open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stadbriedemes

**Stadbriedemes**, au **Briedemes** (dt. *Stadtbredimus*, frz. *Stadtbredimus*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Stadbriedemes ghere d Ortschafte Greiweldeng (*Greiveldange*), Hëttermillen un Stadbriedemes, derzue no s Gheft Bicherhaff.

## Geografi
Stadbriedemes lyt im Sidoschte vu Luxeburg an dr Mosel, vis-à-vis vu Palzem z Dytschland. Z Stadbriedemes het s aini vu zwoo Staustufe z Luxeburg.

## Verwaltig
Stadbriedemes ghert zum Kanton Réimech im Distrikt Gréivemaacher. Dr Burgermaischter vu Stadbriedemes isch dr Jeannot Bonifas. Scheffe sin dr Fernand Kieffer un dr Marco Albert. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Stadbriedemes isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1096 as *Bridin* (1222: *Bridenes*).

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Stadbriedemes ghert zum Moselfränkisch.

## Böuwärch
* Iberräscht vun ere Bruck us dr gallo-remische Zyt, derzue s Dänkmol *Monument Réimerbréck*
* Schloss Stadbriedemes (s erscht Mol gnännt anne 607, dr hitig Böu goht uf s Johr 1724 zruck) 
* Chilche Stadbriedemes
* Kapell Wäistrooss
* Kulturpfad Stadbriedemes (lb. *Kulturpad Stadbriedemes*, frz. *Sentier culturel Stadtbredimus*)
* *D'Haus Heemecht*, s Huus wu dr Batty Weber ufgwagse isch
* Paul-Eyschen-Monument (1934)


Castle 04 Stadtbredimus Luxembourg.jpg|Schloss Stadbriedemes
Stadtbredimus Luxembourg church 01.jpg|Chilche Stadbriedemes
Roman bridge monument 01 Stadtbredimus Luxembourg.jpg|Monument Réimerbréck
Batty Weber 01 Stadtbredimus Luxembourg.jpg|D'Haus Heemecht
Sentier culturel Stadtbredimus Luxembourg.jpg|Kulturpad Stadbriedemes
Lock Stadtbredimus Luxembourg 01.jpg|Mosel-Staustufe


## Lyt
* Edmond de la Fontaine (1823-1891), Jurischt, Dichter un Burgermaischter vu Briedemes
* Batty Weber (1860-1940), Schriftsteller un Journalischt

## Weblink

* www.stadtbredimus.lu
Stengefort

**Stengefort** (dt. *Steinfort*, frz. *Steinfort*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Stengefort ghere d Ortschafte Grass (*Grass*), Hoen (*Hagen*), Klengbetten (*Kleinbettingen*), Stengefort (*Steinfort*).

## Geografi
Stengefort lyt an dr Äisch (*Eisch*), im Weschte vu Luxeburg an dr Gränze zue Belgie. Nochbergmaine sin Habscht im Norde, Käerch im Oschte, Garnech im Sidoschte, Kënzeg im Side un di belgisch Gmai Arel im Weschte.

## Verwaltig
Stengefort ghert zum Kanton Kapellen im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Stengefort isch dr Guy Pettinger (LSAP). Scheffe sin dr Camille Stockreiser un d Sylvie Asselborn-Huber. Gwehlt wird iber e Proporzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Stengefort ghert zum Moselfränkisch.

## Kultur un Böuwärch
* Chilche Stengefort
* Chilche Hl. Antonius, Hoen (1870-71)
* Chilche Hl. Cyriakus, Klengbetten (1878)
* Kulturzäntrum *Al Schmelz*, im e ehmolige Yysewärch


Datei:GeSteng12.JPG|Rothuus
Datei:L-Steinfort2.JPG|Chilche Stengefort
Datei:KierchHoen22.JPG|Chilche Hoen
Datei:Kleinbettingen church.jpg|Chilche Klengbetten
Datei:Kleinbettingen château d'eau.jpg|Wasserdurm z Klengbetten
Datei:Steinfort Kinneksbierg water tower.jpg|Wasserdurm am Kinneksbierg
Datei:StenSchm1.JPG|Kulturzäntrum *Al Schmelz*


## Naturdänkmeler
* Aiche z Klengbetten
* Linde z Klengbetten


Kleinbettingen Quercus robur 2011 a.jpg|Aiche z Klengbetten
KlengbettenLann01.jpg|Linde z Klengbetten


## Lyt
* Jean Asselborn (* 27. April 1949), luxeburgischer Bolitiker
* Yvonne Useldinger (* 6. November 1921; † 11. Februar 2009), luxeburgischi Bolitikeri

## Weblink

* www.steinfort.lu
Fritz Schärer

Dr **Friedrich Schärer** (* 17. Augschte 1918 Duemerge; † Augschte 2008 z Wiil) isch e dytsche Mundart- un Haimetautor gsii.

## Läbe un Beruef
Dr Fritz Schärer isch z Duermerge ufgwagse. Im Zweete Wältchrieg isch er schwär verwundet in britischi Chriegsgfangeschaft grote un bi Rimini in e Lager chuu. Wäg däne Erfahrige het er speter dr Kameradenkreis der Gebirgstruppe Lörrach grindet, het sich fir di dytsch Chriegsgreberfirsorg engaschiert un sich in dr *Europa-Union Deutschland e. V.* fir Fride un Versehnig unter dr Velker yygsetzt. Ain vu syne Laitsätz in däm Zämmehang isch gsii: 

Dr Schärer isch Mitglid vu dr CDU gsii un isch au fir syy Bartei vu 1972 bis 1976 im Gmairot vu Löörech gsässe. 

Syt 1981 het dr Schärer zämme mit syre Frau Helga z Ötlige gwohnt, är het sich aber bis zue sym Dod mit Duermerge äng verbunde gfielt.

Wu am 1. Dezämber 1958 dr alt Durnverain vu Duermerge wider grindet woren isch, wu s no 1936/37 praktisch nimmi gee het, isch dr Schärer zum erschte Vorstand gwehlt wore. Des Amt het er bis anne 1962 uusgfiert.

Dr Fritz Schärer isch Mitgrinder vum *Altenclub Tumringen* vu dr Evangelische Chilchegmai Röttele gsii un au 35 Johr lang Vorsitzende vu däm Verain gsii. Fir des Engaschment zämme mit syre Frau het en d Löörecher Oberburgermaischteri Gudrun Heute-Bluhm bim Neijohrsempfang 2006 gwirdigt, wu si "stilli Hälfer" in dr Löörecher Altenarbet gehrt het. 

Mit 70 Johr het dr Schärer aafange schryybe. Syy eerscht Buech isch e Wärch iber dr Duemerger Flugplatz gsii. Är het vor allem iber lokali Theme gschribe, Anekdote un chlaini Verzellige. In sym letschte Buech het er au Erinnerige an syy Chriegsgfangeschaft verschafft.

Syy Frau Helga isch im Jänner 2008 bin eme Uufall um s Läbe chuu. Dr Fritz Schärer isch e baar Däg no syym 90. Geburtsdag im Augschte 2008 gstorbe.

## Biecher
* *Der Flugplatz Lörrach in Tumringen. Ein Stück Lörracher und Tumringer Geschichte aus den Jahren 1919-1921 und 1925*. Kropf & Herz, Lörrach-Tumringen 1988
* *Alte Dorfgeschichten*. Resin, Binzen 1992. ISBN 3-923066-33-3 
* *Tumringen wie es einmal war. Fotografische Kostbarkeiten*. Zusammenstellung und Texte von Fritz Schärer. Kropf & Herz, Lörrach-Tumringen. Bd. 1: *1864 bis 1964* (1997). Band 2 *1812 bis 1972* (1999).
* *Erinnerungen und Anekdoten*. Altenclub Tumringen Lörrach 1999

## Zitat

## Uuszaichnige
* 1997: Ehrenoodle vum Land Bade-Wirttebärg fir s Engaschment im Altenclub Tumringen

## Literatur
* *Autoren aus dem Dreiländereck.* In: Alemannisch dunkt üs guet I/II 2000, S. 46–47

## Weblink
* Dr Fritz Schärer uf dr Websyte vu dr Muettersproch-Gsellschaft
* Ein Tumringer mit vielen Talenten, Badische Zeitung, 16. August 2008
* Sein Herz schlug für Tumringen, Badische Zeitung, 22. August 2008
Kaplanei

E **Kaplanei** isch e Geböide, wo en Kaplan dinne wohnt oder es bezaichnet e Underainheit innere römisch-katolische Pfarrei.

