open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karoline Henkel

D **Karoline Henkel** (* 1987 z Bihl) isch e dytschi Filmbroduzänti.

## Karriere
D Henkel het Filmbrodukzioon an dr Filmakademy Baade-Wiirtebäärg studiert un het in däre Zyt dr Chuurzfilm *E.+U* broduziert. Derno het si anderi Chuurzfilm un 2013 s Filmdraama *Zwei Mütter* vu dr Reschiseeri Anne Zohra Berrached broduziert. Zäem mit ire Kummilitoone Arto Sebastian un Jasper Mielke het si 2016 s Brodukzioonsunternäme „Wood Water Films“ grindet. Ire zweet Langfilm isch *Schneeblind* gsii, wu s um e blinde Bue im Hungerwinter 1946/47 im Schwaarzwald goot. Anne 2021 het si dr Film *Bürgermeister, Schäfer, Witwe, Drache* broduziert, wu bim Filmfeschtiwäl Max Ophüls 2022 meefach uusziachnet wooren isch. Druf het si 2023 *Alaska* un 2024 *Jenseits der blauen Grenze* gmacht. Mit em Dokumäntaarfilm *Soldaten des Lichts* isch si bim DOK.fest München 2025 fir dr VFF Dokumäntaarfilm-Brodukzioonsbryys nominiert.

## Uusglääseni Filmografy
* 2011: E.+U (Chuurzfilm)
* 2012: Heilige und Hure (Chuurzfilm)
* 2012: Hunde wie wir (Chuurzfilm)
* 2013: Zwei Mütter
* 2013: Unter Brüdern (Chuurzfilm)
* 2014: Stavanger (Chuurzfilm)
* 2014: Aussi loin (Chuurzfilm)
* 2014: Absent (Chuurzfilm)
* 2017: Schneeblind
* 2019: Sag du es mir
* 2021: Bürgermeister, Schäfer, Witwe, Drache
* 2023: Alaska
* 2023: Rohbau 
* 2024: Jenseits der blauen Grenze
* 2025: Soldaten des Lichts

## Uuszaichnige
* 2025: DOK.fest-Nominierig fir dr VFF Dokumäntaarfilm-Broduktzioonsbryys fir *Das fast normale Leben*

## Weblink
* 
* 

## Fueßnote
Givry-en-Argonne

**Givry-en-Argonne**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Argonne Suippe et Vesle.

## zem Dorfnàmma
S’ Dorf ìsch ànna 1164/67 mìt’m Nàmma ** ìn’ra Urkunda g’nännt worra.

Dr Nàmma schtàmmt vum gàllischa Nàmma *Gabriacum*, wo-n-a Wàld b’zaichnet mìt Reeha drìnn.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q729333", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda lììgt àm Owwerlàuif vu dr Ante ìn dr Làndschàft Argonna, äbba 40 Kilomeeter süüdwäschtlig vu Verdun.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Fàchwarkkìrìch St. Laurentius *()* üss’m 1890.


Givry-en-Argonne, Eglise.JPG|d’ Laurentiuskìrìch
Eglise Givry Argonne bois.jpg|a àndra Sìcht vu dr Laurentiuskìrìch
Givry-en-Argonne Place.jpg|àm Hàllaplàtz *()* vor dr Laurentiuskìrìch
Givry-en-Argonne - place de la Halle.jpg|àm Hàllaplàtz 


## Pàrtnerschàft mìt’ra àndra G’mainda
Givry-en-Argonne ìsch a Pàrtnerg’mainda vu dr diitscha-n-Ortsg’mainda Lutzerath ìm Bundeslànd Rhiilànd-Pfàlz.

## wìchtiga Litt üss’m Dorf
* dr Politiker Charles-François Delacroix de Contaut (1741–1805), Vàtter vum bekànnta Mooler Eugène Delacroix, ìsch z’ Givry uff d’ Walt kumma.

## Lìteràtüür zem Ort

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Givry-en-Argonne biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Givry-en-Argonne ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Gibry-en-Argonne bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Lilith Kugler

D **Lilith Kugler** (* 1991 z Stuagert) isch e dytschi Filmmacheri.

## Lääbe un Wäärch
D Kugler het ase Chind zytwyys z Burkina Faso un uf dr Filipiine gläbt. Anne 2009 het si an ere Musik-DVD us dr Sahelzoone mitgschafft. In de Joor 2010/2011 isch si im Rame vun eme Freiwilligejoor uf Filipiine retuurgange un het fir di Dytsch Gsellschaft fir Internazionaali Zäemenaarbet (GIZ) gschafft. Nocherdani het si 2011 an dr Fachhoochschuel Stuagert aafange Audiowisuälli Meedie studiere. 2013/14 isch si paraleel as Gaschtstudänti an dr Foundation University, Dumaguete City, gsii un het Broadcast Communication studiert. Derzu het si uf de Filipiine Praktika gmacht. Anne 2017 het d Kugler s Stuudium an dr FH Stuagert mit em Bachelor abgschlosse.

Z Burkina Faso het si mit *Die Krankheit der Dämonen* ire eerscht Film drilt. Är handlet vum Ufböu vun eme Bsichiatryzäntrum. Z Burkina Faso sin bsichisch Chranki vyylmool uusgschlosse, wel si noch eme Volksglaube vu Dämoone bsässe seie. 2019 isch ire Film bim Snowdance Independent Film Festival as Beschte Dokumäntaarfilm uuszaichnet woore.

2020 het si dr Chuurzfilm *Selfish* iber s Verhältnis vu Fisch un Mänsche gmacht. Dr Film isch bim *Foresight Film Festival* z Halle/Saale uuzaichnet woore un isch uf internazionaale Filmfeschtiwält glofe.

Anne 2020 het d Lilith Kugler e Masterstuudium fir Reschy an dr Filmuniwersiteet Babelsberg Konrad Wolf] z Berlin aagfange. In dr Zyt vu dr Corona-Pandemy het si ab 2021 iiber zwai Joor lang e Film iber obdachloosi Droogenabhängigi z Berlin-Friedenau drillt. Dr Film *Hausnummer Null* isch bim Filmfestival Max Ophüls Bryys 2024 uurufgfiert un as Chlai Fäärnseespiil bim ZDF zaigt woore. Bim Internazionaale Dokumäntaarfilmfeschtiwält München isch dr Film as Beschte studäntische Dokumäntaarfilm 2024 mit em *megaherz Student Award* uuszaichnet woore.

## Filmografy
* 2018: *Die Krankheit der Dämonen* (La Maladie du Démon) (Reschy, Draibuech, Kamera, Schnitt, Brodukzioon)
* 2020: *Selfish* (Draibuech, Kamera, Brodukzioon)
* 2022: *Die Vogelfrau* (Draibuech)
* 2023: *Hausnummer Null* (Reschy, Draibuech)
* 2024: *Silent War (AT)* (Draibuech)

## Uuszaichnige
* 2019: Beschte Dokumäntaarfilm bim Snowdance Independent Film Festival 2019 fir *Die Krankheit der Dämonen* 
* 2020: 3. Preis Foresight Film Festival fir *Selfish*
* 2024: megaherz Student Award as Beschte studäntische Dokumäntaarfilm bim DOK.fest München fir *Hausnummer Null* 
* 2024: Bryys fir di Bescht Bildgstaltig un fir dr Bescht Dokumäntaarfilm bim Filmkunstfest Mecklenburg-Vorpommern fir *Hausnummer Null* 
* 2024: Bryys vu dr Ekumeenische Jury bim Festival achtung berlin fir *Hausnummer Null* 
* 2024: Bryys fir dr Bescht Dokumäntaarfilm beim FILMZ – Festival des deutschen Kinos] fir *Hausnummer Null* 

## Weblink
* 
* 
* 
* 

## Fueßnote
Jane Bogaert

D’ **Jane Bogaert** (* 5. Àuigscht 1967 z’ Soledurn) ìsch a Schwiizer Sangera, Tanzera, Kùmponìschta un Modäll. Sa ìsch fìr d’ Schwiiz biim Eurovision Song Contest 2020 z’ Stockholm ààtratta, wu sa mìt dr Popbàllààda *La vita cos’è* uff’m 20. Platz g’lànda-n-ìsch.

