open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Schimon Peres

Dr **Schimon Peres** (hebräisch שמעון פרס, arabisch شمعون بيرس, ursprünglig *Szymon Perski;* *&nbsp;2. August 1923 z Wiszniewo, Pole, hüte *Wischnewa,* Wiissrussland; † 28. September 2016 z Tel Aviv) isch en israelische Politiker und Friedesnobelpriisdräger gsii. Är isch vo 2007 bis 2014 dr Presidänt vom Staat Israel gsii.

## Läbe und Wirke

Uf d Wält choo isch de Peres as Soh vomene Holzhändler. Sii Familie isch mit em 1934 uf Tel Aviv usgwanderet. Uufgwachse isch er dört ime Kibbuz. 1939 isch er i di marxistisch-zionistisch Mapai-Partei iidrätte un het sich de Gwäärchschaft Histadrut aagschlosse. 1947 het er zur israelische Armee un isch im Israelische Unabhängigkeitschrieg 1947–49 de Leiter vom Seedienst gsi. I de Füfzgerjohr het er sich starch um d Bewoffnig vo Israel gchümmered; ziitewiis het der a der amerikanische Harvard-Universiteet Verwaltigswissenschaft gstudiert.

Dr Peres isch 1959 is israelisch Parlament, d Knesset, gwehlt worde. Ab em gliiche Johr hed er verschiideni Ministerpöste iignoo – für Verteidigung, Iiwanderig/Integration, Verchehr/Kommunikation und Information.
Ab 1977 isch er meh as eimol dr Vorsitzend vo der israelische Arbetspartei gsi, won er aber 2006 drus usdrätte isch. Vo 1984 bis 1986 isch er denn dr acht Ministerpresidänt vo Israel gsi und wider für e churzi Ziit vo 1995 bis 1996 noch em Mord am Jitzchak Rabin. Er isch au dr stellverträtend Regierigschef und Usseminister in der Regierig vom Ariel Scharon vo 2001 bis 2002 gsi. Vom Januar 2005 aa isch er wider Vize-Ministerpresidänt in de Regierige vom Ariel Scharon und Ehud Olmert gsi.

Am 13. Juni 2007 isch er vo dr Knesset zum nünte Staatspresidänt vo Israel as Nochfolger vom Mosche Katzaw gwehlt worde. Dr Peres het siini siibejöhrigi Amtsziit am 15. Juli 2007 agfange. Zue siim Noofolger isch am 10. Juni 2014 de Reuven Rivlin gwehlt worde.

De Peres isch e Cousin gsi vo dr Schauspilere Lauren Bacall.

## Literatur
* Tamar Amar-Dahl: *Shimon Peres. Friedenspolitiker und Nationalist.* Schöningh Verlag, Paderborn 2010.

## Weblink

* 
* Offizielli Biographi vom Israelische Usseministerium no dr Wahl vom Peres zum Präsidente (englisch)
* D Aatrittsred vom Schimon Peres als Staatspräsident am 15. Juli 2007 (englisch)
* Schimon Peres – d Site vo dr Knesset
* Website des Peres Center for Peace
* Offizielli Site vom Präsident vo Israel
Benjamin Netanjahu

Dr **Benjamin Netanjahu** (, z Israel informell *Bibi*; * 21. Oktober 1949 z Tel Aviv) isch en israelische Politiker vom konservative Likud-Block. Er isch sit em Dezember 2005 dr Vorsitzend vom Likud.

Dr Netanjahu isch vom Mai 1996 bis zum Mai 1999 dr israelisch Ministerpräsident gsi. 1998 und in de Johr 2002 bis 2003 isch er Usseminister gsi. 2003 isch er zum Finanzminister ernennt worde, het aber s Amt Mitti 2005 us Protest gege d Siidligspolitik vo der Regierig vom Ariel Scharon niidergleit.

Mit der Wahl vo der 17. Knesset isch er im April 2006 as dr Vorsitzend vo dr grösste Oppositionspartei Oppositionsfüehrer worde. Er het brobiert dr Likud und die rächtsradikali Partei Jisra'el Beitenu z fusioniere, het vorgschlage e Notstandsregierig z bilde wägen dr Art, wie im Ehud Olmert si Regierig dr Libanonchrieg vo 2006 schlächt ghandlet het, und het dr Rückdritt vom amtierende Ministerpräsident Olmert verlangt. Bi de Wahle vom Februar 2009 zur 18. Knesset hai si Partei, dr Likud und Kadima under em Vorsitz vo dr Tzipi Livni öbbe gliich guet abgschnitte.

Am 31. März 2009 isch dr Netanjahu zum zweite Mol Ministerpräsident vo Israel worde. Im Netanjahu si *Likud* het in ere Koalition regiert, wo u.&nbsp;a. die nationalistisch Partei *Jisra'el Beitenu* vom Awigdor Lieberman, d Arbeitspartei vom Ehud Barak und die orthodoxi *Shas*-Partei drzueghört häi. S Kabinett het 30 Minister ghaa.

Am 22. Januar 2013 het im Netanjahu si Bardeiebündnis d Waale gwunne, und am 18. Merz 2013 isch dr Netanjahu wider Brömieeminister worde und het au s Ministerium für Diplomatii und Diaspora übernoo.
Noch ere Regierigskriise im Novämber 2014  zwüschen em Likud und de liberale Bardeie het dr Netanjahu am 2. Dezämber si Finanzminister Yair Lapid und d Justizministerin Tzipi Livni entloo. 

Bi de Nöiwaale im Merz 2015 isch dr Likud die sterksti Bardei in dr Knesset worde.

## Weblink

* Robert Schulz: Benjamin Netanjahu – Ein Populist?, Rostock 2001 (PDF; 275 kB)
* Bradley Burston, Hamas will elect our next prime minister („Ha’aretz“, 15. Februar 2006)
* Benjamin Netanjahu Profil, Ynet Israel news Lexicon (ynetnews, änglisch)
* Interview mit em Netanjahu bi focus.de, 17. Merz 2008
Burg Rotenburg

D **Burgruine Roteburg** isch e Burgruine uf eme steile Biel im Dal vu dr Chleine Wise zwische Niderdägernau un Wislet in dr Gmei Chleis Wisedal im Landchreis Lörrach z Bade-Wirttebärg.

Die Higelburg, wu im 12. Johrhundert vu dr Herre vu Roteberg, ere Sytelinie vu dr Herre vu Röttele as Stammsitz ufböue loo woren isch, isch im 13. Johrhundert s erscht Mol gnännt wore un isch um 1570 dur e Ärdbidem gschlisse wore. D Burg zeigt no Räscht vu dr Wehrmuur un d Räscht vun eme Bärgfrid mit eme Durmässer vu nyyn Meter un ere Muursterki vu drej Meter, derzue e Wall un e Grabe.

## Literatur
* Friedrich-Wilhelm Krahe: *Burgen des deutschen Mittelalters. Grundriss-Lexikon*. Weidlich/Flechsig, Würzburg 1994, ISBN 3-8035-1372-3, S. 515.

## Weblink
* Burg Roteburg uf burgeninventar.de
Burg Scharfenstein

D **Burg Scharfestei** isch e Burgruine uf ere imposante Felsegruppe im hintere Minschterdal bim Ortsdeil Oberminschterdal vu dr Gmei Minschterdal im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.

D Hecheburg isch im 13. Johrhundert ufböue wore, anne 1267 as „castrum Scharphenstein“ e erscht Mol gnännt wore un, derwylscht si im Bsitz vu dr Herre vu Staufe gsi isch, im Johr 1346 vu Truppe vu Fryybeg gschlisse wore. D Burg isch speter Bsitz vum Chloschter St. Trudpert gsi.

Di ehmolig Burgaalag isch uf drej Felse gläge mit ere Hauptburg im Oschte. Uf em weschtlige Felse sin no Räscht vun eme quadratische Durm erhalte. 

