open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ubuntu

**Ubuntu** isch es GNU/Linux-Betriebssystem, wo uf Debian basiert. Wäge dr eifache Bedien- und Konfigurierbarket, dr Unterstützig dur d'Entwickler und dr Gmeinschaft sowie sinre Gstaltig het es sich innerhalb churzer Zyt zue dr weltwit beliebtischste Desktop-Linux-Distribution entwickelt und wird dorum besunders "Linux-Neuling" empfohle. Aber au viili fortgschritteni Linux-Benützer sind mit Ubuntu zfride, will es au sehr apassigsfähig isch. 

Ubuntu Linux wird vu Canonical Ltd. vum Mark Shuttleworth gsponsert. Am 1. Juli 2005 isch d'Ubuntu Foundation mit eme Startkapital vu 10 Milione US-Dollar is Lebe gruefe worde. S'Wort Ubuntu chunnt us de Sproche vu dr Zulu und dr Xhosa. Es stoht für "Menschlichkeit" und "Gmeinsinn", aber au für dr Glaube an e "universelles Band vum Teile, wo alli Mensche verbindet". Die meischte vu de ungfähr 40 hauptbruefliche Ubuntu-Entwickler chömmet us de Debian- und de GNOME-Gmeinschaftene.

Jedi Version het en eigene Codename und ei Versionsnummere, wo uf em jewilige Veröffentlichungsjohr und -monet basiert. 

Am 10. Oktober 2010 isch d'Version 10.10 ("Maverick Meerkat") mit Kernel 2.6.31 veröffentlicht worde (gnauer: am 10.10.10 um 10:10 Uhr Weltzit). Z'Speziell a de Versionsnummere isch, dass d'Nummer s'Erschinigsdatum darstellt. 10.10 staht drmit für's Johr 20**10**, dr **10.** Monet.

Standardbenutzeroberflächi vu ubuntu isch GNOME, d'KDE-Version vu Ubuntu heisst **Kubuntu**. Es git e Vilzahl vu wittere Ubuntu-basierte Distributione.

## Entwikligsgschicht
Ds Projekt hät sich zum Ziel gsetzt, alli sechs Monet ei neui Version vor Distribution z'veröffentliche. Mit dr Usnahm vu dr Langzitdistribution 6.06 isch säll bisher immer ighalte worde.

## Weblink
* www.ubuntu.com
* download ubuntu

## Quälle
SD

**SD** stoot as Abchürzig für:
* dr amerikanisch Bundesstaat South Dakota
* dr Ländercode noch ISO 3166-1 für e Sudan,
* Super Deformed, e bsundrigi Form vo dr japanische Karikatur

Gschicht und Politik:
* Schützedivision, e milidäärischi Formazioon
* Schwizer Demokrate, e schwizerischi Bardei
* Seine Durchlaucht (S. D.), en Adelspredikat
* Sicherhäitsdienst vom Riichsfüerer SS
* Socialni demokrati, e slowenischi Bardei
* Sverigedemokraterna, e schwedischi Bardei

Wüsseschaft und Technik:
* *Sales & Distribution*, e betriibswirtschaftlige Begriff für Verdriib
* *Schniiddiamant*,
* *SchnällDrucker*,
* Schalldämmmaass, e Maass für d Schalldämmig, zum Bischbil vo Düüre und Fänster
* Schilddrüese, en Organ vom menschlige Körper
* en ehemooligi britischi Autimarke
* *Secure Digital Memory Card*, e Spiichermedium
* Servicedesk, e Organisazionsform vom IT-Support
* Shine-Dalgarno-Sequenz, e Sekwänz vo dr mRNA bi Prokaryote
* *Signal degraded*, für Bitfeelerhüfigkäit vom ene Überdraagigswääg oder eme Spiichermedium
* *Single Density*, e Spiicherdichti von ere Diskette
* Spiraldynamik, e dreidimensionals Beweegigskonzept in dr Medizin
* *Standard Definition*, digitals Färnseesignal in Standarduflöösig (SDTV) – im Gegesatz zu High Definition Television (HDTV)
* *Standard Deviation*, e Ströijigsmaass in dr Statistik, d Standardabwiichig
* Strukturierts Desäin, e Methode in dr Softwareentwigglig
* System Dynamics, Modellierigs- und Analüüsemethode für komplexi dünamischi Süsteem

Persone und Grubbe:
* Satan’s Disciples, en amerikanischi Stroossegäng
* Sebald Dirleder, Münzmäisterzäiche vo dr Münzstett Dresde (1635–1640)
* Psöidonüüm vo *Stefan Duschl*, e dütsche Rapper, hüt bekannt as SDiddy

**sd** bzw. **.sd** stoot für:
* .sd, Top-Level-Domain vom Sudan
* *senile dementia* (ängl.) = Altersdemänz
* Sindhi, en asiatischi Sprooch noch em Sproochnkood vo dr ISO 639-1
Schutzhaft

D **Schutzhaft** isch eis vo de wirkigsvollschte Mittel vode NSDAP gsi.
Mit de Schutzhaft sind Lüt uf unbestimmti Ziit inhaftiert worde, wils angeblich dur ihres Verhalte d Sicherheit vom Volk und em Staat gfärdet händ.
Di meischte Opfer sind Kommunischte, Sozialdemokrate, Homosexuelle und Jude gsi. 1933 sind scho über 25 000 Persone inhaftiert worde.

Das ganzi isch ermöglicht worde dur § 2 vo de Rychstagverordnig, det wird d Rychsregierig ermächtigt alli Massnahme zu de Wiederherstellig vo de öffentliche Sicherheit und Ordnig z treffe.

I de Zit vom Nationalsozialismus hät d SA und d SS massehaft die "Massnahm" missbrucht, zudem hät sie gar nöd irgendwele Schutzzweck dient sondern de Verfolgig vo politische und andere Gegner.
C (Programmiersprache)

D Programmiersproch **C** isch vom Dennis Ritchie i de früe 70er-Jahr in de Bell Labs für das damals neu entwickelte Betriebssystem Unix entworfe worde. Dä Ken Thompson hät do zsemma mid em Dennis Ritchie zerscht d Programmiersproch BCPL a sine Wünsche anpasst und sie i d Sprach **[[B (Programmiersprache)|B]]** umgnännt (Nach de Bell Laboratories, vo er sie entwickelt hät). Später isch drus dän d Sprach C entstande. D grundlegendi Programm vo allne Unix-System und d Systemkerne vielä Betriebssystem sind in C programmiert.

Vill Sprachä, wie C++, Java, C#, Objective-C, PHP oder Perl orientiered sich a dä Syntax und anderä Eigenschaftä von C.

## Übärblick
**C** isch uf fascht allne Computersystem verfüegbar. Sie isch e sogenannti prozedurali Programmiersprach. In C gschribeni Programm werded rächt schnell usgfüert und bruched wenig Systemressource.

D Verbreitig vo C isch immer no höch und vill i C gschribeni Programm mönd gwarted und witerentwickled werde.

Dank es paar Eigeschafte wie em relativ diräkte Speicherzuägriff eigned sich C guet für d Systemprogrammierig. Bi dä Awendigsentwicklig wird C aber immer meh dur anderi Sprache wie C++, Objective-C, Java und C# verdrängt, diä sind im Bezug uf Entwickligsgschwindigkeit, Wartbarkeit, Informationssicherheit und Entwurfsunterstützig besser.

