open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hohkönigsburg

D **Hohkönigsburg** (** []) isch e Burg bi Orschwiller im Elsass (Département Bas-Rhin), guet 10&nbsp;km westlich vo Schlettstàdt. D Burg stammt us em 12. Jahrhundert und isch am Aafang vom 20. Jahrhundert rekonstruiert worde. Si isch mit jährlich öppe 500.000 Bsuecher di meistbsuechti Burg vo de Region und eine vo de meistfrequentierte Ort für Touriste in ganz Frankriich.

## Laag
Di 260&nbsp;m langi Aalaag thront als Chammburg i 757&nbsp;m Höchi am Ostrand vo de Vogese uf eme mächtige Sandsteifelse hööch über de Oberrhynische Tüüfäbeni und isch eini vo de höchstglägene Burge im Elsass. Zäme mit de 200&nbsp;m entfärnte Ruine vo de Ödenburg *(Petit-Kœnigsbourg)* am anderen Ändi vom Bärgrügge bildet si e Burgegruppe.

De Uusblick vo de Hohkönigsburg gaht wyt über d Rhyäbeni bis zum Chaiserstuehl und uf mereri Burgruinene i de Nööchi (under anderem Ortebärg, Ramstei, Franggeburg, Kintzheim und Hohrappoltstei). Bi günstige Sichtverhältniss sind im Süde di knapp 200 Kilometer entfärnte und rund vier Kilometer höche Bärner Alpe zgseh. Deren iri Gipfel ligged wäg dr Ärdchrümmig ungfähr uf em mathematische Horizont vo dr Hohkönigsburg.

## Literatur
* Jean-Pierre Barthélémy (Hrsg.): *Le Haut Kœnigsbourg.* Editions SPE-Barthélémy, Paris 2013.
* Thomas Biller, Bernhard Metz: *Die Burgen des Elsass – Architektur und Geschichte. Band 1: Die Anfänge des Burgenbaues im Elsass (bis 1200)*. Herausgegeben vom Alemannischen Institut Freiburg i. Br., Deutscher Kunstverlag, München/Berlin 2018, ISBN 978-3-422-07439-2, S.&nbsp;358–376.
* Bodo Ebhardt: *Führer durch die Hohkönigsburg*. Berlin 1902.
* Ludger Fischer: *Bodo Ebhardts Korrekturen der Geschichte*. In: *Burgen und Schlösser*. Nr. 1, 2004, , S. 52 ff.
* Monique Fuchs, Bernhard Metz: *Haut-Kœnigsbourg*. Paris 2001.
* Alain Willaume, Jean-Claude Richez: *Hohkönigsburg. Das Märchenschloß der Hohenzollern*. Nordhouse, 1991.
* Christoph Bühler: *Die Hohkönigsburg und ihre zwei Geschichten.* In: Badische Heimat – Online-Magazin 1/08 PDF

## Weblink

* Offizielle Website der Haut-Kœnigsbourg (dt./frz./engl.)
* Haut-Kœnigsbourg (dt.)
* 
* zur Burg und umgebenden Orten (französisch)
* 

## Einzelnachwys
Flughafen Berlin Brandenburg

De **Flughafe Berlin Brandeburg „[[Willy Brandt]]“** (IATA: **BER**, ICAO: **EDDB**) isch e Verchehrsflughafe z Schönefeld im dütsche Bundesland Brandeburg, südlich vo Berlin. Er isch dur en Usbuu vom Flughafe Berlin-Schönefeld, wo syt 1946 bestande het, entstande. De nüüi Flughafe isch am 31. Oktober 2020 eröffnet worden und am 4. Novämber 2020 rächtlich i Betriib gange. De BER het de Flughafe Berlin-Tegel ersetzt, wo am 8. Novämber 2020 gschlosse worden isch.

Zum Zytpunkt vo dr Eröffnig het de Flughafen e theoretischi Kapazität vo 46&nbsp;Millione Passagier pro Jahr gha. Devoo wäred 28&nbsp;Millione uf em Terminal&nbsp;1, 6&nbsp;Millione auf em (fertiggstellte, aber no nid eröffnete) Terminal&nbsp;2 und wyteri 12&nbsp;Millione uf em Terminal&nbsp;5. S Terminal 5 isch s Abfertigungsgebüüde vom bishärige Flughafe Schönefeld, wo im Februar 2021 für es Jahr gschlosse worden isch. Bis 2035 sind Erwyyterige pplant, zum jährlich 58&nbsp;Millione Passagier abfertige z chönne.

De Buu vom Flughafe Berlin Brandenburg het am 5.&nbsp;Septämber 2006 aagfange. Es isch eis vo de gröschte Buuprojäkt vo Dütschland gsi. De Start vom Flugbetriib isch aafänglich für de Novämber 2011 pplant gsi. Doch wägere fählerhafte Planig, Mängel bi de Buuufsicht und e huufe technischi Mängel het mer dr Eröffnungstermin ganzi sibe Mal müsse verschiebe. Dur die Fählplanige und dur explodierendi Chöste, wo zletscht uf über sibe Milliarde Euro veraaschlagt worde sind, isch de Flughafe vo de dütsche Hauptstadt zum Sinnbild vomene unkontrollierte staatliche Grossprojekt worde. Im April 2020 het denn schlussändlich d Betriibssicherheit chönne beschynige und es isch d Nutzigserlaubnis erteilt worde, sodass de Flughafen im Herbst nach ere 14-jährige Buuzyt eröffnet worden isch.

## Weblink

* Flughafen Berlin Brandenburg
* Abflugstrecken für den Flughafen BER (PDF; 4&nbsp;MB) beim Bundesaufsichtsamt für Flugsicherung (undatiert)
* News und Infos zum BER bei RBB / rbb24
* 3D-Modell beim Tagesspiegel
* 

## Einzelnachwys
Erwin Rommel

De **Johannes Erwin Eugen Rommel** (* 15. Novämber 1891 z Hoidna; † 14. Oktober 1944 z Herrlinge) isch e dütsche Generalfäldmarschall und Militärstrateeg gsi. Mer het em au *Wüestefuchs* gseit.

De Rommel isch 1910 i di württebergischi Armee yyträtte und isch im Erste Wältchrieg für bsunderi Tapferkeit uszeichnet worde. Er isch denn i d Riichswehr und i d Wehrmacht übernuu worde. Im Jahr 1937 isch sys Buch *Infanterie greift an* usechoo. Det drinn het er über syni Chriegserläbniss und Militärstrategie gschribe. Währed em Zweite Wältchrieg isch er syt em Februar 1940 als Kommandeur vo de 7.&nbsp;Panzerdivision z Frankryych gsi. Syn Yysatz als Befählshaber vom Dütsche Afrikakorps und vo de Panzerarmee Afrika z Nordafrika het in i de Heimet populär gmacht und Respäkt im Ussland yyträit. Im Juli 1942 isch die Truppe bis El-Alamein vordrunge und isch ab det zrugggschlage worde. Später het er als Oberbefählshaber vo de Heeresgruppe B wider z Frankryych dienet, won er am 17. Juli 1944 bimene Luftaagriff verwundet worden isch. Nach em Attentat vom 20.&nbsp;Juli 1944 isch er vom Adolf Hitler als Beteiligte aagluegt und zum Suizid zwunge.  So het sich de Rommel s Läbe gnuu. Er het denn us Propagandagründ glych no es Staatsbegräbnis z Ulm übercho.

