open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sechser (Amt)

**Sächser** isch d Bezeichnig für en Amtsdräger im ene korporativen oder grichtlige Gremium gsi, wo im Allgemeine sächs Mitgliider gha het. 

In de Zumftstedt Basel und Schaffuuse hai d Sächser zsämme mit em Zumftmeister s oberste Zumftgremium bildet. 
Z Basel si si sit dr Middi vom 13. Johrhundert vo de Zumftbrüeder gwehlt worde, sit em 15. Johrhundert si si dur Kooptation ins Amt cho, so dass si braktisch s ganze Lääbe lang im Amt bliibe si. Au hai dr alt Meister, die alte und die neue Sächser zsämme dr neu Meister bestimmt. Dr Iifluss vo de gwöhnlige Zumftbrüeder isch chlii gsi und ihri Unzfriideheit gross. Das isch am Andi vom 17. Joorhundert äine vo de Gründ gsi für s revoluzionääre Wääse, wo zum Ziil gha het, Baasel demokratischer mache, aber schliesslig vom Groosse Root, wo us de alte und neue Sächser bestande het, zämmegschlaage worde isch. 

Z Cham het dr Stadtroot d Sächser us de Reihe vo de Vogtlüt gwehlt. Under em Vorsitz vom Ober- oder Undervogt hai si s Vogteigricht bildet. 

In dr Stadt Willisau si d Sächser d Stellverdräter vom Vogt und Stüüriizieher in de sogenannte Viertel gsi. 

Z Brig het sich dr kommunali Root us zwei sogenannte Gwalthaber und de Sächser zsämmegsetzt. 

Au de Mitgliider vom ene ländlige Grichtsgremium het mä Sächser gsait.

## Quelle
* 

## Fuessnote
Olsberg

**Olsberg** isch dr Name vo de folgende Ort:
* Olsberg AG, e Gmeinde im Kanton Aargau, Schwiiz 
* Olsberg BL, bis 1882 e sälbstständigi Gmeind (sithär Deil vo Arisdorf, Kanton Basel-Landschaft)
* Olsberg DE, e Stadt im Hochsauerlandkreis z Nordrhii-Westfale, Dütschland

**Olsberg** isch dr Name vo de folgende Persone:

* Karl Olsberg, e dütsche Romanautor (*1960)

**Olsbärg** bezeichnet usserdäm:
* e Bärg (703,2&nbsp;m) im Hochsauerlandkreis z Nordrhii-Westfale 
* s Stift Olsbärg, en ehemoligs Chloster z Olsbärg AG (Schwiiz)
Griesheim an der Suffel

**Griese** (frz. *Griesheim-sur-Souffel*, dt. *Griesheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement . Bìs àm 9. Janner 1965 hàt s Derfel offizell *Griesheim-sur-Souffle* gheiße.

## Geogràfi
Griese lijt in dr Owerrhinische Diefewene an dr Süffel àm nordweschtlige Stàdtrànd vun Stroßburi.

## Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Griese ìsch . Griese ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Griese ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://griesheim-sur-souffel.reseaudescommunes.fr

## Referanza
Schupfart

**Schupfert** ( amtlig hochdütsch **Schupfart**) isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Rhiifälde vom Schwiizer Kanton Aargau. Si lit im Zentrum vo dr Region Frickdaal, öbbe meh as drei Kilometer südlig vo dr Gränze zu Dütschland.

## Geographii
Schupfert isch e Hufedorf, wo in ere flache Mulde am oberen Ändi vom Fischingerdaal lit. Im nördlige und im westlige Deil vom Gmeindigebiet, wo dr Fischingerbach dursfliesst, si die flache und usdehnte Hochebene vom Eikerbärg (504 müM) und vom Hellikerbärg (541 müM). Im Gegesatz zum undere Deil vom Fischingerdaal goht dr Übergang zu de Hochflechene liicht ufwärts. D Häng vom Wolbärg (556 müM) im Oste und vor allem vom Diersteibärg (749 müM) si stellewiis üsserst stotzig. Nördlig vo Schupfert, im Gebiet vom Eikerbärg, lit dr geographisch Middelpunkt vom Frickdaal.

D Flechi vom Gemeindigebiet bedräit 705 Hektare, drvo si 228 Hektare bewaldet und 49 Hektare überbaut. Dr höggst Punkt lit uf 749 Meter an dr Gländkante vom Diersteibärg, dr diefst uf 408 Meter am Fischingerbach.

Nochbergmeinde si Münchwile und Eike im Norde, Frick im Nordoste, Gipf-Oberfrick im Südoste, Wägstette im Südweste, Hellike im Weste und Obermumpf im Nordweste.

## Bevölkerig
D Bevölkerigsentwicklig vo 1768 bis 2000:

Am  hai  Lüt z Schupfert gwohnt, drvo 7,7 % Usländer. Bi dr Volkszellig 2000 si 76,1 % römisch-katholisch, 14,0 % reformiert und 1,8 % christkatholisch gsi. 96,5 % hai Dütsch as ihri Hauptsprooch bezeichnet.

## Politik und Rächt
D Versammlig vo de Stimmberächtigte, d Gmeindiversammlig, het d Legislativgwalt. Die usfüehrendi Behörde isch dr fümfchöpfig Gmeindiroot. Si Amtszit isch vier Johr lang, und er wird im Majorzverfahre vom Volk gwehlt. Er füehrt und repräsentiert d Gmeind, vollzieht d Beschlüss vo dr Gemeindiversammlig und d Ufgoobe, won em dr Kanton und dr Bund zuedeile.

Für Rächtsstriitigkeite isch s Bezirksgricht Rhiifälde zueständig. Schupfert ghört zum Friidensrichterkreis Wägstette.

## Fuessnote
Wallbach AG

**Wallbach** () isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Rhiifälde vom Schwiizer Kanton Aargau. Si lit im Weste vo dr Region Frickdaal am Hochrhii, an dr Gränze zu Dütschland. Uf dr andere Rhiisite lit dr glichnammig Säckinger Stadtdeil Wallbach. Beidi Wallbach sin früeher durch e Furt im Rhi verbunde gsi.

## Bevölkerig
D Bevölkerigsentwicklig vo 1850 bis 2000:

Am  hai  Lüt z Wallbach gwohnt, drvo 10,4 % Usländer. Bi dr Volkszellig 2000 si 52,0 % römisch-katholisch, 22,0 % reformiert und 7,7 % christkatholisch gsi; 1,8 % hai en anderi Religion aagee und 14,1 % hai gsait, ass si konfessionslos siige. 94,2 % hai Dütsch als ihri Hauptsprooch bezeichnet, je 1,2 % Französisch und Italiänisch, je 1,0 % Änglisch und Albanisch.