Innere Kaplanei wohnt de zueständig Kaplan, wo au förs Gebiet vo de Kaplanei verantwortlich isch. De Kaplan halted Gottesdienst i de Kapelle, wo dezue ghört; er git Religionsunterricht i de Schuel und betröit di Gläubige auf em Gebiet, wo im zuetailt isch. Die Arbete macht er immer im Uuftrag vom Pfarrer, wo i de übergordnete Pfarrei zueständig isch.

## Geschicht
Di erste Gründige vo Kaplanaie gönd bis is 16. Johrhundert zrugg. Sit Mitte vom 20. Johrhundert sind d Kaplaneie i de Folg vom Priestermangel vilfach verwaist. Di Gläubige us em Gebiet werded dur de Seelsorger us de zueständige Pfarrei betröit und di entsprechende Geböide werdet för anderi pfarreilichi Zwäck pruucht oder werded verchauft.

## Bispiil
Hüt no e aktivi Kaplanei:
* Kaplanei Flüeli i de Pfarrei Sachsle, de Kaplan vo döt, wird au als Brueder-Klause-Kaplan betitlet, wil er vorallem för s Gebiet vo Flueli-Ranft und för d Wallfahrte zum Brueder Klaus zueständig isch.

Kaplaneie, wo kirchlich nöi gnützt werded:
* Kaplanei Mereschwand, i de Pfarrei Mereschwand / Benzeschwil
* Kaplanei Römerschwil i de glichnamige Pfarrei
* Kaplanei Wilen-Wartegg i de Pfarrei Rorschach

Kaplaneie, wo nümme kirchlich gnützt werded:
* Kaplanei Riederalp i de Pfarrei Mörel, dienet hüt als Feriewohnung
* Kaplanei Mänzinge, dienet hüt de politische Gmaind als Wohnhuus für Asylsuechendi

## Weblink

## Fuessnoote
Edward James

Dr **Edward William Frank James** (* 16. August 1907 z Greywalls, Schottland; † 2. Dezämber 1984 z Sanremo) isch e britische Multimillionäär, Kunstsammler, Dichder, Mezeen und Landschaftskünstler gsi. Er isch en Aahänger und scho früe e Förderer vo dr surrealistische Beweegig gsi und e Fründ vom Salvador Dalí. Er het die surrealistischi Zitschrift *[[Minotaure]]* undersdützt und au Ardikel drfür gschriibe. Er het s *Monkton House* saniert und im Sinn vom Surrealismus usgstattet. Si Lääbenswärk isch dr surrealistischi Skulptuuregaarte *Las Pozas* im mexikanische Räägewald, won er vo 1964 bis 1984 het lo baue.

Dr James het as Exzentriker gulte. Vo 1931 bis 1934 isch er mit dr östriichische Schauspiilere Tilly Losch, die spööteri *Countess of [[Earl of Carnarvon|Carnarvon]]*, verhürootet gsi. D Losch het sich aber von em lo schäide, wil er schwuul sig.

## D Brivaatsammlig
Dr Edward James het en umfangriichi Brivaatsammlig vo modärner Kunst ghaa mit em Schweerpunkt uf em Surrealismus und dr Pittura metafisica. Näbe Arbäite vom Dalí und vom René Magritte het er au Wärk vom Giorgio de Chirico, Leonora Carrington, Paul Delvaux, Max Ernst Alberto Giacometti, Paul Klee, Pablo Picasso, Pavel Tchelitchew ghaa und e baar Gmäld vom Hieronymus Bosch. Zwäi Joor noch em James sim Dood, im Juni 1986, si die mäiste Stück vo siner Sammlig und Monkton House bi Christie’s verstäigeret worde.

## Bibliografii (Uswaal)
### Schrifte vom Edward James
* *The Bones of my Hand*. London 1930, veröffentligt vo dr Oxford University Press 1938
* *The Glass Omnibus*. London 1934
* *Swans Reflecting Elephants, My Early Years*. Autobiografii uusegee vom George Melly, Weidenfeld & Nicolson, London 1982, ISBN 0-297-77988-5

### Litratuur
* Margaret Hooks: *Surreal Eden: Edward James and Las Pozas*. Princeton Architectural Press, New York, 2006, ISBN 1-56898-612-2 (änglisch) 
* Nocola Coleby (Hrsg): *A Surreal Life: Edward James, Exhibition Catalogue, Royal Pavilion*. Brighton 1998, ISBN 0-85667-493-1 (änglisch)

## Weblingg
* Las Pozas de Xilitla uf Mexiko-Lexikon.de
* West Dean – The Edward James Foundation (änglisch)
* Jungle Gossip: Edward James und Las Pozas (änglisch/spanisch)
* Margaret Hooks: ''Surreal Eden: Edward James & Las Pozas'' (änglisch)
* ''Edward James: Builder of Dreams'' bi Yahoo! Movies (änglisch)
Exposition Internationale du Surréalisme

D **Exposition Internationale du Surréalisme** isch en Usstellig vo Künstler vom Surrealismus gsi, wo vom 17.&nbsp;Januar bis zum 24.&nbsp;Februar im Joors 1938 in dr Galerie Beaux-Arts, 140, Rue du Faubourg Saint-Honoré in Paris, wo vom Georges Wildenstein gfüert worden isch, stattgfunde het. D Organisatoore si dr franzöösisch Schriftsteller André Breton gsi, wo dr Chopf und Theoretiker vo de Surrealisten gsi isch, und dr bekanntisti Dichder vo dr Beweegig, dr Paul Éluard. Im Kataloog wärde au no dr Marcel Duchamp as Generalintendant ufgfüert, dr Salvador Dalí und dr Max Ernst as technischi Biirööt, dr Man Ray as Belüchtigsmäister und dr Wolfgang Paalen as „Spezialist für Wasser und Buschwärk“. D Usstellig het in drei Abdäilige näbe de presentierte Gmäld und Objekt seer underschiidlig umgstalteti Schaufänstermannekää zäigt und ungwöönlig dekorierti Rüüm. Mit deere Usstellig het die surrealistischi Beweegig mit iirer Totalinszenierig – im Sinn vom ene surrealistische Gsamtkunstwärk – Usstelligsgschicht gschriibe.