Di politischi Gsinnig vom Rommel wird wohl zwüsched em Nationalsozialismus und em Widerstand gläge ha. Währed sy Wandel zum Hitler-Gägner i de Forschig akzeptiert isch, blybt syni Beteiligung am Attentat vom 20.&nbsp;Juli 1944 umstritte. Nüüeri Forschige wyysed druf hii, dass de Rommel „nid nur vom Staatsstreich vom 20.&nbsp;Juli gwüsst het, sondern dee au unterstützt und is Lager vo de Verschwörer überegwächslet isch.“ 

## Weblink

* 
* 
* 
* Rommel, SWR-Webspecial
* Mythos Rommel im Haus der Geschichte, Stuttgart
* Wüstenfuchs. Erwin Rommel, Held der „sauberen Wehrmacht“, Die Welt, 2008
* 

## Einzelnachwys
Freddie Highmore

Dr **Alfred «Freddie» Thomas Highmore**  (* 14. Februar 1992 z'London) isch e britische Schouspieler, Synchronsprecher u Drehbuechautor. Sis Debüt het er im Komediefilm *Woman Talking Dirty* (1999) gha. Me kennt neh für sini Rollene i *Wenn Träume fliegen lernen*, *Charlie und die Schokoladenfabrik*, *Der Klang des Herzens*, *Die Geheimnisse der Spiderwicks*, *Bates Motel* u *The Good Doctor*.

## Läbe
Dr Freddie isch am 14. Februar 1992 in Camden Town z'London uf d Wält cho. Sini Muetter, d'Sue Latimer, isch e Talentagentin, wo unter anderem Daniel Radcliffe als Klient het. Si Vater isch dr ehemalig Schouspieler Edward Highmore. Er het e jüngere Brüetsch wo Albert «Bertie» heisst.

## Filmografi (Uuswahl)
### Als Schouspiler
* 1999: Women Talking Dirty
* 2000: Happy Birthday Shakespeare (Fernsehfilm)
* 2001: Die Nebel von Avalon (*The Mists of Avalon*, Fernsehfilm)
* 2001: Jagd auf den Schatz der Riesen (*Jack and the Beanstalk: The Real Story*, Fernsehfilm)
* 2004: Zwei Brüder *(Two Brothers)*
* 2004: Wenn Träume fliegen lernen *(Finding Neverland)*
* 2004: Five Children and It
* 2005: Charlie und die Schokoladenfabrik *(Charlie and the Chocolate Factory)*
* 2006: Ein gutes Jahr *(A Good Year)*
* 2006: Arthur und die Minimoys *(Arthur et les Minimoys)*
* 2007: Der Klang des Herzens *(Evan Taylor/August Rush)*
* 2008: Die Geheimnisse der Spiderwicks *(The Spiderwick Chronicles)*
* 2009: Arthur und die Minimoys 2 – Die Rückkehr des bösen M *(Arthur et la vengeance de Maltazard)*
* 2010: Toast (Fernsehfilm)
* 2010: Arthur und die Minimoys 3 – Die große Entscheidung *(Arthur et la guerre des deux mondes)*
* 2011: Von der Kunst, sich durchzumogeln *(The Art of Getting By)*
* 2013–2017: Bates Motel (Fernsehserie)
* 2016: The Journey
* 2017–2024: The Good Doctor (Fernsehserie)

### Als Drehbuechautor
* 2016–2017: Bates Motel (Fernsehserie, 2 Folge)
* 2018: The Good Doctor (Fernsehserie, Folg 2.01 *Hello*)

### Als Regisseur
* 2017: Bates Motel (Fernsehserie, 5.08 *The Body*)
* 2019–2021: The Good Doctor (Fernsehserie, 2 Folge)

### Als Synchronsprächer
* 2007: Der Goldene Kompass *(The Golden Compass)*
* 2009: Astro Boy – Der Film

## Weblink

* 
* Freddie Highmore bi AllMovie
* Freddie Highmore bi Moviepilot
*
Markdown

**Markdown** isch ä Notazionsform, e vereifachti Uuszeichnigssprach, wo vom John Gruber und em Aaron Swartz entworfe un im Dezämber 2004 mit Version 1.0.1 spezifiziert worde isch. Mä chönnt scho fasch säge, es isch ä Programmiersprach. Doch si het keni *logic gates* und somit chame nid würkläch dermit programmierä. Markdown basiert uf HTML und aues gschribnigä HTML isch gültig. Markdown längt uus für die wichtigstä Formatierigä vorznäh, so zum Bispiu sii Überschriftä, Absätz und Biuder kes Problem. Simpli Textformatierige wie fetti Schrift, kursivi Schrift oder ungerstrichäni Schrift isch aues dermit möglech. Natürlech chame ou Verchnüfige uf Netzadrässe dermit mache, sogennanti *Links*.

## Weblink
* Website voo John Gruber mit Informatione
* Dütschi Übersetzig vo de Syntax
Mofa

Es **Mofa** oder **Töffli** isch es zweirédrigs Motorfààhrzüüg wo vor allem i de Schwiiz, Düütschland und Österriich wiit verbreitet isch. Luut Bestimmige cha me si i de Schwiiz scho ab eme Mindestalter vu 14 Jàhr fàhre. In Dütschland und Österriich isch s Mindestalter uf 15 Jahr ààgsetzt.

S Wort Mofa sälber isch abgleitet us de Wörter «'''Mo'''tor» und «'''Fa'''hrrad» (hochdütsch für Velo). Mofas sind nämli ursprünglich als Motorisierti Velos entwicklet worde. S schwiizerdüütsch Wort Töffli degäge isch e Verchlinerigsform vu *[[Motorrad|Töff]],* und das isch ursprünglich e luutmaalerischs Wort gsii.

## Fuessnoote
Sina Frei

D **Sina Frei** (* 18. Juli 1997) isch e Schwyzer Velosportleri, wu bi Mountainbike- un Querfäldyywettbewärb un bi Ränne uf dr Stroß fahrt.

## Sportligi Laufbahn
D Sina Frei het as Chind mit Ballett un Durne aagfange, speter mit Fueßball, bis sie im Alter vu zwelf Johr dur ire Vater Vater zum Velosport brocht woren isch.

Anne 2013 het d Frei (1,51&nbsp;m, Ränngwicht 47&nbsp;kg) ire erscht national Juged-Titel uf em Mountainbike un im Querfäldyy- un im Stroßeränne gwunne. Vu 2014 bis 2016 isch si drei Mol in Folg Schwyzer Querfäldyy-Maischteri vu dr Elite wore, 2014 un 2015 isch si nationali Str0ßemaischteri vu dr Juniorne wore. 2014 isch si bi dr Stroßewältmaischterschafte im Ränne vu dr Juniorne gstartet un uf Blatz elf chuu. Bim tschechische Elite-Etapperänne Gracia Orlová het si 2018 d Bärgwärtig gwunne.

Iri erfolgrychscht Disziplin isch aber s Mountainbike in dr Disziplin Cross Country (XCO). 2015 isch si Juniore-Europamaischteri un vu 2016 bis 2019 vier Mol in Folg U23-Europamaischteri wore. 2017 un 2019 het si dr Wältmaischtertitel in dr Klasse U23 gholt. Drei Mol in Folg isch d Schwyzer Mannschaft vu 2017 bis 2019 mit dr Sina Frei Wältmaischter im *Team Relay* (Stapfle) wore.

Di 23-Jehrig isch im Jänner 2021 vu *Ghost Racing* zum amerikanische Team *Specialized Factoryracing* gwägslet.