## Politik und Rächt
D Versammlig vo de Stimmberächtigte, d Gmeindiversammlig, het d Legislativgwalt. Die usfüehrendi Behörde isch dr fümfchöpfig Gmeindiroot. Si Amtszit isch vier Johr lang, und er wird im Majorzverfahre vom Volk gwehlt. Er füehrt und repräsentiert d Gmeind, vollzieht d Beschlüss vo dr Gemeindiversammlig und d Ufgoobe, won em dr Kanton und dr Bund zuedeile.

Für Rächtsstriitigkeite isch s Bezirksgricht Rhiifälde zueständig. Wallbach ghört zum Friidensrichterkreis Möhli.

## Weblink

* d Website vo de Gmeind Wallbach
* 

## Fuessnote
Wegenstetten

**Wägestette** (, amtlig hochdütsch **Wegenstetten**) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Rhiifälde vom Schwiizer Kanton Aargau. Si lit im Weste vo dr Region Frickdaal, öbbe fümf Kilometer südwestlig vo dr Gränze zu Dütschland und grenzt an den Kanton Basel-Landschaft.
## Bevölkerig
D Bevölkerigsentwicklig vo 1900 bis 2000:

Am  hai  Lüt z Wägestette gwohnt, drvo 7,7 % Usländer. Bi dr Volkszellig 2000 si 51,6 % römisch-katholisch, 21,5 % reformiert, 6,0 % christkatholisch und 1,7 % muslimisch gsi. 95,8 % hai Dütsch as ihri Hauptsprooch bezeichnet, 1,5 % Serbokroatisch, 1,2 % Albanisch.

## Politik und Rächt
D Versammlig vo de Stimmberächtigte, d Gmeindiversammlig, het d Legislativgwalt. Die usfüehrendi Behörde isch dr fümfchöpfig Gmeindiroot. Si Amtszit isch vier Johr lang, und er wird im Majorzverfahre vom Volk gwehlt. Er füehrt und repräsentiert d Gmeind, vollzieht d Beschlüss vo dr Gemeindiversammlig und d Ufgoobe, won em dr Kanton und dr Bund zuedeile.

Für Rächtsstriitigkeite isch s Bezirksgricht Rhiifälde zueständig. Uf kommunaler Ebeni git s e Friidensrichter, wo au für d Gmeinde Hellike, Mumpf, Obermumpf, Schupfert, Stei und Zuzge verantwortlig isch.

## Fuessnote
Olsberg AG

**Olschbrg** (, amtlig hochdütsch **Olsberg**) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Rhiifälde vom Schwiizer Kanton Aargau. Si lit im Weste vo dr Region Frickdaal, öbbe drei Kilometer südlig vo dr Gränze zu Dütschland und gränzt an Kanton Basel-Landschaft.

## Geographii
S Dorf lit im Dal vom Violebach, in dr Übergangszone zwüschen em Dafeljura und dr Oberrhiinische Diefebeni. Es isch im doppelter Hiisicht in zwei Deil deilt. Dr Bach, wo dur s Dorf fliesst, isch gliichzitig d Kantonsgränze. Dr chliineri Dorfdeil im Süde, wo men em au «Ländli» sait, ghört zur Gmeind Arisdorf im Kanton Basel-Landschaft. Dr nördligi, aargauischi Dorfdeil lit am Fuses vom 469 Meter hoche Schönebärg. Drei Kilometer südsüdöstlig vom Dorfzentrum befindet sich en Exklave. Die isch unbewohnt und umfasst e Deil vom Osthang vom Eilete (626 müM) mit em Bowald.

D Flechi vom Gmeindigebiet bedräit 468 Hektare, drvo si 277 Hektare bewaldet und 25 Hektare überbaut. Dr höggst Punkt lit uf 571 Meter im Nordweste vo dr Bowald-Exklave, dr diefst uf 316 Meter am Violebach.

Nochbergmeinde si Kaiseraugst im West, Rhiifälde im Norde, Magde im Oste und Aschdrf im Süde. D Exklave gränzt usserdäm an Hersberg und Nusshof.

## Bevölkerig
D Bevölkerungsentwicklig zwüsche 1900 und 2000:

Am  hai  Lüt z Olschbrg gwohnt, drvo 8,1 % Usländer. Bi dr Volkszellig 2000 si 44,3 % reformiert, 22,9 % römisch-katholisch und 10,9 % christkatholisch gsi; 1,1 % hai en anderi Religion aagee. 96,3 % hai Dütsch as ihri Hauptsprooch bezeichnet, 1,6 % Französisch.

Dr Dialäkt, wo z Olschbrg gredt wird, ghört zum Nordweschtschwyzerdütsch.

## Politik und Rächt
D Versammlig vo de Stimmberächtigte, d Gmeindiversammlig, het d Legislativgwalt. Die usfüehrendi Behörde isch dr fümfchöpfig Gmeindiroot. Si Amtszit isch vier Johr lang, und er wird im Majorzverfahre vom Volk gwehlt. Er füehrt und repräsentiert d Gmeind, vollzieht d Beschlüss vo dr Gemeindiversammlig und d Ufgoobe, won em dr Kanton und dr Bund zuedeile.

Für Rächtsstriitigkeite isch s Bezirksgricht Rhiifälde zueständig. Olschbrg ghört zum Friidensrichterkreis Rhiifälde.

## Literatur
* Edith Hunziker, Peter Hoegger: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau, Band IX: Der Bezirk Rheinfelden.* Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK Bern 2011 (Kunstdenkmäler der Schweiz Band 119). ISBN 978-3-906131-94-8. S.&nbsp;379–403.

## Weblingg

* Offizielli Website vo dr Gmeind Olschbrg
* 

## Fuessnote
Neugartheim-Ittlenheim

**Neierte-Ìttle** (frz. *Neugartheim-Ittlenheim*, dt. *Neugartheim-Ittlenheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Neierte-Ìttle ìsch entstànde àm 1.&nbsp;Janner 1973 durich d Füsion vun dr Gmeine Neierte und Ìttle.

Neierte ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1166 àls *Nougerte*, dr Namme kunnt vun làtiinisch *Nucaretum* 'Nussböimwaldel'. Ìttle ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 742.

Vun 1871 bìs 1918 han d Gmeine zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Neierte-Ìttle ìsch . Neierte-Ìttle ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Neierte-Ìttle ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Pfettisheim

**Pfetze** (frz. *Pfettisheim*, dt. *Pfettisheim*) ìsch bìs 2015 e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss) gsin. Sit em 1. Janner 2018 ghert sa züe Drüdersche.

