open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alpthal

**Alpel** (amtlich *Alpthal*) isch e Gmeind im Bezirk Schwyz vom Kanton Schwyz.

## Geografii
Im Daal, wo der Fluss Alp dureflüsst, lige d Dörfer Alpel, Brunni und Eige. Undedra im Daal, also uf dr Nordsyte, lit d Gmeind Äisidle. Im Süüde goot d Gmeind bis unden a d Flüe vo de bäide Mythe und im Süüdoschte bis zum Brünnelistock i dr Nööchi vo dr Ibärgeregg. Dr Furgelestock isch dr höchscht Bärg vo dr Gmeind; er het d Hööchi vo 1655 Meter über Meer und isch e schööne Uussichtspunkt. Vo Brunni uus gaat a Luftsäilbaan uf d Holzegg.

A de Bärghäng beidsyts vom Daal hets vil Wälder.

## Gschicht
Ane 1018 het dr Kaiser Heinrich II. s Daal vo dr Alp em Chlooschter Äisidle gschänkt.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 6,4 % gläge.

## Religion
86,5 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 7,6 % evangelisch-reformiert. Alpel het sit ane 1805 en eigeti röömisch-katoleschi Pfarrei. D Dorfchile isch dr häilige Appollonia als Schutzpatronin gwejt. Si isch im 19. Joorhundert im neugootische Styl bout und ane 1885 ygweit worde.

## Wirtschaft
Zu dr Landwirtschaft und dr Holzwirtschaft mid de vier Schrynereie ane gits im Alpel Aagebot vom Turismus, im Sumer zum go wandere und im Winter zum Schiifaare.

## Sprooch
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 445 Iiwoner 97,8 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 2,2 % anderi Spraache. De Tieläkt vu Alppel ghöört zum Höuchschtalemannisch.

* Wenkerboge vo Alpel

## Veräin
Im Alpel gits es baar Gsellschafte:
* dr Buure- und Vehzuchtveräin Alpel
* d Fraue- und Müetteregmäinschaft
* dr Chilechoor
* dr Schii- und Sportklub Alpel
* dr Trychlerveräin Alpel
* d Theatergsellschaft Alpel
* s Fraueturne

Dr Trychlerveräin Alpel isch ane 1992 ggründet worde.

D Theatergsellschaft Alpel, wo 1952 ggründet worden isch und als Veräin em Regionaalverband Zäntralschwiizer Volchstheater RZV aagschloossen isch, spiilt i dr Seson 2017–2018 s Mundartstück «Da chasch Gift druf näh» vo dr Janine Berger.

## Weblink

* Website vo dr Gmeind Alpel
* 

## Literatur
* Daniel Bitterli: *Holznutzung im Alpthal – der Vogelwald.* In: Mitteilungen des historischen Vereins des Kantons Schwyz, 100, 2008, S. 184–187.

## Fuessnoote
Heinrich II. (HRR)

Dr **Heinrich II.** (* 6. Mai 973 oder 978 z Abbach oder z Hildesheim; † 13. Juli 1024 i dr Pfalz vo Grone) isch Herzog vo Bayern, röömisch-düütsche König, König vo Itaalie und vo 1014 bis 1024 Kaiser vom Heilige Röömische Rych gsi.

Dr Heinrich isch vo der Dynaschty vo de Ottoone cho und ane 1002 zum ostfränkische König gchröönt worde. Öppe um s Joor 1000 het er d Kunigunde vo Luxemburg ghürootet.

I dr Regierigszyt vom Heinrich II. isch dr Chrieg mit Poole e ständigs Probleem gsi. Ane 1006 isch der Heinrich em König Rudolf III. vo Burgund bigägnet. Dä het iim d Stadt Basel füs Rych abträtte und versproche, ass ganz Burgund spööter as Rych sell choo. Wo dr Heinrich ane 1024 gstorben isch, het dr Rudolf no gläbt; und so isch dr Übergang vo Burgund as Rych erscht under am nögschte Herrscher, em Konrad II., z stand choo.

D Chronik vom Thietmar vo Merseburg isch die beschti Kwäle fürs Läbe vom Heinrich II.

## Weblink
Heinrich IV.

**Heinrich IV.** isch de Name vo däne Härrscher:

* Heinrich IV. (HRR), en römisch-dütsche Kaiser (1084–1106)
* Heinrich IV. (England), en König (1399–1413)
* Heinrich IV. (Kastilien), en König (1425–1474)
* Heinrich IV. (Frankreich), en König (1589–1610)
* Heinrich IV. (Schlesien), en Großherzog (1288–1290)
* *Heinrich IV. (Bayern)* isch de Heinrich II. (HRR)
* Heinrich IV. (Kärnten), en Herzog (1122–1123)
* Heinrich IV. (Limburg), en Herzog vo Berg (1225–1259)
* Heinrich IV. (Brabant), en Herzog (1261–1267)
* Heinrich IV. (Schlesien), en Herzog (1288–1290), au Heinrich vo Breslau
* Heinrich IV. (Glogau), en Herzog (1312–1342)
* Heinrich IV. (Holstein), en Herzog vo Schleswig (1404–1427)
* Heinrich IV. (Mecklenburg), en Herzog (1423–1477)
* Heinrich IV. (Braunschweig-Grubenhagen), en Fürst (1464–1526)
* Heinrich IV. (Luxemburg), *de Blindi*, en Graf (1136–1196)
* Heinrich IV. (Bar), en Graf (1337–1344)
* Heinrich IV. (Vaudémont), en Graf (?–1346)
* Heinrich IV. (Baden-Hachberg), vo 1330 bis 1369 Markgraf vo Bade-Hachberg und Herr zu Kenzinge
* Heinrich IV. zu Castell, en Graf (1546–1595)
* Heinrich IV. (Nassau-Beilstein), en Graf (1448/49–1499)
* Heinrich IV. (Sayn), en Graf (1573–1606)
* Heinrich IV. (Ortenburg), en Riichsgraf vo Orteburg (1345–1395)
* Heinrich IV. (Waldeck) (~1282/1290–1348), vo 1305 bis 1344 Graf vo Waldeck
* Heinrich IV. von Heßberg († 1207), vo 1202 bis 1207 Bischof vo Würzburg
* Heinrich Krapff († 1387), als Heinrich IV. Bischof vo Lavant
* Heinrich IV. (Berchtesgaden), en Stiftspropst vo Berchtesgade (1317–1333)

**Heinrich IV.** haisst zuedäm:
* *Heinrich IV.*, es Drama vom William Shakespeare
* *Heinrich IV.*, es Drama vom Luigi Pirandello
* *Heinrich IV.*, en Film vom Marco Bellocchio us em Johr 1984, wo uf em Drama vom Pirandello basiert
Oslo

**Oslo** isch d Hauptstadt vo Norwege, wo zerscht **Christiania** (1624 bis 1924) und vo 1877/1897 bis 1924 *Kristiania* gheisse het. Si lyt in ere innere Fjordlag und isch vo Wald und Fjord umgäh. Si het 672.837 Yywohner *(31. Dez. 2017)*. Oslo bildet e äigeständigi Browinz (Fylke). Es isch zuedäm Verwaltigssitz für di benachbarti Browinz Akershus.

Mit 975.744 Yywohner isch Oslo mit Abstand de gröschti Balligsruum vom Land. I dr Groß-Oslo-Region läbed öppe 1,5&nbsp;Million Mänsche, also fascht e Drittel vo de gsamte Bevölkerig vo Norwege, wo öppe 5,3&nbsp;Millione zellt.