D Sprach C isch mit em Ziel entwickelt worde, ä Sprachabstraktion zu Assembler z implementierä. Es söt e direkti Zueordnig zu wenigä Maschinäinstruktionä gä, um d Abhängigkeit vo än rä Laufzitumgäbig z minimierä. Dank dem Design isch es möglich C-Code uf ä rä hardwarnäche Ebeni z schribe, analog zuä Assemblerbefehl. D Portiärig vo emä C-Compiler uf noiä Prozessorplattformä isch im Gägäsatz zuä anderä Sprache weniger ufwändig, so dass sich das praktisch immer lohnt, vom Mikrocontroller bis zum Grossrächner. Dä GNU-C-Compiler (gcc) isch zum Bispil für vil verschiedeni Prozessorä und Betriebsystem verfüegbar. Es gid also für fascht jedi Plattform än C-Compiler, so chönd Quelltegscht mit chline Änderigä uf anderä Plattforme wieder verwänded wärde.

## Wie Code in C usgseet
E munzigs Brogramm in C, wo *Hallo Welt!* uf e Bildschirm schribt, wo as änglisch *Hello world!* uf dr ganze Wält bekannt isch: 

```cpp
#include <stdio.h>
#include <stdlib.h>

int main(void)
{
    puts("Hallo Welt!");
    return EXIT_SUCCESS;
} /* end main() */
```
Biel-Benken

**Biel-Bängge** (hochdytsch Biel-Benken) isch e politischi Gmeind im Bezirk Arlise vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.

## Lag
Biel-Bängge ligt im Leymetal uff 317 m ü.M. am Ytritt vom Birsig uff Schwiizer Bode ganz im Nordweschte vom Kanton an dr Ussegränze vo dr Schwiiz. Es gränzt an Frankryych mit de Gmeinde Leyme und Neuweiler, an Kanton Soledurn mit Bättwil und Witterswil und an d Baselbieter Nochbergmeinde Oberwyl und Därwyl.

## Wappe
S Wappe vo Biel-Bängge hett uf rotem Grund fünf silbrige Wecke (gliichmässigi Parallelogramm). Es isch s ehemoolige Wappe vo Bängge und s Familiewappe vo de Schalers. Biel hett bis 1971 s gliiche Wappe aber mit umdraite Farbe gha.

## Gschicht
D Gmeind bestoot us de zwei alemannische Siidlige Biel (*Benken minor*) und Bängge (*Benken maior*, au *Benchon*). Sii sin sit em 13. Joorhundert im Bsitz vom Basler Rittergschlächt Schaler gsi. 1526 sin d Ort an d Stadt Basel verkauft worde. Noch dr Reformation 1529 hän sich Biel und Bängge zue einere einzige Pfarrei zämme gschlosse und statt de beide Dorfkapälle hett me 1621 z Bängge e neui Chile baut. Im Drissgjöörige Krieg isch es beide Deerfer nid besser gange als de andere im Umland. Sii sin plünderet und in Brand gsteckt worde. Bim Usbruch vo dr franzeesische Revolution ischs Dorf Zuefluchtsort fyr Jude uss em noche Sundgau gsi.

Am 1. Januar 1972 hän sich die beide bis do ane unabhängige Gmeinde Biel und Bängge zämme gschlosse und sin sithär ei politischi Gmeind.

## Sehenswürdigkeite
* Dorfchärn
* Pfarrchile St. Antonius us em Joor 1621
* Oser-Dänkmol zer Erinnerig an dr Dichter und Pfarrer Friedrich Oser

## Weblink

* Offizielli Website
* 
* 

## Fuessnoote
Benken

**Benken** isch dr Name vo mehrere Schwiizer Ort:
* Benken SG, e Gmeind im Kanton Sanggalle
* Benken ZH, e Gmeind im Kanton Züri
* Benken BL, en ehemooligi Gmeind und jetzt Ortsteil vo Biel-Benken im Baselbiet
* Benken AG, en Wiiler uf em Gebiet vo de Gmeind Oberhof, Kanton Aargau
Mazurek Dąbrowskiego

**Mazurek Dąbrowskiego** isch d' Nationalhymne vo de Republik Pole.

## Gschicht vo dem Lied

Am Aafang hät de Titel vo dem Lied „Lied vo de Polnische Legionen in Italie“ gheisse (*Pieśń Legionów Polskich we Włoszech*). Józef Wybicki hät de Tegscht 1797 i de italienische Schtadt Reggio nell’Emilia gschriibe.
S'Lied isch 1798, by i allne drü Teil vo Pole gsunge worde, 1830 und 1831 bym Noväberuufschtand (*Powstanie listopadowe*), 1863 und 1864 bym Jänneruufschtand (*Powstanie styczniowe)*, vo de Polen vo de Wielka Emigration (*Wielka Emigracja*), 1905 by de russische Revolution und au no im Erschte Wältchrieg und Zweite Wältchrieg. 

**Hörbeispiel** 

## Tegscht uf [[Polnische Sprache|Polnisch]]

:Jeszcze Polska nie zginęła,
:Kiedy my żyjemy.
:Co nam obca przemoc wzięła,
:Szablą odbierzemy.

:Marsz, marsz, Dąbrowski,
:Z ziemi włoskiej do Polski,
:Za twoim przewodem
:Złączym się z narodem.

:Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,
:Będziem Polakami,
:Dał nam przykład Bonaparte,
:Jak zwyciężać mamy.

:Marsz, marsz, Dąbrowski …

:Jak Czarniecki do Poznania
:Po szwedzkim zaborze,
:Dla ojczyzny ratowania
:Wrócim się przez morze.

:Marsz, marsz, Dąbrowski …

:Już tam ojciec do swej Basi
:Mówi zapłakany:
:"Słuchaj jeno, pono nasi
:Biją w tarabany.“

:Marsz, marsz, Dąbrowski …

## Inoffizielli Übersetzig is Alemannische

:No isch Pole nöd verlore, 
:Solang mir läbe.
:Was üs d'främdi Übermacht ghna hät,
:wärde mir üs mit em Säbel zruughole.

:Marsch, marsch, Dąbrowski,
:Vo Italie bis nach Pole.
:Under dinere Füehrig 
:Vereined mir üs mit em Volch.

:Mir wärde Weichsel und Warthe überquäre,
:Mir wärde Pole sy,
:Bonaparte hät üs zeigt,
:Wiä mir chönd siege. 

:Marsch, marsch, Dąbrowski …

:Wiä Czarniecki bis nach Pose
:Nach de schwedische Besetzig,
:Für d'Rettig vom Vaterland
:Chehred mir übers Meer zruug.

:Marsch, marsch, Dąbrowski …

:Da seit scho en Vater zu sinere Barbara
:Weinend:
:"Los nur, me vernimmt, dass üsi Manne
:d' Chesselpauke schlönd.“

## Musikalischi Notation

 \header {tagline = ""} \relative c' }
\score {\unfoldRepeats \relative c' }
\midi {}}
SP

D Abchürzig **SP** bezeichnet

die folgende **Parteie:**
* *Saadet Partisi*, d Partei vo der Glückseligkeit in dr Türkei
* die *Schleswigsche Partei*, d Partei vo der dütsche Volksgruppe in Nordschleswig, Dänemark
* d *Senterpartiet*, e norwägischi Partei
* die *Socialistische Partij*, e niiderländischi Partei 
* die Sozialdemokratischi Partei vo Düütschland
* die Sozialdemokratischi Partei vo der Schwiiz
** die Sozialdemokratischi Bardei Basel-Stadt
* allgemein für Sozialdemokratischi bzw. Sozialistischi Partei
** die Partei des Demokratischen Sozialismus, e dytsch Bartei, wu s vu 1989 bis 2007 gee het

**Auti-Kennzeiche** vo dene Gebietskörperschafte:
* Speyer z Rhiiland-Pfalz
* Bezirk Spittal an der Drau z Kärnte, Öschtriich

