser bekannt isch, siini [[Flöte]] fir siini Gliebti gspiilt het*. 

Mit 85 Buechstabe het dr Ort eine vun de längste Ortsnome vun dr Welt. D ogegebeni Schribwiis isch au ufem Schild z lese, wo uf däm Hügel ufgstellt isch. Es gibt einigi Variatione vum Nome. In dr Schribwiis *Tetaumatawhakatangihangakoauaotamateaurehaeaturipukapihimaungahoronukupokaiwhenuaakitanarahu* (mit 92 Buechstabe) isch er im Guinness-Buch der Rekorde iitrage. Obwohl *Krungthep Mahanakhon Bovorn Ratanakosin Mahintharayutthaya Mahadilokpop Noparatratchathani Burirom Udomratchanivet Mahasathan Amornpiman Avatarnsathit Sakkathattiyavisnukarmprasit*, dr iheimisch Nome fir Bangkok, länger isch, het des Guinness Buch der Rekorde sich wege dr hifigere Verwendung fir s erstere entschiede.

## Lueg au
* Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch
Garth Mountain

**Garth Hill** (uf walisisch *Ffynnon Garw*) isch ä Berg in de Nächi vun Taff's Well in Wales. Des isch d erscht Berg, wänn mer d sydwalisisch Küst no Norde geht. Dorum wird a au d erscht Berg in Wales gnonnt.

Är isch beriehmt worre, will se ihn 1917 no när Mär uf yber 1000 Fuess ufgschittet hän. Sunsch wärs kei Berg me gsi, sundern nor no ä Hügel. 

Ufm Berg sin gonz alti Grabhügel, us d friehe bis mittlere Bronzezyt, so ugfähr 4000 Johr alt. Vili kunnts doher, dass si im Film de Pfarrer dobe beerdigt hen. 
D Pfarrer im Film het bi d Aktion kräfti mitgschaft, het aber zum Schluss ä Herzkaschper kriegt.

Dere Gschicht isch 1995 im Film «Der Engländer der auf einen Hügel stieg und von einem Berg herunterkam» ä Denkmol gsetzt wore.
Llanrhaeadr-ym-Mochnant

**Llanrhaeadr-ym-Mochnant** isch e Dorf in Mittelwales. S lit zwischem Fluss Rhaeadr bi de Berwyn-Berg.

Des Derfl isch besser bekonnt as friejeri Pfarrei vum William Morgan. De Morgan het als Erschter d Bibel ins Walisischi ibersetzt.
Oluegenswert isch in de Nächi d Pistyll Rhaedar, de hechscht Wasserfall vu Wales. Userdem isch de Ort bekonnt fir e Tandem-Lade.

Teil vum Film *[[Der Engländer, der auf einen Hügel stieg und von einem Berg herunterkam]]* isch dert dräit worre.
Llanfynydd

**Llanfynydd** isch e Ort in Carmarthenshire in Wales.

Us Protescht gege e Windkraftanlag, wu in ihrem Heimetort het ufgstellt werre solle, het sich de Ort Llanfynydd im Juli 2004 umgnennt in „Llanhyfryddawelllehynafolybarcudprindanfygythiadtrienusyrhafnauole“. Des isch walisisch un heist ibersetzt ugfähr: „Ruehigs schens Dorf, e hischtorische Ort mit seltene Rotmilan, wu vun verdommte Rotorblätter bedroht werre“. Dr Name isch aber nid offiziell.

Mit 66 Buechstabe isch d Ortsnome noch e bissll länger wie Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch (nume 58 Buechstabe) un Llanfynydd het domit de längscht Ortsnome vu Europa.

## Lueg au
* Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu

## Ekschterni Syte
* vu dä BBC uf änglisch
Breisgauer

D **Briisgauer** (latiinisch *Brisgavi* oder *Brisigavi*) sin e alamannischer Stomm gsi. Si hän sich im Gebiet vum hitige Briisgau ôgsidlet.