## Ehrige
* Swiss Cycling Awards Noowugssportleri 2016, 2017
* Swiss Cycling Awards Mannschaft 2018, 2019
* SRF 3 Best Talent Sport 2019

## Erfolg
### Mountainbike

;2013
*  Schwyzer Juged-Maischteri – XCO
;2014
*  Juniore-Wältmaischterschaft – XCO
*  Juniore-Europamaischterschaft – XCO
;2015
*  Juniore-Europamaischteri – XCO
;2016
*  U23-Wältmaischterschaft – XCO
*  Wältmaischterschaft – Team Relay
* U23-Gesamtweltcupsiegerin XCO
*  U23- Europamaischteri – XCO
*  Schweizer U23-Maischteri – XCO
;2017
*  Wältmaischteri – Team Relay
*  U23-Wältmaischteri – XCO
*  U23-Europamaischteri – XCO
*  Schweizer U23-Maischteri – XCO
;2018
*  Wältmaischteri – Team Relay
*  U23-Wältmaischterschaft – XCO
* U23-Gsamtwältcupsiigeri XCO
*  Europamaischterschaft – Team Relay
*  U23-Europamaischteri – XCO
;2019
*  Wältmaischteri – Team Relay
*  U23-Wältmaischteri – XCO
*  U23-Europamaischteri – XCO
*  Schweizer U23-Maischteri – XCO


### Querfäldyyränne

;2013
*  Schwyzer Juged-Maischteri
;2014
*  Schwyzer Maischteri
;2015
*  Schwyzer Maischteri
;2016
*  Schwyzer Maischteri


### Stroß

;2013
*  Schwyzer Juged-Maischteri – Stroßeränne
;2014
*  Schwyzer Juged-Maischteri – Stroßeränne
;2015
*  Schwyzer Juged-Maischteri – Stroßeränne


## Weblink

* Offiziälli Websyte
* 
* 

## Fueßnote
Mercedes-Benz Group

D **Mercedes-Benz Group AG** isch e börsennotierte dütsche Härsteller vo Personefahrzüüg und Nutzfahrzüüg, wo aber au Mobilitäts- und Finanzdienschtleistige aabietet. Als Dachgsellschaft mit Sitz z Schduagert übernimmt d *Daimler AG* Governance-, Strategy- und Stüürigs-Funktione für di zwäi rächtlich sälbschtschtändige Tochtergsellschafte *[[Mercedes-Benz AG]]* und *[[Daimler Mobility AG]]*, wo s operative Gschäft verantwortet. Di dritt Tochtergsellschaft *[[Daimler Truck AG]]* isch zum 12. April 2021 als äigeständig Unternäme uusglideret worde. Di bekanntest Marke vom Konzärn isch Mercedes-Benz.

## Gschicht
Di hütigi *Mercedes-Benz Group AG* isch 1998 als *DaimlerChrysler&nbsp;AG* ggründet worde. Das isch s Ergäbnis vom Zämeschluss vo de *[[Daimler-Benz]]&nbsp;AG* mit de US-amerikanische *[[Chrysler]]&nbsp;Corporation* gsi. 2007 isch s Undernähme nach em mehrheitliche Verchauf vo Crysler in *Daimler&nbsp;AG* umbenännt worde und zum 1. Februrar 2022 no der Uusgliderig vo der Daimler Truck AG in *Mercedes-Benz Group AG* .

## Literatur
* Jürgen Grässlin: *Daimler-Benz. Der Konzern und seine Republik.* Droemer Knaur, München 2002, ISBN 3-426-80064-0.
* Jürgen Grässlin: *Abgewirtschaftet?! Das Daimler-Desaster geht weiter*. Knaur, München 2007, ISBN 978-3-426-77977-4.
* Peter Grohmann, Horst Sackstetter: *Plakat: 10 Jahre Betriebsarbeit bei Daimler-Benz.* Rotbuch-Verlag, Hamburg 1982, ISBN 3-88022-213-4.
* Max Kruk, Gerold Lingnau: *Hundert Jahre Daimler Benz.* v. Hase und Koehler, Mainz 1986, ISBN 3-7758-1117-6.
* Karl Heinz Roth, Michael Schmid (Hrsg.): *Die Daimler-Benz AG 1916–1948: Schlüsseldokumente zur Konzerngeschichte.* Greno, Nördlingen 1987, ISBN 3-89190-955-1.
* Angelina Sörgel: *Daimler-Benz – der Multi im Musterländle.* PIW, Bremen 1986, ISBN 3-925139-06-0.
* Gaby Weber: *Daimler-Benz und die Argentinien-Connection: von Rattenlinien und Nazigeldern.* Assoz. A, Berlin 2004, ISBN 3-935936-33-8.
* Arnd Zschiesche: *Ein Positives Vorurteil Deutschland gegenüber – Mercedes-Benz als Gestaltsystem*. LIT-Verlag, Berlin 2007, ISBN 978-3-8258-0904-1.

## Weblink

* Websyte vo de Daimler AG

## Einzelnachwys
Mittelamerika

**Mittelamerika** umfasst d Landbrugg zwüsched em Isthmus vo Tehuantepec im Südoste vo Mexiko und de Atratosänki im Weste vo Kolumbien. Me zellt au di karibischi Inselwält dezue. Zu Mittelamerika gehöred also d Staate Guatemala, Honduras, El Salvador, Nicaragua, Costa Rica, Panama und Belize (Zentralamerika) und d Länder vo de östlich vorglagerete karibischen Insle (Westindie). Zäme mit Mexiko het Mittelamerika e Flechi vo 2.714.000 km² mit 188 Mio. Yywohner.

Geografisch isch Mittelamerika e Grossregion vom Kontinänt Nordamerika, i historischer Hiisicht chan äs aber als eigeständige Kulturruum aaglueget wärde. Wäge de historische Verbundeheit vo synere Bevölkerig zue Latynamerika bzw. Iberoamerika wird mängisch au Mexiko zu Mittelamerika zellt. Au vo de Ethnology wird de Grossteil vo Mittelamerika (bis Nicaragua und Costa Rica) mit em gröschte Teil vo Mexiko zum Kulturareal Mesoamerika zämegfasst. Politisch het s benachbarti Venezuela ängi Beziehige zu mittelamerikanische Länder.

Mittelamerika wird bevölcheret vo de Nachkomme vo altamerikanische Indianervölcher bzw. de (scho früeh fast ganz usgrottete) karibische Uryywohner, europäische Kolonisatore und Yywanderer und de schwarzafrikanische Sklave.

Uf de zentralamerikanische Landbrugg wird näbe verschidene indigene Sprache ufgrund vo de spanische Kolonisierig überwiegend Spanisch gredt. Usnahme sind s änglischsprachige Belize und d Ostküste vo Nicaragua, wo näbed den indigene Völcher Miskito, Mayangna, Rama und Garifuna auch vo änglischsprachige Kreole bewohnt wird. Au a de Karibikküste vo Guatemala, Honduras, Costa Rica und Panama gits Gmeinde, wo hauptsächlich Creole-Änglisch gredt wird. Die Sprach isch verwandt mit em jamaikanische Patois.

Uf den Insle vo de Karibik wird Spanisch, Änglisch, Französisch oder Niderländisch gredt.

## Weblink

## Einzelnachwys
Liste der Studentenverbindungen in Basel

Z Baasel git s acht **[[Studentenverbindung|Studänteverbindige]]**, wo zue verschiidene Korporationsverbänd gheere oder verbandsfrei sin.

## Literatur

* Dr. Ernst-Günter Glienke: *Civis Adademicus 2002/2003.* Würzburg 2002
Anne Frank

D **Annelies Marie „Anne“ Frank** (* 12. Juni 1929 z Frankfurt am Main als *Anneliese Marie Frank;* † Februar oder Aafang März 1945 im KZ Bergen-Belsen) isch es dütsch-niderländischs Meitli vo jüdischer Härkumft gsi, wo 1934 mit synen Eltere und synere Schwöster Margot i d Niderlanden usgwanderet isch, zum de Verfolgig dur d Nationalsozialiste z entgah. Churz vor em Ändi vom Zweite Wältchrieg isch si denn glych em Holocaust zum Opfer gfalle. I de Niderlande het d Anne Frank vo Juli 1942 bis August 1944 mit irere Familie imene versteckte Hinderhuus z Amsterdam gläbt. I dem Versteck het si iri Erläbniss und Gedanke imene Tagebuech ufgschribe, wo nach em Chrieg als *[[Tagebuch der Anne Frank|Tagebuech vo dr Anne Frank]]* vo irem Vatter Otto Frank veröffentlicht worden isch.