**Sustigs:**
* Piariste, e katholische Manneorde
* São Paulo, e brasilianische Bundesstaat
* Suuri Phosphatase
* *IBM Scalable POWERparallel*, IBMs Supercomputer-Plattform
* *Speaker* (Lutsprächer) as Schaltzeiche in elektronische Schaltplän
* *See Personewage* vo der Elektrische Bahn Unterach–See am Mondsee
* *Service Pack*
* *Short-Play*
* Sicherheitsprüefig 
* Siidpunkt
* *Singleplayer*-Modus bi Computerspiil
* *Southern Pacific Railroad*, en ehemoligi US-amerikanischi Bahngsellschaft 
* Soziali Phobii
* *Stackpointer*
* *Standard Play* bi Donbänd
* *Stored Procedure*, e gspeichereti Prozedur in ere Datebank
* *Streamprozessor*, e spezielli Art vo Koprozässer
* Studierendeparlamänt
* *Summorum Pontificum*, s Motu proprio vom Papst Benedikt VI.
* Transportkorps Speer im Dritte Riich
* Substanz P, e vasodilatierends Neuropeptid
* Skalarprodukt, e mathematischi Verchnüpfig
* e britischi Autimarke (ab 1972)

**sp.** stoht für:
* e Spezies in der biologische Systematik, wo nit nöcher bezeichnet isch, als Zuesatz hinder em wüsseschaftlige Name vo der Gattig, wo agee isch.
Xenegugeli

**Xenegugeli** heisst ds Fabelwäse us em Tier-ABC vom Roland Zoss, wos als Bilderbuech, Tonalbum und als App ABC Dino git.

I der Schwyz isch es ds einzige moderne Mundart-ABC i dere Form. Es biblio- und audiophils Wärch für chlyni Chind mit Bilder und Musig vo A bis Z. Erschine ischs z Bärn 1999 und i füfter Uflag 2010. Dermit het der Roland Zoss syni Karriere als Pionier im Bärndütsche Chinderlied gstartet. Im Johr 2012 sy 26 nöiji Tierlieder erschine under em Name *Xenegugeli Gold-ABC*. Und im 2014 s *ABC DINO App* mit animierte Tierzeichnige und Lieduszüg für iPhone u iPad-Tafele. Das gits uf Dütsch, Französisch, Änglisch u Spanisch - und uf Alemannisch.

Am Xenegugeli hei verschideni bedütendi Musiker musikalisch mitgschaffet. Der Mario Capitanio, der Julian Sartorius, d Bärner Rocker Christoph Kohli und der Stefan W. Müller, zwe Mitbegründer vom Mundartrock mit SPAN. Und der Holger Schöpflin het 44 Tier-Bilder mit Farbstifte zeichnet. I de frömdsprachige Versione isch ds ABC Dino Xenegugeli vom argentinische Sänger Mauro Guiretti und der kanadische Chinderlieder-Sängere Claire de Lune gsunge worde. Die 4 Lieder-Albe gits als Download uf iTunes. A vilne Schwiizer Schuele wird ds ABC sit Jahre gsunge.
Neu gits e französeschi Version. Mit dere cha me zwüsche Mundart-Dütsch-Französisch parallel die 26 ABC-Tierlieder lose und singe. Es eimaligs Produkt, für de Chind der Ystig i ne anderi Sprach emotional liebevoll necher zbringe.

Es git es Folgealbum mit wytere 25 Tier und 40 Musiker us der ganze Wält. Das Wältchinderalbum unterm Patronat vo UNESCO Schweiz heisst Muku-Tiki-Mu: Multikulturelle Tier- und Kinder-Musig. Ds Xenegugeli-Album wird a vilne Schuele uf de Understufe verwändet o in Süddütschland. Im Usland isch es bekannt worde als *ABC Dino* uf iPads. Es hilft Chind us frömde Kulture mit Pfiff und Pep i d Mundart und vertritt d Bärner Mundart uf em Wältmusiklabel Putumayo z Nöi-York.

S Tier-ABC

#  Adler
#  Bär
#  Chamäleon
#  Delfin
#  Elefant
#  Fisch
#  Gänsli
#  Hund
#  Igel
#  Jaguar
#  Krokodil
#  Löi
#  Mammut
#  Nilpferd
#  Orang-Utan
#  Pinguin
#  Qualle
#  Ross
#  Schildchrott
#  Seehund
#  Stier
#  Tiger
#  Uhu
#  Vogel
#  Wurm
#  Xenegugeli
#  Yeti
#  Zebra

S Xenegugeli Gold-ABC

1) Ameisi 
2) Bussi 
3) Chue 
4) Daggeli 
5) Elstere  
6) Frösch 
7) Gugger  
8) Hyäne  
9) Ibis  
10) Jabiru 
11) Kolibri  
12) Leguan 
13) Meersöili 
14) Nasebär  
15) Otter  
16) Pelikan 
17) Quagga 
18) Rab  
19) Spinneli  
20) Tintefisch  
21) Urochs  
22) Vipere  
23) Wärzesöili 
24) Xenegugeli  
25) Ysbär 
26) Zitteraal 

## Literatur
* Roland Zoss: *Xenegugeli: Tier-ABC*. Sound-Service-Verlag, Bern 1999, ISBN 3-908250-32-3 (Buch), ISBN 3-908250-33-1 (CD), ISBN 3-908250-34-X (Audiocassette).

## Weblink
* Buechbschriibig uf www.rolandzoss.com

## Fuessnote
Lotzwil

**Lotzbu** oder **Lotzu** isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.

## Geografi
Lotzbu ligt im Bärner Oberaargou im Tau vor im Napfgebiet entspringende Langete. 2,5 Kilometer südlech vor Oberaargouer Metropole Langetu (14500 Ywohner, und je 40&nbsp;km vo de Stedt Bärn, Basel und Luzärn wäg. Lotzbu het e Bahnhof, wo d’ Gmeind richtig Langetau und Huttu verbingt. Ds Gmeindgebiet het e Flächi vo 6,22&nbsp;km² und het 2400 Ywohner, mit stigender Tendänz.

Nochbergmeinde si: Langetu, Buesu, Obersteckholz, Madis, Rütschele und Bleibech

## Gschicht
Lotzbu isch zum erschte Mal gnennt worde im Johr 1194 aus *Locewillare*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Aarwange ghört.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 16,9 % gläge.

## Religion
70,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 12,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,2 %, CVP 1,0 %, EVP 8,3 %, FDP 9,0 %. GLP 4,2 %, GP 6,1 %, SP 18,1 %, SVP 32,0 %, Suschtigi 7,1 %.

Gmeindspresidänt vo Lotzu isch dr Beat Luder (Stang 2013).

## Wirtschaft
66 % vo der erwärbstätige Ywohner schaffe nid z Lotzbu, das si meh aus no im Johr 1980. Di meischte Wägpändler schaffe z Langetau. D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,3 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2334 Ywohner 90,4 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,5 % Französisch u 1,8 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Lotzbu ghört zum Hochalemannisch.

## Partnergmeinde
* Větřní, Tschechie

## Weblink

* Offizielli Website fo dä Gmäind Lotzbu
* 

## Fuessnote
Włocławek

**Włocławek** (IPA: []) (dt. *Leslau*, vo 1940–1945 offizielle Name), liit a de Weichsel, isch e polnischi Grossschtadt im Verwaltigsbezirk Kujawien-Pommern – öppe 90 Kilometer südöschtlich vo de Bezirkshauptschtadt Bydgoszcz (dt. *Bromberg*) und 140 Kilometer nordweschtlich vo de polnische Landshauptschtadt Warschau.

