open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carles Puigdemont

De **Carles Puigdemont**, d Langform vom Name isch: *Carles Puigdemont i Casamajó* [karɫəs pudʒðəˈmon i kazəmə'ʒo] (* 29. Dezember 1962 z Girona, Spanie) isch vom 16. Jänner 2016 bis zum 27. Oktober 2017 dr 130. Präsident vo de Autonome Gmeinschaft vo Katalonie und Ministerpräsident vo de Region gsi.

Er isch Mitgliid in dr CiU gsi, dr *Convergència i Unió*, won e Bündnis vo katalonische Bardeie gsi isch. 2011 isch er zum Bürgermäister vo Girona gweelt worde, dr erst Nid-Sozialist sit ass Spanie demokratisch worde isch. Im Juli 2015 het er dr Josep Maria Vila d'Abadal as Bresidänt vom Stedtverbund für d Unabhängigkäit (*Associació de Municipis per la Independència*) abglööst. Bi de Parlamäntswaale in Katalonie 2015 isch er as Abgordnete vo dr *Liste Junts pel Sí* ins Parlamänt vo dr Region gweelt worde. Am 9. Januar 2016 het en dr Artur Mas as Bresidänt vo Katalonie vorgschlaage, für dass dr *Procés*, also s Verfaare für d Errichdig von ere unabhängige Republik Katalonie, mit Erfolg witergfüert wurd.

Noch em Unabhängigkeitsreferendum z Katalonie 2017, wo vom oberschte Grichtshof vo Spanie verbote wore isch, sin dr Puigdemont un di vo ihm gfüert Regierig am 27. Oktober 2017 uf Grundlag vo Artikel 155 vo dr spanische Verfassig vom Amt enthobe worde un vo der spanische Justiz u.&nbsp;a. wäge Rebellion aagchlöagt worde. Är isch derno ins Uusland gflücht un läbt siterhär z Belgie im Exil.

## Weblink

* ''Parlament de Catalunya – Carles Puigdemont i Casamajó'' uf de Website vom katalanische Parlament

## Fuessnote
Kerns

**Chärns** (schriftdiitsch *Kerns*) isch ä Gmäind im Kanton Obwaldä.

## Geografi
Chärns isch flächemäässig diä greescht Gmäind z Obwaldä. Nachbergmäinde sind (dr Oorfiigä naa) Alpnach, Sarnä, Sachslä, Lungrä, Haslibäärg, Innertkirche, Wolfeschiässe, Dalewiil und Ännemmos. Uf Dalewil ibere gaat der Ächerlipass.

D Gmäind beschtaad us em äigetlichä Dorf und us verschidene Wiiler und Sidligä. Uifzellä chamä hiä bsunders dr *Sand*, aber ai *Samiglaisä*, ds *Melchtel* und p *Frutt*. 

## Name und Wappe
Äs gid nu käi Diitig vom Namä *Chärns*, wo wirklich uberziigd. S Wappä vo Chärns zäigt drii goldigi Chorngarbe uf blawem Grund. Das Wappe isch um d Mitti vom 18. Jaarhundert entschtandä und cha als «redends Wappe» agluägt wärdä.

## Gschicht
Ds Fraiweschimmrächt hed d Gmäind Chärns (uf Gmäindsäbeni) erscht am 30. Novämber 1980 igfiärd – ganz im Gägäsatz zur katolischä Chilägmäind, wo 1969 im Kantoon ä Vorriiterrollä ubernu hed.
Vilicht hed dä koservatiivi Zug vo de ländlich präägte Chärnser drzuä gfiärd, ass diä anderä im Kantoon immer ai ächlii uber sii gschpettled hend. So hed i dä 1970er Jaar p Fraag *«Chuisch vo Chärns?»* under jungä Liit eppä gmäind «Läbsch nu hinderem Moond?» oder gar «Schpinnsch?»

## Bilder

Datei:Kerns-Dorfstrasse.jpg|s Doorf Chärns mid dr Chilä
Datei:Hohe Brücke Nortostportal.jpg|diä *Heech Brigg* verbindet d Gmäindä Chärns und Sachslä
Datei:Kirche St. Niklausen.jpg|d Chappälä vo Samiglaisä
Datei:Benediktinerinnenkloster Melchtal.JPG|s ehemaalig Fraiwechlooschter im Melchtel
Datei:Melchsee Frutt Bahn.jpg|d Gondelbaan uf p Frutt im Winter


## Liit
* Karl Imfeld (1931–2020), katolischä Gäischtlich, Werterbuächmacher, Volkskundler und Schriftschteller

## Literatur
* 

## Weblink

* Offizielli Website vo dr Gmäind Chärns

## Fuessnoote
Aurèle Nicolet

Dr **Aurèle Nicolet** (* 22. Jänner 1926 z Neuchâtel; † 29. Jänner 2016 in Friburg im Brisgau) isch e Schwyzer Fletischt gsii.

## Lääbe
Dr Aurèle Nicolet isch e Suhn vum Georges Nicolet, eme Gymnasiallehrer, un dr Yvonne geb. Probst gsii. 
het am Konservatorium z Züri bim André Jaunet (Flete) un bim Willy Burkhard (Theory un Tonsatz) studiert, derno, vu 1945 bis 1947, am Pariser Konservatorium bim Marcel Moyse un dr Yvonne Drappier. Anne 1947 het er dr erscht Bryys am Conservatoire gwunne, 1948 dää am Concours de Genève. Vu 1945 bis 1947 het er im Tonhalle-Orcheschter Züri gspiilt, vu 1948 bis 1950 as Solo-Fletischt im Symphoni-Orcheschter vu Winterthur. Wu dr Wilhelm Furtwängler ihn anne 1949 ghert het, het er en as Solofletischt zue dr Berliner Philharmoniker gholt, wun er vu 1950 bis 1959 aaghert ghaa het. 

Vu 1952 bis 1965 isch dr Nicolet Brofässer an dr Hochschuel vu dr Chinscht z Berlin gsii. Um des Zyt het er au bi dr Summerkurs vum Salzburger Mozarteum Flete und Chammermusik unterrichtet. Vu 1965 bis 1981 isch er Laiter vu dr Maischterklasse z Friburg gsii. In däne Johr het er au vylmol mit em Minchner Bach-Orcheschter unter em Karl Richter gspiilt.

Sy Repertoire isch vum Barock bis zue dr Neie Musik gange. Dr Toru Takemitsu, dr György Ligeti, dr Aribert Reimann, dr Wolfgang Hufschmidt un dr Edisson Wassiljewitsch Denissow hän Stucke fir en gschfribe. Anderi Wärch unter anderem vum Cristóbal Halffter, em Heinz Holliger, em Klaus Huber un em Rudolf Kelterborn sin vu ihm urufgfiert wore.

Sy ehmolige Schueler Felix Renggli het iber dr warm Klang vu sym Spiil gsait *«Sein Klang hat immer auch eine Botschaft vermittelt.»*

Anne 1963 isch dr Nicolet mit em Dytsche Kritikerbryys uuszaichnet wore. Är erschynt au as Figur im Buech „Mein Jahrhundert“ (Kapitel 1963) vum Günter Grass, wun er anne 1966 zämmen in dr Alte Chilche z Boswil doderfir kumpenierti Stuck fir Sprächstimm un Flete mit em ufgfiert ghaa het. Z China isch zue sym 80. Geburtsdag anne 2006 dr International Nicolet Fletewettebewärb gstiftet wore, wu syterhär all vier Johr durgfiert woren isch.

Anne 1967 het dr Nicolet d Christiane Gerhard ghyrote.

## Literatur
* 
* *Aurèle Nicolet zum 80. Geburtstag.* In: Flöte aktuell 1.2006 (2/2)
* J. Emi: *«Eine Art Osmose mit Musik, der Schweizer Flötist Aurèle N. im Gespräch».* In: *Neue Zs.f. Musik* 151, 1990, 22-25
* Anselm Weyer: *Günter Grass und die Musik*, Peter Lang, Frankfurt/M. 2006, ISBN 978-3-631-55593-4
* T. Strässle: *«Figurationen des Interpreten».* In: *Musik und Ästhetik* 7, 2003, 29-55 

## Weblink
* 
* Mariel Kreis: *[http://www.srf.ch/kultur/musik/der-klang-seiner-floete-war-warm-und-trug-eine-botschaft *Der Klang seiner Flöte war warm und trug eine Botschaft].'' SRF, 29. Jänner 2016, abgruefen am 31. Jänner 2016.