S Tagebuech – wo de Vatter allerdings zimli gsträälet useggäh het – gilted als es historischs Dokumänt us de Zyt vom Holocaust und syni Autorin isch zur Symbolfigur gäge d Unmänschlichkeit vom Völchermord i de Zyt vom Nationalsozialismus worde.

## Literatur
* Anne Frank: * Liebe Kitty. Ihr Romanentwurf in Briefen.* Übersetzt aus dem Niederländischen von Waltraud Hüsmert. Secession, Zürich 2019, ISBN 978-3-906910-62-8.
* Anne Frank Fonds (Hrsg.): *Gesamtausgabe. Tagebücher – Geschichten und Ereignisse aus dem Hinterhaus – Erzählungen – Briefe – Fotos und Dokumente.* Übersetzt aus dem Niederländischen von Mirjam Pressler. Fischer, Frankfurt am Main 2013, ISBN 978-3-10-022304-3 (Gesamtausgabe sämtlicher Texte von Anne Frank – mit bislang unveröffentlichten Briefen und Schriften und vielen Fotos).
* Anne Frank u.&nbsp;a.: *Geschichten und Ereignisse aus dem Hinterhaus.* Fischer, Frankfurt am Main 2002, ISBN 3-596-15777-3. (Die Erstausgabe erschien 1947, hrsg. von dem Vater Otto Frank.)
* Albrecht Goes, Anneliese Schütz (Hrsg.): *Das Tagebuch der Anne Frank.* Fischer, Frankfurt am Main 1991, ISBN 3-596-20077-6.
* David Barnouw: *Anne Frank. Vom Mädchen zum Mythos.* Econ- und List-Taschenbuch-Verlag, München 1999, ISBN 3-612-26620-9. – Neuausgabe: *Das Phänomen Anne Frank*. Klartext Verlag, Essen 2015.
* Carol Ann Lee: *Anne Frank. Die Biographie.* Piper, München 2000, ISBN 3-492-04152-3.
* Marion Siems: *Anne Frank Tagebuch. Erläuterungen und Dokumente.* Reclam, Stuttgart 2003, ISBN 3-15-016039-1.
* Matthias Heyl: *Anne Frank.* Rowohlt TB, Reinbek 2002, ISBN 3-499-50524-X. (rm 50524).

## Weblinks

* Anne-Frank-Haus
* Anne Frank Fonds
* Anne-Frank-Zentrum Berlin
* Familie Frank Zentrum, Jüdisches Museum Frankfurt
* The Anne Frank Trust UK (englisch)
* 
* Daniela Wakonigg: ''1945 – Anne Frank stirbt in Bergen-Belsen'' WDR ZeitZeichen vom 12. März 2020 (Podcast).
* 

## Einzelnachwys
Adrasteia Sangallensis

D **Adrasteia Sangallensis** isch e schwyzerischi Mittelschuelerneverbindig z St. Galle. Si isch am 1. Dezämber 1989 grindet wore un isch dodermit di eltscht Dameverbindig vu dr Schwyz.

## Allgmain
D Adrasteia isch aini vun e baar Schuelerverbindige an dr Kantonsschuel am Burggrabe (KSBG) z St. Galle, doderby isch si di ainzig rain Fraueverbindig. Syt ire Grindig het si ne fryndschaftli Verhältnis zue dr andere Schuelerverbindige an dr KSBG, vor allem zue dr Zofingia Mittelschuelssektion St. Galle. Ire Name laitet si vu dr Bärgnymphe Adrasteia us dr Griechische Mythology ab. Iri Mitglider unterschaide si in Fuxene un Dame. Mitglider, wu fertig sin mit dr Schuel, haißt me Ladies.

## Couleur
D Dame un Ladies vu dr Adrasteia drage ne veielett-schwarz-veielett Band mit silbriger Percussion. Fuxene drage ne zwoofarbig veielett-schwarz Band. S Band wird im Unterschid zue Manneverbindige iber dr linke Agsle drait. Dr Chopf deckt e veieletti Dällerchappe.

## Literatur
* Altherrenverbände der Kantonsschülerverbindungen St. Gallen (Hrsg.): *Farbe tragen, Farbe bekennen! 150 Jahre Verbindungsleben an der Kanti*, Kantonsschule am Burggraben, St. Gallen 2006.

## Weblink
* Kantonsschuel am Burggrabe St. Galle: Schueleraktivitete
* Kanti live: „Wir haben auch eine Verbindung!“

## Fuessnote
Otto I. (HRR)

**Otto I. dr Groß** (* 23. Novämber 912; † 7. Mai 973 i Memleben im hüttigä Sachsen-Anhalt) us em Gschlächt vo dä Liudolfinger isch ab 936 Herzog vo Sachsä u Chönig vom Ostfrankäriich *(regnum francorum orientalium),* ab 951 Chönig vo Italie und ab 962 römisch-dütschä Kaiser gsi.

Otto het währed dr erstä Hälfti vo sirä langä Zyt als Herscher d Unteilbarkeit vom Königtum u sim Ifluss uf d Ämtervergab düregsetzt. Dademit het är teuf i di bestehendi Herrschaftsgfüäg vom Adu igriffä. Di schwäärstä Widerstäng gäg in si vo dä Mitglider vo sirä eigänä Königsfamilie cho. Em Otto si Bruäder Heinrich u si Sohn Liudolf hei Aspruch uf d Teilhab ar Königsherrschaft agmäudet. Aber gwunnä het der Otto.

Dank sim Sieg 955 ir Schlacht uf em Lechfeld über d Ungare hei nid numä denä iri Invasione, sondern o alli Ufständ vo dä Großen vom sim Richs gägä dr Otto uufghört. Wil ihm im säbe Jahr ou ä Sieg über d Slawä glungä isch, het är ou der Nimbus vom nä Retter vor Christäheit überchoo. Ir Foug hets ä kultureui Blüetäzit ggää, wo ou aus Ottonische Renaissance bekannt isch wordä.

961 eroberät är ds Chönigrich Italien, wo är däm sini Gränzä bis uf Süditaliä het chönä usdehnä. Dört isch är aber i Konflikt mit em Byzantinische Riich cho. Trotzdäm het är säch, mit Aalähnig uf d Kaiseridee vom Karl em Grosse, 962 vom Papst Johannes XII. z Rom zum Kaiser la chrönä, u schliässläch isch im sogar dr Kompromiss mit em byzantinischen Kaiser und d Verhüratig vo sim Sohn Otto II. mit däm sirä Nichte Theophanu graate.

Im Jahr 968 gründät er äs Erzbistum i Magdeburg. Ds Erzbistum isch für ä Otto di entscheidendi Vorussetzig für d Christianisierung vo dä Slawe gsi.

Dr Binamä „dr Groß“ giut spätistäns sit em Gschichtsschryber Otto von Freising als fests Namänattribut. Scho dr Widukind von Corvey het ihn *totius orbis caput,* das «Haupt vor ganzä Wäut», gnennt. Dr Geschichtsschriber Thietmar von Mersebur het ihn as dr bedütenscht Herrscher sit em Karl em Grosse gseh.

## Weblink
Liste der Studentenverbindungen in Konstanz

Die **Lischt vu dr Studänteverbindige z Konschtanz** zellt d Studänteverbindige, wu z Konschtanz an dr Universitet un an dr Hochschuel fir Tächnik un Gstaltig grindet wore sin.

