open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martine Kempf

D **Martine Kempf** (* 9. Dezamber 1958 z Stroßburg) ìsch a frànzeescha Unternammera. Ìn ìhra Jugend ìsch sa bekànnt worra wial sa d Katalavox, a Sprocherkennungssytem, entwìckelt hàt.

## Jugend
D Martine Kempf hàt ìn dr Walldorf Schüel gleht, ìm Frànkrìch un ìn Ditschlànd. Sa beherrscht drèi Sprocha un spììlt drèi Müsikìnschtrumanta: Piano, Giiga, Fagott. Ànna 1980 hàt sa s Baccalauréat ìm frànzeescha Gymnàsium vu Athen bikumma.

Sa ìntressiart sìch àn Mathematik un Wìssaschàft, bsunderscht Àschtronomii; ìn dam Bereich hàt sa ìhra Studia ààgfànga. Nawesbii ìntressiart sì sìch aui àn Elektronik: wo sa küüm 22 Johr àlt gsìì ìsch, hàt d Martine Kempf ìhra erschta elektronischa Màschìnla entwìckelt: s COMELDIR MULTIPLEX.

Ìhra Vàter, dr Jean-Pierre Kempf († 2002), ìsch làhm gsìì un hàt a Auto benutzt wo dr Fàhrer numma d Hand brüücht. Ar hàt a Unternamma grìnda wo Auto fer Behìnderta harstellt.

## Entwìcklung vum Katalavox
Ànna 1983 hàt d Martine Kempf a Sprocherkennungsprogramm entwìckelt, gnennt „Katalavox“. Mìt dam System brüücht ma nìt amol kè Hand meh, numma noch d Stìmm. As blibt ìm gliicha Prìnzip às d Auto wo ìhra Vàter produziart, àwer mìt'ma Fortschrìtt: so känna noch mehr Behìnderta àn Autonomie gwìnna. Mìt dr Katalavox kààt ma a Rollstüehl ìn verschìdena Rìchtunga fiahra, numma dur d Stìmm.

Mìt dara Entwìcklung ìsch sa vììl vu da Media iglàda worra. Àls junga begàbta Erfìndera, wo gànz allei aso ebbis hàt känna harstella, ìsch sa ufgfàlla. Zwei Johr speeter, àm 31 Oktower 1985, hàt's plätzlig a ànder Ton ìn da Media gaa: d Katalavox sèig kè so tecknologischa Revolution, d System vu dr Konkurranz sèiga besser.

D Martine Kempf hatt a finànziella Hìlf vum frànzeescha Stààt erwàrta, sa hàt àwer nit bikumma. Noh dam ìsch sa ìm Oktower 1985 ìn d Silicon Valley, ìn Kàlifornia, gànga, ìhra Firma z grìnda.

D Katalavox hàt a Erfolgriicha Kàrriar ghàà, sa wìrd jetz meischtens vu da Chirurg benutzt.

## Witterscht ìn dr Fàmìliaunternamma
Noh-n-em Rod vu sim Vàter ànna 2002 hàt d Martine Kempf si Unternamma ìwernumma, sa süecht ìmmer bessera Leesunga àss d Behìnderta Auto känna fàhra: zum Beispiel „Darios“, a Rìng unter em Lenkràd fer d Gwìndigkeit reegla, oder „Picado“, wo a Rückstellkràft ìn'ma Knopf àm Lenkràd gìtt. Ìhra Firma, KEMPF Inc. un KEMPF SAS, befìnda sìch jetz ìm Elsàss, ìn Kàlifornia un ìn Chinà.

## Üszeichnunga
* 2006: 1. Priis àm regionàla Concours Lépine

## Referanza
Elisabeth Ackermann

D **Elisabeth Ackermann** (* 18. Juni 1963 z Däärwil) isch e Schwiizer Politikerin z Basel.

Si chunt vo Däärwil und isch au dört ufgwachse. Si het zerscht d Wirtschaft studiert und isch derno a d Basler Musighochschuel ggange. Denn het si als Gitarelehrerin gschaffet. Si isch ghüroote und het zwöi Chind.

Scho as chly het si sech für politischi Sache inträssiert, und si het i der Anti-AKW-Beweegig mitgmacht. Si het ghulfe z Basel d Partei GAP ggründe; das isch di *Grüen Alternatyv Partei* gsi, wo spöter druus die Grüeni Partei vo Basel-Stadt worden isch. Für die Grüene isch si Inspäktoorin vo de d Chlyklasse z Basel und Schuelröötin vom Gymnasium am Münschterplatz gsi. 2006 het se s Basler Stimmvolk in Basler Grossroot gwählt. Ane 2015 isch si d Presidäntin vom Groossroot gsi.

Am 23. Oktober 2016 händ se d Basler i d Kantonsregierig gwählt, und derzue ane au grad no is Ampt vom Regierigspräsidium.

## Weblink
* Website vo der Elisabeth Ackermann
Lena Christ

D **Lena Christ** isch am 30. Oktober 1881 z Glonn uf d Wält cho und am 30. Juni 1920 z Münche gstorbe. Si isch e Schriftstellerin vo Bayern gsi.

## Läbe
D Lena Christ isch die unehelichi Dochter vo der Köchin Magdalena Pichler (1860–1928) gsi; der Karl Christ vo Mönchsroth het d Vatterschaft anerchänt. Si het as Chind bi der Groosstante Magdalena Pichler gläbt und bi dere schynts e schöni Jugendzyt gha, wie si spöter gseit het. Denn het ihri Muetter der Josef Isaak ghürootet und isch uf Münche ggange; und d Lena het au dörthi müesse goo und i der Wirtschaft vo Vatter und Muetter ushälfe. Si isch vo der Muetter plogt und für herti Arbet bruucht worde, so het sis in ihrem Läbenspricht gschribe. Ane 1901 het si der Anton Leix ghürootet; die beide händ drü Chind gha, aber nach es bar Johr isch d Lena vo ihrem Maa furtggange, wil dä so liederlig gläbt het und zuenere so grob gsi isch.

Zum Gält z verdiene het d Lena Christ Schrybarbeten übernoo, und eso het si der Autor Peter Jerusalem glehrt könne, wo si nach der Scheidig vom erschte Maa den ghürootet het. Der Schriftsteller Ludwig Thoma het ere ghulfe, ihri autobiografischi Schrift *Erinnerungen einer Überflüssigen* z publiziere, wo si drin ihres schwäre Läbe bi der Muetter und bi ihrem Maa offe verzelt. I de nöchschte Johre het si mit guetem Erfolg no anderi Büecher gmacht, wo si öpen au d Zyt z Bayern im Erschte Wältchrieg beschrypt. D Christ isch für Lääsige id Lazarett vo de Chriegsverletzte ggange; bi somene Psuech het si au einisch en Soldat troffe, wo si wägen-em denn ihrem Maa, em Jerusalem, furtgloffen isch. Si het jetz aber es schwärs Lääbe gha, si het d Tuberkulose übercho und isch wäge chrumme Gschäft vor Gricht gstande; do het si sech mit Hilf vo ihrem erschte Maa am 30. Juni 1920 mit numme Nüünedryssgi sälber s Läbe gnoo.

D Lena Christ luegt me hütt als e bedüütendi düütschi und bairischi Schriftstellerin aa, grad wil si düütsch und düütlech wie sälten öper vom schwirige Läbe vo de eifache Lüüt i der Stadt am Afang vom zwänzigschte Johrhundert verzelt. Mängmol het si au öpis i der bairische Mundart gschribe. Vo drüü vo ihrne Büechr git’s en Film.