## Litratuur
* André Breton/Paul Éluard: *Dictionnaire abrégé du surréalisme. Photographies, illustrations, lettrines*. Éditions Corti, Paris 1938, Faksimileausgabe 1991, ISBN 2-7143-0421-4
* Annabelle Görgen: *Exposition internationale du Surréalisme, Paris 1938. Bluff und Täuschung – Die Ausstellung als Werk. Einflüsse aus dem 19. Jahrhundert unter dem Aspekt der Kohärenz*. Schreiber, München 2008, ISBN 978-3-88960-074-5
* Bernd Klüser, Katharina Hegewisch (Hrsg.): *Die Kunst der Ausstellung. Eine Dokumentation dreißig exemplarischer Kunstausstellungen dieses Jahrhunderts*. Insel, Frankfurt a. M./ Leipzig 1991, ISBN 3-458-16203-8
* Uwe M. Schneede: *Die Geschichte der Kunst im 20. Jahrhundert. Von den Avantgarden bis zur Gegenwart*. C. H. Beck, München 2001, ISBN 3-406-48197-3
* Uwe M. Schneede: *Die Kunst des Surrealismus. Malerei, Skulptur, Dichtung, Fotografie, Film*. C. H. Beck, München 2006, ISBN 978-3-406-54683-9
* Reinhard Spieler, Barbara Auer (Hrsg.): *Gegen jede Vernunft. Surrealismus Paris – Prag*. Ausstellungskatalog, Belser, Stuttgart 2009, ISBN 978-3-7630-2537-4
* Calvin Tomkins: *Marcel Duchamp. Eine Biographie*. Hanser, München, Sonderausgabe 2005, ISBN 3-446-20110-6
* Volker Zotz: *André Breton.* Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1990, ISBN 3-499-50374-3

## Weblingg
* ''Résurrection des mannequins'' Graphic Arts (änglisch)
* Im Man Ray sini Fotene us dr Usstellig
## Fuessnoote
Künstlergruppe

As **Künstlergrubbe** bezäichnet mä en offene oder e feste Zämmeschluss vo Künstler zun ere Grubbe mit eme Naame. Gründer und Iniziatoore vo Künstlergrubben si scho immer mäistens naamhafti Kunststudänten und Künstler gsi, wo sich um sä ume Künstler zämmegschlosse häi, wo äänligi Ideä gha häi. Vili Künstlergrubben häi e starke Iifluss uf die verschidnige Epoche vo dr Kunstgschicht ghaa. Die chliinsti Künstlergrubbe isch s  *Künstlerduo*, zwäi Künstler wo seer äng verbunde si, hüfig in *Lääbenspartnerschafte* wie d Niki de Saint Phalle und dr Jean Tinguely, oder dr Gilbert & George.

Im witere Sinn cha mä au literarischi Grubbe und Grubbe vo Muusiker as Künstlergrubbe bezäichne.

## Die wichdigste Künstlergrubbe vo 1900 aa
* 1905: Brücke – Ernst Ludwig Kirchner, Fritz Bleyl, Erich Heckel, Karl Schmidt-Rottluff
* 1907: Deutscher Werkbund – Hermann Muthesius
* 1917: De Stijl – Theo van Doesburg, Piet Mondrian, Georges Vantongerloo
* 1919: Darmstädter Sezession – Max Beckmann, Ludwig Meidner
* 1919: Dresdner Sezession – Otto Dix, Conrad Felixmüller, Wilhelm (Will) Heckrott, Constantin von Mitschke-Collande
* 1929: Cercle et Carré – Michel Seuphor, Joaquín Torres García
* um 1930: Los Contemporáneos – Xavier Villaurrutia, Jaime Torres Bodet, Jorge Cuesta
* 1948: CoBrA – Asger Jorn, Constant
* 1952: Quadriga - Karl Otto Götz, Bernard Schultze, Otto Greis und Heinz Kreutz
* 1957: El Paso – Antonio Saura, Rafael Canogar, Manolo Millares, Luis Feito, Lucio Muñoz, Martín Chirino
* 1958/1961: ZERO - Heinz Mack, Otto Piene, Günther Uecker

## Litratuur
* Germanisches Nationalmuseum (Hrsg.): *Künstlerkolonien in Europa. Im Zeichen der Ebene und des Himmels* (Ausstellungskatalog). Nürnberg 2001.
* Jost Hermand: *Die deutschen Dichterbünde. Von den Meistersingern bis zum PEN-Club*. Köln 1998.
* Petra Jacobi: *Kollektivierung der Phantasie? Künstlergruppen in der DDR zwischen Vereinnahmung und Erfindungsgabe*. transcript, Bielefeld 2007.
* Walther Müller-Jentsch: *Künstler und Künstlergruppen. Soziologische Ansichten einer prekären Profession*. In: Berliner Journal für Soziologie, 15. Jg. (2005), Heft 2, S. 159-177.
* Hans Peter Thurn: *Die Sozialität der Solitären*. In: *Kunstforum International*, Bd. 116 (November-Dezember 1991), S. 100-129. Wieder abgedruckt in: *Bildmacht und Sozialanspruch. Studien zur Kunstsoziologie*. Leske + Budrich, Opladen 1997, S. 81-122.
Coco Chanel

D **Coco Chanel**, äigentlig **Gabrielle Bonheur Chasnel**, (* 19. August 1883 z Saumur, Pays de la Loire; † 10. Januar 1971 z Bariis) isch e franzöösischi Modädisäinere und Gründere vom Chanel-Modäimperium gsi. Si isch äini vo de wichdigste Persöönlikäite in dr Gschicht vo dr Modä im 20. Joorhundert gsi. Si het en usserordentlige Iifluss uf d Haute Couture ghaa. Dä isch so grooss gsi, ass si as äinzigi Persoon us deere Bruefsgrubbe vo dr US Zitschrift Time Magazine zu de 100 iiflussriichste Lüt vom 20. Joorhundert zelt worde isch.

1916 het si e funktionelli Daamemoode iigfüert mit Röck bis zu de Waade, emne Ooberdäil, wo lugg mit eme Gürtel zämmeghalte worde isch, und churz gschnittene Hoor. In de 1920er Joor het d Coco Chanel s „Chliine Schwarze“ kreiert. 1923 het si s Barfüm „Chanel Nº 5“ uusebrocht. Vo dr Middi vo de 1950er Joor aa isch iir Chanelgostüm mit eme lugge Jäggli, wo mäistens bordiert gsi isch, und eme usgstellte Rock wältbekannt worde.

## Litratuur
* Edmonde Charles-Roux: *Coco Chanel – Ein Leben. Ihr Leben, ihre Welt und die Wahrheit hinter der Legende.* Paul Zsolnay, Wien/Darmstadt 1988, ISBN 3-552-04026-9.
* Janet Wallach: *Coco Chanel – Eleganz und Erfolg ihres Lebens.* Kabel Verlag, 1998, ISBN 3-8225-0513-7.
* Manfred Flügge: *Rettung ohne Retter oder: Ein Zug aus Theresienstadt*. dtv, 2004, ISBN 3-423-24416-X. (D Nazi-Kollaborazioon vo dr Chanel wird in däm Romaan usfüerlig behandlet)
* 
* Chris Greenhalgh: *Coco Chanel & Igor Strawinsky.* Edition Elke Heidenreich bei C. Bertelsmann, München 2010, ISBN 978-3-570-58019-6.
* Justine Picardie: *Coco Chanel: The Legend and the Life.* HarperCollins, New York 2010, ISBN 978-0-06-196385-8.
* Hal Vaughan: *Sleeping With the Enemy – Coco Chanel Nazi Agent.* (*Im Bett mit dem Feind – Coco Chanel als Nazi-Agentin.*) Chatto & Windus, London 2011, ISBN 978-0-7011-8500-8.
** deutsch: *Coco Chanel - Der schwarze Engel. Ein Leben als Nazi-Agentin.* us em Änglische vom Bernhard Jendricke u.&nbsp;a. Hoffmann und Campe, Hamburg 2011, ISBN 978-3-455-50226-8

## Weblingg

* Offizielli Website vo dr Firma Chanel
* Audioporträt über Coco Chanel auf Bayern2Radio – radioWissen (MP3)
* ''Wie Coco fast den Krieg beendet hätte'' *einestages*(Zitgschichte uf *SPIEGEL online*)
* ''Modeikone als Nazi-Spionin?'' in: *Süddeutsche Zeitung* vom 16. August 2011
* Zitat vo dr Coco Chanel

## Fuessnoote
Leonor Fini

D **Leonor Fini**, (* 30. August 1908 z Buenos Aires; † 18. Januar 1996 z Bariis) isch en argentinischi surrealistischi Moolere gsi.

Vili vo iire Gmäld handle vo erootische Fantasie und vom Dood. Iir Wärk het scho zu iire Läbzite hoochi internazionaali Beachdig gfunde. Noch iirem Dood isch si dur en Usstellig in dr „Galerie de Minsky“ z Bariis geert worde.

