open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Buggingen

**Bugginge** (amtlig *Buggingen*) isch e Gmei im Markgräflerland im Südweschte vu Bade-Württeberg in dr Nächi vu Mülle.

## Geographi
Bugginge lit im Süde vu dr Oberrhinische Diefebeni in dr Markgräfler Vorbergzone vum Schwarzwald.

### Gmeigliderig

Zue dr Gmei Bugginge ghört sit dr Verwaltigsreform d'Noochberortschaft Seefelde mit em Wiler Betberg. Dr Ortsdeil Seefelde lit zwische dr Räbberge, dr Bundesstross 3 un dr Bahnlinie Friburg - Basel. Betberg lit östlich devu in dr Räbe.

## Gschicht
D'Sidlige vu dr Gmei gen uf alemannischi Ursprüng zruck. Bugginge isch 778 erstmols im Urchundebuech vum Chloschter Lorsch erwähnt worre, Betberg anno 789.

## Politik
### Burgemeischter
* Günter Hansen (1990 - 2006)
* Johannes Ackermann (sit 2006)

### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Wirtschaft un Infrastruktur
Dr industriell Ufstiig vu Bugginge het am Afang vum 20. Johrhundert mit erfolgriiche Kalibohrige uf dr Gmarkig agfange. 1923 isch mit dem Abbau vu Kalisalze agfange worre. Bis 1973 s'Werch gschlosse worre isch, isch Bugginge dr Standort vum gröschte Industribetrib in Südbade gsi. Die withi sichtbar Abruumhalde vum ehemolige Kaliwerch, uns Salz im Grundwasser erinneret an sälli Zitt. 1995 un 1997 het die holländisch Firma van der Have welle Genmais z'Bugginge üssaie. Doch wie z'Wyhl isch des vun de Lit durch zwei Acker-Bsetzunge verhindered worre.

Hüt sin Landwirtschaft un Wibau die expandierende Gwerbe un zuenähmendi Agebote im Främdeverchehr bilde die strukturelle Schwerpunkt vum wirtschaftliche Läbe vu dr Gmei. Gröschter Arbetgäbber in Bugginge isch s'Elektronik- un Software-Versandhus *Pearl Agency*.

## Fueßnote


## Weblink
Vernaccia di San Gimignano

**Vernaccia di San Gimignano** isch e italienische Wisswi us dr Gmei San Gimignano in dr Provinz Siena, Toskana. Dr Wi wird zue 90 - 100% us dr Räbsorte Vernaccia chelteret un het sit 3. März 1966 als erster italienischer Wi dr Status vu ere DOC. Middlerwili isch im Vernaccia di San Gimignano 1983 dr Status vu ere DOCG verlihe worre. 210 Winzer bewirtschafte die 660 ha zueglossene Räbfläche un erzüge im Middel 38.890 hl Wisswi. Bim Winzer riift dr Wi 6 - 12 Munät in underschidliche Tanks bevor er vermärktet wird. Ab 1 Johr Rifig un eme Alkoholghalt vu meh wie 11,5 ° cha dr Wi d'Qualitätsbezeichnig **Riserva** trage. Dr Wi sott jung trunke werre.

* **Farb**: blasses goldgäl
* **Duft**: fein un elegant, mit Nuance vu Mandelblüete un Fyrstei.
* **Alkoholghalt**: 11 - 13°
* **Gsamtsüri**: 5 - 6,5 Promille
* **Trinktemperatur**: ca. 8 - 10°C
Polo Montañez

**Polo Montañez** (eigetlich Fernando Borrego Linares) (* 5. Juni 1955 z El Brujito, Kuba; † 26. November 2002 z Pinar del Río, Kuba) isch e kubanische Songschriber un Sänger gsi.
Bore worre isch er ca. 60&nbsp;km vu Havanna entfernt. Scho im Alder vu 10 Johehren spielte er in dr Band vu sim Vadders Tumbadora (e Schlaginstrument) gspilt. Eins vu sine yberliiferte Zitate dezue lutet "I bi e Müsiker wil i e gueds Ohr fer Müsik ha". So isch es au numme logisch gsi, dass si Schlötterli "Little Wizard" gsi isch.
1971 isch si Familie nooch "Las Terrazas" umzoge un er het als Holzhauer un Bulldogfahrer gschafft. Z Nacht aber het er mit sine 6 Gschwister gsunge un isch vu Hus zue Hus gange un und het in Bars gspilt. 
Erst 1999 entdeckt, het er sin grösste Erfolg im März 2000 mit em CD-Erstling "Guajiro Natural" (dr "wohr Bur") gfiirt un em Lied "Un montón de Estrellas".
Am 26. November 2002 isch er im Alder vu 47 Johre an dr Folge vume Verchehrsunfall gstorbe.

## Weblink
* https://web.archive.org/web/20060222150551/http://www.lusafrica.fr/focus/montanez/portrait.asp?language=en
* http://www.cuba-junky.com/cuba/polo.html
* http://www.canadiannetworkoncuba.ca/Documents/Polo.shtml
Punjab (Pakistan)

Dr **Punjab** (Punjabi *pañj* „fünf“ + *āb* „Gewässer“) isch e pakistanischi Provinz. E Provinz z Pakistan isch nid numme e Verwaltigseinheit, s isch en Gliedstaat.

Dr Punjab het e Flächi vu 205.344&nbsp;km² un ebba 110.000 Millione Iwohner. Er isch demit die bevölcherigsriichst Provinz vu Pakistan. D Hauptstadt vum Punjab isch Lahore.

## Geographi

Dr Punjab gränzt z Pakistan an d Provinze Sindh un Belutschistan, an d Stammesbiet under Bundesverwaltig, an d Provinz Khyber Pakhtunkhwa (früener: Nordwestlichi Gränzprovinz) – mit dere umschliesst s s Hauptstadtterritorium – un ans deilautonom Azad Kaschmir un gäge Indie an die drei Bundesstaate Jammu un Kashmir, (Indisch-)Punjab un Rajasthan (im Uhrzeigersinn, aagfange im Südweste).

## Gschicht
Wo Indie 1947 däilt worde isch, isch dr gröösseri westligi Däil vom Punjab mit dr Hauptstadt Lahore an dr nöij Staat Pakistan gfalle. Bi dere Däilig isch s zu bürgerchriegartige Zueständ choo: Hindus si gege Oste gflüchdet und Moslems gege Weste. Bäidi Site häi e paar Wuche lang e Hufe Massaker an dr jewiils andere Gruppe begange.

In de Chrieg vo  1965 und 1971 isch dr Punjab dr Schaublatz vo meerere gröössere Gfächt gsi. Die pakistanischi Armee het wichdigi Stützpunkt z Sargodha und z Rawalpindi ufdoo und s pakistanische nukleare Brogramm wird in dr Browinz vorwärtsdriibe. Mit em Friidensbrozäss, wo 2004 aagfange het, het sich d Laag afo entspanne.
Sed

**sed** steht fir *Stream EDitor* un isch e bekonnt Unix-Wärikziig, wu Textdateie mit gändert werre kinne. sed isch wie jedes Unix-Wärikziig e Programm, wu d automatisiert Manipulation vun de Kommandozeil us ermegligt im Gegesatz z. B. zue new interaktive Texteditor wie em *vi*.

D sed-Befähl orientiere sich teilwys on dene vum zyleorientierte Texteditor *ed, wu eso ähnlig isch wie d Microsoft Inovation *edlin*. 
Sed list e Iigabdatei Zyl fir Zyl, un git jedi Zyl no vorgebene Regle gändert wider uss.