## Einzelnachwiis
Frick

**Frick** chan folgendes bedüte: 
* Frick AG, e politischi Gmeind im Kanton Aargau, Schwiz
* *Frick (Colorado)*, en Ort i de USA
* *Frick Collection*, es Museum z New York, USA
* Frick (Familienname), en Familiename
* *Frick*, en Markename vom ehemolige britische Automobilhersteller Dougill
* *Frick*, en Euphemismus för s  Wort „Fuck“

**Lueg au:**
* Fricktal, e Region im Norde vom Kanton Aargau, Schwiz
* *Gottlob-Frick-Medaille*, wo sit 1998 jöhrlich vo de Gottlob-Frick-Gsellschaft a Künstlerinne und Künstler, wie au a Persönlichkeite us em künstlerische Beriich verlie wird
* Frigg, e germanischi Götti i niderdütsche Schribig
Benoît Violier

Dr **Benoît Violier** (* 22. Augschte 1971 z Saintes, Charente-Maritime, Frankrych; † 31. Jänner 2016 z Crissier, Schwyz) isch e schwyzerisch-franzesische Choch gsii. Är het syter anne 2012 s Restaurant *l'Hôtel de Ville* z Crissier glaitet.

## Lääbe
Scho ase chlai het dr Benoît Violier d Fraid am Chochen entdeckt. Vu 1987 bis 1990 het er e Lehr as Choch un aini as Konditor-Confiseur-Chocolatier bim Didier Stéphan gmacht. Noch em Abschluss vu syre Lehr het er z Bordeaux, z Toulouse un z Senlis gschafft. Anne 1991 isch er uf Paris gange zue dr große Chech vu dr franzesische Chuchi. Är isch Schueler vum Joël Robuchon, em Frédy Girardet un em Philippe Rochat gsii. Är het unter em Guichard, em Bruno Gricourt, em Sylvain Knecht, em Jean Phillipon, em Frédéric Anton un em Eric Bouchenoire gschafft.

Anne 1996 isch er zum Frédy Girardet in däm sy glychnamig, mit 3 Michelinstärn uuszaichnet Reschtaurant z Crissier bi Lausanne gange. Är isch au blibe, wu s Reschtaurant an dr Philippe Rochat verchauft woren isch dr Name *de l'Hôtel de Ville* iberchuu het. Anne 1999 isch er Chuchischef wore un im Johr dernoo het er dr Titel vun eme Meilleur Ouvrier de France („Beschte Handwärcher vu Frankrych“) iberchuu.

Im April 2012 het dr Benoît Violier zämme mit syre Frau Brigitte sälber d Laitig vum Reschtaurant ibernuu. No dr Ibernahm isch s Reschtaurant wider mit 3 Michelinstärn uuszaichnet wore, wu s scho syt 1998 het.

Dr Violier isch Ändi Jänner 2016 im Alter vu 44 Jahren dur Suizid gstorbe.

## Schrifte
* *La cuisine du gibier à poil d'Europe dans l'art de la chasse.* Éditions Gerfaut 2008
* *La cuisine du gibier à poil d'Europe.* Éditions Favre 2013
* *Facile, rapide, délicieux.* Éditions Favre 2014
* *La cuisine du gibier à plume d'Europe.* Éditions Favre 2015

## Uuszaichnige
* 2000 – Meilleur Ouvrier de France
* 2012 – 3 Stärn (Guide Michelin)
* 2012 – 19 Pinkt (Gault-Millau)
* 2012 – Choch vum Johr (Gault-Millau)
* 2016 – 9. Blatz vu dr wältwyt beschte *100 Schef* (Le Chef)


Créations du Chef Benoît Violier a.JPG|Composition verte.
Créations du Chef Benoît Violier b.JPG|Composition maritime (homard et rouget).
Créations du Chef Benoît Violier d.JPG|Symphonie papillaire.
Créations du Chef Benoît Violier e.JPG|Sonate printanière.
Créations du Chef Benoît Violier f.JPG|Asperges sauvageonnes sur émulsion.
Créations du Chef Benoît Violier c.JPG|Structure en équilibre.
Créations du Chef Benoît Violier g.JPG|Éclat de joies.
Créations du Chef Benoît Violier h.JPG|Bouquet d'amour.


## Weblink
* Biografy vum Benoît Violier (franzesisch)
* Websyte vum Reschtaurant

## Fueßnote
EBay

**eBay Inc.** isch e amerikanischs Unternähme. Es btribt ds gröschte Internetouktionshuus uf dr Wält. D Firma isch am 4.&nbsp;Septämber 1995 vom Pierre Omidyar z San José (Kalifornie) under em Name **AuctionWeb** grindet worde. Ou z Öiropa, zum Bischpil z Dütschland, dr Schwiz und Öschtriich, bietet ds Unternähme sini Dienschtleistige a. Bis zum 17.&nbsp;Juli 2015 het ou dr Bezahldienscht PayPal zum Unternähme ghöört.

Im Louf vo de Jaar het sich ds Aagebot vom ene *Consumer-to-Consumer*-Marktplatz met flohmarktähnlichem Charakter zun ere *Business-to-Consumer*-Blattform erwiteret, wo kommerzielli Händler Nöiwaare aabiete, im Underschiid zue de Gebruchtwaare vo de private Aabieter.

## Literatur
* Richard Backhaus: * Widerruf, Irrtum und Leistungsstörungen bei Internet-Auktionen*. JurPC Web-Dok. 88/2006 (online).
* Uwe Schlömer, Jörg Dittrich: *eBay & Recht.* Springer-Verlag, Berlin 2004, ISBN 3-540-20974-3.
* Philip Kiefer, Markus Wilde, Sabine Wais: *„Das große eBay Handbuch“*. Data Becker, Düsseldorf 2004, ISBN 3-8158-2397-8.
* Philip Kiefer, Markus Wilde, Sabine Wais: *„Das eBay Handbuch“*. Data Becker, Düsseldorf 2004, ISBN 3-8158-2720-5.
* Andreas Diekmann, David Wyder: *Vertrauen und Reputationseffekte bei Internetauktionen.* In: *Kölner Zeitschrift für Soziologie und Sozialpsychologie*, 2002, 54. Jg., Nr. 4, S. 674–693 (PDF; 762&nbsp;KB).
* Ulrich Brinkmann], Matthias Seifert: *„Face to Interface“: Zum Problem der Vertrauenskonstitution im Internet am Beispiel von elektronischen Auktionen.* In: *Zeitschrift für Soziologie*, 30. Jg., Nr. 1, 2001, S. 23–47 (PDF; 311&nbsp;KB).

## Weblink

* eBay-Websites: Dütschland, Öschtriich, Schwiz, USA

## Einzelnachwys
Shia LaBeouf

Dr **Shia Saide LaBeouf** (/ˈʃaɪ.ə ləˈbʌf/; * 11. Juni 1986 z Los Angeles, Kalifornie) isch en US-amerikanische Schauspiiler un Komiker.
 
## Karriere
Dr LaBoeuf isch scho as Chind in Film ufdrätte. Er isch mit dr Hauptrolle in dr Disney-Channel-Chinderserii *Even Stevens* (2000–2003) bekannt worde und het drfür 2003 e *Daytime Emmy Award* überchoo. 2003 het er im Äkschenfilm *3 Engel für Charlie – Volle Power* näbe dr Cameron Diaz, dr Drew Barrymore und dr Lucy Liu d Rolle vom Max Petroni gspiilt. Sini erschte gröössere Hauptrolle het er 2007 in *Disturbia* und im Äkschenfilm *Transformers* gspiilt, und er het für die meereri Uszäichnige überchoo.

