open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eisenbahn

D' **Ysebahn** isch äs Verchehrsmittel für d' Beförderig vu Personä und Güeter, wu a Schine bunde-n-ischt.

## Gschicht
Di erschtä Ysebahne sind afangs vom 19. Jahrhundert in Ängland entwiggled wordä. D'r erschti Versuech isch unbefridigänd gsii. Ufgrund vu d'r guete-n-Erfahrig mit de Dampftraggtore het de Richard Trevithick ä zwiiachsigä Dampfchraftwagä uf Schinä - mit e paar Aahänger - konschtruiert. Am Aafang isch d'r allererschti Güeterzug vu d'r Wält würggli gfare, doch dänn isch s' Syschtem überfordäräd gsii. D' Maschinä isch abbroche wordä. Erscht dä Georges Stephenson het's verschtandä, bruuchbari Loggänä z' konschtruiere. Damit s' hend dörfä fare, hend's ä-n-amtlichi Konzessiuu bruucht. Di britischä Behördä hend ihm vorgschribe, ass er het müese d' Spurbräiti vu de änglische Poschtkutsche aawände, das sind 1 Meter, 43 Santimeter und 5 Millimeter gsii.

De Georges Stephenson het mit sym Suu di erschti Loggifabrigg gründet und au gfüehrt. Si händ au s' europäisch Feschtland beliferet, und deet händ's di gliich Bräiti für d Gläis aagwändet. So isch das di erfolgriichscht Spurbräiti worde - mer redt vu d'r Normalspur. Näbebii git's au nuch d' Breitspur und d' Schmalspur. 

Mit em Uufchuu vu d'r Eleggtrizität sind au di eleggtrische Bahne uufchuu. Für das hends müese Fahrläitige und eleggtrischi Loggene buue. Dänn git's au nuch vill Bahne, wu nur Diselzüg fahred.

En neui Entwigglig vom Endi vom 20. Jahrhundert sind d Hochgschwindigkeits-Züg. En bekannte vo däre Gattig isch de TGV (Train à grande vitesse), wo vorallem z Frangriich vercheert.

Es git Streggeabschnitt, wo hützutags nüme in Betriib sind. Gründ defür chänd sii; as die Streggene nüme rendiert händ oder as d Liniefüerig korrigiert worde isch. Mängmol wird e söttegi Streggi hüt wider as Museumsysebahn betribe.

## Versione
Under de Ysebahne git's au d' Standseilbahne, mäischtens als Drahtseilbahne bezeichnet. Zum Höhedifferänze überwinde händ verschideni Äschiniöre Zahradsyschtem entwiggled (z. B. bi der Jungfraubahn). Erfinder drvo isch urschprünglich dr Schwiizer *[[Niklaus Riggenbach]]* 1862 gsii, wo sie no mit Dampf glauffe sii.

Di bishär schterchscht Zahradloggi vu de Welt, isch anne 2012 vo de Stadler Rail us em Turgi für Brasilie baut worde.

## Weblink
Isteiner Schwellen

D' **Isteiner Schwelle** sin Stromschnelle im Rhi bi dr Ortschaft Istei, wo zue dr Gmei Efrige-Chilche ghört.

Si sin früeher e grosses Hindernis fer d'Schifffahrt churz underhalb vu Basel gsi. Under anderem wäge dr Isteiner Schwelle isch dr Rhisidekanal (französisch: *Grand Canal d'Alsace*) vu Wil-am-Rhi-Märkt bis uf Brisach vu Frankrich baut worre.

D'Isteiner Schwelle sin s'ledscht Überblibsel vu eme Jura-Massiv, (Isteiner Klotz) wo ursprünglich im Rhi dr Wäg in Richtig uf Norde versperrt het.

Si zelle zue eim vu dr beliebtischte Nackigbadestränd im Dreiländereck.
Kanton Neu-Breisach

Dr **[[Kanton (Frankreich)|Kanton]] Nej-Brisach** isch bìs März 2015 a Undergliderung vom Arrondissement Colmer im Département Owerelsass in dr Region Elsass in Frankrich gsii.

## Sproch
Regionalsproch vu allene Ortschafte isch Elsàsserditsch. Dr Kanton nennt mer au *Brisacher Land*.

## Gschicht
Dr Kanton isch am 4. März&nbsp;1790 im Zug von dr Inrichtung vom Département als Teil vom domolige „Distrikt Colmer“ gründet worde.

Mit dr Gründung vom Arrondissement am 17.&nbsp;Februar 1800 isch dr Kanton als Teil vom domolige Arrondissement Colmar neu zuegschnitte worde.

In dr Zit von dr Zueghörigkeit zue Ditschland vo 1871 bis 1919 het es degege keini Kantone im domolige „Kreis Kolmar“ gewe.

Ab 28.&nbsp;Juni 1919 isch dr Kanton zuenächscht e Teil vom domolige Arrondissement Colmer-Land (amtl. *Colmar Campagne*) gsin, wo sit 1934 wiidr zum Arrondissement Colmer vereinigt isch.

Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wore.

## Geografi
Dr Kanton het im Norde an dr Kanton Andelse grenzt, im Oschte an Ditschland mit em Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald im Regierungsbezirk Friburg (Bade-Württeberg), im Süde an dr Kanton Ànze im Arrondissement Gàwiller (Guebwiller) und im Weschte an dr Kanton Colmer-Süd.

## Gmeinde

## Quelle und witteri Informatione
* Internetuftritt vum Generalrat (Conseiller Général) Hubert Miehé hubert.miehe.free.fr
Algolsheim

**Algelse** (IPA: ; frz. *Algolsheim*) isch e frànzeescha Gmein ìm Arrondissement  () im Owerelsàss (Haut-Rhin).

## Geografi
Algelse befindet sich einigi Kilometer entfernt von Nej-Brisach. Wil es numm zwei Kilometer von dr Rhibruck uf Ditschland entfernt isch, wohne dort vile Ditsche, wo sich in dr ledschde Johre do wege dr nidrige Baulandpris niderglo han. Sell het zue em Anstig von der Inwohnerzahle gfüehrt. Durch dr Ort fliesst dr Thierlachgrawe (frz. *petit ruisseau*).

## Gschichte
Algelse isch anno 1192 s'erschte Mol gschichtlich under em Nam *Altolvesheim* erwähnt.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Im September 1939 isch di Bevölkerung uf Chaumont in Lot-et-Garonne evakuiert worde, von wo si im Sommer 1940 nooch dr französische Kapitulation zurückkehrt isch. Am 6. Februar 1945 isch di Gmeinde von dr Nazi-Herrschaft befreit worde, allerdings isch si debi stark zerstört worde.

## Verwàltung
 vun Algelse ìsch . Algelse ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevelkerungsentwìcklung

## Weblink

* Uftritt von dr Gmeind Algelse
* Algelse uf em Uftritt vom Kanton Nej-Brisach

## Referanza
Appenweiher

**Appewihr** (IPA: ; frz. *Appenwihr*, ditsch *Appenweiher*) isch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin). Appewihr ghört im Kommunalverband  a.

S Wappe vu der Gmàind zàigt uf sélbrigem Grund e griens Màiglèckle, wu wissi Bliete dràit. Owedréwer ésch s Gwàih vun eme Hérsch.

## Geographi
Appewihr lijt am *Hardt*, em Waldgebit im Elsass, im Zentrum vu dr Ebene zwische Ill und Rhin. Èstlig dervu légt der Kastewald.