## Gschìcht
Pfetze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 739.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
Dr letscht Maire vun Pfetze ìsch dr Luc Huber gsin. 

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Pfetze ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Truchtersheim

**Drüdersche** (frz. *Truchtersheim*, dt. *Truchtersheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Drüdersche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 713.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Ànna 1974 ìsch d ehmàliga Gmein Behlenheim derzüe kumma, un àm 1. Janner 2016 hàt sìch aui, dur a Fusion, Pfetze zammagschlossa.

## Verwàltung
 vun Drüdersche ìsch . Drüdersche ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Drüdersche ghert zem Owerrhinàlemànnisch.


Datei:Truchtersheim college.JPG|Collège du Kochersberg
Datei:Truchtersheim maison du Kochersberg.JPG|Fáchwarkhüs


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://www.mairie-truchtersheim.fr

## Referanza
Quatzenheim

**Zwàtzne** (frz. *Quatzenheim*, dt. *Quatzenheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Dr Nàmme *Zwàtzne*/*Quatzenheim* kunnt vun làtiinisch *coactione(m)*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Am 19. Februar 2019 hàt me rund 80 Greber mìt Hokekriz verschmiert gfunde. E israelischer Mìnìschter hàt zenjé d frànzeesche Jude zum Üswandra noch Israel ufgrieft.

## Verwàltung
 vun Zwàtzne ìsch . Zwàtzne ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Zwàtzne ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Zeiningen

**Zeinige** (, amtlig hochdütsch **Zeiningen**) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Rhiifälde vom Schwiizer Kanton Aargau. Si lit im Weste vo dr Region Frickdaal, öbbe drei Kilometer südwestlig vo dr Gränze mit Dütschland und gränzt an Kanton Basel-Landschaft.

## Bevölkerig
D Bevölkerigsentwicklig vo 1900 bis 2000:

Am  hai  Lüt z Zeinige gwohnt, drvo 11,2 % Usländer. Bi dr Volkszellig 2000 si 54,3 % römisch-katholisch, 23,2 % reformiert, 3,4 % christkatholisch und 2,0 % muslimisch gsi; 0,9 % hai anderi Religione aagee. 94,3 % hai Dütsch as ihri Hauptsprooch bezeichnet, 1,5 % Albanisch, 1,1 % Italiänisch, 0,8 % Änglisch.

## Politik und Rächt

D Versammlig vo de Stimmberächtigte, d Gmeindiversammlig, het d Legislativgwalt. Die usfüehrend Behörde isch dr fümfchöpfig Gmeindiroot. Si Amtszit isch vier Johr lang, und er wird im Majorzverfahre vom Volk gwehlt.

Für Rächtsstriitigkeite isch s Bezirksgricht Rhiifälde zueständig. Zeinige ghört zum Friidensrichterkreis Möhli.

## Lüt
* Roland Brogli (1951-2017), Kantonspolitiker und Regierigsrot

## Weblingg

* Offizielli Website vo dr Gmeind Zeinige

## Fuessnote
Wie sagt man in der Schweiz?

**Wie sagt man in der Schweiz?** isch a Werderbuach us-em Dudenverlag, wo de schweizerische Bsondrheida vo dr deitscha Hochschbrôch behandlet. Vorfasser isch dr Aarauer Schbrôchwissaschaftler Kurt Meyer. Mit seim 380-seitiga Buach wendet’r sich hauptsächlich an Auslender, wo 
*Deitsch als Muaderschbrôch schwätzet, 
*en dr Schweiz Urlaub machet, 
*gschäftlich mit Schweizer Firma oder Beherda zo doa hend,
*Schweizer Zeidonga leaset odr
*de deitsch Litradur vo dr Schweiz meeget.

En zwoidr Linie schbricht dr Kurt Meyer abr au seine oigene Landsleit ô, wo wissa wellet, ob a Wort us-em schweizerischa Hochdeitsch em ibriga deitschschbrôchiga Room de gleich Bedeidong wia bei-nen selbr hot oder ob-ma deet villeicht ebbes ganz andrs drondr vrstôht.

## Dr Ufbau vom Buach
Des Buach gliidret sich en acht Doil:
#Vorwort
#Lautschrift
#Abkirzonga ond Zoiche
#Eileidong (z. B. ibr d Herkonft ond d Auswahl vo de Informaziona ond a baar Begriffserkläronga)
#Grammadikalische Skizza ond Bsondrheida (z. B. vo Laut ond Schrift, Formalehr ond Wortbildong)
#Werderbuach
#Quella ond Sekondärlitradur (z. B. wo dia Muschtrsätz vo däane rond 4.000 Artikl em Original zo fenda send)
#Regischtr Binnadeitsch bzw. Gmeindeitsch – Schweizerisch

Da Hauptdoil vo deam Werk fend-mr nadirlich em Doil Nr. 7, em eigentlicha Werderbuach.

## A Beischbiil
**innert**  – innerhalb, binnen. **a)** zeitlich. *Vier Raubüberfälle innert dreier Stunden* (NZZ 4./r.8.84, 38). *Nach dem Ersten Weltkrieg wurde der Käfer ... in Bordeaux eingeschleppt und hat ... innert zwanzig Jahren Frankreich besetzt und die Schweiz erreicht* (Wiesner, Schauplätze 94) ***innert nützlicher Frist → Frist. b)** (seltener:) räumlich. *Der Kanton Schwyz* [stößt] *an zwei natürliche Seen, und innert seiner Grenzen liegen der Stausee im Wägital und der Sihlsee* (NZZ 20.12.62). *Die Parks innert der Ringstraße* (NZZ 26.8.72). **c)** (selten:) unsinnlich. *Bei gestörter Ordnung ... hat die Regierung des bedrohten Kantons dem Bundesrate sogleich Kenntnis zu geben, damit dieser innert den Schranken seine Kompetenz ... die erforderlichen Maßregeln treffen ... kann* (Bundesverfassung, Art. 16).