## Wärch
* *Gesammelte Werke.* 1997 ISBN 3-471-77244-8
* *Erinnerungen einer Überflüssigen.* 1912
* *Lausdirndlgeschichten.* 1913
* *Mathias Bichler* 1914
* *Unsere Bayern anno 14.* Erster Teil. 1914
* *Unsere Bayern anno 14/15.* Zweiter Teil. 1915
* *Unsere Bayern anno 14/15.* Dritter Teil. 1915
* *Die Rumplhanni* 1916
* *Bauern* Bayerische Geschichten. 1919
* *Madam Bäuerin.* 1920
* *Liebesgeschichten.* 2004, ISBN 3-86520-067-2

## Literatur
* Ghemela Adler: *Heimatsuche und Identität. Das Werk der bairischen Schriftstellerin Lena Christ*. Lang, Frankfurt am Main 1991, ISBN 3-631-42869-3 
* Günter Goepfert: *Das Schicksal der Lena Christ*. Rosenheim 2004, ISBN 3-475-53520-3.
* Asta Scheib: *In den Gärten des Herzens. Die Leidenschaft der Lena Christ*. Hoffmann u. Campe, Hamburg 2002, ISBN 3-455-06495-7.
Willy Ziegler

Dr **Guillermo «Willy» Ziegler-Varga**, ou «Zilly» gnennt (* 9. Juni 1935; † 3. Dezember 2017), isch e Schwizer Galerist gsi.

Dr Ziegler het 1983 mit sinere Frau Maria z Baar ZG d *Z-Galerie* gründet und het so über Johrzähnt d Zuger Kulturszene mitprägt. De Künschtler Martin Bucher und Jürg Wylenmann het sini Z-Galerie dür galeristischi Betreuig zum Durchbruch verholfe. Näbe lokaler Kunscht het er bsunders Wärch vo modärne spanische Künstler wie em Josep Guinovart, em Joan Miró und em Antoni Tàpies gsammlet. Nach ere Erchrankig het sini Frau Maria Ziegler d Leitig vo der Galerie überno. A sinere Hommage 2018 si unter anderem Wärch vom Franz Bucher, em Eduardo Chillida, em James Coignard, em Zoran Mušič, em Hans Potthof, em Alex Sadkowsky und em Giuseppe Santomaso usgschdellt worde.

## Quelle
Dionysius (Bischof von Rom)

Dr **Dionysius** († 26. Dezämber 268) isch Bischof vu Rom vum 22. Juli 260 bis zue sym Dod gsii. 
D Chilche un s Chloschter vu San Dionigi alle Qattro Fontane un San Silvestro in Capite z Rom sin em gweit.

## Lääbe
Dr Dionysius isch wahrschyns z Griecheland uf d Wält chuu, wänn, waißt mer nit. Sy Name maint „em Dionysos gweit“ (griech./latyn.). As remische Presbyter het er bi me theologische Stryt iber d Giltigkait vu dr Daifi dur Häretiker mitgmacht.

Wun er 260 no dr Verfolgige dur dr Chaiser Valerian gwehlt woren isch, het er d Ufgob gha, di remisch Chilche, wu um die Zyt im Kaos glägen isch, nei z organisiere. 

Är het mit em vu dr Chilche as Irrlehr verurdailt Subordinatianismus kämpft, wu im Gegesatz zum Monarchianismus gstande isch, wu dr Calixt I. dergege kämpft ghaa het: In dr Zyt vu sym Pontifikat hän si egyptischi Kleriker wäge Stryt um di rächt Lehr an ihn gwändet. Är het e Synod zämegruefe, wu dr Sabellianismus un dr Subordinatianismus verurdailt het. D Bschliss vu däre Synod het er em Dionysius vu Alexandria in ere Lehrschrift mitdailt. Dodin het er em *Gschaffesyy vum Logos* sy *Zyygtsyy* vis-à-vis gstellt: Dr Logos („s Wort“) cha nit wore syy, wel s sunscht e Zyt hätt mieße gee, wu s kai Logos gee het; är isch aber alliwyl gsii, wel er im Vater isch un em Vater sy Logos, Macht un Wyyshait isch, wu Gott nie gee hätt ohni. Dr Dionysius vu Alexandria het derno syni chrischtologisch Aaschauig vu dr *Gschepfligkait vum Logos* widerruefe un het in ere uusfierlige Schrift d Lehr vu dr remische Synod ibernuu. In ihre het er d Ebigkait vum Logos un sy Wääsesainhait mit em Vater betont. Mit däm Yylänke isch dä theologisch Stryt iberwunde gsii.

Dr Dionysius het an d Chilche vu Kappadokie, wu vu Gote verwieschtet wore sin, großi Gäldsumme gschickt, go die wider ufböue un di Gfange freichaufe. D Neiornig vu dr Chilche un dr Fride mit em Chaiser Gallienus het dr remische Chilche e rueigi Zyt brocht. Dr Dionysius isch dr erscht Bischof vum Rom, wu definitiv nit as Märtyrer gstorben isch. Är isch am 26. Dezämber 268 gstorbe.

## Verehrig
### Mahndäg
* kadolisch: 26. Dezämber
* z Augschburg un z Frankrych: Uffindig vu dr Bai: 22. April

### Ikonografy
Z San Paolo fuori le Mura isch er mit Tunika, Pallium un Tonsur dargstellt, in dr Sixtinische Kapäll isch er im Ornat mit Buech in dr Raie vu dr Papschtfreske zaigt.

## Literatur
* 
* 
* 
* 

## Weblink

* 
* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzaichnis
Eusebius (Bischof von Rom)

Dr **Eusebius** (griech.: *dr Gottesferchtig*; † 17. Augschte 309 uf Sizilie) isch fir churzi Zyt Bischof vu Rom gsii.

## Lääbe un Wirke
Noch em Liberianische Papschtkadelog isch er vum 18. April bis 17. Augschte 309 Bischof vu Rom gsii.

Dr Stryt, wu unter em unter Marcellus I. aagfange het, iber d Widerufnahm vu dr Chrischte, wu in d Zyt vu dr Verfolgig dur dr Diokletian abgfalle sin, isch unter ihm wytergange. Dr Eusebius isch fir e Rugchehr vu dr Abgfallene noch ere Bueßzyt yydrätte. Dr Stryt dodriber, het zue uurueje un Gwalt gfiert. Dr Chaiser Maxentius het ihn un sy Gegner Heraklius no Sizilie verbannt, wu dr Eusebius gstorben isch. Sy Lych isch wahrschyns anne 311 uf Rom brocht un in dr Calixtus-Katakomb vergabe wore. No sym Dod isch s Bischofsamt e Zytlang vakant gsii.

E Dail Quälle setze sy Dod un dodermit au sy Amtszyt ai Johr speter aa. Doderno wär er anne 310 Bischof vu Rom gsii un au in däm Johr gstorbe.

Är wird as Märtyrer un Hailige verehrt. Sy Feschtdag isch dr 17. Augschte (friejer dr 26. Septämber).

## Literatur
* 
* 

## Weblink

* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzaichnis
Cajus (Bischof von Rom)

Dr **Cajus** oder **Gajus** (* z Dalmatie; † 22. April 296) isch vum 17. Dezämber 283 bis zum 22. April 296 Bischof vu Rom sii.

Är isch dr Suhn vum Gajus oder – no syre Nichte, dr Hailige Susanna vu Concordia – e Verwandte vum Chaiser Diokletian gsii. Unter syre Laitig hän d Chrischte e Zytlang e rueigeri Zyt ghaa zwische dr Verfolgig unter em Valerian un unter em Diokletian. 
Ußer dr Informatione im *[[Liber Pontificalis]]* waißt mer wenig iber en.

## Lääben un Wirke
Gabinus isch dr Name vum Vater vu dr Hailige Susanna. Wäge däm nimmt mer aa, ass dr Cajus dr Unkel vu dr Hailige Susanna gsii isch.

In syre Amtszyt het d Chrischteverfolgig wider zuegnuu, drotz ass neii Chilche un Fridhef hän chenne böue wäre. Wahrschyns isch er nit as Märtyrer gstorbe, wel d Chrischteverfolgig unter em Diokletian het erscht anne 303 aagfange, also noch em vermuetete Dod vum Cajus, un dr Diokletian isch uf sym Wäg zum Chaiser dr Chrischte gegeniber nit immer fyndli yygstellt gsii. As Bischof vu Rom het dr Cajus verfiegt, ass e chimftige Bischof zerscht Lektor, Exorzischt, Akolyth, Subdiakon, Diakon un Prieschter mueß gsii syy.

