Königreich Ungarn

S **Chönigriich Ungarn** (ùf Ungarisch: *Magyar Királyság* odder *A Magyar Szent Korona Országai* = d'Länder vù de heilige ungarische Chrone) häts vù 1000 bis 1918 ùn vùm August 1919 bis zum Feebruaar 1946 ggää. S isch de Voorgänger vùm hüttige ungarische Staat gsìì, hät allerdings zmaischt e gröössers Gèbiet weder dää ùmfasst.

Ìn de Zitt vù Ööstriich-Ungarn, also zwüschem Ööstriichisch-Ungarische Ussgliich (1867) ùn em Johr 1918 hät's ìm Chönigriich drèi Amtssprooche gee: ìn sälle 63 (hìsdorische) Komitat, wùù diräkt de ungarische Regierig ùnderstellt gsìì sìn, isch's s Ungarisch gsìì, z Fiume (hǜt ìm Nordweste vù Kroatie) s Idaliänisch ùn ìn de Komitat, wùù zu Kroatie-Slawonie ghöört hän, s Kroatisch.

S Chönigriich ìn sinne Gränze vù voor 1918 wìrd au als *hìsdorischs Ungarn* (Ung. *Történelmi Magyarország*) odder Grooßungarn (Ung. *Nagy-Magyarország*) bezeichnet.

## Geografi ùn Underdeilige
S Chönigriich Ungarn cha nìt als zendralisierti Monarchi nooch de moderne Voorstellige bezeichnet werre, wiil einzelni Deil e gwǜssi ùn au nìt allzüe bedüttigsloosi Selbständigkeit ghaa hän. Esoo hät de Adel vù mänke Regione au e eige Militär ghaa, e baar Städt sìn unabhängig gsìì.

;Gèbiet, wùù deilwiss selbständig gsìì sìn
* Sììbebǜrge
* Slawonie
* Kroatie
* Dalmatie
* Fiume (ab 1772)

;Gèbiet, wùù nùme formal odder fǜr chùrzi Zitt regiert worre sìn
* Bosnie
* Serbie
* Kumanie
* Bùlgarie
* Galizie
* Ladomerie

Ab 1867 sìn d'Wappe vù denne Gebiet au ìm ungarische Wappe ìntegriert gsìì. Während s *Magyar nagycímer* („Großes ungarischs Wappe“) sälli vù allne enthalte hät, sìn ìm *Magyar Középcímer* („Mìttlers ungarischs Wappe“) nùme di obere fǜmf dìnne gsìì.

## Gschicht

### 1920–44
Nooch em Erschte Wältchrieg hät Ungarn sinni Unabhängigkeit zrùckgriegt, de Verdraag vù Trianon hät abber s friehner Chönigriich zerstǜckelt. Zwaar isch de amtlig Name witterhìì *Chönigriich Ungarn* gsìì, es hät abber keini monarchische Iirichtige gee. Di versüechti Rùckkehr vùm Chönig Károly IV. hät de Miklós Horthy chönne verhìndere; èr hät aber dise als *Riichsverweser* verträte. S Ziil vù de Ùssebolitik isch d'Rùckgwìnnig vùm verlorene Gèbiet gsìì. Deswäge hät sich s Land a s faschistische Italie und Nazi-Dütschland aglähnt und zämme mit dise 1941 Jugoslawie zerschlage.

Nooch em Zweite Wältchrieg isch d'Monarchi 1946 zämmegfalle ùn di zweiti ungarischi Rèpublik isch entstande.

### Blään zwüsche 1989 ùn 1992
Änd 80er- ùn Aafang 90er-Johr hät's Beweegige gee mìt em Ziil, e ungarischi Monarchi mìt-e-re Verfassig z schaffe. Dää Voorschlaag isch abber nie verwìrkligt worre, wiil's kei Partèi gee hät, wùù-n-en verdrätte hätt ùn au de Throonfolger Otto von Habsburg en nìt drage hät.

### Zittstrahl

ImageSize  = width:1200 height:300
PlotArea   = left:125 right:80 bottom:60 top:50
AlignBars  = justify