## Litradur
Kurt Meyer: *Wie sagt man in der Schweiz?*, Dudenverlag Mannheim, Leipzig, Wien, Zürich, 1989, (Band 22 vo de Duden-Daschabiacher), ISBN 3-411-04131-5; des Werk ischt *beim Dudenverlag* ibr sei erschda Uflag et nauskomma. Drom kô mr’s bloß no emma guada Andiquariat fenda. S geit abr vom gleicha Autora a ibrarbeideda Fassong, wo ondrem Titel *Schweizer Wörterbuch. So sagen wir in der Schweiz* em Jôhr 2006 vom Vorlag Huber, Frauenfeld en Stuegert ond Wien rausbrôcht wôrra ischt. Des Werk hôt a ganz nuia Eileidong kriagt, wo vom Schbrôchwissaschaftler Prof. Dr. Hans Bickel vorfasst wôrra ischt ond uff de (dômôls) akduell Forschong eigôht. ISBN 978-3-7193-1382-1

## Oinzlne Nôchweis
Neue Fricktaler Zeitung

Die **Neue Fricktaler Zeitung** isch e regionali Zitig us Rhiifälde und Frick für s ganze Frickdaal, wo dreimol in dr Wuche as abonnierti Zitig erschiint. D Donnstigusgoob wird as Gratisusgoob an alli Huushalt im Frickdaal verdeilt. D Uflag isch öbbe 10'000 Exemplar (22'000 Läser) bi de zahlte Usgoobe und öbbe 36'000 Exemplar (42'000 Läser) bi dr Gratisusgoob.

D Eigedümer si d Herzog Medie AG us Rhiifälde (58 % vo de Aktie), d Binkert Druck AG us Laufeburg und d Basler Zeitung Medien us Basel (beidi je 21 %).

Die *Neui Frickdaaler Zitig* isch am 13. April 2005 us dr Fusion vo dr *Fricktaler Zeitung* und vom *Fricktaler Boten* entstande. Dr eltisti Vorläufer vo dr Zitig isch d *Volksstimme aus dem Fricktal*, wo  1861 gründet worden isch.

## Weblingg
*Website vo dr Neue Frickdaaler Zitig
Bühl (Unterelsass)

**Bihl** (frz. *Buhl*, dt. *Bühl*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Bihl ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1135 àls *Buhele*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Bihl ìsch . Bihl ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Bihl ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).

## Literàtür
* Alfred Matt: *Bailliages, prévôté et fiefs ayant fait partie de la Seigneurie de Lichtenberg, du Comté de Hanau-Lichtenberg, du Landgraviat de Hesse-Darmstadt*. In: Société d’Histoire et d’Archaeologie de Saverne et Environs (Hrsg.): Cinquième centenaire de la création du Comté de Hanau-Lichtenberg 1480 – 1980 = Pays d’Alsace 111/112 (2, 3 / 1980), S. 7–9.
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Münchhausen (Unterelsass)

**Minichhause** (frz. *Munchhausen*, dt. *Münchhausen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Minichhause ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 8. Jh.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Minichhause ìsch . Minichhause ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Minichhause ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).

## Sauerdelta
D Inmìndung vun dr Sauer in dr Rhin bi Minichhause wurd uf Frànzeesch *Delta de la Sauer* gnannt. S ìsch e groß Natürschutzgebiet und eins vun dr sechs frànzesche Rhinöiereservàt. 

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* www.munchhausen.eu

## Referanza
Berikon

**Berke** (amtlich *Berikon*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Brämgarte im Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt uf de Passhöchi vom Mutschälle.

## Geographii
Berke isch es öppe 2 km langs Dorf uf em Mutschälle und het derte drü Ortsteil: Mutschälle, Unterberke und Oberberke. Di Ortsteil sind hüt unterenand zämmegwachse, und bildet zämme mit Ruedischtette-Fredlisbärg, Wide und Zufike e gmeinsami Siidligsflächi.

De Gmeindsbann isch 538 Hektare gross, dodervo sind 173 Hektare Wald und 119 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf 670 Meter, der tüüfschti uf 522 m.

Nochbargmeinde sind Ruedischtette-Fredlisbärg im Norde, Birmensdorf im Oschte, Oberwil-Lieli im Süde, Zufike im Weschte und Wide im Nordweschte.

## Literatur
* Peter Felder: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau.* Band IV: *Der Bezirk Bremgarten.* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 54). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1967, .

## Weblink

* Offizielli Website vo dr Gmeind Berke
* 

## Fuessnote
Besenbüren

**Bäsibüre** (amtlich *Besenbüren*) isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Muri im Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt im mittleren Bünztal.

## Geographii
Di Gmeind ligt öschtlich vo de Bünz am Übergang zum Wagerai, öppe in de Mitti zwüsche de Bünz und de Rüüs. 
De Gmeindsbann isch 238 Hektare gross, dodervo sind 47 Hektare Wald und 29 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf 498 Meter, der tüüfschti uf 436.
Nochbargmeinde sind Hermetschwil-Staffle im Norde, Rotteschwil im Oschte, Arischtau im Südoschte, Bosmel im Südweschte und Bünze im Nordweschte.

## Gschicht

Bäsibüre isch zum erschte Mol in ere Urkund us em Johr 1160 erwähnt worde und zwar in de Acta Murensia. D Grundherre vom Dorf sind im Mittelalter zwei Chlöschter gsi, Muri und Ängelbärg und d Landesherre d Habsburger. Di nideri Grichtsbarkeit isch bi de Herre vo Heidegg gsi.

Wo d Eidegnosse im 1415 de Aargau eroberet hei, isch Bäsibüre en Teil vom Amt Bosmel vom Freiamt worde, ere gmeine Herrschaft. Di nidrig Grochtsbarkeit isch aber bi de Herre vo Heidegg blibe, wo si im 1471 s erschti Mol und im 1617 ändgültig ans Chloschter Muri verchauft hei.
Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt un hei di Helvetisch Republik usgruefe. Bäsibüre het in dere Ziit zum Kanton Bade ghört, wo 1803 zum noie Kanton Aargau cho isch.

## Literatur
* Georg Germann: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau, Band V: Der Bezirk Muri.* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 55). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1967, .

## Weblink

* 
* Offizielli Website vo de Gmeind Bäsibüre

## Fuessnote
Bettwil

**Bepmel** (offiziell: Bettwil) isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Muri im Schwiizer Kanton Aargau. Es isch s höchscht glägeni Dorf vom ganze Kanton.

## Geographii
De Gmeindsbann isch 425 Hektare gross, dodervo sind 91 Hektare Wald und 41 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf 760 Meter, der tüüfschti uf 649.
Nochbargmeinde sind Sarmistorf im Norde, Challere im Nordoschte, Bosmel im Oschte, Butel im Südoschte, Schongau im Süde und Faarwange im Weschte.