Em Cajus sy Grab, wu au sy Siigelring dine gsii isch, isch mit dr originale Grabinschrift in dr Calixtus-Katakombe z Rom entdeckt wore. Anne 1631 isch sy vermuetete Amtssitz in e Chilche umgwandlet wore, wu aber 1880 em italienische Verdaidigungsminischterium het mieße wyche, syni Reliquie sin derno in d Kapäll vu dr Familie Barberini iberfiert wore.

Sy Mahndag isch, zäme mit däm vum Soterus, dr 22. April. In dr Chunscht wird dr Hailig Cajus mit dr Tiara mit eme Bild vum Hailige Nereus dargstellt. Är wird in dr Hauptsach z Dalmatie un z Venedig verehrt. Z Floränz isch em d Chilche San Gaggio geweiht.

## Literatur
* 
* 
* 

## Weblink

* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzaichnis
Nau (Nachrichtenportal)

**Nau** isch es Nochrichteportal i der Schwiiz.

Es isch es Internet-Medium, wo ane 2017 agfange het Nochrichte professionell zämezstelle und über sini Online-Plattform z’verbreite. Der Verlag ghört der Firma *Livesystems Holding AG;* das isch es Undernääme, wo mit Wärbig s Gält verdient; es isch ane 2007 ggründet worde.

Für *nau.ch* schaffe öppe füfzg Journalischte, wo Informazioone us de Regioone und vo der Politik vo der Schwiiz recherchiere und aktuelli Mäldige druus mache. Vo dären Arbet chunt au der Name vom Medium: *Nau* isch d Abchürzig für die drü Wörter «neu», «aktuell» und «underhaltend».

Me cha d Mäldige vo *Nau* uf Bildschirm in öfentleche Vercheersmiddel, i Tankstelleshop und Fitnesszänter und mit eren App au uf mobile Gräät läse.

## Weblink
* Website vo ''Nau''
Heraklius

Dr **Heraklius** isch e Gegepapscht anne 309 oder 310 gsii. Offiziälle Bischof vu Rom in sällere Zyt isch dr Eusebius gsii. Beedi sin vum Chaiser Maxentius uf Sizilie verbannt wore.

## Literatur
* Charles Bigg: *The Origins of Christianity.* Clarendon Press, Oxford 1909, S. 484.
* Fernand Hayward: *A History of the Popes.* J. M. Dent & Sons, London u. a. 1931, S. 39.
Miltiades (Bischof von Rom)

Dr **Miltiades** oder **Melchiades** (hebr.-lat.: *dr Chenigli*; au *Meltiades*, *Melciades*, *Milciades*, *Milziade* oder *Miltides*; †&nbsp;10. oder 11.&nbsp;Jänner 314) isch vum 2.&nbsp;Juli 310 bis zum 10. oder 11.&nbsp;Jänner 314 Bischof vu Rom gsii.

## Lääbe un Wirke
Drotz em Name isch dr Miltiades wahrschyns Nordafrikaner gsii, iber syni Biografy waißt mer aber wenig. 

In d Zyt vu syre Amtszyt isch am 30. April 311 s Toleranzedikt vum Galerius erloo wore, dodermit hän mit regionale uusnahme unter em Maximinus Daia d Chrischteverfolgige im Remische Rych ufghert. Wu dr Konstantin am 28. Oktober 312 iber sy Gegner Maxentius gsiigt ghaa het, isch s zwische sällem un em Licinius zue dr Mailänder Veryybarig chuu, wu d Glychstellig vu allne Religionen im Remische Rych brocht het. Dr Lateranpalascht isch um die Zyt de facto in dr Bsitz vu dr Bischef vu Rom chuu, de jure aber erscht anne 800 dur di Konstantinisch Schänkig, wu as Felschig entlarvt woren isch. 

In dr Chilchegschicht isch dr Miltiades wichtig doderdur, ass er versuecht het, dr Stryt mit em Donatismus z lese. Är het s Schidsgricht im Lateran glaitet zum dr Stryt zwische dr Bischef Caecilianus vu Karthago un Donatus vu Casae Nigrae schlichte, wu am 2. Oktober 313 dr Caecilianus rehabilitiert het un d Donatischte zur Versehnig mit em Caecilianus ufgforderet het.

## Verehrig
Syni Reliquie lige in dr Calixtus-Katakombe in dr sognännte *Region vum Papscht Papstes Miltiades*.

Syni Mahndäg sin in dr kadolische Chilche dr 10. Jänner un in dr orthodoxe Chilche dr 10. April.

## Literatur
* 
* 

## Weblinks

* [Gesamtwerk von Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzeichnis](http://www.documentacatholicaomnia.eu/01_01_0311-0314-_Miltiades_(Melchiades),_Sanctus.html)

## Einzelnachweise
Marcellinus (Bischof von Rom)

Dr hailig **Marcellinus** († 304) isch noch em Liberische Kadelog am 30. Juni 296 zum Bischof vu Rom gwehl wore. Im *Martyrologium hieronymianum*, dr *Depositio episcoporum* oder au dr *Depositio martyrum* wird er nit gnännt.

## Lääbe un Wirke
Em Marcellinus sy Episkopat het unter em Chaiser Diokletian aagfange, wu aber nonig mit syre Chrischteverfolgig aagfange het. Är het em Chrischtedum Freihaite gee, un d Chilche isch gwachse. Dr Cäsar Galerius het d Haidebewegig gege d Chrischte aagfiert un het dr Diokletian schließli 302 gege s Chrischtedum chenne ufbringe. Zerscht hän chrischtligi Soldate d Armee mieße verloo, speter isch chilchlige Bsitz konfisziert un chrischtligi Biecher sin verbrännt wore. No zwai Fyyr in sym Palascht het dr Diokletian zue hertere Maßnahme griffe: Chrischte hän mieße ihre Glaube widerruefe un si sin zum Dod verurdailt wore.

Dr *[[Liber Pontificalis]]* – wu uf d Schrift *Was dr Hailig Marcellinus gmacht het* zruggoht, eme hit verlorene Täxt – brichtet, ass in dr Zyt vu dr Verfolgig dur dr Diokletian dr Marcellinus dr Dod as Märtyrer gfunde het. Speter isch e Stryt driber entstande, eb dr Marcellinus nit in Wohret em Glaube abgschwore gha het go sy Lääbe rette. Dää Stryt isch bis in s 6. Johrhundert gfiert wore.

Dr Marcellinus isch dr erscht Bischof vu Rom, wu mer dr Titel *papa* (Papscht) het chenne noowyse. Sälber het er si aber nit eso gnännt.

Noch em *Liber Pontificalis* isch dr Marcellinus am 26. April 304 in dr Priscilla-Katakombe vergrabe wore, uf der Via Salaria, 25 Däg no sym Martyrium. Dr Liberisch Kadelog nännt dr 25. Oktober. Noch ere lengere Sedisvakanz isch dr Marcellus I. no ihm chuu, wu mänkmol mit em verwächslet woren isch wäg dr ähnlige Näme.

## Literatur
* 
* 

## Weblink

* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzaichnis
Liberius (Bischof von Rom)

Dr **Liberius** (lat. fir „dr Frei“; * z Rom; † 24. Septämber 366) isch Bischof vu Rom vum 17. Mai 352 bis zum 24. Septämber 366 gsii.

## Lääbe un Wirke
Sy Pontifikat isch vum arianische Stryt bregt gsii. Är het urspringli d Position vum Athanasius gege dr Arianismus verdrätte. Wun er dää Standpunkt drotz Drohig nit ufgee het, het en dr arianerfryndli Constantius II., ellainige Chaiser syt 353, anne 355 uf Thrakie verbannt un dr Felix II. zum Gegepapscht gmacht. In dr Verbannig het dr Liberius derno aber Zuegständnis gmacht un het emänd sogar dr Athanasius verurdailt, dodruf het er 358 wider uf Rom chenne retuurchuu. Vier Brief, wun er im Exil verfasst het, sin erhalte.