D Leonor Fini isch d Gusiine vom Dschäsmusiker und Mooler Oscar De Mejo, em Maa vo dr Alida Valli,  gsi.

## Litratuur
* *Leonor Fini. Das große Bilderbuch* Jose Alvarez (Hg.), Desch, München 1975
* John G. Bodenstein: *Leonor Fini - Göttin und Sphinx". Theo Kautzmann (Hg). Katalog (deutsch) zur Ausstellung 1997 im [[Frank-Loebsches Haus]] in Landau in der Pfalz
* Jean-Claude Dedieu: *Leonor Fini: fêtes secrètes: dessins,* Regard, 1978
* Karoline Hille: *Spiele der Frauen. Künstlerinnen im Surrealismus*. Belser, Stuttgart 2009, ISBN 978-3-7630-2534-3
* Constantin Jelenski: *Leonor Fini* Übers. Joseph Keller. Büchergilde Gutenberg, Frankfurt 1968 u.ö. ISBN 3763216855
* *Women's Work: The Transformations of Leonor Fini and Dorothea Tanning,* in: Annette S. Levitt: *The genres and genders of surrealism,* Palgrave MacMillan, 2000
* Gerhard Lindner (Hrsg.): *Leonor Fini. Peintre du Fantastique* Ausstellung im Panorama Museum Bad Frankenhausen 1998. Thomas, Leipzig 1997 ISBN 3-9805312-3-6 (deutsch)
* Esther Seldson: *Leonor Fini: Italian Painter,* Parkstone Press, 1997

== Weblingg ==
* [http://www.leonor-fini.com/ www.leonor-fini.com]
* [http://www.kunstaspekte.de/index.php?action=webpages&k=1453 kunstaspekte]
* [https://web.archive.org/web/20120302055810/http://clara.nmwa.org/index.php?g=entity_detail&entity_id=2557 Leonor Fini] [[National Museum of Women in the Arts]], Washington, D.C.
* [http://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/leonor-fini/ Leonor Fini] auf fembio.org
* Sarah Kent: [http://www.telegraph.co.uk/culture/art/art-features/6467290/Leonor-Fini-surreal-thing.html *Leonor Fini: surreal thing''] The Telegraph, 30. Oktober 2009
* Dr Fini ihr Kostümdisäin
Caresse Crosby

D **Mary Phelps Jacob**, vo 1924 aa **Caresse Crosby** (* 30. April 1891 z New Rochelle, Nöi York; † 24.&nbsp;Januar 1970 z Rom) isch e Nöi Yorker Prominänti gsi. Sie isch e Verleegere und Schriftstellere gsi und het sich für Frauerächt iigsetzt.  1910 het si e Büstehalter  erfunde, wo sich zerst usgezäichnet verchauft het. Spöter isch s nüme so guet gloffe und si het iir Patent an d *Warners Brothers Corset Company* z Bridgeport verchauft. 1922 het si dr Dichder Harry Crosby in zwäiter Ee ghürootet und si si uf Frankriich go lääbe.

1925 het si dr Gedichtband *Crosses of Gold* veröffentligt und 1926 e Buech, *Graven Images*. Im Joor 1927 het si mit iirem Mann dr Verlaag *Black Sun Press* z Bariis gründet, wo Büecher uf Änglisch in chliine Uflaage uusebrocht het. 1929 het dr Harry Crosby zämme mit siiner Liebhaabere Sälbstmord begange. Spööter isch d Caresse Crosby in die Veräinigte Staate zrugg und het e Kunstgalerii z Washington, D.C. gläitet und e Litratuurzitschrift gründet. Si isch am 24. Januar 1970 z Rom gstorbe.

## Wärk
**Crosses of Gold*. Éditions Narcisse, Paris, 1925.
**Graven Images*. Houghton Mifflin, Boston, 1926.
**Painted Shores*. Black Sun Press, Paris, 1927.
**The Stranger*. Black Sun Press, 1927.
**Impossible Melodies*. Black Sun Press, 1928.
**Poems for Harry Crosby*. Black Sun Press, 1930.
**The Passionate Years*. Dial Press, 1953.

## Litratuur
* Cristina De Stefano: *Abenteuerliche Amerikanerinnen*. SchirmerGraf Verlag, München 2008.

## Weblingg
* Über d Gschicht vom BH
Simmer

**Simmer** (dt. *Simmern*, frz. *Septfontaines*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Simmer ghere d Ortschafte Gräisch (*Greisch*), Léisbech (*Leesbach*), Rued (*Roodt/Roodt-sur-Eisch*), Simmern, Simmerfarm un Simmerschmelz.

## Geografi
Simmer lyt im Dal vu dr Äisch (*Eisch*), Gräisch lyt uf dr Hochebeni iber em Dal.

## Verwaltig
Simmer ghert zum Kanton Kapellen im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Simmer isch dr Marie-Josée Gressnich-Weiler. Scheffe sin dr Joëlle Noesen-Mamer un dr Jean-Pierre Kunnert. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Simmer isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1144-68 as *de vii fontibus* (1192: *de vii fontibus*, 1205: *Septem fontium*).

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Simmer ghert zum Moselfränkisch.

## Böuwärch
* Burg Simmer
* Chilche Hl. Martin, Simmer (1317)
* Chilche Hl. Maximin, Gräisch (1906)
* Kapell Hl. Donatus, Rued (1846)
* Geessebréck, e Bruck iber d Äisch


Buerg Simmer (Septfontaines).jpg|Burg Simmer
Südseite der Kirche von Septfontaines.jpg|Chilche Hl. Martin
Rued(Sim)12.JPG|Kapell Hl. Donatus
Septfontaines.jpg|Di sibe Quälle
Äisch Léisbech Simmerschmelz.JPG|d Äisch
Léisbech.JPG|Léisbech
Die Geessebréck eine Brücke über die Eisch bei Simmer.jpg|d Geessebréck


## Literatur
* Michel Polfer: *Das gallorömische Brandfeldergrab und der dazugehörige Verbrennungsplatz von Septfontaines-Dëckt*, Simmer
* Jacques Dollar: *La Simmerschmelz et les Forges d’Ansembourg", Simmer
* Jemp Kunnert: *Die Bevölkerungsentwicklung der Gemeinde Simmern von 1821 bis 1999'', in: 50ème anniversaire FC Iska Boys Simmern. Football Club Iska Boys, Septfontaines 2005

## Weblink

* www.septfontaines.lu
Karabinerhaken

**Karabinerhögge** - kurz *Karabiner* - si Högge mit me eifache Verschluss oder Schnapper. Bsunders bim Chläddere wärde si sehr vil igsetzt. Ursprünglich si si vo Kavallerischte bruucht worde, zum dr Karabiner (Gwehr) schnäll wider nöime chöne z befestige um mit Säbel oder andere Waffe witer chöne z kämpfe.
## Chläddere

Bim gsicherete Chläddere si Karabiner sehr wichtig. Me brucht se überall wome Sicherigsgrät, Seil, Schlaufe, Felshögge und so witer mitenand mues verbinde. Do drbi isches läbenswichtig, das d Karabiner und alles räschtliche Material UIAA-prüeft si!

### Normalkarabiner

*Normalkarabiner* hei ä eifache Schnapper und si sehr handlig und liicht. Mä bruchtse normalerwiis für d Express, zum Gegeständ (Sicherigsgrät, Iisschrube, Schlaufe etc.) am Gstältli zbefeschtige. Si hei normalerwiis ä Bruchlascht vo um die 22kN.

#### Express
*Express* wärde bim Vorstieg brucht, zum s Seil mit de Felshögge z verbinde. *Express* bestöi us zwei Karabiner - je ein mit me boogene und me grade Schnapper - und ere churze Schlaufe (mängisch au nenntmese au *Bandschlinge*), wo die bede verbindet. Dä Karabiner mit em graade Schnapper chunnt immer an Felshogge und dä mit em boogene chunt ans Seil. Das macht us zweine Gründ so: Einersits wärde die Karabiner, wo mit de Felshögge in Kontakt si ame chli ufgrauht, und wenn diä den wider mit me Seil in berüerig chömme, wirds Seil halt schnäller abgnützt. Anderersits isches eifacher, s Seil ine Karabiner z hänke, wo e boogene Schnapper het. (- wilmes jo normalerwiis eihändig mues mache.)
Alli belaschtete Bestandteil vome Express meischtens e Bruchlascht vo 21kN und ufwärts.