## Gschicht
Bepmel isch zum erschte Mol in eme Zinsrodel vom Fraumöischter z Züri us em Johr 893 erwähnt worde. Vo 1200 bis ins 1412 het Bepmel de Herre vo Heidegg ghört. D Bevölkerig het sich dann freichauft und sich freiwillig de Habsburger unterschtellt, wo im 1415 d Landesherrschaft aber an d Eidgnosse verlore hei.

Bepmel isch es eiges Amt innerhalb vom Freiamt worde, ere gmeine Herrschaft. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt un hei di Helvetisch Republik usgruefe. Bäsibüre het in dere Ziit zum Kanton Bade ghört, wo 1803 zum noie Kanton Aargau cho isch.

## Weblink

* Offizielle Website der Gemeinde Bepmel
* 

## Fuessnoote
Aschbach (Unterelsass)

**Àschbàch** (frz. *Aschbach*, dt. *Aschbach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Àschbàch lijt rund 15 Kilometer sìdlich vun Wisseburi uf re Heche zwìsche 145 un 178 m ìwer em Meeresspiegel.

## Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Àschbàch hàt sìch àm 1. Juli 1974 mìt Stundwiller un Owerreddere zammegschlosse. Zitt em 1. Janner 1988 ìsch Àschbàch wìder salbschtandi.

## Verwàltung
 vun Àschbàch ìsch . Àschbàch ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Àschbàch ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Betschdorf

**Batschdorf** (frz. *Betschdorf*, dt. *Betschdorf*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Batschdorf ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 733 àls *Batenandavilla*.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Àm 1. Jüli 1972 hàt sìch Batschdorf mìt dr Gmeine Kìhledorf, Räimerschwiller un Schwowiller zammegschlosse.

## Verwàltung
 vun Batschdorf ìsch . Batschdorf ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Wìrtschàft
Batschdorf ìsch bekànnt durich s ìrdene Gschìrr vun dr Batschdorfer Hàfelemàcher. S gìt z Batschdorf àui e *Musée de la poterie*.

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Batschdorf ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kìrich Saint-Laurent, Räimerschwiller (um 1600)
* Kìrich Saint-Georges, Schwowiller (18. Jh.)
* Kìrich Saint-Jean-Baptiste, Batschdorf (19. Jh.)
* Kìrich Assomption-de-la-Vierge, Batschdorf (15. Jh.)
* Kìrich Kìhledorf, proteschtàntisch (1820)


Datei:Betschdorf-Eglise et mairie.jpg|Kirich un Mairie z Batschdorf
Datei:Betschdorf-Mairie.jpg|Mairie
Datei:Betschdorf-Eglise de Kuhlendorf.jpg|Kirich z Kìhledorf
Datei:Musée de la poterie-Betschdorf (8).jpg|Musée de la poterie


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* betschdorf.com
* Office de tourisme

## Referanza
Sicherheitsrat der Vereinten Nationen

Dr **Sicherheitsroot vo de Vereinte Natione** (ängl. Abchürzig UNSC, United Nations Security Council), hüfig au as **Wältsicherheitsroot** bezeichnet, isch s mächtigste Organ vo de Vereinte Natione. Er setzt sich us fümf ständige (*Permanent Members*, au *P5* gnennt) und zäh nitständige Mitgliider (*Elected Members*) beziehigswiis Staate zsämme. Die fümf ständige Mitgliider (Frankriich, Russland, die Vereinigte Staate, d Volksrepublik China und s Vereinigte Königriich) hai bi dr Verabschiidig vo Resolution (*Resolutions*) en erwiiterets Vetorächt und wärden dorum au as *Vetomächt* bezeichnet.

Die konstituierendi Sitzig vom Sicherheitsroot het am 17. Januar 1946 stattgfunde; die und die 23 Sitzige druf si im Londoner Church House abghalte worde, spöteri Sitzige hai im Hunter College in dr Bronx, im Henry Hudson Hotel an dr Fifth Avenue in Manhattan und in dr Sperry Gyroscope-Fabrik z Lake Success stattgfunde, bevor dr Root 1951 si derzitigs Domizil, s UN-Hauptquartier, am East River in Manhattan bezoge het.

## Ufgoobe
Noch em Ardikel 24 I vo dr Charta vo de Vereinte Natione sötte ihm d Mitgliidstaate *„d Hauptverantwortig für d Wahrig vom Wältfriide und vo dr internationale Sicherheit“* überdräge. Währed anderi UN-Organ unmittelbar nume Empfählige chönne abgee, cha dr Sicherheitsroot noch de Bestimmige vom Kapitel VII vo dr Charta Entscheidige mit Bindigswirkig für d Mitgliidstaate dräffe - „Massnahme bi Bedrohig oder Bruch vom Friide und bi Aagriffshandlige“. Drbii bestoht e grundsätzligi Rächtsbindig an d Norme vo dr UN-Charta. Näbe dr politische Prärogative vom Sicherheitsroot zur Uslegig vo de datbestandlige Vorussetzige vom Art. 39 *in concreto* cha si Praxis zur Furtbildig vo bestehendem Rächt füehre. Noch dr herrschende Meinig darf sich dr Sicherheitsroot drbii aber nit in e dezidierte Widerspruch zu de anerkannte Rächtsquelle vom Völkerrächt setze (Uslegig *contra legem*), wil er kei eigeni Rächtssetzigsbefuegnis het. D Entscheidige vom Sicherheitsroot underliige allerdings keinere wirksame Rächtskontrolle.

## Weblingg

* United Nations Security Council (englisch)
* Resolutionen des Sicherheitrates (deutsch)
* Resolutionen des Sicherheitrates (englisch)
* Matthias Naß: *[https://web.archive.org/web/20080610130854/http://images.zeit.de/text/2008/21/OdE30-Frieden Unternehmen Weltfrieden.]* In: Die Zeit, Nr. 21/2008 S. 40 (Berichte von der Funktionsweise des SR)
Drachenbronn-Birlenbach

**Dràchebrunn-Bìrlebàch** (frz. *Drachenbronn-Birlenbach*, dt. *Drachenbronn-Birlenbach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
D Gmein Dràchebrunn-Bìrlebàch ìsch entstànde àm 1. Öigscht 1972 durich d Füsion vun dr Gmeine Dràchebrunn und Bìrlebàch.

Dràchebrunn ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1298 àls *Trachenburg*, ìn dr gliche Urkund wurd àui Bìrlebàch zem erschte Mol gnannt àls *Birlebach*. 
 