Dr Liberius isch legitim Papscht, wu nit hailiggsproche wore isch. Mer vermuetet, ass sy Reliquie in aim vu dr Sytenaltär vu dr Basilika Hll. Philippus un Jakobus yybettet sin.

No dr Iberliferig het dr Liberius uf em Esquilin noch eme „Schneewunder“ am Morge vum 5. Augschte 358 d Basilika Santa Maria Maggiore böue loo.

Syni Mahndäg in dr Liturgy sin in dr remisch-kadolische Chilche dr 23. Septämber, in dr orthodoxen Chilche dr 27. Augschte.

## Literatur
* 
* 

## Weblinks

* 
* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzaichnis

## Fueßnote
Vitaa

D **Vitaa**, mìt ìhrem rìchtiga Nàmma *Charlotte Gonin* (* 14. März 1983 z Milhüüsa), ìsch a frànzeescha R&B-Sangera. Sa ìsch bekànnt worra wo sa mìt dr Diam’s àm Liad „Confessions nocturnes“ mìtgmàcht hàt. Àndra beriahmta Kìnschtler han ìn Pàrtnerschàft mìt dr Vitaa gsunga: dr Maître Gims, dr Jul, dr Claudio Capéo oder dr Stromae.

## Jugend
D Charlotte Gonin ìsch ìn dr Gegend vu Lyon ufgwàchsa. Sa hàt Betrììbswìssaschàft gstudiart, àwer sa hàt sìch mehr àn Müsik ìntressiart. Sa hàt àls garn dr Marvin Gaye gloost, un aui dr Jacques Brel un dr Francis Cabrel.

## Kàrriar
Mìt 15 Johr àlt hàt d Vitaa ìhra erschta Konzert gaa, un sa hàt dr Rap-Sanger Mounir lehra kenna. Dr Mounir hàr dernoh fer ìhra komponiart. Speeter t sa dr Komponischt Akos un dr Rap-Sanger Dadoo ààtroffa.

Noh ìhra Studia hàt sìch d Vitaa àn ìhra müsikàlischa Kàrriar gewìdmet. Ànna 2001 hàt sa mìt em Dadoo s Liad „Pas à pas“ gsunga. Ànna 2003, wo sa s Liad „Oublie“ ufnìmmt, hàt sa d Diam’s ààtroffa; dàs hàt a nèier Schwung zu ìhra Kàrriar gaa. D zwei Sangera sìn Frìnd worra un han mìtnànder s Liad „Confessions nocturnes“ gsunga.

Àm 5. Hornung 2007 ìsch s erschta Album vu dr Vitaa „À fleur de toi“ üssakumma. ’s ìsch a großer Erflg gsìì: scho wahrend sinera erschta Wucha ìsch dàs Àlbum N°1 vu da Verkàuif gsìì, mìt 60 385 Exemplàra.

## Privàtlawa
D Vitta hàt zwei Kìnder: dr Liham un dr Adam.

## Diskografii
### Albums
* 2007: *A Fleur de toi*
* 2009: *Celle que je vois*
* 2013: *Ici et maintenant*
* 2015: *La même*
* 2017: *J4M*
* 2018: *Just Me Myself & Moi-même*

### Singles
* 2007: *À fleur de toi*
* 2007: *Ma sœur*
* 2007: *Toi*
* 2007: *Pourquoi les hommes?*
* 2009: *Une fille pas comme les autres*
* 2010: *Pour que tu restes*
* 2013: *Game Over* (featuring Maître Gims)
* 2013: *Liham*
* 2015: *No Limit*
* 2016: *Ça les dérange* (featuring Jul)

## Referanza
Beatriz de Dia

D **Beatriz de Dia** isch e Grääfin us der adelige Familie vo Dia gsi; si het am Ändi vom 12. Jorhundert und bis im früene 13. Johrhundert gläbt; si chönt öpen ums Johr 1175 uf d Wält cho und öpe 1225 gstorbe sii. Me könt se no hüt als eini vo de bedüütende okzitanische Liederdichterinne und Komponischtinne vom Middelalter.

D Grääfin Beatriz vo Dia isch usere Familie gsi, wo me nit vil dervo weiss. Dia isch e Gmeind im französische Departemänt Drôme im undere Rhonetal; hüt heisst der Oort uf Französisch Die, der alt Mundartname vo der Stadt isch *Dia* i der regionale Sprooch, em Vivaro-Alpinische. D Beatriz isch d Frau gsi vom Wilhelm vo Poitiers. Me verzelt von ere, ass si in Troubadour Raimbaut vo Orange verliept gsi sig, wo us em adelige Gschlächt vo de Montpellier gsi isch, und ass si für iin e teil vo ihrne Lieder dichtet heig. So het’s au d Schriftstellerin Fortunée Briquet im 18. Johrhundert gseit. Anderi bhaupte, si hätt der Wilhelm Adhémar verehrt.

De Fraue, wo Lieder gschribe händ, het me i der Provence *Trobairitz* gseit, und d Beatriz vo Dia isch eini vo de bekantischte vo dene. Au si het wie de mänliche Troubadour über die höfischi Liebi gschribe.

D Irmtraud Morgner het ane 1974 der historisch Roman *Leben und Abenteuer der Trobadora Beatriz nach Zeugnissen ihrer Spielfrau Laura* useggää. 

Me könt hüt vo der provenzalische Dichterin no vier Lieder:
* *Ab ioi et ab ioven m'apais*
* *A chantar m'er de so q'ieu no volria*
* *Estat ai en greu cossirier*
* *Fin ioi me don'alegransa*

## Literatur
* Sernin Santy: *La Comtesse de Die: sa vie, ses œuvres complètes, les fêtes données en son honneur, avec tous les documents.* Paris 1893.
* Angelika Rieger: *Beruf: Joglaressa. Die Spielfrau im okzitanischen Mittelalter*, in: Detlef Altenburg u.&nbsp;a. (Hgg.): *Feste und Feiern im Mittelalter.* Paderborner Symposium des Mediävistenverbandes, Sigmaringen 1991.
* Dietmar Rieger (Hg. & Übers.): *Mittelalterliche Lyrik Frankreichs 1. Lieder der Trobadors.* Zweisprachig Provençalisch – Deutsch. Stuttgart 1980, S. 176–180.

## Weblink
* ''Béatrice de Die'', im *Dictionnaire historique, littéraire et bibliographique* vo der Fortunée Briquet
Katherine Maher

D **Katherine Roberts Maher** (* 18. April 1983 z Wilton, Connecticut) isch en amerikanischi Mänätscherin. Si isch vo 2016 bis 2021 Gschäftsfüererin vo der Wikimedia-Stiftig gsi, wo z San Francisco dehei isch.

D Maher het vo 2002 bis 2003 am Institut für Arabisch vo der Amerikanischen Uni z Kairo und vo denn bis 2005 a der Nöi York Universität studiert. Denn het si für d Wältbank, für s National Democratic Institute, für d UNICEF und d Organisation *AccessNow.org* gschaffet. Derno isch si bi der Wikimedia Stiftig als *Chief Communications* agstelt gsi, und ane 2016 isch si as Nochfolgerin vo der Lila Tretikov d Geschäftsführerin vo der Stiftig worde.

## Weblink

* 

## Fuessnoote
Marcellus I.

Dr **Marcellus I.** († 309) isch wahrschyns vu Mai 307 bis 309 Bischof vu Rom gsii.

## Lääbe un Wirke
Är isch noch em Marcellinus chuu, no dr lengschte Sedisvakanz vu dr Papschtgschicht, wu vier Johr lang gange isch. Dr Marcellus het d Ufgob ibernuu, d Chilche no dr diokletianische Chrischteverfolgig nei z organisiere un ufzböue. Noch em *[[Liber Pontificalis]]* het er 25 Titelchilche yygrichtet. Är het e Coemeterium in dr Via Salaria vis-à-vis vu dr Priscilla-Katakombe böue.

Wel er fir strängi Strofe gegeniber abgfallene Chrischte in dr Zyt vu dr vergangene Verfolgige yydrätten isch, isch er 309 unter em Chaiser Maxentius wäge Tumult vu Rom verbannt wore. Är isch im nämlige Johr gstorbe un in dr Calixtus-Katakombe vergrabe wore.

