open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kanton Geispolsheim

Dr **Kànton Gäispìtze** ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Stroosburi-Lànd ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.

## Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4.&nbsp;März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige *Dischtrikt Stroosburi* grindet worre.

We àm 17.&nbsp;Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum *Arrondissement Stroosburi* nej züegschnitte worre. 

Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem *Kreis Stroosburi (Lànd)* ghert.

Zitter em 28.&nbsp;Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum *Arrondissement Stroosburi-Lànd*.

Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.

## Geogràfi
Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Drüdersche granzt, ìm Nordoschte àn dr Kànton Ìllkìrich-Gràffestàde, ìm Oschte àn Ditschlànd mìt em Ortenaukreis em Regierungsbezirk Friburi z (Bade-Wirttebari), ìm Side àn dr Kànton Eerstain ìm Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain, ìm Sidweschte àn dr Kànton Ruuse ìm Arrondissement Molse un ìm Weschte àn dr Kànton Molse ìm Arrondissement Molse.

## Gmeine
D greschte Gmeine vum Kànton sìn (mìt Inwohner ànne 1999) gsin:
*Gäispìtze (7031)
*Fajersche (4533)
*Aschöi (4410)
*Plobse (3634)

Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Gaispìtze 10 Gmeine ghet:
Chattuarier

D **Chattuarier**, au **Hattuarier**, si e germanische Stamm gsi, wo ursprünglig wohrschiinlig im nördlige Hesse an dr Eder und dr Fulda agsiidlet gsi isch. Si si in de erste Johrhundert noch dr Ziitwändi in s Gebiet vo dr untere Ruhr, dr Lippe und em Münsterland zoge. Dr Flussname Hetter erinneret no hüte an se. Nochberstämm von ene si d Brukterer und d Chamaven gsi. Mit dene und andere germanische Stämm hai si sich im 4. Johrhundert zum Stammesbund vo de Franke zsämmegschlosse.
Tenkterer

D **Tenkterer** (*lat. Tencteri*) si e germanische Volksstamm gsi, wo ursprünglig am Niiderrhii, nördlig vo de Usipeter, agsiidlet gsi isch. Si si als usgezeichneti Riter bekannt gsi.

D Tenkterer si vo de Suebe vom Ariovist verdrängt worde und hai im Johr 58 vor dr Ziitwändi dr Rhii überquert, zsämme mit de Usipeter. Dr Julius Cäsar het se aber zrugggschlage.

In eme Bündnis mit de germanische Stämm vo de Usipeter und de Sugambrer hai s dr Rhii öbbe im Johr 17 vor dr Ziitwändi no einisch überquert und hai dr römisch Statthalter Marcus Lollius (*[[clades Lolliana]]*) besiigt. Spöter het se dr Drusus agriffe und gschlage. Dr Tacitus duet d Tenkterer odr d Usipeter in siiner *De Origine et situ Germanorum*, emene ethnographische Bricht über die germanische Völker, nit erwähne, aber in siim *Agricola* verzellt er, ass e Kohorte vo Usipi, mögligerwiis Usipeter, als Hilfsdruppe in de Chriegszüg vom General Agricola noch Britannie deilgnoh hai. D Römer hai vo de Tenkterer as vo Germane gschwätzt, aber ihre Stammname chönnt au keltisch si und bedütet mögligerwiis "die Dreue". 

Die rhii- und wesergermanische Stämm vo de Brukterer, Tenkterer, Sugambrer, Usipeter, Chattuarier, Chamave und Ampsivarier hai sich vom 3. Johrhundert noch dr Ziitwändi aa zum Stamm vo de Franke zsämmegschlosse. Spöter si au no d Chatte (Hesse) drzuecho.
## Fuessnote


## Weblingg
* Lueg d Gschicht vo Franke
Ampsivarier

Dr Stamm vo de **Ampsivarier** (*Amsivarier*, germanisch „Ems-Manne“) isch e germanische Stamm an der Ems im hütige undere Emsland gsi, wo vom Tacitus as dr südlig Nochber vo de Friese erwähnt worde isch. 

Sit ass dr Drusus im Johr 12 vor dr Ziitwändi in dr Gegend acho isch, si d Ampsivarier mit Rom verbündet gsi, hai aber im Johr 9 noch dr Ziitwändi bim Ufstand vom Arminius mitgmacht. Dr Germanicus het si drfür bestroft. Währed dr Regierigsziit vom Kaiser Nero (noch 59) si si vo de Chauke  verdriibe und vo andere germanische Stämm zum grösste Deil ufgriibe worde. In dr Mitti vom 4. Johrhundert schiint s, ass dr Räst vo de Ampsivarier zu de Franke ghört het: Dr spotantiki Gschichtsschriiber Sulpicius Alexander erwähnt d Ampsivarier im Rahme vo Kampfhandlige zwüsche de Römer und de Franke am Ändi vom 4. Johrhundert. 

## Literatur
* Reinhard Wenskus: "Amsivarier". In: *[[Reallexikon der Germanischen Altertumskunde]]*. Bd. 1, S. 257.
St Peter's College, Auckland

D' **St Peter's College, Auckland** isch de gresschde katholische Schuala en Neuseeland und befindet sich z Auckland. Si isch anna 1939 grendat worre. Auf dia Schual gangat allerdengs bloß Buaba em a Alder zwischa 8 ond 13, koine Mädla. Si hot mee als 1200 Schialer. D Schialar ghere zu vile Etnie. 2007 si 51.14% europäisch, 5.60% Maori, 7.29% Samoer, 3.11% vo Tonga, 2.30% Philippiner, 6.30% Inder, 10.10% Chinese, 5.91% Koreaner, 2.38% us andere pazifische Länder, 4.02% us andere asiatische Länder und 1.84% verschidnigi gsi.

## Weblink
* Webseit vo de Schual

## Einzelnachwiis
Karl Martell

Dr **Karl Martell** (* öbbe 688 / 689 z Herstal (Belgie); † 22. Oktober 741 z Quierzy) isch e fränkischer Huusmeier us em Gschlächt vo de Arnulfinger gsi, vo dr Grossmueter us Pippinid. Siini Eltere si dr Huusmeier Pippin dr Mittler und si Gliebti Chalpaida gsi. Dr König Pippin dr Jünger isch si Sohn und dr Kaiser Karl dr Grossi isch si Grosschind gsi.

Dr Name *Martell* bedütet übersetzt „Hammer“. In dütschsprochige Publikatione findet sich dorum au d Bezeichnig „Karl, der Hammer“. In dr Schedelsche Wältchronik chunnt er as *Carolus Marcellus* vor; die Bezeichnig wird im Zsämmehang mit em Karl Martell hüte nüme bruucht.
## D Verdeidigung vom Frankeriich gege d Sarazene
Draditionell wird si Siig über d Sarazene bi Tours und Poitiers im Johr 732, won er d Expansion vom Islam in Europa drmit aghalte haig, as si wichdigsti Dat agluegt. Er isch aber nit nume e grosse General gsi und Strateg gsi, wo die schweri Kavallerii iigfüehrt het, wo d Chriegsfüehrig stark beiiflusst het, er het au die zivili mittelalterligi Gsellschaft mit em feudale Herrschaftssystem, wo sich under ihm het afo entwiggle, für Johrhunderti prägt.
## D Vergrösserig vom Frankeriich im alemannische Ruum
Dr Karl Martell het die alemannische Herzög Lantfrid und Theudebald bekämpft. Zerst het er dr Pirmin, e Bischof wo mögligerwiis us em gotische Spanie cho gsi isch, understützt, wo dä 724 es Chloster uf dr Insle Riichenau im Bodesee gründet het. D Alemanne hai das as Provokation gseh und dr Pirmin drei Johr spöter us em Land gjagd. 730 het dr Karl e Fäldzug gegen e Lantfrid gfüehrt. Dä isch churz druf gstorbe und d Macht vo siim Brueder Theudebald isch stark verchliineret worde und er het d Herrschaft nume no über s Neckardaal und dr östlig Schwarzwald bhalte. Noch em Karl siim Dod het dr Theudebald denn no einisch brobiert, siis Herzogdum vo de Franke z befreie.