Dr Steven Spielberg, wo dr LaBeouf für die bäide Film empfoole het, het em denn e Rolle im vierte Däil vo dr *Indiana-Jones*-Räije – *Indiana Jones und das Königreich des Kristallschädels* – gee. 2010 isch er näben em Michael Douglas in *Wall Street: Geld schläft nicht* ufdräte.

2012 het dr LaBeouf sich afo Independent-Film widme, und er het Hauptrolle im John Hillcoat sim Film *Lawless – Die Gesetzlosen,* im Muusigwideo *Fjögur Píanó* vom Sigur Rós und in *The Company You Keep – Die Akte Grant* vom Robert Redford gspiilt. 2015 het men en im Muusigwideo *Elastic Heart* vo dr Sia chönne gsee, wien er mit dr Maddie Ziegler danzt het.

## Dr Naame
Dr Vorname Shia chunnt us em Hebräische und bedütet *Gschänk vo Gott*.

Saide isch dr Familienaame vo dr Mueter und dr Familienaame LaBoeuf het er vo sim Vater, won e Cajun isch.

## Weblingg

*
Val de Moder

**Val de Moder** ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Gschìcht
Val de Moder ìsch àm 1. Janner 2016 grìnda worra. Sa kummt vu dr Fusion vu da Gmeina Pfaffoffe, Ìwerach un dr Wàlik. Àm 1. Janner 2019 isch aui Rìngeldorf ingmeindet worra.

## Verwàltung
 vu Val de Moder ìsch . Val de Moder gheert zum Kommünàlverbànd .

## Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vu Val de Moder ghert zum Owerrhinàlemànnisch.


Uberach StWendelin.JPG|Kìrich Ìwerach
Pfaffenhoffen StsPierrePaul 02.JPG|Kìrich Pfaffoffe 
Pfaffenhoffen.intérieur1.JPG|D Synàgog z Pfaffoffe (ìnne)


## Weblink

* Communauté de Communes du Val de Moder (fr)

## Referanza
Zahn

**Zeen** si herti Körperdäil im Muul vo Wirbeldier. Si wärde bi dr Ernäärig brucht, zum s Ässe fasse und verchliinere. Es git Dier, wo d Zeen bruuche zum Sache fasse und umedrääge, wien e Chatz iiri Junge.  Vilmol wärde d Zeen au bim Kämpfe iigsetzt.  Si häi sich bi de Wirbeldier noch em Form-Funkzioonsbrinzip entwigglet. Bim Mensch chömme no d Funkzioone bim Bilde vo Lut (bsundrigs vom S-Lut) und soziali Funkzioone drzue. Alli Zeen zämme bilde s **Gebiss**.

## Zaanarte
Mä underschäidet zwüsche ächte Zeen, wo us Schmelz (Enamelum), Dentin, Zemänt und dr Pulpa (Zaanmark) bestöön und unächte Zeen, wo die Substanze din feele und wo mäistens us Horn bestöön.

Süüger häi vilmol mee as äi Satz vo Zeen. Die erste Zeen, wo füürechömme si d Milchzeen (*Dentes decidui* – lat. wörtlig: wo abgheije) und denn die bliibende Zeen (*Dentes permanentes* – furtduure) noch em Zaanwäggsel.

Noch dr Stellig im Gebiss und iirer Funkzioon bim Ässe underschäidet mä:
* Schniidzeen (*Dentes incisivi*, *Incisivi* – wo iischniide),
* Eggzeen (*Dentes canini*, *Canini* – hündisch),
* Premolare (*Dentes praemolares*) und
* Molare (*Dentes molares*).

Bim Mensch bilde d Schniid- und d Eggzeen die sogenannte Frontzeen – 3 bro Kwadrant, d Premolare und d Molare die 5 Stockzeen bro Kwadrant. Im Ganze het dr erwaggsnig Mensch e Gebiss mit 32 Zeen, aber hüfig chömme d Wiishäitszeen, das si die hinderste Stockzeen, gar nid uuse. 

Bi andere Klasse vo Dier gits non e hufe anderi Forme vo Zeen, wie d Säägizeengebiss vo de Hai oder d „Rasple“-Zeen-Gebiss bi de Nüünauge, wo Bluet düen suuge.

Noch dr Hööchi vo dr Chroone underschäidet mä bi Süüger Zeen mit niidrige bis hooche Chroone. Zeen mit ere hooche Chroone wärde no in sonigi iidäilt, wo sich d Wurzle schliesst, und in wurzlelosi Zeen, wo sich d Wurzle gar nid schliesst und wo immer witer waggse.

Zeen, wo noochwaggse, git s au bi Fisch, Amfibie und Reptilie.

## Dr Bau vom Zaan

Jede (ächti) Zaan bestoot us dr Zaanchroone (Corona dentis), em Zaanhals (Cervix dentis, sältener: Collum dentis) und dr Zaanwurzle (Radix dentis) und isch us meerere Schichte ufbaut. Bim ene gsunde Zaan gseet mä nume dr Zaanschmelz, wo wie e Glasur s Zaanbäi (Dentin), wo drunder lit, zuedeckt. S Dentin schliesst s Zaanmark (Pulpa) ii. D Wurzle wird bis zum Zaanhals vom Zaanzemänt (Cementum) und dr Wurzlehut umgee.

## Litratuur
* Franz-Viktor Salomon: *Zähne*. In: Salomon, Franz-Viktor u.&nbsp;a. (Hrsg.): *Anatomie für die Tiermedizin.* Enke-Verlag, Stuttgart 2004, S. 251–264. ISBN 3-8304-1007-7.

## Weblingg

* Detaillierte Grafik des menschlichen Zahnes
* Zahnwissen-Lexikon
* Die Rolle der Zähne in der Paläontologie von Elke Gröning, Alfred K. Schuster. GeoMuseum der Technischen Universität Clausthal
* Gesunde Zähne – kindergesundheit-info.de: unabhängiges Informationsangebot der Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung (BZgA)
Dione

D **Dione**  isch i de griechische Mythologie e Gliebti vom Zeus und d Muetter vo de Aphrodite. Nochde Bibliotheke vom Apollodor isch si e Töchter vom Uranos und vo de Gaia und ghört denn zo de Titanine, de Hesiod aber schribt, ass si d Töchter vom Okeanos und vo de Tethys sai und wäär denn en Okeanidi.

Z Dodona isch si zäme mitem Zeus vereert wore.
WhatsApp

**WhatsApp** isch en Instant-Messaging-Dienscht, wu syt 2014 Facebook ghert. Benutzer chenen iber WhatsApp Täxtnochrichte, Bild-, Video- un Ton-Dateie un Standortinformatione zwische zwoo Personen oder in Gruppen uusdusche. S kalifornisch Unternäme *Whatsapp Inc.* bietet doderby s aigetli mobil Aawändigsprogramm (App) mit Name *WhatsApp-Messenger* fir verschideni Smartphone-Bedribssischtem aa un bedrybt di derzuegherige Server. Im Friejahr 2015 isch dr Nutzer au s internetbasiert Delifonieren iber d App megli gmacht wore. Em langi Zyt cheschtelose, in dr Zwischezyt dailwys cheschtebflichtige Dienscht wird zuegschribe, ass er d SMS bal ablest. S Unternäme *WhatsApp Inc.* isch 2009 z Santa Clara, Kalifornie vum Jan Koum un em Brian Acton grindet wore. Aafangs Februar 2016 isch WhatsApp uf ai Milliarde Nutzer chuu.

## Weblink
* Offizielli Websyte

## Fueßnote
Skype

**Skype** [] isch e cheschtelose Instant-Messaging-Dienscht, wu syter anne 2011 im Bsitz vu Microsoft isch. Unterstitzt wäre Videokumferänze, IP-Delifony, Instant-Messaging, Dateiiberdragig un Screen-Sharing. Dr Dienscht losst si nume mit em zuegherige Aawändigsbrogramm nutze, wu fir e Huffe Bedribssischtem aabote wird. D Dateniberdragig basiert uf eme proprietäre Netzwärchprotokoll.

