Endingen am Kaiserstuhl

**Ändinge am Kaiserstuehl** isch e Kleistadt im Landkreis Emmedinge im Südweschte vu Bade-Württeberg.

## Alemannisch
Dr ursprünglich örtlich alemannisch Dialekt ghört zum Oberrhinalemannisch, wo zum Nideralemannische zellt. In dr Stadtmiddi vu Ändinge sin einigi Gässli un Strosse uf alemannisch gschriibe. Uffällig isch debi d'Verwendung vum korrekte Diminutiv *-li* statt wie suscht in dr Gegend iblich (un falsch) *-le*.

Ändingerisch isch au d'Grundlag vum alemannische Dialekt vu dr Colonia Tovar in Venezuela. Anno 1842 sind 389 Iwohner vun Wyhl und Ändinge ibber Strossburg und Le Havre uf Venezuela usgwanderet und hän dert d Colonia Tovar gründet. S Alemannisch isch vun Generation zue Generation witer gäbbe worre und heisst dert Alemán Coloniero; hüt isch es aber am Ussterbe.

## Geographi

### Geographischi Lag
S'Städtli Ändinge mit dr Widörfer Amoltere, Kiechlischberge un Kinnigschaffhüse lit im Norde vum Kaiserstüehl. 

### Noochbergmeinde
Noochbergmeinde sin Forche, Riegel, Bahlinge, Vogtsburg, Saschbe un Wyhl.

### Klima
D'Stadt lit in ere vu dr wärmschte Gegende vu Ditschland: bim Kaiserstuehl. S'submediterran Klima zeigt sich in dr Qualität vum abaute Wi.

## Gschicht
Ändinge wird erschtmols 862 urkundlich erwähnt. S het e baar Johrhundert zum Besitz vu dr Herre vu Ändinge ghört, bis es an d'Herre vu Üseberg ibergange isch, wo Andinge 1290 d'Stadtrecht verlihe hän. Wo d'Üseberger 1379 usgstorbe sin, isch d'Stadt in habsburgische Besitz kumme un Vörderöstriich zuegordnet worre, wobi si am Afang vum 15. Johrhundert kurzzittig dr Status vu ere frieje Riichsstadt gha het.

1751 findet in Ändinge ein vu dr ledschde Hexeprozesse in Europa statt, am 24. April wird d Anna Schnidenwind uf em Schitterhüffe verbrennt. Weg em Riichsdeputationshauptschluss isch d'Stadt 1806 an s'Grossherzogtum Bade kumme.

Mit Usnahm vu Kiechlinsberge, wo vor dr Igmeindung zum ehemolige Landkreis Friburg ghört het, isch d'Stadt sit dr Zueghörigkeit zum Land Bade Deil vum Landkreis Emmedinge.

## Stadtdeile
Zue dr Stadt Ändinge ghöre d'Stadtdeil Amoltere, Kiechlischberge un Kinnigschaffhüse.

### Igmeindunge
* 1973: Kiechlinsberge


 Image:Amoltern_018.650.jpg|Amoldere
 Image:Endingen_010.650.jpg|Ändinge
 Image:Kiechlinsbergen_2.650.jpg|Kiechlinsbärge
 Image:Königschaffhausen_8.650.jpg|Kinnigschaffhüse


## Politik
### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

### Städtpartnerschafte
* Erstein (Frankriich, Elsiss)

## Wirtschaft un Infrastruktur
### Verchehr
Ändinge isch dur d'Kaiserstuehlbahn (Riegel – Brisach) an s iberregionale Schinenetz abunde.

Entfernige:
* Friburg (ICE-Hald): 25 km
* Basel: 80 km
* Mulhouse (int. Flughafen): 70 km
* Autobahn: 5 km

### Asässigi Undernämme
Die Südwestdytsch Verchehrs AG betribt z'Ändinge e gross Betribszentrum fir Schinefahrziig un Bus.

### Bildig
S'Ändinger Schuelzentrum umfasst d'Grundschuel am Erle, d'Engelsberg-Hauptschuel un d'Stefan-Zweig-Realschuel. Dodriber nus git's noch d'Albert-Schweizer-Schuel, wo sich um lernschwachi Schüeler kimmeret. Ire Bildigsagebot isch sit em Johr 2005 zue dr Ganzdagsschuel usbaut worre.

