Grenzübergang

An èm **Gränzübbergang**, au *Gränzübbertrittsschtell* odder *Gränzübbergangsschtell* (GÜST bzw. GÜSt; DDR-Bezeichnig), ka d Gränz zwûschè zwei Staatè legal übberquert wörrè. Dõby isch dè Begriff *Staat* in èm witerè Sinn z voschtòò, well au Demarkationslinniè zuè autonomè Gebièt de facto als Gränz wûrkè könned, z.&nbsp;B. zwûschè dè Republik Zûperè un Nordzûperè. Bim Übbertritt könned, abhängig vom Y- bzw. Uusreiseschtaat, diversi Formalitätè volangt wörrè.

Gränzübbergäng dièned nebbè m gregeltè Gränzübbertritt oft dè routinemäßigè Kontroll vom Personè- un Güètervokeer. Zyl dõby isch es, illegali Gränzübbertritt un Schmuggel z vohinderè. Temporär erfülled selli Kontrollè au Abrigelungszwèck, um sich vo Schaddè- odder Chriègsereigniss im Nõchbòrland abzgränzè. So sin 1986 aalässlich vo dè Reaktorkataschtrophè vo Tschernobûl a dè Gränz nõch Weschteuropa Menschè un Güèter uff radioaktivi Kontamination untersucht worrè un ggf. greinigèt odder abgwisè worrè. Voschtärkti Kontrollè finded au im Zämmèhang mit Fahndigsmaßnaamè statt.

Für d Gränzkontrollè sin diè jewyligè Behördè vom Gränzschutz un dè Zollvowaltig zuèschtändig. Dè Umgang vo dè beidè Nõchbòrschtaatè mitenand beschtimmt au d Form vo dè Gränzkontrollè, wo denn strenger odder lockerer gehandhaabt wörred. Well selli èn Deil vom jewyligè Gränzschutzkonzept sin, cha mò a stark gschütztè Gränzè au strengi Kontrollè erwartè. Entschprèchend sin d Kontrollè an èrè sognanntè *grüènè Gränz* i dè Regèl wenniger streng odder wörred gar nit bzw. nu stichprobèartig odder im konkretè Vodachtsfall vorgnõ.

## Gschtaaltig vo dè Gränzübbergäng

Je nõch Vokeersmittel lôn sich Gränzübbergäng ydeilè in:
* für dè Fuèßvokeer: D Kontrollschtellè könned am Übbergang sy odder au drènnt, sodass zwûschè dè beidè Stellè èn mee odder wènniger breits Gebièt, ugs. als *Nièmedsland* benamst, lyt. Si dièned oft èm sognanntè Chlynè Gränzvokeer, deilwys handlet s sich um gränzübberschritendi Wanderwäg, woby s sich denn nõch dütschem Rächt nit um èn Gränzübbergang handlè duèt. Meerheitilch hèn diè Wanderwäg keini Kontrollschtell!è, dè Gränzübbergang isch denn nu nò a dè Gränzschtei z erkennè. Well sich diè Übbergäng meischtens im Waald- odder Wisègländ befindet, wörred si ugs. au als *Grüèni Gränz* bezeichnèt, z. B. bim Schwarzè Stei.
* für dè Strößèvokeer: D Kontrollschtellè a dè Strõßèübbergäng könned dirèkt in eim Gebäude unterbrocht sy odder au drènnt, sodass zwûschè dè beidè Stellè èn mee odder wènniger breits Gebièt, ugs. als *Nièmandsland* bezeichnèt, lyt. Um dè Güèterdransport im Transit z voeifachè, bschtôn voschideni Abkommè (z.&nbsp;B. TIR). Bsunders a hochrangigè Strõssè liged glegentlich beidi Gränzkontrollschtellè gmeinsam è Stugg wit in èm Land un sin für quer aakommendi Fussgänger offè.
* für dè Schinnèvokeer: Um èn möglichscht kurzè Gränzuffenthalt vom Zùg z ermöglichè, isch meischtens in beidè Staatè je èn Baanhof als Gränzbahnhof uusgschtattet. D Gränzbeamtè pendlet jewyls zwûschè beidè Baanhööf un füüred d Kontrollè im faarendè Zùg durrè. In anderè Fäll wörd dè Zùg nu bis zu dè Gränz gfüürt, sodass d Bassagyr è Kontrollschtell, wo sich oft im Baenhof befindet, z Fuèß bassyrè müèn.
* für dè Luftvokeer: Dõ befindet sich dè Gränzübbergang im Flughafè un nit an èrè tatsächlichè Gränz. Sowoll ein- wiè au uusreisendi Bassagyr könned kontrollyrt wörrè. Èn Bsunderheit isch, dass sich Yreisendi rächtlich erscht uff èm jewyligè Staatsgebièt befinded, wenn si dè Kontrollpunkt bassyrt hèn. Wörred si dört a dè Yreis ghinderèt, könned si sich nu i eim separatè Deil vom Flughafè uffhaltè, bis iri Situation klärt isch odder müèn widder abfliègè, ooni i s jewylige Land ygreist z sy. Ggf. wörred Yreisekontrollè scho uff dè Abflugflughäfè volagerèt, sodass keini Bassagyr ooni gültigi Yreiseerlaubnis a Bord von èm Flugzüg gõ könned.
* für dè Schiffsvokeer: Es wörd unterschiddè zwûschè dè Seeschiffaart, dõ glangt s Schiff i dè Regel übber internationali Gwässer zum Zylland un dè Binnèschiffaart, bi derrè d Staatè diräkt anènand gränzed un d Gränz z.&nbsp;B. entlang von èm Fluss volaufè duèt. D Situation i dè Seeschifffaart ich ähnlich wiè disell i dè Luftfaart. I dè Binnèschifffaart exischtyrè meischtens bi- bzw. multilaterali Abkommè,welli d Formalidätè oft uff è Mindestmaß beschränked.