## Bschrybig
Skype machts cheschtelos Delifoniere zwische Skype-Chunde via Internet megli. Internettelifonat mit Chunde vu andere Aabieter sin nit megli. Verbindige in s Feschtnetz un zue Mobildelifon choschte ebis („SkypeOut“). Zum Aaruef us em konvenzionälle Delifonnetz aaznee, mueß mer e Online-Ruefnummere („SkypeIn“) chaufe. Eso ne Nummere cha mer fir rund 25 Länder yyrichte, ohni ass mer dert mueß wohne. Fir e Dail Länder isch s us rächtlige Grind notwändig möglich, ass mer e Wohnsitz dert het; des drifft zurzyt zue fir Frankrych, Dytschland, d Schwyz, d Niderlande un Sidkorea. In dr aktuälle Version fir Microsoft Windows un Mac OS X sin Kumferänzschaltige mit bis zue 25 Dailnämer megli.

Skype Technologies isch im Juli 2003 z Luxemburg grindet wore vum schwedische Unternämer Niklas Zennström un em dänische Unternämer Janus Friis. D Software sälber isch vu dr Eschte Ahti Heinla, Priit Kasesalu un Jaan Tallinn entwicklet wore. Im Septämber 2005 het eBay Skype fir 3,1 Milliarden US-Dollar ufgchauft, im Mai 2011 isch s schließli an Microsoft verchauft wore fir 8,5 Milliarden US-Dollar.

Regione vu dr EU, wu befreit sin vu dr Meewärtstyyr, chene syt dr Yyfierig vu neie Nutzigsbedingige im Juni 2014 kaini cheschtebflichtige Dienscht me nutze, wel Skype d Erstattig vu dr Meewärtstyyr nit megli macht. Die Regelig bedrifft zum Byschpel d Schwyzer Enklave Büesinge un Campione d’Italia oder d Insle Helgoland

## Literatur
* 
* Markus Daehne: *Skype Me from Single User to Small Enterprise and Beyond*. Syngress Media, U.S., 2005, 350 Syte, änglisch, ISBN 1-59749-032-6.
* 
* 

## Weblink

* Offizielli Websyte

## Fueßnote
Nike

**Nike** stoot für:
* d Siigesgöttin in dr griechische Müthologii
* Statue, wo d Siigesgöttin Nike daarstelle:
** d Nike vo Samothrake
** d Nike vom Paionios
** d Nike vom Kallimachos
* in dr antike Geografii e Stadt in Thrakie, im hütige Bezirk Havsa in dr Türkei
* e Vorname
* e Härsteller vo Sportardikel
* e stazionärs Bode-Luft Flugabweerrageetesüstem vo dr NATO
* e Chläiblaneet mit dr Nummere&nbsp;307
* e bedütende polnische Litratuurbriis
* e russische Filmbriis
* dr Archidektuurbriis vom *Bund Deutscher Architekten*
* en ehemoolige spanische Autihärsteller
* e Gmäind im Nordweste vo dr chinesische Browinz Sichuan im Kräis Garzê

**NIKE** stoot für:
* *Nationale Informationsstelle zum Kulturerbe*, Schwiiz
* *Niedersächsische Kraftwerke*, e ehemoolige Energiiversorger
Einwohnerzahl

D **Iiwoonerzaal** isch d Zaal vo de Persoone, wo im ene definierte Gebiet woone, sig s e Gmäind, e Dorf, e Stadt, e Regioon usw.

## Geografischi Iiwoonerzaale
D Zaal vo de Iiwooner vom ene Gebiet wird über e Volkszelig erhoobe. Dank modärne statistische und technisierte Methoode längt s, wemm mä äimol all baar e Volkszellig macht und denn d Iiwoonerzaale immer wider nöi berächnet. So het mä zum Bischbil d Resultaat vo de Zellige vo 1981 in dr DDR und vo 1987 in dr Bundesrepublik bis 2013 brucht.

D Bevölkerigsdichdi, also d Zääl vo de Iiwooner bro Kwadratkilometer, bechunnt mä, wemm mä Zaal vo de Iiwooner vom ene Gebiet dur d Gsamtflechi vo däm Gebiet diwidiert.

As Standortfaktore im Beriich vo dr Bevölkerigsdichdi cha mä die vier Bedingige aagee:

* Arbetsblätz
* Finanz-Erdraag
* Arealitätsziffere
* Landwirtschaft

Us dene Faktore cha mä uf d Struktur vo dr Gsellschaft schliesse. E witere Index zum Bevölkerigs-Statistike z erfasse, isch d Bevölkerigspüramide oder Altersstruktur, das isch e statistischi Verdäilig vo Persone in Altersgrubbe, wo für jeedes Land andersch isch.

## Amtligi Iiwoonerzaale

Z Dütschland wärde „Amtligi Iiwohnerzaale“ vo de Länder, Landkräis und Gmäinde vo de „Statistische Landesämter“ festgstellt und veröffentligt. Uf die Zaale stützt sich die öffentligi Verwaltig, wenn s drum goot, eme Gebiet si verheltnismässige Däil an finanzieller Understützig, Sitz im Parlamänt, d Iidäilig in Waalkräis usw. zuezwiise. In dr Schwiz säit mä dere Zaal au die «zivilrächtligi Iiwoonerzaal».

## Weblingg
* Aktuelli Iiwoonerzaal vo Dütschland: Gemeindeverzeichnis-Informationssystem GV-ISys Statistischs Bundesamt uf destatis.de
* Aktuelli Iiwoonerzaal vo Ööstriich: Gemeindedaten Statistik Austria uf statistik.at
* Aktuelli Iiwoonerzaal vo dr Schwiz: Bevölkerung vom Bundesamt för Statistik vo de Schwiz uf bfs.admin.ch
* Iiwoonerzaale vo de grösste Stedt vo alle Länder uf dr Wält: City Population uf citypopulation.de
* Iiwoonerzaale und Projekzioone vo alle Länder und Regione uf dr Wält: Länderdatenbank vo *Deutsche Stiftung Weltbevölkerung* uf dsw.org
Bürgermeister (Baden-Württemberg)

E  **Bürgermäister in Baade-Württebärg** isch dr Vorsitzend vom Gmäindiroot vo sinere Gmäind und läitet d Verwaltig vo dr Gmäind. Er verdrättet d Gmäind gege usse.

## D Bezäichnig vom Amt
In Stadtkräis (also in Kräisfreije Stedt) und Groosse Kräisstedt wird dr Bürgermäister as Ooberbürgermäister bezäichnet und dr Gmäindiroot cha dört bestimme, ass anderi gweelti Beamti d Amtsbezäichnig vom ene Bürgermäister überchömme. 

## Allgemäins
S baade-württebärgische Kommunalrächt folgt em so genannte Modäll vo dr Süddütsche Rootsverfassig. Die git em diräkt gweelte Bürgermäister oder Ooberbürgermäister e relativ starki Stellig gegenüber em Gmäindiroot. Eso isch s in dr baade-württebärgische Gmäindornig (GemO) gschriibe.

 In dr GemO reeglet dr 3. Abschnitt (§ bis 55) d Rolle vom Bürgermäister.