## Kultur un Aluegenswürdigkeite
### Musee
* Kaiserstüehler Heimetmuseum
* Vorderöstriich Museum im Üseberger Hof Andinge
* Historischi Zumftstube mit Fasnetsmuseum im Kiinigschaffhusener Dor
* Chäsereimuseum Andinge
* Chriesemuseum im Winzerdorf Kinnigschaffhuse
* Heimetmuseum im Winzerdorf Kiechlinsberge
Ändinge isch e Haldestelle vu dr Museumsbahn Räbebummler.
### Müsik

#### Stadtmüsik Ändinge
**D'[[Stadtmusik Endingen|Stadtmüsik Ändinge]]** isch e Symphonischs Blosorcheschter vu dr Oberstufe. Si het anno 1982 d'Colonia Tovar in Venezuela besuecht. D'Stadtmüsik git's sit mindischtens 1753. Meh dezue im Hauptartikel.

Nid nur im Schdädli gits Müsiverein. Äu z' Amoldere, Kiechlischbärge un Kinigschaffhüse hets göedi Blosorcheschder.

### Regelmässigi Verastaltige

#### Ändinger Fasnet

In dr ehemols vorderöstriichische Stadt het sich alds Fasnetbruuchtum erhalde, wo sich dur d'Johrhundert zruck verfolge losst. An dr närrische Däg goht alles um dr Jokili, die zentral Gstalt vu dr historische Fasnetsfir. Dr Ändinger Jokili zellt zue dr äldischte Narrefigure am Oberrhin. Scho fir s'Johr 1782 isch d'Bruuchfigur un mit ihre e Fasnetszumft belegt. 

In schir grenzeloser Vorfraid uf die höchschte Fasnetsdäg wird dr Jokili am Schmutzige Dunnschdig us sinem eijährige Schlof im Rothusbrunne ufgweckt un dert nooch sinere kurze aber intensive Regentschaft am Fasnetzischdig under grossem Wähklage wiider versenkt. In dr Däg dezwische stehe fier d'Narre insgsamt acht Umzüg uf em Programm. 

#### Stadtspil

Under em Namme „Sag, wem ghört die schön Stadt“ fiehre Ändinger Bürger under dr Leitig vum Georg A. Weth (Künstlerischer Leiter vu dr Dytsche Kammerschauspile) un vu dr Annette Greve (Gschäftsfüehrendi Direktori vu dr Dytsche Kammerschauspile) e gspilti Stadtgschicht uf markante Plätz, in historische Hüser un in dr Strosse vu Ändinge uf.

## Bäuwärk
1973 sin z Amoltere Fundamänträscht vun ere ehmolige Burg us em 13. Johrhundert gfunde wore.

## Verein
* Alemannische Larvenfreunde – Verein zur Förderung der europäischen Maskenkultur e. V.
* Ändinger Narrezumft vu 1782 i.V. 	
* Biehli-Dorf Musik i.V. 	
* BUND Bezirksg. Nördl. Kaiserstuehl
* Chorvereinigung 'Amicitia Kaiserstuehl'
* DPSG Pfadfinder St. Franziskus i.V.
* DRK 
* Förderchreis fer Bewohner vum Aldepflägeheim 'St. Katharina', Ändinge i.V. 	
* Förderverein 'Pro Kindergarten St. Elisabeth' 
* Förderverein Kinderschuel Rägeboge 
* Freiwillige Feuerwehr
* Fründeschreis vu dr Colonia Tovar i.V. 	
* Gewerbe- und Handelsvereinigung
* Kolpingsfamilie 	
* MGV-Singgmeinschaft Ändinge i.V.
* Müsigkabälle Amoldere
* Müsigverein Kiechlischbärge 	
* Müsigverein Kinigschaffhüse
* Naturheilverein-Kaiserstuehl i.V. 	
* Obst- un Gardebauverein
* Open-Ähr-Verein i.V.
* Schwarzwaldverein 	
* Skat-Club 'Karo 7' i.V.
* Stadtmüsik Ändinge 		
* Tennisclub Ändinge i.V.
* Tischtennisclub Ändinge i.V.
* VdK

## Lit
* Karl Kurrus (1911-1993), alemannische Dialäktdichter
* Wolfgang Miessmer (* 1936 z Ändinge), alemannische Sänger un Liedinterpret
* Axel Mayer (* 1955 z Dänginge), alemannischer Dialäktdichter, Umweltschitzer un Kreisrat

## Fueßnote


## Weblink

* Ändinge: Internetportal vu dr Stadt
* Ändinge: ä`mol ä`weng andersch gsähne
* Ändinge-lokal Stadtportal
* Kaiserstuehl-Tourismusuftritt – Ändinge
* Luftbilder vu Ändinge
* Ortsgschicht un Bilder
* Natur und Umweld z Ändinge und am Kaiserstuhl

Verein
* D'Fasnet z'Ändinge am Kaiserstuehl
* Blosmüsik z'Ändinge
* Blosmusig z'Schaffhüse
* DPSG Pfadfinder z'Ändinge
* Open-Ähr-Verein z'Ändinge