## ìhr Laawa un Wìrka

Ànna 2010 hàt d’ Bogaert ìhr äärscht Soloàlbum *Fifth Dimension* veräffentligt, wo dr Robert Papst ìn Baira produziart hàt. Uff dam Àlbum hann sììe bekànnta Kìnschtler wia dr  John „Rhino“ Edwards (Status Quo), dr Bob Riney, dr Matt Beck, dr Rod Stewart, dr Charlie Morgan un dr Robert Papst beglaita. Dr Jeff Scott Soto un dr Joe Lynn Turner sìnn àls Gàschtsanger uff’m Àlbum z’ loosa. Kurz noh-n-em Ärschiina vum Àlbum ìm Oktoower 2010 hàt d’ Bogaert ìhr zwait Kìnd uff d’ Walt gebrocht.

D’ Bogaert hàt unteràndrem zamma mìt’m Lionel Richie, em Eros Ramazzotti, em Al Bano (biim Eurovision Song Contest 2000), em Udo Lindenberg, em Joe Lynn Turner un em DJ BoBo g’schàfft.

Ìm Musicalfilm *Jingle Jangle Journey: Abenteuerliche Weihnachten!*, wo ànna 2020 ärschììna ìsch, hàt sa d’ G’sàngsrolla vu dr Lisa Davina Phillip ìwwernumma.

## ìhra Diskogràfii
**Àlba**
* 2010: *5th Dimension*

**Sìnggels**
* 1989: *Children of Love*
* 2000: *La vita cos’è*

## Weblìnks

* d’ Jane Bogaert biim Eurovision Song Contest (hoochdiitsch)
* d 
* d 

## Ainzelnoohwiisa
Marie Besse

**Marie Besse**  (* 6. Hornung 1964 z’ Gämf) ìsch a frànzeesch-schwiizerischa Àltertummsforschera un Hoochschüallehrera. Sa ìsch d’ Laitera vum Làboor fìr Voorg’schìchtliga-n-Àltertummsforschung un Mänschaschtüdia àn dr Üniwärsiteet Gämf.

## ìhr Laawa un Kàrriar
D’ Besse hàt àn dr Üniwärsiteet Gämf g’schtüdiart un hàt doo ànna 2001 a Dokterwìrda b’schtànda. Sa ìsch ordentliga Profassera àn dr Üniwärsiteet Gämf un ìsch doo zitter 2011 Mìtglììd ìn dr Delegàzioon fìr Gliichb’raachtigung. Sa ìsch àui doo iig’lààda Mìtglììd vum Gliichhaitsüssschuss.

D’ Besse wìrd schuu ìn da Wälschschwiizer Meedia — wia bii dr RTS un dr Zittung *Le Temps* — iig’lààda worra, fìr àls G’leehrta ìwwer Grààwunga un Mänschaschtüdia reeda.

D’ Besse düat vor àllem ìwwers Laawa vu da Litt vu dr Jungschtaizitt ìn Öiropà forscha, b’sunderscht ìwwer d’ G’sällschàfta vum 3. Joohrtoisig v. Chr. ìn Öiropà un d’ Glockabecherkültüür. Sa gìlt àui àls Schpeziàlìschta vu dr Voorg’schìcht ìn da Àlpa. Sa hàt vor àllem um d’ Siidlung Petit-Chasseur z’ Sitta ìm Wàllis g’forscht un wìll verschteeh, wia s’ politischa un wìrtschàftliga Laawa ìn daara G’sällschàfta orgànisiart gsìì ìsch. Fìr dàs verschteehn b’nutzt sa d’ Schtüdia-n-ìwwer Keràmik- un Kupfergeegaschtand un Làndwìrtschàftsprodukta, so wia d’ B’rìchta vu dr Paläo-Mänschaschtüdia.

Üsserdam hàt d’ Besse mehrera Grààwunga g’laita, wia dia àn dr Eremita-Heehla z’ Borgosesia ìm Piemont àb 2012 un dia àm Ortsnàmma Pré-au-Stand z’ Le Grand-Saconnex ìm Kàntoon Gämf ànna 2015.

Naawadràà hàt d’ Besse dr Verain „Archéologie et Gobelet“ grìnda, fìr s’ Wìssa un d’ Forschung um d’ Glockabecherkültüür b’fäärdra.

Ànna 2013 ìsch d’ Besse vum frànzeescha Premiarminìschter Jean-Marc Ayrault mìt’m Oorda vu da Àkàdeemischa Pàlma üsszaichnet worra.

## ìhra Veräffentligunga
; Zittschrìftsàrtìkel
* 
* 
* 
* 

; Biacher
* 
* 
* 
* 

## Weblìnks

* d’ Marie Besse  bii dr Üniwärsiteet Gämf (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Vreni Spoerry

D **Verena «Vreni» Spoerry-Toneatti** (* 8. Meerz 1938 z Züri; † 29. Mai 2025; haimetberäächtigt z Fischetaal) isch e Schwyzer Bolitikeri (FDP gsii.

## Lääbe
D Spoerry isch z Rapperschwiil ufgwagse. No dr Handelsmatuura het si Räächtswisseschaft studiert un mit em Lizänziaat abgschlosse. Si isch ghyroote gsii, dreifachi Mueter un het z Horge gläbt. Ire Grooßvater isch anne 1870 as 16-Jeerige vu Udine, Italie in d Schwyz chuu go am Böu vum Gotthardtunäll mitzschaffe; är het speeter d Böufirma Toneatti grindet.

D Spoerry isch Bresidänti vum Stiftigsroot vu «Esprix», ere Stiftig, wu unternämerischi Laischtig uuszaichne duet, un Bresidänti vum Stiftigsroot vu dr Kaspar Spoerry-Stiftig, ere Stiftig fir d Feerderig vum Behindertespoort, gsii. Derzue isch si vu 1992 bis 2004 Bresidänti vum Energyfoorum Schwyz gsii.

Ab 1986 isch d Spoerry langjeerigi Verwaltigsreeti bi dr Schwyzerische Kreditaaschtalt (SKA) bzw. dr Credit Suisse (CS) gsii, vu 1986 bis 1996 bi dr Züri Versicherig, vu 1992 bis 2004 bi dr Nestlé un vu 1988 bis 2001 bi dr Swissair. Vu 1999 bis 2010 isch si Viizebresidänti vum Verwaltiugsroot vu dr SV Group gsii. Vu 1985 bis 2004 isch si derzue au Mitgliid un Viizebresidänti vu dr Zürcher Handelschammere gsii.

Si isch am 29. Mai 2025 im Alter vu 87 Joor gstoorbe.