## Fuessnoote


## Litratuur
* Timm Kern: *Warum werden Bürgermeister abgewählt? Eine Studie aus Baden-Württemberg über den Zeitraum von 1973 bis 2003.* Kohlhammer-Verlag, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-17-019989-7.
Bodio

**Bodio** chan folgendes bedüte:
* Bodio TI, e politischi Gmaind im Kanton Tessin, Schwiz
* Bodio GR, a Frakzion vo da ehemoliga Gmaind Cauco (hüt Calanca) im Kanton Graubünda, Schwiz
* Bodio Lomnago, e Gmaind i de Provinz Varese, Region Lombardei, Italie

**Bodio** isch de Familiename vo folgende Persone:
* *Luigi Bodio* (1840–1920), en italienische Statistiker
* *Bartłomiej Bodio* (* 1972), en polnische Politiker
Quinto

**Quinto** chan folgendes bedüte:

**Ortschafte** und **administrativi Einheite**:
* Quinto TI, e Gmeind im Bezirk Leventina, Kanton Tessin, Schwiz
* Kreis Quinto, e Chreis im Kanton Tessin, Schwiz
* Quinto Vercellese, e Gmeind i de Provinz Vercelli, Region Piemont, Italie
* Quinto Vicentino, e Gmeind i de Provinz Vicenza, Region Veneto, Italie
* Quinto di Treviso, e Gmeind i de Provinz Treviso, Region Veneto, Italie
* Quinto (Saragossa), de Hauptort vo de Comarca Ribera Baja del Ebro, Provinz Saragossa, Aragonie, Spanie
* Quinto al Mare, es Stadtviertel vo Genua, Ligurie, Italie

**Persone**:
* Felice Quinto, en italienische Fotograf
* Zachary Quinto, US-amerikanische Schauspiler

**Sunschtigs**:
* *Quinto*, es strategisches Chartespiil
* *Quinto*, e kubanischi Trommle, chliinschti Conga
* *Quinto*, es ehemoligs Bier vo de schwizerische Fäldschlössli-Getränkegruppe
* *Quinto*, es chliis afrikanisches Gwichtsmaass
Hajnówka

**Hajnówka** (wyssrussisch *Гайнаўка*, **Hajnaŭka**) isch e Stadt z Polen in dr Woiwodschaft Podlachien. Si isch Sitz vom Powiat Hajnowski un het eppe 22.000 Yywohner. D Stadt lyt im Sidoschte vu dr Wojewodschaft un gränzt im Oschten an dr Białowieża-Nationalpark. Dur d Stadt fließt dr Fluss Leśna Prawa. Di maischte Yywohner ghere zue dr wyssrussische Minderhait z Pole.

## Ortsdail
Bielszczyzna, Borek, Borysówka, Chytra, Czyżyki, Dubicze Osoczne, Dubiny, Kotówka, Lipiny, Łozice, Mochnate, Nowoberezowo, Nowokornino, Nowosady, Orzeszkowo, Pasieczniki Duże, Postołowo, Puciska, Progale, Rzepiska, Stare Berezowo, Topiło, Trywieża, Wasilkowo, Wygoda

## Kultur
* Kathedrale vu dr Hailige Dreifaltigkait
* Museum vum Schmiid- un Schlosserhandwärch
* Museum vu dr Wyssrussische Kultur
* Wisent-Dänkmol

## Weblink

* Hajnowka.pl

## Fueßnote
Mykenische Kultur

**Mykenischi Kultur** bizaichnet die letschti Periode vom Helladikum i de spoote Bronzezitt vo öppe 1600 bis 1050 v.&nbsp;Chr. De Name laitet sich vom Ort Mykene uf de Peloponnes ab, wo ann vo de wichtigste Fundort vo dere Kultur isch. D Mykener hend Mykenisch gredt, e früeni Form vom Griechische.

Di mykenischi Kultur gelt as die ältischti Hochkultur ufem europäische Festland, im Gegesatz zo de ältere Minoische Kultur uf de Insle Kreta. Di minoischi Kultur het e starche Iifluss uf di mykenischi Kultur ghaa.

Verbraltet isch die Mykenischi Kultur uf de Peloponnes und i Mittelgriecheland, spööter hett si uf Kreta di minoischi Kultur verdrängt. Di wichtigste Zentre sind d Argolis, Messenie und Boiotie gsii.
Mykene

**Mykene** isch en antike Ort i de Argolis uf de Peloponnes gsii. De Ort isch vor alem us de Ilias vom Homer bikannt. De Ort isch so i de Staizitt bisidlet gsii und isch i de Bronzezitt ann vo de wichtigste Ort gsii, dromm isch di Mykenischi Kultur noch Mykene binennt wore. I de klassische Antiki isch Mykene numeno e chliine Ort gsii. Hütt isch Mykene wege de birüemte Uusgrabige e bliebte Turisteort.

## Weblink
Yverdon

**Yverdon** chan folgendes bedüte:
* *Yverdon*, vor 1982 de Name vo de Stadt Yverdon-les-Bains im Kanton Waadt, Schwiz
* Bezirk Yverdon, en ehemolige Bezirk im Kanton Waadt, wo Endi 2007 ufghobe worden isch
* Yverdon-Sport FC, isch en Fuessballclub us Yverdon-les-Bains im Kanton Waadt – 1948 gründed worde
* *Chemin de fer Yverdon–Ste-Croix*, isch e schmalspuregi Isebahnstrecki, wo vo Yverdon-les-Bains (435 m ü. M.) uf Sainte-Croix (1066 m) ufe füert
* *Verzweigung Yverdon* haisst d Autobahnverzwigig südlich vo de Stadt Yverdon-les-Bains
* *Yverdon Sud* (A1) und *Yverdon Ouest* (A5) sind Autobahnusfahrte vo de Stadt Yverdon-les-Bains
* *Viaduc d’Yverdon* haisst e 3155 m langs Viadukt im Südweschte vo obe gnännte Stadt – gilt as s längschte Viadukt vo de Schwiz
Vers

**Värs** (, vo **' ‚umcheere‘) bezäichnet in dr [[Poetik]] e Räije vo Rhütme, wo metrisch gliideret si. Bim Drucke vo Värs isch s üüblig, ass jede Värs uf ere äigene Ziile stoot. Doorum reedet mä au vo ''Värsziile''.

Ooni rhüthmischi Gliiderig cha mä nid vo Värs reede. Zu däm Rhütmus cha no dr [[Reim|Riim]] cho, d [[Assonanz (Verslehre)|Assonanz]] oder d [[Stabreim|Alliterazioon]]. Wenn dr gliich Rhütmus im Värs regelmäässig widerhoolt wird ([[Responsion]]), häisst daas **Värsmaass** (au ***Metrum***), dr äinzelni Däil, wo widerhoolt wird und wo s Värsmaass us ene bestoot, isch dr [[Versfuß|Värsfuess]] (was in dr Muusigtheorii öbben em [[Takt (Musik)|Takt]] entspricht) bzw. in dr [[antike]] Värsleer s ''[[Metron]]'', wo us äim oder zwäi Värsfüess bestoot. Die rhüthmischi Gliiderig, d Värsmaass und allgemäin d Undersuechig vo dr Struktur und vo de Regelmäässigkäite im Värs si dr Geegestand vo dr [[Verslehre|Värsleer]] (au ''Metrik'') und vo dr [[Prosodie|Prosodii]]. 

Die abstrakti Form vo dr Folg vo de [[Verselement|Värselimänt]]  (wo sich widerhole) wird as **Värsform** bezäichnet. Drbii muess mä underschäide zwüsche dr ''Värsform'' as Bezäichnig für e bestimmti rhüthmischi Struktur und dr ''Värsform'' as Bezäichnig für s Resultaat vo dr **Versifikazioon**, das häisst dr rhüthmische und lutlige Gstaltig vom ene Teggst wobii d Vorgoobe erfüllt müesse si wo für Värs, Stroofe und s Gedicht as Ganzes gälte. Gröösseri Grubbe vo verwandte Värsforme bzw. Värsmaass wärde gläägentlig au as **Värsgattig** bezäichnet, zum Bischbil dr [[Freier Vers|freiji Värs]] oder in dr antike Metrik d Grubbe vo de [[Äolisches Versmaß|äolische Värsmaass]].

Die schematischi Daarstellig vo dr Värsform mit Hilf von ere gäignete [[Metrische Notation|metrische Notazioon]] häisst **Värsschema*'.  Zum Bischbil wird en antike [[Hexameter]], wo us säggs [[Daktylus]] bestoot, öbbe eso daargstellt:
— ‿ ‿ | — ‿ ‿ | — || — ‿ ‿ | — ‿ ‿ | — 

Dass e literarischs Wärk in Värs oder allgemäiner in [[Gebundene Rede|bundniger Reed]] abgfasst isch, macht us em kä Gedicht. Värs findet mä in alle Gattige und Forme, bsundrigs schwätzt mä bi de epische Forme vo [[Versepos|Värsepos]], [[Versnovelle|Värsnowälle]] und [[Versroman|Värsromaan]].