## Lischt vu dr Studänteverbindige grindet an dr Universitet Konschtanz

|-
!align="center" class="hintergrundfarbe5" |Name vu dr Verbindig
!align="center" class="hintergrundfarbe5" |Grindigsjohr
!align="center" class="hintergrundfarbe5 unsortable" |Farbe
!align="center" class="hintergrundfarbe5 unsortable" |Woobe
!align="center" class="hintergrundfarbe5 unsortable" |Zirkel
!align="center" class="hintergrundfarbe5" |Verband
!align="center" class="hintergrundfarbe5" |Fächtfrog
!align="center" class="hintergrundfarbe5" |Mitglider
!align="center" class="hintergrundfarbe5 unsortable" |Verbindigshuus
 
|- align="left"
|data-sort-value=Bodensee"|KDStV Bodensee|| 1974
|align="center" data-sort-value="blau-rot-silberweiß-blau"|  blau-rot-silberwyss-blau
||  ||  || CV 
|schlat nit
|Mannebund|| 

|- align="left"
|data-sort-value=Saxonia"| Corps Saxonia || 1949
|align="center" data-sort-value="hellblau-weiß-dunkelblau"| 
dunkelblau-wyss-hällblau (v.u.)
||  ||  || KSCV 
|schlat Pflicht
|Mannebund|| Tannenhof

|- align="left"
|data-sort-value=Rheno-Alemannia"|Burschenschaft Rheno-Alemannia|| 1979
|align="center" data-sort-value="schwarz-rot-gold"| schwarz-rot-gold
||   || ||  verbandsfrei, friejer DB
|schlat Pflicht
|Mannebund||Altstadt
|}

v.u. = vu unten gläse

## Lischt vu dr Studänteverbindige grindet an dr Hochschuel fir Tächnik un Gstaltig

|-
!align="center" class="hintergrundfarbe5" |Name vu dr Verbindig
!align="center" class="hintergrundfarbe5" |Grindigsjohr
!align="center" class="hintergrundfarbe5 unsortable" |Farbe
!align="center" class="hintergrundfarbe5 unsortable" |Woobe
!align="center" class="hintergrundfarbe5 unsortable" |Zirkel
!align="center" class="hintergrundfarbe5" |Verband
!align="center" class="hintergrundfarbe5" |Fächtfrog
!align="center" class="hintergrundfarbe5" |Mitglider
!align="center" class="hintergrundfarbe5 unsortable" |Verbindigshuus
 
|- align="left"
|data-sort-value=Cimbria"|TV Cimbria || 1898 || schwarz-gold-veielett|| || || 
|schlat nit
|gmischt
||Obere Laube
|- align="left"
|data-sort-value=Westphalia"|TWV Westphalia|| 1906 || schwarz-wyss-grien ||  || || verbandsfrei
|schlat nit
|gmischt
||
|- align="left"
|data-sort-value=Alania"|TWV Alania || 1911 || grien-wyss-rot ||  || || 
|schlat nit
|gmischt
||
|- align="left"
|data-sort-value=Alemannia"|StV Alemannia || 1913 || grien-wyss-grien || || || verbandsfrei
|schlat nit
|gmischt
|Edeka Center
|- align="left"
|data-sort-value=Bayuvaria"|Burschenschaft Bayuvaria || 1920 || schwarz-silber-hällblau ||  ||  || verbandsfrei
|schlat fakultativ
|Mannebund
||Altstadt
|- align="left"
|data-sort-value=Helvetia"|TWV Helvetia || 1920 || rot-wyss-rot || || || 
|schlat nit
|||
|- align="left"
|data-sort-value=Rhenania"| CStV Rhenania || 1922 || veielett-wyss-gold || || ||verbandsfrei
|schlat nit ||gmischt||
|}

## Literatur
* Ernst-Günter Glienke: *Civis Academicus 2005/2006*, SH-Verlag, Köln 2004, ISBN 3-89498-149-0.

## Fueßnote
Fußball-Europameisterschaft

D **UEFA-Fuessball-Europameischterschaft** (), churz *EM*, isch es Fussballturnier, wo alli vier Jahr vom europäische Fuessballverband UEFA organisiert wird. Es isch e kontinentali Meisterschaft uf Nationalmannschaftsäbeni. Di erste beide Turnier 1960 und 1964 sind no under em Name *Europapokal vo de Natione* usträit worde. 1966 het d UEFA de Wettbewärb offiziell zur Fuessball-Europameisterschaft erchlärt. Vorläufer vom Europapokal vo de Natione isch vo 1927 bis 1960 dr Europapokal vo de Fuessbal-Nationalmannschafte gsi. De jewilligi Europameister het sich vo 1995 bis 2017 für de FIFA-Konföderatione-Pokal qualifiziert.

Das für 2020 pplante Turnier isch ufgrund vo de Coronavirus-Pandemy uf 2021 verschobe worde. Es het nid nur i eim oder zwei Länder stattgfunde, sondern i ganze zwölf Stedt, wo über ganz Europa verteilt gsi sind. Das isch e spezielli Idee vo de UEFA zum 60-jährige Jubiläum vo de Europameischterschafte gsi. Amtierende Europameister isch Spanie.

## Bisherigi Fuessballeuropameischterschafte

## Literatur
* Hardy Grüne: *Fußball EM Enzyklopädie 1960–2008.* Agon Sportverlag, Kassel 2004, ISBN 3-89784-241-6.
* IFFHS (Hrsg.): *11 – Zeitschrift für internationale Fußball-Geschichte und Statistik – N° 2.* Interball-Verlag, Düsseldorf 1986.

## Weblink
UFO

**UFO** isch en Abchürzig für *unidentifizierts/unbekannts Flugobjäkt* (). Si bezeichnet Phänomen, wo vo Beobachter als flüügend wahrgnuu wärded und nid eidüütig identifiziert wärde chönd. Umgangssprachlich wird de Begriff als Bezeichnig für Ruumfahrzüüg vo hypothetische usserirdische Läbewäse bruucht. Ursprünglich het sich de Begriff „Flüügendi Undertasse“ yybürgert, wil si i de erste Zytigsbricht über UFOs so beschribe worde sind. S Bild vo de Flüügende Undertasse prägt mänschliche Vorstellige devoo, wie d Ruumfahrzüüg vo hypothetische usserirdische Lebewesen typischerwys usgseh chönnted.

## Weblink

* Gesellschaft zur Erforschung des UFO-Phänomens e.V. (GEP)
* Centrales Erforschungsnetz außergewöhnlicher Himmelsphänomene (CENAP)
* Groupe d’Etudes et d’Information des Phénomènes Aérospatiaux Non identifiés (GEIPAN), UFO-Archiv des Centre national d’études spatiales (CNES) (engl. Version, mit Link zur frz. Website)
* The National Archives (UK): *Released UFO files from the UK government*
* durch Freedom of Information Act freigegebene Files der National Security Agency: NSA-UFO Documents Index
* Library and Archives Canada, Canada’s UFOs: The Search for the Unknown
* Gesellschaft zur Untersuchung von anomalen atmosphärischen und Radar-Phänomenen (MUFON-CES)

## Einzelnachwys
Walter Köhler (NSDAP)

Dr **Walter Friedrich Julius Köhler** (* 30. Septämber 1897 z Weinheim; † 9. Januar 1989 äbeda) isch ä dütsche Politiker vo de NSDAP gsy. Är isch zur Zyt vom Nationalsozialismus dr Staatspräsidänt vo Bade gsy.

## Weblink
* 
* Walter Köhler, Ministerpräsident, Finanz- und Wirtschaftsminister: Biographie Köhlers auf dem Online-Portal Geschichte der Landesministerien in Baden und Württemberg in der Zeit des Nationalsozialismus
* Redebeiträge von Walter Köhler im Badischen Landtag in den Digitalen Sammlungen der Badischen Landesbibliothek
Vincent Decroly

Dr **Vincent Decroly** (* 12. März 1963 z’ Charleroi) ìsch a belgischer Politiker un Rachtsànwàlt. Ar ìsch zwaimol Mìtglìed vu dr belgischa Àbgordnetakàmmer gsìì, z’ärscht vu Janner 1995 bis ìm Mai 1995 un dernoh vu Juli 1995 bis ànna 2003. Z’ärscht a Mìtglìed vu dr Pàrtei Ecolo, ar hàt schpeeter àn dr Grìndung vu dr VEGA-Bewegung un vum Mouvement Demain mìtgmàcht.