Dr Pirmin het sich ins Elsass zrugzoge gha, won er vo de herzögliche Etichone, wo Ahänger vo de Pippinide gsi si, ufgnoh worden isch. Wo dr Herzog Liutfrid 740 gstorben isch, het dr Karl Martell si Herzogdum übernoh. Er het s in zwei Bistümer ufdeilt, s Bistum Basel im Süde, wo d Abtei Murbach und dr östlig Jura drzue ghört hai, und Strossburg im Norde. Dr Bischof Hedo vo Strossburg isch e Schüeler vom Pirmin gsi und het Mönch as Missionar in siim Bistum iigsetzt. Dr Pirmin het sich im Chloster Hornbach, wo vom Widone Graf Warnharius gründet worden isch,  niiderglo und het in dr ganze Region bis noch Wisseburg Iifluss gha.

## Fuessnote
Austrasien

**Austrasie** oder au **Austrie** (vo de latiinische Näme: *Austrasia* oder *Auster*) het dr östlig Deil vom Frankereich gheisse im Gegesatz zum Westriich Neustrie. S chann d Wiegi vo de Karolinger gnennt wärde. 

## Gschicht
Austrasie, aso s Land im Oste, isch sit em Dod vom Chlodwig I. im Johr 511 bis zum Pippin em Jüngere meistens e sälbständigs fränkischs Deilkönigriich mit dr Hauptstadt Metz gsi. S Gebiet het die fränkische Gebiet um e Rhii, Maas und Mosel umfasst und näbe Metz d Ort Reims, Köln und Trier, drzue d Gebiet vo de besiigte germanische Stämm: under em erste Deilkönig Theuderich z erst nume Alemannie, spöter au Thüringe und Bayre. 

Noch ere Riichseinigung under de Karolinger im 8. Johrhundert si d Näme Austrasie und Neustrie us dr Gschicht verschwunde. Mit de neue Riichsdeilige under de Nochkomme vom Karl em Grosse si im 9. Johrhundert die neue Deilriich Ostfrankeriich und Westfrankeriich entstande.
Neustrien

**Neustrie** oder **Neustria** isch in dr Zit vo 511 bis 737 dr nordwestlig Deil vom fränkische Riich zwüsche dr Loire und dr Schelde gsi. Dä Riichsdeil isch immer vo de Merowinger beherrscht worde.

Neustrie het in dr Zit vo siim Bestoh hüfig Chrieg gege si östlige Nochber Austrasie gfüehrt. Es het au Periode ge, wo s Frankeriich vereinigt gsi isch und beidi Riichsdeil in Personalunion vo eim König gregiert worde si. 

Neustrie isch s Nochfolgerriich vom Riich vo Soissons und Vorläufer vom Westfränkische Riich. Sini Herrscher hai alli dr Titel *König* gha.
Ostfrankenreich

S **Ostfrankeriich** (latiinisch *regnum francorum orientalium*), isch s östlige Riich gsi, wo bi dr Deilig vom Fränkische Riich im Johr 843 em Ludwig em Dütsche zuegsproche worden isch. Es isch e Vorläufer vom Heilige Römische Riich gsi.

## Gschicht
Mit em Verdrag vo Verdun hai im Johr 843 d Söhn vom Ludwig I. em Fromme, wo 840 gstorbe gsi isch, dr Lothar I., dr Karl II. dr Kahl und dr Ludwig II. dr Dütsch em Kampf um d Macht im Frankeriich en Ändi gmacht und sich in d Herrschaft deilt. Dr Lothar het dr mittleri, dr Karl dr westlig und dr Ludwig dr östlig Deil vom Riich übercho. Scho 870 hai dr Karl und dr Ludwig ihri Riich vergrösseret, wo si im Verdrag vo Meerse s middlere Riich under sich ufdeilt hai. Es het denn immer no d Mögligkeit bestande, ass sich d Deilriich wie früehner under de Merowinger wider under eim Herrscher wurde zum ene Ganze vereinige. Noch em Dod vom letzte ostfränkische Karolinger isch im Jahr 911 dr Konrad I., wo zwar e Frank aber kei Karolinger gsi isch, zum König gwehlt worde. Mit dere Wahl isch ei Band zum Westfränkische Riich zerstört worde. Mit dr Königswahl vom Otto Herzog vo Sachse 936 isch zum erste Mol sit Johrhunderte kei Frank meh Herrscher gsi. 962 isch dr Otto I. denn zum Kaiser krönt worde und me gseht das as s Ändi vom Ostfrankeriich und dr Afang vom Heilige Römische Riich.
Star Wars

**Star Wars** [] (dt. *Krieg der Sterne*, wörtlech: *Stärnchriege*) isch ä Science-Fiction-Sag, wo vom Drehbuechautor, Produzänt und Regisseur George Lucas uusdänkt worde isch. Äs hät aagfange mit em Film *[[Krieg der Sterne]]* (Neu Titel siit 1997: Star Wars: Episode IV - Eine neue Hoffnung). Är isch am 25. Mai 1977 i di amerikanische u am 2. Februar 1978 i di westdüütsche Chinos cho. Dr Film hät sich zu eim Phänomen vo dr hütige Popkultur entwicklet. Füüf wiiteri Filme si gfolgt, sowie ä Reihe vo lizänzierte Büecher, Comic-Hefter, Videospiil, Näbefilm, Fernsehserieä, Spiilzüüg, Koschtüm u angeri Produkt. 2012 si witeri Film aagchündet worde.

*Star Wars* handlet vom ewige Kampf zwüüsche Guet und Böös. Dä Kampf spiilt „vor langer Zyt“, in ärä „wiit, wiit entfärnte Galaxii“.

## Film
* Star Wars (*Krieg der Sterne*, 1977) [sit 1981: Star Wars: Episode IV – A New Hope (*Star Wars: Episode IV – Eine neue Hoffnung*)]
* Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back (*Star Wars: Episode V – Das Imperium schlägt zurück*, 1980)
* Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (*Star Wars: Episode VI – Die Rückkehr der Jedi-Ritter*, 1983)
* Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (*Star Wars: Episode I – Die dunkle Bedrohung*, 1999)
* Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (*Star Wars: Episode II – Angriff der Klonkrieger*, 2002)
* Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (*Star Wars: Episode III – Die Rache der Sith*, 2005)
* Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (*Star Wars: Episode VII – Das Erwachen der Macht*, 2015)
* Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi (*Star Wars: Episode VIII – Die letzten Jedi*, 2017)
* Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (*Star Wars: Episode IX – Der Aufstieg Skywalkers*, 2019)

## Weblinks

* 
* Offizielli Star-Wars-Website *(en)* mit offiziellem dütschem Fanclub
* Dütschi Star-Wars-Website
* The Star Wars Traveller – Star Wars an de Originaldrehort z Tunesie *(en)*

### Wikis
* Wookieepedia (Englisch)
* Jedipedia (Deutsch)
* Jedipedia Wiki ()
Westfrankenreich

S **Westfrankeriich** isch e fränkischs Übergangsriich in dr Zit vo 840 bis 877 gsi. Es isch   mit em Verdrag vo Verdun im Johr 843 entstande und isch 870 im Verdrag vo Meerse erwiiteret worde. Es isch dr Nochfolger vo Neustrie und dr Vorläufer vo Frankriich gsi. Währed siiner Existänz isch s Riich die ganz Zit vom Karl II. *em Kahle* regiert worde.