;Bischbil vo
*Värsmaass*: [[Hexameter]], [[Pentameter]]

*Värsfüess*: [[Daktylus]], [[Jambus]]

== Litratuur ==
* Otto Knörrich: *Lexikon lyrischer Formen.* 2. Uflaag. Kröner, Stuttgart 2005, ISBN 3-520-47902-8, S. 246–250.
* Dieter Burdorf, Christoph Fasbender, Burkhard Moennighoff (Hg.): *Metzler Lexikon Literatur. Begriffe und Definitionen.* Metzler, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-476-01612-6, S. 804f. 
* Bernhard Asmuth: *Vers.* In: Historisches Wörterbuch der Rhetorik, Bd. 9. Niemeyer, Tübinge 2009, ISBN 978-3-484-68109-5, Sp. 1082-1093.

== Weblingg ==

* [https://web.archive.org/web/20140424193814/http://www.dwds.de/?kompakt=1&qu=Vers Vers] im *Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache des 20. Jahrhunderts''
Nürnberg

**Nürnberg**, alemannisch **Nüerebäärg**, fränkisch **Nämberch**, isch e kräisfreiji Groossstadt im Regierigsbezirk Middelfranke vom Freistaat Bayre. Si het  Iiwooner (Stand ), isch noch Münche die zwäitgrössti Stadt vo Bayre und ghöört zu de 15 grösste Stedt in Dütschland. Zämme mit de Noochberstedt Fürth, Erlangen und Schwabach lääbe öbbe 1,2 Millione Lüt im Balligsruum Nürnberg, wo z Franke wirtschaftlig und kulturell au s Zentrum vo dr Metropolregion Nürnberg daarstellt mit iire 3,5 Millione Iiwooner.


Datei:Nürnberger Burg im Herbst 2013.jpg|S Woorzäiche vo Nürnberg: d Kaiserburg
Datei:Nürnberg Abend.jpg|Blick vom Burgbärg uf d Altstadt
Datei:Nuremberg panorama.jpg|Blick über d Altstadt vom Spittlertordurm us
Datei:Nürnberg Frauentormauer Turm rotes B und Kasemattenturm VIII.jpg|D Stadtmuure goot au hüte no fast ganz um d Altstadt ume


## Weblink

* di offiziell Website vo de Stadt Nürnberg
* d Gschicht vo de Nürnberger Jude

## Fuessnoote
Istituto Nazionale di Statistica

S **Istituto Nazionale di Statistica** (**ISTAT**; : *Nationals Instidut für [[Statistik]]*) isch s italiänische Statistikamt. Es het si Sitz in Rom und het äänligi Ufgoobe wie s Statistische Bundesamt z Dütschland oder d Statistik Austria in Ööstriich. Es isch im Joor 1926 gründet worde, under anderem isch s für Volkszellige zueständig und beobachdet und analüsiert die wirtschaftligi Däätigkäit (Broduktiwidäät), s Konsumverhalte, d Alldaagskultur, d Gsundhäit, s Freizitverhalte, d Baudäätigkäit und e hufe anders. Es berächnet au dr Verbruucherbriisindex und wird immer wider emol drfür kritisiert, ass es e Waarechorb uslääsi, wo realidäätsfärn sig.

## Weblingg
* Website vom ISTAT
* Demografii-Site uf ISTAT
* Website vom SISTAN
* Südtiroler Landesinstitut für Statistik (ASTAT)
Kantonsregierung

E **Kantonsregierig** isch d Regierig bzw. Exekutive vom ene Kanton vo dr Schwizerische Äidgenosseschaft.

## Waalmodus
D Kantonsregierig wird wird mäistens alli vier Joor vom Volk vo däm Kanton gweelt. Usnaame si d Kantöön Freiburg, Waadt und Gämf mit fümf Joor und dr Kanton Appezäll Innerrhode mit äim Joor. D Waal vo dr Kantonsregierig findet mäistens gliichzitig mit dr Waal zum Kantonsparlamänt statt. D Amtsduur entspricht dorum mäistens dr Legislaturperiode. Die mäiste Kantöön weele iiri Regierig noch em Majorzwaalsüsteem, d.&nbsp;h. es wärde Persoone und nit Bardeiliste gweelt. Im Kanton Tessin aber gältet s Broborzwaalsüsteem; und das isch bis 2013 au im Kanton Zug dr Fall gsi.

Es git Kantöön, wo s mööglig isch, mit ere Volksiniziative d Regierig vorzitig abzberüefe. Braktisch spiilt das aber fast kä Rolle.

## Zämmesetzig
In fast alle Kantöön het d Kantonsregierig äntwääder fümf oder siibe Mitgliider. Dr Vorsitzend vo dr Kantonsregierig (Regierigsbresidänt, Regierigsrootsbresidänt, Landammaa) het mäistens nid mee z sääge as die übrige Regierigsmitgliider. Er isch mäistens e Primus inter pares, wo für äi Joor gweelt wird. Wie dr Bundesroot folge au d Kantonsregierige em Kollegialidäätsbrinzip.

In de Kantöön Baasel-Stadt, Waadt und Gämf wärde d Regierigsbresidänte für die ganzi Amtsduur vom Regierigsroot gweelt, In Uri, Zug, Glaris, Appezäll Innerrhode und Appezäll Usserrhode für zwäi Joor.

## Bezäichnige
Us historische Gründ häisse d Kantonsregierige und iiri Mitgliider vo Kanton zu Kanton verschiide. In der Dütschschwiz isch s mäistens *Regierigsroot,* in dr Wälschschwiz mäistens *Conseil d’État* (resp. *Staatsroot* i Dütschfriburg und Dütschwallis) und im Tessin *Consiglio di Stato*. Z Sanggale, i Graubünde und im Jura häisst si *Regierig* (resp. *Gouvernement*), z Appezöll Innerrhode *Standeskommission* und i Wälsch-Bärn *Conseil-exécutif*.

Für dr Vorsitzend oder die Vorsitzendi wird in e paar dütschsproochige Kantöön d Bezäichnig *[[Landammann|Landammaa]]* beziejigswiis *Frau Landammaa* brucht und früener au *Schulthäiss,* zmäischt aber *Regierigsbresidänt* beziejigswiiss *Regierigsbresidäntin*.

De Ministerie säit mä noch Kanton *Departemänt* oder *Direkzioone* und dene iire Vorsteher *Diräkter*.

## Literatur
* Andreas Auer: *Staatsrecht der schweizerischen Kantone.* Stämpfli, Bern 2016, ISBN 978-3-7272-3217-6.

## Fuessnoote
Tessin (Fluss)

Dr **Tessin** (lombardisch **Tesin** oder **Tisin**, italiänisch **Ticino**, in dr Antike **Ticinus**) isch e lingge Nääbefluss vom Po und fliesst vo dr Schwiz uf Norditalie. Er het em Kanton Tessin dr Naame gee.

D Kwelle vom Tessin isch bim Nuufenebass südwestlig vom Gotthardmassiv. Dr Fluss louft zerst dur s Bendrettodaal, denn dur d Leventina und d Riviera, a dr Stadt Bellinzona verby und dur d Magadinoebeni, bevor er in dr Langesee mündet. D *Bolle di Magadino* sind es Naturschutzpiet bi dr Mündig vom Tessin.

Uf dr italiänische Site fliesst er bi Sesto Calende us em See uuse, dur d Poebeni, und mündet südöstlig vo Pavia in Po. 

Dr Fluss isch 248 km lang und si Iizugsgebiet 7'228 Kwadratkilometer. Die wichdigste Nääbeflüss si dr Brenno, d Moesa, d Maggia und d Toce.

An de Ufer vom Fluss, vermuetlig in dr Nööchi vo Vigevano, öbbe 25 km nordwestlig vo Pavia, het 218 vor Chrischtus s Gfächt am Ticinus zwüsche de Römer und em karthagische Fäldherr Hannibal stattgfunde, wo d Kathager gwunne häi.