## Berüehmti Persönlichkeite
* Julian Balthasar Marchlewski (1866–1925), Politiker
* Marie Steiner (1867–1948), russischi-dütschi Theosophin, Anthroposophin, Schauspielerin und zweiti Ehefrau vom Rudolf Steiner 
* Feliks Wrobel (1894–1954), Komponischt
* Tadeus Reichstein (1897–1996), Schwyzer Biochemiker und Nobelpriisträger
* Stefan Bolesław Poradowski (1902–1967), polnische Komponischt
* Szymon Goldberg (1909–1993), US-amerikanische Violinischt und Dirigänt
* Marcel Reich-Ranicki (*1920), dütsche Literaturkritiker
* Anja Antonowicz (*1981), polnischi Schauspielerin (u. a. "*[[Lindenstraße|Lindeschtrass]]*")

## D'Woiwodschaft Włocławek
D**'Woiwodschaft Włocławek** isch zwüsche 1975 und 1998 e polnischi Verwaltigsiiheit gsi, wo sich uufgrund vonere Verwaltigsreform uufglöst hät und hüt zue de Woiwodschaft Kujawien-Pommern ghört. Włocławek isch mit 123'100 Iwohner di gröschti und d'Hauptstadt vo de Woiwodschaft gsi.

### Iwohnerentwicklig vo de Woiwodschaft
* 1975 - 403 200
* 1980 - 413 400
* 1985 - 425 900
* 1990 - 429 400
* 1995 - 435 000
* 1998 - 434 700

## Fuessnote
Wisła

**Wisła** isch de Name:

*vomne Fluss in Pole; lueg Weichsel
*vonere Schtadt  (dütsch *Weichsel*) i de polnische Beskide; lueg Wisła (Stadt)
Max Rieple

De **Max Rieple** (* 13. Februar 1902 z Eschinge; † 16. Januar 1981 z Eschinge) isch en ditscher Schriftsteller gsi.

## Läbe
De Schriftsteller Max Rieple isch de Sohn vom Eschinger Kaufmaa gsi. Er het scho i de Schuel Gedichte gschribe und Violine gleert und hett eigentlich gern Musik studiert, aber noch em Abitur het er sich fer *Jura* und *Kunschtgschichte* entschide und het z Heidelberg, z Friiburg und z München studiert. Well er Tuberkulose greägt het, het er si Studium mese abbreche und isch fer längeri Ziit uff Kur i de Schwiiz gsi. Wo er wider gsund gsi isch, het er z Donaueschinge im Gschäft mitgholfe. Im Zweite Weltkrieg isch er e Ziitlang Soldat gsi und het noch em Krieg s Gschäft vo sim Vater ibernomme. Im Johr 1956 het er ghierotet.

De Rieple het sich stark fer avantgardistischi Musig interessiert und isch noch em Krieg Mitbegründer vo de Donaueschinger Musigtag gsi. 1949 isch er Leiter vo de *Gesellschaft der Musikfreunde* worre.

I sine spätere Johr isch er vor allem als Reise- und Hoemetschriftsteller bekannt worre.

## Werke
* *Land um die junge Donau.* 1951
* *Bodensee-Sonette.* Nachw. von Wilhelm Zentner. Federzeichn.: Karl List. Verlag Moritz Schauenburg, Lahr/Schwarzwald 1955. 67 S. (Silberdistel-Reihe 13)
* *Musik in Donaueschingen.* 1959
* *Erlebter Schwarzwald.* Stähle & Friedel 1962
* *Lieder und Gedichte: die Räderspur.* 1964
* *Wiedersehen mit Südtirol.* 1967
* *Kärnten - Brücke zum Süden.* 1974

## Literatur
* Dino Larese: Max Rieple, eine Lebensskizze. 1967

## Quelle
* Walter Killy: Literaturlexikon, Bd. 9. ISBN 3-570-04679-6

*
Bezirk Dornbirn

Do **Bezirk Doarobiro** ist flächomäßig dar klennste Bezirk z Voradlberg, heat abor di größt Bevölkorungsdichte. Luschnou und Ems grenzand mit-o-m Rhii at Schwitz.

## Geschicht
Do Bezirk Doarobiro ist dar jüngste Vrwaltungsbezirk vo Voradlberg, er ist erst 1969 vom Bezirk Fealdkirch abspalto woro.

## Vrwaltnig
Do Sitz vo dor Bezirkshauptmannschaft ist z Doarobiro.

## Glidornig

Mit ar Flächo vo 120,976&nbsp;km² heat Doarobiro an Flächo-n-atoal vo eabba 70&nbsp;% und mit &nbsp;Iiwohnar ist as ou dio Gmuond mit do meisto Lütt. Ems heat &nbsp;Iiwohnar und a Flächo vo 29,17&nbsp;km² (17&nbsp;%). Luschnou heat &nbsp;Iiwohnar und a Flächo vo 22,26&nbsp;km² (13&nbsp;%).

## Weblink
Morphia

Die holländischi Symphonic-Doom-Metal-Band **Morphia** isch 1995 gründet worde.
Ihri Musig isch e Mischig zwüsche Doom, Death und Gothic Metal.

## Bandgschicht
Im 1995 hei Werner (Vocals), Erik (Bass), Bert (Mixer), Martin (Gitarre), Roger (Gitarre), Ernst-Jan (Schlagzeug), und Peter (Keyboard) e Death Metal Band gründet, wo sech mit der Zit zure Symphonic-Doom-Metal-Band entwicklet het.
Im 1997 isch ihri erschti Demo-CD „Poison Minded“ usecho.
Im 1998 hei d Holländer ihri erschti CD, „Unfulfilled Dreams“, ufgno. Si isch im 1999 veröffentlecht worde. Jedoch het de Sänger Werner, wo d Band e gwüssi Bekanntheit erreicht het, Morphia verloh, und drum heisi e neue Sänger müesse sueche.
Wosi de de Jasper aus Sänger i d Band ufgno hei, heisi no meh lieder gschribe, und mit dene Lieder isch im 2001 e neui CD, „Frozen Dust“, ufgno worde. Im 2002 isch s Album dür d Hilf vom holländische Label Fear Dark usecho.
I der nöchste Zit het Morphia mehrmous d Glägeheit gha mit bekannte Bands wie zum Bispiu After Forever, Altar oder Saviour Machine zäme z spile.
Im Novämber 2004 isch, äbefaus bi Fear Dark, s Album „Fading Beauty“ veröffentlecht worde.

## Mitglieder
*Jasper Pieterson (Vocals)
*Roger Koedoot (Guitar)
*Bert Bonestroo (Technic)
*Ernst-Jan Lemmen (Drums)
*Erik v Tulder (Bass)
*Peter v Tulder (Keyboard)
*Martin Koedoot (Guitar)

## Diskografie
*Poison Minded (1997)
*Unfullfilled Dreams (1999)
*Frozen Dust (2002)
*Fading Beauty (2004)
*One Last Embrace (CD/DVD, 2009)

## Weblinks
* Offizielli Website
UNIX

**UNIX** isch es Mehrbenutzerbetriebssyschtem, wo im Ouguscht 1969 vu Bell Laboratories für'd Unterstützig vu de Softwareentwicklig gmacht worde isch. UNIX bezeichnet im allgemeine Sproochgbruch verschiedeni Betriebssyschtem, wo entweder ihre Uhrsprung in Unixsyschtem vo AT&T (früehner no Bell Laboratories) vu de 70er Johre hend oder dem si Konzept benützed.

Will UNIX es ihgtragenes Markezeiche vu'de Open Group isch, deffed nur usgwählti Syschtem dr Name UNIX füehre. Trotz dem rechtliche Hinderniss wird dr Name au be Betriebsschtem wie Linux verwendet. En viil bruchte Name für unixähnlichi Syschtem, wo freii sii wend, isch **nix*.

## Fuessnoote
Internet Explorer

Dr **Internet Explorer** isch en Webbrowser, wo vu Microsoft entwickelt worden isch. Afangs hett er no Teil us'm erschte Webbrowser *NCSA Mosaic* gha, hett sich aber im Lauf vu dr Zyt zunem eigenem Browser entwickelt. Zum erschte Mol isch er 1995 mit Windows 95 usgliefert worde. Momentan isch er i'de Version 10 dusse. Es Zytli lang isch dr Internet Explorer au für Unix-artigi System und Mac OS entwickelt worde. Dr Internet Explorer für Mac isch e eigeständigi Software gsi (Codenamme *Tasman*), wo - im Gegesatz zue dr Windows-Version (*Trident*) e vorbildlichi Unterstützig vu CSS-Standards un au vu PNG mit Alpha-Transparenz het.