Mit em Vertrag vo Verdun isch s Frankeriich in drei Deil ufdeilt worde:
* S Westfrankeriich, wo spöter Frankriich sich drus entwigglet het
* S Ostfrankeriich, s spötere Heilige Römische Riich
* S Mittelriich, wo scho 855 in dr Prümer Deilig deilt, und glii druf 870 im Verdrag vo Meerse und 880 im Vertrag vo Ribemont ufglöst worde isch. Die nördlige Deil si zum West- oder zum Ostfrankeriich cho, im Süde si die neue Königriich Niederburgund, Hochburgund und Italie entstande. Die si zerst mit em Heilige Römische Riich verschmulze, s burgundischi Riich isch spöter an Frankriich gfalle und Italie het sich in sälbstständigi Chliistaate ufglöst. S Gränzgebiet (Benelux, s Rhiiland, Lothringe, s Elsass) isch im Lauf vo dr Gschicht immer wider d Bühni für Hegemoniikämpf zwüsche de beide andere Riich, Frankriich und em Heilige Römische Riich oder sim Nochfolger, em Dütsche Riich, gsi.
Salier

D **Salier** (eventuell vom althochdütsche *sal*: „Herrschaft“ oder vom latiinische *salii*: „Salzmeerbewohner“, vil wohrschiinliger aber diräkt vom Name vo de Salische Franke) si e fränkischs Adelsgschlächt im Heilige Römische Riich vom 10. bis zum 12. Johrhundert gsi. 

Dr Biname erschiint zum erste Mol am Afang vom 12. Johrhundert as *rex salicus* oder *reges salici*. Vermuetlig het dr Chronist Otto vo Freising dä Name für alli vornähme Adelsfamilie linggs vom Rhii bruucht in Erinnerig an dr Merowinger Chlodwig I.. Spöter het sich dr Name denn nume no uf e Konrad II. und siini Nochkomme bezoge. D Salier gälte as dütschi Näbelinie vo de Widone (Lambertiner), wo z Italie mächtig worde si und si über d Mueter vom Konrad em Rote mit de Konradiner verschwögeret gsi.

Dr Konrad dr Rot isch mit siiner Hürot mit dr Liutgard, dr Dochter vom Otto em Grosse und siiner Ernennig zum Herzog vo Lothringe zum Gründer vom Gschlächt worde. Er isch dr Urgrossvater vom König Konrad II. gsi, wo im Johr 1024 König vom ostfränkisch-dütsche Riich worden isch. 1027 isch er dr erst Kaiser us em Gschlächt vo de Salier worde.

Dr Niidergang vo de Salier het mit em Händel zwüschen em Heinrich IV. und em Papst agfange, em sogenannte Investiturstrit wo im Gang nach Canossa mit dr Kapitulation vom Kaiser gändet het. Dr Heinrich V., dr letzt Salierkönig, het bis 1125 gregiert. Noch dr Herrschaft vo de Salier isch as Übergang dr Sachs Lothar III. cho und noch ihm dr Staufer Konrad III.. Däm si Mueter isch d Dochter vom Heinrich IV. gsi, so isch er e Neveu vom letzte salische Kaiser Heinrich V. gsi.
## Fuessnote
Protestantismus

**Protestantismus** isch d Bezeichnig von ere Bewegig, wo ihre Ursprung in de Reformationsziit het. Si zeichnet sich durch d Abspaltig vo de römisch-katholische Chile us und bstoht us verschidnige chrischtliche Konfessione, wo während em 16. Johrhundert im dütsche Sprochruum entschtande sin.

## Abgrenzig vom Begriff
Ganz allgemein wird de Begriff au für nachreformatorischi Konfessione bruucht, wo gliichi oder ähnlichi Grundsätz düent verträte wi di reformatorische Chilene. So isch es au möglich, d Anglikaner zum Protestantismus z zähle. Aber au di evangelische Freichilene, wo us de ursprüngliche Reformatorische Chilene entschtande sin, werdet hüt (meischt) zum Protestantismus zählt, zum Bischpil d Baptischte, d Evangelisch-metodistisch Chile, d Mennonite u verschidnigi Pfingschtchilene.

## Gschicht
De Begriff *Proteschtante* goht uf di Speyrer Proteschtation vo de evangelische Ständ zruck, wo bim Riichstag z Speyer im 1529i gäge d Ufhebig vom Abschiid vo Speyer us em Johr 1526 proteschtiirt hei. Der Abschiid het greglet gha, dass di Länder, wo d Reformation iigführt hei, Rechtssicherheit hei zugschproche übercho.
Erscht durch de Augsburger Religionsfride vo 1555 isch di lutherischi Konfession im Riich aerkennt gsi. Di reformiert Konfession het sogar bis zum Weschtfälische Fride vo 1648 müesse warte, bis si aerkannt worde-n-isch. 

## Glaubenslehr un Charakteristike
Prägend für de Proteschtantismus isch d Konzentration uf d Bible, d Aerkennig vo Jesus Chrischtus, wo di einzig Autorität über de Gläubige n isch u d Lehr, dass de Mönsch „allei us Gnad“ – un ebe nöd wäge sine Wärk – grettet wird. D Rechtfertigung überchunt de Mönsch „allei durch sin Glaube“. Doderwäge hei d Proteschtante au de Ablass abgelehnt. 

D Lehr vo de Proteschtante cha ma i de vier *Sola* zämmefasse: sola scriptura (allei ufgrund vo de Schrift), solus Christus (allei durch Chrischtus), sola gratia (allei ufgrund vo de Gnad) u sola fide (allei ufgrund vom Glaube).

Lueg au: Evangelischi Chile.

## Literatur
* Friedrich Wilhelm Graf: *Der Protestantismus. Geschichte und Gegenwart.* Beck, München 2006, ISBN 978-3-406-46708-0.
* Pavlo Khiminets: *Protestantismus in der Ukraine. Rolle und Stellung des Protestantismus im soziokulturellen Kontext der Geschichte der Ukraine.* Verlag Peter Lang, Frankfurt am Main 2006, ISBN 3-631-55791-4.
* Ernst Troeltsch: *Die Bedeutung des Protestantismus für die Entstehung der modernen Welt.* Schutterwald/Baden 1997, ISBN 978-3-928640-28-2.
Kanton Truchtersheim

Dr **Kànton Drüdersche** ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Stroosburi-Lànd im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.

## Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4.&nbsp;März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige *Dischtrikt Stroosburi* grindet worre.

We àm 17.&nbsp;Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum *Arrondissement Stroosburi* nej züegschnitte worre. 

Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem *Kreis Stroosburi (Lànd)* ghert.

Zitter em 28.&nbsp;Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum *Arrondissement Stroosburi-Lànd*.

Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.

## Geogràfi
Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Huffalde un dr Kànton Bröömt granzt, ìm Oschte un Sidoschte àn dr Kànton Mundelse, ìm Sidweschte àn dr Kànton Wàssle un dr Kànton Molse ìm Arrondissement Molse, un im Weschte àn dr Kànton Màschmìnschter ìm Arrondissement Zàwere.