Datei:Ticino at Gotthard-Tunnel 2009.jpg|dr Oberlauf vom Ticino
Datei:Piano_di_Magadino_Fiume_Ticino.jpg|d Mündig in Langesee
Datei:Sesto Calende.jpg|dr Ticino bi Sesto Calende
Datei:Italy Pavia Ponte vecchio.JPG|dr *Ponte Vecchio* über e Ticino z Pavia


## Weblingg

*
Valle Leventina

D **Valle Leventina** (dütsch mäistens nume *Leventina*, früehner *Livinedaal*) isch e Daal im Kanton Tessin in dr Schwiz.

## Geografii
D Leventina goot vo Airolo am Südändi vom Gotthardbass bis uf Biasca. Dr Ticino (Tessin) fliesst dur s Daal duure. 

Zämme mit em Val Bedretto im Weste bildet d Leventina dr Distretto di Leventina (Bezirk Leventina).

D Leventina het e hufe Sitedääler. Die wichdigste si s Val Piumogna bi Dalpe, s *Val Chironico* bi Chironico und s *Val d'Ambra* bi Personico uf dr rächte Site und s *Val Canaria* bi Airolo und s *Val Piora* oberhalb vo Piotta uf dr lingge Site. Im Val Piora lit dr Ritom Stausee und dr Cadagnosee, wo vor allem under de Biologe bekannt isch.

S Daal isch dur Schluchte in drei Däile iidäilt: d «Alta Leventina», d «Media Leventina» und d «Bassa Leventina».

## Vercheer
S Daal lit uf ere wichdige Nordsüdaggse. Dr Gotthardbass am oobere Ändi vo dr Leventina het wääred Joorhunderte d Gschicht vom Daal beiiflusst. Dur d Leventina isch zerst die alti Gotthardstrooss gange, spööter no d Gotthardbaan und denn d Autibaan A2, wo Chiasso mit Baasel verbindet. Z Bodio isch s Südbordaal vom Gotthard-Basisdunell, wo dr lengst Iisebaandunell uf dr Wält isch.

D Strada Alta (, *Höche Wäg*) isch e bekannti Panorama-Wanderroute, wo s ganze Tal vo de Leventina, uf halber Höchi zwüsche de Talsohle und dä Bärggipfel, vo Airolo bis Biasca durchquert.

## Dialäkt
In dr Valle Leventina git s e hufe Ortsdialäkt. Si ghööre zur westlige Grubbe vom Lombardische. Vor allem im oobere Däil vom Daal cha mä au dr Iifluss us em Norde gspüüre: E hufe Wörter stamme zum Bischbil in Airolo us em Alemannische.

Im Vergliich zu de urbane Gebiet vom Tessin überstoot dr lombardisch Dialäkt in de Alpedääler besser. Er stoot aber au do under em starke Druck vom Standarditaliänische.

## Gschicht

Wil si zum Gotthardbass füert, het d Leventina immer e zentrali Rolle bi dr Überkwerig vo de Alpe gspiilt. Im Komflikt um d Kontrolle vom Gebiet isch s immer wider zu Kämpf zwüschen em Kanton Uri und dr Herrschaft bzw. em spöötere Herzogdum Mailand cho. D Schlacht bi Giornico 1478 het d Laag zugunste vo de Urner entschiide: Dank iirem Siig si si bis zum Fall vo dr Alte Äidgenosseschaft 1798 d Herre über d Leventina gsi und häi s Gebiet mit Landvögt regiert. E Rewolte vo de Iiwooner häi si 1755 bluetig niiderbrätscht und drei Aafüerer uf em Blatz vom Hauptort Faido köpft.

## Bildli

Datei:CH-NB Photoglob-Wehrli EAD-WEHR-32130-B.tiff|D Leventina mit Ambri-Piotta vom Eduard Spelterini, um 1900
Datei:leventina01.JPG|Wanderwääg in dr Leventina 


## Weblingg

* 
* Leventina Turismo
* Wanderig “Strada alta Leventina”
Neuchâtel

**Neuchâtel** isch de französisch Name von ere Stadt, eme Bezirk und Kanton i de Westschwiz:
* Neuenburg NE
* Bezirk Neuenburg, französisch *District de Neuchâtel*
* Kanton Neuenburg, französisch *Canton de Neuchâtel*

Ort z Frankrich:
* Neuchâtel-Urtière, e Gmeind im französische Département Doubs i de Region Bourgogne-Franche-Comté

und witers:
* Neuchâtel Xamax, en Schwizer Fuessballclub vo Noieburg, wo 1916 under em Name *FC Xamax* formell gründet worden isch

**Lueg au:**
* Neuenburg
* Neuenburg (Adelsgeschlecht)
* Neuenburger Affäre
* Neuenburgerhandel
* Neuenburgersee
Focus: das zeitkritische Magazin

Der **Focus: das zeitkritische Magazin** () isch e nonkonformischdischi Schwizer Schdudäntezitschrift gsi, wos vo 1969 bis 1979 gä het.

Der *Focus* isch 1969 vom Peter Baumann gründet worde, wo au erschde Chefredakder vom Magazin gsi isch. Är isch vo 1969 bis 1979 bim Focus-Verlag z Züri 110 mol usecho. 1972 hed er es neus Format bercho, und 1973 hets d Zitschrift *[[Agitation]]* () absorbiert. 1979 hed er mit der *[[LeserZeitung]]* () fusioniert, und drus isch d Zitschrift *[[Tell (Zeitschrift)|Tell]]* () entschdande.

Der *Focus* isch unter anderem s „Sprachrohr“ gsi vo Schrifdschdeller wie em Walter Matthias Diggelmann, em Sergius Golowin und em Hans Mühlethaler.

## Kwelle
École centrale de Paris

D **École centrale de Paris** esch e Technischi Hochschuel vu Paris-Châtenay-Malabry (Frànkrich) gsii. Si isch Mitgliid vo der *Conférence des Grandes Ecoles* und vo der *Gruppe Centrale* gsii. 

## Gschicht
D Schuel isch 1829 als *École centrale des arts et manufactures* gründet worde. Zerst isch si im Hôtel de Juigné (jetzt Musée Picasso) z Bariis dehäi gsi, vo dört isch si in d Rue Montgolfier in dr Nööchi vom Conservatoire National des Arts et Métiers züüglet. Sit 1969 isch iire Campus z Châtenay-Malabry. Zum 1. Jänner 2015 isch d École centrale de Paris mit dr École supérieure d'électricité zue dr neie CentraleSupélec fusioniert wore.

## Weblink

* www.ecp.fr (frànzeesch)
Legislative

D **Legislative** (lat.: *lex* ,Gsetz‘ und *ferre* ,drääge‘, dodrvo s PPP *latum* ,dräit‘; au gsetzgääbendi Gwalt) isch in dr Staatstheorii näbe dr Exekutive (usfüerendi Gwalt) und Judikative (Rächtssprächig) äini vo de drei Gewalte, wo im ene Rächtsstaat unabhängig si. D Legislative isch berootet über d Gsetz und duet sä verabschiide (Gsetzgääbig) im inhaltlige und formelle Sinn. Si kontrolliert vilmol d Exekutive und d Judikative, in Ööstriich aber nume d Exekutive, dört isch d Judikative unabhängig vo dr Legislative. In ere repräsentative Demokratii bilde d Parlamänt d Legislative. In Staate mit Elemänt vo dr diräkte Demokratii spiilt s Volk in gwüsse Fäll Gsetzgääber (Volksgsetzgääbig).

In Staate, wo Däil vo dr Staatsmacht in de Händ vo Däilstaate, Kantöön, Regioone usw. ligge, git s Legislative uf mee as äinere Ebeni. So kennt Dütschland näben em Dütsche Bundesdaag und em Bundesroot uf dr Bundesebeni d Landesparlamänt uf dr Ebeni vo de Bundesländer. Äänlig isch s in andere Bundesstaate wie dr Schwiz (Nazionalroot und Ständeroot uf dr Ebeni vom Bund und d Kantonsparlamänt uf dr Ebeni vo de Kantöön oder Ööstriich (Nazionalroot und Bundesroot uf dr Bundesebeni, uf dr Landesebeni d Landdääg.) 