## Gschicht
Dr Internet Explorer isch wie dr Netscape Navigator us'm NCSA Mosaic entstande. Dr Browser isch sit Windows 95 en wichtige Teil vum Windows-Betriebsystem, was drzue gfüehrt hett, dass bis vor wenige Johr dr Internet Explorer es Monopol gfüehrt hett. Das ganze isch ab dr Version 4.0 passiert. Mit dere Version isch au dr Active Desktop ihgfüehrt worde. Das Modul ermöglicht das automatische Aktualisiere vu Websitene, Wetterchartene, Aktiekursene und anderne Darstellige. Es isch so zsäge en Vorläufer vu AJAX xi. Mitm Update uf'd Version 4.0b1 het dr Internet Explorer zum erschte Mal PNG-Grafike chönne Ahzeige, das jedoch zum Teil sehr fehlerhaft und ohni Alpha-Transparenz.

Ab dr Version hets Unterstützig vu bidirektionalem Text, Ruby-Markup, XML und MHTML geh. I de nöchschte Version, Internet Explorer 5.5, hets e Verbesserig vu dr Druckvorschau, dr CSS- und HTML-Unterstützig sowie dr Unterstützig vu Programmierschnittstellene geh.

Mit Windows XP isch die sechst Version usecho. Sie hett e verbesserti Unterstützig vu CSS 1, DOM 1 und SMIL 2.0 brocht. Drzue isch d'XML-Unterstützig, e Medie-Symbolleischte und e Bilder-Symbolleischte erwytert worde. Usserdem isch d'Benutzerschnittstelli überarbeitet worde, so dases sich am Ussehe vu Windows XP ahpasst hett. Ab 9. September 2002 isch ds Service Pack 1 für dr Internet Explorer 6 veröffentlicht worde, wo zahlrichi Sicherheitsproblem behobe hett, aber drvo kei grundlegendi Änderige brocht hett. Im Auguscht 2004 isch s'zweite Service Pack für Windows XP und dr Internet Explorer 6.0 veröffentlicht worde. Im Gegesatz zum erschte Service Pack, hets jetzt verschideni Ernürige geh, unter anderem en Pop-up-Blocker und e Verwaltig für Browserzuesätz (Plugins). D Version 9, wo CSS3 und HTML5 understützt, isch nume no uf Windows Vista und Windows 7 gloffe, mit Windows 8 chunnt dr Internet Explorer 10.
Microsoft

__NOTOC__

D **Microsoft Corporation** isch dr weltwyt gröscht Programmhersteller mitm Hauptsitz in Redmond (en Vorort vo Seattle, US-Bundesstaat Washington). Ds Unternehme isch 1975 vum Bill Gates und em Paul Allen gründet worde. Dr Name „Microsoft“ stoht für Microcomputer-Software und isch zum erschte Mal am 29. November 1975 vum Bill Gates inem Brief an dr Paul Allen benutzt worde. Am 6. Jänner 1976 isch „Microsoft“ e ytrageni Handelsmarke worde. Dr jetzig CEO isch dr Satya Nadella.

Nach de afängliche Erfolg mit nem BASIC-Interpreter am Endi vu de 70er-Johre hett die Firma erschtmals 1981 ds Betriebssyschtem MS-DOS vorgstellt. D Entwicklig vu MS-DOS isch im Uftrag vu IBM duregfüehrt worde. Dr IBM-PC und deri Nachbaute uf PC-Basis sind ide 80er Johre mit dem DOS- Betriebssyschtem usgstattet worde. Mit em grafische Benutzersyschtem *Microsoft [[Windows]]* und em Büroprogramm *Microsoft Office* isch Microsoft Marktfüehrer worde.

## Produkt
### Awändigsprogramm

#### [[Microsoft Office]]

* Microsoft Word (Tegschtverarbeitig)
* Microsoft Excel (Tabellekalkulation)
* Microsoft PowerPoint (Präsentationsprogramm)
* Microsoft Access (Datebankverwautigssystem)
* Microsoft Outlook (E-mail, Kalender, Ufgabe, Kontakt)
* Microsoft OneNote (Notizprogramm)
* Microsoft Publisher (Publikatione)

### Betribsischystem

#### [[Microsoft Windows]]

* Windows 1.0x
* Windows 2.0x
* Windows 3.0x
* Windows 3.1x
* Windows 3.11x
* Windows 95
* Windows 98
* Windows ME
* Windows 2000
* Windows XP
* Windows Vista
* Windows 7
* Windows 8
* Windows 8.1
* Windows 10

## Fuessnote
Couleur 3

**Couleur 3** (IPA: [kulœʁ'tʁwɑ]) isch en welsch-schwyzr Radiosender vur französisch-schwyzr Radiogruppe RSR. D Studio vom Couleur 3 sind z Lausanne.

Dr Sender sendet vorallem Musig für Zuehörer im Alter unter 30, moderiert wird in französischer Sprooch. Ähnlich wie be Radio SRF 3, gits be Couleur 3 es pendant uf dr *World Music Special*, wo be Couleur 3 *Republik Kalakutta* heisst.

De Sender cha i de ganz Weltschschwiiz empfange werde und het z Frankriich no meriri UKW-Sender und zwor z Lyon, z Chambéry, z Grenoble und z Chamonix. Da Programm underschaidet sich vor alem i de Werbig vom weltsche Sender. Rechtlich gsie isch de Sender z Frankriich e Privatsender.

I de Tütschschwiz cha Couleur 3 via DAB gloset werde. Im Badische cha de Sender tailwiis uf 104,8&nbsp;MHz im Marggräflerland bis zum südliche Chaiserstuel empfange werde. Uf höchere Berge under guete Bedingige cha de Sender au uf em Chasseral uf 104,2&nbsp;MHz apailt werde.

## Weblink
* Website vum Sender
Altdorf SH

**Aaltdorf** isch bis Endi 2008 e eigni Gmeind gsi, ghört hüt zur politische Gmeind Thaynge und liit im Nordä vom Kanton Schaffhuuse.

## Geografii
Altdorf isch noch Barge s zweit nördlichschte Dorf vo dä Schwiz und hett de nördlichscht Rebberg vo dä Schwiiz. Viel Lüüt sägänd, Altdorf segi abglege, wa aber überhaupt nid stimmt. D Stadt Schaffhuuse chame i guetener viertel Stund erreiche, und au uf Singe z Dütschländ hettme au grad öbbe so lang.

## Allgemeins
Z Altdorf, au vil Altdorf SH, wills immer wider verwechslet wird mit Altdorf UR (Uri), hett bitz meh wie 200 Iiwohner. Es liit im ehemolige Bezirk Reiat, gnauer gseit im undere Reiat. Im undere Reiat liit userdem no Opfertshofe, Bibere und Hofe. Im undere Reiat gits en feschte zämähalt, will die vier Gmeinde sind alli meh oder weniger glich gross, und machend rächt viel mitenand. Z.&nbsp;B. hettme e gmeinsami Schuel, e gmeinsami Badi, und au d Vereine bestönd meistens us Mitglieder vo allne vier Gmeinde.

## Sport
Korbball wird i dä ganze Gegend gross gschriebe und isch eigentlich die Sportart, womer i de Verein am Meiste spielt. D Korbball-Mannschaft vom TV Untere Reiat spielt unteranderem i dä oberste Liga.