## sina Kàrriar
Dr Vincent Decroly hàt a Lizanz vu dr Seelakunda ghàà.

Ànna 1982 hàt sìch dr Decroly dr Pàrtei Ecolo àgschlossa. Ànna 1983 hàt’r d’ lokàla Àbtailung vun Ecolo z’ Gerpinnes, südlig vu Charleroi, grìnda. Vu 1989 bis 1992 ìsch’r pàrlamäntàrischer Àssistant vun Ecolo ìm Öiropäischa Pàrlamant gsìì, un vu 1992 bis 1994 Nàzionàlsekretär vu sinera Pàrtei.

Àm 11. Janner 1995 ìsch dr Decroly Àbgordneter vum Bezirk Brüssel worra fìr d’ Pàrtei Ecolo; da Àmt hàt’r bis àm 21. Mai 1995 üssiawt. Dernoh ìsch’r àb em 21. Mai Àbgordneter vum Wàhlkrais Brüssel-Halle-Vilvoorde gsìì, un ìsch wahrend dara Àmtszitt Mìtglìed gsìì vu dr Ärmìttlungskumission um d’ Dutroux-Àffara. Vor dam Hìntergrund isch’r àm 1. Àwril 1999 üs sim Àmt z’rucktratta, fìr gega d’ Äntschaidunga vum Juschtizminischter Tony Van Parys un vu dr Regiarung z’ protäschtiara. Ar ìsch àwer àn dr Pàrlamantswàhl vu Juni 1999 nochamol gwählt worra, àls Mìtglìed vu dr Fràkzion Ecolo-Agalev. Ìm Oktober 2001 ìsch’r jedoch vu sinera Fràkzion verdrangt worra, nohdam àss’r àkìndigt hàt, àss’r gega d’ Mainunga vu dr Mehrhait stìmma wìrd. A pààr Tàga schpeeter hàt’r d’ Pàrtei Ecolo fàraloh; ar ìsch àlso pàrteiloser Àbgordneter gsìì bis àm And vu sinera Àmtszitt. Ìm März 2002 ìsch’r vum Vorsìtzenda Herman De Croo üs dr Kàmmer üsgschlossa worra, nohdam àss’r a Àzug un a Kàppa mìt’ma politischa Schlàgwort trajt hàt, fìr gega d’ Ràtifiziarung vu bilàteràla Àbkumma fìr d’ Schutz un d’ Färdrerung vun Àleegunga z’ protäschtiara. Wahrend sina dräi Àmtszitta ìm Pàrlamant ìsch’r àui Berìchtärstàtter gsìì vu mehrera Gsätzäntwìrfa ums Stràfracht. Ar hàt sìch àn dr Pàrlàmantswàhl vu 2003 nìt ufgschtällt un ìsch üs dr Politik z’rucktratta.

Dernoh hàt dr Decroly ànna 2005 a Lizanz vum Racht ghàà un ìsch Rachtsànwàlt worra. Ar hàt vor àllem d’ Rachta vu da Üsslander vertaidigt.

Àm And vum Johr 2013 ìsch dr Decroly ìn d’ Politik z’ruckkumma un hàt d’ lìnka VEGA-Bewegung grìnda. Ar ìsch dr Spìtzakàndidàt vu dr VEGA-Lischta àn dr Öiropàwàhl vu 2004 gsìì.

Ànna 2017 ìsch dr Mouvement Demain üs dr Verainigung vu dr VEGA-Bewegung un em Mouvement de Gauche äntschtànda.

## sina veräffentligta Biacher
* *Si c’était à refaire.* Éditions Vie ouvrière, Koll. Petite bibliothèque de la citoyenneté, 1999, 216 S. Mìt Vorwort vu dr Dominique Voynet. ISBN 978-2-87003-349-4
* *Principes élémentaires de la propagande arc-en-ciel.* Berchem, Brissel, 2003, 215 S.. Mìt em Erik Rydberg. ISBN 978-2-87262-199-6.

## Literàtür un Berìcht
* 
* 
* 

## Weblìnks
* Dr Vincent Decroly ìn dr Dàtabànk vu dr belgischa Àbgordnetakàmmer (frànzeesch, nederlandisch)
* Em Vincent Decoly sina veräffentligta Wark bim *BiblioWall* vu dr Wàllonischa Region (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Fabienne Hadorn

D **Fabienne Hadorn** (* 24. Mai 1975 z Muri) isch e Schwyzer Schauspiileri, Dänzeri un Sängeri.

## Lääbe
Noch em Handelsdiplom 1994 het Fabienne Hadorn an dr Theaterhochschuel Züri studiert, wu si anne 1998 erfolgrych abgschlosse het. Statione vu ire Bihnelaufbahn sin bis hite näbe andere s Schauspiilhuus Züri, s Theater Basel, s Schauspiel Köln, d Salzburger Feschtspiil, s Casinotheater Winterthur un e Hufe freii Theater- un Danzgruppe gsii. Si sälber het anne 2000 zäme mit em Gustavo Nanez d Gruppe *Kolypan* grindet, wu sälberentwickleti Stuck uf d Bihni bringt un wu si au d Reschy fiert. 

Vor der Kamera schafft d Hadorn syter aafangs 2000er-Johr. Näbe Rolle in verschiden Kinoproduktione ghert si as *Corinna Haas* syt 2015 zum Schwyzer *Tatort*-Team. In dr Morgeserie «Timo und Paps» uf Radio SRF 1 leent si syt em 24. Augschte 2015 iri Stimme em *Timo*, eme schuelpflichtige Bue, wu mit sym Vater *Paps* (Samuel Streiff) am Morgedisch schwätze duet.

D Fabienne Hadorn isch Mueter vu zwoo Deechtere un länt z Züri.

## Filmografy

* 2002: Paul und Lila (Churzfilm)
* 2003: Moritz
* 2004: Piff paff puff
* 2004: Vollenweider – Die Geschichte eines Mörders (as Sprächeri)
* 2005: Edelmais & Co.
* 2008: Giacobbo/Müller
* 2009: Der Fürsorger oder das Geld der Anderen
* 2012: Eine wen iig, dr Dällebach Kari
* 2013: Vielen Dank für Nichts
* 2014: United Passions
* 2017: Die göttliche Ordnung
* Tatort
** 2015: Tatort: Ihr werdet gerichtet
** 2016: Tatort: Kleine Prinzen
** 2016: Tatort: Freitod 
** 2017: Tatort: Kriegssplitter
** 2017: Tatort: Zwei Leben
** 2018: Tatort: Friss oder stirb
** 2019: Tatort: Ausgezählt
** 2019: Tatort: Der Elefant im Raum
* 2019: Amen Saleikum


## Uuszaichnige
* 1995: Migros-Schauspiil-Bryys
* 1998: Oprecht-Schauspiil-Bryys
* 2014: Schwyzer Theaterbryys as *Herausragende Schauspielerin*

## Weblink
* Websyte vu dr Fabienne Hadorn
* 

## Fueßnote
Trio Eugster

S **Trio Eugster** isch e Schwyzer Gsangstrio vu Dübedorf im Kanton Züri gsii.

## Gschicht
S Trio isch anne 1967 grindet woore. Zum Trio hän dr Chaufmann un Immobiliedreihänder Guido Eugster (1936–2021), dr Klavierstimmer Alex Eugster (* 1937) un dr eemoolig Vermässigszaichner un hitig Gaschtwiirt Vic Eugster (1940–2022) gheert. In dr Sächzgerjoor hän di drei Brieder iri eerschte Stuudioufnaame gmacht. Iri Lieder sin zum greeschte Dail vum Alex Eugster kumpeniert oder mitkumpeniert woore. Ire Erfolgsrezäpt isch di doodmool nei Mischig us Schwyzer Volksmusik un Schlaager gsii. Unter em Pseidoniim «Guy Dübendorfer» het dr Fredy Lienhard verschiideni Täxt fir si gschriibe *(Ganz de Bappe, Dörfs es bitzli meh si, Expertisen-Tango)*. E Dail Lieder vum Trio Eugster sin zue „Evergreen“ woore. 