### Verschlusskarabiner

*Verschlusskarabiner* häi zuesätzlich e Sicherig, das dr Schnapper nid so eifach cha ufgoh. Die wärde den brucht zum s Seil am Gstältli amache, zum Ständ boue oder au zum Sichere und Abseile.

#### HMS
*HMS* isch d Abchürzig für *Halbmastwurfsicherung*. Dr Usdruck "HMS" wird für die Sicherigsart, füre Chnüppel und aber au füre entsprächende Karabiner brucht. Dr Chnüppel heist aber eigentlich nur "Halbmastwurf". Bsunders seitmenem amä au *VP*.
S bsundere an däm Karabiner isch, daser hüffig e dicke, schön runde Booge het und grösser isch as die meischte andere Karabiner. Das isch ebe so, dasme eifacher mit däm Chnüppel cha sichere und s Seil weniger verchlemmt.

#### Standkarabiner
D Standkarabiner hei au ä zuesätzlichi Sicherig am Schnapper, si si aber ähnlich gross wi d Normalkarabiner. Trozdäm heisi au e dickere Booge, wi d HMS, und e grösseri Bruchlascht (24-30kN).

## Süschtigi Ysatzmöglichkeite
Mä brucht Karabiner näbem Chläddere au vil bi Rettigsisätz, bi dr Füürwehr, bi Fall- und Gleitschirm und bim Tauche. Natürlich gits au no vil witeri Awändige, wi Spanngürt, Schlüsselring, Rucksäck und Umhängetäsche, Hundeleine und so witer.


Klettern_Expressset.jpg|drei verschiedeni Express
HMS_complete.jpg|VP amene HMS-Karabiner
Stand mit Kraeftedreieck AmptraxSL4.png|E ygrichtete Stand mit zwenä Standkarabiner an de Felshögge
Carabiner.png|e typische Gleitschirmkarabiner
Achterknoten

Dr **Achter** isch e Chnüppel wome bim Chläddere und bim Seglä vil bruucht. Dr Name chund ganz eifach drvo, daser halt wines Achti (*8*) usgset.

## Variante
### eifache Achter
Dr *eifach Achter* brucht me bim Chläddere zums Seiländi "markiere". Är hilft, das eim s Seil nit dur d Finger rütscht und dases verliert, oder au dasme nid übers Seiländi use abseilt, also abstürzt. Bim Seglä bruchtmenen als Stopperchnüppel. Weme also s Seil dure Öse fädlet, den chame is ändi ä Achter mache, dass s Seil nid wider durd Öse rütsche cha. Das bruchtme zum bischpil zum d Schotte (s Seil vom Schotthorn vom Fock) uf beidne Site azmache.

### dopplete Achter
Dr *doplet Achter* bruchtme zum zwei Seilstück z verbinde. Dä machtme wie die Gsteckt Variante vo dr Schlaufe, äfach halt mit zwei Seiländene. E sichereri Alternative isch aber dr dopplet Spirestich.

### Achterschlaufe
D *Achterschlaufe* chame für vil verschiedeni Sache bruche, wemme e Starki schlaufe am Ändi oder zmitz ame Seil brucht.
Bim Chläddere bruchtmese zum sich füre Vorstieg mitem Seil z verbinde. Do drbi bruchtme die *gsteckti* Variante, d. h. mä nimmts Seil bim chnüpple nid äfach dopplet, sondern mä macht zerscht ä eifache Achter, lot gnue Seil am Ändi übrig, so dasmes durs Gstältli cha fädle und den wider ruckwärts dure ganze Achter cha füere. E anderi Möglichkeit füre gliche Zwäck wär dr anderthalbfach Bulin.
#### gsteckt

Datei:Achterknoten gesteckt 2.jpg|dr eifach Achter
Datei:Achterknoten gesteckt.jpg|S Seiländi wird zruggfüert
Datei:Achterknoten2.JPG|die fertig Achterschlaufe
Datei:Achterknoten knüpfen 1.JPG|test 4

#### normal

Datei:Achterknoten knüpfen 1.JPG|s Seil wird dopplet gno
Datei:Achterknoten2.JPG|die fertig Achterschlaufe
Bulin 1.5

Dr **einehalbfach-** oder **anderthalbfach Bulin** oder au **Bulin 1.5** (im änglische: **Yosemite bowline**) isch e relativ junge Chnüppel, wo öppe mol bim Chläddere als Alternative zur Achterschlaufe zum iibindeins Seil (aaseile) brucht wird. Er isch eigentlich sicherer als d Achterschlaufe und me chanen au vil liichter ufmache, weme mol drigheit isch, aber d Achterschlaufe chame (bsunders als Afänger) vil eifacher überprüefe, zum luege, öber richtig gmacht isch.
Är isch eifach verwant mitem Palstek (au bekannt als eifache Bulin), wil är wird äfach no chli witergfüert.

## Aleitig
Au weme sich im Seil wil ibinde, fot me eifach mit me normale Palstek ah. Do drbi muesme aber luege, das s Aug am lange Seil(-ändi) isch, und me nocher s churze Seiländi dr richtig Wäg umme (inneliggend) durs Aug fädlet. Denne mues me s churze Seiländi nur nu einisch ums Schlaufestück ummewiggle und den em lange ändi noch dure Chnüppel schiebe.
Chicago

**Chicago** [ ; ] (dütsch au: **Chikago**) isch e Stadt am Südwestufer vom Michigansee im Bundesstaat Illinois in de Veräinigte Staate vo Amerika. Mit ere Iiwoonerzaal vo 2.695.598 (2010) isch si die drittgrössti Stadt in de USA. In dr Agglomerazioon lääbe 8,7 Millione, in dr Metropolregion Chicago 9,7 Millione Mensche (2007).

Chicago isch sit dr Middi vom 19. Joorhundert e wichdigi Handelsstadt in de Veräinigte Staate.  Iiri Laag het het die Funkzioon begünstigt: d Statdt lit an dr Mündig vom Illinois Waterway, wo die Groosse Seä  mit dem Mississippi River und em Golf vo Mexiko verbindet, si isch über e Sankt-Loränz-Seewääg bzw. über dr Eriekanal mit em Atlantik und New York City verbunde, und isch e Chnotepunkt vo wichdige Iisebaanstreckene, wo d West- mit dr Ostküste verbinde.

Chicago isch dr Sitz vo dr Chicago Mercantile Exchange, dr grösste Wareterminbörse in de Veräinigte Staate, und vom Chicago Board of Trade, dr grösste Roostoff-, Fiudscher- und Optionsbörse vo de USA.