## Weblink

* Offizielli Wäbsite vu dr Stadt Oslo

## Fuessnote
Untereggen

**Underegge** (amtlech *Untereggen*) isch e politeschi Gmaind im Waalkrais Rorschach im Schwizer Kanton St. Galle.

## Geografi
S Dorf liit zwüsche St. Galle und em Bodesee. D Gmaind bestoht us de drü Ortstail: Vorderhof, Mittlerhof und Hinderhof. D Nochbergmainde sind Goldach im Norde, Rorschacherberg im Oschte, Eggersriet im Süde, St. Galle und Mörschwil im Weschte.

## Gschicht
S Dorf isch ane 1409 s erscht Mol erwäänt worde.

## Weblink

* Offizielli Website vo dr Gmaind Underegge
* 

## Fuessnote
Gisèle Pannatier

D **Gisèle Pannatier** (* 1958) isch e Schwiizer Dialäktoloogin usem Kanton Wallis.

## s Läbe
D Gisèle Pannatier chunt vo Evolène im Bezirk Ering.

Si luegt für d Pfläg vo der regionale Mundart, wo zum Patois vom middlere Wallis ghört. Das isch e Variante vo der frankoprovenzalische Sprooch, wo überhoupt z Evolène no am beschte im Wallis gredt wird. D Gisèle Pannatier isch Redaktoorin vo dr Mundartzytschrift *[[L’Ami du Patois]]* und au d Presidäntin vom Verein *Fédération cantonâla des amis du patois* und het do derby au mit em Mundartschriftsteller André Lagger vo Chermignon ztue. In irem Dorf betröit sy s Museum vo Evolène.

As Wüsseschaftlere vo dr Romanistik het d Gisèle Pannatier am Zäntrum für Dieläktologii vo dr Uni Nöieburg gschaffet. Und si isch es Mitgliid gsi vo dr Arbetsgruppe für d Walliser Fluernameforschig.

Wo’s drum ggangen isch, em Maurice Casanova (1925–1995), emene ehemolige Redakter vom *[[Glossaire des patois de la Suisse romande]]*, sys vorbereitete Patois-Wörterbuech vom Bangistaal zämezstelle, isch d Pannatier zäme mit de Redakzioonskollege Raphaël Maître und Eric Flückiger und mit Hilf vo dr *Société des patoisants de Bagnes* dra ggange, das Wäärch über die Waaliser Mundartregioon fertig z mache. Das Underwalliser Mundartbuech *[[Dichyonire du patué dë Banye|Dictionnaire du patois de Bagnes. Lexique d'un parler francoprovençal alpin]]* isch im Joor 2019 usecho.

## En Uswahl vo irne Wärch
* *Le patois d’Evolène (Valais). Synchronie et diachronie d’un parler francoprovençal vivant.* 1995.
* *La commune d’Évolène à l’aube du XXe siècle.* (mit dr Janine Barmaz-Chevrier und em Joseph Beytrison ), 1994.
* *Richesse et variété des patois autour des Alpe.* In: Nouvelles du centre d’études francoprovençales René Willien, 45, 2002, S. 5–38.
* *Les patois valaisans.* In: G. Pannatier, R.-C. Schule: Les patois du Valais romand, 50 ans (1954–2004), Evolène 2005, S. 67–68.
* *Morphologie verbale du patois d’Evolène*, Friburg 1988.
* *Par-dessus les Alpes: Le Patois, facteur d’identité culturelle.* In: Histoire des Alpes, 1999, S. 155–165.
* *A l’école des patois*, In: Babylonia 3, 1999, S. 31–34.
* *La vigne et le vin. La vegne è lo vén. [[André Lagger]].* In:  Nouvelles du centre d’etudes francoprovençales 53, 2006, S. 101–103.
* *Graphie commune pour les patois valaisans.* In: L’Ami du Patois 143, 2009, S. 93–103.
* zäme mit em Raphaël Maître und em Eric Flückiger: *Le dragon volant.* In: L'Ami du Patois, 168, 2017, S. 108–109.
* zäme mit em Raphaël Maître und em Eric Flückiger: *[[Dichyonire du patué dë Banye|Dictionnaire du patois de Bagnes. Lexique d'un parler francoprovençal alpin]].* Bagnes 2019. ISBN 978-2-839926713.

## Literatur
* Laurent Nicolet: *Gisèle Pannatier, l’intellectuelle du patois*, In: Le Temps, 18 Merze 1998.

## Weblink
* Daniel Elmiger, Janine Barmaz und Gisèle Pannatier: *[http://www.patois.ch/documents/cours_de_patois.pdf Yfüerig in Walliser Patois und in Patois vo Evolène]*, 2013 (uf Französisch)
* ''Etat des Lieux par Gisèle Pannatier'', 2014

## Fuessnoote
Silvesterklaus

E **Silveschterchlaus** isch e Persoon mit ere Masge und emene Goschtüüm, wo bim Silveschterchlause mitmacht.

Das isch en Bruuch, wo me im Kanton Apezäll Usserroode am Silveschter und no einisch am 13. Jänner, em *Alte Silväschter*, begoot. Dä Bruuch isch id Lischte vo de lebändige Tradizioone vo dr Schwiiz yträit. S Schwiizerische Idiotikon het do dezue vil Kwelebeleeg gsamlet.

Es git drüü Arte vo Silveschterchlöis: die Schööne, die Schö-Wüeschte und die Wüeschte.
* Die Schööne gchennt me a de grosse schööne Huube uf em Chopf, a de schöne Chleider und a dr lieblige Masge.
* Die Schö-Wüeschte sind mit Tannechriis, Moos und anderne Sache goschtümiert.
* Au die Wüeschte trääge die glyche Sache us dr Natuur, aber ebe vil wüeschter arangschiert, und e gruusegi Masge.

D Silveschterchlöis laufe schupelewys vo Huus zu Huus und wünsche de Lüüt mit Gschäll und Zäuerli es guets nöis Joor. Mit dr Silveschterchlöis sind au «Rollewyber», wo nid grossi Sänntumsschäle und Trychle, sondern Reie vo chlynere, chugelrunde Schäle träge, i vilne Schupel. I deil Dörfer gaat dr Silveschterchlaus mit emene Schnappesel us.

Ums Chlause im Apezäll gaats au im Chinderbuech «Wälti wird Silvesterchlaus» vo de Karin Antilli Frick und de Esther Ferrari.

Vo ane 2013 bis 2014 het s Apezäller Volchskund-Museum i dr Uusstellig *Of em Chopf* Huube und Hüet vo Silveschterchlöis zeigt, wo dr Bruno Räss (* 1952) vo Gossau und dr Kurt Hauser vo Schwellbrunn gmacht hend. Ane 2014 isch dr Film *The Silvesterchläuse of Hundwil* vom iteliäänische Reschissöör Michele Trentini (* 1974) usechoo.

I dr jüngere Zyt findet me dr Bruuch vo de Silväschterchlöis au a anderne Oort, wie zum Bischpiil z Stäfa.