== Typischi Onwendungsbispil ==
E typisch Onwendung isch s Ersetze vun Usdrick:

:<code>sed -e 's/alt/neij/g' Iigabdatei > Usgabdatei</code>

In dem Bispil isch durich s <code>-e</code> bschtimmt, dass de nochfolgend Text d Veränderungsregle ogit.
D Veränderungsregel <code>s/alt/neu/g</code> sait, dass in jeder Zyl vun de Iigabdatei d Zeichefolg <code>alt</code> durich d Zeichefolg <code>neij</code> ersetzt werre soll. S aafiehrend <code>s</code> beditet, dass e Zeiche-Ersetzung (*'s**ubstitution) stattfinde soll.
S <code>g</code> om End sait, dass d Veränderung global, d. h. fir alli Vorkumme in de Zyl, vorgnumme werre soll. Sunsch det sed nur s Erschte ersetze.

Au s Ersetze vun mehrfache Leerzeiche durich e einzigs isch meglig:

:<code>sed -e 's/ \+/ /g' Iigabdatei > Usgabdatei</code>

De Trick dodra isch, dass die gsuecht Zeichefolg nit immer 1:1 ibernumme wird, sundern e [[Regulärer Ausdruck|Regulärer Usdruck]] darschtellt. In dem Fall steht s <code>\+</code> fir ''ei- oder mehmol s vorig Zeiche'', un mit dem solle nit nur ei Leerzeiche, sundern au mehreri hinterenonder ersetzt werre.

Zum d Änderunge in de Datei vorznemme, ohni iber e temporäri Hin- un Herzschiebe, gits sitter de Version 4

:<code>sed **-i*' -e 's/ \+/ /g' IunsUss_gabdatei</code>

Trotz de iigschränkte Megligkeite werre sogar Spiil wie *sokoban* oder *arkanoid* un ondri onspruchsvolli Programm wie *debugger* mit sed gschribe. 
Fir komplexeri Ufgabe werre normalerwys *awk* oder *Perl* gnumme.

S [[GNU-Projekt]] het e Version vum *sed* als [[Freie Software|freji Software]] uff jedem Betribssyschtem verfügbar.

== Weblink ==
* [https://web.archive.org/web/20060208161216/http://sed.sourceforge.net/ sed bi Sourceforge]
* [https://web.archive.org/web/20060206135729/http://sed.sourceforge.net/grabbag/ seder's grab bag]
* [https://web.archive.org/web/20060407215908/http://www.tu-harburg.de/rzt/tuinfo/oberflaechen/UNIX_Script/node52.html Kurzonleitung (dytsch)]
* [http://www.gnu.org/software/sed/manual/sed.html GNU-Onleitung (englisch)]
* [https://web.archive.org/web/20060221032823/http://www.tty1.net/sed-tutorium/html/index.html dytschsprochigs Sed Tutorial (GNU-FDL)]
* [https://web.archive.org/web/20050906011634/http://www.faqs.org/faqs/editor-faq/sed/ *FAQ'' - E Sommlung vun interessante Froge rund um sed mit viil Skripte findet mer in dr sedfaq vum Eric Pement. (englisch)]
* E Sommlung vun Unix-Tools fir Windows. U. a. mit sed
Vauban

Dr Begriff **Vauban** bezeichnet

* e französische Festigsbaumeister, lueg Sébastien Le Prestre de Vauban
* e Stadtteil in Friburg im Brisgau, lueg Vauban (Friburg)
* e Ort im Département Burgund, Frankriich, lueg St.-Léger-Vauban
Otto Feger

Dr **Otto Feger**  (* 10. November 1905 in Mülhausen im Elsiss; † 26. April 1968 in Konstanz) isch e ditsche Jurischt, Archivar un Historiker gsii.

Är isch 1905 z Milhüüse im Elsiss uf d Wält kumme in im Oberelsiss ufgwagse. Si Vatter, e Lokfiährer, isch üs dr Ortenau gstammt. Im erschte Wältkriäg isch si Vatter - well er ditsche Staatsbirger gsii isch - interniärt wore, d Familiä isch dur des uf Südfrankrich kumme, wu dr Otto ufs Gymnasium gange isch, speter aü z Stans un z Waldshuet. In Dr USA het er e jurischtisch Studium agfange un hets z Friiburg im Üechtland witergmacht; si Dissertation het "Das Vertragsrecht der Völkerbundsatzung" gheiße.

Er isch politisch in dr Zentrumspartei engaschiärt gsii; 1933 isch er üs em Staatsdiänscht (Arbetsamt) rüsgworfe wore. Sini nägschte Statione sin Rhyfälde (Wirtschafts- un Stiirsachverständige) un Friiburg im Briisgaü gsii; z Friiburg het er mit sinere Fraü zwei Kino betriibe un e gschichtswisseschaftligs Studium agfange. Dur sini Proffesore, bsunders dr Franz Beyerle mit sinene Forschige zum Stammesrächt vu dr Alemanne, isch er stark beiiflusst wore.

1939 isch er in dr Griäg iizoge wore. Wu ner no z Italiä as Dolmetscher diänt het, het em dr Beyerle d Stell as Stadtarchivar vu Konschtanz bsorgt - in sällere Stellig isch er aü si ganz Arbetsläbe bliibe un het mit mehrere Publikatione zu Konschtanz un zu dr Gschicht vu dr Alemanne un vum Bodeseeraüm vereffentligt un sich e guete Namme as Gschichtswisseschaftler kenne mache.

Si erschte Wurf aber het am meischte Ufsähne erregt: Des isch si *Schwäbisch-Alemannische Demokratie - Aufruf und Programm* gsii, wu ner 1946 e alemannische Staat im ditsche Südweschte drin gforderet het. Dr Otto Feger het sich noch dr Erfahrige vum Preußetum, vum Griäg un vum Faschismus verpflichtet gfiählt, sich zum Vordänker vu dr Alemanne z mache un unter großem Risiko fir e Nejafang vu dr südweschditsche Alemanne z kämpfe. Im *Schwebisch-Alemannische Heimetbund* het er Glichgsinnti gfunde; si Brogramm, wu in ere große Uflag erschiine un verkaüft wore isch, het viile Bolitiker Ideeä gliiferet. Aber si Plan isch am Widerstand vu dr Bsatzungsmächt un am Inträssi vum alemannische Volk, wu nit groß gnue gsii isch, gscheiteret; er isch drno vu sinene politische Gegner verspottet wore. Sini Gegner hän em alemannische Separatismus vorgworfe un ihne as Marionette vu dr Franzose bezeichnet.

## Schrifte vum Otto Feger (Üswahl)
**Schwäbisch-Alemannische Demokratie. Aufruf und Programm.* Konstanz 1946.
**Kleine Geschichte der Stadt Konstanz.* Konstanz 1957.
**Zur Geschichte des alemannischen Herzogtums.* In: *Zur Geschichte der Alemannen,* rüsgä vum Wolfgang Müller, Darmstadt 1975
**Geschichte des Bodenseeraumes.* 3 Bänd. Lindau u. Konstanz 1956-63.

## Literatür
Jürgen Klöckler: *"Das Land der Alemannen ..." Pläne für einen Heimatstaat im Bodenseeraum nach 1945.* Konstanz 1999

## Weblink
*D Biografie vum Otto Feger
*Schwäbisch-Alemannische Demokratie - e Bschriibig vu sinem Buech
Michael Greis

Dr **Michael Greis** (* 18. August 1976 en Fissa em Allgai) isch an deitscher Sportloar em Biathlon, wo en Nesselwang em Allgai woant. Er isch bei de Olympische Winterspiel 2006 en Turin Olympiasieger worra em Wettbewärb über 20 km. 

Bei de Weltmeisterschaftan 2004 en Oberhof (Thüringen) isch dr Michi Greis Weltmeister worra mit dr deitscha Biathlon-Staffel, bei dr WM 2005 en Hochfilzen hoadr Silber gholt über 20 km. On em Februar 2005 hoadr uff dr Olympiastreck vo San Sicario bei Turin sai erschts Weltcuprenna gwonna.

Sain Vorrai isch dr SK Nesselwang.