## Gmeine
D grescht Gmein vum Kànton ìsch Drüdersche (mìt 2373 Inwohner ànne 1999) gsin.

Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Drüdersche 24 Gmeine ghet:
Pippin der Mittlere

Dr **Pippin dr Mittleri** oder **Pippin vo Herstal** lat. *Pippinus* (* um 635; † 16. Dezember 714 in Jupille bi Lüttich) us em Gschlächt vo de Arnulfinger isch vo 679 bis 714 dr datsächlich Machthaber im Frankeriich gsi, sit 679 Huusmeier vo Austrasie, sit 680 als *dux* (Herzog) vo Austrasie, ab 688/689 as Huusmeier vo Neustrie (*principale regimine majorum domus*) und sit 688 Huusmeier vom Burgund. Er isch dr Sohn vom *domesticus* Ansegisel (* um 610; † 679) und dr Begga, dr Dochter vom austrische Huusmeier Pippin em Eltere, und Grosschind vom Arnulf vo Metz, em Bischof vo Metz vo 614 bis 629.
## Biografii
Noch em Dod vom Merowingerkönig Childerich III. het dr Pippin mit dr Understützig vo austrasische Adlige gege dr Neustrier Ebroin Chrieg gfüehrt. Er het zwar 679 verlore, aber si Vormacht isch vom Ebroin siim Nochfolger Waratto anerkennt worde. 687 het dr Pippin dr Bechar, em Waratto si Nochfolger, bi Tertry gschlage und het d Herrschaft über s ganze Riich übernoh. Er het si Sohn Drogo mit dr Witwe vom Berchar verhürotet und siine Söhn wichdigi Böste ge, für zum si Stellig im Riich z festige. 690 bis 695 het dr Pippin Friesland eroberet und dr angelsächsisch Mönch Willibrord as Missionar dört ane gschiggt.

Ane 707 het er gege d Alemane gchämpft, debi isch de alemannisch Herzog Gotfrid gfalle. Vo 709 bis 712 het er gege de alemannisch Herzog Willehari gchämpft.

Dr Pippin isch noch ere lange Chrankhet 714 gstorbe. Er isch z Chevremont begrabe worde.

No bevor dr Pippin dod gsi isch, hai sich si ersti Frau Plektrud–ihri Söhn si denn scho dod gsi–und dr Sohn vom Pippin siiner Gliebte Chalpaida, dr Karl, und dr Childebrand um s Erb afo striite. 717, drei Johr noch em Dod vom Vater, het dr Karl d Herrschaft a sich grisse.

## Familie
### Fraue, Gliebti und Chinder
* I. Plektrud (Hugobertiner)
**Drogo
**Grimoald der Jüngeri
* II. Chalpaida, die Gliebti
**Karl Martell
* III. NN
** Childebrand

## Quelle
* Schieffer, Rudolf: *Die Karolinger*, ISBN 3-17-016480-5, S. 16,19, 22-24, 26

## Weblingg
* genealogie-mittelalter.de
Drogo

**Drogo** isch e mittelalterlig Mannename, wo d Härkunft drvo ungklärt isch.

Drogo isch dr Name vo dene historische Persone:
* Drogo vo Champagne († 708)
* Dr Huusmeier Drogo († noch 753), Sohn vom fränkische Huusmeier Karlmann
* Drogo vo Metz (* 801, † 855/856), Bischof vo Metz
* Drogo (* 872/873, † 874), Sohn vom Kaiser Karl em Kahlen
* Drogo († 967), 949-967 Bischof vo Osnabrück
* Drogo (zwüschen 753 und 762 bezügt), Gaugraf im Maingau
* Drogo († 1051), Graf vo Apulie us em Gschlächt vo de Hauteville
Drogo as Name vo literarische Figure:
*Der Name vom ene Hobbit im  *Der Herr der Ringe* vom J. R. R. Tolkien. Es handlet sich drbi um de Vater vo dr Hauptperson Frodo Beutlin.
Künten

**Chünte** (hochdütsch *Künten*) isch e Gmeind im Bezirk Bade im Schwiizer Kanton Aargau. Si ligt im Rüüsstal zwüsche Mellige u Brämgarte. De Ortsteil Sulz isch bis zum Johr 1973 e eigeschtändigi Ortsgmeind gsi.

## Geographii
Chünte isch uf de Oschtsite vo de Rüüss uf eme Sattel zwüschem Weschtabhang vom Heitersbärg un em Talhau, eme bewaldete Moränehügel, wo am End vo de Würniisziit bim Rückzug vom Rüüssgletscher entschtanden isch. De Gmeindbann isch 489 Hektare gross, dodervo sin 132 Hektare mit Wald zuegwachse u 62 Hektare überbaut. Di höchsti Schtell isch uf 530 Meter, di tüfschti uf 354 Meter.

Nachbargmeinde sin Remetschwil im Norden, Bellike im Oschten, Eggewil u Fischbach-Göslike im Süde, Niderwil im Weschten u Schtette im Nordweschte.

## Gschicht

*Chünten* und *Sulzo* si s erschti Mol im Johr 1160 in de *Acta Murensia* erwähnt. Do hei si zum Bsitz vom Chloschter Muri ghört. Verschidnigi Fund zeiget, dass s Gmeindsgebiet scho vorher isch bsidlet gsi. Me het nämlich bi Usgrabige Münze, Scherbe, Bronze- und Iisegrät us de Römerziit Siedlung gfunde u bi Sulz hei Archäologe en Grabhügel entdeckt.

Im Mittelalter het d Region zum Gebiet vo de Habsburger ghört un isch im 1415i vo de Eidgenosse eroberet worde. So isch Chünte en Teil vom Amt Rohrdorf in de Grafschaft Bade worde, ere Gmeine Herrschaft. Im 1529 het me d Reformation iigführt, nach de Niderlag im Zweite Kappelerchrieg im 1531 hets d Gmeind wider müesse katholisch werde.
Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiert un hei di Helvetisch Republik usgrüeft. Chünte het in dere Ziit zum Kanton Bade ghört, wo 1803 im noie Kanton Aargau ufgange isch.

Am 10. Juni 1866 sin z Chünte durch en Grossbrand 14 Hüser, wo mit Stroh deckt si gsi, verbrunne.

## Weblink

* Offizielli Website vo de Gmeind Chünte
* 

## Fuessnote
Gogo

**Gogo** cha si:

*e Huusmeier z Austrasie im Frankeriich vo 576–581 noch dr Ziitwändi
*Gogo-Dänzer, e knapp azognigi Dänzere in Diskotheke
*e Underart vo der Funk-Musik, wo under anderem uf e Chuck Brown zrugggoht
*e Volk in Ostafrika
*D Sproch wo d Gogo z Afrika schwätze
*dr alt Name für e Gebiet im ehemolige Französisch-Westfarika, em hütige Mali in dr region Gao
*dr Hauptort vo dr Region Gao z Mali
*Ebu Gogo, e mythischi Figur us Indonesie
**à gogo* isch in dr Schwiiz e Synonym für *à discretion*
*e Freigäld z Kanada
*Name für Spiilfigure vom Spiil *Gogos*
*e MP3 Encoder, usgschriibe GoGo-no-coda
*die umgangssprochligi Bezeichnig für s Spiil ''Crazy Bones'
*e Gmeind und e Departement z Burkina Faso
*dr Schwiizer DJ Gogo
Mägenwil

**Mägewil** isch e Gmeind im Bezirk Bade im Kanton Aargau.

## Geografii
D Gmeind ligt zwüsche Melige u Länzbrg. S Dorf isch am nördleche Rand vom Wagerain uf ere Moränelandschaft im Süde vom flache Birrfäld, wo wäret de Würmiischziit entstande-n-isch. S hät au vili Findling in de Gegend. Und im Lindfäld isch e grossi Chiisgrueb.