## Bolitik

Voor iire bolitische Laufbaan uf nazionaaler Eebeni isch d Spoerry Gmaireeti (1978–1986) z Horgen un Zürcher Kantoonsreeti (1979–1983) gsii. Vu 1983 bis 1996 het si em Nazionaalroot un vu 1996 bis 2003 em Ständeroot aagheert.

Im Nazionaalroot isch si in dr Kummissioon fir Räächtsfrooge (1995/96), im Ständeroot in dr Kummissioon fir soziaali Sicherhait un Gsundhait]] (1997–2003), in dr Kummissioon fir Umwält, Ruumblaanig un Energy (1996–2003), in dr Kummissioon fir Wiirtschaft un Abgaabe (1996–2003) un in dr Staatsbolitische Kummissioon (1996–1999, Bresidänti 1997–1999) gsii.

## Literatur
* Constantin Seibt: *Der Swissair-Prozess*. Echtzeit, Basel 2007, ISBN 978-3-905800-04-3.

## Weblink

* 
* 
* Porträt Vreni Spoerry. Video, SRF.ch, *Schweiz aktuell*, 25. Mai 1992.

## Fueßnote
Mairy-sur-Marne

**Mairy-sur-Marne**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Châlons-en-Champagne-3.

## zem Dorfnàmma
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

D’ Dorfbewoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Manner) un **'  (fìr d’ Fràuija) uff Frànzeesch.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1224287", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Mairy-sur-Marne lììgt äbba niin Kilomeeter süüd-süüdeeschtlig vu Châlons-en-Champagne àn dr Marne. D’ Noochberg’mainda sìnn Écury-sur-Coole ìm Norda un Nordwäschta, Sogny-aux-Moulins ìm Norda, Chepy ìm Nordoschta, Saint-Germain-la-Ville un Vésigneul-sur-Marne ìm Oschta, Togny-aux-Bœufs ìm Süüda un Süüdoschta, Coupetz ìm Süüda un Süüdwäschta, Cernon ìm Süüdwäschta so wia Saint-Quentin-sur-Coole ìm Wäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Leodegààrkìrìch *()*, wo üss’m And vum 19. Joohrhundert schtàmmt. D’rìnn sìnn viar Kunschtwark je àls Ainzelobjakta bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann: dr Tàuifbäcka üss Màrmoor üss’m 17. Joohrhundert mìt siinera Kupferdäckel, a Kroonlöichter üss Krìschtàllglààs vum 18. Joohrhundert, d’ Schtaischtàtüüta vu dr Màdonna mìt’m Jesüskìnd üss’m 15. Joohrhundert so wia s’ Holzkrüzifix üss’m 17. Joohrhundert.
* s’ Schloss Mairy-sur-Marne, wo vum 15. Joohrhundert schtàmmt un um 1680 witter bàuija worra-n-ìsch. ’S schteeht zitter 1977 bii da Histoorischa Danlmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann.


Mairy-sur-Marne - église Saint-Léger (01).JPG|d’ Leodegààrkìrìch
Mairy Château.jpg|s’ Schloss z’ Mairy-sur-Marne
Mairy-sur-Marne - mairie (02).JPG|s’ Roothüüs


## Lìteràtüür zem Ort
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* d’ Websitta vu dr G’maindaverwàltung (frànzeesch)
* Schtàtistik züa dr G’mainda Mairy-sur-Marne biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Mairy-sur-Marne ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Johannes Baptist Franzelin

Dr **Johann Baptist Georg Franzelin** (* 15. Àwrìl 1816 z’ Aldein, Süüdtirool; † 11. Dezamber 1886 z’ Rom) ìsch a eeschtriicher Jesüit, Kàrdinààl un Theoloog.

## sii Laawa
Noh-n-em Nowiziààt ìsch dr Franzelin mìt 18 Joohra ànna 1834 ìn d’ G’sällschàft Jesu iitratta. Ar hàt Filosofii g’schtüdiart un ìsch d’rnooh Hoochschüalleehrer z’ Tarnopol un Lemberg ìn Gàlizia worra.

Ànna 1845 ìsch dr Franzelin ìns Romàànischa Kolleeg vu dr Pàpschtliga Üniwärsiteet Gregoriana z’ Rom gànga ge schtüdiara. Dräi Joohra schpeeter hàt’na sii Oorda ìn Groossbritànnia g’sanda. Schpeeter ìsch’r z’ Rom z’ruckkumma un hàt sii Schtüdium mìt Ärfolg àbg’schlossa. D’ruff hàt’r a Lehrufftrààg bikumma, unteràndrem fìr orientààlischa Schproocha. Àm 23. Dezamber 1849 hàt’r s’ Sàkràmant vu dr Priaschterwäih fìr d’ G’sällschàft Jesu ämpfànga.

Zwìscha 1857 un 1876 ìsch dr Franzelin Leehrschtüahlìnhààwer fìr Dogmààtik gsìì. Àn daara Schtälla ìsch’r àui Konsultoor fìr verschììdana reemischa Kongregàzioona gsìì. Naawadràà hàt’r vììl g’màcht, fìr d’ Konschtituzioona vum Äärschta Vàtikàànischa Konziil ärschàffa.

Dr Pàpscht Pius IX. hàt dr Franzelin ìm Konsistoorium àm 3. Àwrìl 1876 zem Kàrdinààlpriaschter vu dr Tìtelkìrìch *Santi Bonifacio e Alessio* kréiart. Dr Franzelin hàt àn dr Pàpschtwààhl ànna 1878 tailg’numma, wu dr Pàpscht Leo XIII. g’wählt worra-n-ìsch. Àb’m 28. März 1885 ìsch’r Prefäkt vu dr Kongregàzioon fìr Àblass un d’ hailiga Relikwia gsìì.

Dr Franzelin ìsch àm 11. Dezamber 1886 z’ Rom g’schtoorwa, nohdam àss’na dr Pierre Jean Beckx, dr Gen’rààlowwerer vu da Jesüita d’ Schtarwasàkràmanta g’schpanda hàt. Ar ìsch uff’m Frììdhoof *Campo Verano* z’ Rom beardigt worra. Ààlaasslig vu siim 100. Toodestààg hàt m’r siina Gebainer ìn d’ Pfàrrkìrìch vu siim Geburtsort Aldein ìwwerfiahrt — zitter’m 19. Mai 1986 sìnn känna m’r sììe därt fìnda.

## em z’ eehra
D’ Mìttelschüal z’ Leifers ìn Süüdtirool ìsch nooh-n-em g’nännt.

## siina Schrìfta
Dr Franzelin hàt mehrera theoloogischa Lehrbiacher ìm Kìrchalàtiinischa g’schrììwa:
***', vëräffentligt z’ Rom ànna 1870 — doo vertadigt dr Franzelin dr Schtàndpunkt, àss d’ kìrìchliga Tràdizioon wìchtiger ìsch àss d’ [[Bibel|Hailiga Schrìft]]
* **' ànna 1868
* **' ànna 1868
* **' ànna 1869
* **' ànna 1870
* **' ànna 1870
* **, wo nooh siim Tood veräffentligt worra-n-ìsch

## Lìteràtüür ìwwer’na
* 
* 
* 
* Walther Killy (Begr.): *Deutsche biographische Enzyklopädie.* Saur, Mìncha 1990.
* 
* 
* 

## Weblìnks
* 
* 
* 
* 

## Ainzelnoohwiisa
Saint-Jean-aux-Bois (Ardennes)

**Saint-Jean-aux-Bois**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Ardenna-Département ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Rethel, zem Kàntoon Signy-l’Abbaye un zem G’maindaverbànd Crêtes Préardennaises.