## Verwàltung
 vun Dràchebrunn-Bìrlebàch ìsch . Dràchebrunn-Bìrlebàch ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Dràchebrunn-Bìrlebàch ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://www.drachenbronn-birlenbach.fr

## Referanza
Merkweiler-Pechelbronn

**Merikwiller-Beschelbrunn** (frz. *Merkwiller-Pechelbronn*, dt. *Merkweiler-Pechelbronn*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Merikwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 742 àls *Marcaberga*. Merikwiller isch dr erscht Ort z Europa gsin, wie Ardel geferdert worre ìsch: d Ardbachqualle vun *Beschelbrunn* (Beschelbrunner Schìchte) ìsch zitter 1498 beleit. 
 
## Verwàltung
 vun Merikwiller-Beschelbrunn ìsch . Merikwiller-Beschelbrunn ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Merikwiller-Beschelbrunn ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://www.merkwiller-pechelbronn.com
* http://www.musee-du-petrole.com

## Referanza
Sulz unterm Wald

**Sulz unterm Wàld** (franzeesch *Soultz-sous-Forêts*, ditsch *Sulz unterm Wald*) ìsch e frànzeesches Städtel ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Dr Bànn ghert zem Biosphärereservàt Pfälzerwàld-Vosges du Nord.

## Gschìcht
Sulz unterm Wàld ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 737.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Àm 1. Jüli 1982 ìsch s Derfel Hohwiller ingmeindet worre.

## Verwàltung
 vun Sulz unterm Wàld ìsch . Sulz unterm Wàld ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Wìrtschàft
Z Sulz hàt s e *Bureau de recherches géologiques et minières*, e Forschungsinstitut fìr Geologi un Erz. Ànne 2008 ìsch z Sulz e Geothermikràftwark ìn Bedrìb gnumme worre, s erscht z Frànkrich.

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Sulz unterm Wàld ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Böiwark
* Kàtholische Kìrich Saint-Pierre et Saint-Paul (20. Jh.)
* Kàtholische Kìrich Saint-Jean-Baptiste, Hohwiller (15. Jh.)
* Proteschtàntische Kìrich (15. Jh.)
* àlte Synàgog (1897)


Datei:Soultz-sous-Forêt-Eglise catholique (1).jpg|Kàtholische Kìrich
Hohwiller-St Johannes der Taeufer-02-gje.jpg|Saint-Jean-Baptiste, Hohwiller
Hohwiller-St Johannes der Taeufer-22-Fresken im Chor-gje.jpg|Saint-Jean-Baptiste, Hohwiller
Datei:Église protestante de Soultz-sous-Forêts.jpg|Proteschtàntische Kìrich
Datei:Synagogue de Soultz-sous-Forêts.jpg|àlte Synàgog


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://www.soultzsousforets.fr
* Sulz unterm Wàld bi dr CC Soultzerland

## Referanza
Stundweiler

**Stundwiller** (frz. *Stundwiller*, dt. *Stundweiler*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Stundwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1397.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Àm 1. Jüli 1974 hàt sìch Stundwiller mìt Àschbàch und Owerreddere zammegschlosse. Àm 1. Janner 1988 ìsch Àschbàch wìder salbschtandi worre und àm 1. Janner 1989 han sìch àui Owerreddere und Stundwiller wìder drannt.

## Verwàltung
 vun Stundwiller ìsch . Stundwiller ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Stundwiller ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Seebach

**Seebach** chan folgendes bedüte:

**Gwässer:**
* Seebach (Aare), rächte Zuefluss vo de Aare und Abfluss vom Inkwilersee, Kanton Bärn, Schwiz

* Seebach (Wutach), de Oberlauf vo de Wuete bis zum Titisee im Südschwarzwald, Bade-Würtebärg

**Gmeinde:**
* Seebach (Baden), e Gmeind im Ortenauchreis, Bade-Würtebärg
* Seebach (Wartburgkreis), e Gmeind im Wartburgchreis, Türinge
* Seebach (Unterelsass), e Gmeind im Elsass, Département Bas-Rhin

**Gmeindsteil:**

* Seebach (Stadt Zürich), en Stadtteil vo Züri
Niedersteinbach (Unterelsass)

**Nìderstaanbach** (frz. *Niedersteinbach *, dt. *Niedersteinbach*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geogràfi
Nìderstaanbach lijt im Dàl vum Staanbàch, eme Züefluss vun dr Sauer, umgan vun dr Walder und Sàndstaanfelse vun dr Nordvogese àn dr Departementalstroß 3. Dr Bànn granzt ìm Nord àn Ditschlànd.

## Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Nìderstaanbach ìsch . Nìderstaanbach ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nìderstaanbach ghert zem Owerrhinàlemànnisch.

## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

## Referanza
Generalversammlung der Vereinten Nationen

D **Generalversammlig** vo de Vereinte Natione (änglisch *United Nations General Assembly*, *UNGA*) isch d Volversammlig vo de Mitgliidstaate vo de Vereinte Natione. Si duet jedes Johr im Septämber am UN-Hauptquartier z New York zsämmedrätte. 
Jede Mitgliidstaat darf dur bis zu fümf Persone in ere Sitzig verdräte si.

D Generalversammlig brüeft und genähmigt dr Huushaltsblan vo de Vereinte Natione (Art. 17 I UN-Charta). Zu ihre witere Ufgoobe ghört d Berootig und d Aanahm vo empfählende Resolutione. D Generalversammlig darf sich mit praktisch jeder Froog vo internationaler Bedütig befasse, solang si nit gliichzitig vom Sicherheitsroot behandlet wird (Art. 10 UN-Charta).

Im Gegesatz zu Resolutione vom UN-Sicherheitsroot si die vo dr UN-Generalversammlig völkerrächtlig nid bindend, chönne aber politischs Gwicht ha, wil si en Entschluss von ere Mehrheit vo de Mitgliidstaate si. Das heisst aber nit, ass ihri Entscheidige völkerrächtlig ohni Wirkig müesse bliibe: D Resolutione vo dr UNGA chönne under bestimmte Vorussetzige zur Usbildig vo verbindligem Völkergwohnheitsrächt bidräge. Drzue chunnt, ass d Beschlüss vo dr UNGA, wo organisationsinterni Aaglägeheite wie Verwaltigs- oder Budgetaaglägeheite (Huushaltsblan) beträffe, für s Sekretariat bindend si.

Zum d Arbet liichter z mache, het d Generalversammlg Komitees (Ausschüss) zu verschiidnige Themene iigrichtet, wo denn wider Arbetsgruppe chönne iiberüefe.