## Litratuur
* James B. LaGrand: *Indian metropolis: Native Americans in Chicago, 1945-75*, University of Illinois, 2002
* Kristin Becker: *Chicago. Ein Mythos in seinen Inszenierungen*. Tectum-Verlag, Marburg, 2005, ISBN 3-8288-8929-8 
* Marco d'Eramo: *Das Schwein und der Wolkenkratzer. Chicago: Die Geschichte unserer Zukunft*. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg, 1998, ISBN 3-499-60520-1
* Hugh Dalziel Duncan: *The Rise of Chicago as a Literary Center from 1885 to 1920: A Sociological Essay in American Culture*. 1964.
* Howard B. Furer: *Chicago: A Chronological & Documentary History, 1784–1970*. Oceana Publications, New York City, 1974, ISBN 0-379-00609-X
* Geo Special: *Chicago und die Großen Seen*. Gruner & Jahr, Hamburg, 1997, ISBN 3-570-19102-8
* Dale Kramer: *Chicago Renaissance: The Literary Life in the Midwest, 1900–1930*. 1968
* Carl S. Smith: *Chicago and the American Literary Imagination, 1880–1920*. 1984, ISBN 0-226-76371-4
* Astrid Krüger: *Die wirtschaftliche Situation der polnischen Emigranten in Chicago und ihre Auswirkung auf Gebiete des sozialen Lebens 1880–1900*. Tectum-Verlag, Marburg, 1999, ISBN 3-8288-0694-5
* Dominic A. Pacyga: *Chicago: A Biography*, University of Chicago Press, 2009, ISBN 0-226-64431-6 Rezension
* Upton Sinclair : *Der Dschungel*. Rowohlt Verlag, Feb. 1985, ISBN 3-499-15491-9

## Weblingg

* City of Chicago
* Enzyklopädii vo Chicago
* Polizei Chicago
* Übersichtsartikel
* ''History never dies. Park name forced neighbors, American Indians back to 1812'', in: Chicago Journal, 5. August 2009 – zur Schlacht bei Dearborn vom 15. August 1812

## Fuessnoote
San Francisco

**San Francisco** [], offiziell *City and County of San Francisco*, isch e Stadt und e Metropolregioon im US-Bundesstaat Kalifornie an dr Westküste vo de Veräinigte Staate vo Amerika. Mit 805.235 Iiwohner isch si die viertgrössti Stadt vo Kalifornie. Im globaale Vergliich gältet si näben äänlig groosse Stedt wie etwa Frankfurt am Main oder Amsterdam als middelgroossi Wältstadt.

Dr Naame vo dr Stadt chunnt us em Schbaanische. San Francisco isch noch em Häilige Franziskus, also em Franz vo Assisi, benennt. E Spitznaame für d Stadt, wo bi de Iiwooner lang verpöönt gsi isch aber in de letzte Joor immer mee akzeptiert wird, isch *Frisco*.

San Francisco lit in dr Nööchi vo dr San-Andreas-Verwärfig und s Risiko für Ärdbeebe isch hooch. Am 18. April 1906 isch s bis jetzt schwerste Ärdbeebe bassiert, won e Sterki vo 7,8 uf dr Richterskala ghaa het. Öbbe 3000 Mensche si im Beebe und in de Füür druf umchoo und drei Viertel vo San Francisco si zerstöört oder stark beschäädigt worde.

Zu de Seenswürdikäite ghööre s *Fisherman’s Wharf*-Kwardier mit sine Bäize, d *[[Golden Gate Bridge]]*, d *Lombard Street*, dr Wulkechratzer *Transamerica Pyramid*, s eltiste Bauwärk in dr Stadt, d *Mission Dolores*, s Gwärb- und Woongebiet *Presidio*, und *Haight-Ashbury*, wo in de 1960er Joor vo dr Hippiebeweegig in dr ganze Wält bekannt gmacht worden isch.
## Weblingg

* Offizielli Website vo dr Stadt San Francisco (änglisch)
* San Francisco History Index (änglisch)
* San Francisco Räisefüerer (dütsch)
* Virtuells Museum vo dr Stadt San Francisco (änglisch)
* Klickbare Stadtblaan us em Joor 1907 (änglisch)
* Virtuelli Tuur zum Ärdbeebe vo 1906 (änglisch)
* GEO-Reportasche über s Ärdbeebe vo 1906 als Audio
## Fuessnoote
Retrospektive

Mit **Retrospektive** (lat. ** „zruggluege“) bezäichnet mä im Allgemäine e Rückblick.
 
In dr bildende Kunst isch d Retrospektive e Kunstusstellig, wo im Noochiine s Lääbenswärk vom ene Künstler belüüchdet. Im Beriich vom Film verstoot mä drunder e Filmräije, wo mögligst alli wichdige Wärk vom ene Filmreschissöör, vom ene Filmschauspiiler, vo andere Filmschaffende, vo dr Filmkunst von ere bestimmte Epoche oder vom ene bestimmte Schaner umfasst. Retrospektive si vilmol Däil vom ene Filmfestival (so git s uf dr Berlinale jedes Joor e Retrospektive). Au in vile Kommunale Kino si Retrospektive Bestanddäil vom Brogramm.

D Catherine David, die künstlerischi Läitere vo dr documenta X (1997) het dr Begriff vo dr *Retro*per*spektive* as Beschriibig drvo brucht, wie si d Sach aagoot. Im Zämmehang mit em Läitmotiv „Blick zrugg noch vorne“ isch drmit gmäint gsi, ass mä d Usstellig in Bezuug zu de vergangene documenta-Usstellige setzt und sä gliichzitig in deeren iiri „Dradizioon vo dr Innovazioon“  stellt.

## Fuessnoote
Los Angeles

**Los Angeles**  (us em schbanische *Los Ángeles* [] ‚D Ängel‘) oder au churz **L.A.**, isch die grössti Stadt im US-Bundesstaat Kalifornie. Si lit am Pazifische Ozean und am Los Angeles River.

Los Angeles het 3.831.868 Iiwooner (2009) und isch noch sim Stadtgebiet die zwäitgrössti Stadt vo de Veräinigte Staate noch Nöi York. Mit 11,8 Millione Iiwohner in dr Agglomerazioon, knapp 13 Millione Iiwooner in dr Metropolregion (Metropolitan Statistical Area) und 17,8 Millione in dr erwiiterete Metropolregion stoot d Greater Los Angeles Area under de grösste Metropolregione uf dr Wält uf em 17. Blatz. Dä Iiwooner vo Los Angeles säit mä *Angelenos* ().

Los Angeles isch d Hauptstadt und dr Verwaltigssitz vom Los Angeles County. D Stadt isch s Wirtschafts-, Gschäfts- und Kulturzentrum vo Kalifornie und es het dört e Hufe Universidäte, Hochschuele, Forschigsinstitut, Theater und Museä. Los Angeles isch dr grösst Standort für d Flugzüüg-- und Ruumfaartindustrii uf dr Wält und isch bekannt wäge dr Film- und Färnseeindustrii (Hollywood), wo düer aasässig isch, und dr Muusigszeene.

## Litratuur
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblingg

* The Official Web Site of The City of Los Angeles (änglisch)

## Fuessnoote
Vogue (Zeitschrift)

D * *'Vogue*' * (dr Verlaag schribts mit Groosbuechstaabe: VOGUE) isch e Moodezitschrift, wo internationaal verbräitet isch. 
1892 isch die ersti Usgoob in de USA im Nöi Yorker Condé Nast Verlag erschiine, wo s bis hüte uusegit bzw. Lizänze verdäilt. 
Es git hüte nazionaali Usgoobe in 18 Länder.

D *Vogue* het dradizionell e starke Iifluss uf die internazionaali Mode. Für s Rönommee vom ene Model isch s usgezäichnet, wenn si s uf s Ditelbild vo dr *Vogue* schafft. E wäsentlige Däil vom Erfolg vom Magazin in de letzte 50 Joor isch im künstlerische Diräkter Alexander Liberman und de Schefredaktöörinne Diana Vreeland und Anna Wintour z verdanke. D Wintour wird regelmäässig vo dr PETA aagriffe, wil si gärn Belz aahet und das au in dr *Vogue* brobagiert. 

## Litratuur
* Norberto Angeletti, Alberto Oliva: *In Vogue: the illustrated history of the world's most famous fashion magazine*, New York, NY: Rizzoli, 2006, ISBN 0-8478-2864-6

## Film
* Der Teufel trägt Prada, Spiilfilm, USA 2006
* The September Issue - Dokumentarfilm über d Brodukzioon vo dr amerikanische Septämberusgoob 2007 - *Vogue*, 2009

## Weblingg
* http://www.vogue.de/
* Marke VOGUE

## Fuessnoote
Harper’s Bazaar

* *'Harper’s Bazaar*' * isch dr Ditel vom ene amerikanische Modemagazin, wo wältwit in 19 Länder erschiint. Jede Moonet wärde herusraagendi Fotograafe, Künstler, Disäiner und Autoore iiglaade, z beschriibe, wi si d Wält vo dr Mode, Schöönhäit und Popkultur gseen. S Magazin ghöört zur Hearst Corporation.