## Literatur
* Max Miller, Gerhard Taddey: *Handbuch der historischen Stätten Deutschlands. Band 6. Baden-Württemberg*. Stuttgart 1965
* Klaus Riesterer: *Das Rätsel um Burg Scharfenstein – Das Abenteuer des Forscher-Trios im Münstertal *, Wagner-Verlag, März 2009, ISBN 978-3-86683-283-1.

## Weblink

*Burg Scharfestei (Schwarzwald) uf burgeninventar.de
*Burg Scharfestei uf alemannische-seiten.de
Scharfenstein (Begriffsklärung)

**Scharfenstein** bezeichnet:

* e Ortsdeil vu dr Gmei Drebach im Erzgebirgschreis z Sachse

**Scharfenstein** isch dr Name vu däne Bärg:
* Scharfenstein im Zittauer Gebirge, e Felse bi Oybin z Sachse, gnännt s *Lausitzer Matterhorn*
* Scharfenstein, e Felsklippe oberhalb vum Kalte Tal bi Wernigerode Sachse-Anhalt
* Scharfenstein, e Basaltkuppe bi Gudensberg z Hesse
* Scharfenstein, dytschte Name vum slowakische Bärg Záruby

**Scharfenstein** isch dr Name vu däne Burge:
* Burg Scharfestei, Burgräscht bi Minscherdal-Oberminschterdal im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg
* Burg Scharfenstein, Burg Leinefelde-Worbis-Beuren im Landchreis Eichsfeld z Thüringe
* Burg Scharfenstein, Burg ei Drebach-Scharfenstein im Erzgebirgschreis z Sachse
* Burg Scharfenstein, Burgruine bi Kiedrich im Rheingau-Taunus-Chreis z Hesse
* dytsche Name vun ere Burg im Behmische Mittelgebirg z Tschechien, hit *Burg Šarfenštejn*
* dytsche Name vun ere Burg im Behmische Mittelgebirg z Tschechien, hit *BOstrý*
* dytsche Name vun ere Burg in dr Slowakwei (slowakisch *Hrad Ostrý Kameň*)

* Scharfenstein, e Nationalparkstation im Harz, zwische Ilsenburg bzw. Bad Harzburg un em Brocken
Münstertal

**Münstertal** chan folgendees bedüte:
* Münschterdaal (Schwarzwald), e Gmeind im Landchreis Briisgau-Hoochschwarzwald, Bade-Württeberg, Dütschland
* *Münstertal*, dr dütsch Name fir e Alpedaal im Schwizer Kanton Graubünde (rätoromanische Name: *Val Müstair*), lüeg Val Müstair (Tal)
* *Münstertal*, dr dütsch Name fir d Gmeind Val Müstair im obegnännte Daal
* *Münstertal*, dr dütsch Name fir e Daal im Elsass, wù vu Dìrke (bi Kolmer) bis zum Kamm vu de Vogeese längt (Hauptort; Minschter), lüeg Vallée de Munster

**Lueg au:**
* Val Müstair (Begriffsklärung)
* Münster (Begriffsklärung)
Burg Neuenfels

D **Burg Nejefels** isch e Burgruine 1500 Meter sideschtlig vu Britzige, eme Stadtdeil vu Mille im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf eme 595 Meter NN hoche Bärgsporn.

## Gschicht
Die Spornburg isch wahrschyns vor 1300 vu dr Herre vu Neuenfels böue loo wore un isch anne 1307 s erscht Mol gnännt wore. Am Änd vum 14. Jh. hän d Herre vu neuefels d Burg an e Grof vu Stroßburi verchauft un hän si derno vun em as Lääche iberchuu. Noch dr Iberliferig isch anne 1540 d Familie vu Neuenfels dod ufgfunde wore, un d Burg isch derno syterhär verfalle, wu d Familie vu Neuenfels uusgstorben isch.

D Burgaalag isch chaschtefermig mit abgrundete Ecke gsi un het e Chärnburg gha vu eppe 30 mol 9 Meter, ohni Bärgfrid. Vu dr Burg sin no dr Grabe, Muurräscht vu dr Vordersyte un dr Durm erhalte.

## Literatur
* Max Miller, Gerhard Taddey: *Handbuch der historischen Stätten Deutschlands. Band 6. Baden-Württemberg*. Stuttgart 1965

## Weblink
* 
* Burg Nejefels uf burgeninventar.de
* Burg Nejefels uf badische-seiten.de
* Burg Nejefels uf badischewanderungen.de
Burg Alt-Urach

D **Burg Alt-Urach** isch e Burgruine z Lenzkirch im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald (Bade-Wirttebärg) im Schwarzwald. 

## Gschicht
D Burgaalag isch im 13. Jahrhundert dur di edelfreje Herre vu Urach böue loo wore. Si isch s Zäntrum vu dr Herrschaft Lenzkirch im 14. und 15. Johrhundert un im Bsitz vu dr Herre vu Blumegg gsi. 1491 isch si an d Grofe vu Firschtebärg verchauft wore, isch zue sälere Zyt aber scho as „Burgstall“, des heißt as nit bewohnbar bezeichnet wore. Syt 1972 isch si im Bsitz vu dr Gmei Lenzkirch.

## Aalag
An di urspringlig Burg mit Viereck-Wohndurm un Muurring isch um 1404 e Huusaaböu aaglideret wore. S Muurwärch isch 1995/96 dur dr Schwarzwaldverein Lenzkirch saniert wore.


Datei:Burg Alt-Urach Grundriss.png|Grundriss
Datei:Burg Alt-Urach Skizze.png|Rekonschtruktionszeichníg, Aasicht vu Nordoschte


## Weblink

* Burg Alt-Urach uf burgeninventar.de
Burg Stallegg

D **Burg Stallegg**, au *Stacheleck* gnännt, isch e Burgruine bim Ortsdeil Geschwyyler vu dr Stadt Leffinge im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.

## Gschicht
D Burg isch im 13. Johrhundert böue wore un im Bsitz vu dr Herre vu Firschtebärg gsi. Anne 1525 isch d Burg im Buurechrieg gschlisse wore. Vu dr friejere Burgaalag isch nyt meh erhalte.

## Literatur
* Arthur Hauptmann: *Burgen einst und jetzt. Burgen und Burgruinen in Südbaden und angrenzenden Gebieten*. Verlag des Südkurier. Konstanz 1987. ISBN 3-87799-040-1

## Weblink
* Burg Stallegg uf burgeninventar.de
Burg Hauenfels

D **Burg Hauefels** isch e Hehleburg gsi in dr Nechi vu Gietighofe bi Ehrechilche im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.

## Lag

D Ruine lyt bi dr Deifelschuchi am Elberg, eme Näbegipfel vum Hohfirscht iber dr hitige Ortschaft.

## Gschicht
D Gschicht vu dr Burg Hauefels isch no wenig erforscht. E megligi erschti Nännig isch uf s Johr 1316 datiert. Di hite sichtbare Muurräscht stammen aber us ere jingere Zyt. Bis Ändi 1990er Johr sin au no zwo Schießscharte sichtbar gsi. D Muurräscht sin aber deilwyys vu Jugedlige umghejt wore.

D Burg het im Dryssgjehrige Chrieg em Dominikanerpater Michael vum Predigerchloschter Fryybeg as Versteck dient. Vu dert us het er zämme mit versprängte eschtryyschische Soldaten un Buure e erfolgryyche chleichrieg gege d Schwede gfiert im noche Chilchhofe. Speter het d Burg Raiberbandine as Versteck dient.