## Literatur
* Werner Meier, Hanspeter Spörri: *Masken, Tänze, Schellenklang.* Appenzeller Verlag 2010
* Esther Ferrari, Agathe Nisple: *Urnäscher Brauchtumsmuseum. Rolle, schelle, zaure. Silvesterchläus und ihre Faszination.* 2015.
* Ernst Hohl, Yu Hao, Toni Küng: *Silvesterkläuse, Glöckler, Klausjäger – spektakulärer Kopfschmuck im Volksbrauch. Katalog zur Ausstellung im Haus Appenzell.* Appenzeller Verlag 2015.
* Beat Müller, Martina Basista: *Silvesterchlausen – Chlausezäuerli im Appenzellerland.* CD, Appenzeller Verlag 2015.

## Weblink

* ''Silvesterchlause'' uf der Website vo appenzellerland.ch
* ''chlause'' uf idiotikon.ch
* ''Silvesterchlausen'' uf lebendigetraditionen.ch
* d Silveschterchlöis vo Wald uf heimatmuseum-wald.ch
* d Siveschterchlöis vo Urnäsch uf museum-urnaesch.ch
* s Chlause z Schwellbrunn uf schwellbrunn.ch
* Website vo dr Chlauseschupel «Hörnlischuppel» vo Hundwil uf chlausegruppe.ch

## Fuessnoote
Carla Juri

D **Carla Juri** (* 2. Jänner 1985 z Locarno) isch e Schwizer Schauschpillere.

## Läbe
D Carla Juri isch drüsprochig (Italienisch, Dütsch und Englisch) z Ambrì (Gmaind Quinto) im Kanton Tessin ufgwachse. Ihre Vater hät as Aawalt gschaffed und ihri Muetter isch e Bildhaueri gsi. As Schüeleri hät si Iishockey bim HC Ambrì-Piotta gspillt und hät es Johr an ere Sport-Highschool i de USA verbrocht. Nocher isch si under anderem as Stürmeri für de SC Riinach i de Laischtigsklass A aktiv gsi. Vo 2005 bis 2010 hät si z Los Angeles und z London Schauspiil gstudiert. Sid em Churzfilm *Midday Room* us em Johr 2006 isch si as Film- und Fernsehschauspiileri tätig. 2011 hät si für ihri Darstellig im Episodenfilm *[[180° – Wenn deine Welt plötzlich Kopf steht|180°]]* (2010) de Schwizer Filmpriis i de Kategorii *Beschti Näberolle* übercho. S Johr druf isch si für ihri Hauptrolle im Spiilfilm *[[Eine wen iig, dr Dällebach Kari]]* mit em gliiche Priis as *Beschti Darstelleri* uszaichnet worde. Im 2013 ghört si zu de zäh europäische Nochwuchsschauspiller, wo im Rahme vo de Internationale Filmfestspiil z Berlin de Shooting Star übercho händ.

D Carla Juri hät i de Literaturverfilmig *Feuchtgebiete* us em Johr 2013 d Hauptrolle gspillt und isch dodefür im 2013 für de *Bambi* und im 2014 für de *Dütschi Filmpriis* nominiert gsi. Näbe dütschsprochige und schwizerdütsche Produkzione hät si au Uftritt i englisch- und italienischsprochige Film.

## Filmografii (Uuswahl)
* 2006: Midday Room (Churzfilm)
* 2008: The Space You Leave (Churzfilm)
* 2010: 180° – Wenn deine Welt plötzlich Kopf steht
* 2010: Stationspiraten
* 2011: Un passo dal cielo (Fernsehserii)
* 2012: Eine wen iig, dr Dällebach Kari
* 2012: Questo è mio
* 2012: Der Kriminalist (Fernsehserii, 1 Folg)
* 2012: Jump
* 2013: Finsterworld
* 2013: Feuchtgebiete
* 2013: Lovely Louise
* 2014: Spooky & Linda
* 2014: Fossil
* 2016: Brimstone
* 2016: Morris aus Amerika *(Morris from America)*
* 2016: Paula (as Paula Modersohn-Becker)
* 2017: Blade Runner 2049

## Uszeichnig
* 2011: Schwizer Filmpriis als Besti Näbedarstelleri i *[[180° – Wenn deine Welt plötzlich Kopf steht]]*
* 2012: *Schwizer Filmpriis* als Besti Schauspilleri i *[[Eine wen iig, dr Dällebach Kari]]*
* 2013: Shooting Star – *Europas Beste Jungschauspiller* a de Berlinale

## Literatur
* 

## Weblink
* 
* Carla Juri bi FBE Agentur
* Harald Pauli: ''„Ein Wildfang in den Feuchtgebieten“'' Focus, Uusgob 34/2013 vom 19. August 2013

## Fuessnote
Dani Arnold

De **Dani Arnold** (* 22. Februar 1984 im Kanton Üri) isch e Schwiizer Extrembärgstiiger.

## Biografii
De Dani Arnold isch im Ürner Bärgdorf Biel im Schächetal üfgwagsä. Är isch sehr bekannt wordä, will är en Gschwindigkeitsrekord bi de Bestiigig vu de Eiger-Nordwand 2011 gmacht het. Är het d Wand ellei i 2 Stundä und 28 Minütä durstigä und isch drum 20 Minütä schnäuer gsi als de bisherig Rekordhauter Ueli Steck, wo de aber im 2015 em Arnold si Ziit um 6 Minütä unterbotä het.

I de Chlättrszenä isch de Arnold bereits vor 2011 bekannt gsi. Under anderem ai dur de Speedrekord vu 1 Stund und 35 Minütä am Westgrat vum Salbitschijen. Und witers isch es ihm 2010 glungä mit em Stephan Siegrist und em Thomas Sänf die erst Winterbestiigig vum Torre Egger z Patagoniä.

Im Jänner 2012 isch de Arnold z Schottland d Mixed-Chlätterrütä *[[The Hurting (Kletterroute)|The Hurting]]* als erste Nid-Schott Rotpunkt gchlätteret. *The Hurting* giutet als eini vu de wältwiit schwärste Trad-Miced-Chlättärrütä iberhaipt.

Im April 2013 isch äs ihm mit em David Lama glungä, d Erstbegehig vu de zentralä Headwall a de 1500 Meter hohe Ostwand vum *[[Moose’s Tooth]]* z Alaska. Das Duo het fir die Rütä, wo me *Bird of Prey* nennt, (6a, M7+, 90°, A2) rund 48 Stunde brüücht.

Am 22. April 2015 isch ihm di schnäuschti Solobegehig vu de Matterhorn-Nordwand i 1 h 46 Minütä glungä.

De Arnold isch en Bärgfüerer, verhiiratet und läbt z Birglä.