## Gschichte
Es ésch én Appewihr e hallstattischi Sédlung gfunde wore, üsserdàm gét's méhrere Grabhégel üs der Bronze- un üs der Isezit. Witere Üsgrabunge vu do sén ém Müséum én Kolmer üsgstèllt. Anno 884 isch dr Ort zum erschte Mol erwähnt worde als *Abbunuuileri*. Ém èlfte Johrhundert ésch Appewihr an s Kloster vu Basel kumme, spéter hat's zum Léhe vu Horburg ghért. 1535 ésch én Appewihr d Réformation igfiehrt wore, es gét héte noch e gotische Kérch mét-e-me alte Glocketurm un eme Kércheschéff üs em 16. oder 18. Johrhundert. Im Drissigjährige Krieg isch di Gmeind komplett zerstört worde. Anno 1752 isch sell, dismol wegenem grosse Brand, wiider passiert. 

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Am 5. Februar 1945 isch Appewihr durch US-Truppe von dr ditsche Besatzermacht im Zweite Weltkrieg befreit worde, drei Tag nach Colmer.

## Verwàltung
 vo Appewihr isch . D Gmeind ghert zum Gmeindsverband .

## Wértschaft
Én Appewihr wérd Getràide aboie. Zudàm wérd Dierzucht bedrébe, es wàre vor allem Rénder un Soi ghalte.

## Bevelkerungsentwìcklung


Datei:Appenwihr, Eglise protestante Saint-Antoine.jpg|Protestantische Kirich Saint-Antoine


## Weblink
* 
* Uftritt von dr Gmeind Appewihr (Franzésch)
* Appewihr uf quid.fr (Franzésch)

## Referanza
Balgau

**Balgäu** oder **Balgai** (IPA: [] oder []) isch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin).

## Lag
Balgai légt am Rhisitekanal én der Néchi vu me Wald. Nochbergmàinde sén Hàitere ém Norde, Nambse ém Oste, Blodelse ém Side un Hértzfàlde un Rèschehart ém Wèste.

## Gschécht
S àltist Zignis vu mànschliger Bsédlung ésch e alter Grabhégel üs der Isezit. Nét wit vu sàllem ésch e Stroß vu de Rémer verloffe. D èrschte urkundlige Erwàhnung erfolgt ém Johr 896 under em Name „Palgowa“ én-e-re Urkunde vum Kloster vu Ménschter. Ab sàllem Johr hat der Ort züe-ne-re Abtèi ghért. Der Name làitet séch vu-ne-re Adelsfamélie üs em 14. un 15. Johrhundert ab. 1281 hat der Kénig Rodolphe s Dèrfle eme Rétter gé, wil er em der Bris vu me Ross gschuldet hat.

S'Dorf isch im Drissigjährig Krieg zerstört worre.

1861 ésch d'Sankt-Nicholas-Kérech (Franzésch *Eglise Saint-Nicolas*) boie wore. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Balgai ìsch . Balgai ghert zem Kommünàlverbànd .

## Wértschaft
Balgai ésch noch landwértschaftlig bràgt: zu de wéchtigste Wértschaftszwig ghére der Aboi vu Gedràide, d Haltung vu Hiehner vor allem wàge de Àier un d'Zéchtig vu Soi un Rénder. Es gét oi e landwértschaftlige Gnosseschaft.

## Bevelkerungsentwìcklung

## Weblink
* 
* Uftritt von dr Gmeind Balgäu (französisch)
* Balgäu uf em Uftritt vom Kanton Nej-Brisach
* Balgäu uf quid.fr

## Referanza
Dessenheim

**Dàssene** (IPA: []; frz. *Dessenheim*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement . S'Hüffedorf mit eweng meh wie 1000 Inwohner wird im Weschte von eme Wald flankiert un isch suscht von ere Landwirtschaftszone umgäbe. Es wird hauptsächlich Welschkorn (Mais) apflanzt. D'Hauptstross D2 goht uf Ruschtehart un Wàckelse. Zwei Monument züge von dr Kämpf am End vom Zweite Weltkrieg.

D'Gmeind ghört im Kommunalverband  a.

## Géografi
Dàssene légt uf rund 200 Méter éwer em Méerspiegel wèstlig vum Canal du Rhône au Rhin. Nochbergmàinde sén Wàckolse un Hàtteschlag ém Norde, Néderhèrge (Kanton Ànze) ém Wèste, Rèschehart ém Side un Hàitere ém Oste.

## Gschécht
Ém Hardtwald sén Grabhégel üs brotohisdorischer Zit gfunde wore, e wittere Grabstàtte stammt üs der spote Bronzezit un légt ém Wurmloeh. Der Ort wérd 737 als Bsétz vu der Abtèi vu Murbach zum èrschte Mol urkundlig erwàhnt; nàbe sàller Nànnig als *Deoseshaim* gét's noch àine vu 768 als *Tessinhaim*. Ab 1648 hat Dàssene der Habsburger ghért.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Ém Johr 1978 ésch s Üsséh vum Wappe fèstglègt wore. Lénks sén d Mitra un der Stab vum Bischof Saint Léger z séh, ràchts d'Farwe vu der Éstricher (rot, wiss un noch emol rot).

## Verwàltung
 vun Dàssene ìsch . Dàssene ghert zem Kommünàlverbànd .

## Wértschaft
Én der Landwértschaft wàre vor allem Gedràide un Màis aboie. Zudèm gét's oi a baar Zuchtbedrieb.

## Architèktur

Datei:Vue_aerienne_du_monument_Marin_la_Meslee_de_Dessenheim.jpg|Luftufnahm vum 1946 baute Denkmol fer dr Marin la Meslée
Datei:La_tombe_du_commandant_Marin_la_Méslée.JPG|Grab vum Kommandant Edmond Marin la Meslée (1912-1945), wo vu ere Flak am 5 Februar 1945 abgschosse worre isch

* D St.-Léger-Kérech oder Hardtkathédrale, wu 1871 am Blatz vu der alte Kérech boie wore ésch, ésch e Geboide ém nèi-romanogothische Stil.
* Uf em Frédhof gét's e Martyrium üs em Johr 1851 un e Krizwàg.
* e Grànzstài an der Grànze vum Gebiet vu der Habsburger
* rénovierte alte Bürehiser
* stèrnfèrmigs Dènkmal un Grab vum Kommandant Edmond Marin La Meslée (lüeg Bélder)


Datei:Dessenheim, Eglise Saint-Léger 1.jpg
Datei:Dessenheim, Eglise Saint-Léger 2.jpg


## Weblink
* 
* Uftritt von dr Gmeind Dàssene (Französisch)
* Dàssene uf em Uftritt vom Kanton Nej-Brisach
* Dàssene bi quid.fr

## Referanza
Korb

**Korb** chan folgendes bedüte:
* Korb (Behälter), e gflochtene Behälter
* Korb (Württemberg), e Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg
* Judith Korb (* 1967), e dytschi Evolutionsbiologi un Entomologi
Geiswasser

**Geiswasser** (IPA: ) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement . S'klei Strossedorf ghört im Kummunalverband  a.

## Geogràfi
Geiswasser ligt absits vu grössere Hauptverkehrsstrosse S'Gmeigebit grenzt mit em Rhin an Ditschland (Gmarkung von alt-Brisach) a, doch gibt's kei Üwergang. Zwische Rhin und Geiswasser ligt usserdem dr Rhinsitekanal. Un uf dr lange Insel zwische Kanal und Rhin z'gelange muess mer uffem Landweg dr Unweg iwer d'Rhinbruck bi Brisach oder d'Staustufe bi Fessene mache.

Bi Geiswasser sin als Iwerblibsel vum Kalte Krieg an Rhin un Kanal sognennte NATO-Rampe aglegt, so dass es im Militär liicht möglich isch, Behelfsbrucke riwer uf dr ditsch Site z'baue, wo d'Rampe ihr Gegestuck uf Höhe vum Rimschiger Ei het.