D Brisigavi werdet nume ide  *Notittia dignitatum* gnennt, emene römische Handbuech usem früene 5. Joorhundert, wo d Verwaltig und di militärischi Organisation vom Römische Riich ufzaichnet. Deno hend d *Brisigavi seniores* (»die ältere Briisgauer«) zäme mit de Mattiaker römischi Hilfstruppe gstellt, wo z Spanie stationiert gsii sind, wäred d Hilfstruppe vo de *Brisigavi iuniores* (»di jüngere Brisgauer«) z Italie gstande sind.

Ahand vo de Lokalisierig chöned de Gundomadus, de Vadomarius und de Vidigabius as Könige vo de Brisgauer bitrachtet werde.

De Name setzt e keltische Orts- oder Flussname fort und lebt im Name vom hütige Briisgi witter. De Name vo Briisach (lat. *Brisiacum*) ghört ebefalls dezue.

## Quelle
* *Notitia dignitatum in partibus Occidentis* 5,52-53; 7,25; 7,128

## Literatur
* Karlheinz Fuchs, Martin Kempa, Rainer Redies *Die Alamannen* (Ausstellungskatalog) Verlag Theiss Verlag Stuttgart 2001, ISBN 3-8062-1535-9
* Dieter Geuenich *Geschichte der Alemannen*, Verlag Kohlhammer Stuttgart 2004, ISBN 3-17-018227-7 / ISBN 3-17-012095-6
* *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde*, Walter de Gruyter Berlin, Band 10
Gau

E **Gau** oder es **Gäu** (althochdytsch *gewi, gouwi*) isch en histoorisch schwäär fassbare Begriff für e Landschaft.

## Gau im Mittelalter
Im merowingische und im Fränkische Reich het de Gau im Wesentlige de Ômtsbezirk vun eme Grof (grafio) bezeichnet, wo das Biet für e Chönig verwaltet het. Es hat au Gau ggä, wo drin me als ei Grofschaftsbzirk bstande het. S isch umschtritte, eb s gsomt Gebiet vom Reich mit em gschlossene Netz vun Grofschafte iberzoge gsi isch oder eb s witti Gebiet vun Wildnis (meischt Wälder) gebe het, wo s keini Vertreter vun de kiniglige Macht gäbe het.

S dütsche Wort *Gau* entspricht am latynische *pagus,* wo scho i dr spootantike Zyt es Biet vom Riich bezäichnet het.

Vo vilne Grafschafte isch kei *Gau*-Name bekannt.

## Hitig Owendung
S Wort *Gau* isch im Lauf vum Mittelalter uusgstorbe, aber im 17. bis 19. Johrhundert widerbeläbt worde as poetischs und historisierends Wort fir e *Landschaft*. Im 20. Joorhundert isch es dänn vo de NSDAP dytschtymelnd missbruucht worde: D Nazi hend dr Begriff *Gau* z Dytschland und z Eschtrich as Name für iri Verwaltigseinheite bbruucht.

I dr hittige Zitt heisse d Bezirk vum Land Salzburg zwar offiziell noch ihrem Houptort, umgongssprochli werde si aber vilmol noch ihre alte *Gau*-Näme gnennt: Em Bezirk Salzburg-Umgäbig seit me *Flachgau,* em Bezirk Hallein *Tennengau,* em Bezirk St.&nbsp;Johann im Pongau *Pongau,* em Bezirk Tamsweg *Lungau* und em Bezirk Zell am See *Pinzgau.*

*Gau* chunt au na im Vereinswäse vor: Di ditsche Turnerbünd, Trachteverbänd, Schitzebind (zum Bispil bi „Gaumeischterschafte“) und de ADAC glidre sich allno in Gau. Z Eschtrich het de ÖTB – dr Eschtrichisch Turnerbund – teilwis e Gliderung in Turngau.