## Weblink
* Burg Hauefels uf badische-seiten.de
Schönenbuch

**Schönebuech** isch e politischi Gmeind im Bezirk Arlese im Baselbiet in dr Schwiiz.

## Geografi
Schönebeuch ligt im Sundgau uf 355&nbsp;m&nbsp;ü.&nbsp;M. und isch mit nume 136 Hektare (71 % Landwirtschaft, 27 % Siidlig, 2 % Wald) die zweitchliinschti Gmeind vom Baselbiet (nume Giibenech isch no es bizz chliiner). S Dorf isch vo drei Sitte vo Frankriich (Gmeinde Neuweiler und Niederhagenthal) umschlosse. Nume im Nordoschte het si Aschluss a d Baselbieter Gmeind Allschwil.

## Wappe
Silberne Grund und drin e roti Bueche uf grüenem Dreiberg. D Bueche stoot für dr Gmeininame -buch(e) und dr Dreiberg wist uf d Höhelag vom Dorf hi.

## Gschicht
Schönebuech isch s erscht Moll 1315 inere Urkunde erwäänt worde. Dordrby het me dr alemannisch Wiler noch eme Buecheghölz, wo nid wyt wäg gläge isch, benannt. Im Mittelalter hets Basler Chloschter St. Klara z Schönebuech e Buurehof gha, wo immer widr dr Bsitzer gwäggslet het und im 17. Joorhundert an soledurnisch Stand gfalle isch. Will Schönebuech immer unter dr Oberhoheit vom Bischof vo Basel gstande isch, hets Schicksal vo dr bischöfliche Vogtei Birseck teilt: 1792 Teil vor Raurachische Republik, 1793 französisch und ab 1815 baslerisch (1833 noch em Freiheitskampf baselbieterisch).

## Wirtschaft
Z Schönebuech wird no vill Landwirtschaft betriibe, wobi aber d Buure e grosse Dail vo ihrne Fälder ännet dr Gränze uff Elsässer Bode hän und d Frücht vo däm Land zollfrei in d Schwiiz importiere dörfe, was d Elsässer Buure gar nid gärn gseen.

## Verkehr
Schönebuech isch mit dr Buslinie 33 vo dr Basler Verkehrsbetriib mit Allschwil und Basel verbunde. Stroosse fiere uff Allschwil und Neuwiller.

## Trivia
Schönebuech isch prominänt erwähnt im Baselbieterlied, wo afoot mit „Vo Schönebuech bis Ammel“, will Schönebuech die nordweschtligschti Gmeind vom Kanton gsi isch (sits Laufedaal zem Baselbiet cho isch, isch das jetzt Roggeburg).

## Weblink

* Offizielli Website vo Schönebuech
* Uszug us dr Dorfgschicht uf *dreyer.ch*
* 

## Fuessnote
Baselbieterlied

S **Baselbieterlied** (ursprüngliche Titel: "Im Baselbieterkränzli") isch die heimlig und inoffizielli Hymne vom Kanton Basel-Landschaft ("Baselbiet"). S Lied wird bi offizielle Aläss wie z. B. Eröffnigsfiire und Militärentlassige gsunge aber au bi private Verastaltige vo aller Couleur. Bsunders wichtig ischs Baselbieterlied am Banntag, wo rituell d Gmeinigränze (dr Gmeinibann) kontrolliert wird. S Lied isch au Thema in dr Primarschuel.

S Lied isch anno 1862 vom Wilhelm Senn (1845-1895) in Baselbieter Mundart als Vereinslied vom *Baselbieter Chränzli* dichtet worde. I däm Verein hän sich noch Basel "usgwanderti" Baselbieter Bürger troffe.

S Lied beschriibt in de erschte beide Strophe d Usdeehnig vom Kanton vo Wescht noch Oscht und Süd noch Nord (wobis hütte nymmi stimmt, denn sits Laufedaal zem Baselbiet cho isch, isch Roggeburg die nordweschtligscht Gmeind vom Kanton) und die molerischi Landschaft. In dr 3. und  4. Strophe wärde die bsunders guete Qualitäte vom Baselbieter Volch bsunge.

Die vierti Stroofe goot eso:

:*Chunnt öppe ein cho chlage,
:Und seit, er lid so Not,
:So teilt der ander mit ihm
:Recht gern si Stückli Brod.
:Und het er schnell e Fätze ab,
:Und beidi esse gnue.*

Wie woor daas isch, cha mä dra gsee, ass s Baaselbiet nid emol si Däil an de Chöste vo dr Uni het welle (oder chönne) zaale, und s Gäld vo dr Stadt vorgstreckt het überchoo.
 
## Liedteggscht
**lueg: **

## Weblinks
* Melodi zum Baselbieterlied
Teufelsküche (Gütighofen)

D **Deifels-Chuchi** (dt. *Teufelsküche*) sin e baar chleini Hehline in ere Chalchsteiformation am Elbärg - e Näbegipfel vum Hohfirscht im Schimbergmassiv - iber Gietighofe bi Ehrechilche im Südweschte vum Hexedal.

D Hehline sin zem Deil natyrlig, zem Deil aber au vu Mänsche gschaffe wore. D Haupthehli isch in eppe 10 Meter Hechi an ere Steilwand. Diräkt dernäbe findet mer au no Muurräscht vu dr Burg Hauefels.

In Hehline, wu Schärmi biete, hän in dr Steizyt vor ca. 35.000 Johr Rendierjeger gläbt, wu vu do uus d Ebeni hän chenne beobachte.

Bsichtigt wäre chenne d Hehline zue jedere Zyt, mer sott aber gueti Schueh aalege. In d Haupthehli chunnt mer nume iber e Leitere.
Alt-Geroldseck

**Alt-Geroldseck**, au *Rauhkaschte* gnännt, isch e Burgruine uf eme Bärgsporn iber Schenbärg, eme Ortsdeil vu dr Gmei Seelbach, im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si lyt 1700 Meter nerdlig vu dr Ruine Hochegeroldseck

## Gschicht
Die Spornburg isch im 12. Johrhundert vu dr Herre vu Geroldseck böue loo wore un anne 1139 s erscht Mol in ere Urkund gnännt wore. Im Johr 1277 isch d Burg zuegunschte vu Hochegeroldseck ufgee wore. Vu dr chleine, grad emol 400 Quadratmeter große Burgaalag sin nume no wenig Muurräscht vu dr Schildmuur un vum Palas un derzue dr Halsgrabe erhalte.

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Schwarzwald-Verlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8 

## Weblink
* Alt-Geroldseck uf burgeninventar.de
Bärenburg

**Bärenburg** isch dr Name vu däne Ort:
* Bäreburg, Ortsdeil vu dr Gmei Andeer im Kanton Graubünde in dr Schwyz
* Kurort Bärenburg, Gmeideil vu Altenberg z Sachse z Dytschland

**Bärenburg** isch dr Name vu däne Burge:
* Burg Bärenburg (Ramsbach), Burgruine z Oppenau z Bade-Wirttebärg z Dytschland
* Burg Bärenburg (Andeer), bi dr Gmei Andeer im Kanton Graubünde in dr Schwyz
Burg Bärenburg (Ramsbach)

D **Ruine Bäreburg** isch e Burgruine in Ortslag vu Ramschbach, eme Stadtdeil vu dr Stadt Oppenau im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf eme gäche Bärgvorsprung weschtlig vu dr Rench uf rund 427 Meter iber Normalnull.

## Gschicht
Die Burg isch im 12.&nbsp;Johrhundert vu dr Grofe vu Fryybeg böue loo wore un isch anne 1307 s erscht Mol gnännt wore. Wyteri Bsitzer sin d Herre vu Bärebach un d Bischef vu Stroßburi gsi. No 1470 isch d Burg verfalle. Vu dr friejere Burgaalag sin nume no 2 Meter hochi Muurräscht vorhande. Dr Bergfrid het e Grundflechi vu 7,5&nbsp;mol 7,5 Meter un e Muursterki vu 1,7 bis 2,2 Meter gha.