## zem Dorfnàmma
S’ Dorf ìsch ànna 1152 mìt’m làtiinischa Nàmma **' ìn’ra Urkunda ärwäähnt worra, un schpeeter mìt’m Nàmma **' ànna 1204. ’S ìsch àui ànna 1259 ìm Àltfrànzeescha mìt’m Nàmma **' g’nännt worra.

Waahrend dr [[Französische Revolution|Frànzeescha Revolüzioon]] ìsch d’ G’mainda zittawiis **'  g’nännt gsìì.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1147834", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda wìrd ìm Süüdoschta dur dr Fluss Malacquise begranzt. Umgaa wìrd Saint-Jean-aux-Bois vu da Noochberg’mainda Rocquigny ìm Wäschta, Le Fréty ìm Nordwäschta, La Férée ìm Norda, Maranwez ìm Oschta, Montmeillant ìm Süüdoschta so wia La Romagne ìm Süüda.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ näigootischa, reemisch-kàthoolischa Kìrìch vum hl. Johànnis em Taifer *()* üss 19. Joohrhundert
* d’ Màrkthàlla, wo ànna 1752/53 bàuija worra-n-ìsch. Sa schteeht zitter 1981 bii da Histoorischa Dankmooler klàssifiziart, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann.
* s’ Kriagerdankmool, fìr d’ Soldààta üss’m Dorf eehra, wo ìm Äärschta Waltkriag ums Laawa kumma sìnn


Saint-Jean-aux-Bois (Ardennes) 008.jpg|Kirche Saint-Jean-Baptiste
Saint-Jean-aux-Bois (Ardennes) Halles.JPG|d’ Màrkthàlla
Saint-Jean-aux-Bois (Ardennes) Mairie.JPG|s’ Roothüüs
Saint-Jean-aux-Bois (Ardennes) Monument aux morts.JPG|s’ Kriagerdankmool


## Lìteràtüür zem Dorf

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Ardenna-Département

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Saint-Jean-aux-Bois biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Saint-Jean-aux-Bois ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Saint-Gibrien

**Saint-Gibrien**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Châlons-en-Champagne-2.

## wu dr Nàmma haar ìsch
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

G’nännt ìsch s’ Dorf nooh-n-em iirischa Meench, wo d’ Geegend verkrìschtligt hàt.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q684555", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Saint-Gibrien lììgt ìm Nordoschta Frànkrììch ìn dr Làndschàft Champagne un äbba dräi Kilomeeter süüd-südwäschtlig vum Schtàdtzäntrum vu Châlons-en-Champagne àn dr Marne, wo d’ neerdliga un eeschtliga G’maindagranz bìldet. Umgaa wìrd Saint-Gibrien vu da G’mainda Recy ìm Norda un Nordoschta, Fagnières ìm Süüda un Oschta, Villers-le-Château ìm Süüda un Wäschta so wia Matougues ìm Nordwäschta.

Dur d’ G’mainda fiahrt d’ Otoschtrooss A26.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## Lìteràtüür zem Ort
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Saint-Gibrien biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Saint-Gibrien ìn dr Dààtabànk LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Saint-Gibrien, wo düü kààsch ufflààda *data.gouv.fr* (frànzeesch)
* [s’ Dorf Saint-Gibrien](https://www.geoportail.gouv.fr/carte?c=4.3008,48.9739&z=0.00010140992&l0=GEOGRAPHICALGRIDSYSTEMS.MAPS::GEOPORTAIL:OGC:WMTS(1)&permalink=yes) uff dr Online-Kàrta Géoportail (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Pierre Dubois (Politiker, 1938)

Dr **Pierre-Gilles Dubois** (* 22. Oktoober 1938 z Peseux, Kanton Nöueburg; † 9. Juuni 2025) isch e Schwyzer Bolitiker (SP) gsii. Är isch unter anderem vier Mool (1982 bis 1983, 1987 bis 1988, 1991 bis 1992 un 1995 bis 1996) Bresidänt vum Staatsroot vum Kanton Nöueburg gsii.

## Lääbe
Dr Pierre Dubois isch no dr Schuele z Peseux un z Nöueburg uf d Handelsschuel Nöueburg gange un het no dr Handelsmatura e Stuudium vu dr Wiirtschaftswisseschafte an dr Uniwersiteet Nöueburg aagfange. Noch em Abschluss isch er 1966 sälber Leerer fir Wiirtschaftswisseschafte an dr Handelsschuel Nöueburg woore. In dr Zyt vum Stuudium isch er zeerscht Mitgliid vu dr Soziaaldemokraatische Bartei vu dr Schwyz (SP) un druf zwische 1958 un 1962 Mitgliid vu dr Neie Sozialistische Linke woore, derno isch er wiider Mitgliid vu dr SP woore. Zwische 1966 un 1968 isch er Mitgliid vum Generaalroot, em Gmaibarlemänt vu Nöueburg gsii un deert vu 1972 bis 1975 Bresidänt vu dr SP-Frakzioon un zwische 1975 un 1980 Bresidänt vu dr SP vu dr Stadt Nöueburg. Glyychzytig het er au vu 1973 bis 1980 em Grooße Root, em Barlemänt vum Kanton Nöueburg, as Mitgliid aagheert.

Am 15. Juuni 1980 isch dr Dubois Mitgliid vum Staatsroot vum Kanton Nöueburg, dr Regierig vum Kanton, woore un het sällere bis zum 19. Mai 1997 aagheert. Är isch vu 1980 bis 1997 em Departmänt fir effetligi Wiirtschaft un zwische 1980 un 1993 au em Juschtizdepartmänt voorgstande. As Voorstand vum Departmänt fir effetligi Wiirtschaft het er mieße grooí Umstrukturierige umsetze, vor allem no d Kunkiirs vu dr Unternäme *Favag* z Nöueburg, *Edouard Dubied & Cie* z Couvet, dr Chaabelfabrik Cortaillod un dr Eefe Borel z Peseux. Mit ere neie Wiirtschaftsfeerderigsstruktuur het me s gschafft, ass si neii Unternäme aagsiidlet hän.

In syre Mitgliidschaft im Staatsroot het er vier Mool as Bresidänt un doodermit as Voorstand vu dr Kantonsregierig fungiert. As Noofolger vum André Brandt isch er am 1. Juuni 1982 zum eerschte Mool Bresidänt vum Staatsroot woore un het des Amt bis zum 31. Mai 1983 ghaa, wuun er vum Jacques Béguin abgleest wooren isch. Vum André Brandt het am 1. Juuni 1987 wiider dr Poschte vum Voorstand vu dr Kantonsregierig ibernuu un het en bis zue syyre Ableesig dur dr Jean-Claude Jaggi am 1. Juuni 1988 bhalte. Am 1. Juuni 1991 het er dr Francis Matthey as Bresidänt vum Staatsroot abgleest un het s Amt bis zum 31. Mai 1992 ghaa, dr Michel von Wyss isch druf sy Noofolger woore. Zletscht isch er as Noofolger vum Pierre Hirschy am 1. Juuni 1995 zum vierte Mool Voorstand vu dr Kantonsregierig woore bis zue syre Ableesig dur dr Maurice Jacot am 1. Juuni 1996. As Bresidänt vu dr *Interprofession du Gruyère* het er bis 2011 derfir kämpft, ass dr Greyerzer di kuntrelliert Uursprungsbezaichnig AOC *(Appellation d’Origine Contrôlée)* kriegt.