## Weblink

* ''Michael Greis'' uf olympics.com
* 
*
Eschbach (Markgräflerland)

**Eschbe** (amtlich: *Eschbach*) isch e Gmei im Markgräflerland im Südweschte vu Bade-Württeberg un lit guet 15&nbsp;km südlich vu Friburg im Brisgau. D'Bezeichnig Eschbe (Brisgau) isch mehdütig, wil dr Stägener Ortsdeil Eschbe, 10&nbsp;km östlich vu Friburg ebefalls im Brisgau lit.

## Gschichte
Dr Flecke Ascabah findet sich erstmolig anno 807 in ere Urchunde. Im Lauf vu dr Johrhunderte hän verschideni Chlöster Besitz an Eschbe gha, so d'Chlöster St. Galle, St. Blasie un St. Trudpert, wo es als Lehe an Adelsfamilie vergä hän. Anno 1368 isch Eschbe mit em gsamte Brisgau östriichisch worre. In dr folgende 400 Johre hän under anderem d'Herre vu Rappoltstei un dr Johanniterorde d'Dienschtherrschaft usgüebt. Anno 1806 isch no d'Gmei im Grossherzogtum Bade zuegschlage worre.

### Religione
Eschbe isch sit jeher e römisch-katholischi Gmei. D'Chilche St. Agnes isch anno 1275 erstmols erwähnt. Die wänige evangelische Gläubige sin nooch Heitersche ipfarrt.

## Politik
### Bürgermeischter
* 1983-2015: Harald Kraus
* sit 2015: Mario Schlafke

### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Wirtschaft un Infrastruktur
### Verchehr
Eschbach lit verchehrsgünstig in dr Nächi vu dr Bundesautobahn A 5. Dr Ort isch iber d'Autobahnabfahrt 64b (Harte-Heitersche- Eschbe) iber dr ebefalls grösstedeils zue Eschbe ghörig interkommunale Gwerbepark Brisgau z'erreiche, wo bis anno 1994 e Militärflugplatz vu dr Bundesluftwaffe gsi isch.

Eschbe verfüegt iber kei eigene Bahnhof meh, obwohl d'Rhidalbahn dr Ort durschnidet un im sognennte Eschbemer Boge e Chnick in dr Liniefüehrig het, wo d'Züg uf ebba 90&nbsp;km/h abbremse müen. Bis zum Bahnhof in Heitersche sin's aber numme nu 1,5&nbsp;km Entfernig. D'Abindig mit öffentliche Verchehrsmiddel wird vu dr Südbadebus Gsellschaft (SBG) gwährleistet.

### Bildig
In Eschbe git's mit dr "Rappoltsteiner Schuel" e Grundschuel, usserdem verfüegt d'Gmei iber zwei Chinderschuele.

## Kultur un Aluegenswürdigkeite

### Bauwercher
S'äldist yberliferet Gebäude uf dr Eschbemer Gmarkig isch s'anno 896 under em Namme Vizzilistat erwähnt herrschaftlich Hofguet Wistette. S'ehemolig Dorf Wistette isch dur s'Rhihochwasser vu 1482 fast vollständig zerstört worre. Numme dr herrschaftlich Hof isch erhalde bliibe un isch hüt in Privatbesitz.
 
S'markantischt Bauwerch vu Eschbe isch s'Adelshus us em 15. Johrhundert. Es isch e dreistöckigs Herrschaftshus mit eme witthi sichtbare, hochufragende Bauchörper. Ab 1795 isch es under em Namme "Zum Laie" als Gastwirtschaft betribe worre. Bi umfangriiche Sanierigsmassnahme anno 1999 si vilfältigi Um- un Abauphase, aber au dr ehemolig Turm vu dr Brennerei zum Vorschi chumme. S'Adelshus het dr Namme Eschbemer Castell erhalde.

## Weblink

* Gwerbepark Brisgau
* Friwilligi Fyrwehr Eschbe

## Fueßnote
Friedenweiler

**Fridewiler** isch e chleini Gmei im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald in Bade-Württeberg, öppe 10 km nordöstlich vu Titisee-Nöistadt im Schwarzwald.

## Geographi

### Gmeigliderig
D'Gmei **Fridewiler** bestot us dr Ortschafte Fridewiler/Chleiisebach mit guet 700 Iwohner un em 5 km witter südlich glägene Rötebach mit 1400 Iwohner. Die Ortsdeiler, wo dur d B 31 trennt sin, bilde sit em 1. Jänner 1975 e Einheitsgmei.

Im Ortsdeil Fridewiler/Chleiisebach lit dr chlei Chlostersee mit eme Strandbad.

## Gschichte
Fridewiler isch erstmols 1123 als Fridenwilare urchundlich gnennt. Im 14. Johrhundert sich im Ort e Bendeiktinerinnechloster gründet worre, wo no d'Herrschaft iber dr Ort usgüebt het. Dur Vertrag vum 16. November 1802 isch dr chlösterlich Besitz an dr Fürst zue Fürsteberg ibertrait worre. Die weltlich Macht isch infolge vum Riichdeputationshauptschluss uf s'Grossherzogtum Bade ibergange.

### Igmeindige
*1975 Rötebach

### Ortsdeiler
#### [[Rötenbach (Baden)|Rötebach]]
Rötebach sich erstmols 819 als Rotinbah gnennt worre, wie e Ortsadliger wo Ruadger gheisse het si ganze Besitz im Ort dr Martinschilche in Leffige iberschriibe het. Sit 1214 het dr Ort dr Fürste zue Fürsteberg ghört. Dr jewilig Fürst isch au örtlicher Landgraf gsi. Ufgrund vum Riichdeputationshauptschluss isch Rötebach zum Grossherzigtum Bade chu. Zum 1. Jänner 1975 isch Rötebach nooch Fridewiler igmeindet worre.

## Politik
### Gmeirot
Dr Gmeirot wird dur e unechti Deilortswahl gwählt, d. h. jeder Ortsdeil cha e bestimmti Azahl vu Verträter in dr Gmeirot entsende, wobi es nit uf die datsächlich Iwohnerzahl vum Ortsdeil achummt. 

### Landdagswahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Wirtschaft un Infrastruktur
### Verchehr
Friidewiler isch dur d'Bundesstross 31 an s'iberregional Strossenetz agschlosse.

Rötebach het e Bahnhof an dr nit elektrifizierte Bahnlinie vu Nöistadt nooch Doneeschige.

## Kultur un Aluegenswürdigkeite
### Bauwerke
Die im 18. Johrhundert erbaut Peter-Thumb-Chilche isch guet erhalde un aluegenswert.

## Fueßnote


## Weblink

* https://web.archive.org/web/20060208070042/http://www.friedenweiler.de/
Glottertal

**Glodderdal** isch e Gmei im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald im Südweschte vu Bade-Wirddeberg in dr Nächi vu Friburg im Brisgau.

## Geographi
### Geographischi Lag
Glodderdal lit im Südschwarzwald südlich vum Elzdal an dr Glodder.

### Gmeigliderig
Die früeher selbständige Gmeie Under- un Oberglodderdal, Ohrenschbach un Föhredal sin 1970 zue dr Gsamtgmei Glodderdal zämmegschlosse worre.

## Gschichte
Anno 1112 isch d'Ortschaft Glodderdal zum erste Mol in ere Güeterbeschribig vum Chloster St. Peter erwähnt worre. Vum Afang vum 15. an bis am Afang vum 19. Johrhundert isch Glodderdal under vorderöstriichischer Herrschaft gstande. Mit dr Nöiornig vu dr politische Geographi vu Dytschland nooch dr napoleonische Chrieg isch dr Ort im Grossherzogtum Bade zuegschlage worre.

## Politik
### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Wirtschaft un Infrastruktur
### Bildig
Glodderdal het mit dr Schurhammerschuel e Grund- un Hauptschuel mit Werchrealschuel.