## Gschicht
Bis zue dr Begradigung isch Geiswasser immer wiider emol links oder rechts vum Rhin, uf ere Insel oder langzogene Halbinsel im mäandrierede Rhin glege.

Geiswasser isch uf dr Namme vume abgschnittene Altrhinarm daift. 1770 isch dr Geiswassermer Bann an Frankrich verkauft worde, und erscht um 1775 isch d'Sidlung e Gmeind worde.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Am Afang vum Zweite Weltkrieg het die französisch Regierung d'Bevölkerung nach Aquitanie evakuiert. Nach dr ditsche Besetzung von Frankrich sin d'Lit im Herbscht 1940 wider zruckkehrt. D'Allierte hän Geiswasser no am 8. Februar 1945 von dr ditsche Besatzung befreit.

## Verwàltung
 vun Geiswasser ìsch . Geiswasser ghert zem Kommünàlverbànd .

## Wirtschaft
Dr Ort isch landwirtschaftlich prägt. Es wird hauptsächlich Fruucht apflanzt, denebe git's Vihhaltig (Rinder, Säu).

## Weblink
* 
* Uftritt von dr Gmeind Geiswasser (französisch)
* Geiswasser uf em Uftritt vom Kanton Nej-Brisach (französisch)

## Referanza
Hettenschlag

**Hatteschlàg** (IPA: []; frz. *Hettenschlag*) isch e französischi Gmeind im Arrondissement  () im Owerelsàss (Haut-Rhin). S'Dorf ghört im Kommunalverband  a.

## Geographi
Die klei Gmeind ligt am Schnittpunkt vu dr Strosse vu Heiligkriz im Weschte uf Weckolse im Oschte sowie vu Appewihr im Norde uf Dessene im Süde in dr Rhiebeni, guet 10 km südöschtlich vu Colmer in dr Owerrhinebene zwische Ill un Rhin.

## Gschicht
Urkundlich wird dr Ort s'erschtmol anno 792 als Besitz von dr Abtei z'Murbach underen Nam Hettanerloh erwähnt, wie e merowingische Fridhof bezigt, isch er aber schu vorher bsidelt gsi. Im Läuf vom 15. Johrhundert isch dr Ort offebar ufgäwe worde un isch späteschtens um die Zit vum Drissigjährige Krieg nimmi besidlet gsin. Gege End vom 18. Johrhundert isch an dr Stell von dr alde Ortschaft no e Neugründung erfolgt, wozüe de Wald hät mieße grodet werre, wu zwischezitlig do gwachse isch. Én der Métte vum 19. Johrhundert ésch d'Kérech mét em Name *Eglise de la Présentation de la Vierge* boie wore.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Hatteschlàg ìsch . Hatteschlàg ghert zem Kommünàlverbànd .

## Wirtschaft
Dr Ort isch stark landwirtschaftlich prägt. Es werre hauptsächlich Welschkorn (Mais), Getreide un Wii produziert, denewe git's Vihhaldung (Rinder, Schof, Säu, Hiehner).


Datei:Hettenschlag, Eglise de la Présentation de la Vierge.jpg|Kirich


### Bevelkerungsentwìcklung

## Weblink
* 
* Hatteschlàg uf em Uftritt vom Kanton Nej-Brisach

## Referanza
Heiteren

**Haitre** (IPA: []; frz. *Heiteren*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement . S'Dorf, wu entlang von ere Wescht-Oscht-Ax lit, ghört im Kommunalverband  a.

## Geographi
Durch Heitere verlauft d'Verbindungsstross D 468 von Nej-Brisach uf Kembs, wo 1&nbsp;km nördlich vu Heitere no bis Nej-Brisach uf ere alde Römrstrass ligt. Bi Heitere selber isch d'Römrstross inzwische e landwirtschaftliche Weg, wo Haitre am Weschtend vum Ort schnidet.

Haitre ligt zwische dr alde Römrstross im Weschte un dr stillglegte Bahnlinie Volgelse - Bantzene im Oschte, D'Bahnlinie bestoht jetzt numme no als Industrigleis zum Kernkraftwerk Fàssene in ihrem südliche Drittel.

## Gschicht
Haitre wird als *Heiderheim* 768 erschtmols urkundlich erwähnt. Im Drissigjährige Krieg hän schwedischi Söldner d'Bevölkerung massakriert.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. 1977 isch z´Haitre ä Hochsschpannungsmascht vun de Schtromleitung Fessene - Paris bsetzt worre. 

## Verwàltung
 vun Haitre ìsch . Haitre ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevölkerung
D'Inwohnerzahl isch zwische 1960 un 1990 um 550 Persone gschwankt, bis 1999 no awer uf fascht 800 Lit relativ stark agstige.

## Wirtschaft
Dr Ort isch landwirtschaftlich prägt. Abau vu Frucht un Vihhaldung (Rinder, Säu) dominiere d'Produktion. Es git e grossi landwirtschaftlichi Gnosseschaft.

## Söhn un Döchter vu dr Gmei
Camille Alfred Pabst, 1828 z'Haitre uf d Wàlt ko un 1898 z'Paris gstorbe. Z'erscht isch er Anwalt z Colmer gsin, später no Moler z Paris. Sin Werk "La veille du mariage" isch im Unterlindenmuseum z'Colmer usgstellt.

## Weblink
* 
* Uftritt von dr Gmeind Heitere (französisch)
* Heitere uf em Uftritt vom Kanton Nej-Brisach (französisch)

## Referanza
Logelheim

**Logele** (IPA: ; amtl. *Logelheim*, in alternativer elsässischer Schriwung vom Schwa *Logala*) isch e französische Gmeind im Elsass mit ca. 600 Inwohner.

## Geografi
Der Ort lìt an der Ìll un ìsch umgää vu Gedreidefälder. Er gheert zum  un dodermìt zum Arrondissement ; usserdäm ìsch Logele Mìtglììd vum interkommunale Zwäckverband . S Dorf lìgt ca. 7 Kilomeeter sììdsììdèstlig vu Kolmer un ìm Daal vu der Ìll.

## Gschìcht
E Graabstätte üss der frieie Bronzezitt losst druf schließe, ass doo schu voor der èrschte urkundlige Erwähnung Mänsche gläbt hän. Der Name *Logele* däucht ìm Johr 770 under der Form „Lageln“ zum èrschte Mool uf. Säll ìsch d Zit vum èrschte Hèrzog vum Èlsass, em Bonifatius Grandius. Es ìsch èbbene 1025 zum Bsìtz vu der Haabsburger Landgrafe wore. 1224 hat der Abt vu Eewersminschter alle sinne Rächt an Logele verlore; se sìn an d Kleester vu Masevaux un Heiligkritz ìwergange.

1444 ìsch Logele vu de Armagnacs zersteert wore.

Ìn der èrschte Hälfte vum 16. Johrhundert hat sìch Logele witterèntwìcklet; zu däre Zitt sìn oi d èrschte Deich an der Ìll aaglègt wore. 1563 ìsch der Ort zämme mìt em rästlige Leehe Hohlandsburg an der Rìtter Lazarus von Schwendi verkäuft wore.

Zwìsche 1621 un 1640 hän verschììdene Iifäll zur Folg ghaa, ass Logele vu nèiem zersteert wore ìsch.

Noo der Franzeesche Révolution ìsch der François Antoine Roth vum Gmeinderoot als Bìrgermeister gwählt wore. 1797 hat Logele 200 Hèktar vu sinnem Gebiet verlore. Säll ìsch under Hätteschlaag un Wèckelse ufdeilt wore.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

Ìm Johr 1800 hat Logele 251 Iiwohner ghaa, ìm Johr 1850 sìn's schu 476 gsìì. Ìm Johr 1997, wuu's sìch em SIVOM Pays de Brisach aagschlosse hat, hän lutt ere Volkszällung 567 Litt derte gwohnt.

