Paul Grüninger

Dr **Paul Grüninger** (* 27. Oktober 1891 z Sanggalle; † 22. Februar 1972 z Sanggalle) isch e Schwizer Polizeihauptmaa und e Schutter z Sanggalle gsi. 1971 isch er as Fluchthälfer vo Juude vor em Zwäite Wältchrieg in d Liste vo de Grächte under de Völker ufgnoo worde.

## Fluchthälfer
Dr Grüninger het churz vor em Zwäite Wältchrieg d Iiräisvisa vo Juude vordatiert und/oder anderi Dokumänt gfelscht, so dass si in d Schwiz häi döfe iiräise. Er het eso bis zu 3600 Lüt s Lääbe grettet. 1939 isch er wäge däm vom Dienst suspendiert worde und het si Aaspruch uf d Pangsioon verloore. 1940 het en s Gricht wäge Amtspflichtverletzig zun ere chliine Buess verurdäilt. 1972 isch dr Grüninger verarmt in Sanggalle gstorbe.

S Schicksal vom Grüninger isch under anderem wäg eme Ardikel im Tages-Anzeiger-Magazin 1984, *Aktenzeichen Grüninger – ungelöst?* vom C. L. Sandor, ere bräite Öffentligkäit bekannt worde.

1995, 23 Joor noch sim Dood, het s Bezirksgricht Sänggalle s Urdäil gegen e Paul Grüninger ufghoobe und iin freigsproche. 1998 het d Regierig vom Kanton Sanggalle an d Noochkomme vom Grüninger en Entschädigung zaalt. Mit däm Gäld isch d Paul-Grüninger-Stifdig gründet worde, wo sich under anderem für hütigi Verdäidiger vo Menscherächt iisetzt.

S Theater Sanggalle het 2013 s Jugendtheaterstugg *Ein Grenzgänger* vo dr Elisabeth Gabriel und dr Nina Stazol uf d Büüni brocht.

## Schuttkarriere
In dr Säso 1914/15 isch dr Grüninger, wo denn as Leerer gschafft het, mit Brüel Sanggalle as lingger Flügelstürmer Schwizer Mäister worde. Vo 1924 bis 1927 und vo 1937 bis 1940 isch er bi Brüel Bresidänt gsi. 1940 isch er wäge sinere Verurdäilig zruggdräte. S Stadion het 2006 zu sine Eere dr Naame Paul-Grüninger-Stadion überchoo.

## Eerige
In de Stedt Sanggalle, Jerusalem, Kirjat Ono, Stuttgart und Rischon LeZion git s Stroosse und Blätz mit em Naame «Paul Grüninger». Z Wien häi 1997 d Archidekte Gustav Peichl und Rudolf Weber e Schuel baut, wo dr Naame Paul-Grüninger-Schule überchoo het. Im Joor 2012 het män em d Rhiibrugg zwüsche Hohenems und Diepoldsau gwidmet.

Em Grüeninger sini ehemolegi Dienststell, d Kantonspolizei Sanggalle, hät en im Augste 2014 in ere Fyr, wo au sini Tochter, d Ruth Roduner teilgno hät, geert. Am Hauptiigang vom Polizeigebäu befindet sich jetzt e Gedänktafle, wo an Grüeninger und sini Zivilcourage erinneret.

## Litratuur
* Rolf Hochhuth: *Grüninger Novelle* im Band *Atlantik Novelle* mit Gschichte vom Hochhuth, Rowohlt, Reinbek 1985, ISBN 3-498-02867-7
* Wulff Bickenbach: *Gerechtigkeit für Paul Grüninger. Verurteilung und Rehabilitierung eines Schweizer Fluchthelfers (1938–1998).* Böhlau, Köln 2009, ISBN 978-3-412-20334-4
* Stefan Keller: *Grüningers Fall. Geschichten von Flucht und Hilfe.* Rotpunkt, Züri 1993, 5. Aufl. 2013, ISBN 3-8586-9157-7
* Jörg Krummenacher: *Flüchtiges Glück. Die Flüchtlinge im Grenzkanton St. Gallen zur Zeit des Nationalsozialismus.* Limmat, Zürich 2005, ISBN 3-85791-480-7

## Film
*  (1997, Reschii: Richard Dindo)
** Onläin  im SRF-Videoportal
* Akte Grüninger – Die Geschichte eines Grenzgängers (2014, Reschii: Alain Gsponer)

## Weblingg

* Paul Grüninger Stiftung
* ZEIT Online: Wie Schweizer Grenzbeamten Flüchtlingen halfen
* 
* Späte Ehre für Paul Grüninger Migros-Magazin vom 20. Januar 2014 (inkl. Chronologii vo de damalige Eraignis)
* Paul Grüninger Bildstrecki mit Örtlichkeite und Persone us sinnere Zyt, NZZ, abgruefe am 9. November 2014

## Fuessnoote