## Dialekt
Altdorf hett en eigene Dialekt, leider goht de aber länger je meh verlorä.

Do e paar Biispiel:
* Stoo = Stei
* Höher = Hüehner
* Bööm = Bäum
* dei = dött
* jetzt gömmer hom = jetzt gömmer hei

## Weblink

* Aaltdorf uf de Website vo de Gmeind Thaynge
* 

## Fuessnoote
Citroën Xantia

Der Xantia isch äs Modäll vu dä französischä Automarkä Citroën. Äs isch 1993 als Nachfolger vum Citroën BX vorgschtellt und bis 2001 i Frankriich, im Wärk Rennes iner Bretagne, baut cho. Der Combi "Break" isch ab 1995 und nid bi Citroën, sondern im Carosseriewärk Heuliez hergschtellt cho. Nachfolger isch denn der Citroën C5.

Na immer wird än einfach usgschtattäti Version vum Xantia im Iran bi SAIPA baut.

D Technik vum Xantia büütät einigi Bsunderhaitä, bischpilswis di kinematisch mitlenkändi Hinterachs, s für Citroën typischi hydropneumatisch Fahrwärk und, ab 1998, einä vu dä erschtä Common-Rail-Dieselmotorä.

D' Hydropneumatik isch bi dän einfacherä Modäll nachm gliichä Prinzip wiä bim BX ufbaut xi, di tüürerä Variantä hend di wiiterentwicklät Hydractive II - Federig mit 2 unerschiedlichä Federkonstantä und elektronischer Regelig gha.
Bi dem System isch pro Achs än zuäsätzlichi Federchuglä ahbracht. Diä vergrösserät s'Federvolumä und wird bi Kurväfahrt, Bremsig und Beschlüünigung dur äs elektrischs Ventil abtrennt, was d'Federig straffer macht.

Ab Modälljahr 1994 isch d'Hydropneumatik zuäsätzlich mit ämä "Anti-Absink-System" ergänzt cho.
Das hät bim parkiertä Auto d'Rückläuf vu dä Federig gschperrt und so äs Absinkä vum Auto verhinderät. Will der Bremsdruck vu dä Hinterachs dur dä Federigsdruck gschpisä wird, isch aner Hinterachs än zuäsätzlichi Federchuglä is System integriert cho wo d'Versorgig vu dä Hinterachs-Brems bi stillstehendem Fahrzüg sichergschtellt hät. Der Xantia ischs letscht Modäll vu Citroën mit Zentralhydraulik wo Federig, Brems und Lenkig mit Öldruck versorgt hät.

1997 häts äs "Face-Lifting" geh. Näbscht neuem Frontdesign und ä paar Details im Inneruum ischd Carosseriestruktur verstärcht cho und äs hät neui Motorä geh.

## Sicherheit
Ab Modälljahr 1994 isch än Fahrer-Airbag montiert cho, ab 1997 au än Biifahrer-Airbag.
Mitm Wächsel uf Serie II sind zuäsätzlich 2 Siitä-Airbags i dä lehnä vudä Vordersitz montiert cho.
Fascht all Xantias sind mit 3-Kanal-ABS usgschtattät usglieferät cho.

## Motorä

## Weblinks

* https://web.archive.org/web/20070929200050/http://www.doppelwinkel.com/Activa/Activa_Hydraulikkreislauf_vorn_gross.jpg Schema der Vorderachse
* https://web.archive.org/web/20070929200115/http://www.doppelwinkel.com/Activa/Activa_Hydraulikkreislauf_hinten_gross.jpg Schema der Hinterachse
* http://www.xactiva.de Activa Fan Seite
Toyota LiteAce

Dä **Toyota LiteAce** isch äs Modäll vu Toyota gsi. Er isch in verschiednä Carosserievariantä härgschtellt cho: Chaschtäwagä, Chaschtäwagä (hinä verglast), Combi, Pick-Up.
Di Usschtattigsvariantä sind guät xi für unterschiedlichschti Nutzig, vum einfachä Handwerchär-Lieferwagä bis zum komfortabäl usgschtattätä Chliibuss mit Platz für 8 Personä.

Motorä sind verschiedeni Benzin- und Dieselmotorä, je nach Beschtimmigsland, zum Iisatz cho, Benziner vum Typ K und Y (unäliegendi Nockäwellä, Vergaser oder Multipointiischprützig), Diesel vum Typ L (Verteileriischprützpumpi Lizenz Bosch).
Fahrzüg mit Typ "Y"-Motor hend technisch am Toyota Model-F entsprochä und sind denn au mit zuäschaltbaräm Allradantrieb oder Automatikgetriebe (Aisin-Warner Typ A43) lieferbar xi.

Lieferwagä-Versionä hend hinnä än Schtarrachs mit Blattfäderä gha, Personäwägä aini mit Schruubäfedärä, 4 Längslenker und Panhardschtab.

Vorteilä vum Liteace sind di robuscht und ahschpruchslos Technik und d'Handlichkeit durch där churzi Radschtand xi.

Ab 1996 isch der Liteace usm europäischä Toyota-Modällangebot gschtrichä cho.
## Weblinks
Libanon

Die **Libanesisch Republik** (oder au **de Libanon**, arabisch: Lubnān لبنان) isch en Staat in Vorderasie und wird im allgemeine Sprachgebruch als **Libanon** bezeichnet. De Libanon gräntzt a Syrie, Israel und as Mittelmeer und zehlt zu de Maschrek-Staate. Er isch vorallem für sini religiös Diversität bekannt und für si kulturelli Offeheit, was im arabische Ruum eender sälte vorchunnt.

## Bevölkerig
Öppe 54 % vo de Bevölgerig sind Moslems (27 % Schiite; 27 % Sunnitä). Chrischte bildet mit 41 % (21 % Maronitä; 8 % Griächisch Orthodox; 4 % Armenisch Orthodox; 3 % restlichi Sekte) die zweitgröscht Religionsgruppä im Libanon. Die reschtliche 5 % sind Druse, wo nüme zu de Schiite grächnät wärdet. 

## Geografi
Da de Libanon i de letschte 50 Jahr e sehr starchi Landflucht ufwist, zum Tail weg em Bürgerchrieg, wo s Land meriri Johrzent erschütteret het, lebt de Grossteil vo de Bevölkerig i Städt, vor allem i de Hauptstadt Bairut und Vorort. Dört lebet meh als d'Helfti vo de Libanese und no meh schaffet da.

Grössti Städt mit Iwohnerzahl (gschätzt; sit 1932 häts kai offizieli Volkszählig me ge)
* Bairut (Hauptstadt) 2.100.000 Iw.
* Tripoli 500.000 Iw.
* Zahlé 200.000 Iw.
* Sidon 100.000 Iw.
* Tyros 70.000 Iw.
* Chmestar 50.000 Iw.

## Politik
Die vier höggste Staatsämter si für bestimmti religiösi Grubben reserviert: Dr Staatsbresidänt muess e maronitische Christ si, dr Bresidänt vom Parlamänt e schiitische Muslim, dr Brömieeminister e sunnitische Muslim und dr Oberbefäälshaaber vo dr Armee e Christ. Die Verdäilig stützt sich uf d Aadäil vo de respektive religiööse Grubbe in dr Bevölkerig, wie s vor mee as eme halbe Joorhundert gsi isch, wo d Christe en absoluti Meerhäit gsi si. E Hufe Maronite si aber in de letschte Joorzäänt emigriert, so dass die Verdäilig d Wirkligkäit nüm reflektiert.

Dr Libanon het scho sit Joore kä Regierig mee, wo d Laag im äigene Land in dr Hand het. Im Süde herscht die schiitischi Miliz Hisbollah, wo vo Sürie understützt wird und sich vo dr Regierig nüt loot lo vorschriibe, und im Norde häi d Sunnite und d Maronite iiri Gebiet, wo si sälber mit äigene Milize verdäidige.
## Weblink
Migration-Audio-Archiv

S'  **Migration-Audio-Archiv**, i de eigene Schriibwis **migration-audio-archiv**, churz   **maa**  gnännt, isch e „Sammlig vo Migrationsgschichte, wo me lose chan.