## Verwàltung
 vun Logele ìsch . Logele ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevölkerungsentwicklung

## Wirtschaft
Logele isch stark vu landwirtschaftliche Grossbetribe prägt. Dr Schwerpunkt ligt im Abau von Fruucht un dr Säuhaltung.

## Sehenswürdigkeite
* alti Bürehöf, ein mit Dübeschlag
* Kìrech St. Moritz mit aldem Kìrechturm

Datei:Logelheim, Eglise Saint-Maurice.jpg|Kìrech St. Moritz


## Verastaltunge
* Keltefescht (ledschder Samschdig im Jüli) http://lemoppethshow.free.fr/
* Kilwi/Kirmess (erschter Sunndig im September)
* Kürbisfescht (Ende Oktober) https://web.archive.org/web/20071121124030/http://www.lafetedupotiron.com/

## Weblink
* 
* Uftritt von dr Gmeind Logele (französisch)
* Logele uf em Uftritt vom Kanton Nej-Brisach (französisch)
* Das keltefescht in Logelheim (französisch)
* Kürbisfescht in Logelheim (französisch)

## Referanza
Weckolsheim

**Wàckelse** (IPA: []; frz. *Weckolsheim*) isch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin). S'klei Dorf ghört im Kommunalverband  a.

## Geografi
Dr klei Ort lijt in dr Owerrhinebene uf guet halbem Weg zwische Rhi im Oschte un Ill im Weschte, knapp 2&nbsp;km südweschtlich von Nej-Brisach. 'Durch dr Ort verläuft dr nit schiffbar Vauban-Kanal, wo z'Ensise von dr Ill abzwigt, bis Owerherge no parallel zu dr Ill goht un no uf Nej-Brisach abzwigt.
500 Meter öschtlich vu dr Ortschaft verlauft dr früeher fer d'Binne-Schiffahrt benutzt Rhone-Rhin-Kanal, wo aber wege sinere enge Abmessunge hit numme fer kleini Freizitschifffahrt benutzt wird.

## Gschicht
D'Gründung von Wàckelse reicht in dr Merowingerzit, die erscht urkundlich Erwähnung isch im 8. Johrhundert als *Achiltahaim*, ab em 13. Johrhundert wird dr Name *Weckolsheim* in verschidene Schribwiise in Dokumente benutzt.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Wàckelse ìsch . Wàckelse ghert zem Kommünàlverbànd .

## Wirtschaft un Infrastruktur
Dr Ort isch landwirtschaftlich dominiert, mit Schwerpunkt uffem Abau von Fruucht, hauptsächlich Welschkorn (Mais).

Am Nordrand von dr Gmarkung verlauft mit dr N415 die guet usbaut Fernstross von Colmer uf alt-Brisach in Ditschland, wo dert in dr B31 ihr Fortsetzung het.

## Sähenswürdigkeite und örtliche Besunderheite
Bi Wàckelse lijt e Gottsacker us dr Merowingerzit.

## Weblink
* 
* Uftritt von dr Gmeind Wackelse (französisch)
* Wackelse uf em Uftritt vom Kanton Nej-Brisach (französisch)

## Referanza
Obersaasheim

**Sààse** (IPA: []; frz. *Obersaasheim*) isch e französische Gmeind ìm Arrondissement  () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin). S'klei Dorf ghört im Kommunalverband  a.

## Geographi
Sààse ligt 4 km südöschtlich von Nej-Brisach öschtlich vu dr stillglegte Bahnstreck Volgelse - Bantzene in dr Rhinebene.

## Gschicht
Bi dr erschte Erwähnig 768 wird dr Ort as *Saxones* erwähnt, was e Hinwis uf e unterem Karl em Grosse errichteti Koloni vu zwangsumgsidelte Saxe sin könnt. Dr Ortsnamme het sich no im Läuf von dr Jahrhunderte iwer Sachsen, Sachseim un Sassenheim zum hitige Name entwicklet.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Sààse ìsch . Sààse ghert zem Kommünàlverbànd .

## Böiwark
* Kirich Saint-Gall

## Weblink
* 
* Uftritt von dr Gmeind Sààse (französisch)
* Sààse uf em Uftritt vom Kanton Nej-Brisach (französisch)

## Referanza
Vogelgrün

**Vogelgrien** (IPA: ; frz. *Vogelgrun*, dt. *Vogelgrün*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement . S'klei Dorf ghört im Kommunalverband  a.

## Geographi
Vogelgrien lijt südweschtlich von dr Brucke iwer Rhin un Rhinsidekanal (Grand Canal d'Alsace) an dr Grenz zue Ditschland gegeniwer von alt-Brisach.

## Gschicht
Dr Name kommt von "Vogelgrien" un meint nit e griene Vogel, sundern dr Wortteil *grien* wiist uf e Sandbank im Rhin hin, wo wohrschins von Vögel als Raschtplatz gnutzt worde isch.

S'Dorf isch ufgrund von siner vor dr Rhinbegradigung gfährdete Lag im ehemolige Mäander vom Rhin dütlich jünger wie di Nochbergmeinde un isch lang e Deil von Biese gsin. 1568 het es no Brisach erworbe un 1756 an dr Graf Waldner von Freundstein verkäuft. Säller het es no 1770 an Frankrich abtrete. Am 1. Dezember 1805 isch dr Ort zue ener Gmeind erhobe worde, am 11. November 1807 isch no d'Gmeindschuel igwihe worde.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Vogelgrien ìsch . Vogelgrien ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevölkerung
D'Bevölkerung, wo in dr 1960er Johre um 150 Lit gschwankt isch, isch no bis 1975 uf guet 400 gwachse und het uf sällem Niveau bis gege 1990 stagniert. Bis zum Ende von dr 1990er Johre isch d'Inwohnerzahl no uf iwer 500 Lit agstige.

## Wirtschaft un Infrastruktur
Am Nordend von dr Gemarkung verläuft dr Rhiniwergang uf Ditschland. Dort lijt äu d'Stäustuf, wo s'Nordend vom Rhinsidekanal markiert. D'Stäustuf mit Schleus un Wasserkraftwerk (Läufkraftwerk) verschaffe dr Gmeind gueti Stiirinnahme.

S' 1956-59 errichtet Wasserkraftwerk, wo an dr 4. Stäustufe vum Rhinsidekanal lejt, produziert 745 Mio. kWh pro Jahr.
Dr Kanal, wo d'Masse vum Rhinwasser het (dr Rhin sälwer isch praktisch nümm e Iwerläufrinn) wird debi uf 14 km gstäut.

Denewe git's z'Vogelgrien äu noch Landwirtschaft mit grosse Gärtnereie, Viihzucht un Fruuchtabau.

## Kultur und Sähenswürdigkeite
* Hauptattraktion sin d'Stäustuf mit dr Schleus bi dr Brucke iwer Rhin und Kanal.
* D'Dorfkirch isch 1975 an dr Stell von dr alde errichtet worde.

## Bevelkerungsentwìcklung


Datei:Vogelgrun, Vestige de l'ancienne église Saint-Alphonse.jpg|Rescht vu dr alti Kirich St. Alfons


## Weblink
* 
* Uftritt von dr Gmeind Vogelgrien (französisch)

## Referanza
Planet (Tabelle)

Die Site git e tabellarischi Öbersicht öber d Aigeschafte vo de Planete im Sunesystem.