Bi dr Erstusgoob vom Magazin 1867, wo denn dr Ditel *Harper’s Bazar* gha het, isch es s ersti vo sinere Art gsi. Gründet worde isch s vo de Verleeger *[[James Harper (Verleger)|Harper & Brothers]]* (spööter HarperCollins), wo au s Harper’s Magazine uusegee häi. Sit denn het sich s Blatt zum ene Hort für ussergwöönligi Talänt entwicklet. Under anderem häi Moderedaktöör wie dr Carmel Snow, dr Alexei Brodowitsch, d Diana Vreeland, d Anna Wintour, d Carrie Donovan, d Millicent Fenwick oder d Liz Tilberis  für s Magazin gschafft und renommierti Fotograafe wie dr Man Ray, d Louise Dahl-Wolfe, dr Richard Avedon, d Inez Van Lamsweerde, d Diane Arbus und dr Patrick Demarchelier.

S *Harper’s Bazaar* erschiint in deene Länder: Dytschland, USA, Australie, Tschechie, Schbaanie, Griecheland, Hongkong, Indoneesie, Japan, Südkorea, Vietnam, Chile, Kolumbie, Mexiko, Venezuela, Litaue, Russland, Singapur, Taiwan, Türkei und Groossbritannie. E dütschi Usgoob vom *Harper's Bazaar* het s vo 1985 bis 1999 gee.

Die scherfsti Konkurränz isch scho sit em Ändi vom 19. Joorhundert d Vogue, won en äänligi Ziilgrubbe het.
Im Juli 2006 het s Magazin d Britney Spears blutt mit schwarze Hoor und im säggste Moonet schwanger uf dr Ditelsite vo dr US-Usgoob zäigt, und das het für vil Ufseä gsorgt.

## Weblingg
* Harper's Bazaar-Online
* Harper's Bazaar Dytschland
John Hench

Dr **John Hench** (* 29. Juni 1908 z Cedar Rapids, Iowa; † 5. Februar 2004 z Burbank, Kalifornie) isch en amerikanische Illustrator, Storyboarder und Production Designer gsi. Er isch äine vo de erste Zäichner vo dr Walt Disney Company gsi und het bin e Hufe Drickfilmklassiker wie *[[Dumbo]]*, *[[Peter Pan (1953)|Peter Pan]]* oder *[[Cinderella (1950)|Cinderella]]* mitgschafft. Noch em Dood vom Walt Disney 1966 isch er maassgäblig an dr Entwicklig vo de Disneyland-Themepark bedäiligt gsi. Dr John Hench isch dr „offizielli“ Mooler vom Micky Maus gsi und het zum 25., 50., 60. und 75. Geburtsdaag vo dere Comic-Figuur iir Bordret gmoolt.

## Filmografii (Uswaal)
* 1941: Dumbo (*Dumbo*) – Storyboard und Kolorierig
* 1944: Drei Caballeros (*Three Caballeros*) – Storyboard und Kolorierig
* 1946: Destino (*Destino*) – Dräibuech und Storyboard zämme mit em Salvador Dalí; realisiert 2003
* 1950: Cinderella (*Cinderella*) – Storyboard und Kolorierig
* 1951: Alice im Wunderland (*Alice in Wonderland*) – Storyboard und Kolorierig
* 1953: Peter Pan (*Peter Pan*) – Storyboard und Kolorierig
* 1953: Die Wüste lebt (*The Living Desert*) – Animationseffekt
* 1954: 20.000 Meilen unter dem Meer (*20000 Leagues Under the Sea*) – Büünebild und Animationseffekt
* 1954: *Disneyland: The Disneyland Story* – Autor
* 1959: Donald in Mathmagic Land – Storyboard
* ab 1965: Autor vo divärse TV-Brodukzioone, won er zum Däil dine sälber ufdräte isch: *Disneyland: Disneyland 10th Anniversary* (1965), *Walt: The Man Behind the Myth* (2001), *The Making of 20000 Leagues Under the Sea* (2003)

## Veröffentligunge
* *Walt Disney’s Magnificent Mr. Toad* mit em Walt Disney (Autor), Grosset and Dunlap 1949
* *Walt Disney’s Peter Pan* mit em Al Dempster, Simon & Schuster, 1952
* *Designing Disney: Imagineering and the Art of the Show: The Art of Color, Character, and Show* mit dr Peggy Van Pelt (Autor); Disney Editions, 2001, ISBN 0-7868-5406-5

## Weblingg
* 
* Disney Legends: John Hench Biografii (änglisch)
* Remembering John Hench by Matthew Walker (änglisch)
* John Hench: Foundations of Magic (änglisch)
Oscar

Dr **Oscar** (äigentlig dr **Academy Award of Merit**) isch e Filmbriis. Er wird jöörlig vo dr amerikanische Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS) für die beste Film vom Vorjoor vergee, isch aber wäge dr Zuelassigsbrozeduur bis uf wenigi Usnaame uf d US-Brodukzioon beschränkt. D Verleijige findet jewils im Februar z Los Angeles statt und bezücht sich uf Film us em Vorjohr.

D Uszäichnig isch am 12. Februar 1929 vom domoolige Bresidänt vo de MGM Studios, em Louis B. Mayer, ins Lääbe grüeft worde, fast nüün Joor noch dr Verleijig vom Photoplay Award, wo as dr erst Filmbrii überhaupt gältet. Dr Oscar wird jedes Joor in ere Zeremonii vergee, zur Zit in über 30 verschidnige Kategorie. Er het d Form von ere Statuette vom ene Ritter mit eme Schwärt, wo uf ere Filmrolle stoot.

Usser für die amerikanische Spiilfilm git s Kategorie für Churz-, Dokumentar- und Animazioonsfilm. Usländischi Film si in ere Kategorii für sich. Für dass sich e amerikanische Spiilfilm für d Uswaal cha kwalifiziere, muess er im Joor vor dr Verleijig mindestens siibe Dääg lang im ene öffentlige Kino im Gebiet vom Los Angeles County – em Häimetbezirk vo Hollywood – eme zaalende Publikum zäigt worde si.

## Litratuur
* Norbert Stresau: *Der Oscar. Alle preisgekrönten Filme, Regisseure und Schauspieler seit 1929.* Heyne, München 1994, ISBN 3-453-07872-1.
* Hans-Jürgen Kubiak: *Die Oscar-Filme. Die besten Filme der Jahre 1927/28 bis 2004; die besten nicht-englischsprachigen Filme der Jahre 1947 bis 2004; die besten Animationsfilme der Jahre 2001 bis 2004.* Schüren, Marburg 2005, ISBN 3-89472-386-6.

## Weblingg

* D Website zur aktuelle Oscarverleijig (änglisch)
* D Website vo dr Academy of Motion Picture Arts and Sciences (änglisch)
* AwardsDaily – Spekulazioone um d Oscar-Verleijig (änglisch)
* The Envelope – Oscar- und Filmbriis-Website vo dr Los Angeles Times (änglisch)
* Christiane Heil: ''Der seltsame Fall des Goldjungen''. In: Frankfurter Allgemeine Zeitung, 26. Februar 2011, Nr. 48, S. 8
* Marc Pitzke: Backstage bei der Oscar-Verleihung - ''Hollywood verkalkt''. In: Spiegel Online Kultur, 28. Februar 2011

## Fuessnoote
Palstek

Dr **Palstek** oder au **Bulin** isch e Chnüppel wome vorallem bim Seglä vil bruucht. Bim Segle isches sogar ein vo denä Chnüppel, wome am meischte bruucht und wird mängisch au *König vo de Chnüppel* gnennt.
Mitem Palstek chame ganz eifach e feschti Schlaufe ins Ändi vome Seil chnüpple. Mä mues aber ufpasse, dasmenen nur in *ei* Richtig belaschtet. Wenn menen in mehreri Richtige belaschtet (*Ringbelaschtig*) den chaner liicht mol ufgoh. Us däm grund darfme en *nit* bim Chläddere bruche!