## Weblink
* Persenlechi Website

## Fuessnote
Goldach

**Goldach** isch de Name vo däne Ort:
* Goldach SG, e Gmaind im Kanton Sanggale, Schwiz
* *Goldach*, en Ort i de Gmaind Hallbergmoos, Landchrais Freising, Bayern

**Goldach** isch de Name vo däne Gwässer:
* Goldach (Bodensee), en Zuefluss vom Bodensee bi Goldach, Kanton Sanggale, Schwiz
* *Goldach (Isar)*, en rächte Zuefluss vo de Isar gegenüber vo Oberhummel, Langebach, Landchrais Freising, Bayern
** *Große Goldach*, en Abschnittsname vom Isarzuefluss Goldach
** *Kleine Goldach*, en Abschnittsname vom Isarzuefluss Goldach
* *Goldach (Isen)*, en rächte Zuefluss vo de Isen bi Schwindegg, Landchrais Mühldorf am Inn, Bayern

* Große Goldach, en lingge Zuefluss vo de Kürnach bim Ortstail Oberkürnach vo Wiggensbach im Landchrais Oberallgäu, Bayern
* Kleine Goldach, en lingge Zuefluss vo däre Große Goldach bim Ortstail Oberkürnach vo Wiggensbach im Landchrais Oberallgäu, Bayern

**Lueg au:**
* Goldbach
Seekopf

**Seekopf** isch de Name vo däne Bärg:
* Seekopf (Seebach) (1'054,2 m), im Nordschwarzwald südöstlich vo de Hornisgrinde, Bade-Würtebärg
* Seekopf (Forbach) (1'001 m), im Nordschwarzwald nordöstlich vo de Hornisgrinde, Bade-Würtebärg
* Seekopf (Spessart) (520 m), im Spessart bi Fellen, Bayern

**Lueg au:**
* *Seekopf*, e Katastralgmaind vo Lunz am See, Nideröschtriich
* Seeköpfle, en 1'920 m höche Bärg im Allgäu
Kantonsschule Olten

D **Kantonsschuel Olte** isch e kantonali Mittelschuel i dr Stadt Olte, Schwiz. Ihres Bildigsagebot umfasst s MAR-Profil, e Fachmittelschuel und es Untergymnasium.

## Bougschicht
S Geböide vo der Kantonsschuel Olte isch zwüsche 1968 und 1974 vo de Architekte Marc Funk und Hans Ulrich Fuhrimann realisiert worde. Es ghört zum Inventar vo de schützenswärte Boute vom Kanton Soledurn.

Nochdäm as dr Soledurner Kantonsrot Endi 2012 grüens Liechte gä het für e Gsammtsanierig, hei si am 27. Juni 2016 mit de Bouarbete chönne aafo. D Renovation vo de Fassade und d Sanierig vom Hallebad sind im Herbst 2017 abgschlosse worde. E witeri Etappe gilt em Innebau. Di ganz Sanierig lauft parallel zum Schuelbetriib und söt bis Endi 2022 abgschlosse sii.

## Literatur
* 
* 

## Weblink
* 
* Website vo dr Kantonsschuel Olte

## Fuessnote
Goldach SG

**Goldach** isch e politeschi Gmaind im Waalkrais Roorsche im Schwizer Kanton Sanggale.

## Geografii
S Dorf lit chli oberhalb vom Bodesee, s Gmaindsgebiet hät aber Seeaastooss.

D Nochbergmainde im Weschte, me oder weniger dur d Goldach trännt, sind d Thurgauer Exklave Horn; dänn Tübach und Mörschwil; im Süde liit Underegge und im Oschte isch Rorschacherberg und Roorsche.

## Gschicht
S Dorf isch ane 789 s erschte Mol erwäänt.

## Vercheer
Goldach hät en Bahof a de Baanschtrecki Rorsche–Sanggale. Au mit em Postauto isch Goldach an ÖV aapunde.

## Literatur
* Johannes Huber: Schweizerische Kunstführer GSK, Band 533: *St. Mauritiunskirche Goldach*, Bern 1993, ISBN 3-85782-533-2

## Weblingg

* Offizielli Website vo dr Gmeind Goldach
* 

## Fuessnote
Skopje

**Skopje** (, , ) isch d Hauptschtadt vu Nordmazedonie und mit öppe 540.000 Yywohner zuglych di gröschti Stadt vum Land. Öppe e Viertel vo de Bevölkerig vu Nordmazedonie läbt i dr Grossstadt. Skopje het e Bsidligsgschicht, wo meh als zwöi Jahrtuusendi alt isch und zellt dorum zu de eltischte no bestehende Städt vum Land.

D Stadt am Vardar isch sowohl Sitz vum Parlamänt als au vu dr Regierig. Si isch äbeso s kulturelle und wirtschaftliche Zäntrum vum Land, orthodoxe Bischofssitz und Sitz vum Grossmufti.

Skopje liit im Norde vo Nordmazedonie, öppe 18 Kilometer südlech vu dr Gränze zum Kosovo. Vu Weschte nach Oschte durfliesst dr Fluss Vardar s Stadtgebiet, im Süde erhebt sich dr Huusbärg Vodno.

## Literatur
* Fikret Adanır: *Skopje, eine Balkan-Hauptstadt.* In: Harald Heppner (Hrsg.): *Hauptstädte in Südosteuropa: Geschichte – Funktion – Nationale Symbolkraft.* Wien 1994, S. 149–170.
* Divna Pencic, Ines Tolic, Biljana Stefanovska, Sonja Damcevska: *Skopje. An Architectural Guide.* Skopje 2009.

## Weblingg

* Offizielli Wäbsite vu dr Stadt Skopje
Hanery Amman

Dr **Hanery Amman** (vo Geburt: *Hanspeter Ammann;* * 2. Novämber 1952 z Interlake; † 30. Dezämber 2017) isch e Schwiizer Musiker gsi.

Är het ane 1971 d Mundartrock-Band Rumpelstilz ghulfe ggründe. Är het d Musig zu vilne Lieder vom Schwiizer Mundartrock komponiert. S bekantischte vo dene Lieder heisst *[[Alperose]]*. Das isch ane 2006 inere Akzioon vom Schwiizer Färnsee als dr «grööscht Schwiizer Hit» usgwäält worde.

Dr Hanery Amman het derno i Projäkt für Chinder mitgmacht, au bi der Höörspiilserii vom Jimmy Flitz.

## Diskografie
* 1978: *Fätze u Bitze vo geschter u jitze*
* 1980: *Burning Fire*
* 1980: *Yodiho – You Found the Way*
* 2000: *Solitaire*

## Weblink
* Website von Hanery Amman

## Fuessnoote
Standseilbahn Schwyz–Stoos

D **Standsäilbaan Schwyz–Stoos** isch e Säilbaan im Kanton Schwyz.

D Baan goot vom *Hindere Schlattli*, gad am Iigang zum Muetital, aber no i dr Gmäind Schwyz zum Ferie- und Turismusort Stoos ufe, wo zu Morschach ghört. Si isch 1740 Meter läng und het vo dr Daalstazioon zu dr Bärgstazioon ufe e Höchidifferänz vo 744 Meter. D Näigig vo de Gläis isch däils bis zu 1110 Promill und drum isch si di stailschti Standsailbaan vo de Wält. Uf ihrer Strecki faart si öber zwee Brugge und dor drü Tunnel und cha pro Wage 136 Lüüt transportiere.

D Baan isch am 15. Dezämber 2017 eröffnet worde. Si lööst die alti Standsäilbaan, wo chly wyter daalabwärts ane 1933 bout worden isch, ab.

## Technik
Wil s Trasse vo de Baan nöd immer gliich stail isch, sondern näb de staile au no fasch flachi Abschnitt hät, isch för die Baan e neui Technik entwickled worde, wo die Naigigsunderschiid för de Faargascht tuet uusgliiche. Jedi vo de vier Kabine und d Güeterplattform, wo pro Wage ufen und abe faart, cha hydraulisch bewegt wöre. Esoo isch de Bode vo de Fahrgäscht uf de ganze Faart immer waagrächt.

## Weblink

* Website vo de Stoosbaane

## Fuessnote
Niederbüren

**Niderbüüre** (amtlech *Niederbüren*) isch e Gmeind im Waalchrais Wil vom Kanton Sanggale i de Schwiz.

## Geografi
S Dorf liit a de Thur und a de Houptstross zwüsched Wil und Bischofzell.

D Nochbergmainde sind Bischofzell im Norde,
Niderhelfetschwil im Weschte,
Oberbüüre im Süde und Goossau und Waldcherch im Oschte.