Är wird mit dr Attribut Esel un Chripfe dargstellt.

Syni Mahndäg sin dr 16. Jänner (kadolisch) un 7. Juni (orthodox).

## Literatur
* 
* 

## Weblink

* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzaichnis
Helga Rüdiger

D **Helga Rüdiger** (Pseudonym *Johanna Plähn;* * 1939 z Landsberg am Lech) isch e dytschi Dialäktdichteri.

## Lääbe
D Helga Rüdiger isch z Landsberg am Lech uf Wält chuu. Wu si ne halb Johr alt gsii isch, sin ihri Eltere uf Lindou zoge. Dert isch si ufgwachse un het dert au dr Dialäkt glehrt. Fir d Antology „weleweg selleweg“ vu dr Muettersproch-Gsellschaft het si 1996 iber ihri Chinderjohr gschribe:

Si isch Handarbetslehreri wore un wohnt mit ihrem Mann Harold (* 1935 z Stolp/Pommern) z Würzburg. Ihre Mann isch Brofässer fir Chemy an dr dertige Universitet gsii.

D Helga Rüdiger isch Mitglid bi dr Muettersproch-Gsellschaft un schrybt Gedicht uf Seealemannisch. Im Johr 2000 isch unter em Titel „Kumm, mir gond um d’Insel“ e Buech mit Gedicht un Värs vun ere uusechuu. Derzue het si ainzelni Sache in Anthologie un Zytschrifte vereffetligt. Fir ihre Gedicht „Huimet, Huimweh“ het si anne 2015 dr erscht Bryys bim Wettbewärb Lohrer Murre in dr Kategory Gedicht gwunne. Derzue schrybt si iber

## Wäärch
unter em richtige Name
* *Evangelisches Gemeindeleben in Oberdürrbach, Unterdürrbach und der Dürrbachau: Ein Beitrag zur Geschichte der evangelischen Kirche im Dürrbachtal anläßlich des 30. Kirchweihjubiläums der Immanuelkirche Unterdürrbach.* Dürrbachtal 1996.
* mit em Hubert Perleth: *Dr. A. J. O. und seine Gemeinde in Oberdürrbach. Zum 250. Geburtstag.* Würzburg-Oberdürrbach 2003.

as *Johanna Plähn*
* *Kumm, mir gond um d’Insel. Gedichte, Versle, Sprüch in Lindauer Mundart.* Hrsg. von Bruno Oetterli Hohlenbaum, Vorwort von Inge Tenz. Edition Signathur 2000.

## Weblink
* Täxtprobe vu dr Johanna Plähn uf dr Websyte vu dr Muettersproch-Gsellschaft.
* Schwätzen habe ich in Lindau gelernt (Schwäbische Zeitung, 11. Novämber 2015)
* Wenn die Murre dichterische Inspiration adelt (Badische Zeitung, 3. Novämber 2015)
Colligny-Maizery

**Colligny-Maizery** ìsch a frànzeescha Gmein ìm Arrondissement  () ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).

## Geogràfi
D Nochbergmeine sìn Retonfey, Silly-sur-Nied, Courcelles-Chaussy, Pange, Laquenexy, Marsilly, Ogy un Montoy-Flanville.

## Gschìcht
Colligny-Maizery ìsch àm 1. Jüni 2016 grìnda worra. Sa kummt vu dr Fusion vu da Gmeina Colligny un Maizery.

## Verwàltung
 vu Colligny-Maizery ìsch . Colligny-Maizery gheert zum Kommünàlverbànd .

## Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Colligny-Maizery ghert zem Lorrain.

## Weblink

## Referanza
Panera (Luven)

D **Panera** isch bis ane 2018 die höchschti Danne vo der Schwiiz gsi.

Der Baum isch im Bündnerland, i der Surselva, in ere Waldliechtig nordweschtlech vom Dorf Luven, wo zu der Gmeind Ilanz/Glion ghört, gstande.

Scho ane 1915 isch die Danne de Naturforscher ufgfalle, wil si ungwöhnlech schön und glychmässig gwachsen und bsunders gross gsi isch; si isch denn scho 33 Meter hööch gsi. 1971 het me se as *Schwiizer Naturdänkmool* gschützt. Iire Name het d Danne vom rätoromanische Wort *la panera* gha, das heisst uf Düütsch “Brotgstell”, me het iiri Chroone mit em Grüscht, wo me dra i der Chammere s Broot ufhänkt zums vor de Müüs z schütze, vergliche; do drfoo het der Andrea Schorta im Artikel *Curuna* vom Dicziunari Rumantsch Grischun öpis gschribe.

Der Baum isch meh as füfzg Meter hööch worde, also grad so wie en Chiledurm, und sin Stamm isch ganz unde fascht zwöi Meter tick gsi, es het sächs Lüüt bruucht, zum drumume en Chreis mache. Me dänkt, d Danne sig öpe zwöihundert Johr alt gsi. Si het bi de Lüüt au *die grüeni Frou* gheisse. Am 29. Dezämber 2015 het me z Luven es Volchsfäscht äxtra für d Panera gmacht, hundert Joor sid me s erschte Mol von ere list, und es het Brot, Glüewy und Punsch ggää.

Ane 2017 het me gmerkt, ass d Panera chrank isch, vertröchnet und fasch alli Noodle loot glo gheie; der Buechtruker het se agriffe. Trum het se der Forschtdienscht vo Ilanz/Glion am 12. Dezämber 2018 umggloo. Bi däm Ereignis, wo d Gmeind drumume es Programm mit Gedicht und Vorträäg organisiert het, sind vil Lüüt go zueluege und vilne Medie wien em romanische Färnsee und der Tagesschau vom Schwiizer Färnsee und em *TV Südoschtschwiiz* isch das wichtig gnue gsi zum drüber prichte. Au uf Youtube cha me zueluege, wie d Danne umgheit. Der Baumstamm wott me uf em Spiilplatz a däm Oort näbem Schuttfäld histelle, und so blibt no lang öpis doo vo der alte *Panera.*

## Literatur
* Michel Brunner: *Baumriesen der Schweiz*, Werd Verlag AG, 2. Uufl. Zürich 2010, ISBN 3-85932-629-5

## Weblink

* ''Il pli ault e bi «pigniel»'' en Artikel über d Panera in *La Quotidiana*, 26. Dezember 2010 (rätoromanisch)
* ''Ein Baum mit direktem Draht zum Himmel (Luven)'' uf zeit.de

## Fuessnoote
Évellys

**Évellys** (bretonisch *Eveliz*) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.

D Gmai ghert zum  un zum Arrondissement .

## Geografi
D Nochbergmaine sin Noyal-Pontivy un Saint-Thuriau im Nordweschte, Kerfourn im Norde, Crédin im Nordoschte, Réguiny im Oschte, Moréac im Sidoschte, Plumelin im Side, Guénin im Sidweschte un Pluméliau im Weschte.

## Gschicht
Évellys isch as *Commune nouvelle* zum 1. Jänner 2016 entstande dur d Fusion vu dr Gmaine Moustoir-Remungol, Naizin un Remungol.

## Verwaltig
 vu Évellys isch . Évellys ghert zum Kommunalverband .

## Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Évellys ghert zum Bretonisch.

## Weblink

## Fueßnote
Frieda Mayer

D **Frieda Mayer** (* 27. Oktober 1867 z Düenge; † 22. Juli 1943 z Kircha) isch e dytschi Dialäktdichteri us em Hotzewald gsii. Si het lengeri Zyt z Konschtanz gläbt un speter im schwebische Kircha.

Anne 1912 het si unter em Titel „Nimm mi mit, wenn d’lache wit!“ e Buech mit alemannische Gedicht vereffetligt.