## Literatur
* Wolfgang Krüger: *Die Deutsche Burgen und Schlösser in Farbe. Burgen, Schlösser, Festungsanlagen, Herrenhäuser und Adelspalais in der Bundesrepublik Deutschland und Berlin (West)*. Wolfgang Krüger Verlag/S. Fischer Verlag GmbH. Frankfurt am Main 1987. ISBN 3-8105-0228-6

## Weblink
* Bäreburg uf burgeninventar.de
Oben am jungen Rhein

**Oben am jungen Rhein** isch set 1920 d Nationalhymne vom Füarschtatum Liachtaschta. Dr jetztig Titel und Tekscht exischtiart set 1963.

Dr Originaltekscht isch 1850 vom Urner Jakob Josef Jauch (1802-1859) gschreba wora. Als Melodi wörd wia bi dr Nationalhmyna vo Grossbritannia und wia früahner bi dr alta Schwiizerhymna Rufst du, mein Vaterland s englische "God save the Queen" brucht.

1963 isch dr Tekscht g'enderat worda, um dütschlandlaschtigi Aspeliga z'entferna: Us "am dütscha Rhii" isch "am junga Rhii" wora, us em "dütscha Vaterland" s "tüüre Vaterland". Die 2. Stropha isch ersatzlos gstreha wora, d Stropha 3 und 4 wören numma gsunga.

Es isch Bruch gse, wenn gsunga wora isch „Hoch leb’ der Fürst vom Land“ und „Hoch unser Vaterland“ dr rächt Arm senkrächt i d Höhi z'strecka. Well es aber am Hitlergruass ähnlig usseha ka, isch der Bruuch unüblich wora.

## Teggscht
* Lueg: .
Deutschlandlied

S **Dütschlandlied** *(Deutschlandlied)* oder au s **Lied vo de Dütsche** *(Lied der Deutschen)* isch e dreistrophigs Lied und isch sit 1922 ganz oder teilwys d Nationalhymne vo Dütschland.

## Gschicht
Dr Teggscht isch vom August Heinrich Hoffmann von Fallersleben am 26. August 1841 uf dr Insel Helgoland dichtet worde. 
D Melodie isch d Kaiserhymne *Gott erhalte Franz, den Kaiser* vom Joseph Haydn vo 1797.

1922, zer Zyt vo dr Weimarer Republik, hett dr Riichspräsident Friedrich Ebert s Dütschlandlied mit allne drei Strophe zer Nationalhymne vom Dütsche Riich erklärt.

Unter dr Herrschaft vo de Nazis im Dritte Riich isch nume no die erschti Strophe gsunge worde, druffabe s nazionalsozialistische Horst-Wessel-Lied. 

Vo 1945 bi 1952 het Dütschland kei Nationalhymne gha. Die stark nationalistische Tendänze im Dütschlandlied (v. a. in dr 1. und 2. Strophe), wo em im 19. Joorhundert und während dr Nazizyt vorherrschende dütsche Grossmachtdänke entsproche hän wie au d Verwändig vo dr 1. Strophe in Verbindig mit em Horst-Wessel-Lied dur d Nazis hän zunere kritische Ystellig gegenüber em Lied, bsunders de erschte beide Strophe gfiehrt.

1952 isch denn widr offiziell s Dütschlandlied - und zwar mit allne drei Strophe - als dütschi Nationalhymne ygfüert worde, allerdings mit dr Empfählig, nume no die 3. Strophe z'singe. Sit dr Wiidervereinigung 1991 isch offiziell nume no die 3. Strophe Nationalhymne.

## Teggscht
***lueg: **

## Weblinks
* Text und Ton vor Nationalhymne, Presse- und Informationsamt der Bundesregierung
* Hymne mit Text alose
* ''Deutsche Nationalhymne – „Die blödsinnigste Parole der Welt“'', Spiegel Online, 24. Juni 2006
Land der Berge, Land am Strome

**Land der Berge, Land am Strome** isch sit 1947 d Bundeshymne vo Öschtriich. Si isch vo dr Paula von Preradovic 1946 dichdet worde.

Sit 1797 isch d Haydn-Hymne (Kaiserlied) die öschtriichisch Hymne gsi. Will das Lied aber au vo de Nazis brucht worde isch (Deutschlandlied) het Öschtriich e neui Hymne welle und 1946 e Ideewettbewärb lanciert. Us 1800 Ysändige isch "Land der Berge, Land am Strome" als Siiger hervor gange.

D Melodie vo dr Hymne isch s "Kettenlied" us dr Freimaurerkantate vom Wolfgang Amadeus Mozart. Neueri Erkenntnis lege aber noch, dass s Kettenlied nid vom Mozart, sondern vo sim Klaviermeischter Johann Baptist Holzer stammt.

## Teggscht
* **lueg: **

## Literatur
* Peter Diem: *Die Symbole Österreichs.* Wien 1995. ISBN 3-218-00594-9

## Weblinks
* Audio-Stream (mp3)
* Note
* Peter Diem: ''Die Symbole Österreichs''
* Bundeshymne uf austria.gv.at (MP3-Download)
Baslerlied

S **Baslerlied** – oder au **«Z’Basel an mym Rhy»** – isch d Hymne vom Schwiizer Kanton Basel-Stadt und dr Stadt Basel. 

Dr Teggscht isch im Basler Dialäkt gschriibe und stammt vom alemannische Dichterfürscht Johann Peter Hebel (1760–1826), d Melodii derzue isch vom Komponischt Franz Wilhelm Abt (1819–1885).

D Hymne wird bi offizielle und inoffizielle Aläss bruucht.

Dr Hebel het das Lied ursprünglig a e „Frau Meville“, Tochter und Schwöschter vo de Bsitzer vo dr Papierfabrik z Höfe bi Schopfe grichtet, will die Fabrik s Papier zu de „Allemannische Gedicht“ vom Hebel härgstellt hett.

S Gedicht isch öppe 1806 entstande, aber erscht 1834 unter em Titel „Erinnerung an Basel“ druggt worde, d Melodii für s Lied isch erscht 1884 drzue ko.

Bsunders beliebt isch d Melody au bi de Ahänger vom FC Basel, wo aber en andere Teggscht derzue singe („Rot-blau Eff-Cee-Bee“).

## Teggscht
Lueg bi:   

## Weblink
* Gsunges Baslerlied
* Mira Lachmann: Z'Basel an mim Rhy - wie Sie es noch nie gehört haben, 2016
Burg Bosenstein

D **Burg Bosestei**, au *Hagebrucker Schloss* gnännt, isch e Burgruine uf em Schlossbuckel hinter em Schlosshof bi dr Gmei Ottehefe im Schwarzwald im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf rund 373 Meter iber Normalnull.

## Gschicht
Die Higelburg isch im 11.&nbsp;Johrhundert vu dr Grofe vu Eberstein böue loo wore. Si isch anne 1291 s erscht Mol gnännt. im Johr 1617 uusböue wore, im Dryssgjehrige Chrieg gschlisse un derno anne 1840 abbroche wore. Bsitzer vu dr Burg sin d Herre vu Bosenstein gsi. Vu dr friejere Burgaalag, wu us ere Chärnburg mit ere Vorbiurg bstanden isch, sin no dr gangbar Halsgrabe un Muurräscht erhalte.

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen im Ortenaukreis. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8 

## Weblink
* Burg Bosestei uf burgeninventar.de
Berner Marsch

Dr **Bärner Marsch** oder **Bärnermarsch** isch die inoffiziell Hymne vom Kanton Bärn und wird an offizielle wie inoffizielle (z. B. Sport) Aläss gspiilt. D Uffüerig isch fasch immer instrumental, will dr originali bärndütschi Teggscht nume no wenige Lüt bekannt isch und s zuedäm ke Version uff französisch, dr 2. Amtssproch vo Bärn, git.

Dr Teggscht isch zimli martialisch und wird drumm au kritisiert. Im Joor 2000 isch aber e Änderigsatrag im Bärner Grosse Rot mit über 90% abglehnt worde. Dr Atrag hett e friidlichere Teggscht verlangt.