### Räbabau

Sit em 15. Johrhundert werre im Glodderdal Räbe apflanzt un Wi produziert. D'Gloddterdäler Räbberg gelde als die schteilschde un höchst glägene vu Dytschland, si lige bis 500 Meter iber em Meeresspiegel. D'Hangneigig vu bis zue 70° ermöglicht zwar e optimali Sunneistrahlig, erlaubt uf de andere Site aber chum e maschinelle Isatz bi dr Arbit. So müen 90 % vu dr Arbete in dr 58 ha grosse Abauflächi vu Hand gmacht werre. Dr sognennt „Rote Bur“ wird bundeswit an Endverbrucher, d'Gastronomi, dr Fach- un Einzelhandel versendet.

## Kultur un Aluegenswürdigkeite
### Müsik
In jährliche Abstände werre d'Glodderdäler Horndäg verastaltet, bi dene sich Horniste vu Weltrang fer einigi Däg ins Glodderdal begäbe um sich dert usz'tusche un Arbetstreffe abzhalde.

Au d Fründ vu Harmonika un Akkordeon finded i dr Besebeiz vu s Haberstrohs ä guete Platz für zirka 5 - 6 Musikaläss während em Früejohr bis Spotjohr unter em Moto: „Wer cha, de darf“.

### Orchester
Mit dr Trachtechapelle Glodderdal het d'Gmei e hervorragend symphonisch Blosorchester, wo scho zahlriichi Uftritte im In- un Usland ghaa het.

### Bauwercher
Dr Carlsbau in Glodderdal isch am Afang vu dr 1980er Johr d'Kulisse fer die erfolgriich Fernsähserie „Schwarzwaldklinik“ gsi. D'Drillort vu dr Fernsähserie im Schwarzwald, alle vora s'Glodderdal un dr Carlsbau, sin e beliebt Zil vum Fantourismus gsi. Domols isch s'Bäudi e Churchlinik vu dr Landesversicherigsanstalt Württeberg gsi, hüt isch dert e Chlinik fer Familierehabilitation vu dr Kur+Reha GmbH.

## Fueßnote


## Weblink

* Offizieller Internetuftriit vu dr Gmei Glodderdal
* Glodderdal un sini Ortsdeiler
* Burehöf im Glodderdal
Cancún

**Cancún** isch e Stadt an dr Küste vu dr Halbinsel Yucatán im Bundesstaat Quintana Roo im östlichste Deil vu Mexiko gläge. Si het circa e halbi Million Iwohner (478.400 per 1. Jänner 2004) un isch bsunders als Touristezil weltbekannt.

## Gschichte
Bis in die früehe 1950er-Johre isch Cancún e Insel an dr Karibikchüste vu Yucatán gsi, wo vu dr Zivilisation witgehend uberüehrt gsi isch, mit einige wänige Fischerdörfer un präkolumbische Ruine vu dr Maya. Die mexikanische Regierig het sich domols gmeinsam mit internationale Privatinvestore entschlosse, e Urlaubsort z'errichte, um dr Tourismus az'churble. E Damm isch baut worre, um Cancún mit em Festland z'verbinde, usserdem e internationale Flueghafe. Cancún het ab dr früehe 1960er Johre agfange, starch zu waxe.

Hüt isch Cancún e Grossstadt, wo sich iber d'Insel nus uf s'nohgläge Festland usbreitet het. Die meiste Bewohner vu dr Stadt sin nit dert boreni Zuewanderer us andere Deile vu Mexiko oder dr Welt.


Datei:Landsat Cancun Mexico.jpg|Satellitebild vu Cancún
Datei:CancunRuins2002.jpg|Ruine in Cancún

## Tourismus
Under junge US-Amerikaner under 21 isch Cancún e beliebts Zil fer d'Früehjohrssemesterferie (Spring Break), um sich dert am Strand freizügig zügellos besuffe z'chänne (glaubt mer dr Berichte vu dr amerikanische Presse), wil in dr Staate Alkohol fer Lüt under 21 verbote isch.

Allgmein isch Cancún e beliebts Urlaubszil fer jungi Lüt us alle Herre Länder.

## jüngsti Ereignis
* 2003 isch Cancún international bekannt worre, wil do die ergebnislos 5. Ministerkonferenz vu dr Welthandelsorganisation (WTO)  stattgfunde het.
* 2004 isch Cancún Gastgäber vu dr 73. Generalversammlig vu dr IKPO-Interpol gsi. 
* 2005 het dr Hurrikan Wilma Cancún verwüestet.

## Weblink
* offitielli Site vu dr Kommune Benito Juárez
* Cancun Guide
* News from Cancun
* Cancún Hotels
Georg Hettich

Dr **Georg Hettich** (* 12. Oktober 1978 en Furtwange) isch an deitscher ehmoliger Sportloar, wo en dr Nordischa Kombinatioh en Turin 2006 Olympiasieger worra isch.

Als Jugendlicher hoadr s Schienternat en Furtwanga bsuacht on dort sai Abitur gmacht. Denoach ischr zwoi Johr bei dr Sportferdrgrupp vo dr Bundeswehr en Todtnau-Fahl gwä. Er hot en Schonach em Schwarzwald gwohnt ond isch fir da SV Schonach-Rohardsberg gstartet. Er hot Medical Engineering an dr Hochschual Furtwange (Außestell Villinge-Schwenninge) studiert ond no in Sportmotorik am Inschtitut fir Sport ond Sportwisseschaft vo dr Albert-Ludwigs-Universität Freiburg mit ra Arbet zum Thema Gleichgwichtskontroll promoviert. Heid schaffd er beim Prothesehersteller Aesculap. Er lebt mit seira Frau Birgit ond zwoi Sihn z Freiburg.

Dr Schorsch Hettich hoat bei de Olympische Winterspiel em Joahr 2002 en Salt Lake City, bei dr WM 2003 en Val di Fiemme on bei dr WM 2005 z Oberschtorf em Allgai mit dr Mannschaft je a Silbermedallje gwonna.

Bei de Olympische Winterspiel 2006 en Pragellato bei Turin hoadr em Gundersen-Wettbewärb (2 Sprüng uff dr kloina Schanz on 15 km Langlauf) zonächst des Sprenga gwonna, isch deswäg mit dr Startnommer Oins en d Loipe gschtardet on isch au als Erschtr ond damit Wettkampf-Siager ens Zial komma. Des isch dr greßte Erfolg in sainra Laufbah als Sportloar.

Im März 2010 ischr vom Spoart zriggdrette.

## Weblink
* 

## Fuaßnota
Eichstetten am Kaiserstuhl

**Eistett am Kaiserstuehl** (amtlich *Eichstetten am Kaiserstuhl*) isch e Gmeind im Sidweste vu Bade-Württeberg in dr Nechi vu Friburg im Brisgau.

## Geographi
Eistett isch e sidbadischs Winzerdorf. S lit am Ostrand vum Kaiserstuehl, eme ehemolige Vulkan in dr Rhinebeni zwische Schwarzwald un Vogese. Eischtett lit in dr wermschde Gegend vu Dytschland, ibettet in e Dal, wo sich vu dr bewaldete Eichelspitze dur sunnigi Räblage un Gmiäsfelder bis in d'Niidrig vu dr Dreiseme naziägt.

## Gschichte
Eistett wird erschtmols 737 urkundlig erwähnt. S isch e alemannischi Grindig, woruf d'Endig „stett“ hiwiist.

## Politik
### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

### Gmeipartnerschaft
Saint André (katalanisch: Sant Andreu de Sureda) im franzeesische Département Pyrénées-Orientales.

## Kultur un Aluegenswürdigkeite
Jährlig finde zwei grossi Johrmärkt statt un alli zwei Johr lade d'Verein zum grosse, witthi bekannte „Schwiboge-Wifescht“ in Heft un Keller i, wo de Besuecher mit regionale Spezialitäte un Eistetter Wi verwehnt wird. Au underem Johr biäte diä zahlriiche Verein viili intressanti Verastaltunge a. 