## Wäärch
* *Nimm mi mit, wenn d’lache wit!* Reuß + Itta, Konstanz 1912. 159 S.

## Literatur
* Elisabeth Friedrichs: *Die deutschsprachigen Schriftstellerinnen des 18. und 19. Jahrhunderts. Ein Lexikon.* J.B. Metzler (1981): S. 200
* August Friedrich Raif: *Die badische Mundart-Dichtung.* Reuß + Itta, Konstanz 1922: S. 211 (Online)
Sedisvakanz

**Sedisvakanz** ( *vacantia*, mittellatynisch, „s Freisyy, Läärsyy“; *sedis* isch dr Genitiv zue *sedes* „Stuel“, also aigetli „Freisyy vum Stuel“, zmaischt widergee mit „lääre Stuel“) haißt d Zyt un dr Zuestand wänn dr Stuel vum Papscht oder eme Bischof nit bsetzt isch, wel dr Amtsdreger us em Amt gschide, aber no kai Noofolger yygfiert isch. Dr Uusdruck *vacantia sedis* wird in dr latynische Fachliteratur bruucht. Im Corpus Iuris Canonici (CIC) chunnt dr Uusdruck nit vor; dert sin Zyt un Umstand vu dr Sedisvakanz umschribe mit em Uusdruck *sede vacante* („derwylscht dr Sitz frei isch“). Mit em lääre, uubsetzte oder verwaiste Stuel isch d Kathedra gmaint, dr Lehrstuel vun eme Bischof, im Fall vum Papscht d Kathedra vum Bischof vu Rom. D Vakanz vum Hailige Stuel fangt aa mit em Dod oder em Amtsverzicht (Abdikation) vum Papscht. E freiwillige Amtsverzicht het s in dr Gschicht vu dr kadolische Chilche nume zwaimol gee, 1294 (Coelestin V.) und 2013 (Benedikt XVI.).

## Literatur
* Johannes Paul II PP: Konstitution *Universi Dominici Gregis* 1996. vatican.va
* Johannes Paul II PP: *Codex iuris canonici*, 1983. online
* Hans-Joachim Fischer: *Die Nachfolge. Von der Zeit zwischen den Päpsten.* Herder, Freiburg (Breisgau) u.&nbsp;a. 1997, ISBN 3-451-26190-1.

## Weblink

* Sedisvakanz uf dr Websyte vum Vatikan
Stephan I. (Bischof von Rom)

Dr **Stephan I.** († 2. Augschte 257) isch vum 12. Mai 254 bis zue sym Dod Bischof vu Rom gsii. Är isch us em remische Julier-Gschlächt chuu. Sy Name stammt us em Griechisch un maint „där mit em Chranz“.

## Lääbe un Wirke

 
D Amtszyt vum Stephan isch e relativi Friideszyt fir d Chilche gsii, zwische dr Verfolgige unter em Decius un em Valerian. Dr Stephan isch vor em aigetlige Uusbruch vu dr valerianische Verfolgig gstorbe. Ass er dr Märtyrerdod glitte het, isch e Legänd; im remische Kaländer vu 354 wird er im Verzaichnis vu dr verstorbene Bischef gnännt un nit im Verzaichnis vu dr Märtyrer. 

Dr Stephan het si im sognäänte Chetzerdaifstryt mit em Cyprian vu Karthago un em Firmilian vu Caesarea verstritte. Im Gegesatz zue däne, wu vu eberem.wu vun eme Häretiker daift woren isch, e neii Daifi verlangt hän, het dr Stephan d Widerdaifi abglähnt. Au dr Dionysius vu Alexandria het do die Haltig verdrätte. Dur sy hertig Haltig däre Frog het dr Stephan fascht e Bruch mit dr Chilche z Afriak un im Oschte riskiert. Erscht no sym Dod isch dr Stryt vu sym Boofolger Sixtus II. byglait wore. Langfrischtig het si in dr kadolische Chilche aber d Position vum Stephan duregsetzt.

Wu no dr decische Verfolgig d Frog akut woren isch, wie mer mit dr Chrischte umgoht, wu in dr Zyt vu dr Verfolgig dr haidnische Getter gopferet ghaa hän (*lapsi*), het dr Stephan e Haltgverdrätte, wu sällene entgegechuu isch. Är het si au derfir yygsetzt, ass d Bischef vu León un vu Astorga wider yygsetzt wäre, wu wäge Uuglaube in dr Zyt vu dr Verfolgige uugstoße wore sin, wu s aber speter greit het. Des het dr Stephan in scharfe Gegesatz zur dr Verdrätter vu rigoristische Positione brocht, vor allem zum Novatian. Im Chetzerdaifstryt un au in dr Frog vu dr Bueßdisziplin het dr Stephan mit Noodruck uf em Vorrang vum remische Bischof bstande un ass di remische Tradizione vorbildi seie. Är isch e mächtige Verfächter vu dr Unuflesligkait vu dr Eh un Erfinder vum Verlobigsring gsii, wu vum chimftige Mann dr chimftige Frau gschänkt wird zum s gegesytig Dreji-Verspräche sterker z mache.

## Legände
D Legänd vu sym Märtyrerdod wird in dr Legenda aurea verzellt: Dr Papscht Stephanus soll vu dr Soldate vum remische Chaiser Valerian gfange gnuu un in Tämpel vum Gott Mars brocht wore syy. Statt em Mars opfere heb er zue Gott bättet, ass dääne Zaiche git gege dr haidnisch Glaube vu d Remer. D Statue vum Mars un dr Tämpel sei druf vun eme Bltiz gschlisse wore. Dr Papscht Stephanus sei zue dr Katakombe gflichtet, wu di hailig Lucia gruet heb. Wu ne d Häscher vu Chaiser dert gfunde hebe, heb er grad d Mäss vor em Altar gläse. Di remische Soldate hebe ne an däm Ort gchepft.

## Verehrig
Sy Mahndag isch dr 2. Augschte. Bygsetzt isch er in dr Calixtus-Katakombe, d Reliquie vu sym Haupt wird im Dom z Speyer verehrt.

## Literatur
* 
* 

## Weblink

* Stephan I. im Portal ''Ökumenisches Heiligenlexikon''
* Biografischi Syte im Portal vum Erzbischtum Friburg
* Websyte mit Bilder zum Papscht Stephan I.
* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzaichnis
Leta Semadeni

D **Leta Semadeni**, wo am 26. Oktober 1944 z Schuls uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Dichterin, wo uf Romanisch und uf Düütsch schrypt.

Si isch d Dochter vom Lehrer und Autoor Jon Semadeni und isch am Hochalpynen Institut z Ftan id Schuel ggange. Si het d Germanistik studiert und als Lehrerin z Züri und denn z Zuoz gschaffet. Derzue ane isch si e Zyt lang bim Romanische Radio und Färnsee für d Kultursändig *Il balcun tort* zueständig gsi.

In ihrem Schaffe als Dichterin isch d Zwöisprochikeit immer öppis wichtigs, d Sprooch wächslet allpott vom Romanisch zum Düütsch und umgcheert, das heisst, d Autorin tuet d Tegschte grad sälber i beidne Sprooche ufsetze. So zelt me d Leta Semadeni zu de bedüütende Autoore vom Bündnerland i der Gägewart. Ane 2011 het si der Bündner Literaturpryys und au der Pryys vo der Schwiizerische Schillerstiftig und 2016 der Schwiizer Literaturpryys übercho.

## Wärch
* *Monolog per Anastasia / Monolog für Anastasia,* 2001
* *Poesias da chadafö / Küchengedichte,* 2006
* *Tigrin: l’istorgia d’ün giat engiadinais / Tigerli (Tigerchen): Die Geschichte eines Engadinerkaters,* 2007
* *In mia vita da vuolp / In meinem Leben als Fuchs,* 2010
* *Raz,* 2011
* *Tamangur,* Roman, 2015
* *Amur, großer Fluss,* Roman, 2022

## Literatur
* Bruno Rauch: *Ein Haus wie ein Gedicht, ein Gedicht wie ein Haus.* In: Engadiner Post, 7. September 2010, S. 13.

## Weblink
* Leta Semadeni bi Bibliomedia Schwiiz
Val d’Oust

**Val d’Oust** (bretonisch *Traoñ-an-Oud*) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.

D Gmai ghert zum  un zum Arrondissement .