Öpper en Kilometer öschtlich vom Dorfzäntrum isch de Ortsteil Eckwil, wo hüt ganz mit Mägewil zämmegwachse-n-isch. Di höchschti Stell vom Gmeindsbann isch uf 560 Meter am Wagerain. S Gmeindsgebiet isch 348 Hektare gross, dodervo sin 106 Hektare bewaldet u 84 Hektare überbaut.

Bi Mägewil verzweige sech d Ysebaanlinie uf Züri und uf Brugg. Weschtlech vom Dorf isch d Uusfaart «Mägewil» vo der Autobaan A&nbsp;1.

D Nachbergmeinde vo Mägewil sin Birrhard im Norden, Wohleschwil im Oschte, Hägglige im Süde, Otmisinge im Weschte u Brunegg im Nordweschte.

## Gschicht
Zu de Ziit vo de Römer hets in de Nöchi vo Mägewil, z Vindonissa ( bi Windisch), es grosses Legionslager gäh. Im Gebiet vo Mägewil het me vermuetlich sit em 1. Johrhundert n. Chr. in Steibrüch Muschelsandstei abbauet, wo bi de römische Ingenieur u Bildhauer beliebt isch gsi, wil me ne guet cha zwäghaue. Me het en bsunders für Skulpture, Süule u Meilestei bruucht.

Im 8. Jahrhundert hei iigwanderti Alemanne e Buuresidlig gründt. In ere Schrift isch s Dorf im Johr 893 mit em Name *Maginwilare* s erscht mol gnennt worde. De Name bedütet «Hof vom Mago».

Bis zum 13. Johrhundert sin d Kyburger zu de wichtigschte Herre im Aargau worde. Wo des Adelsgschlecht im Johr 1264 ushschtorbe-n-isch, hei d Habsburger de Bsitz übernoh. Au s Chloschter Königsfälde, e Gründig vo de Habsburger, isch z Mägewil en bedütende Grundherr im Hochmittelalter gsi.

Ane 1415i isch de Aargau vo de Eidgenosse eroberet worde. Mägewil het ab do zu de Freie Ämter ghört, ere gmeine Herrschaft. Zämme mit Büblike un Wohleschwil hend Mägewil und Eckwil zum Amt Büblike ghört un sind vo eme Untervogt verwaltet worde. Im 1529 het me d Reformation iigführt, nach de Niderlag im Zweite Chappelerchrieg im 1531 het d Gmeind wider müesse katholisch werde. Mägewil isch a de Konfessionsgränze gläge u so het es immer wider Schtrit gäh zwüsche Bärn u de katholische Ort vo de Eidgnosseschaft. Erscht im 1603 het me d Gränze endgültig feschtglegt. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik ygrichtet. Mägewil het in dere Ziit zum Kanton Bade ghört, wo 1803 zum noie Kanton Aargau cho isch.

Waäge de guete Vercheerswäg het me z Mägewil es baar Fabrigge und Lagerhüüser bout.

## Literatur
* 

## Weblink

* Website vo de Gmeind Mägewil
* 

## Fuessnote
New York (Bundesstaat)

**New York** isch e Bundesschtaat im Nordoschte vu dr USA. Zämme mit New Jersey und Pennsylvania wird New York zue de Mittelatlantikschtaate grechnet. D Hauptschtadt vo New York isch Albany, d greeschti Schtadt isch New York City. Dä offizielli Binamä vo New York lutät *Empire State* (Imperiums-Schtaat). 

Mit ere Flechi vo 141.299 km² und mit 19,3 Millionä Ywohner isch New York nach Kalifornie und Texas dr drittbevölkärigsrichschti Bundesschtaat vu dr USA.

## Geographii

New York isch vo d Nordusläufer vo d Apalache prägt. D durchschnittliche Hööchi liggt zwische 300 und 1000 Meter. Im Nordoschte befindet sich dr hööchsti Berg, dr Mount Marcy, mit 1.629 Meter in d Adirondacks Mountains. Im Nordweschte bilde dr Eriesee, dr Ontariosee und dr Sankt-Lorenz-Strom d Grenze vo New York. Im Südoschte liggt d Insle Long Island mit New York City. Dr wichtischte Fluss isch dr Hudson, wo im Norde vom Schtaat in d Appalache entspringt. Es gibt in New York au viile Wasserfäll, wie d Nagarafäll und d Taughannockfäll.

## Greeschti Schtädt

* New York City (8.008.367 Ywohner)
* Buffalo (282.865 Ywohner)
* Rochester (212.481 Ywohner)
* Yonkers (197.126 Ywohner)
* Syracuse (143.101 Ywohner)
* Albany (94.226 Ywohner)
* New Rochelle (72.985 Ywohner)
* Mount Vernon (68.321 Ywohner)
* Schenectady (61.125 Ywohner)
* Utica (59.684 Ywohner)

## Gschicht

1621 isch d niderländische Kolonii *Nieuw Nederland* gründet wore. 1664 isch di Kolonii durch Annexion in Bsitz vo dr englische Krone cho und in New Jersey und New York toalt wore. 1788 isch New York as 11. Schtaat in d amerikanische Union ytrete. D erschti Hauptschtadt vo dr USA isch 1789 d Schtadt New York City wore.

## Sport

New York hed vile guete Schportverei. D Buffalo Bills spile in dr National Football League und d New York Knicks in dr National Basketball Association. Drei Iishockey-Clüb sin in dr National Hockey League: D Buffalo Sabres, d New York Islanders und d New York Rangers. Zwei Baseballclüb spile in dr Major League: D New York Mets und d New York Yankees.

Z *Lake Placid* han 1932 und 1980 *Olympische Winterspil* stattgfunde.

## Lidraduur
* 
* 
* Brian Phillips Murphy: *Building the Empire State: Political Economy in the Early Republic.* University of Pennsylvania Press, Philadelphia 2015, ISBN 978-0-8122-4716-9 ().
* Peter D. McClelland, Alan L. Magdovitz: *Crisis in the Making: The Political Economy of New York State since 1945.* Cambridge University Press, Cambridge 2009, ISBN 978-0-521-10553-8 ().
* 
*  

## Weblink
* Offizielle Netzsyte vum Bundesstaat (englisch)

## Fuessnote
New York (Begriffsklärung)

Dr Begriff **New York** bezeichnet:

* New York (Bundesstaat), Bundesstaat im Nordosten vu dr USA
* New York City, Stadt im Bundesstaat New York, USA
* New York County bzw. Manhattan, Stadtbezirk vu New York City, USA
* New York (Iowa), Ort in de USA
* New York (Texas), Ort im Osten vum Henderson County im Bundesstaat Texas, USA
Berthoald

Dr **Berthoald** († 604) isch e Huusmeier vo Burgund am Afang vom siibte Johrhundert gsi.

## Läbe
Dr **Berthoald** isch Huusmeier vor 603 worde. In däm Johr wird er in de Quelle erwähnt as Huusmeier vom König Theuderich II.. Er het dä Boste gha bis zu siim Dod 604. Dr burgundisch Chronist Fredegar beschriibt en as bescheide, vernümftig und ehrlich. 604 het dr Theuderich dr Berthoald gschiggt die königlich *villa* an dr Seine go z inspiziere. Das isch d Idee vom König siiner Grossmueter Brunhilde gsi, wo het welle ass dr Huusmeier chönnt ermordet wärde und si chönnt ihrem Liebhaber em Protadius dä Boste ge. Dr Berthoald isch mit dreihundert Manne z Arèle gsi, wo dr König Chlothar II. en Armee under sim Sohn Merowech und siim Huusmeier Landrich gschiggt het, für zum en azgriffe. Dr Berthoald isch noch Orléans gflüchtet und dr Landrich het en dört belageret, was gege dr Friidensverdrag mit em Theuderich gsi isch. Dä isch mit enere Armee noch Étampes zoge, won er zsämme mit em Berhtoald dr Landrich gschlage het.  Dr Berthoald isch in dr Schlacht gfalle. Denn het Theuderich Paris eroberet. Dr Protadius isch zum Huusmeier ernennt worde.
Kanton Illkirch-Graffenstaden

Dr **Kànton Ìllkìrich-Gràffestàde** ìsch e Kànton ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich. Hauiptort (frz. *bureau centralisateur*) vum Kànton ìsch Ìllkìrich-Gràffestàde.

## Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4.&nbsp;März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige *Dischtrikt Stroosburi* grìndet worre.

We àm 17.&nbsp;Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum *Arrondissement Stroosburi* nej züegschnìtte worre. 

Vun 1871 bìs 1919 hàt s Gebiet zem *Kreis Stroosburi (Lànd)* ghert.

Zitter em 28.&nbsp;Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum *Arrondissement Stroosburi-Lànd* gsin, zitter 2015 ìisch s e Deil vum *Arrondissement Stroosburi*.

2015 ìsch d Gmein Aschöi zem Kanton kumme.

## Geogràfi
Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kanton Stroosburi-2 granzt, ìm Oschte àn dr Kanton Stroosburi-6, ìm Sìdoschte àn dr ditsch Ortenöikrais z Bàde-Wìrttebari, ìm Sìde àn dr Kànton Eerstain ìm Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain un ìm Weschte àn dr Kànton Lìngelse.

## Gmeine
Ìm Kànton Ìllkìrich-Gràffestàde hàt s 4 Gmeine:

### Gmeine bìs März 2015
* Aschöi
* Ìllkìrich-Gràffestàde
* Lìngelse
* Oschwàld
Protadius

Dr **Protadius** († 606) isch Huusmeier vo Burgund am Afang vom siibte Johrhundert gsi.

## Läbe
Dr Protadius isch dr Liebhaber vo dr Grossmueter vom burgundische König Theuderich II. gsi, wo denn no d Regäntin für ihr Änkelchind gsi isch. Sie het alles gmacht für zum im Protadius d Ländereie vom Herzog Wandalmar, wo 604 gstorbe isch, z verschaffe und für zum dr Protadius zum Huusmeier z erhebe, het si dr burgundisch Huusmeier Berthoald uf e Mission gschiggt, won er wohrschiinlig wurd umcho drbii. So isch dr Berthoald mit nume dreihundert Manne von ere Armee vom Chlothar III. vo Neustrie agriffe worde und er het chönne noch Orléans flüchte, bis dass dr Theuderich mit ere Armee isch cho iigriffe, wil dr Agriff vo de Neustrier gege d Bedingige im Friidensverdrag zwüsche de beide Riich gsi isch. Dr Berthoald isch im Kampf gege d Neustrier under em Huusmeier Landrich und em Chlothar III. sim Sohn Merowech gfalle, und dr Protadius isch 604 Huusmeier vo Burgund worde.

Dr burgundisch Chronist Fredegar het dänggt, ass dr Protadius zwar d Fähigkeite vo siim Vorgänger gha haig, aber nit siini Tugende. Er isch missdrauisch gegenüber de Adlige gsi und het as e gruusame Erprässer gulte. Si Liebhabere, d Brunhilde, het dr Theuderich drzue brocht, gege ihre andere Änkelsohn, dr Theudebert II. vo Austrasie Chrieg z mache. As dr burgundisch Huusmeier hät dr Protadius d Armee sötte afüehre. Dr Theuderich het 606 si Armee z Quierzy-sur-Oise zsämmezoge, aber d Manne hai nit gege ihri Landslüt welle kämpfe. Dr Herzog vo Alemannie, de Uncelen het behauptet, ass dr König dr Dod vom Protadius befohle haig. D Chrieger hai druff dr Protadius umbrocht und dr Theuderich het sich mit däm müesse abfinde und e Verdrag underschriibe.
Ragenfrid

Dr **Ragenfrid**, au **Raganfrid**, († 731) isch vo 715 bis 718 dr Huusmeier vo de fränkische Deilriich Neustrie und Burgund gsi.

## Biografii
Dr **Ragenfrid** isch vom Dagobert III. zum Huusmeier ernennt worde und het 714 oder 715 d Herrschaft z Neustrie und im Burgund übernoh. 716 het er sich zsämme mit em Dagobert siim Nochfolger, em Chilperich III. mit em Radbod, Herzog vo Friesland, verbündet und het vor Köln dr Karl Martell gschlage, wo d Stadt, wo sich d Plektrud, em Pippin em Mittlere si Witwe, und dr Huusmeier vo Neustrie Theudoald drin verschanzt hai, belageret het. Dr Chilperich het d Plektrud zwunge ihm dr Grossdeil vom austrasische Staatsschatz uszliifere, uf dr Aspruch uf d Huusmeierwürde vo ihrem Änkelchind z verzichte und dr Chilperich as König z anerkenne. Dr Karl Martell het si eignige Merowingerkönig, dr Chlothar IV. lo usrüefe. Dr Ragenfried und dr Chilperich hai sich mit em Odo em Grosse, Herzog vo Aquitanie, verbündet. Er isch vom Karl aber 716 bi Amblève in dr Nöchi vo Liège und  717 bi Vincy näbe Cambrai gschlage worde und no einisch definitiv z Soisson 718 und isch noch Angers gflüchtet. Dr Ragenfrid het aber erst ufge, nochdäm 719 dr Karl Martell dr Chilperich gfangegnoh het. 720 het er sich underworfe, het alli Böste müesse ufge, het aber siini Ländereie im Anjou döfe bhalte. 724 hai d Neustrier, agfüehrt vom Ragenfrid, sich erhobe, si aber rasch besiigt worde. Dr Ragenfrid het sini Söhn as Geisle em Karl überlo und isch im Johr 731 gstorbe.
Rado

**Rado** bezeichnet

* e Uhremarke vo Swatch
* dr männlig Vorname Rado
**dr Name vom e Huusmeier vo Burgund, Rado (613-617)
* dr Familiename Rado, 
**James Rado (1932–2022), en US-amerikanische Autor und Schauspiiler
**Richard Rado (1906–1989), e dütsche Mathematiker
**Sándor Rado (1899–1981), en ungarische Kommunist und Mitgliid vo dr Rote Kapelle in der Schwiiz
**Türkan Rado (1915–2007), die ersti wiibligi Juraprofessorin in dr Türkei
**Tibor Radó (1895–1965), en ungarische Mathematiker
Kanton Mundolsheim

Dr **Kànton Mundelse** ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Stroosburi-Lànd ìm Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.

## Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4.&nbsp;März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Teil vum domolige *Dischtrikt Stroosburi* grindet worre.

We àm 17.&nbsp;Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Teil vum *Arrondissement Stroosburi* nej züegschnitte worre. 

Vun 1871 bìs 1919 hàt des Gebiet zem *Kreis Stroosburi (Lànd)* ghert.

Zitter em 28.&nbsp;Juni 1919 ìsch dr Kànton e Deil vum *Arrondissement Stroosburi-Lànd*.

Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.

## Geogràfi

Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Bröömt granzt, ìm Oschte àn dr Kànton Bìsche, dr Kànton Schìlige un s Arrondissement Stroosburi-Stàdt, ìm Side àn dr Kànton Ìllkìrich-Gràffestàde un dr Kànton Gaispìtze un ìm Weschte àn dr Kànton Molse ìm Arrondissement Molse un dr Kànton Drüdersche

## Gmeine
D greschte Gmeine vum Kànton sìn (mìt dr Inwohnerzàhl ànne 2006) gsin:
*Süffelwirsche (6219)
*Eckelse (6347)
*Mundelse (5050)
*Richstett (4558)
*Owerhüsbàrje (4397)

Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Mundelse 14 Gmeine ghet:
Grosser Rat (Aargau)

De **Gross Rot vom Kanton Aargau** isch s Kantonsparlamänt (d Legislative) vom Kanton Aargau i de Schwiiz.

