Walldürn

**Walldürn** (sidfränk. *Düre* oder *Dürn*) isch e Stadt im Necker-Odewald-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het  Yywohner (Stand: ). Si ghert zur europäische Metropolregion Rhein-Neckar (bis 20. Mai 2003 *Region Unterer Neckar* un bis 31. Dezämber 2005 *[[Region Rhein-Neckar-Odenwald]]*). 

## Geografi
Walldürn lyt im Naturpark Neckartal-Odewald. Dr Baan bstoht us 45,5 % Landwirtschaftsflechi, 43,2 % Wald, 10,8 % Sidligsflechi un 0,5 % sunschtiger Flechi.

Nochbergmaine sin Schneeberg, Miltenberg un Eichenbühl im Norde, Hardheim un Höpfingen im Oschte, Rosenberg im Side un Buchen im Weschte.

## Gmaigliderig
Zue Walldürn ghere d Stadtdail Altheim, Gerolzahn, Glashofen, Gottersdorf, Hornbach, Kaltenbrunn, Reinhardsachsen, Rippberg, Walldürn-Stadt un Wettersdorf. Zue Altheim ghere s glychnamig Dorf un d Hef Dörntal un Kudach un s Huus Untermühle, zue Gerolzahn s glychnamig Dorf un s Gheft Kummershof, zue Glashofen s glychnamig Dorf un d Sidlig Neusaß, zue Hornbach d Derfer Großhornbach un Kleinhornbach, zue Kaltenbrunn s glychnamig Dorf un s Huus Spritzenmühle, zue Rippberg s glychnamig Dorf, d Sidlig Waldfrieden un s Huus Linkenmühle, zue Walldürn-Stadt di glychnamig friejer Stadt un s Hyyser Im Rippberger Tal am Marsbach. Uf em Baan vu Altheim lige d Wieschitge Rützenhaus un Kalshof.

## Gschicht
Walldürn isch zum erschte Mol anne 794 im Lorscher Codex as *turninu* gnännt wore. D Missionierig un d Bsidlig vu dr Gegnig isch vum Chloschter Amorbach uusgange. 

Anne 1168 het dr Chaiser Friedrich Barbarossa d Chloschtervogtei Amorbach em Edelherr Ruprecht II. vu Frohburg iberdrait, wu si ab 1171 *de Durne* (= vu Dürn) gnännt het  D Herre vu Dürn sin lengeri Zyt aini vu dr yyflussryychschte Familie in dr Gegnig gsii. Anne 1291 Dürn isch  zum erschte Mol as Stadt gnännt wore, 1294 isch d Stadt Dürn in Bsitz vum Erzbischof vu Mainz chuu. Noch em Bluetwunder vu Walldürn anne 1330 isch d Stadt zum e Wallfahrtsort wore, 1423 isch si zum erschte erstmals *Walldürn* genannt wore. 1486 het d Stadt s Määrträcht iiberchuu.

Wu Kurmainz anne 1803 im Rame vum Rychsdeputazionshauptschluss ufglest wore isch, isch d Stadt an s Kurfirschtedum Leiningen chuu, ab 1806 an s Großherzogtum Bade. 

Walldürn isch bis 1803 Sitz vu dr kurmainzische Amtsvogtei vum Oberamt Amorbach gsii. Vu 1803 bis 1863 isch d Stadt Sitz vum Bezirksamt Walldürn gsii, no dr Uflesig vu däm Bezirksamt het d Stadt  zum Bezirksamt Mosbach ghert un ab 1872 zum Bezirksamt Buchen. Anne 1939 isch us em Bezirksamt Buchen dr Landchrais Buchen wore. Im Rame vu dr Kraisreform isch dr Landchrais Buchen zum 1. Jänner 1973 ufglest wore, Walldürn isch derno zum neie Odenwaldchrais chuuu, ab 10. Septämber 1974: Neckar-Odenwald-Kreis.

Yygmaindige
* 1. Juli 1971: Reinhardsachsen
* 31. Dezember 1971: Altheim
* 1. Dezember 1972:  Rippberg, Gottersdorf un Wettersdorf
* 1. Jänner 1975: Gerolzahn, Glashofen, Hornbach un Kaltenbrunn

## Religion
Walldürn isch draditionäll kadolisch bregt gsii.

## Verwaltig
Walldürn het sich mit dr Gmaine Hardheim un Höpfingen zum Gmaiverwaltigsverband „Hardheim-Walldürn“ mit Sitz z Walldürn zäämmegschlosse.

Burgermaischter:
* Markus Günther: 2007 bis 2023
* Meikel Dörr: syt 2023

### Städtepartnerschaften
Mit Montereau-Fault-Yonne in Frankreich besteht seit 1970 eine Städtepartnerschaft. Die Gemeinde Küllstedt im thüringischen Eichsfeld ist ebenfalls Walldürner Partnergemeinde. Im März 2005 wurde mit der ungarischen Stadt Szentgotthárd eine dritte Städtepartnerschaft geschlossen.

## Kultur un Böuwärch
* s alt Rothuus (1448)
* Limeslehrpfad, Remerbad un Chlaikaschtäll Haselburg
* Räschjt vu dr Stadtmuure vu 1335
* s Alt Schloss (1492)
* Wallfahrtsbasilika St. Georg
* Stadt- un Wallfahrtsmuseum
* Odewälder Freilandmuseum
* Lichtermuseum
* Kultur- un Chunschtmuseum
* Elfebaimuseum
* Museum Zeit(T)räume.


Walldürn Aerial fg236.jpg|Luftbild
Walldürn, Wallfahrtsbasilika St Georg (101).jpg|St. Georg
Hauptstraße 27, 29, 24, 22 Walldürn 20170623 001.jpg|Rothuus
Stadt- und Wallfahrtsmuseum Walldürn 2012.jpg|Stadt- un Wallfahrtsmuseum
Landappbw 730165 1818 Schloss Walldürn.jpg|Schloss Walldürn
Römerbad Walldürn Grundmauern.jpg|Remerbad


## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Walldürn ghert zum Oschtfränkisch.

## Literatur
* Abteilung Landesbeschreibung des Generallandesarchivs Karlsruhe (Bearb.), Landesarchivdirektion Baden-Württemberg in Verbindung mit dem Neckar-Odenwald-Kreis (Hrsg.): *Der Neckar-Odenwald-Kreis*. Sigmaringen 1992, ISBN 3-7995-6047-5.
* Wolfgang Hartmann: *Das Burgenrätsel Miltenberg-Freudenberg und die Treuen Weiber von Weinsberg. Auf Spuren der Herren von Dürn vom Kloster Amorbach zum ersten Stauferkönig*. Verlagsdruckerei Schmidt, Neustadt an der Aisch 2021, ISBN 978-3-9816592-2-1.

## Weblink

* Websyte vu Walldürn
* Walldürn uf LEO-BW

## Fueßnote