## Weblink

* Offizielli Website vo de UN-Generalversammlig
* Gschäftsornig vo de Generalversammlig PDF, 1,9 MB
Birrhard

**Birret** (amtlich *Birrhard*) isch e Gmeind im Bezirk Brugg vom Kanton Aargau.

## Geographii
S Dorf ligt oberhalb vo de Rüüs am Rand vom Birrfeld.
De Gmeindsbann isch öppe drüühundert Hektare gross, dodervo sind 101 Hektare Wald und 37 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf 412 Meter, der tüüfschti uf 340.

D Nochbargmeinde sind Müllige im Norde, Birmischtorf im Oschte, Wohleschwil und Mägewil im Süde, Brunegg im Südoschte und Birr und Lupfig im Weschte.

## Gschicht
S erschti Mol taucht Birret in de Namesform *Birharth* in ere Urkung us em 1254i uf.

Birret het im Mittelalter de Habsburger ghört und isch en Teil vom Eigeamt gsi, de erschte und älteschti Bsitzige vo de Habsburger rund um ihri Stammburg, d Habsburg. Im 1397 hei d Habsburger de Grund- und d Grichtsherrschaft em Chloschter Königsfälde geschenkt.

Wo d Eidgnosse im 1415 de Aargau eroberet hei, isch Birret mit em ganze Eigeamt an Bärn cho, wo im 1528 d Reformation iigführt het. S Chloschter Königsfälde isch ufghobe worde und s Eigeamt isch e Landvogtei worde, zu dere au Birret ghört het.

Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt un hei di Helvetisch Republik usgruefe. Birret ghört sither zum Kanton Aargau..

## Literatur
* 
* Michael Stettler, Emil Maurer: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau.* Band II: *Die Bezirke Brugg, Lenzburg.* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 29). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1953. .

## Weblink

* Offizielli Website vo de Gmeind Birret

## Fuessnote
Birrwil

**Birrbu** (amtlich *Birrwil*) isch e Gmeind im Bezirk Choom vom Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt am Weschtufer vom Hallwilersee.

## Geographii
De Gmeindsbann isch 553 Hektare gross, dodervo sind 88 Hektare Wald und 45 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf 771 Meter, der tüüfschti uf 449.
Nochbargmeinde sind Lüüpu im Nordweschte, Boniswil im Norde, Meischterschwande im Oschte, Böju im Süde, Riinech im Südweschte und Zezbu im Weste.

## Gschicht
S erschti Mol taucht Birrbu in de Namesform *Beriuuillare* in ere Urkung us em 1185i uf.
Birrbu het im Mittelalter de zerscht de Grafe vo Länzbrg ghört, ab em 1173i de Kyburger und ab em 1264 de Habsburger. Lehenslüt z Birrbu sind d Herre vo Birrwil (Birrbu) gsi, wo aber im 1331 usgschtorbe sind. Ab em 1326 sind di jewilige Bsitzer vom Schloss Liebegg Lehenslüt vo de Habsburger gsi und hei di nideri Grichtsbarkeit usgüebt.

Wo d Eidgnosse im 1415 de Aargau eroberet hei, isch Birrbu zu Bärn cho, wo im 1528 d Reformation iigführt het. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt un hei di Helvetisch Republik usgruefe. Birrbu ghört sither zum Kanton Aargau.

## Literatur
* 
* Michael Stettler: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau, Band I: Die Bezirke Aarau, Kulm, Zofingen* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 21). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1948. .
* Willi Hintermann: *Birrwil, 1185-1985: eine kleine Dorfgeschichter.* Birrwil 1985.

## Weblink

* Offizielli Website vo de Gmeind Birrbu

## Fuessnote
Böbikon

**Böbike** (amtlich *Böbikon*) isch e Iiwonergmeind im Zurzibiet vom Schwiizer Kanton Aargau.

## Geografii
S Dorf liit im ene chlyne Sytetal in de Nöchi vom Rhii.

De Gmeindsbann isch 260 Hektare gross, dodervo sind 99 Hektare Wald und 19 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf , der tüüfschti uf 400&nbsp;m.

D Nochbergmeinde vo Böbike sind Räkige im Nordweschte, Melike im Norde, Wislikofe im Oschte, Lengnau im Süde und Baldige im Weschte.

Weschtlich vom Dorf, gad bim Zämefluss vom Vogelbächli in Chrüzlibach, liit d Ruine Böbike.

## Weblink

* d Website vo de Gmeind Böbike
* 

## Fuessnoote
Buttwil

**Buttu** (offiziell: Buttwil) isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Muri im Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf liet am Weschtrand vom Bünztal.

## Geographii
De Gmeindsbann isch 461 Hektare gross, do devo sind 103 Hektare Wald und 56 Hektare überbout. De höchschti Punkt isch uf 813 Meter, de tüüfschti uf 570.
Nochbergmeinde sind Bosmel im Norde, Muri im Osten, Gältu im Südosten, Hitzkirch im Südwesten, Schonge im Weste und Bettmu im Nordweste.

## Gschicht

Buttu isch zum erschte Mol e de Acta Murensia us em Johr 1160 erwähnt worde. Di nideri Grichtsbarkeit isch bim Chloschter Muri gläge. Di höchi Grichtsbarkeit und do demit d Landesherrschat händ d Habsburger inne gha.

Wo d Eidegnosse im 1415 de Aargau eroberet händ, isch Buttu en Teil vom Amt Muri vom Freiamt worde, enere gmeine Herrschaft. Im März 1798 send d Franzose e d Schwiiz iimarschiirt und händ di Helvetisch Republik usgrüeft. Bäsibüre het e dere Ziit zum Kanton Bade ghört, wo 1803 zum neue Kanton Aargau cho isch. Bis es 1816 isch Buttu zämme mit Muri, Arischtau und Gältu e Chreisgmeind gsi.

## Literatur
* Georg Germann: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau, Band V: Der Bezirk Muri.* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 55). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1967.

## Weblink

* Offizielli Website vo de Gmeind Buttu
* 

## Fuessnoote
UN-Sekretariat

S **UN-Sekretariat** (franz. *Secrétariat de l'ONU*, ängl. *United Nations Secretariat*) isch s wichtigste Administrationsorgan vo de Vereinte Natione und het näbe sim Hauptsitz z New York drei Ussestelle z Gämf, z Nairobi und z Wien. Sini wichtigsti Ufgoob isch die organisatorischi Understützig vo de andere UN-Organ. Drzue ghört under anderem d Organisation vo Komferänze, s Verfasse vo Studie bzw. Bricht, und d Ufstellig vom Huushaltblan. Für zum die Ufgoobe z bewältige, beschäftige die Vereinte Natione 8.900 Mitarbeiter us 192 Mitgliidstaate (Stand Januar 2009).