## Geografi
d Gmai lyt am Fluss Oust. D Nochbergmaine sin Guillac, Montertelot un Ploërmel im Norde, Monterrein im Nordoschte, Caro im Oschte, Saint-Abraham im Sidoschte, Sérent im Side, Lizio im Weschte un Saint-Servant im Nordweschte.

## Gschicht
Val d’Oust isch as *Commune nouvelle* zum 1. Jänner 2016 entstande dur d Fusion vu dr Gmaine Le Roc-Saint-André, Quily un La Chapelle-Caro.

## Verwaltig
 vu Val d’Oust isch . Val d’Oust ghert zum Kommunalverband .

## Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Val d’Oust ghert zum Bretonisch.

## Weblink

## Fueßnote
Angelique Kerber

D **Angelique „Angie“ Kerber** ([]; * 18. Jänner 1988 z Bremen) isch e dytsch Tennisspiileri. Si spiilt syter anne 2003 as Profi. Ihri bishär greschte Erfolg as Ainzelspiileri sin d Siig bi dr Australian Open un dr US Open 2016 un z Wimbledon 2018. Derzue het si bi dr Olympische Spiil 2016 d Silbermedaille gwunne. Noch em Siig bi dr US Open isch d Kerber am 12. Septämber 2016 as erschti Dytschi syt 1997 d Nr.&nbsp;1 vu dr Wältranglischt wore.

## Weblink

* 
* 
* 
* 
* Offiziälli Websyte vu dr Angelique Kerber
Eulalius

Dr **Eulalius** († 423) isch e Gegepapscht gsii, wu vu 418 bis 419 glychzytig mit em Bonifatius I. regiert het. Vor syre Wahl isch er Archipresbyter am Lateran gsii.

## Lääbe
Är isch am 27. Dezämber 418 vun eme Dail vum remische Klerus as Noofolger vum Papscht Zosimus gwehlt wore, ai Dag speter vu dr Meehait dr Bonifatius. Wu dr Eulalius vum Chaiser Honorius as rächtmäßige Bischof vu Rom bstetigt woren isch, het dr Bonifatius mieße Rom verloo. Uf Dränge vu dr Aahänger vum Bonifatius het dr Chaiser e Sinod yygruefe, wu aber zue kaire Ainigung vu dr Bischef gfiert het. Dodruf isch dr Eulalius uf Rom retuurgange. Dr Chaiser het derno dr Bonifatius as Bischof bstetigt. Dr Eulalius het am 29. April 419 vu Rom uf Antium mieße flichte. Noch em Dod vum Bonifatius 422 hän d Aahänger vum Eulalius wider versuecht, ihn as Gegebischof ufzstelle, är het des aber abgläänt.

## Literatur
*
Felix II. (Gegenpapst)

Dr **Felix II.** († 22. Novämber 365 z Portus Romae) isch vu 355 bis 358 Bischof vu Rom vu dr remisch-kadolische Chilche gsii un wird dailwys as Märtyrer un Hailige aagluegt.

Im Allgmaine duet mer en ender as Gegepapscht aaluege, nit as rächtmäßige Papscht. Wäge dr unterschidlige Aasichte in däre Frog wird dr rächtmäßig Papscht Felix II. vylmol as „Felix II. (III.)“ notiert. Au fir dr Papscht Felix III. wird des eso gmacht: „Papscht Felix III. (IV.)“. Im Fall vu dr gegesätzlige Mainig wird „Felix III. (II.)“ aagee bzw. fir dr speter Amtsdreger: „Papscht Felix IV. (III.)“. Wichtig isch also di niderer Zahl fir d Nummerierig, wu vu dr kadolische Chilche bruucht wird.

## Lääbe
D Zyt isch bregt gsii vu Ussenandersetzige um d Aahänger vum Arianismus, wu schyns e starki Unterstitzig bi der wältlige Herrscher ghaa hän, derwylscht vyl Chilchefierer die Richtig ender abgläänt hän. Wu dr Liberius vum Chaiser Constantius II. verbannt woren isch, weler s Urdail vum Chaiser zue dr Verbannig vum Athanasius nit het welle mitdrage, isch dr Felix II. 356 vum Archidiakon zum Bischof vu Rom glupft wore. Är isch wäge däm in d Gschicht as ain vu dr Gegepäpscht yygange.

Sy Wahl isch gege d Winsch vum Klerus un au gege s Volk duregfiert wore. Prälate, wu zum Hoof ghert hän, hän d Chrenigszeremony duregfiert. Derwylscht si dr Klerus bal em Felix aagschlosse het, isch er vum Volk aber alsfurt abgläänt wore.

Anne 357 het dr Constantius em Bitte vu yyflussryche remische Dame noogee, dr Liberius us dr Verbannig z hole. Dr Constantius het e Edikt erloo, ass beedi Bischef glychbrächtigt zäme herrsche solle, dr Liberius isch bi syre Aachumft z Rom aber vu allne Schichte eso gfyyrt wore, ass dr Felix Rom waidli verloo het.

Iber sy räschtli Lääbe waißt mer wenig, un d Zyygnis driber widerspräche enander. Wahrschyns het er di maischt Zyt vu sym räschtlige Lääbe uf syne Gieter bi Portus Romae verbrocht. Är isch dert am 22. Novämber 365 gstorbe. Syni Reliquie lige in dr Chilche *Santa Maria Immacolata* z Ceri (Cerveteri), wu bis ins 19. Johrhundert au ihm gweit gsii isch.

Dr Felix II. isch in d Lischt vu dr Märtyrer ufgnuu wore, s waißt aber nieme me, wurum. Villicht isch er mit eme afrikanische Märtyrer verwächslet wore, wu au Felix ghaiße het. In dr Zyt vum Gregor XIII. isch driber dischpetiert wore, eb mer dr Felix in d Ryaie vu dr ordelige Päpscht soll ufnee. Go ne Antwort uf die Frog finde, isch sy Lyych exhumiert wore, zum Spure vu Wunder finde. S haißt, uf sym Lyyb seie d Wort *Papscht un Märtyrer* gfunde wore, aber die ibernatyrlige Beleg steh im Widerspruch zue dr eltere Quälle vu dr Chilche. Wäge däm wird dr Felix&nbsp;II. regulär hite nit as Papscht aagluegt. Sy Verehrig as Hailige wird au uf e Verwächslig mit eme afrikanische Märtyrerbischof Felix zruggfiert. 

Sy Fyyrtig isch dr 29. Juli.

## Literatur
* 
* 
*
Milizac-Guipronvel

**Milizac-Guipronvel** (bretonisch *Milizag-Gwiproñvel*) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.

D Gmai ghert zum  un zum Arrondissement .

## Geografi
D Nochbergmaine sin Tréouergat im Nordweste, Plouguin im Norde, Coat-Méa im Nordoschte, Bourg-Blanc im Oschte, Brest im Sidoschte, Guilers im Side, Saint-Renan im Siweschte un Lanrivoaré im Weschte.

## Gschicht
Milizac-Guipronvel isch as *Commune nouvelle* zum 1. Jänner 2017 entstande dur d Fusion vu dr Gmaine Milizac un Guipronvel.

## Verwaltig
 vu Milizac-Guipronvel isch . Milizac-Guipronvel ghert zum Kommunalverband .

## Bevelkerigsentwicklig

## Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Milizac-Guipronvel ghert zum Bretonisch.

## Weblink

## Fueßnote
Anastasius I.

Dr hailige **Anastasius I.** (griech. *dr Ufgfahre*; * z Rom; † 19. Dezämber 401) isch vum 27. Novämber 399 (noch em Prosper Tiro vu Aquitanie 398) bis Dezämber 401 Papscht vu dr kadolische Chilche gsii.

## Lääbe un Wirke
Iber s Lääbe un Wirke vum Anastasius I. waißt mer nume wenig. Nume drei Brief sin erhalte, wun er dr Origenes din verurdailt. Zue syne Frynd zelle dr hailig Augustinus, dr hailig Hieronymus un dr hailig Paulinus vu Nola. Churz vor sym Dod het er e Konzil uf Rom yygruefe.