Im Juuni 2025 isch dr Pierre Dubois im Alter vu 86 Joor gstoorbe.

## Fueßnote
Susan Anderson

D’ **Susan Anderson** (* 31. Janner 1870 z’ Fort Wayne, Indiana; † 16. Àwrìl 1960 z’ Denver, Colorado) ìsch d’ äärschta wiibliga Ärztin ìm US-Bundesschtààt Colorado gsìì.

## ìhr Laawa
D’ Anderson ìsch ànna 1870 z’ Fort Wayne ìm Bundesschtààt Indiana uff d’ Walt kumma un ìsch schpeeter zamma mìt ìhrer Fàmìlia ìns Kansas gànga ge laawa. Ìn ìhrer Kìndhait hann sìch d’ Äältra loo schaida, un d’ Anderson ìsch zamma mìt’m jìngera Brüader biim Vàtter un bii dr Groossmüatter uffg’wàcksa. Sa hàt ànna 1891 ìhr Sekundààrschüalàbschluss bikumma, un d’rnooh hàt sa mìt dr Fàmìlia uff Cripple Creek ìm Bundesschtààt Colorado g’wàndelt, nohdam àss m’r doo Guld äntdäckt hàt. Sa hàt z’äärscht àls Telegràmmboota wälla schàffa, àwwer ìhr Vàtter hàt änder wälla, àss sa àn dr Hoochschüal fìr Hailkunscht àn dr Üniwärsiteet vum Michigan schtüdiart.

Nooh ìhra Schtüüdia ìsch d’ Anderson ànna 1897 àls Ärztin züag’loo worra. Sa hàt sìch wììder z’ Cripple Creek nììderg’loo un hàt d’rnooh z’ Denver, Greeley un Eaton wälla schàffa, àwwer hàt doo kää Schtälla g’funda. Sa hàt sìch amol mìt’ma Mànn verloobt, àwwer dr Liabschter hàt sììe ànna 1900 fààraloo. Ànna 1904 ìsch d’ Anderson G’rìchtsdoktera ìm Grand County (Colorado) worra — doo hàt sa àn dr Ärmìttlung mìtg’màcht, fìr d’ Toodesürsàcha vu da Àrwaiter àm Iisabààhntunnel Moffat fìnda.

Nohdam àss sa ànna 1907 a Lungaschwìndsucht g’hàà hàt, hàt sa sìch z’ Fraser ìn Colorado nììderg’loo. Doo hann sììe d’ Litt liawavoll „Doc Susie“ g’nännt. 49 Joohra làng ìsch sa doo d’ ainziga Ärztin gsìì. Sa hàt Pàzianta mìt vììla verschììdana G’sundhaitsprobleema g’hulfa, wia Fràuija bii dr Geburt, odd’r da Litt, wo sìch àm Schii verlätzt hann, odd’r àui da Pàzianta, wo waahrend dr Schpàànischa Inflüenzapàndemii ànna 1918 mìt Lunga-n-äntzìndunga g’litta hann. Àls Ärztin hàt d’ Anderson oft d’ Pàzianta d’haim ààg’rüafa. Sa hàt nia-n-a Pfard odd’r a Wààga g’hàà, un d’ Litt hann sììe oft mìt Schpiisa odd’r Brännholz äntgalta.

Ìn da 1950er hàt m’r ìn mehrera Zittunga un Zittschrìfta lànga G’schìchta-n-ìwwer d’ Anderson g’schrììwa. D’ Schàuischpììlera Ethel Barrymore hàt sogààr vorg’schlààga, a Film ìwwer ìhr Laawa z’ màcha, àwwer d’ Anderson hàt dàs nìt wälla. D’ Anderson ìsch ànna 1956 ìn Ranta gànga, un ànna 1958 ìsch sa waaga-n-ìhrer schlaachta G’sundhait ìns Gen’rààlschpitààl z’ Denver iig’lììfert worra un ìsch doo bis züa ìhrem Tood blììwa. G’schtoorwa-n-ìsch sa ànna 1960 mìt 90 Joohra. Sa ìsch z’ Cripple Creek beardigt worra.

Ànna 1997 ìsch d’ Anderson ìn d’ Fràuija-Rüahmshàlla vum Colorado iig’numma worra.

Ainiga Litt hann g’sajt, àss d’ Hàuiptfiguur vu dr àmerikàànischa Farnsahseeria *Dr. Quinn – Ärztin aus Leidenschaft* vu dr Anderson ìnschpiriart ìsch, àwwer’s ’s ìsch d’rfìr nia-n-a B’wiis gsìì.

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Élise-Daucourt

**Élise-Daucourt**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa g’heert zem Kàntoon Argonne Suippe et Vesle un zem Arrondissement Châlons-en-Champagne.

## wu dr Nàmma haar ìsch
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

Mìt’m Nàmma **' odd’r **' hàt m’r vermüatlig d’ Kwalla vum Bàchla Ru d’Élize.

Dr Nàmma Daucourt hàt sìch ìm Làuif vu dr G’schìcht asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:
**Altare de Dalcourt* (1092)
**Daucort* (1232)
**Daucourt* (1328)
**Dancourt* (1366)
**Daucour* (1522)
**Daulcourt* (1535)

Daa Nàmma schtàmmt vum Fränkischa *thal* un vum Schpeetlàtiinischa ** un bediitet äbba „Thààleshoof“.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q541855", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda Élise-Daucourt lììgt àm Oschtrànd vu Trockana Champagne, äbba 35 Kilomeeter eeschtlig vu Châlons-en-Champagne. Sa wìrd umgaa vu da Noochberg’mainda Argers ìm Norda, Verrières ìm Nordoschta, Châtrices ìm Oschta, Braux-Saint-Remy ìm Süüda, Rapsécourt ìm Süüdwäschta, Voilemont ìm Wäschta un Dommartin-Dampierre ìm Nordwäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Juliàànuskìrìch *()* ìm Ortstail Élise. Ìn dr Kìrìch sìnn a Hüüfa Kunschtwark je àls Ainzelobjakta bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann: dr holziga Hàuiptàltààr un Kommünioonstìsch üss’m 18. Joohrhundert, wo jez zärschteert sìnn, dr holziga Mària-n-àltààr üss’m 18. Joohrhundert mìt siim Retààwel, dr holziga, Tàbernààkel üss’m 16. Joohrhundert, wo fàrwig g’fàsst ìsch, a ànder holziger Tàbernààkel üss’m 16. Joohrhundert, wo vergulda-n-ìsch, dr schtainiga Tàuifbäcka üss’m 17. Joohrhundert mìt siinera Kupferdäckel, zwai holziga Angelschtàtüüta üss’m 15. Joohrhundert, wo fàrwig g’fàsst sìnn, d’ holziga Schtàtüüta vu dr Màdonna mìt’m Jesüskìnd üss’m 18. Joohrhundert, wo fàrwig g’fàsst ìsch, d’ fàrwiga Holzschtàtüüta vu’ma hailiga Bischoof, wo ìm 17. Joohrhundert g’hàuija worra-n-ìsch so wia s’ G’mäld vum Jesüs Krìschtüs siinera Uffärschteehung (Eelfàrb uff Liinwànd), wo ìm 17. Joohrhundert g’moolt worra-n-ìsch. 
* d’ reemisch-kàthoolischa Niklàuiskìrìch *()* ìm Ortstail Daucourt D’ Bronzaglocka üss’m Joohr 1513 ìsch àls Ainzelobjakt bii da Histoorischa Dankmooler klàssifiziart, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann.