## Erdänlichi Planete

## Gaasplanete

## Weblinks
* Solar System Exploration: d Planetelistoe vo de NASA uf Englisch
* GFSC/NASA: Planete-Faktenöbersicht uf Englisch
* Planeten-Finden.de - Date zu allne Planete vom Sunnesystem chindergrecht erlüteret
Insel

En **Insle** isch Land wo rundume vo Wasser umgee isch und cha imene Fluss, See oder Meer ligge. En Insle werd nie völlig öberfluetet. En Kontinent gelt nöd as Insle. Meriri Insle wo nöch binenand liged bildet en Inslegruppe. En Insle cha biwont oder nöd biwont si. Z Kanada tar rechtlich erscht denn vonere Insle gredt werde, wenn wenigstens an Bomm druf wachst. Weltwit bitrait d Flächi vo allne Insle guet 10,5 Milioone km², da sin öppe 7,2 % vo de gsamte Landoberflächi. Di grööscht Insle isch Grönland mit 2,2 Milioone km² Flächi.

Di grööscht Insle im alemannische Sproochruum isch d Insle Riichenau im Bodesee mit ere Flächi vo 4,3 km², turistisch bikannter isch aber d Insle Mainau mit de prächtige Gärte. Uf de drittgröscht Insle im Bodesee isch d Stadt Lindau baut worde. All drai Insle sind miteme künstliche Damm oder enere Brugg mitem Festland verbunde. Im Zörisee isch mit 112'645 m² d Insle Ufnau di gröscht, denn chunnt d Lützelau. Di grösste Flussinsle sind d Länggrien i de Aare und im Rhii sind s d Werd und d Rhiinau.

## Natur und Kultur
Insle wo witer eweg vonere grössere Landmasse sind, wiiset maischt en aigni Pflanze- und Tierwelt uuf. Bikannt sind d Galapagos-Insle im Pazifik, wo vili Vogelarte lebet, wos nume dai git. Madeira und d Kanare im Atlantik wiiset de höchsti Aatail a endemische Pflanze uuf, da haisst, asig wo ursprünglich nume uf dere Inselgruppe iihaimisch gsii sind, wie de Trachebomm. D Abgschidehait vo so Insle füert nöd selte dezue, as d Mensche wo die Insle biwonet, e konservativi Kultuur uufwiiset, wie Soqotra, wo zum Jemen ghöört oder s mittelalterliche Island, wo hüt aber zude modernste Länder öberhopt zällt. Uf de Kanare het sich bis is 14. Joorhundert e primitivi Kultur ghalte, wo archaischer gsii isch, as di römerzitlichi Kultur.

## Inselarte
E **Vulkaaninsle** isch dur en Vulkan entstande, so de Stromboli z Italie oder Santorini i de Ägäis. 

En **Atoll** bistoot us merere Koraleninsle und Koraleriff und bildet e Lagune, wo vom Atoll umgee werd.

## Halbinsle
E Halbinsle, wi de Peloponnes z Griecheland oder d Sampetersinsle im Bielersee isch a ainere Stell mitem Festland oder enere grössere Insle verbunde; isch die Stell nu schmal, redt me vonere Landengi oder emene Isthmus. 

### Grossi Halbinsle
* **[[Europa]]:**
** Skandinavie
** Jütland
** Cornwall
** Bretagne
** di Iberischi Halbinsle
** di Apenninischi Halbinsle
** d Peloponnes
* **[[Afrika]]:**
** Horn vo Afrika

* **[[Asien|Asie]]:**
** di Arabischi Halbinsle
** Kamtschatka
** Chliiasie
** Korea
** di Malaiisch Halbinsle
** d Sinai-Halbinsle

* **[[Antarktis]]:**
* di Antarktischi Halbinsle

* **[[Amerika]]:**
** Alaska
** Florida
** Labrador
** Nova Scotia
** Yukatan
** s Niderkalifornie

* **[[Australien]]:**
** Arnhemland

## Weblinks
Wolfganzen

**Wolfgànze** (IPA: ; frz. *Wolfgantzen*) isch e frànzeesche Gmein im Arrondissement  () im Owerelsàss (Haut-Rhin).

## Gschicht
Dr Ort isch uf dr heilig Wolfgang daift. Gege anno 1000 isch er as *Wolfgangesheim* erwähnt gsin. Dr hittig Namme isch us dr elsässisch-alemannischen Ussproch abgleitet. 

Im Hochmittelalter isch Wolfgànze lang vu dr Grafe vu Egse beherrscht worde un im 13. un 14. Johrhundert no vu dr Habsburger. Im 15. Johrhundert isch dr Ort no an s'Hüs Württemberg gfalle. Sällewäg isch im Dorf no 1536 Reformation durchgfüehrt un s'Dorf protestantisch worre. Nooch eim Drissigjährige Krieg un dr Expansionspolitiuk vum Louis XIV sin die württembergischen Besitzunge 1685 im Elsass under franzeesischi Oberhoheit kumme, aber witter bi Württemberg bliiwe. Im Underschid zue dr Besitzunge im Heilige Römische Riich hän d'Württemberger dorum am Ort auch wiider dr katholisch Ritus erlaube müesse. 

Die örtlich Kirch ussem 11. Johrhundert isch no vu 1685 bis zum Bau vu ere eigene katholische Kirch 1877 as Simultaneum gnutzt worde.

Die württembergisch Herrschaft het mit der franzeesische Revolution geendet, wo mer z'Frankriich e Zentralstaat igefüehrt het un au dr Sonderstatus vum Elsass beendet het.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

## Verwàltung
 vun Wolfgànze ìsch . Wolfgànze ghert zem Kommünàlverbànd .

## Bevölkerung
D'Inwohnerzahl, wo in dr 1960er noch zwischen 350 und 400 Persone gleje isch, het sich no zwische 1975 und 1982 von knapp iwer 400 uf iwer 800 verdopplet. Noch ere Stagnation in dr 1990er Johre isch d'Inwohnerzahl no bis 2005 uf iwer 1000 agwaxe. Örtlichi Regionalsproch isch Elsàsserditsch.

Die unter Tabelle zeigt dr Verlauf vun dr Bevölkerungsentwicklung sit 1960. 

### Bevölkerungsentwicklung

## Weblink
* 
* Uftritt von dr Gmeind Wolfgànze (französisch)
* Wolfgànze uf em Uftritt vom Kanton Nej-Brisach (französisch)

## Referanza
Kanton Altkirch

Dr **Kanton Altkìrech** (Altkirch) isch e Kànton ìm Département Owerrhin (Haut-Rhin) in dr Region Elsass in Frankrich.

## Gschìcht
Dr Kanton isch am 4.&nbsp;März 1790 im Zug von dr Inrichtung vom Département als Teil vom domolige "Distrikt Altkìrech" gründet worde.

Mit dr Gründung vom Arrondissement am 17.&nbsp;Februar 1800 isch dr Kanton als Teil vom domolige Arrondissement Altkìrech (sit 1857 Milhüse) nej zugschnitte worde.

In dr Zit von dr Zueghörigkeit zum Ditsche Rich von 1871 bis 1919 het es keini witere Untergliderunge vom domolige *Kreis Altkirch* gewe.

Sitem 28.&nbsp;Juni 1919 isch dr Kanton wiider Teil vom Arrondissement Altkìrech.

## Geographi

Dr Kanton grenzt im Norde an d Kanton Sànne im Arrondissement Thann sowie Milhüse-Wescht un Milhüse-Süd im Arrondissement Milhüse, im Oschte an dr Kanton Sierez im Arrondissement Milhüse, im Süde an dr Kanton Hirsinge un im Weschte an dr Kanton Dammerkìrech im eigene Arrondissement.

