Mannheim

**Manne** (standardditsch *Mannheim*, kurpfälzisch *Mannem* oder *Monnem*) isch e Stadt im badische Deil vo Bade-Württeberg. S isch mit 310&nbsp;000 Ywohner nooch Stuegard die zweitgröschti Stadt vo Bade-Württeberg.

Zämme mit Ludwigshafe uf dr andere Rhysite bildet Manne e Doppelstadt mit iber ere halbe Million Ywohner im Kern un 1,3 Millione Ywohner as Agglomeration. Manne isch s Zentrum vu dr Metropolregion Rhy-Neckar mit guet 2 Millione Ywohner. D Agglomeration Manne isch dr sibtgröscht ditsch Balligsrüm.

## Geografy
### Lag
Manne isch im üsserste Nordweste vom Bundesland Bade-Württeberg. S ligt am Dreiländereck Bade-Württeberg-Rhyland-Pfalz-Hesse. Ufgrund vu synere Lag in dr Oberrhiebeni un im induschtrielle Kernrüm vu Europa, dr sognennte Blaue Banane, isch Manne e wichtige Verchehrsknotepunkt.

### Stadtglyderig
Manne wird in sibzä Stadtbezirk glydert. Vo denne ghöre di folgende sechs Bezirk zu de "innere" Stadtbezirk:

* Innestadt/Jungbusch
* Lindehof
* Neckarstadt-Ost/Wohlgelege
* Neckarstadt-West
* Neuostem/Neuhermse
* Schwetzingerstadt/Oschtstadt

Ölf witeri definiert mer als „üsseri“ Stadtbezirk:
* Feudenem
* Fridrichsfeld
* Käfertal
* Neckarau
* Rhynau (hochdytsch:Rheinau)
* Sandhofe
* Seckenem
* Schönau
* Vogelstang
* Waldhof
* Wallstadt

## Gschicht

Manne isch 766 zum erschte Mol urkundlig erwähnt worre. D Festig Manne hät de Friedrich IV. im Johr 1606 baut. E Johr druff hät mer d Stadträcht verlihe. Im 18. Johrhundert isch Manne durch de Sitz vom Kurfürscht zun re wichtige Stadt worre. Wo de Kurfürscht uff Münche gange isch, hät sälli Zit e End gha.Uff sälli „Erschti Goldeni Ära“ isch im 19.&nbsp;Johrhundert die „Zweiti Goldeni Ära“ gfolgt, wo d Stadt e Hafe und e Bahnhof kriegt hät.Im Zweite Wältkrieg hät s schweri Luftagriff ge.

## Gmeinderot
Ergebnis vo dr Kommunalwahl am 25. Mai 2014:

## Sehenswürdigkeite

* **Jesuitekirch:** Di mittlerwyli widderuffbauti Kirch isch noch ihrem Bau im Johr 1760 Hofkirch gsi.
* D **KZ-Gedenkstätte** isch am Änd vom Zweite Wältchrieg e Lager vo Zwangsarbeiter gsi.
**Witeri:**
* Kunschthalle Manne
* Landesmuseum Manne
* Museumsschiff Manne
* Mannemer Planetarium
* Schiller-Hus
* Schloss Manne
* Bertha Benz Memorial Route

## Verchehr
* **Stroß:** D Agglomeration Manne/Ludwigshafe isch vo insgsamt siebe Autobahne umge. Dodezüe ghöre z.&nbsp;B. d A6 (Saarbrucke-Nürnberg), d A67 wo uff Frankfurt am Main und Darmstadt führt, d A656 uff Heidelberg und d A659 uff Wyheim.
* **Ysebahn:** Manne isch de zweitgröscht Hafe vo Südwestdütschland. S git ICE-Verbindige uff Stuegard und anderi, insgsamt 185 Züg pro Dag. Au de Gieterbahnhof isch mit 440 Züg däglich eine vo de gröschte vo Dütschland. Au Nochverkehr isch vorhande; s hät e Stroßebahn und vyli Buslinie.
* De **Hafe** isch eine vo de gröschte Binnehäfe vo ganz Europa. 2005 sin 8,1 Tonne Gieter umgschla worre.
* **Luftverchehr** git s relativ wenig, s hät zwar e Militär- und Zivilflughafe, wo Verbindige uff Berlin, Hamburg und Saarbrucke zur Verfiegig stellt. Für d Mannemer günstiger isch aber de Flughafe vo Frankfurt, wo 40 Kilometer eweg und mit em ICE z erreiche isch.

## Dialäkt
Für Främdi isch de Mannemer Dialäkt zum Deil schwer z verstoh. Er underscheidet sich dütlig vo de andere Fränkische Dialäkt und wird numme im Stadtgebiet eso gschwätzt. Charakteristischi Wörter sin *állaa* (= alsdann, *au* los!), usserdem *heer* am Afang und *gell* am Änd vo me Satz. Mer merkt dytlig de Yfluss vom Französische, Jiddische und Rotwelsch (ener Gheimsproch vu de Bettler und Vagante).

Witeri charakteristischi Wörter sin z.&nbsp;B.
* *Schees* (vo frz. chaise) = Chinderwage
* *Boddschamber* (vo pot de chambre) = Nachtgschirr
* *Waschlafoor* (vo laver) = Wäschschüssel
* *Buttig* (vo boutique) = baufälligs Hus

## Weblink

* Mannemerisch
* Mannheims Goldenes Zeitalter im 18. Jahrhundert | Reiss-Engelhorn-Museen Mannheim | Faber Courtial

## Quelle