Wie bi vile traditionelle Märsch het sich au bim Bärner Marsch Autor und Komponischt nid überliiferet.

## Teggscht
***lueg: **

## Weblinks
* Real Audio File 
* WMA-Version (MediaPlayer)
Oberwil

**Oberwil** isch dr Name vo folgende Gmeinde in dr Schwiiz:
* im Kanton Basel-Landschaft
** Oberwil BL
* im Kanton Aargau
** Oberwil-Lieli
* im Kanton Bern
** Oberwil bei Büren
** Oberwil im Simmental

**Oberwil** isch dr Name vo folgende Ortschafte i de Schwiz:
* im Kanton Thurgau
** Oberwil TG, e Ortschaft i de Gmeind Gachnang
* im Kanton Zug
** Oberwil bei Zug, e Ortschaft i de Gmeind Stadt Zug
** Oberwil (Cham), en Wiiler i de Gmeind Cham
* im Kanton Züri
** Oberwil (Dägerlen), e Ortschaft i de Gmeind Dägerle
** Oberwil (Nürensdorf), e Ortschaft i de Gmeind Nüresdorf
** Oberwil (Pfäffikon ZH), e Ortschaft i de Gmeind Pfäffike im Zürioberland
* im Kanton Sangalle
** Wiiler Oberwil, e Ortschaft i de Gmeind Waldcherch
Oberwil BL

**Oberwyl** isch e Gmeind im Bezirk Arlese vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiz.

## Geografi
Oberwyl ligt fünf Kilometer vo Basel ewägg uff 316 m ü.M. im Leymedaal am Weschthang vom Bruederholz. Sini Nochberdörfer sin Biel-Bängge und s elsässischi Näiwil im Weschte, Therwil im Süde, Rynach im Südoschte, Bottmige und Binnige im Norde und Allschwil im Nordweschte.

D Flechi betreit 788 Hektare, drvo sin 45 % Landwirtschaftsgebiet, 20 % Wald, 34 % Sidligsgebiet und 1 % isch unproduktiv.

## Gschicht
Uf em Gmeinigebiet vo Oberwil het me Räscht us dr Bronze-, Yse- und Römerzyt und früehmittelalterligi Töpferööfe gfunde. Um 1100 het mes erscht Moll vo *Obervvilre* ghört. S Gebiet het ab em Mittelalter em Bischof vo Basel ghöört, aber vo 1529 bis 1585 het sich s Dorf zur Reformation bekennt (isch aber unter dr Herrschaft vom Bischof bliibe).

Vo 1792 bis 1815 isch Oberwil Teil vor Raurachische Republik resp. spöter unter em Napoleon Frankryych gsi. Am Wiener Kongräss 1815 isch s Birseck mitsamt Oberwyl zem Stand Basel cho.

## Wappe
Rote Untergrund, in dr Mitti e sänkrächte, silbrige Wällepfahl, wo dr Birsig darstellt. Rächts e ufrächte silbrige Schlüssel mit eme "O" im Schlüsselgriff und links en ufrächts silbrigs Schwärt. Die beide Symbole stöön für d Kirchepatron St. Peter und Paul.

## Partnerschaft
Partnergmeind isch Aschau im Tirol.

## Sehenswürdigkeite
* Katholischi Pfarrkirche St. Peter und Paul mit Steikischtegreber us em Früehmittelalter
* *Häring-Huus*, e spotgotischs „Sigristehuus“
* Spotbarocks Pfarrhuus us em Johr 1783 mit romantische Wandbilder im Studierzimmer und „Panoramen der Umgebung“ vo 1820
* *Sprützehüüsli*, s erschte Schuelhuus, wo 1827 baut worde isch, und spöter e Füürwehrmagazin gsi isch und hüt e Kulturzentrum.


Datei:Oberwilbeischnee.JPG|Hauptstross, Winter 2006 (usserordentlig vill Schnee)
Datei:Pfarrkirche-Oberwil.jpg|Katholischi Pfarrkirche St.Peter und Paul


## Persönlichkeite
* Stephan Gschwind (1854-1904), Unternähmer und Wohldääter

## Literatur
* Hans-Rudolf Heyer: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Landschaft, Band I: Der Bezirk Arlesheim, mit Kantonseinleitung.* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 57). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1969.
* Pascal Ryf: *Oberwil - einst und heute*. Friedrich Reinhardt Verlag, Basel 2016, ISBN 978-3-7245-2156-3

## Weblink

* Offizielli Website vor Gemeind 
* Oberwil uf www.baselland.ch
* 

## Fuessnote
Ruine Diersburg

D **Ruine Dierschburg**, au *Tiersperg* gnännt, isch e Burgruine uf eme felsige Higel eppe 1900 Meter sidestlig vum Ortsdeil Dierschburg vu dr Gmei Hohberg im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.

## Gschicht
Die Hecheburg isch vu dr Herre vu Diersburg am Änd vum 12. Johrhundert böue loo wore. S erscht Mol gnännt isch si anne „Stein zu Tiersperc“ vum Walter von Tiersperc un anne 1259 as "Diersberg". Im 13. Johrhundert isch d Burg erwyteret wore un isch im 14. Johrhundert e Ganerbe-Burg gsi, bis si im Dryssgjehrige Chrieg un 1668 vu dr Franzose gschlisse woren isch. 1763 isch d Burg fir d Steigwinnig abbroche wore. In dr Johr 1980 bis 1983 isch d Ruine reschtauriert wore.

D Burg isch speter im Bsitz vu dr Markgrofe vu Bade gsi un ab 1455 im Bsitz vu dr Freiherre vu Roedern.

## Aalag
Di ehmolig Burgaalag isch e chleini stark bfeschtigti Aalag gsi mit ere bsudnere Chärnburg, wu zwei Palasgebäude gha het, derfir aber kei Bärgfrid. D Böusubschtanz zeigt deilwyys Buckelquader. D Schildmuur het e Sterki gha vu 3 Meter un d Ringmuure vu 2 Meter. D Aalag isch hite in Privatbsitz.

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8

## Weblink
* Burg Dierschburg uf burgeninventar.de
* Burg Dierschburg uf badischewanderungen.de
Hohengeroldseck

**Hochegeroldseck** isch e Burgruine im Schwarzwald. D Ruine lyt im Ortsdeil Schenberg vu dr Gmei Seelbach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch Stammsitz gsi vu dr Herre vu Geroldseck.

## Lag
D Hochegeroldseck lyt uf ere Aahechi zwischen em Kinzigdal un em Schutterdal.

## Gschicht
D Burg isch um 1260 uf em Schenberg as Stammburg vu dr Herre vu Geroldseck böue loo wore un het zwische dr Landesdeilig 1277 un em Änd vu dr Geroldsecker Herrschaft 1634 dr Mittelpunkt vu dr *Obere Herrschaft* Hochegeroldseck bildet. S Biet vu dr obere Ortenau isch syter anne 1277 in dr Hand vu dr Noofahre vum *Walther vu Geroldseck* gsi un het d Herrschafte Lohr, Mahlberg, Schiltach un d Chleschter Schuttere und Ätteneminschter umfasst. Ebefalls im Bsitz vu dr Herre vu Geroldseck gsi isch d Landvogtei zue bode Syte vum Ryy vu Basel bis Seltz. Fir 30.000 Gulde het dr Markgrof Jakob I. vu Bade 1442 vu dr Noofahre vum Walther vu Geroldseck, d Helfti vu dr Herrschaft Lohr un Mahlberg gchauft. 1486 isch d Burg vum Pfalzgrof Philipp eroberet wore un isch derno bis 1534 bi dr Kurpfalz blibe. D Burg isch anne 1688 dur franzesischi Truppe gschlisse wore.