Wel s schwäär gsii isch, s Inträssi vu Musikproduzänte z wecke, het s Trio anne 1971 e aige Blatteunternäme grindet, d «Eugster Musikproduktionen AG», wu vu 1997 bis 2003 «Trio Eugster AG» un dernoo «Tell Music AG» ghaiße het. Dr Vic Eugster isch ab 1971 dr eerscht Gschäftsfierer vu sällere Fiirmaa gsii, wu s Trio Eugster dermit zäme mit em Hans Gmür un dr Ines Torelli dääre ire Hit *[[Gigi von Arosa]]* produziert ghaa het. Bis anne 1979 hän si ne Hufe Fäärnseeufdritt ghaa un Turnee gmacht, doderdur het mer s Gesangstrio iiber d Schwyzer Gränze uuse gchännt.

Ab Mitti vu dr Aachtzgerjoor sin si efange chiirzerdrätte. Dr Alex Eugster het au Lieder fir anderi Musikgruppe gschriibe, wie z.&nbsp;B. *Miir si vo dr Füürwehr* fir s Löschzugchörli Inderlache. Dr Vic Eugster het au zäme mit em Sepp Trütsch e Gsangsduett bildet.

S Trio Eugster isch no syne lenger e Pause au mit Ländlerkapälle ufdrätte. Si hän unter anderem neii Täxt zue eltere Ländlermelodie gsunge. S Trio Eugster het rund zwoo Millione Toondreeger verchauft.

## Wiichtigi Hit
* *O läck du mir*
* *Dä söll emal choo*
* *Iishockey*
* *Oh Walesee*
* *Ganz de Bappe*
* *Expertise Tango*
* *Sitzed Sie, hocked Sie*
* *De Pantoffelheld*
* *Jetz mues de Buuch weg*
* *’s Ankebälleli*
* *Bappi tue d’Auge uf*
* *Brödli händ si kai gha*
* *Chunsch wänd chasch*
* *Metzgete*
* *Wänn de Böög verbrännt*
* *Schrebergärtli Blues*

## Literatur
* *Dübendorfer Heimatbuch* (Rezänsion in dr NZZ, 5. Jänner 2006)

## Weblink
* Trio Eugster uf mikiwiki.org

## Fueßnote
Liste der Flugunfälle mit Verkehrsflugzeugen 2021

Das isch d **Lischt** vo de Flugunfäll mit **[[Verkehrsflugzeug|Verchehrsflugzüüg]]** im Jahr 2021.

Für militärischi Flugunfäll lueg i der Lischte vo de Flugunfäll (Militärluftfahrt) ab 1981.

Für Flugunfäll vo Luftfahrzüüg vo der Allgemeine Luftfahrt lueg i der Lischte vo de Flugunfäll (Allgemeini Luftfahrt).

En Ytrag mit em ne Artikel i der Wikipedia wird mit em ne ***(A)*** markiert.

## Lischte

### Januar

* 9. Januar – Sriwijaya-Air-Flug 182. E Boeing 737-500 vo der indonesische Sriwijaya Air (Luftfahrzüügskennzeiche PK-CLC) isch vier Minute nach em Start ab em Flughafe Soekarno-Hatta (Indonisie) i d Javasee gstürtzt. Ds Flugzüüg isch uf em Wäg zum Flughafe Supadio z Pontianak gsi. Alli 62 Personen an Bord, 56 Passagier u 6 Besatzigsmitglider, sy derbi ums Läbe cho. Luut de Ufzeichnige vo frei zuegängleche Träcking-Abieter, isch d Gschwindigkeit innert chürzeschter Zyt vo 530 km/h uf öppe 210 km/h gsunke, bevor d Maschine i weniger als 30 Sekunde vo 3300 m uf 76 m gsunken isch. Währed em Sturzflug isch d Gschwindigkeit bis uf 663 km/h gstige, bevor d Ufzeichnige abbroche sy.

### März

* Am 2. März isch e Let L-410 vo der südsudanesische South Supreme Airlines mit em gfälschte kolumbianische Luftfahrzugskennzeiche HK-4274 churz nach em Start vo nere unbefeschtigte Pischte z Pieri z Südsudan abgstürzt. Da derby si alli 10 Insasse, di beide Pilote u acht Passagiere, ums läbe cho. d Betrybergsellschaft South Supreme Airlines het ds glyche Flugzüüg scho vorhär mit em äbefalls gfälschte gabunische Kennzeiche TR-KSS Betriibe.

### Mai
*Am 12. Mai isch e Frachtmaschine vom Typ Swearingen SA226-TC Metro II vo der US-amerikanische Key Lime Air (N280KL), wo mit der Charterfrachtflug Key-Lime-Air-Flug 970 düregfüehrt worden isch, isch wäret em Aflug uf e Flughafe Centennial (i der nechi vo Denver, Colorado, USA) mit ere private Cirrus SR22 (N416DJ) kollidiert. Obwohl wäg der Kollision d Rumpfobersyte vo der Metro im hingere Bereich grossflächig uf- u abgrisse worden isch, isch es de Pilote glunge d Maschine unter Kontrolle z bringe u sicher z lande. Der Pilot vo der Cirrus het ds Gsamtrettigssyschtem aktiviert, so dass d Maschine am ne Falschirm uf e Bode het chönne gleite. Bi däm Unfall het's under de insgesamt drei Insasse vo beidne Maschine keiner Todesopfer gä.

## Weblink

* Aviation Safety Network, umfassendi Informatione über Flugzüüghavarie (änglisch)
* Flugkatastrophe in der zivile Luftfahrt
* Bundesstell für Flugunfalluntersuchung (Dütschland)
* National Transportation Safety Board (USA) (änglisch)

## Quelle
Rachel Braunschweig

D **Rachel Braunschweig** (* 29. Mai 1968 z Züri) isch e Schwyzer Theater- un Filmschauspiileri.

## Lääbe
D Rachel Braunschweig het vu 1989 bis 1991 ire Grundstuudium in Germanischtik un Komparatischtik an dr Uniwersiteet Züri absolviert. Derno het si Schauspiil bis 1995 an dr Zürcher Hoochschuel vu dr Chinscht mit dr Fachriichtig Theater studiert. Syter 1993 spiilt si uf verschiidene Theaterbiine wie em Chällertheater Bremgarte, dr Landesbühne Niedersachsen Nord, dr Rote Fabrik, em Dytsche Schauspiilhuus, em Theater Sanggale oder em Ooperehuus Züri.

Anne 1996 het mer si in ere Nääberoll vum Tatort *Die Abrechnung* chenne sää. Si het dno in schwyzerische un dytsche Filmprodukzioone gspiilt. Zwische 2005 un 2013 isch ire Schwäärpunkt mee uf em Theater glääge. Syter 2016 het si wider steerker in Filmprodukzioone mitgwiirkt. 2017 isch si fir iri Laischtig in *Die göttliche Ordnung* mit em Schwyzer Filmbryys in dr Kategory *Beschti Nääberoll* uuszaichnet woore. 2018 het mer si in *Blue My Mind* un *Wolkenbruchs wunderliche Reise in die Arme einer Schickse*, 2019 in *Zwingli* un *Aus dem Schatten* chenne sää. 2020 het si im Spiilfilmdebüt *Spagat* vum Christian Johannes Koch gspiilt.