Colors =
  id:arpadok               value:rgb(0.99215,0.8,0.54)
  id:anjou                 value:rgb(1,0.7019,0)
  id:vegyeshazi            value:rgb(0.5,0.764,0.1098)
  id:hunyadi               value:rgb(0.302,0.706,0.5)
  id:habsburg              value:rgb(0.403,0.765,0.716)
  id:interregnum           value:rgb(0.404,0.776,0.867)
  id:torok                 value:yellow
  id:kiralyi               value:rgb(0.6,0.6,0.788)
  id:erdely                value:rgb(0.694,0.447,0.714)
  id:szapolyai             value:rgb(0.976,0.506,0.651)
  id:habsburglotharingiai  value:rgb(0.984,0.5,0.373)
  id:horthy                value:rgb(0.792,0.647,0.583)
  id:a   value:rgb(0.867,0.761,0.533)
  id:b   value:rgb(0.702,0.698,0.369)
  id:c   value:rgb(0.5,0.565,0.565)
  id:d   value:rgb(0.6,0.592,0.569)
  id:e   value:rgb(0.698,0.65,0.6)
  id:f   value:rgb(0.796,0.804,0.784)
  id:g   value:rgb(0.918,0.847,0.737)
  id:h   value:rgb(0.863,0.671,0.667)
  id:i   value:rgb(0.796,0.643,0.424)
  id:j   value:rgb(1,1,0.8)   # light yellow
  id:k   value:rgb(1,1,0.8)   # light yellow
  id:l   value:rgb(1,1,0.8)   # light yellow
  id:m   value:rgb(1,1,0.8)   # light yellow
  id:n   value:rgb(1,1,0.8)   # light yellow
  id:o   value:rgb(1,1,0.8)   # light yellow
  id:p   value:rgb(1,1,0.8)   # light yellow
  id:q   value:rgb(1,1,0)
  id:r   value:rgb(0.5,0.6784,0.3176)
  id:s   value:rgb(0.5,0.7098,0.835)
  id:t   value:rgb(0.7019,0.886,0.819)
  id:u   value:rgb(0.8,0.85,0.568)
  id:v   value:rgb(0.6,0.6784,0.6745)
  id:w   value:rgb(0.4,0.4,0.4)
  id:z   value:black
  id:x   value:white

Period      = from:850 till:2010
TimeAxis    = orientation:horizontal
ScaleMajor  = unit:year increment:50 start:850
ScaleMinor  = unit:year increment:100 start:850

Define $markred = text:"*" textcolor:red shift:(0,3) fontsize:10
PlotData=
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(0,-5)

  bar:Magyar&nbsp;Királyság
  from: 1000    till:    1301   color: arpadok       text:Arpade
  from: 1301    till:    1308   color: interregnum   text:Int.
  from: 1308    till:    1387   color: anjou         text:Anjou-Dyn.
  from: 1387    till:    1526   color: vegyeshazi    text:*Vegyesházi királyok*
  from: 1711    till:    1780   color: habsburg      text:
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(-20,-5)
  from: 1780    till:    1918   color: habsburglotharingiai   text:Haabsbùrg-Loothringe
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(30,-5)
  from: 1920    till:    1945   color: horthy                 text:Horthy-Zitt

  bar:Östligs&nbsp;Chönigr.&nbsp;Ungarn
  from: 1526   till:    1570   color: szapolyai               text:Szapolyer
  bar:Osmanischi&nbsp;Herrschaft
  from: 1526   till:    1718   color: torok   text:Osmanischi Sultän

  bar:Chönigligs&nbsp;Ungarn
  from: 1526   till:    1711   color: habsburg   text:Haabsbùrger
  
  bar:Fǜrschedùùm&nbsp;Sììbebǜrge
   align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(-5,-5)
   from: 1556   till:    1690   color: erdely   text:Sììbebǜrgischi Fǜrschte
   from: 1690   till:    1704   color: habsburg   text:
   from: 1704   till:    1711   color: erdely   text:
   from: 1711   till:    1780   color: habsburg   text:
   from: 1780    till:    1867   color: habsburglotharingiai   text:Haabsbùrg-Loothringe
   align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(45,-5)

    at:850 shift:(0,200) color:black text:Vérszerződés

    at:895 shift:(20,190) color:black text:Eroberig vù Ungarn

    at:1000 shift:(70,180) color:black text:Chrönig vùm István I.
    at:1222 shift:(0,200) color:black text:Goldeni Bùlle

    at:1526 shift:(45,-45) color:black text:Schlacht vù Mohács 1526
    at:1570 shift:(55,-55) color:black text:Speyerer Verdraag 1570
    at:1718 shift:(55,-45) color:black text:Pozsarevácer Frììde 1718
    at:1848 shift:(15,190) color:black text:1848-49
    at:1867 shift:(35,180) color:black text:Ö-U. Ussgliich 1867
    at:1918 shift:(45,-55) color:black text:Manifest vù Eckertsau 1918
    at:1920 shift:(20,195) color:black text:Trianon 1920   
   
LineData=
     at:895  color:green layer:front
     at:1000 color:green layer:front
     at:1222 color:orange layer:front

     at:1526 color:black layer:front
     at:1570 color:black layer:front
     at:1718 color:black layer:front
     at:1848 color:green layer:front
     at:1867 color:green layer:front
     at:1918 color:black layer:front
     at:1920 color:black layer:front
     at:1946 color:green layer:front


## Charte


Datei:Hungary 11th cent.png|S Chönigriich ìm 11. Johrhùndert
Datei:Hungary 1490.jpg|Nooch em Dood vùm Mátyás Hunyádi ùm 1490

Datei:Austro-Hungary 1914.jpg|Ööstriich-Ungarn ìm Johr 1914 (rosaroot: s Chönigriich Ungarn)