D Ruine Hochegeroldseck isch hite Eigetum vu dr Rächtsnoofolger vu dr Herre vu Geroldseck, dr Firschte *von der Leyen,* un wird vun eme Ferderverein betrejt. Si isch 2005 vum *Landesverein Badischi Heimet* zum „Kulturerbe des Landes“ erhobe wore. Stark fir d Renovierig vu dr Burgruine Hohengeroldseck hed si dr Alfred Siefert yygsetzt.

## Aalag
D Burg, wu di eppe 10 m hoche Ussemuure (Unterburg) un s Hauptgebäude (Oberburg) dervu erhalte sin, isch e durmlosi Durmhuusburg un bildet vor allem vum Kinzigtal här e markante Blickfang. 

## Literatur
* Christoph Bühler: *[http://www.buehler-hd.de/reg/index.htm Die Herrschaft Geroldseck: Studien zu ihrer Entstehung, ihrer Zusammensetzung und zur Familiengeschichte der Geroldsecker im Mittelalter]*. (= Veröffentlichung der Kommission für geschichtliche Landeskunde in Baden-Württemberg: Reihe B, Forschungen; Bd. 96). Kohlhammer, Stuttgart 1981, ISBN 3-17-005147-4
* Thomas Foerster: *Die Eroberung der Burg Hohengeroldseck 1486*. In: ZGO 152 (2004), S.&nbsp;165–187.
* Karl List: *Die Burg Hohengeroldseck*. In: Hugo Schneider (Hg.): *Burgen und Schlösser in Mittelbaden*, (Die Ortenau 64), Historischer Verein für Mittelbaden, Offenburg 1984, S.&nbsp;323–335.

## Weblink
* Geroldsecker Land Website über das Land und seine Geschichte
* Burg Hohengeroldseck
* Burg Hohengeroldseck auf badischewanderungen.de
Burg Husen

D **Burg Huse** isch e hochmittelalterligi Burgruine iber dr Stadt Huse im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.

## Lag
D Ruine lyt im Kinzigdal im Schwarzwald.

## Gschicht

Wahrschyns hän d Herzöge vu Zähringe im 12. Johrhundert do ne erschti Burg böue loo. Si isch anne 1246 s erscht Mol as *Castrum Husen* gnännt wore. Si isch derno in dr Bsitz vu dr Grofe vu Fryybeg chuu. Anne 1303 isch d Burg dur d Hochzyt vu dr Verena vu Fryybeg mit eme Firschtebärger an d Grofe vu Firschtebärg) chuu.

Dr Grof Heinrich IV. vu Firschtebärg het d Burg zwische 1453 un 1477 großzigig umböue un erwytere loo. E Halsgrabe un e Vorburg hän di eigetlig Burg mit em Palas un em Bärgfrid gschitzt.

D Burg isch d Wohnig vu dr firschtlige Burgvegt gsi. Im Johr 1632 isch d Burg abbrännt un isch derno wider ufböue wore. 1643 isch si vu franzesisch-weimarische Truppe unter em Grof Jean Baptiste Budes de Guébriant gschlisse wore.

Speter isch d Ruine in d Schanze mit yybezoge wore fir d Verdeidigung vum Dal gege fyndligi Truppe.

Anne 1896 het dr Bärgfrid e Zinnechrone iberchuu statt em Durmhelm. 1968 het d Stadt Huse d Ruine vum Firschtehuus Firschtebärg ufgchauft.

## Aalag
Erhalte sin Deil vu dr Palasmuure, dr sognännt Batteriidurm un dr Bärgfrid.

## Weblink
*Burg Huse uf burgeninventar.de 
*Burg Huse uf alemannische-seiten.de
Burg Neuenstein (Hubacker)

D **Burg Nejestei** isch e Burgruine uf eme Uuslaifer vum Chleine Schärtechopf sidweschtlig vu Huebacker, eme Ortsdeil vu dr Gmei Lütebach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.

## Gschicht
Die Hecheburg isch um 1322 vu dr Grofe vu Fryybeg böue loo wore. Wyteri Bsitzer sin d Herre vu Neuenstein gsi. Anne 1609 isch d Burg Nejestei gschlisse wore. Hite sin vu dr Burg nume no wenig Muurräscht z sähne.

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Schwarzwald-Verlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8

## Weblink
* 
* Burg Nejestei uf burgeninventar.de
Neuenstein

**Neuenstein** isch dr Name vu däne Ortschafte:
* Neuenstein, Stadt im Hohenlohekreis z Bade-Wirttebärg
* Neuenstein (Hessen), Gmei im Landchreis Hersfeld-Rotenburg z Hesse

**Neuenstein** isch dr Name vu däne Burge:
* Burg Neuestei, Burgruine bi Badewyyler im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg
* Burg Nejestei, Burgruine bi Lütebach-Huebacker im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg
* Burg Neuenstein, Burg bi Neuenstein-Saasen im Landchreis Hersfeld-Rotenburg z Hesse
Burg Neu-Windeck

D **Burg Nej-Windeck**, au *Burg Neuwindeck*, *Burg Lauf* oder *Laufer Schloss* gnännt, isch e Burgruine uf em Schlossberg, ere Aahechi in Ortslag vu Lauf im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.

## Gschicht
D Burg isch anne 1371 s erscht Mol in ere Urkund gnännt wore. Si isch um 1300 vu dr Herre vu Windeck böue loo wore. Däne ihri Familie het sich in zwo sälbstandigi Linie drännt gha: Alt- un Nej-Windeck. 1377 isch in ere Urkund e Burgkapälle gnännt, wu dr Heilige Drej Chenig gwejt gsi isch.

Di bode Linie vu dr Familie, wu in dr Gschicht nit immer eidytig usenanderzhalte sin un au s nämlig Wappe gfiert gha hän, hän wäge ihre unterschidlige Inträsse vilmol in Gegnerschaft gläbt. Eso isch s chuu, ass d Burg dr Stroßburger im Schleglerkrieg (1394 – 1396) as Stitzpunkt gege Alt-Windeck dient gha het.

D Fyndseligkeite hän erscht anne 1466 ufghert. Dr *Berthold von Neu-Windeck* het in däm Johr d *Anna von Alt-Windeck* ghyrote. Dr letscht Erb, dr *Jakob von Windeck*, isch uf dr Ruckreis vu syyre Junkerfahrt, wu ne dur Frankryych, Spanie un Italie uf Palästina gfiert gha het, z in Venedig 1592 an ere schwäre Chranket gstorbe. D Läche sin an s Ryych un an dr Markgrof Eduard Fortunat vu Bade zruckgfalle, di verblibene Allodie sin zue glyche Deil an di bode Schweschtere gange: Alt-Windeck an d Ursula un Nej-Windeck an d Elisabeth.

Scho anne  1500 het dr *Sebastian von Windeck* e Deil vu dr Burg an dr Markgrof Christoph I. vu Bade verpfändet gha. D Markgrofe vu Bade hän derno e Deil vu dr Burg vu 1520 bis 1570 dr *Herre vu Dürrmenz* iberloo. S git keini gsicherete Känntnis driber, wänn d Burg gschlisse woren isch. Aber scho anne 1580 isch d Burg as Ruine bezeichnet wore.

## Aalag

D Burgaalag, wu im gotische Stil böuen isch, isch e chleini trapezfermigi Aalag gsi mit eme drejsteckige Palas, eme chleine Wohngebäude, eme 20 Meter hoche Bärgfrid mit drej Verliis, Ritterwohnige un Stääl, umgee vun ere Ringmuure, wu wie ne Art Schildmuure versterkt isch, Zwingeraalag.