Dr UN-Generalsekretär (seit 2017 dr António Guterres) wird uf Vorschlag vom Sicherheitsroot vo dr Generalversammlig für en Amtszit vo fümf Johr gwehlt. Er spiilt innerhalb vo dr UN e bsundrigi Rolle: wil er hüfig in de Medie erschiint, isch er dr „Chopf vo de Vereinte Natione“ und ihr wichtigste Repräsentant.

Ändi 1997 het dr Generalsekretär Kofi Annan d Position vom *[[Stellvertretender Generalsekretär der Vereinten Nationen|Stellverdrätende Generalsekretär vo de Vereinte Natione]]* (ängl. *Deputy Secretary-General of the United Nations*) errichdet, wo seit 2017 vo dr Amina J. Mohammed bsetzt isch.

Bedütendi Positione im *Büro vom Generalsekretär* (OSG) si dr *Chef vom Exekutivbüro* (änglisch/französisch: *Chef de Cabinet*), sit 2017 isch das d Maria L. R. Viotti aus Brasilie, und d *Assistänte vom Generalsekretär* (ängl. *Executive Assistants*). 

## Büro und Abdeilige
Näben em New Yorker Hauptquartier het s UN-Sekretariat die folgende Ussestelle:
* Büro vo de Vereinte Natione z Gänf (ängl. *United Nations Office at Geneva*, **UNOG**)
* Büro vo de Vereinte Natione z Wien (ängl. *United Nations Office at Vienna*, **UNOV**)
* Büro vo de Vereinte Natione z Nairobi (ängl. *United Nations Office at Nairobi*, **UNON**)

S UN-Sekretariats het die folgende Abdeilige:

D Abdeilige im UN-Sekretariat wärde vom ene Undergeneralsekretär (ängl. *Under-Secretary-General of the United Nations*, **USG**) gfüehrt.

## Generalsekretär vo dr UNO (chronologisch)
* 1946–1952: Trygve Lie (Norwäge)
* 1953–1961: Dag Hammarskjöld (Schwede)
* 1961–1971: Sithu U Thant (Birma)
* 1972–1981: Kurt Waldheim (Östriich)
* 1982–1991: Javier Pérez de Cuéllar (Peru)
* 1992–1996: Boutros Boutros-Ghali (Ägypte)
* 1997–2006: Kofi Annan (Ghana)
* 2007-2016: Ban Ki-moon (Republik Korea)
* sit 2017: António Guterres (Portugal)

## Weblingg
* Website vom UN-Sekretariat (änglisch)
* Website zur Übersicht vo de Generalsekretär
Steinselz

**Staanselz** (frz. *Steinseltz*, dt. *Steinselz*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Staanselz ìsch ìm 8. Jh. dur dr Minich Dagobert vun dr Àbtei vun Waisseburch grìndet worre.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Staanselz ìsch . Staanselz ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Staanselz ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).


Datei:Steinseltz, Église protestante Saint-Laurent.jpg|Protestantische Kìrich St. Laurentius
Datei:Steinseltz, Église Saint-Laurent.jpg|Katholische Kìrich St. Laurentius


## Literàtür
* Michel Paul Urban: *Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace.* Édition du Rhin, Strasbourg 2003

## Weblink

* http://steinseltz.free.fr

## Referanza
Birr AG

**Birr** isch e Gmeind im Bezirk Brugg vom Kanton Aargau. S Dorf, wo mit Lupfig zämegwachse isch, ligt am Rand vom Birrfäld und am Fuess vom Chäschtebärg.

## Geographii
De Gmeindsbann isch 505 Hektare gross, dodervo sind 176 Hektare Wald und 151 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf em Chäschtebärg uf 645 Meter, der tüüfschti uf 390 im Birrfäld.

D Nochbergmeinde vo Birr sind Lupfig im Weschte und im Norde, Birret im Oschte, Brunegg im Südoschte und Mörike-Wildegg im Südweschte.

## Gschicht
S erschti Mol taucht Birr mit de Namesform *Bire* in eme Chaufvertrag vo 1270 uf, wo s Chlooschter Wettige z Birr Land gchauft het. Birr het im Middelalter de Habsburger ghört und isch en Teil vo dene irem Eigeamt gsi, de erschte und älteschti Bsitzige vo de Habsburger rund um iri Stammburg, d Habsburg. Im 1397 hei d Habsburger de Grund- und d Grichtsherrschaft em Chlooschter Chönigsfälde geschänkt.

Wo d Eidgenosse im 1415 de Aargau eroberet hei, isch Birr mit em ganze-n Eigeamt an Bärn cho, wo im 1528 d Reformation iigführt het. S Chlooschter Chönigsfälde isch ufghobe worde und s Eigeamt isch denn e Landvogtei gsi, wo au Birr dezue ghört het.

Im 1771i isch de Reformpädagog Johann Heinrich Pestalozzi uf Birr cho, genauer gsait uf de Neuhof, won er versuecht het, e Landwirtschaftsbetriib ufzbaue. Wo des gschiteret isch, het er mit sinere Frau zämme öppe 40 Chind ufgnoh, wo unterrichtet worde sind und gliichzitig gschaffet hei. Im 1780 het de Pestalozzi di Aastalt müesse schlüsse, wil er keis Gäld me gha het.

Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt un hei di Helvetisch Republik usgruefe. Birr ghört sither zum Kanton Aargau.

## Literatur
* 

## Weblink

* Website vo de Gmeind Birr

## Fuessnote
Birr

**Birr** chan eini vo däne Bedütige ha:
* Birr AG, e Gmaind im Kanton Aargau, Schwiz
* Birr (Irland), e Chliistadt im County Offaly z Irland
* Birr Castle, e Burg z Irland
* *Birr*, de historisch dütschi Name vo Buc, e Gmaind im Département Territoire de Belfort, Region Bourgogne-Franche-Comté, Frankriich
* *Birr*, d Währig vo Äthiopie (Äthiopischer Birr)

**Birr** isch de Name oder Familiename vo däne Persone:
* Brendan von Birr (um 500–573), en irische Abt
* Dieter Birr (* 1944), en dütsche Sänger, Gitarrist und Komponist
* Emil-Joachim Birr (1903–1973), en dütsche Chemiker
* Günter Birr (* 1948), en dütsche Fueßballspiiler
* Horst Birr (1912–1943), en dütsche Schauspiiler
* Niklas Birr (* 1974), en dütsche Rallyefahrer 
* Paul Birr (1887–1945?), en dütsche Architekt, Bildhauer, Grafiker und Glasmooler 
* Tilman Birr (* 1980), en dütsche Autor