France, Marne, Élise-Daucourt (1).JPG|d’ Juliàànuskìrìch
France, Marne, Élise-Daucourt, Daucourt.JPG|d’ Niklàuiskìrìch
France, Marne, Élise-Daucourt (5).JPG|s’ friahjera Bìrgermaischteràmt vun Élise


## Lìteràtüür zem Ort
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Élise-Daucourt biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Élise-Daucourt ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Élise-Daucourt, wo düü kààsch ufflààda bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Ville-sur-Tourbe

**Ville-sur-Tourbe**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Argonne Suippe et Vesle.

## wu dr Nàmma haar ìsch
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

Dr Nàmma schtàmmt vum Oïl-Wort **, wo „Dorf“ bediitet, mìt’m Nàmma vum Fluss Tourbe hìnterdràà, wo z’ Somme-Tourbe äntschprìngt un durs Dorf fliasst.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1450678", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Ville-sur-Tourbe lììgt àm Unterlàuif vu dr Tourbe ìn dr Làndschàft Argonna, äbba 45 Kilomeeter wäscht-nordwäschtlig vu Verdun. Umgaa wìrd Ville-sur-Tourbe vu da Noochberg’mainda Cernay-en-Dormois ìm Norda, Servon-Melzicourt ìm Oschta, Malmy ìm Süüda, Virginy ìm Süüda un Süüdwäschta so wia Massiges ìm Wäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Remigiuskìrìch *()*, wo nooh-n-em Äärschta Waltkriag wììder uffbàuija worra-n-ìsch. Ìn dr Kìrìch sìnn zwai Kunschtwark, wo je zitter 1975 àls Ainzelobjakta bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft sìnn, wo-n-a regionààla Bediitung hann: a Holzschtàtüüta vum hl. Rocchus, wo um 1580 g’hàuija worra-n-ìsch, un a fàrwiger Holzrelief vum Hàuipt vum hl. Dinysius üss’m And vum 16. Joohrhundert.
* s’ Kriagerdankmool, fìr d’ Soldààta-n-üss’m Dorf eehra, wo ìm Äärschta Waltkriag ums Laawa kumma sìnn.


Ville-sur-Tourbe Carte postale 10.jpg|s’ Dorf um 1905 uff’ra Ààsìchtskàrta — doo ìsch d’ Bààhnhoofsschtrooss *()* z’ sah mìt dr Remigiuskìrìch hìnterdràà
Ville-sur-tourbe 317564.jpg|a Blìck uff d’ Remigiuskìrìch vum Farna ànna 2016
Eglise de Ville sur Tourbe - btv1b9044555b.jpg|wia s’ Dorf nooh-n-em Äärschta Waltkriag gsìì ìsch — doo sììht m’r d’ Trìmmer vu dr Remigiuskìrìch
Ville sur Tourbe église.jpg|wia d’ Remigiuskìrìch nooh-n-em Äärschta Waltkriag üssg’sah hàt
Eglise Saint-Rémi - Ensemble ouest - Ville-sur-Tourbe - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00022408.jpg|wia d’ Remigiuskìrìch nooh-n-em Äärschta Waltkriag üssg’sah hàt


## Lìteràtüür zem Dorf
*
*
*
*
*
*

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Ville-sur-Tourbe biim INSEE
* Informàzioona züa dr G’mainda Ville-sur-Tourbe ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Ville-sur-Tourbe, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Kanton Ville-sur-Tourbe

Dr **Kàntoon Ville-sur-Tourbe** ìsch a frànzeescher Wààhlkrais, wo ’s bis 2015 ìm Arrondissement Sainte-Menehould, ìm Département Marne un ìn dr Regioon Champagne-Ardenne gaa hàt. Sii Hàuiptort ìsch s’ Dorf Ville-sur-Tourbe gsìì. Dr Vertratter ìm Gen’rààlroot vum Département ìsch z’lätscht vu 1976 bis 2015 dr Bernard Rocha gsìì.

Dr Kàntoon Ville-sur-Tourbe ìsch 306,86&nbsp;km² grooss gsìì un hàt  Iiwoohner g’hàà (Schtànd 1999).

## d’ G’mainda
Dr Kàntoon hàt 17 G’mainda umfàsst:

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## Lìteràtüür zem Kàntoon
* 
* 
* 
* 
*
Tourbe

D’ **Tourbe**  ìsch a Fluss ìn Frànkrììch, wo ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est verlàuift. Sa hàt ìhra Kwalla ìm Ortsgebiat vu Somme-Tourbe, fliasst ìn Rìchtung Nordoschta un mìndet nooh äbba 21 km Kilomeeter ìm G’maindagebiat vu Servon-Melzicourt ìn d’ Aisne — sa ìsch a lìnker Naawafluss vu daara.

Unterhàlb vu Ville-sur-Tourbe wìrd a Tail vu dr Wàsserfiahrung ìn dr Tourbe-Kànààl àbg’zwiigt.

## d’ Orta-n-àm Fluss
* Somme-Tourbe
* Saint-Jean-sur-Tourbe
* Laval-sur-Tourbe
* Minaucourt-le-Mesnil-lès-Hurlus
* Ville-sur-Tourbe

## Lìteràtüür
*

## Ààmärkunga
Somme-Tourbe

**Somme-Tourbe**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Argonne Suippe et Vesle. 

## wu dr Nàmma haar ìsch
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

Ìn dr Regioon wìrd dr Nàmma **' b’nutzt, fìr Orta mìt [[Quelle|Flusskwalla]] b’zaichna. Dr Nàmma Somme-Tourbe bediitet somìt „Kwalla vu dr [[Tourbe]]“. S’ Wort ''somme'' schtàmmt vum Làtiinischa **' odd’r **, wo ‚heechschter Punkt‘ bediitet — naamlig ìsch d’ Flusskwalla jewills dr heechschta Punkt ìn’ma Tààl.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q431253", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda Somme-Tourbe lììgt ìn dr Trockana Champagne äbba hàlbwaag’s zwìscha Reims un Verdun. Ìm G’maindagebiat äntschprìngt d’ Tourbe. Umgaa wìrd Somme-Tourbe vu da Noochberg’mainda Saint-Jean-sur-Tourbe ìm Norda, Hans ìm Nordoschta, Somme-Bionne ìm Süüdoschta, La Croix-en-Champagne ìm Süüda, Saint-Remy-sur-Bussy ìm Süüdwäschta so wia Somme-Suippe ìm Wäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Màrtiinskìrìch *()*. Ìn dr Kìrìch sìnn mehrera Kunschtwark jewills zitter 1975 àls Ainzelobjakta bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann: Dr holziga Triumpfabooga üss’m 18. un 19. Joohrhundert mìt’ma Krüzifix, wo fàrwig g’fàsst ìsch, so wia d’ dräi Holzschtàtüüta vum Arzangel Michael, vum hl. Màrtiin un vum hl. Eligius, wo üss’m 17. Joohrhundert schtàmma un fàrwig g’fàsst sìnn. Üsserdam ìsch d’ Schtaischtàtüüta vu dr „Màdonna, wo mìt’m Jesüskìnd sìtzt“ (üss’m 14. Joohrhundert), wo zallamols fàrwig g’fàsst gsìì ìsch, àls Ainzelobjakt bii da Histoorischa Dankmooler klàssifiziart, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann.
* a Kriagerdankmool