Je nõch Art vom Gränzübberganges befindet sich in unmittelbarer Nôchi zuèsätzlichi Infraschtruktur, wo uff d Bedürfnis vo dè Y- bzw. Uusreisendè uusgrichtet isch. Dezuè ghöred z.&nbsp;B. Wechselschtubè, Autovomiètigè un Hotels. I dè als *Nièmedsland* benamstè Gebièt un dè Räum hinter d! Uusreisekontrollè vo dè Flughäfè gelted oft bsunders (günschtigeri) Stüervorschriftè, wellèwäg düèn ich Gschäft un ganzi Ykaufszentrè ansidlè (*Duty-free-Shops*).

Zollamt Fuetzen.JPG|dè Fiètzemer Gränzübbergang mit èm Zöllnerkabuff am dütsch-schwizer Übbergang Fiètzè-Beggingè, sit èm Bydritt vo dè Schwiz zum Schengèruum quasi offè
Zollamt Beggingen.JPG|s Hüsle am Gränzposchtè Beggingè ghört zum Gränzübbergang Beggingè-Fiètzè, ebbèso quasi offè sit èm Bydritt vo dè Schwiz zum Schengèruum


## Schengèruum
D Unterzeichnerstaatè vom Schengener Abkommè schaffèd an irè Binnègränzè d Gränzkontrollè ab. Stattdessè wörd a dè Ußègränzè vom Schengèraum nõch èm einheitlichè Standard kontrollyrt. DǑzuè isch vo dè Europäischè Union u. a. s nichtöffentliche Computer-Netzwärch Schengener Informationssischsteem entwickelèt. D Gränzübbergäng a dè Binnègränzè bliibed trotzdèmm witer beschtõ, solang au d Gränze an sellènè Ört erhaaltè blybt. Kontrollè findet abber nu no uss aktuellem Aalass statt. Sell isch z.&nbsp;B. bi Fußball-Europa- un Wältmeischterschaftè, sowiè im Vorfäld vom G8-Gipfel z Genua 2001 un z Heiligèdamm 2007. Allerdings isch a dè Binnègränzè lutf Artikel&nbsp;20 vom *Schiengener Gränzkodex* dè Gränzübbertritt, unabhängig vo dè Staatsangehörigkeit vo betreffèndè Personè, a jederè Stell, au ooni Gränzübbergang, zuèlässig.

## Gränzübbergäng i dè Literadur
Well Gränzübbergäng Schaublätz vo dramatischè Situationè sy könned, stônn si au im Mittelpunkt vo literarischè un filmischè Wärch. È großi Rollè spilled si i dè Literadur vom 20. Jahrhundert, welli u.&nbsp;a. durch dè Kaaltè Chrièg un dè Ysernè Vorhang brägt gsi isch.

### Filmbyschpill
* D Frau vum Checkpoint Charly
* Dè Bockerer III - D Brugg vo Andau
* A d Gränz

## Weblingg

## Einzelnõchwys