## Gschicht
Bi dr Gründig vom Kanton Aargau ane 1803 isch au de Grossrot ygsetzt wurde. Das isch i der Mediazioonsakte so feschtgleit gsi, wo vo Paris aus der Schwiiz e neui Verfassig ggä het. Die isch am 10. Merze 1893 in Kraft trätte, ohne dass do drüber s Volch hält chönne-n abstimme.

Di nöi Verfassig vom Aargau, wo als Bestandteil vo de Mediazioonsakte erloo worden isch, het für d Wahl vom Grossroot es kompliziert Sischteem vorgsee. S aktive Wahlrächt händ d Manne vom Aargau gha, wo s Bürgerrächt im Kanton gha händ und wo verhürootet und zwänzg Joor alt oder nit verhürootet und drissg Joor alt gsi sind, aber nur die, wo nes bestimmts Vermöge gha händ. Wär Armeunderstützig pruucht hät, wär Handwärchsgsell gsi isch, Frömdi, wo im Kanton nur s Niderlassigsrächt gha händ, d Fraue und d Juude händ nit dörfe go wähle.

Dr Aargauer Grossroot hat 1803 150 Mitglieder gha. Dr Parlamäntspresidänt isch am Anfang für jede Session nöi gewählt worde.

Ane 1829 isch z Aarau s Grossrootsgebäu fertig gsi.

In de Legislaturperiode 2005–2009 het er zum erschte Mol numme no 140 Sitz gha, im Gägesatz zu de 200 Sitz vorher. Gwählt wird de Rot vo de schtimmberechtigte Aargauer für jewils 4 Johr. Di 11 Bezirk vom Kanton sin gliichzitig di 11 Wahlbezirk. Bi de Wahle am 8. März 2009 isch für d Sitzverteilig s erschti Mol s sognannt doppelt proportionale Zueteiligsverfahre (de «dopplet Pukelsheim») aagwändet worde, nachdem s Bundesgricht de vorherig Wahlmodus für ungültig erklärt gha het.

## Wahlergäbnis sit em 1997
Bi de Wahle vo 1997 bis 2020 hend di aaträtende Partei und Gruppierige folgendi Sitzzahle und Stimmaateile erreichd: Ab em 2005 het de Grossi Rat nümm 200, sondern numme 140 Sitz.

## Leitig
Dr Grossrot vom Aargau wird vom Grossrotspresidänt oder de Grossrotspresidäntin gleitet. Es git es Vizepräsidium 1 und es Vizepräsidium 2, wobi di jewilige Inhaber in de Regel jedes Johr ei Position fürre rütsche.

Lueg au:
* Lischte vo de bisherige Grossrotspresidäntinne und -presidänte

### Mitglider
Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau:
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2021–2024
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2017–2020
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2013–2016
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2009–2013

## Weblink
Grosser Rat uf *ag.ch*

## Fuessnoote
Modesto

**Modesto** isch County Seat u ä Stadt im Stanislaus County im US-Bundesstaat Kalifornie, Vereinigte Staate, mit 206.769 Iwohner (Stand: 1. Juli 2004) u Sitz vo dr County-Vürwaltig. D Bevölkerig isch im letzte Johrzähnt stark gwachse, und si sich jetzt dr Iiwohnerzahl noch die 16. Stadt z Kalifornie. Ds Stadtgebiet het ä Größi vo 93,1 km². 

Früehner isch s e landwirtschaftlige Ort gsi, hützudag isch s dr Wohnort von ere grosse Pändlergmeinschaft, wo meh as zwanzig Prozänt vo de Arbetschreft usmacht. D Luftqualidät z Modesto isch vo de schlächtiste im Land, schlächter no as z Los Angeles.

Modesto isch dr Härkunftsort vom George Lucas, wo hiä si Film American Graffiti dreit het. Au de Sonny Barger, Gründer vo Hells Angels isch hiä uff d Wält cho.

## Wahlspruch
**Water, Wealth, Contentment, Health.** (Wasser, Wohlstand, Zufriedenheit, Gsundheit)

## Söhn und Töchter vo dr Stadt
* Fred Agabashian, Outorennfahrer
* James Algar, Zeichentrick- und Dokumentarfilmer bi Walt Disney
* Sonny Barger, Gründer vo Hells Angels
* George Lucas, Regisseur u Produzänt
* Heath Pearce, Fußballnationalspieler USA
* Jeremy Renner, Filmschauspieler
* Kenny Roberts, Töffrennfahrer, drüfache Weltmeister
* Mark Spitz, nünfache Olympiasieger im Schwümme
Ebroin

Dr **Ebroin** († 681) isch e fränkische Huusmeier z Neustrie gsi. Er het welle d Macht vo Neustrie au uf Burgund und Austrasie usdehne.

Im Johr 656, won er an d Macht cho isch, isch dr austrasisch König Sigibert III. grad gstorbe und dr Hüusmeier dört, dr Grimoald het welle d Macht usurpiere. Die Grosse im Riich hai dr König vo Neustrie Chlodwig II. ufgforderet, s deilte fränkische Riich wider z vereinige. Dr Ebroin het zwar hert duuregriffe, het aber s Riich nit chönne zsämmehalte. Währed dr Chlothar III., dr Sohn vom Chlodwig II. z Neustrie und Burgund regiert het, isch er 660 zwunge gsi, de Austrasier mit em Childerich II., em Brueder vom Chlothar III., en eigenige König und mit em Wulfoald au en eigenige Huusmeier zlo.

Dr Ebroin het sich Müeh ge, ass wenigstens d Vereinigung vo Burgund und Neustrie wurd bliibe, aber die grosse burgundische Adlige hai ihri Unabhängigkeit zrugg welle. Si hai sich under em Leodegar, em Bischof vo Autun erhoben, hai dr Ebroin gfangegnoh und ihn 670 in s Chloster vo Luxeuil gsteggt. Si hai e Proklamation veröffentligt, dass jedes Königriich sini eignige Gsetz und Brüch sölle bhalte, dass es keini Amtsdräger in mehrere Riich soll ge und dass niemer e Tyrannei wie die vom Ebroin dörf errichte. Bald druf hai d Austrasier under em Wulfoald dr Leodegar gschlage und ihn 673 sälber ins Chloster Luxeuil verbannt.

Im gliiche Johr hai beidi Verbannti die allgemeini Anarchii usgnützt, si us em Chloster gflüchtet und hai dr Kampf witer gfüehrt. Beidi hai d Understützig vo de merowingische König welle, dr Ebroin het sogar e "falsche" Merowinger als Herrscher proklamiert. Dr Leodegar isch bi Autun gschlage, zur Kapitulation zwunge und bländet worde. Am 2. Oktober 679 isch er noch herte Foltere dötet worde. D Chille het en spöter heilig gsproche.

Noch em Dod vo siim langjöhrige Gegner isch dr Ebroin dr einzig und absoluti Herrscher vo de Franke worde, het si Macht über Burgund usbreitet und het d Austrasier 678 bi Bois-du-Fay, in dr Nöchi vo Laon gschlage. Si Triumph isch aber churzläbig, und er isch 681 ermordet worde. Er isch e Ma voll Energii gsi, aber alli siini Date hai nume vo siiner Machtgiir gstammt.