Dr Hieronymus verzellt, dr Anastasius sei dr Vater vu sym Noofolger Innozenz I. gsii.

D Reliquie vum hl. Anastasius sin anne 846 zäme mit däne vu symNoofolger Innozenz vum sächsische Grof Liudolf uf Gandersheim brocht wore, wu si bis hite in dr Krypta vu dr ehmolige Stiftschlche rueje. 

Sy Mahndag isch dr 19. Dezämber.

## Literatur
* 
* 
*      

## Weblink

* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzaichnis
*
Bonifatius I.

Dr **Bonifatius I.** (lat. *dr Wohltäter*; † 4. Septämber 422 z Rom) isch vum 28. Dezämber 418 bis zum 4. Septämber 422 Papscht vu dr kadolische Chilche z Rom gsii. Sy Vater het Jocundus oder Secundius ghaiße.

## Lääbe
Dr Bonifatius, wu bi syre Wahl scho alt un chrank gsii isch, isch villicht in dr Zyt vum Pontifikat vum Damasus I. zum Presbyter gweit wore. Är isch zäme mit em Archidiakon Eulalius am 28. Dezämber 418 gwehlt wore; dr Bonifatius vu dr Presbyter un dr Eulalius vu dr Diakonebartei. Dr Eulalius isch aber im Merz/April 419 verbannt, un dr Bonifatius vum Chaiser Honorius zum rächtmäßige Papscht ernännt wore.

Ärr het versuecht, dr Chilchefride widerhärzstelle, un het Dekret vu sym Vorgänger Papscht Zosimus an dr Ortsbischef vu Gallie widerruefe. Aber au är het dr Appellationsstryt mit dr nordafrikanische Chilche nit chenne bylege.

Wu dr Chaiser Theodosius II. anne 421 Illyricum unter d Jurisdiktion vum Patriarch vu Konstantinopel gstellt het, het dr Bonifatius mit Hilf vum Chaiser Honorius gschaft, ass des zruggnuu woren isch. Mit sym Frynd Augustinus het er geg d Pelagianismus kämpft.

Di erscht (chaiserli) Papschtwahlornig, ass chimftig bi re nit aidytige oder zwyfelhafte Papschwahl e Neiwahl dur dr remisch Klerus het mieße stattfinde, isch aber ohni praktischi Bedytig blibe.

Sy kadolische Mahndag isch dr 25. Oktober.

## Literatur
* 

## Weblink

* Ökumenisches Heiligenlexikon
* 
* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzaichnis
Coelestin I.

Dr **Coelestin I.** (lat. *dr Himmlisch*; † 27. Juli 432) isch vum 10. Septämber 422 bis zum 27. Juli 432 Papscht un Bischof vu Rom gsii. Är zellt zue dr Hailige un het di chilchli Lehr vu dr Maria as „Die, wu Gott uf Wält brocht het“ noohaltig gferderet.

## Lääbe

Dr Coelestin I. isch vor syre Wahl zum Papscht Diakon z Rom gsii. In syre ganze Amtszyt het er versuecht, in Froge vu dr Jurisdiktion s remisch Appellationsrächt gege di nordafrikanische Chilche durezsetze, die hän si aber erfolgrych widersetzt. Dr Konflikt isch in dr Hauptsach doderdur zum Änd chuu, wel d Vandale Nordafrika eroberet hän. Dr Bischof Augustinus vu Hippo isch vum Coelestin unterstitzt wore gege dr Semipelagianismus.

Im Stryt mit em Nestorius un syne Aahänger het si dr Bischof Kyrill vu Alexandria an dr Coelestin gwändet, wu im Augschte 430 uf ere remische Sinod d Lehr vum Nestorius abglähnt het un sällem d Exkommunikation aadroht het. S Konzil vu Ephesos, Ändi Juni 431, wu di drei Legate vum Coelestin presidiert hän, het dr Nestorianismus mit dr uusdrucklige Zuestimmig vum Papscht verurdailt. 

Dr Coelestin het si vor allem in dr Mission (au dr innerchilchlige) verdient gmacht. Wel si dr Pelagianismus in dr Zwischezyt au uf Britannien uusdehnt ghaa het, het er anne 429 dr Bischof Germanus vu Auxerre in di nerdli Provinz gschickt. Zwai Johr speter isch dr domolig Diakon Palladius zur Mission ins haidnisch Irland gschickt un zum Missionsbischof ernännt wore. Vum Coelestin sin 16 Brief iberliferet. Är isch e Verdrätter vu dr chilchlige Primatsidee gsii, wänn au vor allem z Afrika ohni großi Erfolg.

Unter em Papscht Coelestin I. isch di beriemt remisch Chilche Santa Sabina böue wore, wu no ne Zedereholzdiire us sym Dodesjohr 432 mit dr eltschte Darstellig vum gchryzigte Chrischtus uswyst.

## Dänkdäg
* kadolisch: 27. Juli
* orthodox: 8. April

## Literatur
*  
* Welchering: *Zwischen Christologie und Kirchenpolitik. Eine Untersuchung der Briefe von Papst Coelestin I. und der an ihn gerichteten Schreiben im Vorfeld des ephesinischen Konziles*, in: Ders., Die theologische Brücke (= Pons theologiae; 1), München 2009. ISBN 3-89975-929-X
* 
* 

## Weblink

* Gsamtwärch vu Migne Patrologia Latina mit Inhaltsverzaichnis
Xaver

**Xaver** isch e männleche Vorname.

## d Gschicht vom Name

Er isch im düütschsproochige Piet sid em 16. Joorhundert beliebt; denn isch der Heilig Franz Xaver, wo vo Spanie gsi isch und vo 1506 bis 1552 gläbt het, bi üüs populäär worde. Der Franz Xaver het sin Name vo der Burg *Javier* gha, wo no hüt i der nordspanische Provinz Navarra stoot; dört isch er uf d Wält cho. Ursprünglig chunt der Burgname vom baskische Name *Etxaberri,* wo «Nöihuus» bedüütet.

Am Afang het der Vorname z Spanie *Xavier* gheisse und me het ne mit emene Afangs-X gschribe, was men uf spanisch aber  seit. Wo me der Heilig i der Zyt vo der Gägereformazioon au i de düütschsproochige Gägende het lehre gchönne – und ne als Schutzpatron gäge schlächts Wätter und d Pescht verehrt het –, het me der Afangsbuechstabe denn do wie süsch im Düütsche au als *X* usgsproche.

*Xavier* isch d Schrybwys im Französische blibe, latinisiert isch es *Xaverius* und im Iteliänische *Saverio.*

Der Namenstag vom Franz Xaver isch der 3. Dezämber. Vom Heilige het’s grad im alemannische Piet i vilne katolische Chile gmooleti Bilder und gschnitzleti Figuure. Z Luzärn isch d Jesuitechile ufe Name vom Franz Xaver gweit.

Vo der Namensgschicht im Schwyzerdüütsche brichtet der Artikel *Xaver* vom Schwiizerischen Idiotikon: as Vorname isch der Xaver i de katolische Länder vo der Schwiiz und au z Basel beliebt, list me dört, und es git dervo i de verschidene Kantöön vil Namensforme wie öpe *Xaveri, Xäver, Xavi, Veri* oder *Vereli;* und me findet au Orts- und Fluernääme wo dervo abgleitet sind.

## Lüüt
* Xaver Severin Gretener (1852–1933), Schwiizer Jurischt
* Xavier Koller (* 1944), Schwiizer Reschissöör
* Xaver Bayer (* 1977), öschtryychische Schriftsteller
* Xaver Hohenleiter (1788–1819), Röiberhaupme am Bodesee, der legendär *Schwarz Vere*
* Xaver Imfeld (1853–1909), Schwiizer Topograaf
* Javier Pérez de Cuéllar (* 1920), peruanische Politiker, Generalsekretär vo der UNO 1982 bis 1991

## Lueg au
* Xavier
* Javier

## Weblink

## Fuessnoote