## Literatur
* Dieter Buck: *Burgen und Ruinen im nördlichen Schwarzwald*. Theiss. Stuttgart 2002. ISBN 3-8062-1601-0
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Schwarzwald-Verlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8
* Hugo Schneider: *Burgen und Schlösser in Mittelbaden*. In: Historischer Verein für Mittelbaden (Hrsg.): *Die Ortenau. Zeitschrift des Historischen Vereins für Mittelbaden*. Ausgabe 64. Verlag des Historischen Vereins für Mittelbaden. Offenburg 1984. ISSN 0342-1503
* Heiko Wagner: *Theiss Burgenführer Oberrhein. 65 Burgen von Basel bis Karlsruhe*. Theiss. Stuttgart 2003. ISBN 3-8062-1710-6
* Wolfgang Zimmermann: *Unterwegs zu Burgen und Schlössern im Schwarzwald. Ausflüge und Wanderungen zu den schönsten und interessantesten Burgen und Schlössern*. Fink-Kümmerly und Frey. Ostfildern 1981. ISBN 3-7718-0409-4

## Weblink

* Burg Neu-Windeck uf burgeninventar.de
* Ruine Neu-Windeck uf "Burgen und Ruinen in Baden-Württemberg"
* Burg Neuwindeck uf badischewanderungen.de
*Sag vu dr Geischterhochzyt uf dr Nej-Windeck
Schauenburg (Oberkirch)

D **Schaueburg** isch e Burgruine oberhalb vu Gaisbach, eme Ortsdeil vu dr Stadt Oberkirch, im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf rund 397 Meter iber Normalnull uf eme Bärgsporn im Ränchdal.

## Gschicht
D Burg isch im 11. Johrhundert vum Herzog Berthold II. vu Zähringe böue loo wore un isch anne 1120 s erscht Mol gnännt. Wyteri Bsitzer sin d Grofe vu Calp (um 1090), d Herre vu Eberstei (um 1200) un d Ritter vu Schaueburg gsi. D Burg isch im Dryssgjehrige Chrieg gschlisse wore, wyteri Zersterige het s anne 1689 un 1703/13 gee. Syterhär isch d Burg e Ruine.

## Aalag
D Ruine isch no guet erhalte. D Burgaalag mit zmindescht drej Wohndirm, wu no zwe dervu zem Deil erhalte sin, zeigt no Räscht vun eme Dordurm, vun ere Ringmuure, wu ne Kapälle draböuen isch, un vun ere Vorburg, wu umschlossen isch vun eme Halsgrabe un eme ussere Wall.

## Literatur
* Friedrich-Wilhelm Krahe: *Burgen des deutschen Mittelalters*. Weltbild Verlag GmbH. Würzburg 1998. ISBN 3-86047-219-4
* Max Miller, Gerhard Taddey: *Handbuch der historischen Stätten Deutschlands. Band 6. Baden-Württemberg*. Stuttgart 1965
* Wolfgang Zimmermann: *Unterwegs zu Burgen und Schlössern im Schwarzwald. Ausflüge und Wanderungen zu den schönsten und interessantesten Burgen und Schlössern*. Fink-Kümmerly und Frey. Ostfildern 1981. ISBN 3-7718-0409-4

## Weblink
* Offiziälle Internetufftritt
* D Schaueburg uf burgeninventar.de
* D Schaueburg uf badenpage.de
* Burg Schaueburg uf burgenwelt.de
* D Schauenburg uf badischewanderungen.de
Ruine Wolfach

D **Ruine Wolfe**, au *Altwolfach* oder *Schlessli* gnännt, isch dr Iberräscht vu dr friejere *Burg Wolfach* z Wolfe im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.

## Lag
D Burgruine lyt uf eme gäche Bärgcheigel uf rund 318 Meter iber Normalnull in eme Sytedal vu dr Kinzig, am linke Stade vu dr Wolf zwische Wolfe un em Ortsdeil Kirche vu Oberwolfe. 

## Gschicht
S isch nit beleit, wänn gnau d Herre vu Wolfach d Burg hän böue loo. Di salisch Böuwyys losst aber vermuete, ass si am Änd vum 11. Johrhundert böue woren isch. Anne 1084 isch dr Name "Wolfacha" s erscht Mol gnännt. In sällere Zyt soll e *Fridericus de Wolfhacha* uf dr Burg gwohnt syy. Derno verschwindet d Burg aber wider us dr Gschicht. Erscht anne 1272 git s wider Quälle zue dr Burg. E Wunderhuen soll "in castro Wolfach" alldag zwei Eier mit zwei Beler in ihre Näscht gleit haa. Im Johr 1291 het dr *Friedrich von Fürstenberg* († 1296) di letscht Verdrätteri vu dr Familie ghyrote, d *Udilhild von Wolfach*. Di gsamnt Herrschaft isch eso dur Erb an d Firschtebärger gfalle.

Um 1380 isch e "hoff vor der Burg" gnännt. 1447 bis 1449 sin greßeri Renovierigsarbete auf dr "burgk ober Wolfach" dur dr  *Heinrich VI. von Fürstenberg* durgfiert wore. Im Dryssgjehrige Chrieg isch d Burg schyns gschlisse wore. Villicht isch d Burg aber au langsam verfalle, d Quällenaagabe sin do nit eidytig. Dr militärisch Wärt vu dr Burg isch aber schyns eso nider gsi, ass si nit wider ufböue woren isch. Anne 1778 het dr Firscht dr Aawohner erlaubt, ass si chenne Stei us dr ibrig blibene Muure nee go d Stade vu dr Wolfe sichere.

Derno sin d Räscht vu dr Wolfacher Stammburg vum Wald iberwagse, bis dr Wolfacher Schwarzwaldverein zwische 1977 un 1979 d Grundmuure, wu no vorhande gsi sin, im Ramme vu dr Heimetpfläg frejgleit un gsicheret het. 

## Literatur
* Hans Harter: *Adel und Burgen im oberen Kinziggebiet. Studien zur Besiedlung und hochmittelalterlichen Herrschaftsbildung im Mittleren Schwarzwald* S. 54-96, Verlag Karl Alber Freiburg, ISBN 3-495-49937-7
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen im Ortenaukreis. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Seite 120, Reiff Schwarzwaldverlag, Offenburg 1997, ISBN 3-922663-47-8
* Gerhard Köbler: *Historisches Lexikon der deutschen Länder.* Seite 731, C.H.Beck-Verlag, ISBN 3-406-44333-8
* Friedrich-Wilhelm Krahe: *Burgen des deutschen Mittelalters.* Seite 676, Stürtz-Verlag, ISBN 3-88189-360-1
* Eugen Dieterle: *Die Burg Wolfach.* In: Hugo Schneider (Hg.): Burgen und Schlösser in Mittelbaden. Die Ortenau 64:439-442. 1984. Morstadt Verlag, Kehl.

## Weblink
* Ruine Wolfe uf burgeninventar.de
Ruine Birchiburg

D **Ruine Birchiburg** isch e Burgruine im hintere Mehlidal, unterhalb vum Chloschter St. Ulrich am Nordhang vum Birkebärg eppe 3500 Meter sideschtlig vu dr Gmei Bollschwyl im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.

## Gschicht
1291 wird dr Birkebärg s erscht Mol as „manlehen ze birchiberg“ gnännt. D erscht Nännig vu dr Burg erfolgt anne 1347 als „festi ze Birchiberg“ im Teschtamänt vum Johann Schnewlin, wu d Familie vun em d Burgherre uf dr Birchiburg gsi sin. Um 1377/78 isch d Burg gschlisse wore. Di iberliferete Urkunde gän kei gnaueri Hiiwyas druf, us welem Grund si gschlisse woren isch. S wird vermuetet, ass es e Art Strofaktion gsi isch, wu im Ramme vum Oberryynische Städtebund au d Fryybeger Burgerschaft mitgmacht chennt haa. 1998 bis 2002 het s Inschtitut fir Ur- un Friegschichte un Archäologyy vum Mittelalter vu dr Universitet Fryybeg Uusgrabige im Beraich vu dr Burg durgfiert, wu vu dr Dytsche Forschigsgmeinschaft (DFG) gferderet wore sin.