## Gmeinde
Dr Kanton Altkìrech bestoht üs 64 Gmeinde.

 
### Gmeinde bìs März 2015
Kanton Markolsheim

Dr **[[Kanton (Frankreich)|Kanton]] Markelse** (amtlich: *Canton de Marckolsheim*) isch bìs März 2015 e Untergliderung vom Arrondissement Schlettstadt-Eerstain (Sélestat-Erstein) im Département Niderelsass (Bas-Rhin) in dr Region Elsass in Frankrich gsin.

## Gschichte
Dr Kanton isch am 4.&nbsp;März 1790 im Zug von dr Inrichtung von dr Départements als Teil vom domolige "Distrikt Benfeld" gründet worde. Später isch no zum nej gründete "Distrikt Schlestadt" kumme, wie Schlettstadt frieher uf französisch gheisse het.

Mit dr Gründung vom Arrondissement am 17. Februar 1800 isch dr Kanton als Teil vom domolige Arrondissement Barr nej zuegschnitte worde. Am 10.&nbsp;Februar 1806 isch us em Arrondissement Barr s'Arrondissement Schlestadt worre.

In dr ditsche Zit von 1871 bis 1919 het es keini witeri Untergliderung vom domalige "Kreis Schlettstadt" gewe.

Sit 28.&nbsp;Juni 1919 isch dr Kanton wiider Teil vom Arrondissement Schlettstadt, wo am 24.&nbsp;Mai 1974 zum Arrondissement Schlettstadt-Eerstain zammeglegt worde isch.

Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.

## Geographi

Dr Kanton hàt im Norde an dr Kanton Benfeld granzt, im Oschte an Ditschland mit em Ortenaukreis und em Landkreis Emmedinge im Regierungsbezirk Friburg (Bade-Wirdeberg), im Süde an dr Kanton Andelse im Arrondissement Colmer im Département Owerelsass (Haut-Rhin), im Südweschte an dr Kanton Rappschwihr im Arrondissement Rappschwihr, (ewefalls im Département Owerelsass) und im Nordweschte an dr Kanton Schlettstadt.

## Gmeinde

Dr Kanton Markelse bstoht üs 21 Gmeinde ghet:
Flammenkuchen

**Flammekueche** () oder **Flammwaie** sin Backwerk üssem Elsass. Für en Flammwaie wird en Hefeteig ganz dünn ussgrollt, un druff chunt e Creme uss suurem Raam, Crème fraîche, Kääs oder äänlichem. Als Belag nimmt mer meischt Ziwele und viil Späck.

De Ursprung vum Flammwaie isch warschynts, dass mer friener d Temperatur vo de Holzöfe het welle abschätze, bevor mer s Brot bache het. Defür het mer uss däm Brotdaig, wo übrig gsi isch, d Flammwaie gmacht.

Flammekueche hän im Elsass e Muckrsäckerle unterem bäuerliche Bild glidde un sin in Restaurants erscht ab ca. 1960 aabotte worre (zur gleiche Zeit sin interssanterweis au Pizzas in Mode ko).

## Literatur
* Helga Rosemann: *Flammkuchen. Ein Streifzug durch das Land der Flammkuchen mit vielen Rezepten und Anregungen*. Höma-Verlag, Offenbach 2009, ISBN 978-3-937329-35-2

## Weblink

* Flamm(eⁿ)kuecheⁿ, Wörterbuch der elsäsischen Mundarten, Bd. 1 Sp. 422
Europa (Mythologie)

D **Europa** () isch ä Gschdalt us dr griechische Mythologii. Si isch d Tochter vom phönizische König Agenor odr vom Phoinix gsii und isch vom Zeus entfüert worde und uf de Insle Kreta d Muetter vom Minos worde. Noch ire isch de Erdtail Europa gnennt und au de Jupitermoo Europa.

## Saag
D Europa isch e Königstochter gsii, as Vatter werd entweder de Agenor oder de Phoinix agee und au för iri Muetter sind meriri Näme öberliferet. Iri Haimet isch Phönizie gsii, je noch Öberliferig entweder d Stadt Tyros oder Sidon. Wo si mit sinene Fründine am Meerufer miteme Böle gspilt het, isch en prächtige wiisse Stier erschine. D Maitli hend Angst öbercho, aber wo si gemrkt hend, as de Stier ganz zoom isch, hend s en afange straichele und sind em Schluss sogär ufem gritte. Wo aber d Europa uf de Stier ghocket isch, isch de i aim Garacho losgrennt und direkt is Meer ine. Er isch denn öbers Meer gschwume und uf de griechische Insle Kreta glandet.

Dai het sich de Stier in en Maa verwandlet und de het gsait, as er de Gott Zeus sai. Er het mit er gschlofe und so sind drai Chind uf d Welt cho, de Minos, de Rhadamanthys und de Sarpedon. Demit ere nünt passieri, het si vom Zeus en Wächter öbercho, de Bronzeriis Talos. D Europa het denn de kretischi König Asterios ghüroote. Noch dem sim Tood isch denn de Minos de König vo Kreta wore. 

Ire Vatter isch zimli hässig gsii, woner ghört het, ass sini Tochter entfüert wore sai. Er het all sini Söö usgschickt um d Schwöster go sueche, und het ene aagroote, jo nöd oni ere haizchere. De Kadmos isch denn uf Griecheland cho, isch aber döt blibe und het d Stadt Thebe gründet.

## Kult

D Europa isch uf Kreta bide Stadt Gortyn verehrt worde und me het um si z Eere jedes Joor s Fescht vo de "Hellotia" gfiiret. D Münze vo Gortyn zaiget denn au d Europa ufem Stier.

I de Römerzit isch Europa i de phönizische Stadt Sidon au as Biname vo de Göttin Astarte brucht worde.

S Sternbild Stier söll a die Saag erinnere.

## Anderi Persone
En anderi Europa isch d Tochter vom Tityos gsii und si het mitem Poseidon en Soo ghaa, de Argonaut Euphemos.

E dritti Europa isch de Name vonere d Tochter vom Okeanos und de Tethys gsii.

## Büecher
* Edward Tripp (ÜS: Rainer Rauthe): *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*; Stuttgart 1991. ISBN 3-15-010371-1
*
Romäus

De **Romäus** (Romeias) hät mit bürgerlichem Name Remiguis Mans ghoaße. Wenn er gebore worre isch woaß mer net. Gschtorbe isch er 1513 i de Schlacht bi Novara.

De Romäus isch de Villinger Lokalheld. Liit hän vuzellt, dass er riisegroß un mords stark gsii isch. So en Kerle hät sich natülich gern mit de Obrigkeit aaglegt.

Vu ihm giits en huufe Gschichte un Legende:

Wo Villinge mal mit Rottwiil in Fehde glege isch hät de Romäus ebbs ganz bsunderes mache welle. Also isch er ganz äloa noch Rottwiil in d'Stadt niigange. D'Rottwiiler hän s'Stadttor zuegmacht um ihn z'fange. De Romäus hät aber die Torwach umghaue, en Fligel vum Schtadttor uusghängt un hät sine Beute uf m'Buckel noch Villinge trage un am Obere Tor abgschtellt.

In em Streit hät er mal arg wüescht gege de Schultheiß gschwätzt. Wege sellem hät ihn d'Obrigkeit vu de Stadt i de St. Michaels-Turm glockt un hät ihn dert lebenslänglich iischperre welle. Da drinne wär de Romäus wahrschiints vuhungeret aber sine Freund hän ihn mit ällem meegliche vusorgt. So hät er au manchmal broatene Käber krigt. Selle Knoche hät er ufghebt un sich so e Stige baut wo ner dann hät aubhaue kenne. Die Spure vu sinem Uusbruch giits hit no im Romäusturm!