## Gschicht
S Dorf isch ane 737 s erscht Mol under em Name *Gaulichsbüren* in ere Schenkigsurkund as Chloschter Sanggale erwäänt worde.

## Weblingg

* Offiziälli Website vo de Gmaind Niderbüüre
* 

## Fuessnote
Pristina

**Prischtina** (;  oder *Prishtinë;* ; ) isch d Hauptstadt vum Kosovo un mit rund 145.000 Yywohner (Stand 2011) au di grescht Stadt vum Land.

In dr Stadt sin dr Sitz vu dr Regierig, dr Barlemantssitz un dr Amtssitz vum Bresidänt. Derzue het s do d Hauptquartier vu dr UNMIK-, dr OSZE- un dr EULEX-Missione im Land. Im Mittelpunkt vum Amselfäld gläge, isch Prischtina au Verchehrschnotepunkt un wirtschaftli un kulturäll Zäntrum vu dr Republik Kosovo.

Zue dr Gmai Prischtina (, ), wu rund 200.000 Yywohner zellt, ghere näb em Stadtbiet no 41 Ortschafte drum ume. Prischtina isch derzue au Hauptstadt vum glychnamige Bezirk. Rund 98&nbsp;% vu dr Yywohner sin ethnischi Albaner.

## Literatur
* Radmila Todić-Vulićević: *Priština. Prištevci i vreme.* Novi Sad 1999, ISBN 86-363-0858-5.
* Michelangelo Severgnini: *Good morning, Pristina! Diario di un giornalista radiofonico tra Kosovo e Serbia.* Roma 2000.
* Stara Priština. *Poznavanje grada u crtežu Radomira Paje Jankovića, priredio Zoran S. Nikolić.* Priština 1994.
* Nikolić, Miodrag: *Priština. Grad heroj.* Belgrad 1980.
* Đuričić, Predrag: *Priština = Prishtinë.* [1977].
* Mekuli, Esad und Cukic, Dragon (Hrsg.): *Priština.* Priština 1965.
* Nebojsa B. Tomasevic: *Jugoslawische Städte. (Belgrad, Zagreb, Ljubljana, Sarajevo, Skopje, Titograd (Pogradec), Novi Sad, Priština).* [Belgrad] 1965.
* Hajrullah Koliqi: *Das Überleben der Universität 1991–1996.* 1997.
* Kai Vöckler, *Prishtina is everywhere; turbo urbanism; the aftermath of a crisis.* 2008, ISBN 978-90-77966-50-1

## Weblink

* Offiziälli Websyte vu dr Stadtverwaltig

## Fueßnote
Oberburg

**Oberburg** isch de Name för de oberi Tail von ere mittelalterliche Burgaalag, im Gegesatz zu de *Underburg*, s Vorwärch von ere Burg

**Oberburg** isch de Name vo däne Ortschafte:
* Oberburg BE, e Gmeind im Kanton Bärn, Schwiz
* *Oberburg*, en Ortstail vom Markt Rettenbach, Landchrais Underallgäu, Bayern
* *Oberburg*, en Ortstail vo de Gmaind Waltenhofen, Landchrais Oberallgäu, Bayern
* *Oberburg an der Wupper*, en Stadttail vo Solingen, Nordrhii-Westfale 
* *Oberburg*, de dütsch Name för d Gmaind *Gornji Grad* i de Understeiermark, Slowenie

Chlöster:
* *Benediktinerkloster Oberburg* z Gornji Grad, Slowenie, gründet 7. April 1140, ufglöst 1463

Höcheburge:
* *Burg Oberburg* z Gornji Grad, Slowenie, ca. 12. Johrhundert, Ruine sind um 1820 no sichtbar gsi
* *Oberburg Driedorf*, e Burgruine im Westerwald, Hesse
* *Oberburg Heldenbergen*, e Schlossaalag, wo us enere mittelalterliche Höcheburg entstande isch, Hesse
* *Oberburg*, en ehmolegi Ruine vo de Riichsburg Kyffhausen, Thüringe
* *Oberburg Neibsheim*, en ehmolegi Burg z Brette, Landchrais Karlsrue, Bade-Würtebärg
* *Oberburg*, e Burgruine z Staufebärg, Landchrais Giesse, Hesse
* *Oberburg Kobern*, e Höcheburg i de Gmaind Kobern-Gondorf, Rhiiland-Pfalz
* *Oberburg*, au *Obere Burg*, bi Zwingebärg, Hesse

Niderigsburge:
* *Oberburg*, en ehmolegi Wasserburg und aini vo de drei *Bellersheimer Burge* z Hunge, Landchrais Giesse, Hesse
* *Oberburg*, au *Schloss Gondorf* und *Schloss von der Leyen* gnennt, i de Gmaind Kobern-Gondorf, Rhiiland-Pfalz

**Oberburg** isch en Namestail vo däne Persone:
* Von Obernburg (Mitte 13. Jh.), en Minnesänger, gnennt im Codex Manesse 
* Susanna von Oberburg (ca. 1530 bis ca. 1601), e Klarissi mit Sympathie för de Protestantismus
* Andree Bernhardin von Oberburg (ca. 1626–1673), k. k. Oberst und Kommandant vo de *Fortezza Otočac* im System vo de k. k. Militärgrenze
Berg SG

**Bèèrg** (amtlech *Berg SG*) isch e politischi Gmeind im Waalkrais Rorschach im Schwizer Kanton St. Galle.

## Geografii
S Dorf liit i de Nöchi vom Bodesee oberhalb vo Arbon. D Nochbergmainde sind Stainach im Nordoschte, Mörschwil im Südoschte, Wittebach im Süde, Häggeschwil im Weschte und Thurgauer Gmainde Roggwil im Nordweschte und Arbon im Norde. S Gmaindsgebiet hät gschichtlich bedingt mit em Dorf Bärg en Hopttail und en Exklave mit de Wiiler Zwingestainhueb, Tannacker, Wiile und Neutröstli. I däm Ortstail, wo liecht höcher glägen isch und dor de Roggwiler Ort Fraidorf vom Dorf Bärg trännt wörd, isch au s Huebermoos, es Naturschutzgebiet, wo vo nazionaler Bedütig ischt. Im Thurgauer Fraidorf gits au en Bahof a de Linie Sanggale–Romanshorn, wo «Roggwil-Berg» ghaisst.

## Gschicht
S Dorf isch ane 796 s erscht Mol erwäänt worde.

Im 9. Joorhundert isch s Dorf zum äbtische Grundbsitz vo Sanggale choo.

1777 het me d Pfarrchilche St. Michael pout.

## Weblingg

* Offizielli Wäbsite vu dr Gmeind Bèèrg
* 

## Fuessnote
Fußball-Weltmeisterschaft 2018

D Ändrundi vu dr **Fueßball-Wältmaischterschaft 2018** (, ) vu dr Manne isch di **21.** Uusdragig vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft, em wichtigschte Turnier fir Fueßball-Nationalmannschafte, gsii. Si het vum 14. Juni bis zum 15. Juli 2018 z Russland stattgfunde.