## Filmografy
* 1996: *Tatort: Die Abrechnung* (Fäärnsehserie)
* 1999: *Fascht e Familie*
* 2003: *Adam & Eva*
* 2003: *Moritz* (Fäärnsehfilm)
* 2005: *Die Rettungsflieger* (Fäärnsehserie, Episod 9x01)
* 2013: *Die Schweizer* (Fäärnsehserie, Episod 1x02)
* 2016: *Finsteres Glück*
* 2017: *Die göttliche Ordnung*
* 2017: *Zwiespalt* (Fäärnsehfilm)
* 2018: *Blue My Mind*
* 2018: *Wolkenbruchs wunderliche Reise in die Arme einer Schickse*
* 2019: *Zwingli*
* 2019: *Aus dem Schatten* (Fäärnsehfilm)
* 2020: *Tatort: Züri brännt* (Fäärnsehserie)
* 2020: *Spagat*
* 2021: *Tatort: Schoggiläbe* (Fäärnsehserie)
* 2022: *Tatort: Schattenkinder* (Fäärnsehserie)
* 2022: *Tatort: Risiken mit Nebenwirkungen* (Fäärnsehserie)

## Uusglääseni Heerspiil
* 2011: Stephan Mathys: *De Käptn, d Cinderella und ich* (Mutter) – Reschy: Geri Dillier (Mundart-Heerspiil – SR DRS)
* 2013: Klaus Enser-Schlag: Schreckmümpfeli: *Showbusiness* (Miranda Fox) – Reschy: Buschi Luginbühl (SRF)
* 2014: Michael Theurillat: *Sechseläuten* (Lara Bischof) – Reschy: Barbara Liebster (Heerspiilbearbaitig, Kriminaalheerspiil – Deutschlandradio)
* 2017: Alfred Bodenheimer: *Kains Opfer* (Gila Gut) – Reschy: Buschi Luginbühl (SRF)

## Uuszaichnige
* 2017: Schwyzer Filmbryys: Beschti Nääberoll
* 2021: *Prix Swiss Perform* bi dr Soledurner Filmdääg as Beschti Nääbedarstelleri fir dr *Tatort Züri brännt*

## Weblink
* Internetsyte vu dr Rachel Braunschweig
* Profil bi dr Agentur Velvet
* 
* 

## Fueßnote
Übersicht der Listen der Flugunfälle mit Verkehrsflugzeugen 1971 bis 1990

D **Übersichtslischte vo de Lischtene vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1971 bis 1990** benennt alli Lischtene wo's i däm Zytruum git. Si dient zur eifachere sueche vo mene Abgstürzte oder Abgschossene Flugzüüg nach Jahr. Zwüschefäll i der Militärflügerei u i der Allgemeine Luftfahrt find me i der Lischte vo de Flugunfäll (Militärluftfahrt) u der Lischte von de Flugunfäll (Allgemeini Luftfahrt).

## 1971 - 1980
Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1971

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1972

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1973

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1974

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1975

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1976

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1977

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1978

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1979

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1980

## 1981-1990
Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1981

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1982

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1983

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1984

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1985

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1986

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1987

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1988

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1989

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1990
Liste der Flugunfälle mit Verkehrsflugzeugen 1971

Das isch d **Lischt** vo de Flugunfäll mit **[[Verkehrsflugzeug|Verchehrsflugzüüg]]** im Jahr 1971.

Für militärischi Flugunfäll lueg i der Lischte vo de Flugunfäll (Militärluftfahrt) bis 1980.

Für Flugunfäll vo Luftfahrzüüg vo der Allgemeine Luftfahrt lueg i der Lischte vo de Flugunfäll (Allgemeini Luftfahrt).

En Ytrag mit em ne Artikel i der Wikipedia wird mit em ne ***(A)*** markiert.

Unfäll wo mit em ne ***(T)*** markiert sy, zeigen a das sech's hei um ne Frachtflug handlet.

## Lischte

### Januar

* 18. Januar - Bim Ändaflug uf e Flughafe Züri-Chlote het d Iljuschin II-18 mit em Kennzeiche LZ-BED vo der Balkan Bulgarian Airlines mit em lingge Flügel der Bode 700 m vor der Landebahn tuschiert u isch ab gstürtzt. Da derby sy 45 Mönsche ums Läbe cho, nur es Chind u der Flugkapitän hei überläbt.

### Oktober

* ***(A)*** 2. Oktober – British-European-Airways-Flug 706 - D Vickers Vanguard *G-APEC* vo der British European Airways isch uf em Flug vo London Heathrow nach Salzburg, 1 Kilometer öschtlech vo Aarsele z Belgie abgstürtzt. Grund isch der Abriss vom Höheleitwärch gsi, verursacht dür ne Korrusionsbuch vom Deckschott im hindere Teil vo der Kabine. Alli 63 Persone a Bord sy bi dä Unfall um ds Läbe cho.
Übersicht der Listen der Flugunfälle mit Verkehrsflugzeugen 2001 bis 2010

D **Übersichts vo de Lischtene vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 2001 bis 2010** benennt alli Lischtene wo's i däm Zytruum git. Si dient zur eifachere sueche vo mene Abgstürzte oder Abgschossene Flugzüüg nach Jahr. Zwüschefäll i der Militärflügerei u i der Allgemeine Luftfahrt find me i der Lischte vo de Flugunfäll (Militärluftfahrt) u der Lischte von de Flugunfäll (Allgemeini Luftfahrt).

## 2001 - 2010
Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 2001

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 2002

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 2003

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 2004

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 2005

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 2006

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 2007

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 2008

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 2009

Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 2010
Liste der Flugunfälle mit Verkehrsflugzeugen 2002

Das isch d **Lischt** vo de Flugunfäll mit **[[Verkehrsflugzeug|Verchehrsflugzüüg]]** im Jahr 2002.

Für militärischi Flugunfäll lueg i der Lischte vo de Flugunfäll (Militärluftfahrt) ab 1981.

Für Flugunfäll vo Luftfahrzüüg vo der Allgemeine Luftfahrt lueg i der Lischte vo de Flugunfäll (Allgemeini Luftfahrt).

En Ytrag mit em ne Artikel i der Wikipedia wird mit em ne ***(A)*** markiert.

Unfäll wo mit em ne ***(T)*** markiert sy, zeigen a das sech's hei um ne Frachtflug handlet.

## Ereigniss

### Juli

* ***(A)*** 1. Juli – Flugkatastrophe vo Überlinge - Es Passagierflugzüüg vom Typ Tupolew Tu-154, betribe vo der russische Bashkirian Airlines *(RA-85816),* u e z Bahrein registrierti Frachtmaschine vo der DHL vom Typ Boeing 757 (A9C-DHL) sy über em Bodesee i Owinge i der nechi vo Überlinge in ere Höchi vo 11.000 m zämegstosse u abgstürtzt. Alli 71 Passagier sy töt worde. D Flugzüügkollision isch der schwärschti Flugunfall über Dütschland gsi sit 1986.
* 10. Juli - Swiss-Flug LX 850 - D Pilote vo nere Saab 2000 vo der Swiss (HB-IZY) het uf em Flug vo Basel nach Hamburg wäg de Schlächtewätterverhältnis uf em Flughafe Berlin-Tegel muesse uswyche. Wäge Tribstoffmangel het d Crew um Vorrang bätte, hei aber beschlosse e Landig uf em teilwys stillgleite Flugplaz Werneuche vorznäh. Nach em Ufsetze het ds Flugzüüg e 1 m höche Härdwall überrollt, daderby sy alli drei Fahrwärchsbei abbroche. D Maschine isch uf em Rumpf lige bliebe u isch mit em ne brönnende Triibwärch zum Stah cho. Es isch e Totalschaden endstande.

### Novämber

* 6. Novämber - Luxair-Flug 9642 - E Fokker 50 vo der Luxair (LX-LGB) uf em Flug vo Berlin nach Luxeburg isch bi Niideranve ca. füüf Kilometer vor erreiche vom Zyl abgstürzt. Vo de 22 Mönschen a Bord stärbe 20. Nur der Käpten u e Pssagier überläbe das Unglück. 

## Quelle