Die Stadtobere hän noch sinem Tod en Abbild vu ihm ufd Stadtmuur bim Obere Tor mole losse. Wie dann die äußer Stadtmuur 1840 abgrisse worre isch, isch au des Romäusbild vuschwunde. Sell Bild isch aber für d'Villinger Burger so arg wichtig gsi, dass e neus Romäusbild uf de St. Michaels-Turm gmalt worre isch. Der Turm hoaßt jetzt bi de Liit Romäus-Turm.

Viliicht sin im Romäus mehrere hischtorische Gschalte vueinigt. Sicher isch, dass er glebt hät, denn sin Name duucht efters i de Villinger Stadtchronik uf.

## Weblink
* http://www.click2day.com/Sagen_Legenden/Baden/romeias.php
Magenbrot

**Maagebrot** nennt mer raudeförmige, dinn glasierdi, sießi Gebäckmögge, wo vor allem uff Messene oder a de Chilbi vekauft wärre. S Maagebrot enthält maagefrindliche Gwirz wie Nägeli, Zimet, Sternänis un Muschkettbliede. Fir di dunkelbruun Farb vum Maagebrot isch Kako veranwortlig. Zum Sieße isch friener Honig gnoh worre, hit wird aber au Zuckr gnoh. Maagebrot giltet as Spezialität vo Sidditschland un dr Schwiz un isch friener ohni Schockiiberzug als *Kritterbrot* vekauft worre. Z Sidbade sait mer vilmol au *Mässmogge* zum Maagebrot.

## Weblink
* Rezept
* Rezept

## Lueg au
* Mässmogge
Helvetia

D **Helvetia** isch en imaginäri Frauefigur, wo allegoorisch d Schwiz versinnbildlicht.

Si werd meischtens miteme Schild, wo s Schwizerchrüz druf isch, und ere Lanze dargstellt. Ire Name laitet sich vom Volch vo de Helvetier ab, wo früener, vor de Röömerzyt, im Schwizerische Mittelland gwont hend.

Z erschtmol isch ane 1676 as Sinnbild vo de Aidgnosseschaft e Frau, d *"Eidtgenössische Dam"*, dargstellt wore. Noch de Propagierig vo de Helvetier as Vorfaare vo allne Schwiizer het die Daame de Name ”Helvetia“ öbercho, und mit de Gründig vom moderne Schwizerische Bundesstaat ane 1848 isch iri Bidütig no gstige. Si isch uf Gältstuk und Briefmargge abbildet worde. Hüt isch si numeno uf de Füfzgerli, em Aifränkler und em Zweefränkler abbildet. Degege stellt de Frauechopf ufem Füferli, Zeenerli und Zwänzgerli d Libertas ("Fraihait") dar, und ufem Föifliber gseht mer de chopf vomenen Alphirt.

De Name ”Helvetia“ stoot au uf de schwizerische Briefmarke, demit me nöd de Name i alne vier Landessprooche schriibe mue. Usem gliiche Grund het mer as Landeskennzaiche d Sigle *CH* gwäält, d Abchürzig vo *[[Confoederatio Helvetica|Confœderatio Helvetica]]*, em latinische Name vode Schwizerische Aidgnosseschaft.

De Name ”Helvetia“ werd i gwüssne Sprooche au för d Schwiz bruucht, so im neugriechische (Ελβετία, Elvetía) oder em Irische (An Elvéis).

## Galeri

 Datei:Stamp Switzerland 1882 50c.jpg|e Briefmargge vom Joor 1882
 Datei:Picswiss_BS-53-07.jpg|D Helvetia bim Siniere uf de Riibrugg z Basel
 Datei:Picswiss_BS-53-08.jpg|D Helvetia vo Basel vo nöchem
 Datei:Geneva_2006_638.JPG|D Helvetia und d ”Geneva“


## Weblinks

*
Sundhausen (Unterelsass)

**Sundhüse** (IPA: ; amtl. *Sundhouse*, dt. *Sundhausen*) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem  un zem Arrondissement .

## Geographi
Sundhüse lit in dr Rhinebeni am Weschtufer vum Rhin öschtlich von Schlettstadt. D'Gmein lejt uf ungfähr halwem Weg von Strossburj im Norde und Milhüse im Süde. S Dorf bildet e Viereck mìt Nààrds (Nordhausen), Ooscht (Osthausen) und Weschthüse (Westhausen).

## Gschicht
Sundhüse isch zum erschte Mol gnännt worre anne 723. Dr Ortsname leitet sich von dr Himmelsrichtung "Süd" ab. Sundhüse bildet mit dr Gmeinde Weschthüse (Westhausen), Nààrds (Nordhausen) und Ooscht (Osthausen) e Viereck. Im Zentrum vom Viereck isch mit *Hellelum* (hit *Ehl*) e antiks Heiligtum glege.

E analogi Situation gits im Nordelsass mitt dr Dörfer Weschhofe, Oschthofe un Sundhoffe (s'Dorf Nordhofe isch verschwunde, wird aber in alte Dokumente noch erwähnt)

Sundhüse isch d'Endstation vom *Riedbahnel* gsin, wo von 1909-44 im Dampfbetrib von Schlettstadt us gfahre isch.

## Bevölkerung
S'Dorf het anno 2006 guet 1350 Inwohner gha. D'Inwohnerzahl isch demit sit 1999 ditlich gstige. 

## Dialekt
Dr elsässisch Dialekt vuo Sundhüse ghört zem Oberrhiialemannisch.

## Denkmoler und Sähenswürdigkeite
* Freiheitsbaum

## örtlichi Feschte
* Beerfescht am 1. Mai-Wocheend
* Firwerk um dr Fischweiher am Samschdig vorem 14. Jüli.
* Bürefescht (mit Büredänz, dr Wahl vom scheenste Ross, Vorfüehrunge von landwirtschaftliche Tätigkeite ...)
* Eplfäscht

## mit dr Gmein verbundeni Lit
*Dr Jacques Gruber (1870-1936), Schriner und Glaskünschtler, un e Mitglid von dr Schuel von Nancy, besunders bekannt fer d'Kirichefenschter, isch z'Sundhüse uf d'Welt kumme un het dert bis 1877 gwohnt. Ein von sine beide Grossvädder isch z'Sundhüse emol Burjemeischter gsin.


Datei:Sundhouse 037.JPG|Mairie
Datei:Sundhouse 039.JPG|Kirich (1822)


## Weblink

* Internetuftritt von dr Gmeind

## Referanza
Jesus with erection

Dr **Jesus with erection** isch e umstritteni satirischi Karikatur wo inre Studäntezitschrift an dr University of Oregon veröffentlicht worde isch. D'Karikatur het im Johr 2006 in de Verainigte Staate einigi Debattene uusglöst.

## Karikatur
Uf dr vo Hand zaichnete Karikatur gseht me dr Jesus nackt ufem Chrüz mit ere Erekzion. In dr Studäntezitschrift sind no elf witeri vo Hand zaichneti Karikature vom Jesus abbildet worde, under anderem aini wo dr Titel *Resurrection* het, wome der nackti Jesus gseht, winer en andere nackte Jesus küsst, und baidi hend Erekzione.

## Kontex
D'Studente hend argumentiert, si hegit welle Dialog provoziere nachdem sovil d'Muslime kritisiert hend nach der Kontroverse um Karikature vom Mohammed vom gliche Johr.