## Spiilort
Am 29. Septämber 2012 het im Rahme vunere Färnsehshow mit em FIFA-Bräsidente Sepp Blatter und em russische Sportminischter Witali Mutko d elf Uusdragigsorte und zwöuf WM-Stadie bekanntgää. Jaroslawl und Krasnodar, wo no uf dr vorläufige Lischte figuriert hen, sin gstriche wore. Mit dr Usnahm vu Jekaterinburg, wo knapp 40 Kilometer östlech vu dr imaginären Drännlinie zwüsche Europa und Asie liit, liige alle Uusdragigsorte im europäische Dail vu Russland.

S Olympiastadion Luschniki z Moskau isch as Uusdragigssort vum Eröffnigsspiel und s Ändspiel vorgseh gsii. Fir de Bau und d Renovierig vu dr Stadie isch e Budget z Hechi vu 3,82 Milliarde US-Dollar veraaschlagt worde. Im Johr 2010 het dr ehemoligi Minischterbräsident Wladimir Putin di plante Investitione zur „Vorbereitig vu dr Stadie und dr umliigende Infraschtruktur“ uf 7,3 Milliarde Euro bzifferet. Wäge dr aagspannte Wirtschaftslag het Russland Aafang 2015 Iisparigsmaßnahme biim Stadionbou bschlosse. Dodrdur wird mit Zuestimmig vu dr FIFA in ainige Spielorte d Aazahl vu dr fest inschtallierte Sitzblätze vu 45.000 uf 35.000 reduziert. Im Juni 2015 het Russland erneut sii Budget gchirzt.

## Dailnämmer
Russland isch as Gaschtgeberland per Reglement Dailnämmer am Turnier. Insgsamt hän si die 32 Nationalmannschafte us dr jewylige Kontinäntalverbänd qualifiziert:



D Fueßballnationalmannschafte vu Island und Panama sin zum erschten Mal an dr Ändrundi vun ere Fueßball-WM derby.

 

## Gruppenphase
### Gruppe A

### Gruppe B

### Gruppe C

### Gruppe D

### Gruppe E

### Gruppe F

### Gruppe G

### Gruppe H

## Finalrundi

### Achtelfinale

### Viertelfinale

### Halbfinale

### Spiil um Blatz 3

### Finale

## Weblink

* FIFA Fueßball-Wältmaischterschaft Russland 2018 – Offiziälli Websyte vu dr FIFA
* 2018 FIFA World Cup Russia – Match Schedule (PDF)

## Fuessnote
1164

|}

## Was isch bassiert?
* D Dibinger Feede foot a.
* D Relikwie vo de Häilige Drüü Köönige wärde vom Ärzbischof Rainald vo Dassel us Mailand wägggfüert und über Züri uf Köln procht, wo si im Kölner Dom ufbewaart sind.
* S Ärzbistum Uppsala wird ggründet.
* Dr Ludwig II. vo Frohburg wird Bischof vo Basel
* Dr Graaf Albrecht III. vo Habsburg hürootet d Grääfin Ita vo Pfulladorf.
* E Schaar vo Chrüüzfaarer us Europa wird z Süürie vo de Araber besiigt.
* S «Guldige Door» vo Wladimir z Russland wird pout.
* Bin ere schwääre Sturmfluet, wo drno dr Naame Juliaanefluet überchoo het, stärbe am düütsche Ufer vo dr Nordsee 20.000 Lüüt.

## s erschte Mol in [[Quelle (Geschichtswissenschaft)|gschichtleche Kwelle]] erwäänt
* Schöneberg im Schwarzwald
* Vich VD, Echandens und Grens im Kanton Waadt
* d Burg Falkestein bi Obervellach z Kärnte

## Uf d Wält choo
* dr Herzog Friedrich vo Schwoobe

## Gschtorbe
* 18. Augschte: dr Basler Bischof Ortlieb vo Frohburg 
* 22. Augschte: dr Bischof Hartwig vo Regensburg

## Weblinks
Dreikönigen (Zürich-Enge)

**Dreikönig** isch di römisch-katoleschi Pfarrchile vom Stadtdäil Ängi z Züri.

## Gschicht
Es git Kwäle, wo zäiget, as es scho im 14. Jaarhundert i de Ängi en Kapäle mid em Patrozinium vo dr drei König ggee hät. D Zürcher Chilehischtoriker vermuetet, das gäng da druff zrugg, as me ane 1164, wo d Relikwie vo de häilige drü Könige vo Mailand uf Köln praacht worde sind, bimene Zwüschehalt z Züri die choschtbaare Sache im Süddurm vom Fraumöischter ufbewaart heg. Sid dänn häiget d Zürcher d König psunders vereert und drum für se die äiget Kapäle chly ussert de Stadtmuure pout.

Weg em Naame vo de Kapäle hät dänn die ehemaligi Gmäind Ängi d König in ires Wappe gmaalet und d Kwartierzouft, wo ane 1897 ggründet worden isch, sech de Naame «Zouft zu de drei König» ggee. Die alti Kapäle händ d Zürcher aber scho bi de Reformazioon profanisiert gha und später as Woonhuus pruucht. Und ane 1890 häpme de Bou abproche.

Wo im 19. Jaarhundert imer mee Katolike uf Züri cho sind, isch i dere reformierte Stadt wider en katoleschi Pfarräi entstande. Die hät ane 1874 im Usserssil d Chile St. Peeter und Paul poue, und ane 1939 isch am Dreikönigsdaag im Baanhof Ängi, wo d SBB churz verheer pout gha hät, di nöi Kapäle vo de drei König ygweit worde.

Ane 1946 händ d Katolike z Züri d Dreikönigs-Stiftig ggründet, wo für s Kwartier Ängi en nöji Chile plaanet hät. A de Schuelhuusstraass hät si en Bouplatz gchauft, und vo 1949 bis 1951 isch d Chile nach de Plään vo de Architekte Ferdinand Pfammatter und Walter Rieger pout worde. Am 24. Juni 1951 hät se de Bischof Christian Caminada vo Chuur gweit.

Es isch e modärni Betonchile mid em Grundriss vonere Basilika mit drü Schiff und ere halbrunde Choorapsis. De Beton isch uf de ganze Oberflechi verputzt oder mit Kunschtschtäi verchläidet. D Chile hät groossi farbegi Glasfäischter vom Glaskünschtler Paul Monnier (1907–1982). D Gleser sind ines Betongitter ygfüegt und zäiget d Motyv vo de Wienecht, vo de Karwuche, vo Oschtere, vo de Propheete und vo de föif Büecher vom Moses.

Dreikönig hät kän Chiledurm und au käs Glüüt, wil d Chilestiftig em vorheerige Psitzer vo dem Grundstück syni Bedingig schynz hät müsse akzeptiere, ass d Chile kä Glogge törf überchoo.

## Lueg au
* Lischte vo de Zürcher Chilene

## Literatur
* Paul Guyer: *Die Geschichte der Enge.* Orell Füssli Verlag, Zürich 1980.
* Henri Truffer: *Verband der römisch-katholischen Kirchgemeinden der Stadt Zürich.* Zürich 1989.
* Elias Wetli: *Waren die Dreikönige in der Enge?* In: Pfarrei Dreikönigen (Hg.): *Erinnerungszeitung zum 50 Jahrjubiläum.* Zürich 2001.
* Markus Fischer: *Dreikönigskirche in Zürich-Enge.* Bern 2011, ISBN 978-3-03797-023-2.
* Robert Schönbächler: *Kirchen und Gotteshäuser der Stadt Zürich.* Neujahrsblatt Industriequartier/Aussersihl, Zürich 2012.