Église monument aux morts somme tourbe 11764.jpg|d’ Màrtiinskìrìch mìt’m Kriagerdankmool vornadràà
Mairie somme tourbe 11780.jpg|s’ Bìrgermaischteràmt
Somme-Tourbe IMG 5633 Somme-Tourbe FRA.jpg|a Arntgehälter z’ Somme-Tourbe


## Lìteràtüür zem Dorf
* 
* 
* 
* 
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Somme-Tourbe biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Somme-Tourbe ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Somme-Tourbe, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Communauté de communes Val de Gray

D’ **Communauté de communes Val de Gray** , kurz **CCVG**,  ìsch a frànzeescher G’maindaverbànd mìt’ra Rachtsform vun’ra *[[Communauté de communes]]* ìm Département Haute-Saône ìn dr Regioon Bourgogne-Franche-Comté. Sa ìsch àm 27. Dezamber 2012 grìnda worra un umfàsst 48 G’mainda. Dr Verwàltungssìtz lììgt ìm Ort Gray.

## histoorischa Äntwìcklung
Dr G’maindaverbànd, wo ànna 2012 grìnda worra-n-ìsch, hàt z’lätscht 37 Mìtglììdgsg’mainda g’hàà. Àm 1. Janner 2017 sìnn wittera älf G’mainda Tail vum G’maindaverbànd worra — sa hann friahjer em G’maindaverbànd Val de Pesmes g’heert, wo uffg’leest worra-n-ìsch.

## d’ Mìtglììdsg’mainda

## Weblìnks
* Offiziälla Websitta (frànzeesch)

## Kwalla
Arrondissement Vesoul

S’ **Arrondissement Vesoul** ìsch a Verwàltungsainhait vum frànzeescha Département Haute-Saône ìnnerhàlb vu dr Regioon Bourgogne-Franche-Comté. Dr Verwàltungssìtz (Prefäktüür) ìsch Weesel.

’S bschteeht üss älf Kàntoona un 346 G’mainda.

## d’ Kàntoona
* Dampierre-sur-Salon
* Gray
* Jussey (mìt 55 vu 65 G’mainda)
* Marnay
* Port-sur-Saône (mìt 32 vu 46 G’mainda)
* Rioz
* Saint-Loup-sur-Semouse (mìt 1 vu 23 G’mainda)
* Scey-sur-Saône-et-Saint-Albin
* Vesoul-1
* Vesoul-2
* Villersexel (mìt 12 vu 45 G’mainda)

## d’ G’mainda
D’ G’mainda vum Arrondissement Vesoul sìnn:

## d’ Näiordnung vu da Arrondissements ànna 2017

Wämm’r d’ Arrondissements ànna 2017 näi g’oordnet hàt, sìnn d’ fìmf G’mainda Anchenoncourt-et-Chazel, Demangevelle, Esprels, La Basse-Vaivre un Passavant-la-Rochère üss’m Arrondissement Vesoul em Arrondissement Lure züag’wììsa worra.

D’rfìr sìnn d’ dräi G’mainda Bourguignon-lès-Conflans, Cubry-lès-Faverney un Neurey-en-Vaux vum Arrondissement Lure zem Arrondissement Vesoul g’wackselt.

Ànna 2024 ìsch d’ G’mainda Anchenoncourt-et-Chazelt wììer z’ruck zem Arrondissement Vesoul g’wackselt.

## d’ ehamooliga G’mainda zitter 2017
bis 2024:
Choye, Villefrancon
Communauté de communes des Monts de Gy

D’ **Communauté de communes des Monts de Gy** , kurz **CCMG**, ìsch a frànzeescher G’maindaverbànd mìt dr Rachtsform vun’ra Communauté de communes ìm Département Haute-Saône ìn dr Regioon Bourgogne-Franche-Comté. Sa ìsch àm 30. Dezzmber 1999 grìnda worra un umfàsst 25 G’mainda. Dr Verwàltungssìtz b’fìndet sìch ìm Ort Gy.

Àm 1. Janner 2025 hann d’ ehamooliga G’mainda Choye un Villefrancon d’ näija G’mainda Colombine gebìlda. Domìt hàt sìch d’ Ànzààhl vu da Mìtglììdsg’mainda uff 24 verrìngert.

## d’ Mìtglììdsg’mainda

## Weblìnks
* Offiziälla Websitta (frànzeesch)
* d’ Websitta vum Främdaverkeehrsàmt Monts de Gy (frànzeesch)
* Schtàtistik zem G’maindaverbànd Monts de Gy biim INSEE (frànzeesch)

## Kwalla
Lenharrée

**Lenharrée**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (bis 2015 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem G’maindaverbànd Châlons-en-Champagne.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1221268", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Lenharrée lììgt 33 Kilomeeter süüdwäschtlig vum Départements-Hàuiptschtàdt Châlons-en-Champagne un 58 Kilomeeter neerdlig vu Troyes ìn dr Trockana Champagne àn dr Somme-Soude. Umgaa wìrd Lenharrée vu da Noochberg’mainda Fère-Champenoise ìm Norda un Wäschta, Soudron ìm Nordoschta, Vassimont-et-Chapelaine ìm Süüda un Oschta so wia Connantray-Vaurefroy ìm Süüdwäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ romàànischa, reemisch-kàthoolischa Schtefàànskìrìch *()* üss’m 12. Joohrhundert


Lenharree Eglise.JPG|d’ Schtefàànskìrìch
Eglise - Ensemble sud-est - Lenharrée - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00017762.jpg|wia d’ Schtefàànskìrìch nooh-n-em Äärschta Waltkriag ànna 1915 üssg’sah hàt
Eglise - Vue intérieure de la nef, vers le nord-est - Lenharrée - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00017763.jpg|wia dr Hàuiptschìff vu dr Schtefàànskìrìch ànna 1915 gsìì ìsch
Eglise - Vue intérieure du choeur et du transept sud - Lenharrée - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00017764.jpg|wia dr Choor un dr Kweerschìff vu dr Schtefàànskìrìch ànna 1915 gsìì sìnn


## wìchtiga Litt üss’m Dorf
* dr kàthoolischa Priaschter Jacques François de Gaulle (1716–1783), wo üss dr Fàmilia vum Gen’rààl de Gaulle g’schtàmmt hàt, ìsch Vikààr z’ Montmort-Lucy, Pfàrrer z’ Lenharrée, Normée un Villevenard, Dekààn z’ Vertus gsìì.
* dr Bìldhàuijer Pierre-Gaston Brion (1767–1855) ìsch z’ Lenharrée uff d’ Walt kumma un z’ Fère-Champenoise g’schtoorwa.
* dr Pflànzaforscher Théodore-Polycarpe Brisson (1828–1897) ìsch ìm Dorf uff d’ Walt kumma.
* dr Bìrgermaischter Ernest Félix (1847–1947), wo ìm Dorf uff d’ Walt kumma-n-ìsch, ìsch doo waahrend dr Schlàcht àn dr Marne àm 7. Septamber 1914 geteedet worra. Ar ìsch àls Rìtte vu dr Eehralegioon ärnännt worra.
* dr Grundschüaldirakter Émile Brisson (1852–1935) ìsch vu 1907 bis 1919 Bìrgermaischter vu Nogent-sur-Marne un schpeeter Vorsìtzender vum Genrààlroot Seine gsìì. Ar ìsch àm 26. Jüüli 1919 zem Rìtter un àm 7. März 1925 zem Offiziar vu dr Eehralegioon ärnännt worra.