### Musee
* Dorfmuseum mit wexlede Usstellige

## Wirtschaft un Infrastruktur
Eistett isch dur si starki landwirtschaftligi Üsrichtig prägt. S isch mit ebe 100 ha eini vu de grosse Bio-Abaugmeinde vu Bade-Württeberg. Uf däre Flechi stehn Räwe un wäre Gmiäs un Obst nooch verschidene biologische Methode pflanzt. E Wanderig dur d'Gmiäsecker isch während dr Erntezitt nit nu fer Slawiste bsunders interessant. Under em Motto „Gniesse bim Erzüger“ kenne d Produkt dirägt bim Erziger in Hofleede kauft wäre. Manch e persenlige Kontakt isch so schu z'stand kumme. 

Zum Abschluss vum e schene Dag am Kaiserstuhl ghert e güets „Vierteli“; nohzüe 400 ha sin in grosser Sorteviilfalt mit Räwe bepflanzt.

### Bildung
* Adolf-Gänshirt-Schuel (Grund- un Hauptschüel)
* Evangelischi Kinderschüel
* Jugendbiächerej

## Lit
* Andreas Moritz (1768-1831), Schuemacher un Dialäktdichter
* Reinhard Reitzel (1812-1889), Lehrer un Haimetdichter

## Fueßnote


## Weblink

* Eistett:Offizielli Website
* http://www.freiburg-schwarzwald.de/eichstetten.htm 
* Luftbilder vu Eistett, ufgnumme bi Ballonfahrte mit em Ballonteam Norbert Blau
Gottenheim

**Goddene** isch e Gmei im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald in Bade-Württeberg, Dytschland.

## Geographi
### Geographischi Lag
Dr Wibauort Goddene lit in dr Oberrhinische Diefebeni an dr Nordspitze vum Tuniberg, zwische Freiburg im Breisgau (10 km) und em Kaiserstuehl.

## Gschichte
Goddene isch 1086 in ere Urkunde vum Kloschter St. Jörge im Schwarzwald erschtmols erwähnt worre. Dr Vogt vu Reichenau het im Kloschter drei Parzelle im Räbberg uffem Goddenemer Bann gschenkt.

In dr Reformationszitt isch dr zue Vorderöschtriich ghörig Ort katholisch bliibe. 

## Politik
### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Wirtschaft un Infrastruktur
D Lag vu Goddene an dr Häng vum Tuniberg im wärmschte Biet vu Ditschland macht dr Ort fier dr Wibau ideal. Scho d Römer hän do Obscht un Wi abaut un in dr erschte urkundliche Erwähnung vu Goddene isch es um d Räbberg gange. Bis hit spilt dr Wibau e wichtigi Rolle in dr Wirtschaft vu dr Gmei. Vu dr Gmarkungsflächi vu 873&nbsp;ha sin 110&nbsp;ha Räbflächi.

### Verchehr
Goddene wird dur d Kaiserstuehlbahn uf (Alt-)Brisach un Friburg ans iberregional Schinenetz abunde un isch e Systemknote vu dr Linie uf Ändinge, Brisach un Friburg.

## Kultur und Aluegenswürdigkeite
### Regelmässige Verastaltige
* S Goddenemer Wi- un Gassefäscht (traditionell au „Hahlerai-Fest“) findet alli zwei Johr am Afang vum September statt. Es handelet sich debei um e gmüetlichs Gassefäscht in liebvoll gschmückte Laube un Winzerhöft.
* S Johreskonzert vum Müsikverei Goddene am Afang vum Johr isch dr müsikalisch Höchipunkt vum Johr z Goddene. 

### Aluegenswürdigkeite
Die kath. Kilche isch des witthi sichtbar Wohrzeiche vu Goddene. Dodrin isch u.&nbsp;a. e berüehmts Bildnis vum Goddenemer Sidealtar vu anno 1892 wo vum Johannes Cahn gschaffe worre isch. Es zeigt wie dr heilig Gallus am Bodesee s Wort Gottes predigt.

## Lit
* Martha Schmidle (1925–2019), Dialäktdichteri

## Weblink

* Offizieller Internetuftritt vu dr Gmei
* Wyfescht Goddene (alli gerade Johre am Afang vum September)
* 

## Fueßnote
Eschbach

**Eschbach** isch dr (hochdytsch) Namme vu:

* Gmeie bzw. Ortschafte in Dytschland:
** Eschbe, Gmei im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald, Bade-Württeberg 
** Ortsdeil Eschbe vu dr Gmei Stäge im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald, Bade-Württeberg
** Eschbach (Pfalz), Gmei im Landchreis Südlichi Wistross, Rhiland-Pfalz
** Eschbach bi Nastätte, Gmei im Rhi-Lahn-Chreis in Rhiland-Pfalz 
** Eschbe (Hochrhi), Staddeil vu dr Chreisstadt Waldshuet-Tinge, Landchreis Waldshuet, Bade-Württeberg
** Eschbach, Ortsdeil vu dr Gmei Usinge im Hochtaunuschreis, Hesse 

* vu Gmeie im Elsiss in Frankreich:
** Eschbach (Unterelsass) im Kanton Wörth im Underelsiss 
** Eschbe im Dal im Kanton Münster im Oberelsiss 

* Gwässer:
** Eschbach, e Zuefluss vu dr Eschach (Neckar) im Landkreis Rottweil
** Eschbach, e Zuefluss vum Kraichbachs im Landkreis Karlsruhe
** Eschbach (Bach), e linkssitiger Zuefluss vu dr Wupper z Remscheid
** Eschbach (Nidda), e Zuefluss vu dr Nidda bi Bad Homburg vor der Höhe
** Eschbach (Siede), e Zuefluss vu dr Siede im Landkreis Diepholz (Niedersachsen)
** Eschbach (Usa), e Zuefluss vu dr Usa bei Usingen
** Eschbach, e Quellbach vu dr Riveris im Landkreis Trier-Saarburg

* Persone:
** Andreas Eschbach, dytscher Schriftsteller 

**Lueg au:**
* Eschach
* Eschenbach
Eschbach im Tal

**Eschbe** (IPA: [], amtl. *Eschbach au Val*, dt. *Eschbach im Tal*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschicht
Eschbe im Dàl isch zum erschte Mol gnennt worde im 13. Jh. àls *Oschinsbach*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 isch . Eschbe ghört zum Kommunalverband .

## Bevölkerungsentwicklung
D'Bevölkerung vum Dörfle het sich vu 250 anno 1800 uf iwer 500 anno 1830 meh wie verdoppelet. No isch si bis um 1920 meischtens liicht unter 500 pendelet un vo 1920 bis 1946 no uf 330 rächt starch rucklaifig gsin. Noch eme Astiig uf guet 430 Inwohner bis 1975 het si isch sither 1980 bi guet 370 Lit ipendelet.

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Eschbe im Dàl ghört zum Oberrhiialemannisch.

## Literatur
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink
* 

## Referanza
Heitersheim

**Heitersche** (amtlig *Heitersheim*) isch e Stadt im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald in Bade-Württeberg.