Es isch z Köln.

I dem syt em Jahr 2004 entschtandene Hörarchiv, wo e Radioqualität hät, wärde vorzue ächti Iiwanderigsgschichte vo Migrante vo allne Nationalitäte in Dütschland dokumentiert, für e allgemeini Öffentlichkeit uufgnoo und in verschiedene Möglichkeite dargschtellt.

2007 isch die läbigi Website vo dem Projäkt für de Grimm Online Priis nominiert worde.

D Entscheidig über d' Priisträger wird am 20. Juni 2007 in Chöln im Rahme vo de Priisverleihig bekannt ghä.

## Weblinks
* Uf Dütsch Internetpräsenz www.migration-audio-archiv.de
* Uf Dütsch audioweb Grimme-nominiertes Audioweb
* Uf Dütsch WDR-Reader zue de Archiv-Sändigsreihe ''Erläbti Gschichte'', 12. November 2006 bis am 3. Dezember 2006
* Uf Dütsch Ausfüehrlichi Bericht über s' maa vom November 2005 (Goethe-Institut Dossier)

## Quellen
Färöer

D **Färöer**, au *Färöer-Insle,* poetisch au *Føroyaland,* uf dütsch übersetzt „Schafinsle“) isch en im Mittelalter entdeckti und besidleti Inselgruppä im Nordatlantik zwüsched dä Britische Insle, Norwege und Island.

Zämezellt sinds 18 Insle, wo alles in allem rund 1395,74 km² gross sind und rund 48.317 Iwohner hend. Di einzig Insle, wo nid permanänt Lüt wohne, isch Chli-Dimun.

Politisch ghöre d Insle zue Dänemark. Si sind aber, wiä Grönland, än „glichberächtigti Nation“ innerhalb vom Chönigrich Dänemark, scho sit 1948 witgehend autonom und hend mit em Løgting eis vode ältischde Parlamänt vode Wält. S git e Gsetz, dass immer zwe Abgordneti vode Färinger (wiä d Inwohner vom Archipels heißed) im dänischä Folketing sitzed. D Färör sind im Gägäsatz zu Dänemark nöd Mitglid vode Europäischä Union und ghöred noch em Art. 3 Abs. 1 ZK nöd zum Zollgebiät vode Gmeinschaft, sind aber mit zwe Delegiertä im Nordischä Rat verträte. Zämä mit Island bildet sie sitem 1. November 2006 än Wirtschaftsunion. Island, Grönland und d Färör schaffet sit 1985/1997 im Westnordische Rat zämä. Zu dä britischä Regionä Shetlandinsle, Orkneys und Hebride entwicklet sich zuesätzlichi gueti Verhältnis vode ussepolitische Zämärbeit.

Wichtigschde Erwerbszwig vode 48.000 Färinger isch sit Ände vom 19. Jahrhundert d Fischeri und d Wirtschaft, wo damit zämähänged. Vorher isch es d Landwirtschaft (Export vo färöischä Wolleproduktä), chünftig hoffed d Menschen uf Erdöl vor ihrerä Chüste, wobi d Probebohrige sit Mitti dä 90er Jahre allsamt erfolglos blibed.

Im Februar 2007 isch d Arbeitslosigkeit uf 1,7 % gsunke, de bisher nidrigschd Stand i dr Gschichd voder Färör.

Bsunders erfolgrich sin d Färör im Fuessball. Sie sind zwar Mitglid idr UEFA aber glich nunig eso sigesrich. S' erfolgrichschde Erläbnis hend im Jahr 1990 in Landskrona z' Schwedä gfired. 1:0 gägä Öschdrich.

## externi Verbindige

* D Färöer (dütsch, Portal vom dänische Staat)
* Offiziälli Netzsite (änglisch und färöisch)
* E Sammlig vo Fotene
* Official tourist site, änglisch
Liste der internationalen Kraftfahrzeugkennzeichen

D **Liste vo de Nationalitätszeiche** hät d Nationalitätszeiche vo de Länder dinne, wo bi de Chraftfahrzüg vorgschribe sind.


*Erlütrige zu de Liste:*
**&nbsp;&nbsp; nöd-offizielli Abchürzige*
''** Do isch e Verwechslig mitem internationale Zaiche för s Diplomatischi Korps (CD = corps diplomatique) mögli

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## Q

## R

## S

## T

## U

## V

## W

## Y

## Z

## Veraltet oder nüme bruucht

## Lueg au
*  Kfz-Kennzeichen
* Ländercode
* Liste vode olympische Mannschaftschürzel
* Vollständigi Liste vode Top Level Domains

## Weblink
* UN Economic Commission for Europe, Working Party on Road Transport (WP.11)
Yann Wehrling

De **Yann Wehrling** (* 3. Juli 1971 ze Strosburi) ésch e elsassisch´r Zeichn´r un Illuschtrator un e frànzeesch Politik´r. `R ésch Kàndidat én de *[[Assemblée Nationale|Législatives]]*, de Parlaments-Wahle ém Jüni 2007. Àls e Illuschtrator g´heert`r zue de gross G´meinschàft vun Zeichn´r üss`m Elsass mét`m "Iw`rvàt`r" Hansi, `m "Star" Tomi Ungerer, `m Jean Dentinger, `m Raymond Piela, `m Alain Kauss, `m Joël Roche, `m Marc Sinninger usw. Strich un b´sund´rsch de Morbidität vun mànchi Theme erinnere licht àn de bekànnteschti vun sini Kollege (Ungerer). 
De Vornàmme Yann ésch bretonisch, integréert si àww´r mét´m Familienàmme mét sinem "*germanique*" Klang.

## Biographie
De Yann Wehrling ésch schun 1988 *Adhérent* vum Natürschutz-V´rein «France Nature Environnement» wore, un ém Johr druff vun de frànzeesch grien (ökologistisch) Partei Les Verts. Én de Zit d´rnooch het´r bim MAN (Mouvement pour une Alternative Nonviolente), wo én Strosburi `s *Bureau* met de regional Sektion vun de Grieni geteilt het, sin´r Zivildienscht àbg´leischt. Vun 1992 bis 1994 ésch´r *secrétaire national* gsin vun "EcoloJ", wie domols de Jugend-*Branche* vun de frànzeesch Grieni gsin ésch. Nooch`m Àbschluss vun sini Studie àn d´École supérieure des arts décoratifs de Strasbourg, 1994, het´r sich àls e Illuschtrator professionaliséert un Zeichnunge én Beech´r un àn de Télé(vision), b´sund´rsch de ditsch-frànzeesch Kànal Arte un de irlandisch Send´r TnaG v´reffentlicht. Speter het´r àls Assischtent vum Euro-*Depüté* (Àbgeordnet´r) Gérard Onesta (Süd-Wescht/Aquitaine) g´schàfft, de (grien) Vize-Präsident vum Europaparlament. Wehrling ésch àww´r widd´rsch àktiv gsin én Gremie vun de Partei, öi nàtionali. `R ésch làng Métgliid ém CNIR gsin, `r ésch én`s Exekutiv-*Comitté* (CE) g´wählt un "*porte parole*" (Sprech´r) vun de Grieni wore. 2004 ésch`r Kàndidat gsin én de Europawahle àls zweit uff de grien Lischt f´r Oschtfrànkrich. Ém Jänn´r 2005 esch´r zue`m *secrétaire national* g´wählt wore mét 62% vun de Stémme vum CNIR. Zitt´r`m 16 Dezemb´r 2006 ésch de Yann Wehrling àls *secrétaire national* wéd´r dur Cécile Duflot àbg´leest wore un ésch wédd´r *porte-parole*. 2007 präsentéert`r sich àn de *Législatives* vum 10. un 17. Jüni én de *Circonscription* (Wahlkreis) Strosburi II (südlich Stadt Strosburi).