## Weblink

* d Website vo de Pfarrei

## Fuessnoote
Altendorf SZ

**Altedorf** (amtlich *Altendorf*) isch e politischi Gmeind im Bezirk March vum Kanton Schwyz i de Schwyz.

## Geografi
Altedorf liit am südliche Ufer vum Obersee. Zue de Gmeind ghööred au d Wiiler Seestatt u Steinegg u d Ströüsidlige am Muschelberg, Mittlisberg, Vorderberg un im Schlipf. Vu de Gmeindflechi sind 52,6 % landwirtschaftlichi Flechi, 37,5 % Wald, 9,4 % Sidligsflechi u 0,4 % suschtigi Flechi.

## Gschicht
Altedorf isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 972 als *Rahprehteswilare*.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 17,3 % gläge.

## Religion
67 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 17,5 % evangelisch-reformiert.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 4638 Iiwoner 91,1 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 8,9 % anderi Spraache.

De Tieläkt vu Altedorf ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Weblink

* Offiziälli Homepage vu de Gmeind
* 

## Fuessnote
Galgenen

**Galgene** (amtlich *Galgenen*) isch e politischi Gmeind im Bezirk March vum Kanton Schwyz i de Schwyz.

## Geografi
Galgene liit am Uusgang vum Wägital zum Zürisee. Zue de Gmeind ghöört au e Teil vu de Ortschaft Sibne. Vu de Gmeindflechi sind 50,8 % landwirtschaftlichi Flechi, 39,8 % Wald, 9,0 % Sidligsflechi u 0,4 % suschtigi Flechi.

## Gschicht
Galgene isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1229 als *Galgênne*.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 17,8 % gläge.

## Religion
68,2 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 14,7 % evangelisch-reformiert.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 3927 Iiwoner 90,7 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 9,3 % anderi Spraache.

De Tieläkt vu Galgene ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Weblink

* Offiziälli Homepage vu de Gmeind
* 

## Fuessnote
Gersau

**Gersau** isch e politischi Gmeind im Bezirk Gersau vum Kanton Schwyz i de Schwyz.

## Geografi
Gersau liit am Südhang vu de Rigi am Ufer vum Vierwaldstättersee. 0 Vu de Gmeindflechi sind 40,3 % landwirtschaftlichi Flechi, 52,4 % Wald, 5,7 % Sidligsflechi u 1,7 % suschtigi Flechi.

## Gschicht
Gersau isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1064 als *Gersouwe*.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 17,7 % gläge.

## Religion
77,2 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 6,8 % evangelisch-reformiert.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 1934 Iiwoner 90,6 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 9,4 % anderi Spraache.

De Tieläkt vu Gersau ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Weblink

* Offiziälli Homepage vu de Gmeind
* 

## Fuessnote
Ingenbohl

**Ingäbohl** (amtlich *Ingenbohl*) isch e politischi Gmeind im Bezirk Schwyz vum Kanton Schwyz i de Schwyz.

## Geografi
Ingäbohl liit am Vierwaldstättersee. Nachbargmeinde sind Gersau, Lauerz, Schwyz u Morschach. Zue de Gmeind ghööred d Ortschafte Ingäbohl u Brunne, d Sidlige Unterschönebuech, Wylen u Schränggige. Vu de Gmeindflechi sind 31,0 % landwirtschaftlichi Flechi, 49,1 % Wald, 16,1 % Sidligsflechi u 3,8 % suschtigi Flechi.

## Gschicht
Ingäbohl isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1387 als *uff Ingenbol*.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 19,2 % gläge.

## Religion
77,7 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,8 % evangelisch-reformiert.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 7482 Iiwoner 88,9 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 11,1 % anderi Spraache.

De Tieläkt vu Ingäbohl ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Lüüt
* Paul Lüönd (1950–2014), Schwyzer Schwyzerörgeler
* Alois Lüönd (* 1951), Schwyzer Schwyzerörgeler
* Daniel Lüönd (1959–2019), Schwyzer Bassischt

## Weblink

* Offiziälli Homepage vu de Gmeind
* 

## Fuessnote
Innerthal

**Innertaal** (amtlich *Innerthal*, bis 1888 *Hinterwäggithal*) isch e politischi Gmeind im Bezirk March vum Kanton Schwyz i de Schwyz.

## Geografi
Innertaal liit im hintere Wägital. 0 Vu de Gmeindflechi sind 34,9 % landwirtschaftlichi Flechi, 34,1 % Wald, 0,4 % Sidligsflechi u 30,6 % suschtigi Flechi.

## Gschicht
Innertaal isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1259 als *Wegental*

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 2,0 % gläge.

## Religion
93,4 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 4,8 % evangelisch-reformiert.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 167 Iiwoner 97,0 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 3,0 % anderi Spraache.

De Tieläkt vu Innertaal ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Weblink

* Offiziälli Homepage vu de Gmeind
* 

## Fuessnote
Riemenstalden

**Riemestalde** (amtlich *Riemenstalden*) isch e politischi Gmeind im Bezirk Schwyz vum Kanton Schwyz i de Schwyz.

## Geografi
Riemestalde liit im Süde vom Kanton nid wyt wäg vom Vierwaldstettersee. Öppen i dr Middi vo dr Axestrooss chunt vo Oschte s Daal vom Riemestaldnerbach an See abe, und Riemestalde lyt zum gröschte Deil uf dr Nordsyte vo däm schmale Daal. Ganz hinden im Daal goot s Gmeindgebiet vo Riemestalde no a d Südflanke vom Daal bis uf d Alp Liderne und zu der Bärgchetti mit em Rossstock und em Chaiserstock ufe.

Uf dr Nordsyte het Riemestalde d Schwyzer Gmeinde Morschach und Muotathal näbedra. Zwüschem Riemestaldnerdaal und em Bärgmassyv vom Fronalpstock und dr Alp Stooss stoot dr scharf Bärggraat mid em Huuserstock und em Chlingestock und bis zum Sisiger Spitz. Am Ändi vom Daal uf dr Oschtsyte goot en Wääg über d *Höchi*, wo uf 1487 Meter isch, is Daal vom Bürgelibach übere, wo uf em Gebiet vo Muotathal lyt.

Im Süde chunt d Gmeind an Kanton Uri mit de Gmeinde Sisike und Bürgle. Zum Dorf Riemestalden ufe chunt me mid Faarzüüg nur über d Strooss vo Sisike us.

Riemestalde het nid e gschlosseni Dorfsidlig, sondern usserhalb vom Wiiler *Dörfli*, wo d Pfarrchile und s Schuelhuus sind, es baar versreuti Buurehööf im ganze Daal. Einzelni Dorfdeili heisse *Hüüsere*, *Grossgehre*, *Rosslaui*, *Obergadme* und *Chäpelibärg*.

Dr Riemestaldnerbach isch wäge hüüfige Hochwasser und Murgäng für d Lüüt vo Riemestalde und psunders vo Sisike und für d Vercheerswääg am See unde gfäärlech. I de Joore 1460, 1515, 1566, 1600, 1629 1669, 1762, 1831 und 1846 wird dervo prichtet, Sisike sig vom Bach überschwemmt worde. D Kantöön Schwyz und Uri hend immer wider Verbauige müesse yrichte.

## Gschicht
Dr Ortsname wird erklärt als Zämesetzig vo dr Bezeichnig *Stalde* mit emene althochdütsche Personename, wo vermuetli *Reimar* oder *Raginmar* gheisse het.