Das isch eso gsi: es paar Monet früeher het die dänischi Zitig Jyllands-Posten satirischi Karikature vom Mohammed, em höchste Profet vom Islam, veröffentlecht. Der Mohammed isch zum Bispil dargstellt worde mitemne Turban in Form vonere Bombe ufem Chopf; oder es isch dargstellt worde wine bätende Muslim vomene Hund "bestige" wird. Uf das abe hets (vorallem) in arabische Länder heftigi Protescht gäh: vili Muslime hend gsait dass die Karikature die Respektlosigkeit versinnbildliche, mit dere der "Weste" am Islam begägni. Botschafte vo westliche Länder (speziell dänischi Botschafte) si agriffe worde, e christlechi Nonne isch in Somalia ermordet worde.  

Uf der aine Site hend sich vili Muslime diskriminiert gfühlt ob de Karikature vom Mohammed, uf de andere Site hend vili im Weste gseit, dass Journaliste in Europa frei sind, z'publiziere was si wänd, wenns ned Menscherecht verletzi; im Spezielle "Meinigsfreiheit" sig es fundamentals Menscherecht, wo in islamische Länder ned respektiert würdi.

## Reakzione
Nachdäm d'Jesus-Karikature veröffentlecht worde sin, hand verschideni religiösi und konservativi Gruppierige in de USA verlangt, dassd Studente sich öffentlech entschuldige für d'Publizierig vo de Karikature, und dass d'Studentezitig nümme vo der staatliche Universität Oregon finanziert würdi. Dr Presidänt vo der Catholic League (katolische Liga), der William Donohue, het gsait, dass der Presidänt vo der Universität, der David B. Frohnmayer, sigi es Stück wit verantwortlech fürs "Debakel" wil er ned uf Kritike vo Site vo Gägner vo de Karikature iigange isch, und will er nüt unternoh hegi gege d'Veröffentlechig vo de Jesus-Karikature. Är het gseit, dass der *Jesus with erection* "eini vo "obzönschte" Agriff gäges Christetum isch woner je issim Läbe gseh het". Konservativi Zitige, gnauer gseit der The O'Reilly Factor, hend verlangt, dass der Presidänd vo der Uni, der David Frohnmayer, sis Amt ufgit. Uf der andere Site händ der Oregon Daily Emerald und der Oregon Commentator, zwei Zitschrifte wo vo dr Uni finanziert wärde, öffentlech z'Rächt für freii Meinigsüsserig vo de Studente vertaidigt. Si hend au, basierend ufemne Urteil vom Oberste Gricht vo de USA (Fall Southworth vo 2006), befürwortet, dass der Frohnmayer entschide het, di kontroversi Zitschrift witerhin z'unterstütze..

## Linggs
* Karikature vom Jesus mit ere Erekzion, PDF, i der Studäntezitig "The Insurgent".

## Quelle
Kanton Hirsingen

Dr **[[Kanton (Frankreich)|Kanton]] Hìrsinge** isch bìs März 2015 e Untergliderung vum Arrondissement Altkìrech im Département Owerelsass (Haut-Rhin) in dr Region Elsass in Frankrich gsi.

## Gschichte

Dr Kanton isch am 4.&nbsp;März 1790 im Zug von dr Inrichtung von dr Départements als Teil vom domolige "Distrikt Altkìrech" gründet worde.

Mit dr Gründung vom Arrondissement am 17.&nbsp;Februar 1800 isch dr Kanton als Teil vom domolige Arrondissement Altkìrech (sit 1857 Milhüse) nej zuegschnitte worde.

Während dr Zueghörigkeit zue Ditschland von 1871 bis 1919 het es keini witeri Untergliderung vom domolige "Kreis Altkirch" gewe.

Sit em 28.&nbsp;Juni 1919 isch dr Kanton wiider Teil vom Arrondissement Altkìrech worde.

Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wore.

## Geographi

Dr Kanton het im Norde an d'Kantoon Dammerkìrech un Altkìrech grenzt, im Südoschte an dr Kanton Pfìrt, im Süde an d'Schwiz mit em Kanton Jura und im Weschte an dr Kanton Delle im Arrondissement Belfort im Département Territoire-de-Belfort in dr Region Franche-Comté.

## Gmeinde bis März 2015

Die gröscht Gmein vom Kanton isch dr Hauptort Hìrsìnge mit 2057 Inwohnr anno 1999.
Thur

**Thur** isch dr Namme vu folgede Flüss:
* Thur (Schweiz), i dr Schwiiz
* Thur (Elsass), z Frankrich
* Thur (Ungarn), z Ungarn und Serbie

**Thur** isch au dr Namme vu folgede Ort:
* Thur (Polen), en Ort z Pole
* en Ortsteil vo *Obertrun am See*, im Salzkammerguet, z Öschtrych

**Thur** isch usserdem e Familienamme
* Konrad Thur, bekannt under em Name Konrad Thurano, isch e ditsche Drohtseil-Artist gsii
Thur (Elsass)

D **Thur** isch e Fluss im Elsass.

## Geographi
Dr Fluss entspringt an dr Weschtflanke vum Rainkopf. Bi Krüt isch anno 1964 e Staudamm fertiggstellt worde, um dr Abfluss vor allem nooch dr Schneeschmelzi zreguliere. D Thur isch dert zum Wildestaisee ufgstäut.

D Thur fliesst witter durch Sant Amarí, Thann un Alt-Thann südlich vom Massiv vom Grosse Belche vorbi, bevor si no in d Owerrhineweni iträttet und bi Sànne nooch Nordoschte abknickt. Unterhalb vin Ànze mündet si no in d Ill, bis uf ei Arm, die *alt Thur*, wo witter nooch Norde iwer Ruffàch goht un no unterhalb von Pfaffene in d Lauch fliesst.

## Städt und Ortschafte am Fluss
Bekannti Städt wo dr Thur lige:
* Thann
* Sànne (Cernay)
* Ànze (Ensisheim)

## Weblink
Kanton Sennheim

Dr **Kanton Sanne** (frz. *Canton de Cernay*, dt. *Kanton Sennheim*) ìsch e Kànton ìm Département Haut-Rhin in dr Region Elsass in Frankrich.

## Gschichte

Dr Kanton isch am 4.&nbsp;März 1790 im Zug von dr Inrichtung vom Département als Teil vom domolige "Distrikt Beffert" (*Belfort*) gründet worde.

Mit dr Gründung vom Arrondissement am 17.&nbsp;Februar 1800 isch dr Kanton als Teil vom domolige Arrondissement Beffert nej zuegschnitte worde.

Während noch em Krieg von 1870 Beffert bi Frankrich bliwe isch, isch d'Region von Thann 1871 ditsch worde und d'Region um Sànne het bis 1919 zum "Kreis Thann" ghört.

Noch em 1. Weltkrieg isch s'Elsass wiider franzeesch worde un die franzeesch Verwaltungsstruktur het mer wiider ingfüehrt. D'Region um Beffert isch aber e eiges Département bliwe un nimmi ins wiider errichtet Département "Haut-Rhin" (*Owerrhin*, also Owerelsass) inglideret worde. D'Region um Thann isch dorum am 28.&nbsp;Jüni 1919 e eiges Arrondissement worde, wo au dr Kanton Sànne dezue inglideret worde isch.

## Geographi

Dr Kanton het bis März 2015 im Norde an d'Kantoon Sulz im Owerelsass und Ànze (Ensisheim) im Arrondissement Gàwiller (Guebwiller) grenzt, im Oschte an d'Kantoon Wittene (Wittenheim) und Milhüüsa-Wescht im Arrondissement Milhüüsa, im Süde an d'Kantone Altkìrech (Altkirch) und Dammerkìrech (Dannemarie) im Arrondissement Altkìrech, im Südweschte an dr Kanton Masmìnschter (Masevaux) und im Weschte an dr Kanton Thann.

## Gmeinde

### Gmeine bis März 2015