## Bibliographie
E pààr Beech´r f´r jungi - un wenj´r jungi - Läs´r :

* Bi d´ éditions ELATUS ( Les Fables d'Esope. , Der Kleine Häwelmann ...) 
* Bi d´ éditions de la nuée bleue 
* Bi d´ éditions autrement junior

Politisch Buech:
* Bi de éditions de l'Archipel, "La France à l'en-Vert" - novembre 2006

## Weblink
* 
* De Wahl-Blog vun Yann Wehrling (fr.)
* Yann Wehrlings eije Site (fr.)
Konj

**Konj** (uf serbokroatisch *Ross*) isch en Bärg im Südweschte vu Bosnie und vu de kroatische Dalmatia. Dr Berg isch en Tail vum Kamešnica-Gebirg. Er liit a de Grenze vu de beidne Länder, de gösser Tail isch uf em Gebiet vo Bosnie und Herzegowina. Dr Bärg isch 1852 m und bütet bi guetem Wetter e Uusicht über d Adria ah. Dank dr guete geografische Position isch dr Konj mit sinere Umgebig e bevorzugts Wohngebiet für Pflanzä und Tier. Dr Bärg und sini Umgebig isch belebt vu Wölf, Lüchs und Bäre. Au zeigt sini Umgebig viil Höhlene und es hät Wanderwäg. Im Johr isch dr Bärg bis zu sechs Mönet lang mit Schnee zuedeckt.

## Weblink
Gotisches Alphabet

S **gotische Alphabet** isch d Schrift wo de Wulfila, de erschti Bischof vo de Gote erfunde het, um d Bible i s Gotische z öbersetze. Er het as Vorlag s Griechische Alphabet gnoo und da mit latinische Buechstabe und Ruune ergänzt. Nochem griechische Vorbild het er jedem Buechstabe e Name gee, wo zum Tail mit de Ruunenäme öberistimet. Zudem het jede Buechstabe nochem griechische Vorbild e Zaalewert, demit me au het chöne Zaale ufschriibe.

*Hiwiis: S Sternli * zaigt aa, as die Wörter i de öberlifrete gotische Text nöd vorchömed und drum die Form, wo aggee werd, nume erschlosse isch.*

## Büecher
* Wolfgang Krause: *Handbuch des Gotischen*. München 1968.
* Siegfried Gutenbrunner: *Über den Ursprung des gotischen Alphabets*. i: PBB 72 (1950), S. 500-508. 
* Piergiuseppe Scardigli: Artikel "Gotische Schrift" im Reallexikon der Germanischen Altertumskunde Bd. 12 (1998)
Bezirk Olten

De **Bezirk Oute** im Kanton Soledurn erstreckt sich uf d Stadt und Umgebig vo Oute. Er ghört zu de Amtei Oute-Gösge, isch 80,60&nbsp;km² gross un zellt 50'513&nbsp;Iwohner (Ende 2006).

## Wappe
D Stadt und de Bezirk Olten verwände s gliche Wappe.

## Gmeinde


## Weblink

*
Thomy Widmer

De **Thomy Widmer** (* 15. Juli 1962) isch en Schwyzer Artischt und de Erfinder vo de populäre Chinderfigur Murmi. Bekannter isch er drum unter Geri S. Gwonder, em Name, wo er i de "Murmi News" und in “Murmi´s Abenteuer” treit.

## Läbenslauf
De Thomy Widmer chunnt us Oberentfälde. Nach de Kantonsschuel (Typus D - neui Sprache) het er in St. Galle Betriebsökonomie schtudiert. De Widmer isch zum Multitalent worde und hat agfange, mit verschidnige Programm uufzträte - Füürschlucker, Living Doll, Schlangemänsch, Ballonmodullör, Stelzenries und so wiiter. Er isch es Mitglied vo de Gauklergruppe Pajazzo gsi. 
Anderersiits het er vili Aläss i jedere Grössi organisiert, für Firme und privati Persone. 

Sini Motivation, als Produzänt, Dreibuechautor und Darschteller für sini Murmi-Sändige z´schaffe, isch en grossi, tüüfi Freud und Luscht am Läbe. Er bezeichnet sich als optimistische Mänsch und glaubt as Gueti. Bym verfasse vo jedem Dreihbuech versucht er immer, d´ Wält us de unverdorbene Optik vo mene Chind z´ betrachte und die in Murmi ine z´ projeziere.

## Lueg au
Läbeslauf vom Thomy Widmer uf creativio.at bgruefe am 4. Mai 2012

## Ainzelnochwys
Grossbritannien

**Grossbritannie** chan folgendes bedüüte:
* Grossbritannie (Insle), d Hauptinsle vo de Britische Insle im Nordatlantik
* Verainigts Königriich, veraifachd för de Staat *Verainigts Königriich Grossbritannie und Nordirland* resp. früener *Verainigts Königriich Grossbritannie und Irland*, wo im Nordweschte vo Europa lit
* Verainigts Königriich Grossbritannie und Irland (1801–1927), staatsrächtlich s Gliich wie s Verainigt Königriich, aber no vor der Unabhängigkait vo (Süd-)Irland
* Königriich Grossbritannie (1707–1801), Staat noch em Zämmeschluss vo England (inklusiv Wales) und Schottland

**Lueg au:**
* England (Begriffsklärung)
Irmin

De **Irmin** und de **Saxnot** sind zwee altsächsischi Götter gsii, wo vo gwüssne Forscher mitem Gott Ziu (altsächs. *Tiu; de Name isch aber niene öberliferet!) gliichgsetzt werdet. Aber au anderi Düütige sind mögli.

## Irmin
De *Irmin* werd nume vom Mönch Widukind vo Corvey gnennt, im Zämehang mit de Zerstörig vode Irminsul. De Widukind maint, as de *Hirmin* mitem griechische Gott *Hermes* und em römische Gott *Mars * gliichgsetzt werde cha. Well de Mars de Chrieggott isch, werd agnoo, as de Irmin e Form vom *Tiu gsii si chönnt. Sproochlich entsprecht em de nordischi Göttername *Jörmunr*, wo ann vo de vile Näme vom Gott Odin isch. Drum isch au e Gliichsetzig mitem altsächsiche Gott Wodan mögli. De Name bidütet "gross, universell". Well die Stell bim Widukind verworren isch, werd de Irmin vomene Tail vo de Forscher as unechte Gott bitrachtet.

Wenn im Hildebrandslied de Hiltibrant rüeft: "wettu irmingot ... obana ab heuane" (I wiise de Gross-Gott obe vom Himel"), denn isch dodemit woll scho de christlichi Gott gmaint.

## Saxnot
Im altsächsische Taufglöbnis hend die noibecherte Sachse irne alte Götter *Uuoden, Thunaer endi Saxnote* müese abschwöre. I de Stammtafle vode Könige vo Essex z England, isch de *Seaxneat* de Soo vom Wóden und somit chaner as de Stamvatter vode Sachse aglueget werde. Sin Name bedütet entweder "Gnoss vode Sachse" oder au "Schwertgnoss", denn en Sax isch d Bezaichnig för e Churzschwert. Somit werd e Gliichsetzig mitem Chriegs- und Stammesgott *Tiu woorschinli.

Vertreter vom Drai-Funktione-System vermuetet aber, as de Saxnot a de dritte Funktion aghöri und drum ehner e Fruchtbarkaitsgott gsii si mues.

## Lueg au
*Germanischi Gotthaite

## Büecher
*Jan de Vries: *Altgermanische Religionsgeschichte*. Berlin 1956.
*Rudolf Simek: *Lexikon der germanischen Mythologie*. Stuttgart (3. Aufl.) 2006. ISBN 978-3-520-36803-4