## Chnüpple
Zerscht macht me es Aug. Denne füert me s Ändi durs Aug dure, umms lange Ändi umme und dasmol vo dr andere Site durs Aug zrugg.

## Variante
### Seiländi inne oder usse
Dr Palstek chame uf zwei Arte chnüpple, nämlig mit em Ändi inneoder ebe usse. Bi dene beide Grafike chame das guet erkenne:

Datei:Palstek aussen.jpg|s Ändi usse
Datei:Palstek innen.jpg|s Ändi inne

Beidi Variante hebe aber glich guet, s isch also jedem sälber überlo, wineren chnüpple will.

### anderthalbfache Bulin
Dr anderthalbfach Bulin fot bim chnüpple glich a wi dr Palstek mitem inneliggende Ändi, er wird aber den no witergfüert. Die Variante chame bim Chlättere guet als Alternative zum Achter bruche.

### dopplete Palstek
Bimm dopplete Palstek oder dopplete Bulin wird s Seiländi äfach dr Schlaufe noch witergfüert, bises dört wider usechunnt, wos ganze Seil härchunnt.
Elsa Schiaparelli

D **Elsa Schiaparelli** (* 10. Septämber 1890 z Rom; † 13. Novämber 1973 z Bariis) isch e italiänisch-franzöösischi Moodedisäinere gsi.

## Lääbe und Wärk
Ihri Karriere het aagfange, wo si für sich e schwarze Bulli gstrickt het mit ere wisse Schläife und wisse Manschette, und dä bin ere Moodeschau aaghaa het. Dä Bulli het dr Schriftstellere Anita Loos eso guet gfalle, ass si iiri Bekannte und Fründinne zur Schiaparelli gschickt het, drunder d Joan Crawford, d Gloria Swanson, d Greta Garbo, d Norma Shearer und d Mae West.

1928 het d Schiaparelli iiren erste Laade ufdoo und fümf Joor spööter het si scho acht Buddike z Bariis und äini z London gha. Mä het gsäit über sä, ass si dr Surrealismus und dr Dadaismus in d Moode brocht häig.  Si het au Barfüm entwicklet: "Shocking" und "Si", wo d Juliette Greco e Lied, dr "Valse de Si", drüber gsunge het, wo dr Henri Sauguet gschriibe het. Dr Pablo Picasso und dr Salvador Dalí häi zu iire Fründ ghöört, und dr Jean Cocteau het Stoffmuster für sä entworfe.

1936 het si dr Rissverschluss in d *[[Haute Couture]]* brocht. Si het au s sogenannte Dianakolltee gsellschaftsfäig gmacht, wo bin em äi Aggsle ganz blutt gsi isch. Si isch äini vo de erste Moodeschöpferinne gsi, wo nid nume Chläider entworfe het sondern au Aksessuar: Händsche, Schaal, Schmuck, Uure und Baadaazüüg häi iir Etikett druff ghaa.

Wo dr Zwäit Wältchrieg usbrochen isch, isch si uf Nöi York. 1945 isch si uf Bariis zrugg, wo sich aber d Moode sithäär stark veränderet het: dr Minimalismus isch "in" gsi, die äifache Kreazioone vo dr Coco Chanel häi als "chic" gulte, und dr farbig, "surrealistischi" Stil vo dr Schiaparelli isch nüm aachoo. 1952 het si iir Ateliee müesse schliesse, aber iiri Woonig isch e Dräffpunkt vo dr Bariiser Moodewält bliibe.

## Weblingg
* Veröffentlichungen von und über Elsa Schiaparelli im Opac des Servizio bibliotecario nazionale
* Elsa Schiaparelli Place Vendôme
* Schiaparelli im Philadelphia Museum of Art
Steesel

**Steesel** (dt. *Steinsel*, frz. *Steinsel*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Steesel ghere d Ortschafte Heeschdref (*Heisdorf*), Mëllerëf (*Müllendorf/Mullendorf*), Steesel (*Steinsel*).

## Geografi
Steesel lyt im Dal vu dr Uelzecht (*Alzette*), weschtlig dervu liige Steesel un Mëlleref, eschtlig dervu Heeschdref.

## Verwaltig
Steesel ghert zum Kanton Lëtzebuerg im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Steesel isch dr Jean-Pierre Klein (LSAP). Scheffe sin dr Marcel Oberweis (CSV) un dr Fernand Marchetti (LSAP). Gwehlt wird iber e Proporzwahl.

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Steesel isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 853 as *Steinseli* (1051: *Stensiela*, 1051: *Steinseila*, 1140: *Steinsele*).

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Steesel ghert zum Moselfränkisch.

## Böuwärch
* Schloss Heeschdref (1888 böue im Renaissance-Stil)
* Chilche Kathedra Petri, Steesel


Heeschdref Schlass01.jpg|Schloss Heeschdref
Steinsel church.jpg|Chilche Kathedra Petri
Heisdorf signal.jpg|Heeschdref


## Weblink

* www.steinsel.lu
Stroossen

**Stroossen** (dt. *Strassen*, frz. *Strassen*) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.

## Ortsdail
Zue Stroossen ghert d Ortschaft Stroossen (*Strassen*) un e Dail vum Reckendall.

## Geografi
Stroossen lyt weschtlig vu dr Stadt Lëtzebuerg. Wyteri Nochbergmaine sin Bartreng im Sidweschte, Mamer im Weschte un Kielen un Koplescht im Norde.

## Verwaltig
Stroossen ghert zum Kanton Lëtzebuerg im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Stroossen isch dr Gaston Greiveldinger (LSAP). Scheffe sin dr Nico Pundel (CSV) un dr Jean-Paul Faber (Déi Gréng). Gwehlt wird iber e Proporzwahl.

;Burgermaischter
* 1850 - 1860: Jean-Pierre Kemp
* 1861 - 1866: Pierre Witry
* 1867 - 1872: Mathias Goergen
* 1873 - 1875: Mathias Saur
* 1876 - 1908: Jean Feyder
* 1909 - 1917: François Groff
* 1918 - 1928: Jean-Pierre Feyder
* 1929 - 1931: Michel Weyrich
* 1932 - 1939: Jean-Pierre Feyder
* 1940 - 1940: Alphonse Balthasar
* 1941 - 1942: Michel Weyrich
* 1944 - 1945: Alphonse Balthasar
* 1946 - 1963: Paul Barblé
* 1964 - 1975: Jean Wirtz
* 1976 - 1993: Fernand Derneden
* 1994 - 2007: Gaby Leytem-Wantz
* 2007 - 2007: Juliane Gallion
* syter 2007: Gaston Greiveldinger

## Bevelkerigsentwicklig

## Gschicht
Stroossen isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 902 as *Straza*.

Anne 1823 isch Stroossen in d Gmai Bartreng yygmaindet wore. Zum 1. Jänner 1850 isch d Sektion Strossen derno wider zämme mit eme Dail vu dr Sektion Reckendall, wu "ban de Strassen" glägen isch, zuen ere aigeständige Gmai wore.

## Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Stroossen ghert zum Moselfränkisch.

## Kultur un Böuwärch
* Chilche Hl. Laurent
* Kulturzäntrum Paul Barblé
* Zwoo Skulpture vum Lucien Wercollier (1908-2002): *Les sacrifiés* (1992, bi dr Chilche) un *Ascension* (1986, bim Rothuus)


Strassen church.jpg|Chilche Hl. Laurent
ASpiPar2.JPG|Kulturzäntrum Paul Barblé
ParASpi2.JPG|Park bim Centre Barblé 


## Weblink

* www.strassen.lu