## Geographi
### Geographischi Lag
Heitersche lit im Oberrhigrabe im Markgräflerland.

### Stadtgliderig
D'Stadt bestoht us dr am Sulzbach entlang zogene Chernstadt Heitersche un em Ortsdeil Gallewiler.

## Gschicht
* Im 1. bis 3. noochchristliche Johrhundert Standort vu ere römische *villa urbana*
* 777 Erstmols erwähnt im Lorscher Codex
* Im Middelalder under dr Herrschaft vum Johanniterorde (Malteser)
* 1810 Erhebig zue ere Stadt
* 1847 Heitersche wird Iisebahnstation an dr Linie Friburg-Basel.
* 1971 Igmeindig vu Gallewiler
* 1973 Vergäbliche Versuch ä Brennelementefabrik z’baue 

## Politik
### Burgemeischter
* sit 2020 Christoph Zachow
* 2011-2020 Martin Löffler
* 1979-2011 Jürgen Ehret
* 1958-1979 Adolf Späth

### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

### Städtpartnerschafte
Die östriichisch Gmei Vandans isch sit 1991 Partnergmei vu Heitersche.

## Kultur un Aluegenswürdigkeite

### Musee
* Römermuseum mit dr Usgrabigsfunde vu dr *Villa urbana*
* Maltesermuseum

### Bauwercher
* Malteserschloss

## Ehrebürger
* Adolf Späth (1918–2010), Vogt (CDU) vu 1958 bis 1979
* Diethard Zirlewagen, Unternämmer, (CDU), longjähriger Firwehrkommandant, Stadtrat un Vogtstellvertreter
* Manfred Schlegel, ehrenamtliche Leiter vum Museums Villa urbana bis Oktober 2014
* Siegfried Kunz, Major a. D., Vorsitzender vum Bürgerverein Gallewiler un Mitglied im Verein Tukolere Wamu i.V.
* Jürgen Ehret, Politiker (CDU) un Vogt vu 1979 bis 2011

## Fueßnote


## Weblink

* Offizielle Internetuftriit vu dr Stadt Heitersche
* Heitersche: Bilder + Ortsgeschicht
* Malteserschloss z'Heitersche
Gundelfingen

Dr Namme **Gundelfingen** trage folgendi Ortschafte

* D'Stadt Gundelfinge an dr Done im Landchreis Dillinge a.d.Done in Bayre
* D'Gmei Gundelfinge im Brisgau im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald in Bade-Württeberg, lueg
* dr Stadtteil Gundelfinge vu dr Stadt Münsinge in Württeberg

Usserdem git es s'Adelsgschlächt vu Gundelfinge
Heuweiler

**Haiwiler** isch e Gmei im Süde vu Bade-Württeberg bi Freiburg im Brisgau.

Dr Ort het si ursprüngliche, ländliche Charakter greeschtedeils erhalde. Während viili Gmeine in dr Umgäbung vu Friburg in dr ledschte Johrzehnte stark gwaxe sin, het sich z'Haiwiler e langsame, organische Wandel vollzoge.

## Geographi
### Geographischi Lag
Haiwiler lit an dr Imündung vum Glodderdal in d'Rhiebeni.

## Gschicht
Sit dr Afäng isch d'Gschicht vum Dorf mit sällere vu dr Stadt Friburg verbunde. So hän bispilswiis d'Büre vu Haiwiler Spanndienst fier dr Transport vum Tennebacher Sandstei zum Bau vum Friburger Münschter z'leischte gha. Wie Friburg habsburgisch worre isch, isch d'Herrschaft uf Öschtriich ibergange. Haiwiler isch zue dr Vogtei vu dr Kameradschaft Kastelburg-Schwarzeberg chumme. Bis hit erinnere aldi Grenzsteiner an d'Gmarkungsgrenze us sällere Zitt.

### Religione
D'Pfarrkilche St. Remigius wird erschtmols 1275 urkundlich erwähnt. Haiwiler isch bis in die jüngscht Zitt e vorwiged katholischs Dorf blibe. Erscht sit em Zuezug in dr ledschte Johrzehnte sin im Dorf au Iwohner mit andere Bekenntnis aztreffe.

### Iwohnerentwicklung

## Politik

Haiwiler isch die kleinscht selbständig Gmei vum Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald. D'Selbständigkeit het dur d'Verwaltungsgmeinschaft mit dr Noochbergmei Gundelfinge im Brisgau bewahrt werre känne.

### Burgemeischter
* sit 2015: Raphael Walz 

### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

### Wappe
S'Ortswappe zeigt e mit Reche krizti Haigable. Trotzdem het dr Ortsnamme nit mit Hai z'due, sundern isch e etymologisch falsch in Schriftditsch ibertrageni Form vum alde Namme Hainwiller, also „Wiler im Hain“ oder „Hau“ (d.&nbsp;h. gschlagene Wald)

## Wirtschaft un Infrastruktur
Haiwiler isch ursprünglich vorwiged landwirtschaftlich prägt. Hit existiere numme no wänigi Vollerwerbsbetrib - z.&nbsp;D. spezialisiert uf Rosszucht - un e kleini Zahl vu selbständige Handwerksbetribe. Tourismus un Gastronomi hän sich degege guet entwickle känne. E Grossdeil vu dr Iwohner pendlet aber uf Friburg oder in eini vu dr Umlandgmeine zum Schaffe. 

### Schuele
E Grundschuel isch vorhande (in Kooperation mit Gundelfinge. Witterfüehredi Schuele befinde sich in Denzlinge, Gundelfinge un Friburg..

## Kultur un Aluegenswürdigkeite
Aluegenswert isch die vu wittem sichtbar Barock-Kilche St.Remigius mit ihrene zwei wertvolle Altargmälde.

### Verein
Im Dorf git's e usprägts Vereisläbe:
* Sportverei DJK Haiwiler
* Friwilligi Firwehr Haiwiler
* Kilchechor Haiwiler
* Landfraueverei Haiwiler
* Malteser Hilfsdienscht Haiwiler
* Ritt- un Fahrverei Haiwiler
* Trachtekapelle Haiwiler

## Weblink
* DJK Haiwiler
* Malteser Hilfsdienscht Haiwiler
* Ritt- un Fahrverei Haiwiler i.V.
* Trachtekapelle Haiwiler

## Fueßnote
Horben (Schwarzwald)

**Horbe** isch e Gmei im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald in Bade-Württeberg in dr Nächi vu Friburg im Brisgau.

## Geographi
Horbe lit östlich vum Hexedal uf eme Hochplateau im Schauinslandgebiit zwischenem "Illeberg" (642 m) und dr "Eduardshöchi" (859 m).
Im Ortsdeil Bohrer oberhalb vu Günterschdal befindet sich d'Dalstation vu dr Schauinslandbahn.

### Klima
D'Johresmiddeltemperatur lit in dr Vorbergzone vum Schwarzwald bi eweng iber 9 Grad Celsius, d'Niderschlagsmenge erreiche im Johresmiddel Werte zwische 900 un 950 mm, in dr Höchelage bis zue 1200 mm.
Lueg au bi dr Wetterstation vu Horbe

## Politik
Horbe ghört dr Verwaltigsgmeinschaft Hexedal a.

### Burgemeischter
Dr Burgemeischter-Poschte z'Horbe isch, wil d'Gmei wäniger wie 2000 Iwohner het, ehreamtlich.

Burgemeischter isch sit 1. März 2019 dr Staatsanwalt Benjamin Bröcker (Grieni).

Si Vorgänger Markus Riesterer isch bis zum Summer 2009 au glichzittig au dr hauptamtlich Burgemeischter vu Sailede gsi, wo ebefalls zue dr Verwaltigsgmeinschaft Hexedal ghört. Vu sällem Amt isch er aber zruckträtte um neje Geschäftsfüehrer vum Gwerbepark Brisgau z'werre. Au in sällem Amt isch er wie z'Horbe im Werner Dammert nochgfolgt, wo vor ihm ehreamtlicher Burgemeischter vu Horbe gsi isch (un längjähriger Burgemeischter vu Merzhüse).

### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Fueßnote


## Weblink

* Offizieller Internetuftritt
Horben

Dr Namme **Horben** (alem. *Horbe*) bezeichnet verschideni Ortschafte im alemannische Sproochruum:

* in dr Schwyz:
** e früehere Ortsgmei im Kanton Thurgau lueg: Horbe TG
** e chlins Schloss oberhalb vu Beiwil (Freiamt) im Kanton Aargau, lueg: Schloss Horbe

* in Dytschland:
** d'Gmei Horbe im südbadische Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald, lueg: Horbe (Schwarzwald)
** e Ortsdeil vu dr Gmei Gstratz im Landchreis Lindau (Bodesee) in Bayre
** e Ortsdeil vu dr Gmei Ühlinge-Birkedorf im südbadische Landchreis Waldshuet
Hartheim

Dr dytsch Namme **Hartheim** wird fer e baar Ortschafte brucht:

* Harte (Brisgau), e Gmei im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald in Bade-Württeberg 
* Harte (Messstette), en Ortschaft bi Messstette im Zollrealbchreis in Bade-Württeberg
* Hartheim (Gemeinde Alkoven), e Katastralgmei vu dr Gmei Alkoven in Oberöstriich
* NS-Tötigsastalt Hartheim, wo z Hartheim in Oberöstriich im Schloss Hartheim underbrocht gsi isch

**Lueg au:**
* Hardheim (sidfränk. Horde), e Gmai im Necker-Odewald-Chrais z Bade-Wirttebärg
Zumholz FR

**Zumhouz FR** isch a chliina Ort i der Gmiin Plaffeie, u as isch bis 2016 e ehemaligi Gmiin im obere Seisebezirk gsii.

Uf Hochtütsch schtiit uf de Ortstafele aber "Zumholz", obwou wommer ali zäme uf Seislertüütsch «Zumhouz» sääge.

## Chli Geografii
Zumhouz het knapp 400 Iiwohner u isch i de nünzger Jahr starch gwachse, wüu da z nüwa Quartier "Allmend" buut choo isch. So gites ize drüü grösseri Quartier: Iichewääg (Eichenweg), Autwääg (Altweg) u z Aumendt (Allmend). Nai giites no de Brann (Brand), Eggerschmatt u z Seisematt us chliini "Sidlige" chli witter wäg vom iigentleche Dorfchärn.

Natürlech het Zumhouz o chlii Waut, z Berghöuzli, nai hets im Brann une u bi de Sunegg u de Seisa na ono chli Waut. T Seisa isch de wüuda Bach, wo t Grenza vo de Gmiin Zumhouz zum Bärnbiet büudet. Immer Summer settemu bi Gwitter jaanid det ga baade, wüus cha hoi Fluetwäle gä.

A chli a zaamera Bach fliesst fasch mitz dür Zumhouz dedür, de Limbach, oder z Bächeli, wi de Bach o hiist. Dä Bach isch aber sehr chli.


Zumholz FR 1668.jpg|Zumhouz
Zumholz Laterne 2096.jpg|d Latäärne


## Gschicht
Sit em 1. Januar 2017 ghört Zumhouz zäme mit Oberschrot zu de Gmiin Plaffeie.

## Literatur
* 

## Weblink

* Homepage vo de ehemalige Gmiin Zumhouz

## Fuessnote
Breisach

**Breisach** (alem. *Brisach*) isch de Name oder en Namesbstandtail vo däne geografische Objekt:
* Mit *Brisach* werre sowohl Alt-Brisach (amtl. *Breisach am Rhein*) uf dr ditsche Site vum Rhin wie au Nej-Brisach (amtl. *Neuf-Brisach*) uf dr franzeesische Site bezeichnet.
:D Verwendig vum Begriff *Brisach* isch debi je nooch Land verschide:
:In Ditschland meint mer umgangssprochlich mit *Brisach* nämlich *Alt-Brisach* un sait zue dr franzeesische Schweschterstadt *Nej-Brisach*, degege macht mer's in Frankrich gnau anderschtrum: *Brisach* meint dert *Nej-Brisach* un mer sait *Alt-Brisach* (oder franzeesisch *Vieux-Brisach*) wemmer vu dr ditsche Stadt schwätzt.

* Burg Breisach, e abgangeni Burg bi dr Stadt Brisach im Landchrais Brisgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirtebärg. 

**Breisach** isch en Namesbstandtail bzw. de Familiename vo däne Persone:
* Augustin Münzmeister von Breisach († 1380), Bischof vo Seckau, Staiermark, stammt us Alt-Brisach
* *Emil Breisach* (1923–2015), en Schriftsteller und Kulturmanager, us Nideröstrich, z Graz gstorbe
* *Felix Breisach* (* 1961), en Regisseur und Produzent, us de Staiermark
Zumholz

Dr dytsch Namme **Zumholz** bezeichnet verschideni Ortschafte im alemannische Sprochruum:
* Zumhouz, es Dorf un en ehemalegi Gmei im Kanton Frybùrg, Schwyz
* Zumholz, en Ortsdeil i dr Gmei Roäseberg, Ostalbchreis, Bade-Württeberg, Dytschland
Eisenbach (Hochschwarzwald)

**Iisebach (Hochschwarzwald)** isch e Luftkurort im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald in Bade-Württeberg.

## Geographi
D'Gmarkung vu dr Gmei erstreckt sich in ere Höchi zwische 800 un 1130 m i. NN. im Bregdal, em Quellfluss vu dr Done.

### Gmeigliderung
D'Gmei Iisebach bestoht us dr Ortsdeiler Iisebach, Buebebach, Oberbränd un Schollach.

## Gschicht
Im Ortsdeil **Schollach** isch dr erscht Skilift vu dr Welt errichtet worre. Anno 1908 isch dr Lift in Betriib gnu un mit Wasserkraft betriibe worre un het uf ere Strecki vu 280 m e Höcheunderschid vu 32 m iberwunde. Im Erschte Weltkrieg isch d'Anlag wiider abbaut un s'Material zum Waffebau igschmolze worre.

## Wirtschaft un Infrastruktur
In Iisebach isch traditionell d'Uhrmacherei starch verträtte. Es isch doher au eini vu dr Statione an dr Ditsche Uhrestross.

### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Fueßnote


## Weblink

* www.eisenbach.de
Goldvreneli

S **Goldvrenili** isch e bekannti Schwizer Goldminz, wu anne 1897 zum erschte Mol rüskumme isch. Uf dr Rucksitte vu däre Minz ischs e jung Fraüevolk druf, wu *s Vrenili* gnännt wird.

Zwische 1897 un 1949 sin in dr Schwiz fascht 60 Millione 20-Franke-Stickli in Gold prägt wore. Diä Minze enthalte 5,8064 Gramm reins Gold (dr Goldateil vum Gsamtgewicht lit phäb an 22 Karat oder 900/1000). Drnäbe sin aü 10- un 100-Frankestickli mit em *Vreneli* druf rüskumme - aber in gleinerer Zahl.

Des Gäldstickli isch giltigs Zahlungsmittel, aber wu 1936 dr Schwizer Franke abgwärtet wore isch, isch zum Biispiil d 20-Franke-Minz uf eimol 28 Franke wärt gsii. Siter dert wird si gsammlet un as Wärtalag agsähne. Si isch hit iber 150 Franke wärt.

D Goldfranke, wu zwische 1945 un 1947 prägt wore sin, hän d Johrszahl "L 1935" – des het mer gmacht, zum üsdrucke, ass do no dr alt Goldghalt drin isch, wu vor 1936 vorgschriibe gsii isch.

Diä Goldminze zeige uf dr Rucksitte d Helvetia. Des Portrait vun ere junge Fraü isch vum Kinschtler Fritz Ulysse Landry (1842 – 1927) vu Neueburg gschaffe wore. Er het sich aber am e Minzentwurf kenne oriäntiäre, wu scho si Unkel Ami Jean Jacques Landry bin ere friähjere Glägeheit emol iibrocht gha het, wu aber abglähnt wore isch. Modäll fir des erscht Portrait isch d Verena Leu gstande, wu in dr 1850-Johr e arg erfolgrichi Helvetia-Darstelleri bi dr Fäschtspiil vu Zug gsii isch.
Im Fritz Ulysse si Entwurf isch zwar vorne im Ränne gsii, dr isch aber änewäg uf Gritik gstoße - mer het gmeint, d Schwiz ka nit vum e junge Wiibervolk repräsentiärt wäre. Aü wäge dr Darstellig vu dr Bärg im Hintergrund het mer gfercht, do solle d Schwizer uf e Hirtevolk reduziärt wäre. Dr Kinschtler het wäge däm si Entwurf eweng "nochbessere" miäße. Aber s Schwizervolk het diä Minz mit däre aü im zweite Entwurf alliwiil no junge Fraü liäb gwunne un het si s *Goldvrenili* gnännt.