## Aalag
No dr Uusgrabig vu dr DFG het d Burgaalag e Bärgfrid gha mit ere Grundflechi vu eppe 5,5 bis 6 x 5,5 bis 6 Meter un zmindescht ei Palas, uf drej Syte gschitzt vun ere zminderscht 5,50 Meter hoche Schildmuure. Uf dr Weschtsyte isch e Abortdurm gis mit eme aaböute Abwasserchäner. Hite sin no Muurräscht erhalte.

## Literatur
* Matthias Fröhlich, Burg und Bergbau. Die Ausgrabung der Birchiburg bei Bollschweil. In: Zeitschrift für Archäologie des Mittelalters 31 (Bonn 2003), S. 208–210.
* Matthias Fröhlich, Heiko Steuer: Burgen und Bergbau- zum Abschluss der Grabungen an der „Birchiburg“ in Bollschweil- St. Ulrich, Kreis Breisgau- Hochschwarzwald. In: Archäologische Ausgrabungen in Baden-Württemberg 2002 (Stuttgart 2003),S. 238–243.
* Heiko Wagner, Joachim Zeune: *Theiss Burgenführer Oberrhein. 66 Burgen von Basel bis Karlsruhe*. Theiss, Stuttgart 2003, ISBN 3-8062-1710-6

## Weblink
* Internetufftritt vu dr Birchiburg
* Burg Birchiburg uf burgeninventar.de
* Der Fund der Birchiburg – "ein Glücksfall" - Badischi Zytig (21.06.2008)
Burg Falkenstein (Höllental)

D **Burg Falkestei** (au *Alt-Falkestei*) isch e Burgruine uf em Baan vu dr hitige Breitnau im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.

## Lag
D Ruine lyt am Yygang vum Helledal - em „Untere Helledal“, bim Buechebacher Ortsdeil Falkesteig, uf eme hite nit zugängige Platoo vun ere gäche Haale.

## Gschicht

D Burg isch aafangs vum 12. Johrhundert vun eme zähringische Minischtrialegschlächt uf ere gäche Aahechi am untere Yygang vum Helledal böue wore, wu au as „Falkesteige“ bekannt gsi isch. D Erböuer sin us em Wittedal chuu un sin derno as s d Herre vu Falkestei bekannt gsi. Noch ihne un ihre Burg isch s Dal Falkesteiner Dal gnännt wore, dr Name Helledal isch erscht speter entstande. Die Burg hätt dr wichtig Verchehrswäg dur s Dal solle schitze, wu dr Bryysgau mit dr Boor un em Bodesee verbunde het. D Herrschaft vu dr Burg het bal s Dal uffe glängt bis uf Hinterzarte un Ditisee. Wyteri Burge, wu d Falkesteiner ufgrichtet gha hän, si d Falkebiel un di hitig Buebstei gsi, au Nej-Falkestei gnännt.

Wu dr Wäg, wu dr Falkesteiner großi Zollyynahame brocht gha het, dur d Strecki dur s Wagesteigdal Konkurränz iberchuu het, wu vu 1310 bis 1379 böue woren isch, sin d Ritter no dr Legänd allmeh zue Raubritter wore. Des sej d Ursach gsi, ass d Fryybeger am 6. Dezämber 1388 d Burg Falkestei aagriffe un gschlisse gha hän. Andri Hischtoriker gän as Grund fir d Zersterig aa, ass d Fryybeger meh Macht hän welle haa. Wahrschyns isch an dr Stell vu dr Burg d St. Nikolaus-Kapälle böue wore, wu anne 1460 s erscht Mol gnännt wird. Die isch aber im Johr 1606 in s Dal an dr Hellebach, dr hitig Rotebach verleit.

## Sag
Ere Sag no soll dr Hegschtpunkt vu dr Usenandersetzig zwische dr Fryyberg un dr Falkesteiner d Entfierig vun ere schwangere Frau un ihrem Mann gsi syy. Si heb s Chind verlore un ihre Mann sej vu dr Felse in s Dal abe gschuckt wore. Wu si frej gloo woren isch, heb si Rache gschwore un heb d Fryybeger Burger ufghetzt gege d Falkesteiner. D Fryybeger hebe dernbo d Burg Falkestei gstirmt un gschlisse.

## Aalag
Vu dr Burg git s hite nume no wenig Muurräscht. Si isch eine vu dr Ruine im Bryysgau, wu am wenigschte dervu erhalten isch.

## Literatur

* M. Miller: *Handbuch der Historischen Stätten Deutschlands, Bd. 6: Baden-Württemberg*, Stuttgart 1965
* H. Mayer: *Falkenstein und die Falkensteiner*, in: *Breisgauer Chronik 6*, 1914
* Alfons Zettler, Thomas Zotz: *Die Burgen im mittelalterlichen Breisgau. Halbband 1. A - K. Nördlicher Teil*. Ostfildern. In. *Archäologie und Geschichte. Freiburger Forschungen zum ersten Jahrtausend in Südwestdeutschland*. Heft 14. Thorbecke. Sigmaringen 2003. ISBN 3-7995-7364-X
* Arthur Hauptmann: „Burgen einst und jetzt. Burgen und Burgruinen in Südbaden“, Verlag des Südkuriers, 2 Bd., Konstanz 1984

## Weblink

* D Burg Falkestei
* Rekonstruktionszeichnig vum Wolfgang Braun
Burg Staufen (Schwarzwald)

D **Burg Staufe** lyt in ere exponierte Lag uf eme Biel in Ortslag - s'Staufemer Bergli - im Norde vu dr Stadt Staufe im Bryysgau im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.

## Gschicht
Fund un Uusgrabige wyyse druf aane, ass scho in dr Remerzyt uf em Biel an dr Stell vu dr hitige Burgruine ne Wachdurm gstanden isch.

Die Burg stammt wahrschyns us em frieje 12. Johrhundert un isch vu dr Herre vu Staufe ufböue loo wore. Dr *Adalbert vu Staufe* het um 1100 s Burghaus ufrichte loo. In ere Urkund vu anne 1248 wird d Burg Staufe s erscht Mol gnännt.

Gäldmangel un erfolglosi Fehde vu dr Herre vu Staufe geg di noch Stadt Fryybeg hän im 14. Johrhundert derzue gfiert, ass Fryybeg yyfluss iberchuu het uf dr Burg Staufe. In dr Johre 1327 un 1337 het d Stadt Aadeil an dr Burg chenne ufchaufe un e sognännt Effnigsrächt chenne dursetze. Dodermit isch s ibrige Burgbsitzer verbotte gsi, vu dr Burg uus ebis gege d Stadt Fryybeg z unterneh. Si hän au Aktione vu dr Stadt miesse unterstitze un d Burg het alliwyl miesse ufstoh fir ihri Truppe.

Mit em *Georg Leo vu Staufe* isch 1602 s Gschlächt vu dr Herre vu Staufe uusgstorbe. Syter anne 1607 isch d Burg nimmi bewohnt gsi.

D Burg Staufe, wu nimi verdeitigt woren isch, isch im Dryssgjehrige Chrieg vu schwedische Truppe bsetzt wore un anne 1632 vun ene niderbrännt un gschlisse wore.

Im Johr 1896 het d Stadt Staufe d Ruine ufgchauft un si renoviere loo. 1954 un 1960 isch si nonemo renoviert wore. Hite sin vu dr Burg no d Umfassigsmuure erhalte.

Datei:Staufen - Burg 02.JPG|Blick iber d Räbbärg uf d Burgruine
Datei:Staufen - Burg Palas 3.JPG|Blick uf d Ussemuure


## Literatur
* Friedrich-Wilhelm Krahe: *Burgen des deutschen Mittelalters. Grundriss-Lexikon*. Würzburg 1998
* Max Miller, Gerhard Taddey: *Handbuch der historischen Stätten Deutschlands. Band 6. Baden-Württemberg*. Stuttgart 1965

## Weblink

* Burg Staufe uf burgeninventar.de
* Burg Staufe uf burgenwelt.de