## Literatur

* *Liber historiae Francorum*.
* Ursinus, Mönch aus Saint-Maixent: *Vita sancti Leodegarii*. In: Migne, Patrologia Latina, Vol. XCVI
* *Vita metrica in Poëtae Latini aevi Carolini*, Vol. III (Monumenta Germaniae Historica)
* Jean Baptiste Pitra: *Histoire de Saint Léger*. Paris 1846
* J. Friedrich: *Zur Geschichte des Hausmeiers Ebroin*. In: Sitzungsberichte der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, 1887, S. 42–61
* Johannes Fischer: *Der Hausmeier Ebroin*. Zschiesche, Wilkau-Haßlau 1954

## Weblink
Chlodio

Dr **Chlodio** isch der erst König vo de Salfranke, wo me dr Name von em kennt. Er het im zweite Viertel vom 5. Johrhundert gregiert.

Si Hauptsitz het dr Chlodio z *Dispargum* (mögligerwiise Duisburg östlig vo Brüssel gha oder Duisburg). Noch ere Agob vom Gschichtsschriiber Gregor vo Tours isch er mit em König Merowech, em Grossvater vom Chlodwig I. verwandt gsi; noch dr Fredegar-Chronik isch dr Chlodio dr Vater vom Merowech gsi, was aber zwiifelhaft isch. Zwüsche 440 und 450 isch er vom weströmische *[[magister militum]]* Flavius Aëtius im Gebiet vo Arras bim ene Überraschigsagriff vo de Römer besiigt worde; über e römische Erfolg git s e Bricht vom Dichter Sidonius Apollinaris. Dä Rückschlag het aber nüt an der fränkische Landnohm gänderet. D Franke si vo de Römer as Foederate anerkennt worde. Si hai mit Cambrai und Arras s Land bis zur Somme bsetzt. Dr Gregor vo Tours het dr Chlodio globt as e König, wo düchtig und under siim Volk sehr vornähm gsi siig. 

## Literatur
* Erich Zöllner: *Geschichte der Franken bis zur Mitte des sechsten Jahrhunderts*. München 1970.
* Karl Hauck: *Lebensnormen und Kultmythen in germanischen Stammes- und Herrschergenealogien*. In: Saeculum, 6, 1955, S. 186–223.

## Fuessnote
Guntram I.

Dr **Guntram I.**, au **Guntchramn** oder **Gunthramn** (* um 532, spötistens 534; † 28. März 592 z Chalon-sur-Saône) isch e Frankekönig us em Gschlächt vo de Merowinger gsi. Er het vo 561 bis zu siim Dod gregiert.

## Läbe

Dr Guntram isch dr viert Sohn vom König Chlothar I. gsi. Wo dr Vater 561 gstorbe isch, het er Burgund mit dr Hauptstadt Orléans gerbt. Wo dr Charibert I. ohni Chinder gstorbe isch, hai die überläbende Brüeder siis Gebiet under sich ufdeilt.  Churz druf hai dr Sigibert I. und dr Chilperich I. Chrieg wäge dr Landverdeilig gegenander afo füehre, und dr Guntram het brobiert Friide z stifte. Em Chilperich si Frau Fredegunde het d Ermordig vom Sigibert 575 agstiftet und denn isch e Chrieg mit em Guntram usbroche, wil dr Chilperich Territorie vom Sigibert siim Erb a sich grisse het. Dr Guntram, wo siini vier Söhn alli gstorbe gsi si, het 577 im Sigibert si Bueb, dr Childebert II., adoptiert, für zum ihm s Erb vo siim Vater vor em Chilperich z schütze.

584 isch dr Chilperich ermordet worde, und si Witwe Fredegunde het dr Guntram bittet, Regänt für ihre chli Sohn Chlothar II. z si. Im Verdrag vo Andelot 587 hai dr Guntram, dr Childebert und däm si Mueter Brunichild dr Friide zwüschene gfestigt, s Erb vom Childebert bestätigt und d Herrschaft vo de Merowinger über dr Adel gsicheret. 

Gegen Usse isch im Guntram si Politik s Gegedeil vo dere vom Childebert gsi. Dr Guntram het brobiert, Septimanie, es Gebiet nördlig vo de Pyreneä wo de Westgote ghört het, z erobere, und er het d Langobarde gege Byzanz understützt. Dr Childebert isch pro-byzantinisch und westgotefründlich gsi. D Byzantiner hai dr Gundowald understützt, wo behauptet het en unehelige Sohn vom Chlothar I. z si, si Erbdeil verlangt het und schliesslig in dr byzantinisch Deil vo Italie gflüchet isch. Im Johr 584 isch er noch Marseille zrugg cho und het sich zum König lo usrüefe. S Johr druf het dr Guntram dä Ufstand chönne niiderschlo.

Dr Guntram isch ohni Erbe gstorbe und siis Land isch an Childebert II. gfalle. Er isch in dr Chille St. Marcel z Chalon-sur-Saône begrabe.
Childebert I.

Dr **Childebert I.** (* um 497; † 23. Dezember 558 z Neustrie) isch dr vierteltist Sohn Sohn vom merowingische Frankekönig Chlodwig I. gsi, dr dritt vo siiner Frau Chrodechild. Bi dr Riichsdeilig vo 511 het er s Deilriich mit dr Residänz z Paris übercho und het bis zu siim Dod regiert.

Dr Childebert het usser emen e eltere Halbbrueder Theuderich I. no drei Brüeder gha. Dr eltist vo dene, dr Ingomer, isch scho as Chind gstorbe. Die beide andere si dr Chlodomer und dr Chlothar I. gsi. Noch em Dod vo ihrem Vater Chlodwig im Johr 511 hai dr Theuderich, dr Chlodomer, dr Childebert und dr Chlothar s Riich underenander ufdeilt. Dr Childebert het s Küstegebiet zwüsche dr Somme und dr Loire (d Bretagne, d Normandie und Brie) übercho mit Paris as Residänz und drzue no e Stück im Weste vo Aquitanie.

Noch em Dod vom Chlodomer, wo 524 uf em e Fäldzug gege d Burgunde ums Läbe cho isch, hai dr Childebert und dr Chlothar beschlosse, im Chlodomer siini drei erbberächtigte unmündige Söhn, ihri Neuveux, us em Wäg z ruume, für zum sich s Erb azeigne. Dr Childebert het en drzue agstiftet und dr Chlothar het die beide eltere Chinder eigehändig dödet. So hai si ihri Riich vergrösseret.

Dr Childebert het ohni Erfolg au brobiert, d Auvergne, wo im Theuderich I. ghört het, däm wägzbeh. Spöter het er dr Theudebert adoptiert und zu siim Nochfolger bestimmt, aber dä isch sch 547/548 gstorbe. Denn hai d Brüeder Burgund ändgültig underworfe und jede von ene het e Deil vo Burgund und vo dr Provence übercho. Au gege dr Westgot Amalrich het dr Childerich Chrieg gmacht und ihn bi Narbonne 531 besiigt.

Dr Childerich het im Johr 512 oder e chli spöter d Ultrogotho ghürotet. Die isch wohrschiinlig vo gotischer Abstammig gsi. Mit ihre het er zwei Döchter, d Chrodoswinth und d Chrodoberga, aber kei Sohn. Dorum isch noch siim Dod im Johr 558 si Riich an si Brueder Chlothar I. gfalle.

Dr Childebert I. isch dr erst Merowinger gsi, wo in dr Pariser Abtei St. Vincent, em spötere St. Germain-des-Prés begrabe worden isch. Sini Frau und sini beide Döchter si im Johr 567 zum letzte Mol bezügt, vo denn a weiss me nüt meh von ene. D Ultrogotho isch au z St. Vincent begrabe.