## Weblink

Üs dr Gschicht vum Goldfranke
Wiä s Vreneli uf d Minze kumme isch
Stadtbezirke von Freiburg

D'Stadtbezirke vu Friburg im Brisgau sin amtlich nooch eme dreistellige Nummerecode ideilt. Die beiden erste Ziffere stehn debi fer dr Stadtdeil. So het d'Aldstadt bispilswiis d'Nummere 11 un bestoht us zwei Stadtbezirke (111 un 112).

*110 Aldstadt
**111 Aldstadt-Middi
**112 Aldstadt-Ring
*120 Neiburg
*210 Herdere
**211 Herdere-Süd
**212 Herdere-Nord
*220 Zähringe
*230 Briehl
**231 Briehl-Güeterbahnhof
**232 Briehl-Industrigebit
**233 Briehl-Beurbarig (sit 2013, bis 2012 als Stiehlinger-Beurbarig e Deil vum Stiehlinger)
*240 Hochdorf ¹
*310 Waldsee
*320 Littewiler
*330 Ebnet ¹
*340 Kappel ¹
*410 Oberau
*420 Wiehri
**421 Oberwiehri
**422 Middelwiehri
**423 Underwiehri-Nord
**424 Underwiehri-Süd
*430 Ginderschdal
*510 Stiehlinger
**511 Stiehlinger-Beurbarig (bis 2012, sit 2013 als Briehl-Beurbarig e Deil vu Brüehl)
**512 Stiehlinger-Eschholz
**513 Ald-Stiehlinger
*520 Mooswald
**521 Mooswald-West
**522 Mooswald-Ost
*530 Betzehuse
**531 Betzehuse-Bischofslinde
**532 Ald-Betzehuse
*540 Landwasser
*550 Lehe ¹
*560 Walterschhofe ¹
*570 Mundehof
*610 Hasle
**611 Hasle-Egertee
**612 Hasle-Gartestadt
**613 Hasle-Schildagger
**614 Hasle-Haid
*620 Sant Jerge
*621 Sant Jerge-Nord
*622 Sant Jerge-Süd
*630 Obfige ¹
*640 Dienge ¹
*650 Munzinge ¹
*660 Wigarte
*670 Riselfeld
*680 Vauban

*¹ Orte mit Ortschaftsrot*
Badisch Sibirien

**Badisch Sibirie** isch umgongssprôchlich ä Gegend im Norde vun Bade. S umfasst s Baulond, de hintre Odewald, un häht im Oschte bis ons Taubertal nô. De Usdruck isch urspringli ä pejorativi Fremdbezeichnung, wird aber hitztag au vun de Bwohner im Sinn vun 'ra regionale Identitätsstiftung brucht.

De Vowis uff Sibirie kummt zuem eine vun de im Vogleich zuem Oberrhin harsche klimatische Vohältniss in de Gegend her, zuem ôndre abr au vun ihre hischtorisch wiä geographisch bedingte wirtschaftliche Ruckständigkeit un ihre nidrige Sidlungsdicht.

Wite Teil vun de Gegend sin yber Johrhundarti vum Fischtbischtum Würzburg beherrscht worre, ärscht anne 1806 isch s Gebiet ons Grossherzogtum Bade gfalle. Doher fiehle sich d „badisch Sibirier“ bis hit ändr zue Franke als zue Bade zuegherig. Au vun de Konfession her nimmt s erzkatholisch Badisch Sibirie im mehrheitli evangelische Bade ä Sonderstellung i.

E ander Gebiet z Baade, wo mer *Badisch Sibirie* nännt, isch d Boor.

## Voglichbari Bezeichnunge
Sonigi Sibirie-Voglich sin au in ônderi ditsche Regione votrete. Als *Schwäbisch Sibirie* werre beispilswis unterschidlichi Gebiet bezeichnet (bsunders: De Rum zwische Heilbronn un Crailsheim, di Schwäbische Alb odr au nur ä Teilrum, s Härtsfeld).

## Ekschterni Syte
*Zentrum und Provinz – die Entstehung von „Badisch Sibirien“ vun Peter Wanner (uff dütsch)
QMDb

D **Queer Movie Database** (**QMDb**) isch ä Datebank gsi, wu schwuli un lesbischi Film un Fernsehserie erfasst het. S sin au d Regisseur, d Darsteller un d Inhalt onzeigt wore. D Nutzung isch, im Gegesatz zue de IMDb, grundsätzlich koschtelos gsi, wil d Syte vun 'ra engagierte Grupp us Gemeinnützigkeit rus betribe wore isch.

In de Datenbank sin 6 Monat nochm Start schun alli neijre Film gsi. S Zil ischs, alli Film ufznehme, wu de Zilgrupp entspreche. Itragunge un d Ergänzung vun Ogabe, wu fähle, kinne vun jedm User vorgnumme werre. S gibt au ä Funktion zuer Abgab vun Kommentare un Bewertunge zue einzelne Film.

Integriert isch ä Suechfunktion, wu de ganz Inhalt ka durchsueche demit. Somit sin als Schlagwort Darsteller, Regisseur, Film-Charakter, Zitat un viles ôndre megli. 

Um ä Ôngebot fyr Persone z schaffe, wu nit Änglisch voschtihn, isch d QMDb uff ditsch vofygbar.

Anne 2013 isch d Sitte nimi verfiegbar gsi im Internet (Stand: 20. Oktober 2013).

## Ekschterni Syte
*Websyte vun de QMDb (im Internet-Archiv, Stand 4. Dezember 2008)
Jakob Ammann

De **Jakob Ammann** (* 12. Februar 1644 (?) z Erlebach im Simmetal; † vor 1730 wohl bi Zellwiller im Elsass) isch ä Schwizer Mennonitepredigar gsi.

Ugfähr anne 1655 isch er mit sine Eltre uf Oberhofe om Thunersee zoge, wu 'ra vor 1680 zuem Täufertum ybertrete isch un schpätr Älteschter vun 'ra Täufergmeind worre isch. Bal noch 1680 het er wohl ins Elsass fliehe miesse. Er het vun 1693 bis 1695 z Heidolsheim, vun 1695 bis 1712 bi Markirch glebt un donôch vomutlich bis zue sinem Tod z Zellwiller. 

Im Summer anne 1693 het 'r ä Reih vun taufwilligi Gmeinde im schwiizerische Emmetal bsuecht. Vun nm hen sich d Amische bzw. *Amischi Mennonite* hergleitet, nochdem er durch sin schroffi Haltung zuer Gmeindezucht anne 1694 ä Schpaltung vun de Mennonite hergfiehrt ghet het. 

## Literatur
* Association Francaise d´Histoire Anabaptiste-Mennonite (Hg.): *Les Amish: origine et particularismes 1693–1993. Actes du colloque de Sainte-Marie-aux-Mines 19–21 août 1993*. Ingersheim 1996, ISBN 2950933300 
* Robert Baecher: *Jacob Amann, sa biographie se précise*. In: *Souvenance Anabaptiste, Bulletin annuel de l'Association Française d'Histoire Anabaptiste-Mennonite*, 19 (2000), S. 46–66
* Helmut Stalder: *Vater aller Amischen.* In: Schweizerischer Beobachter 15/2011, S. 34–35 
*

## Weblink
* 
* 
*