S Dorf isch ane 1343 mid em Name vomene Maa us dem Dorf – *Chuͦnrad zer Loͧw von Reymerstalden* – s erschte Mol erwäänt.

Vom 14. Joorhundert bis ane 1803 het Riemestalde zu dr Pfarrei Morschach ghört.

Ane 1949 isch s erschte Poschtauto uf Riemestalden ufe gfaare, und 1950 het au s Dorf im Riemestaldnerdaal s elektrische Liecht übercho.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
D Gmeind Riemestalde het die chlynschti Ywoonerzaal vo alne Gmeinde vom Kanton Schwyz.

De Uusländeraateil isch 2010 bi 4,6 % gläge.

## Religion
Alli Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 59 Iiwoner 100 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää. De Tieläkt vu Riëmäschtaldä ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Architektur
* d Pfarrchile *zum guete Root*, 1795
* d Kapälle vom Sankt Johann Baptischt, 1708
* s Schuelhuus, ane 1954 bout
* d Lidernehütte, ane 1944 vo de SAC-Sekzioon *Mythe* bout

## Turismus
Über d Bärge vom Riemestaldnerdaal hend d Schwyzer und d Urner Wanderwäägorganisazioon Fuesswäg signalisiert, wo über d Passhöchine und d Bärgrugge laufe.

## Literatur
* A. Schraner: *Die kleinste Pfarrei und Gemeinde der Innerschweiz.* 1954.

## Weblink

* Website vo dr Gmeind Riemestalde
* 
* Riemestalde uf sz.ch

## Fuessnote
Steinen SZ

**Schtäinä** (amtlich *Steinen*) isch e politischi Gmeind im Bezirk Schwyz vum Kanton Schwyz i de Schwyz.

## Geografi
Schtäinä liit zwüsched em Rossberg un em Lauerzersee. Vu de Gmeindflechi sind 52,7 % landwirtschaftlichi Flechi, 22,1 % Wald, 10,5 % Sidligsflechi u 14,6 % suschtigi Flechi.

## Gschicht
Schtäinä isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1124 als *Steina*.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 7,9 % gläge.

## Religion
82,6 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,4 % evangelisch-reformiert.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 2775 Iiwoner 94,6 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 5,4 % anderi Spraache.

De Tieläkt vu Schtäinä ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Literatur
* Linus Birchler: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Schwyz, Band II: Die Bezirke Gersau, Küssnacht und Schwyz. Kunsthistorischer Überblick.* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 2). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1930.
* 
* 

## Weblink

* Offiziälli Homepage vu de Gmeind

## Fuessnote
Steinerberg

**Schtäinerbärg** (amtlich *Steinerberg*) isch e politischi Gmeind im Bezirk Schwyz vum Kanton Schwyz i de Schwyz.

## Geografi
Schtäinerbärg liit am Rossberg über em Lauerzersee. 0 Vu de Gmeindflechi sind 62,7 % landwirtschaftlichi Flechi, 31,8 % Wald, 5,2 % Sidligsflechi u 0,3 % suschtigi Flechi.

## Gschicht
Schtäinerbärg isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1404 als *an steiner berg*.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 6,9 % gläge.

## Religion
80,2 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 6 % evangelisch-reformiert.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 896 Iiwoner 95,1 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 4,9 % anderi Spraache. De Tieläkt vu Schtäinerbärg ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Weblink

* Offiziälli Homepage vu de Gmeind
* 

## Fuessnote
Lachen SZ

**Lache** (amtlich *Lachen*) isch e politischi Gmeind im Bezirk March vum Kanton Schwyz i de Schwyz.

## Geografi
Lache liit am obere Änd vum Obersee. Vu de Gmeindflechi sind 26,7 % landwirtschaftlichi Flechi, 5,8 % Wald, 62,1 % Sidligsflechi u 5,4 % suschtigi Flechi.

## Gschicht
Lache isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1217-22 als *de Lachun*.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 28,5 % gläge.

## Religion
66 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 15,7 % evangelisch-reformiert.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 6272 Iiwoner 84,9 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 15,1 % anderi Spraache.

De Tieläkt vu Lache ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Weblink

* Offiziälli Homepage vu de Gmeind
* .

## Fuessnote
Wangen SZ

**Wange** (amtlich *Wangen*) isch e politischi Gmeind im Bezirk March vum Kanton Schwyz i de Schwyz.

## Geografii
Wange liit uf em Schwemmgebiet vu de Wägitaler Aa geg de Zürisee. Zue de Gmeind ghööred d Dörfer Wange, Nuole, wo am Obersee liit, un e Teil vu de Ortschaft Sibne, am Iigang zum Wäggital. Vu de Gmeindflechi sind 64,9 % landwirtschaftlichi Flechi, 10,3 % Wald, 21,3 % Sidligsflechi u 3,6 % suschtigi Flechi.

## Gschicht
Wange isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 844 als *Wangas*.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 14,4 % gläge.

## Religion
69,7 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 16,4 % evangelisch-reformiert.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 4540 Iiwoner 92,0 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 8,0 % anderi Spraache.

De Tieläkt vu Wange ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Weblink

* Offiziälli Homepage vu de Gmeind
* 

## Fuessnote
Provinz Como

D **Provinz Como** isch en Provinz i dr iteliänische Regioon Lombardei.

D Provinz chunt im Nordweschte ad Schwiizer Kantööon Tessin und Graubünde aa.

## Geografii
D Provinz Como chan in acht grossi Landschafte ydeilt wärde. Das sind s weschtleche *Alto Lario*,  di süüdleche *Lepontiner Alpe*, s *Lario Intelvese*, d Exklave  *[[Campione d'Italia]]*, wo vo Tessiner Gmeinde umggää isch, s *Lario-Drüegg*, Como und Umgäbig, s undere Komaskerbiet und d *Brianza Comasca*.

D Landschaft vo dr Provinz, wo am Südrand vo de Alpe liit, isch prägt vo Bärgzüüg und vo Gwässer. Dr wichtigscht Fluss, wo i dr Provinz entspringt, isch de Lambro. Die andere grössere Flüss sind de Seveso, d *Mera* und d *Lura*. Alli Gwässer vo dere Landschaft laufe schliessli zum Po abe.

Wie d Alpenordsyte het Oberitalie sid dr Yschzyt es baar grossi Alperandseeè. Dr Comersee, wo uf Iteliänisch *Lario* heisst, und dr Luganersee, wo au dr Name *Ceresio* het, dominieret de Norddeil vo de Provinz. Am Comersee liget 31 Gmeinde vo dr Provinz Como. I dere Provinz git no sächs wyteri, chlyni Seeè: dr See vo Pusiano, dr See vo Alserio, dr See vo Montorfano, dr Segrinosee, dr Mezzolasee und dr Pianosee.

Dr högscht Bärg vo de Provinz Como isch dr Pizzo Paglia, wo uf dr Gränze zwüsche Italie und dr Schwiiz öschtlech vo de Bündner Region Moesa i dr Gmeind Grono lyt. Är het d Höchi vo 2593 Meter über Meer.

## Gröschti Gmeinde vo dr Provinz Como
* Como 
* Cantù 
* Mariano Comense 
* Erba 
* Olgiate Comasco

## Spraach
I de Gebiet vo dr Provinz Como rede die yhäimische Lüüt verschideni Tieläkt vom Lombardische.

## Vercheer
Bi Como isch dr Gränzübergang vo grosse Vercheersachse, wo us em Ruum vo Mailand zum Gottert laufe, us Italie i d Schwiiz übere.