## Londschafte
In dytschsprochige Regione het sich Gau als Teil vun Bezeichnunge fir Londschafte erhalte oder isch do und dert wider nei iigfiert worde:

* *[[Deutschland|Dytschlond]]:* Ahrgau, Allgai, Ammergau, Ardennengau, Auelgau, Bidgau, Briisgau, Carosgau,  Chiemgau, Chleggau, Gai, Eifelgau, Hegau, Knetzgau, Kraichgau, Linzgau, Mayenfeldgau, Moselgau, Nibelgau, Ochsenfurter Gau, Rheingau, Ripuariergau, Ufgau
* *[[Österreich|Eschtriich]]:* Flachgau, Lungau, Pinzgau, Pongau, Strudengau, Nibelungengau, Tennengau, Wasgau
* *[[Schweiz|Schwiiz]]:* Aargäu, Oberaargau, Buchsgau, Elsgau, Göi, Prättigä, Sisgau, Tuurgi; mit Dütschland: Chleggi, Hegau; im Middelalter au: Augstgau, Zürigau, Hochgau, Bargegau, Frickgau, Gämfgau, Ufgau, Rhygau
* *[[Elsass|Elsiss]]:* Sunngäu
* *[[Luxemburg|Luxeburg]]:* Wavergau
* *[[Südtirol|Sidtirol]]:* Vinschgau
* *[[Belgien|Belgie]]:* Hennegau

## Literatur
* Adolf Gasser, Ernst Keller: *Die territoriale Entwicklung der Schweizerischen Eidgenossenschaft 1291–1797.* Aarau 1932.
* 
* Walther Schultze: *Die fränkischen Gaue Badens.* Stuttgart 1896.
* Elmar Seebold: *Kluge. Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache.* 25. Uflag, Berlin/Boston 2011, Syte 335.
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch

**Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch** isch e Schtadt uf de Insel Anglesey in de glichnomige Grafschaft im Nordweste vu Wales.

Mit 58 Buechstabe het d Schtadt de längscht Ortsname vu Europa ghet. Aber om 19. Juli 2004 isch er vu Llanhyfryddawelllehynafolybarcudprindanfygythiadtrienusyrhafnauole abglest worre. Dä Name isch aber nid offiziell.

Mit däm Nome isch d Ortschaft zum Tourischteziil un zue dr bekonnteschte Schtadt vun Wales worre. Im Ort git s e reschtaurierte viktorianische Bohnhof.

Vilmol wird de Schtadtnome mit *Llanfair P.G.* oder au *Llanfairpwllgwyngyll* abkirzt. Waliser sage zu d Schtadt meischtens nur *Llanfairpwll*.

De Nome schtammt us de walisische Sproch un beditet ibersetzt *Mariekirch in ere Muldi vu wisse Hasle in de Nächi vun eme schnelle Wirbel un in d Gegend vun de Thysiliokirch, wu bi re rote Hehli lit*.

E Schuester het sich im 19. Jahrhundert de Zungebrecher usdänkt ge s domelig Dorf fir de Handel attraktiver mache – s isch also e Art Marketinggag gsi.

## Lueg au
* Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu

## Weblink
* https://web.archive.org/web/20050913043555/http://llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch.co.uk/
* Usschprôch (aus www.llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch.co.uk)
* Llanfair PG BBC-Lexikonartikel (uf änglisch)
Simyo

**simyo** isch de erscht "No frills"-Mobilfunkonbieter z Dytschland gsi. S Unternehme setzt uf e rund-um-d-Uhr-ei-Pris Tarif, wie scho devor s o2/Tchibo-Gmeinschaftsprojekt "Tchibo Mobil" mit grossem Erfolg au.  

Simyo nutzt d Netzinfrasschtruktur vum Mobilfunkunternehme E-Plus. Kundeservice isch usschliessli iber s Internet oder iber e Telefon-Hotline meglig. Im Gegesatz zue ondre Obieter het simyo kei Filiale.

S Unternehme het (Stond: Juli 2008) 63 Mitarbeiter un het dr Firmesitz z Düsseldorf. Dr Gschäftsfiehrer isch dr Rolf Hansen.

## Gsellschafter
* E-Plus (90 %)
* Simyo-Geschäftsführung (10 %)

## Ekschterni Syte
* simyo
* simyo industries