In zentralistische Äihäitsstaate  hingeege wärde Gsetz nume uf dr Ebeni vom Staat gmacht. Z Frankriich zum Bischbil lit die legislativi Gwalt bi dr Nazionalversammlig und bim Senat und d Departemänt häi käni legislativi Organ, nume exekutivi.

## Weblingg
Bezirk Yverdon

De **Bezirk Yverdon** (französisch: *District d'Yverdon*) isch bis zum 31. Dezember 2007 e Verwaltigseinheit vom Schwizer Kanton Waadt gsii. 

De Hauptort isch Yverdon-les-Bains gsii. De Bezirk isch i d Chreis (fr. *Cercles*) Molondin, Belmont-sur-Yverdon, Yverdon und Champvent ufteilt gsii. De Bezirk Yverdon hät 38 Gmeinde gha, isch 156,68 km² gross gsii und hät 36'335 Iiwohner zellt (Endi 2006).

Uf de 1. Jänner 2008 isch de Bezirk Yverdon zäme mit de Bezirk La Vallée du Lac de Joux, Orbe und Grandson zum Bezirk Jura-Nord vaudois worde.

## Gmeinde
















### Veränderige im Bstand vo de Gmeinde

Bild:Karte Bezirk Yverdon Gemeindeveraenderungen 1953.png|Gmeinde bis 1952
Bild:Karte Bezirk Yverdon Gemeindeveraenderungen 1982.png|Gmeinde bis 1981
Bild:Karte Bezirk Yverdon Gemeindeveraenderungen 2005.png|Gmeinde bis 2004
Bild:Karte Bezirk Yverdon Gemeindeveraenderungen 2008.png|Gmeinde bis 2007


* 1. Jänner 1953: Namesänderig vo *Chêne-Paquier* → Chêne-Pâquier

* 1. Jänner 1982: Namesänderig vo *Yverdon* → Yverdon-les-Bains

* 1. Jänner 2005: Fusion *[[Arrissoules]]* und *[[Rovray]]* → Rovray

* 1. Jänner 2008: Bezirkswechsel vo *[[Oppens]]* vom *Bezirk Yverdon* → Bezirk Gros-de-Vaud
* 1. Jänner 2008: Bezirkswechsel vo allne andere Gmeinde vom *Bezirk Yverdon* → Bezirk Jura-Nord vaudois
* 1. Jänner 2008: Fusion *[[Donneloye]]*, *[[Gossens]]* und *[[Mézery-près-Donneloye]]* → Donneloye
Exekutive

D **Exekutive** (im 18. Joorhundert usgleent us em französischen *pouvoir exécutif* „vollziejendi Gwalt“ vo latiinisch *exsequi* „usfüere“) isch in dr Staatstheorii näbe dr Legislative (Gsetzgääbig) und dr Judikative (Rächtssprächig) äini vo de drei Gwalte.

Si umfasst d Regierig (Gubernative) und die öffentligi Verwältig (Administrative). Iiri Hauptufgoob isch s, d Gsetz aazwände, wo d Legislative erloo het. Aber au d Exekutive cha Norme setze, zum Bischbil het si s Rächt Rächtsverordnige z erloo. Sonigi Verordnige häi aber nid dr Status vo Gsetz, sondern wärde vo Gsetz abgläitet, wo bestöön.

Im Geegesatz zur Legislative, wo s je noch Staatsform mäistens nume uf äinere Ebeni (in Äihäitsstaate) oder uf zwäi Ebene (in Bundesstaate) git, existiere exekutivi Orgaan in de mäiste Staate uf meerere Ebene, vo dr Staatsebeni aabe bis zur Ebeni vo dr Gmäind.
Judikative

Dr Rächtsbegriff vo dr **Judikative** (lat.: *iudicare*, „Rächt spräche“) bezäichnet die  „richterligi Gwalt“ im Staat. In dr klassische dreigliidrige Gwaltedäilig isch d Judikative näbe dr Legislative (s Parlamänt as gsetzgääbendi Gwalt), dr Exekutive (d Regierig und die öffentligi Verwaltig as vollziejendi Gwalt) äini vo de drei Staatsgwalte.

In Rächtsstaate isch d Judikative in de Händ vo unabhängige Richter. D Rächtssprächig isch an Gsetz und Rächt bunde. D Unabhängigkäit vo dr Justiz isch zum Däil in positive Rächt verankeret (so zum Bischbil für die schwizerischi Milidäärjustiz im Art.&nbsp;1 vom Milidäärstroofprozäss).

Dr Begriff Judikative isch nit s gliiche wie d Begriff vo dr Grichtsbarkäit, dr Justiz oder dr Rächtspflääg, wo staatsrächtlig zum Däil au vo dr vollziejende Gwalt, dr Exekutive, usgüebt wärde.

## Litratuur
* André Brodocz: *Die Macht der Judikative*, VS Verlag, Wisbade 2009, ISBN 978-3-531-16758-9. (Verfassung und Politik)
* Axel Hopfauf, Vorb. vor Art. 92 und Art. 92 GG, in: Schmidt-Bleibtreu/Hofmann/Hopfauf, Kommentar zum Grundgesetz, 12. Auflage, Köln 2011, ISBN 978-3-452-27076-4
Bridgetown

D Stadt **Bridgetown** im Parish Saint Michael isch d Houptschtadt vom karibische Insleschtaat Barbados und äbeso däm si Houpthafe und wirtschaftlichs Zäntrum. Ursprünglech het d Schtadt *Indian Bridge* ghäisse, noch ere Brügg über e *Constitution River*, wo schoo in indianische Zite existiert het.

D Schtadt isch 1628 vo de Brite grindet worde und hät hüte ungfähr 7.000 Iiwohner. Doodrzue chömme öbbe 80.000 Iiwohner in de Vorort. Das bdütet, dass e Drittel vo dr Bvölkerig vo Barbados doo woont. D Iiwooner läbe houptsächlich vom Tourismus, broduziere aber ou Zucker, Rum und Melasse.

## Weblingg
ISO 3166-2:MX

## Siehe auch
* Liste mexikanischer Staaten
* ISO 3166-2, Referenztabelle der Ländercodes.
* ISO 3166-1, Referenztabelle der Ländercodes, wie sie in Domainnamen verwendet werden.
Joe Alaskey

Dr **Joseph Francis** "**Joe**" **Alaskey III** (* 17. Juni 1952 z Troy, New York; † 3. Februar 2016 z Los Angeles, Kalifornie) isch en amerikanische Schauspiiler und Synchronsprächer gsii. Näbe sinere Rolle als Unggle Beano in dr Sitcom *[[Mein Vater ist ein Außerirdischer]]* isch dr Alaskey vor allem as d Stimm vo de *[[Looney Tunes|Looney-Tunes]]*-Figure Daffy Duck und Bugs Bunny bekannt.

Wo dr David Doyle im Joor 1997 gstorbe isch, het er däm si Rolle vom Groossvater in dr Zäichedrickserii *[[Rugrats]]* übernoo. Au in de *Rugrats*-Spiilfilm und in dr Noochfolgerserii *[[All Grown Up – Fast erwachsen]]* het er dere Figur d Stimm gee. Dr Alaskey isch au Sprächer in e hufe Kompiuterspiil gsi, under anderem in de Spiil *[[Monkey Island|Flucht von Monkey Island]]* und *[[Gothic 3]]*.

## Weblingg

*
Bundesgericht

**Bundesgericht** chan folgendes bedüte:
* d Gricht, i Trägerschaft vo me Bund, z. B.:
** Bundesgericht (Deutschland)
** Bundesgerichte der Vereinigten Staaten
* Bundesgericht (Schweiz), s oberschte Gricht vo de Schwiz

**Lueg au:**
* Gerichtsorganisation in Österreich
* Oberstes Gericht, di högschte Gricht vo verschidene Staate