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Lenharrée biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Lenharrée ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Vésigneul-sur-Marne

**Vésigneul-sur-Marne**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Châlons-en-Champagne-3.

## wu dr Dorfnàmma haar ìsch
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

Dr Nàmma schtàmmt vum Schpeetlàtiinischa **' (‚Dorf‘, ‚Schtädtla‘) mìt dr Noohsìlwa **' hìnterdràà, un bediitet somìt „klai Dorf“.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1224231", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Vésigneul-sur-Marne lììgt äbba zwelf Kilomeeter süüd-süüdeeschtlig vu Châlons-en-Champagne àm Fluss Moivre un àm Marne-Sittakànààl, wo doo ìn’ra Äntfarnung vun äbba zwai Kilomeeter pàràlleel züa dr Marne verlàuifa. Umgaa wìrd Vésigneul-sur-Marne vu da Noochberg’mainda Saint-Germain-la-Ville ìm Norda un Wäschta, Marson ìm Nordoschta, Pogny ìm Oschta un Süüdoschta so wia Togny-aux-Bœufs ìm Süüda un Süüdwäschta.

Dur d’ G’mainda fiahrt d’ Nàzionààlschtrooss 44.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Niklàuiskìrìch *()*. D’rìnn ìsch a Holzschtàtüüta vu dr Màdonna mìt’m Jesüskìnd üss’m 17. Joohrhundert àls Ainzelobjakt bii da Histoorischa Dankmooler klàssifiziart, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann.

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* d’ Websitta vu dr G’maindaverwàltung (frànzeesch)
* Schtàtistik züa dr G’mainda Vésigneul-sur-Marne biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Vésigneul-sur-Marne ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Vésigneul-sur-Marne, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Arrondissement Lure

S’ Arrondissement **Lure** ìsch a Verwàltungsainhait vum Département Haute-Saône ìnnerhàlb vu dr frànzeescha Regioon Bourgogne-Franche-Comté. D’ Unterprefäktüür ìsch Lure.

Ìm Arrondissement lììga zeehn Wààhlkraisa (Kàntoona) un 190 G’mainda.

## d’ Wààhlkraisa
* dr Kàntoon Héricourt-1
* dr Kàntoon Héricourt-2
* dr Kàntoon Jussey (mìt 10 vu 65 G’mainda)
* dr Kàntoon Lure-1
* dr Kàntoon Lure-2
* dr Kàntoon Luxeuil-les-Bains
* dr Kàntoon Mélisey
* dr Kàntoon Port-sur-Saône (mìt 14 vu 46 G’mainda)
* dr Kàntoon Saint-Loup-sur-Semouse (mìt 22 vu 23 G’mainda)
* dr Kàntoon Villersexel (mìt 33 vu 45 G’mainda)

## d’ G’mainda
D’ G’mainda vum Arrondissement Lure sìnn:

## d’ Näiordnung vu da Arrondissements ànna 2017

Dur d’ Näiordnung vu da Arrondissements ànna 2017 sìnn d’ fìmf G’mainda Anchenoncourt-et-Chazel, Demangevelle, Esprels La Basse-Vaivre un Passavant-la-Rochère üss’m Arrondissement Vesoul em Arrondissement Lure züag’wììsa worra.

D’rfìr sìnn d’ dräi G’mainda Bourguignon-lès-Conflans, Cubry-lès-Faverney un Neurey-en-Vaux vum Arrondissement Lure zem Arrondissement Vesoul g’wackselt.

Ànna 2024 sìnn d’ G’mainda Anchenoncourt-et-Chazel wììder z’ruck zem Arrondissement Vesoul g’wackselt.

## d’ ehamooliga G’mainda zitter dr Näiordnung
bis 2024:
Courchaton, Georfans, Vellechevreux-et-Courbenans

bis 2018:
Fougerolles, Saint-Valbert, Héricourt, Tavey

bis 2016:
Miellin, Servance
Le Fresne

**Le Fresne**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Châlons-en-Champagne-3. 

## zem Dorfnàmma
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

Dr Nàmma *Fresne* schtàmmt vum Làtiinischa **', wo „[[Eschen (Pflanzengattung)|Escha]]“ bediitet.

D’ Dorfbewoohner nännt m’r **' (fìr d’ Manner) un ** (fìr d’ Fràuija) uff Frànzeesch.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1221095", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda Le Fresne lììgt àm Owwerlàuif vu dr Moivre ìnmìtta vu dr Trockana Champagne, äbba 24 Kilomeeter eeschtlig vu Châlons-en-Champagne. Um Le Fresne gìtt’s groossa Àckerflächa un Arntag’hälter fìr Getraida so wia mehrera Trockataaler.

Umgaa wìrd Le Fresne vu da Noochberg’mainda Moivre ìm Norda, Somme-Yèvre ìm Nordoschta, Bussy-le-Repos ìm Oschta, Vanault-le-Châtel ìm Süüdoschta, Dampierre-sur-Moivre un Saint-Jean-sur-Moivre ìm Süüdwäschta so wia Coupéville ìm Wäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Hìmmelfààhrtskìrìch *()*, wo üss’m 12. un 13. Joohrhundert schtàmmt. Ìn dr Kìrìch sìnn dräi Kunschtwark jewills àls Ainzelobjakta bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann: dr Mària-n-àltààr mìt siim holziga Retààwel üss’m 18. Joohrhundert, dr Niklàuisàltààr mìt siim Tàbernààkel un siim holziga Retààwel üss’m 18. Joohrhundert so wia d’ Holzschtàtüüta vum hl. Niklàuis üss’m 18. Joohrhundert, wo fàrwig g’fàsst un vergulda-n-ìsch.


51 LE FRESNE (2).jpg|d’ Hìmmelfààhrtskìrìch


## Lìteràtüür zem Ort
*
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Le Fresne biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Le Fresne ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Voilemont

**Voilemont**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa g’heert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Argonne Suippe et Vesle. 

## zem Dorfnàmma
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q285290", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda Voilemont lììgt àm Fluss Yèvre, niin Kilomeeter süüdweeschtlig vu Sainte-Menehould Sa ìsch umgaa vu da Noochberg’mainda Dommartin-Dampierre ìm Nordoschta, Élise-Daucourt ìm Oschta, Rapsécourt ìm Süüda so wia La Chapelle-Felcourt ìm Wäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Vituskìrìch *()*. Ìn dr Kìrìch sìnn dräi Kunschtwark jewills zitter 1974 àls Ainzelobjakta bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann: D’ fàrwiga Holzschtàtüüta vu dr Màdonna mìt’m Jesüskìnd üss’m 16. Joohrhundert, s’ fàrwiga Holzkrüzifix üss’m 16. Joohrhundert so wia-n-a versìlwerta un verguldana Kupfermonschtrànz üss’m 19. Joohrhundert. Üsserdam sìnn d’ Grààbschtainer vum Bàroon vu Haussonville (üss’m Joohr 1624) un fìr d’ Anne de Marcossey (üss’m Joohr 1634) jewills zitter 1989 bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann.


VOILEMONT (2).jpg|d’ Vituskìrìch


## Lìteràtüür zem Ort
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Voilemont biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Voilemont ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa