open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Partikularismus

As **Partikularismus** (lat.: *pars* = Deil; Partikel = sehr chliins Deili) wird in dr Politikwüsseschaft, Gschichtswüsseschaft und Philosophii e Gsellschaftszuestand bezeichnet, wo mä innerhalb vom Ganze immer dr chliinere Undereiheit dr Vorzug git. Grundsätzli cha mä dr Partikularismus as e politischs System bezeichne, wo s Undergordnete (d Peripherii) gegenüber em Übergordnete (d Zentrale) an Gwicht gwünnt. 

Im Einzelne bezeichnet dr Begriff Partikularismus
# e politischs Phenomen, wie s d Politikwüsseschaft beschriibt
# e historischs Phenomen, wie s d Gschichtswüsseschaft bruucht
# e Begriff in dr politische Philosophii as Gegebegriff zum politische Universalismus

As weniger klar fixierte Begriff bezeichnet *Partikularinträsse* Ziil und Wohrnähmige vo soziale Gruppe innerhalb vom ene grössere Ganze; säll Einzelinträssi zeichnet sich dodrdur us, ass nume bzw. vorrangig säll (meistens politisch) artikuliert wird, wo em iigschränggte Bligg vo dr Einzelgruppe entspricht, ohni dass gruppenübergriifendi Gsichtspünggt vo allgemeinem Belang bsunders ins Gwicht falle wurde. Dr Begriff vom Partikularinträsse wird dorum au hüfig negativ as Gruppenegoismus oder Beschränggtheit konnotiert. E sonige Art dr Begriff Partikularinträsse z bruuche, kontrastiert en meistens mit em Begriff vom *[[Gemeinwohl|Gmeinwohl]]*. Es muess aber bedont wärde, ass d Formulierig vo Einzelinträsse *as* Einzelinträsse nit *per se* negativ sött gwärtet wärde. Nit zletzt isch dr Usgliich vo Partikularinträsse, wo sich widerspräche, e Grundcharakteristikum vo politisch verantwortligem Handle in ere repräsentative Demokratii.

## Zitat
*Partikularismus isch dr Geisteszustand, wo mir is nit für verpflichtet halte, mit den andere z rächne.* –&nbsp;José Ortega y Gasset *(Aufbau und Zerfall Spaniens,* 1921)

## Weblingg
* https://web.archive.org/web/20090205041005/http://evakreisky.at/onlinetexte/nachlese_ismen.php#1 – e Beschriibig zum Spannigsfäld vom Universalismus und Partikularismus
Emanuel Friedrich von Fischer

Dr **Emanuel Friedrich vo Fischer** (* 19. September 1786 z Bärn; † 13. Januar 1870 z Bärn) isch e Schwiizer Politiker im Kanton Bärn gsi.

Noch em Studium vo dr Klassische Philologii und dr Mathematik an dr Gämfer Akademii und dr Bärner Akademii isch er 1805 bis 1809 Sekretär vo dr Bärner Akademii gsi. Denn het er e politischi Karriere gmacht und isch 1827 zum letzte regierende Bärner Schultheiß vo dr Restaurationsziit gwehlt worde. Noch dr Julirevolution vo 1830 het er im Januar 1831 z Bärn drfür gsorgt, ass dr  Übergang vom Patriziat zum liberale Verfassigsstaat friidlig siig, und denn isch er vo 1833 bis 1840 freiwillig ins Exil gange.

D Abdankigsurkunde vo dr aristokratische Regierig het am 20. Oktober 1831  denn as dr letzt nominell Schultheiss dr Niklaus Rudolf vo Wattewyl underschriibe.

Vo 1850 bis 1854 isch dr Fischer als Abgeordnete vo Brienz wider Mitgliid im Kantonsparlamänt gsi und het die konservativi Regierig vom Eduard Blösch understützt. 

## Weblingg
*
* 
*
Kirnburg

D **Kirnburg**, au *Kürnburg* oder *Kürnberg* gnännt, isch e Burgruine rund 500 Meter eschtli vu Bleiche, eme Ortsdeil vu dr Stadt Härwelze im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.

## Lag
Di ehmolig Hecheburg lyt uf eme Bärgsporn vum „Kirnbärg“ 382 Meter iber NN.

## Gschicht
Dr eltscht Deil vu dr Kirnburg isch um 1160 vum Burkhart I. böue loo wore, wu wie syy Vorgänger im Gfolg vum Stauferchaiser Friedrich Barbarossa gstanden isch. Anne 1219 isch d Burg as „castrum nostro Kurinberc“ s erscht Mol gnännt wore. D Burg isch in dr Bsitz vu dr Herre von Üsenberg chuu, wu im 13. Johrhundert d Vorburg uusböue hän. 1352 sin d Burg un di zuegherig Herrschaft an dr Heinrich IV. von Hachberg gange, wu ne Zytlang uf dr Burg residiert het. Speter sin d Burg un d Herrschaft Kirnberg an regionali Adelsgschlächter verpfändet gsi, wie z. B. an di yyflussryych Fryybeger Adelsfamilie vu dr *Schnewlin Landeck*, an d Ritter *Martin Malterer* un *Konrad von Weinsberg* und ab 1424 an d Bischef vu Stroßbeg, wu d Burg s letscht Mol uusböue hän.

E baar Johr vor em Uusbruch vum Buurechrieg, 1515, het dr *Wolf von Hürnheim zum Tuttenstein* d Kirnburg as Läche erworbe. Wel d Burg aafangs vum Dryssgjehrige Chrieg in eme schlächte Zuestand gsi isch, isch si vu dr Druppe vum Herzog Bernhard von Weimar, wu in dr Gegnig durezoge sin, schnäll eroberet un gschleift wore. Vu 1682 bis 1967 isch d Burg e Läche vu dr Grofe von Kageneck gsi un isch derno in Bsitz vum Land Bade-Wirttebärg chuu.

Anne 1938 isch d Ruine frejgleit wore, syt 1978 wäre Sicherigs- un Sanierigsmaßnahme fir d Erhaltig as historisch Böudänkmol durgfiert.

## Aalag
Di ehmolig Burgaalag vu däre Spornburg het uf em Burgareal vu 60 mol 80 Meter e Chärnburg mit Wirtschaftsgebäude gha, ne Palas an dr Nordsyte un e 2,3 Meter starki Schildmuure, derzue ne Vorburg un e Halsgrabe. Dr Bärgfrid het e Gundflechi vu rund 10 mol 10 Meter gha un e Muursterki vu eim Meter.

Us dr Stroßbeger Zyt (ab 1424) sin wärtvolli Ofechachle erhalte blibe.

## Literatur
* J. Schmidt-Brücken: *Land Baden-Württemberg. Burgen, Schlösser und Ruinen*. Aus der Schriftenreihe: *Belser Ausflugsführer*. Christian Belser Verlag. Stuttgart 1980. ISBN 3-7630-1290-7

## Weblink
* D Burg Kirnberg uf breisgau-burgen.de
* Kirnburg auf alemannische-seiten.de
* D Kirnburg uf georg-kirnberger.de
* Burge im Landkreis Ämmedinge uf burgeninventar.de
Hochburg

**Hochburg** stoht fir

* dr hegschtgläge Chäärn vun ere Burgaalag, au Chäärnburg gnännt.
* e Burg, wu uf eme Bärg lyt, wu bsundersch schwirig zum Erobere gsi isch. Eso ne „Hochburg“ het dr Bewohner vu dr Dalschafte im Umland Schutz in Chriegszyte botte.

* Hochburg bi Ämmedinge, Burgruine zwische Ämmedinge un Säxoi im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg, Dytschland
* Hochburg (Rangedinge), Wallburg bi Rangedinge im Zollernalbkreis z Bade-Wirttebärg, Dytschland
* d Katastralgmei Hochburg (Gmei Hochburg-Ach) z Obereschtryych.

In ere iberdraite Bedytig stoht **Hochburg** au fir:
* im schurnalistische Sprochgebruuch e Region oder Stadt, wu ne bstimmti geischtigi, bolitischi, gsellschaftligi oder wirtschaftligi Richtig bsundersch stark verdrätten isch (z.&nbsp;B.:Barteihochburg; Fueßballhochburg, Karnevalshochburg).
* d Residenz vu „seiner Tollität“ im rheinische Karneval (e Gaststätte, wu as Prinzehochburg vum „Prinz Karneval“ bis Äschermittwuche giltet.
Repräsentative Demokratie

In dr **Representative Demokratii** isch s nit s Volk sälber, wo die politische Sachentscheidige drifft, wie s in dr diräkte Demokratii dr Fall isch, sondern gweelti Volksverdrätter mache das, ohni dass s Volk diräkt cha iigriffe.

## Repräsentation
Wil s „Volk“ us vile, in ere Demokratii gliichberächdigte, Persone bestoht, wo jede siini eigene Aasichte het, si sich nie alli einig über e Sach. In ere Demokratii müesse so Kompromiss gfunde wärde, wo die grösstmögligi Zahl vo de Bürger cha akzeptiere, au wenn s nit immer das isch, wo si vorzooge hätte, und wo d Grundrächt vo dr Minderheit nit verletzt. D Zahl vo de öffentlige Gschäft in ere modärne Gsellschaft isch grooss, so dass in dr Praxis s Staatsvolk nit sälber über alles entscheide cha. Dorum si in alle Demokratie hützudags d Kompetänze, meistens uf verschiidnige Organisationsebene, ufdeilt worde und gwehlte Volksverdrätter überge worde. Die Verdrätter wärde vom Wahlvolk gwehlt uf Grund vo was d Lüt dängge, wie guet si ihri Inträsse wurde verdrätte, und si wüsse, ass ihri Entscheidgunge in Zuekumft ihri Wiiderwahl wurd beiiflusse. Nid immer isch das die einzigi Möglichkeit vom Volk z beiiflusse, was im Staat bassiert. Es git System, wo s Volk d Entscheid vo siine Representante cha annulliere, wie s zum Bispil in dr Schwiiz mit em Referendumsrächt dr Fall isch, oder si mit ere Volksinitiative drzue cha zwinge, sich ere Sach aaznäh. In andere System existiert numme s Petitionsrächt, wo d Regierig nit zwungen isch druf iizgoh und in wider andere isch dr Iifluss vom Volk uf d Wahl vo siine Verdrätter beschränggt.

In modärne Demokratie hai sich politischi Parteie bildet, wo d Mitgliider drvo sich mit ere bestimmte Ideologii identifiziere oder sust gmeinsami Inträsse hai. D Programm vo de Parteie wärde öffentlig bekannt gmacht und diene drzue, ass d Wehler die Lüüt chönne uuseläse, wo si von ene dängge, ass si se am beste wurde representiere.
Volkssouveränität

Dr Begriff vo dr **Volkssouveränität** meint, ass s Volk dr Souverän in siim Staat isch, d. h. ass äs d Staatsgwalt in siine Händ liit, und dass alli Legitimität vo siim Wille oder siiner Zuestimmig stammt.

D Volkssouveränität stoht im Gegesatz zum monarchische Prinzip, wo dr Monarch dr Souverän isch und sis Rächt uf d Staatsgwalt mit historische Rächt legitimiert oder s vom ene 'evidänte' Wille vo Gott abhängig macht.

E Verfassig, wenn dr Staat eini het, hanget im erste Fall vom Wille vom Volk, im zweite vo däm vom Monarch ab.

Die modärni Idee vo dr Volkssouveränität isch us de Ideä vo de Philosophe vo dr Ufklärig wie em Thomas Hobbes, em John Locke, und em Jean-Jacques Rousseau gwachse, wo s Zsämmeläbe vo de Mensche vo Verdräg (frz. *[[contrat social]])* reguliert gseh hai.
Vinzenz Rüttimann

Dr **Vinzenz Rüttima** (* 20. Mai 1769 z Reide; † 15. Januar 1844 z Luzärn) isch eine vo de bedütendste schwiizerische Politiker in dr erste Helfti vom 19. Johrhundert gsi.

## Politischi Karriere
Dr Rüttima het si politischi Karriere as Mitgliid vom Luzärner Grosse Root 1791 agfange. In de beide Johr druf het er as Gsandtschaftssekretär vo de XIII Ort bim französische Agänt z Basel gschafft. Denn isch er zum Landvogt z Habsburg ernennt und in Chlii Root vo dr Stadt Luzärn ufgnoo worde. Im gliiche Johr isch er dr Helvetische Gsellschaft biidrätte. 1794 isch er zum Landvogt im luzärnische Möischter ufgstiige. 1797 het en dr Root as Gsandte vo Luzärn uf d Dagsatzig z Aarau gschiggt.

Wo die alte Ornig mit em französische Iimarsch in d Schwiiz 1798 gstürzt isch, het dr Rüttimann s Amt vom ene helvetische Regierigsstatthalter agnoh, won er vom 23. April 1798 bis zum 8. August 1800 bsetzt het. Noch em zweite Staatsstreich het er wider e leitendi Funktion gha as Mitgliid vom helvetische Vollziehigsroot vom 8. August 1800 bis zum 28. Januar 1801. Au im Helvetische Chliine Root isch dr Rüttima vom 23. Januar 1802 aa verdrätte gsi. Im zweite Vollziehigsroot het er vom 5. Juli 1802 bis zum 5. März 1803 d Position vom erste Landesstatthalter iignoh.

Politisch het dr Rütima währed dr Helvetik as Unitarier gulte. As sonige isch er als Verdrätter vo siim Heimetkanton und vom Kanton Tessin bi dr Helvetische Consulta drbii gsi. Währed dr Neukonstituierig vom Kanton Luzärn isch er Presidänt vo dr provisorische Regierigskommission und spöter währed dr ganze Mediationsziit bis 1814 Schultheiss vom Kantons Luzärn gsi. In dere Rolle het dr Rüttima 1808 s Amt vom Landamma vo dr Schwiiz übernoh.

Währed dr Mediation isch dr Rüttima ins gmässigt aristokratischi Lager gwächslet und het am 16. Novämber 1814 dr aristokratisch Staatsstreich z Luzärn aagfüehrt. As Mitgliid vo dr «Lange Dagsatzig» het er aktiv dr Übergang vo dr Schwiiz in d Restaurationsperiode mitbestimmt und het im Kanton Luzärn no bis 1831 ununterbroche as Schultheiss amtiert. 1820 und no einisch 1826 isch er as Presidänt vo dr Dagsatzig Staatsoberhaupt vo dr Schwiiz gsi.

Noch em liberale Umsturz z Luzern im Johr 1831 isch dr Vinzenz Rüttima as Oppositionär no bis zum 13. Juni 1831 im Grosse Root gsässe.

## Literatur
* Hans Dommann: *Vinzenz Rüttimann, ein Luzerner Staatsmann (1769–1844)*. Stans 1923.
* 
* Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz, Bd. 5, Neuenburg 1929, S. 750.

## Weblingg
*
Beinwil (Freiamt)

**Boiel** (usgschproche: ) (offiziell: *Beinwil (Freiamt)*) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Muri im Schwiizer Kanton Aargau. Will d Gmeind in de Schtandartsproch genauso heiss wi Böiu, hets zur Unterscheidig in Klammere (Freiamt). Bis und mit em Johr 1950 isch de offiziell Näme *Beinwil bei Muri* gsi.

## Geographii
D Gmeind Boiel bstoht us de füf Dörfer Walleschwil, Wiggwil, Winterschwil, Brunnwil und öppe in de Mitti Boiel. Alli liget am Oschthang vom Lindebärg. Zu de Dörfer chömmed vili Einzelhöf.

De Gmeindsbann het e Flächi vo 1129 Hektare, dodervo sind 202 Hektare Wald und 75 Hektare sind überbaut. De höchschti Punkt vo de Gmeind isch uf 854 Meter ü. M., de tüüfschti uf 456 Meter. D Nachbargmeinde sind di Aargauer Gmeinde Gältel, Mülau und Au und die Lozärner Gmeinde Hoherain und Hitzkirch.

## Gschicht
S erschti Mol in ere Urkund taucht *Beinwilare* im Johr 1153 uf. Di andere vier Dörfer e chli schpöter: im 1160i *Brunwile* und *Walleswilare*, im 1179i *Wicwilare* und im 1189i *Winteswile*.
Im Mittelalter isch d Landesherrschaft über Boiel, Walleschwil, Wiggwil, Brunnwil und Winterschwil bi d Habsburger gläge. Winterschwil het in dere Zit zum Amt Muri ghört, die andre viir Dörfer zum Amt Meiebärg.
Im 1415i hei Eidgenosse de Aargau erobert und e so sind Boiel Walleschwil, Wiggwil, Winterschwil und Brunnwil zu de Freie Ämter cho, ere gemeine Herrschaft. 
Im März 1798 sind d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt und hei di Helvetisch Republik usgruefe. Di füf Dörfer hei in dere Ziit zum Kanton Bade ghört, wo 1803 zum noie Kanton Aargau cho isch.

## Literatur
Georg Germann: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau - Band V Bezirk Muri.* Birkhäuser Verlag, Basel 1967. S. 38-72.

## Weblink

* Offizielli Website vo de Gmeind Boiel
* 
* 

## Einzelnochwiis
Jean de Montenach

Dr **Jean de Montenach**, Übername „le Turc“, (* 30. Juni 1766 z Friburg im Üechtland; † 5. Juni 1842 ebd.) isch e Schwiizer Politiker und Diplomat us Friburg im Üechtland gsi vo dr Helvetik bis zur Ziit vo dr liberale Regeneration in de 1830er Johr.

## Läbenslauf
Jean-Francois-Joseph-Nicolas de Montenach isch am 30. Juni 1766 z Friburg im Üechtland uf d Wält cho. As Sprössling von ere Friburger Patrizierfamilie—si Vater, dr François Pierre de Montenach, isch Landvogt vo Greyerz gsi—isch er Diplomat und Politiker worde. Er het Frankriich diplomatisch in dr Moldau verdrätte und isch denn Attaché vom französische Botschafter z Konstantinopel worde (vo do isch si Übername „le Turc“ cho). 1790 isch er uf Friburg zrugg und isch im Johr druf Mitgliid vom Root vo de Zweihundert worde. 1798 isch er Presidänt vo dr provisorische Friburger Regierig gsi und het in de Johr druf mehreri Ämter gfüllt. As Staatsroot vo 1803 bis 1837 isch er Mitgliid vo alle Friburger Regierige in dere Periode gsi. In dr Restauration vo 1814 het er e füehrendi Rolle gspiilt und isch eine vo de Schwiizer Abgeordnete am Wiener Kongräss gsi.  

Dr Jean de Montenach isch am 5. Juni 1842 z Friburg gstorbe.

## Ideologii
Dr Montenach isch e Maa vo dr Ufklärig gsi, wo sich gegen e z groosse Iifluss vo dr katholische Chille gwehrt het. As Gegner vom Ultramontanismus het er z Friburg brobiert z verhindere, ass d Jesuite wurde in d Stadt zrugg cho. Er het fortschrittligi Ideä gha und het 1813 ghulfe, z Friburg die Ökonomischi Gsellschaft z gründe. Si Rolle bim Wiener Kongräss isch aber heftig kritisiert worde. Dr Waadtländer Patriot Frédéric-César de la Harpe het en beschuldigt, ass em d Inträsse vo dr Schwiiz weniger wichdig siige as die vo de Schwiizer Aristokrate. Politisch isch er ehnder in dr Mitte gstande und het d Rolle vom ene Vermittler gspiilt, so dass die politische Ändrige, wo d Schwiiz und si Heimetstadt vom zweite bis ins vierte Johrzähnt vom 19. Johrhundert duuregmacht hai, ohni Gwalt abgloffe si. Mä gseht en as Wägbereiter vom Liberalismus vom 19. Johrhundert.

## Quelle
*
David von Wyss

Dr **David von Wyss** (* 8. Juni 1763 z Züri; † 18. August 1839 z Erlebach) gältet as eine vo de füehrende konservative Politiker vo dr Schwiiz in dr erste Helfti vom 19. Johrhundert.

Dr David von Wyss isch dr Sohn vom Zürcher Bürgermeister mit em gliiche Name gsi. Noch em Rächtsstudium z Halle het er in verschiidene Positione as Jurist für e Stadtstaat Züri gschafft. In dr Helvetische Republik isch er vo 1801 bis 1802 Mitgliid vom Senat gsi. Im Herbst 1801 het dr Wyss für die föderalistischi Regierig vo dr Helvetische Republik uf dr Grundlag vo dr Verfassig vo Malmaison e neui Verfassig uusgarbeitet, wo am 26. Februar 1802 vom Senat aagnoh worden isch. Noch em Staatsstreich vom 17. April isch d Verfassig aber nit umgsetzt worde und dr Wyss het sich in d Zürcher Politik zruggzooge. 1803 isch er em Groosse Root biidrätte und isch no im gliiche Johr in d Regierig, dr Chlii Root ufgnoo worde, won er bis 1814 drzue ghört het. Vo 1814 bis 1832 isch er Bürgermeister vo Züri gsi. In dere Rolle het er 1815 as Vorsitzende vo dr "Lange Dagsatzig" amtiert und isch massgäblig gsi drfür, ass dr Bundesvertrag z Stand cho isch. 1821 und 1827 isch er as Presidänt vo dr Dagsatzig Staatsoberhaupt vo dr Schwiiz gsi.

## Literatur
* 

## Weblingg
*
Philippsburg

**Philippsburg** isch e chlini Schtadt im Norde vom Landchreis Karlsrue in Bade-Württebärg. Überregional bekannt isch d Stadt als Standort vom Kernkraftwerk Philippsburg.

## Geographii
Philippsburg ligt zimlich genau in de Mitti zwüsche Manne und Karlsrue ganz nöch am Rhii. Sit de Kreisreform ghöret zu Philippsburg au di beide Dörfer Huttene und Rheinsheim. D Nochbargmeinde sind ennet em Rhii Germersche, Lingefäld und Römerbärg und uf de badische Siite Oberhuse-Rhiihuse, Waghäusel, Brusel, Grabe-Neudorf und Dettene.

## Gschicht

Ursprünglich het Philippsburg *Udenheim* gheisse. Wo aber im 1615i de Bischof vo Speyer, de Philipp Christoph von Sötern d Schtadt zu ere Feschtig het la usbaue, het si de Name *Philippsburg* übercho.
Sit de Ziit, wo Philippsburg e Feschtigsschtadt isch gsi, hets derte e Garnison gäh. Erscht nach em End vom Chalte Chrieg het di langi Tradition es End gfunde. D Salm-Kaserne, wo au de Stefan Mappus sin Grundwehrdienscht gleischtet het, isch gschlosse worde.

## Verwaltig
Philippsburg het si mit dr Gmai Oberhausen-Rheinhausen zum Gmaiverwaltigsverband Philippsburg mit Sitz z Philippsburg zämmegschlosse.

Dr Burgermaischter vu Philippsburg isch dr Stefan Martus.

### Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 

1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke

## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Philippsburg ghert zum Sidfränkisch

## Literatur
* Ekkehard Zimmermann: *Philippsburg. Zwischen Republik und Diktatur.* Sutton Verlag, Erfurt 2006, ISBN 3-86680-031-2.
* Gebhard M. Fieser: *Das Sturmjahr 1849 – Die Ereignisse der badischen Revolution und ihre Folgen im Amtsstädtchen Philippsburg.* Geiger-Verlag, Horb am Neckar 1999, ISBN 3-89570-522-5.
* Stadtgeschichte Philippsburg: *Geschichte der Stadt und ehemaligen Reichsfestung Philippsburg von ihrem Entstehen aus der Burg und dem Dorfe Udenheim bis zum Anfalle derselben an Baden.* Speyer 1881.

## Weblink

* Offizielli Website vo de Schtadt Philippsburg

## Fueßnote
Wiener Kongress

Dr **Wiener Kongress** vom 18.&nbsp;September 1814 bis 9.&nbsp;Juni 1815 het in Europa d Gränze neu festgleit und neui Staate gründet. Dr Aalass isch d Niiderlag vom Napoleon Bonaparte gsi, wo vorhär die politischi Landcharte vom Kontinänt mit siine Erobrige erheblig veränderet het.

Under dr Leitig vom österiichische Usseminister Metternich hai sich die bevollmächtigte Verdrätter us öbbe 200 europäische Staate, Herrschafte, Körperschafte und Stedt beroote. Drunder si alli bedütende Mächt in Europa gsi mit dr Usnahm vom Osmanische Riich. Die führende Rolle hai d Grossmächt Russland, Grossbritannie, Östriich, Preusse und die widerhergstellti französischi Monarchii gspiilt.

Die dütsche Problem si wägen ihrem Umfang apartig vo de übrige europäische Aaglägeheite besproche worde. Für s Grossherzogdum Bade het dr Sigismund Freiherr vo Reitzestei gredet, wo s Gebiet vom Ländli het chönne vergrössere.

D Problem vo dr Schwiiz, wo vom Hans vo Reinhard, vom Johann Heinrich Wieland und vom Jean de Montenach verdrätte worden isch, si vom ene bsundrige Usschuss behandlet worde, wo dr Heinrich Friedrich Karl vom Stein und dr Wilhelm von Humboldt drzue ghört hai.

S Elsass isch as Deil vo Frankriich ganz in d Bourbone-Monarchii absorbiert worde, und Mülhuuse het siini Verbindige mit dr Eidgenosseschaft ganz müesse ufgee.

## Literatur
* 

## Weblink

* Die Wiener Kongressakte (1815)
* ''Haupt-Vertrag des zu Wien versammelten Congresses der europäischen Mächte, Fürsten und freien Städte, nebst 17 besondern Verträgen'' (Digitalisat)
* 
* Tagebuch des Freiherrn vom Stein während des Wiener Kongresses (PDF; 7,62&nbsp;MB)
Landeck

**Landeck** stoht fir:

* *Bezirk Landeck* z Tirol
* *[[Landeck (Tirol)]]*, e Stadt in Tirol
* *[[Landeck (Breisgau)|Landeck (Bryysgau)]]*, Ortsdeil vu dr Gmei Däninge z Bade-Wirttebärg

* *Landecker Amt*, ehmolig Amt in dr hessische Kupperhön
* Lądek Zdrój, friejer *Bad Landeck*, Stadt im Powiat Kłodzki z Pole
* Lędyczek, friejer *Landeck* z Weschtpreuße, Dorf im Powiat Złotowski z Pole
* Landeck I, Wieschtig bi Landeck z Weschtpreuße

Burg/Schloss Landeck:
* *[[Burg Landeck (Baden)|Burg Landeck (Bade))]]* z Landeck (Bryysgau) (Bade-Wirttebärg)
* *Burg Landeck* im pfälzische Klingeminschter (Rhyyland-Pfalz)
* *Burg Landeck* in dr hessische Rhön
* *Schloss Landeck* z Landeck (Tirol)

**Verglyych au:**
* *Landek*, Biel bi Ostrava, Tschechie
Stimmhafter pharyngaler Frikativ

De **stimmhafti pharyngali Frikativ** oder **Approximant** isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. Ùnter de Sprooche vo dr Wält chùnt er sehr sälte vor. S Zeiche im IPA defür isch . 

En Groossdeil vo Sprooche, wie s Arabisch, wo es de Luut aageblich git, hen stattdäm allerdings schynts en epiglottale Luut: []. Es isch allerdings mindeschtens ei Sprooch bekannt, wo glychzytig pharyngali ùn epiglottali Frikativ het, ùn zwar s Aghulisch, e Sprooch wo vo 17.000 Mensche in dr russische Republik Dagestan gschwätzt wird.

Au wänn de Luut traditionel als Frikativ ygordnet isch, isch es wohl meischt en Approximant. 

## Artikulation
*Es isch en Frikativ; es wird e Engi im Muul bildet, wo de Lùftstrom duredrùggt wird.
*De Artikulationsort isch pharyngal;  es wird ganze hinte im Rache, bim Pharynx, e Engi bildet.
*D Phonation isch stimmhaft; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder.
*Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse.
*Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

## Verbreitig

## Fuessnote
Stimmhafter epiglottaler Frikativ

De **stimmhafti epiglottali Frikativ** oder **Vibrant** isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. Ùnter de Sprooche vo dr Wält chùnt er sälte vor. S Zeiche im IPA defür isch . Des Zeiche wird mangmool au für en pharyngale Vibrant bruucht, wyl schynts kei Sprooche zwüsche epiglottale ùn pharyngale Frikativ ùnterscheide. Drùm duen mangi Linguischte mit däm ùn em Zeiche für e pharyngale/epiglottale Frikativ s Zeiche [] nee, ùn für en pharyngale/epiglotte Vibrant s Zeiche .

## Artikulation
*Es isch en Frikativ; es wird e Engi im Muul bildet, wo de Lùftstrom duredrùggt wird oder aber es isch en Vibrant ùn wird mit meerere Schläg vo dr Zùng gäge de Artikulationsort artikuliert.
*De Artikulationsort isch Epiglottal; es wird ganz hinte im Rache mit dr aryepiglottische Falte ùn dr Epiglottis e Engi bildet.
*D Phonation isch stimmhaft; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder.
*Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse.
*Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

## Verbreitig

## Fuessnote
Burg Lichteneck

D **Burg Liechteneck** (dt. *Lichteneck*) isch e Burgruine uf eme Felssporn iber Hecklinge, eme Ortsdeil vu dr Stadt Känzinge im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.

## Gschicht

D Burg Liechteneck isch 1265 bis 1290 vu dr Grofe vu Fryybeg böue loo wore un 1290 s erscht mol gnännt woren as „Liehtenekke“. No dr Hochzyt vu dr *Klara von Freiburg* mit em *Götz von Tübingen* um 1340 isch d Burg anne 1368 in dr Bsitz vu dr Pflazgrofe *von Tübingen-Lichteneck* chuu. D Burg isch anne 1433 im Geroldsecker Chrieg gschlisse un derno im 16. Johrhundert wider ufböue wore. Im Dryssgjehrige Chrieg isch si e baar Mol vu verschidene Syte (Schwede, Chaiserligi Druppe, Franzose) eroberet wore. Ändgitlig gschlisse woren isch si anne 1675 im Holländische Chrieg vu franzesische Druppe unter em General Vaubrun. 

Speeteri Bsitzer sin Freiherre *von Garnier* (1660-1721), d Grofe *von Schauenburg* (1721-1750), dr *Freiherr von Grechtler* (1750-1773) un d Grofe *von Henin* (1774-1985) gsi. Syt 1985 isch d Burg im Privatbsitz vu dr Familie Flemming un wird fir Veraastaltige z Verfiegig gstellt.

Vu däre Spornburg sin Räscht vu dr Mantelmuure mit eme Durmässer vu 2 bis 3 Meter erhalte un Muurräscht vu dr Chärnburg. D Burg Liechteneck isch eini vu dr vier Burge uf em Schwarzwälder *Vier-Burge-Wanderwäg*.

## Literatur
* Arbeitsgemeinschaft für Geschichte und Landeskunde in Kenzingen e.&nbsp;V. (Hrsg.): *Die Pforte*. 7. Jahrgang. Stockach 1987
* Arbeitsgemeinschaft für Geschichte und Landeskunde in Kenzingen e.&nbsp;V. (Hrsg.): *Die Pforte*. 8. Jahrgang. Stockach 1988
* Gerhard Flemming: *Burg Lichteneck. 15 Jahre Restaurierung*. Kenzingen 2003
* Vereinsgemeinschaft Hecklingen (Hrsg.): *850 Jahre Hecklingen. Ein Dorf feiert seine Geschichte*. 2000
* Stadt Kenzingen (Hrsg.): *Die Geschichte der Stadt Kenzingen. Band 1*. Kenzingen 1998
* Robert Feger: *Ritter, Fürsten und Melusien. Geschichte und Geschichten von Burgen und Schlössern in Südbaden*. Verlag Rombach. Freiburg 1978. ISBN 3-7930-0339-6
* Ehrenfried Kluckert: *Burgen im Breisgau und im Markgräflerland*. Donzelli-Kluckert. Bremgarten 2000. ISBN 3-933284-03-1
* Friedrich-Wilhelm Krahe: *Burgen des deutschen Mittelalters. Grundriss-Lexikon*. Würzburg 1998
* Franz Xaver Kraus: *Die Kunstdenkmäler des Großherzogtums Baden, 6. Band Kreis Freiburg*. Tübingen und Leipzig 1904
* August Krieg: *Beiträge zur Geschichte des Ortes und der Pfarrei Hecklingen*: In: *Freiburger Diözesan-Archiv 18*. 1886 
* Max Miller, Gerhard Taddey: *Handbuch der historischen Stätten Deutschlands. Band 6. Baden-Württemberg*. Stuttgart 1965
* Eduard Schuster: *Die Burgen und Schlösser Badens*. Verlag der Hofbuchhandlung Friedrich Gutsch, Karlsruhe 1908
* Heiko Wagner: *Theiss Burgenführer Oberrhein. 65 Burgen von Basel bis Karlsruhe*. Theiss. Stuttgart 2003. ISBN 3-8062-1710-6

## Weblink

* Burg Lichteneck offiziälli Websyte
* D Burg Lichteneck uf burgenwelt.de
* D Burg Liechteneck uf badischewanderungen.de
* Burge im Landkreis Ämmedingen uf burgeninventar.de
* Burge im Bryysgau uf breisgau-burgen.de
Lichteneck

**Lichteneck** stoht fir:

* dr Ortsteil Lichteneck vu Grafenau, Niderbayern
* d Burg Liechteneck bi Känzinge-Hecklinge im Bryysgau
* d Ruine Lichteneck bi Weile-Hepsisau im Landkrois Esslenge
* d Burgruine Lichteneck z Ingelfingen, Hohelohe
* d Burgruine Lichteneck in Rimbach/Oberpfalz
Ruine Lichteneck

D **Ruine Lichteneck** isch e abgangeni Burg bi Hepsisau, eme Stadtdeil vu dr Stadt Weile im Landkrois Esslenge z Bade-Wirttebärg.

D Burg isch im 13. Johrhundert vum *Marquard von Neidlingen* böue loo woore. Anne 1282 isch si s erscht Mol in ere Urkund gnännt wore. Ab 1504 isch d Burg Lichteneck verfalle.

Hite sin vu dr Burg nume no gringi Muurräscht erhalte.

## Literatur
* Günter Schmitt: Burgenführer Schwäbische Alb. Band 4 · Alb Mitte-Nord. Wandern und entdecken zwischen Aichelberg und Reutlingen.'' Biberacher Verlagsdruckerei, Biberach an der Riß 1991, ISBN 3-924489-58-0

## Weblink
* Bureg im Landkrois Esslenge uf burgeninventar.de
Burgruine Lichteneck (Ingelfingen)

D **Burgruine Lichteneck** isch e Burgruine z Ingelfinge im Hochlohchreis z Bade-Wirttebärg. D Ruine isch umgee vu Rääbe un lyt uf eme Bärgsporn iber dr Altstadt vu Ingelfinge im Kocherdal. Hite giltet d Burgruine Lichteneck as Wohrzeiche vu dr Ingelfinge.

D Burg isch um 1250 vum *Kraft von Boxberg* böue loo wore. Zwische 1293 um 1408 isch d Burg e baar Mol verpfändet wore, derno isch si an d Herre *von Hohenlohe-Weikersheim* chuu. Zwische 1390 un 1460 isch d Burg derno gschlisse wore. Syt 1965 isch d Ruine im Bsitz vu dr Stadt Ingelfinge.

Hite sin vu dr Burg no d Helfti vu dr Ussemuure erhalte, uf dr Bärgsyte au no dr Burggrabe. No Unwätterschäde isch s Muurwärch vu dr Ruine zwische 1974 un 1976 Johr gsicheret wore.

## Bilder

Datei:Ingelfingen Lichteneck.jpg|D Lichteneck im September
Datei:Burgruine Lichteneck 2005-12-30.jpg|D Lichteneck im Winter
Datei:Ingelfingen - Ruine Lichteneck - Ansicht von SW.jpg|Innenaasicht


## Literatur
*Alexander Antonow: *Die Schildmauer bei den Burgen im südwestdeutschen Raum im 13. und 14. Jahrhundert*. Stuttgart 1974.

## Weblink
* Lichteneck uf burgen-web.de (pdf)
Kurt Georg Kiesinger

Dr **Kurt Georg Kiesinger** (* 6. April 1904 z Ebenga, Württebärg; † 9. Merz 1988 z Dibenga) isch e dütsche Politiker vo dr CDU gsi. Vo 1958 bis 1966 isch er Ministerpräsident vo Bade-Württebärg gsi. 1966 isch er dr dritt Bundeskanzler vo dr Bundesrepublik Dütschland und het noch de Bundesdagswahle vo 1969 s Amt an dr Willi Brandt müesse abgee. Vo 1967 bis 1971 isch er dr Bundesvorsitzend vo dr CDU gsi.
 
Dr Kiesinger isch dr erst dütsch Bundeskanzler gsi, wo mit ere Grosse Koalition regiert het. Währed siiner Amtsziit si d Notstandsgsetz iigfüehrt worde und die Usserparlamentarischi Opposition isch uf ihrem Höhepunggt gsi. Er isch umstritte gsi wäge siiner Mitgliidschaft in dr NSDAP vo 1933 bis 1945.

## Schrifte
* * Schwäbische Kindheit*. Tübingen 1964
* *Die Stellung des Parlamentariers in unserer Zeit*. Stuttgart 1981
* *Dunkle und helle Jahre: Erinnerungen 1904 - 1958*. Stuttgart 1989

## Literatur
* Philipp Gassert: *Kurt Georg Kiesinger 1904-1988. Kanzler zwischen den Zeiten*. DVA, München 2006, ISBN 3-421-05824-5
* Otto Rundel: *Kurt Georg Kiesinger. Sein Leben und sein politisches Wirken*. Kohlhammer, Stuttgart 2006, ISBN 3-17-019341-4
* Günter Buchstab, Philipp Gassert, Peter Thaddäus Lang (Hrsg.): *Kurt Georg Kiesinger 1904–1988. Von Ebingen ins Kanzleramt*. Herder, Freiburg 2005, im Auftrag der Konrad-Adenauer-Stiftung, ISBN 3-451-23006-2
* Albrecht Ernst, *Kurt Georg Kiesinger 1904 - 1988. Rechtslehrer, Ministerpräsident, Bundeskanzler*, Begleitbuch zur Wanderausstellung des Hauptsstaatsarchivs Stuttgart, Stuttgart 2004, ISBN 3-00-013719-X
* Klaus Günther: *Der Kanzlerwechsel in der Bundesrepublik. Adenauer - Erhard - Kiesinger. Eine Analyse zum Problem der intraparteilichen De-Nominierung des Kanzlers und der Nominierung eines Kanzlerkandidaten am Beispiel des Streits um Adenauers und Erhards Nachfolge.* Verlag für Literatur und Zeitgeschehen, Hannover 1970, (= Schriftenreihe des Forschungsinstituts der Friedrich-Ebert-Stiftung, 75; zugl. Berlin (West), FU, Diss., 1969)
* Reinhard Schmoeckel / Bruno Kaiser: *Die vergessene Regierung. Die große Koalition 1966-1969 und ihre langfristigen Wirkungen*. Bouvier Verlag, 2. unveränderte Auflage, Bonn 2005 (1. Auflage, Bonn 1991), ISBN 3-416-02246-7

## Weblink

* 
* Biografii uf www.dhm.de
* www.bundeskanzlerin.de
* Biografii
Ultramontanismus

Mit em Begriff **Ultramontanismus** wird e politischi Haltig vom Katholizismus in dütschsprochige Länder und de Niiderlande bezeichnet, wo d Lüüt ihri Wiisige usschliesslig vo dr päpstlige Kurie bezoge hai, aso vom Vatikan, wo „über de Bärg“ (latiinisch *ultra montes* - gmeint si d Alpe) liit. Die Haltig isch au gege liberali Tendänze gsi und het sich im früehje 19. Johrhundert duuregsetzt, vor allem im Verlauf vom Kölner Chillestriit, im Gegesatz zu de Johrhundert drvor, wo s dütsche Episkopat si Eigeständigkeit Rom gegenüber bedont het. Im 19. Johrhundert isch dr Ultramontanismus die herrschendi Strömig im Katholizismus im dütschsprochige Ruum gsi.

Dr Begriff isch as Schlagwort im so genannten Kulturkampf in dr zweite Helfti vom 19. Johrhundert bruucht worde. D Zentrumspartei het sit ihrer Gründig 1870 die politischi Richdig verdrätte und churz drnoch het d Usenandersetzig zwüschen em Dütsche Riich under em Riichskanzler Otto von Bismarck und dr katholische Chille agfange.

Noch dr Gründig vo dr CDU 1945, wo sich nit konfessionell usgrichtet und die alt Zentrumspartei in dr Gunst vo de Wehler verdrängt het, het dr Ultramontanismus sehr vil vo siim früehnere politische Iifluss verlore..

Au z Frankriich und z Belgie isch dr Begriff bruucht worde. Do het er aber hüfig ehnder e reaktionäri politischi Haltig gegen e Liberalismus gmeint, wo sich in dr Chille und in de antilaizistische Bevölkerigsdeil het afo breit mache. D Ultramontaniste hai au dr Gallikanismus bekämpft, die französich Form vom Episkopalismus, wo dr Iifluss vom Papst in nationale Aglägeheite het welle iischränke.

## Litratur
* Victor Conzemius: Art. *Ultramontanismus*. In: Theologische Realenzyklopädie 34 (2002), S. 253-263
* Gisela Fleckenstein, Joachim Schmiedl (Hrsg.): *Ultramontanismus. Tendenzen der Forschung*. Einblicke 8. Bonifatius, Paderborn 2005 ISBN 3-89710-306-0
* Jürgen Strötz: *Der Fels der Kirche. Ultramontane Kirchenlehre im 19. Jahrhundert, dargestellt am Beispiel des Eichstätter Bischofs Franz Leopold Freiherrn von Leonrod (1827 - 1905)*. Studien zu Religionspädagogik und Pastoralgeschichte 4. Kovač, Hamburg 2003 ISBN 3-8300-1108-3

## Nowiis
Artikulationsort

In dr artikulatorische Phonetik, meint mer mit **Artikulationsort** de Deil vum Mund, wo en bstimmte Konsonant bildet wird. Wenn mer en Konsonant usspricht, bruucht mer zwei Deil vum Mund (d Artikulatore, au Artikulationsorgan gnännt). De eine Deil isch de sognannt **passiv Artikulator**. Des isch in dr Regel en uubeweglichs Deil vum Mundruum, z.&nbsp;B. d Zään oder s Gaumesegel. Em zweite Artikulator sait mer au **aktiv Artikulator**. Des isch in dr Regel en beweglichs Deil vum Mund, meischt also d Zung.

Zum Byspil druggt mer bim Luut  d Unterlippe gege d Obere Zään. D Unterlippe isch also de aktiv Artikulator un de passiv Artikulator sin d Zään. Wege dem beschrybt mer de Luut als „labiodental“ (lat. *labia* = Lippe; lat. *dentes* = Zään). 

De Artikulationsort isch näbe dr Artikulationsart un dr Stimmhaftigkeit eis vo de drüü Hauptmerchmool, wo mer d meischte Konsonante, wo in de menschliche Sprooche vorchömme, mit cha beschrybe.

Meischt zäält mer als Artikulationsort die verschidne passive Artikulatione uff:

Für d meischte Sprooche längt des für e grobi Beschrybig vo de Konsonante. Wyl aber de wichtigscht aktiv Artikulator, d Zung, verschidni Bewegige cha ussfüere, unterscheidet mer no wytri Artikulationsort. Un zwar cha mer de passiv Artikulator entweder mit dr Zungespitz, oder mit em Zungeblatt (em mittlere Deil vo dr Zunge) berüere. Wenn d Zungespitz d Bewegig ussfüert, sait mer dezue „apikal“. Wenn es dergege s Zungeblatt isch, sait mer „laminal“
Bilabialer Nasal

De **bilabiali Nasal** isch en Konsonant, wo in fascht jedere Sprooch ùff dr Wält vorchùnt. S Zeiche im IPA defür isch . Es sin nùmme e paar Sprooche bekannt, wo es de Luut nit git, zum Byspil s Mohawk. De Luut isch au eine vo de erschte Luut, wo Chleichinder aafange usspräche. Warschynts wäge däm chùnt de Konsonant in ùffällig viile Sprooche im Wort für ‚Mueter‘ vor.

## Artikulation
*Es isch en Verschlùssluut; dr Lùftstrom im Muul wird ganz blockiert. Im Gägesatz zue orale Verschlùssluut wird d Lùft aber nit ùff eimool dur s Muul glööst, sùndern ohni Ùnterbrächig dur d Noos abgloo.
*De Artikulationsort isch bilabial; er wird mit de Ùnter- ùn Oberlippe zämme artikuliert.
*D Phonation isch stimmhaft; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder.
*Es isch en nasale Konsonant; d Lùft goot dur d Noos usse.
*Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

## Verbreitig

## Fuessnote
Uvularer Nasal

De **uvulari Nasal** isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch, wo arg sälte isch. Die bekanntescht Sprooch, wo es de Luut git, isch d Sprooch vo de Inuit-Eskimo ùn s Japanisch. S Zeiche im IPA defür isch .

De uvulari Nasal isch de hinterscht Nasal, wo vo Mänsche cha ussgsproche werde. Wyter hinte im Muul isch es chörperlich nit mögli en nasale Konsonant z bilde, wyl mer hinter em Gaumezäpfli nit glychzytig de Mùndruum cha verschliesse, ùn de Nooseruum cha ùffeloo.

## Artikulation
*Es isch en Verschlùssluut; dr Lùftstrom im Muul wird ganz blockiert. Im Gägesatz zue orale Verschlùssluut wird d Lùft aber nit ùff eimool dur s Muul glööst, sùndern ohni Ùnterbrächig dur d Noos abgloo.
*De Artikulationsort isch uvular; de hinteri Zùngerùgge bildet mitem Gaumezäpfli en Verschlùss.
*D Phonation isch stimmhaft; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder.
*Es isch en nasale Konsonant; d Lùft goot dur d Noos usse.
*Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

## Verbreitig

## Fuessnote
Stimmhafter labiodentaler Frikativ

De **stimmhafti labiodentali Frikativ** isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im IPA defür isch . De Luut, wo im Dütsche mit v gschriibe wird, isch es aber ebe grad nit; des isch nämli en stimm**lose** labiodentale Frikativ: . Es isch de Luut, wo im Dütsche meischt als w gschriibe wird.

Im Alemannische git es de Luut eigetli nit. Die Wörter, wo im Hochdütsche de labiodentale Frikativ hen, werde im Alemannische un allgemein in Süddütschland, de Schwiiz un Öschtryych als labiodentale Approximant ussgsproche: [], deilwys au as bilabiale Frikativ []. Es git im Alemannische allerdings di stimmlos Lenis , wo in Wörter wie **''f**inde* oder *O**f**e'' ùfftritt, ùn mangmool mit däm Zeiche transkribiert wird.

E alemannische Dialäkt, wo es e echts  git, isch z. B. de Südwalser Dialäkt vo Eischeme. Dörte isch de Lenis-Luut wohl ùnter em Yyflùss vo de benoochbarte romanische Dialäkt stimmhaft worde.

## Artikulation
*Es isch en Frikativ; es wird e Engi im Muul bildet, wo de Lùftstrom duredrùggt wird.
*De Artikulationsort isch labiodental; d Ùnterlippe bildet mit de Zään e Engi.
*D Phonation isch stimmhaft; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder.
*Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse.
*Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

## Verbreitig

## Fuessnote
Freischar

Dr Usdruck **Freischar** (lat. *f. cohors libera*) bezeichnet e milidärische Freiwilligeverband, wo im ene Chrieg, hüfig e Guerillachrieg, mitmache ohni und — das im Gegesatz zum reguläre Milidär — von ere Chriegspartei förmlig autorisiert worde si, sondern uf d Veraalassig von ere politische Partei oder ere bestimmte Person oder Gruppe vo Persone. Ere Freischar, wo gege usländischi Druppe im eigene Land kämpft hai, het me hüfig Freikorps gsait. Dr Usdruck Freischar wird sit 1848 bruucht.

D Gämfer Konventione stelle Freischare de reguläre Striitchreft gliich, wenn si en Organisationsstruktur hai, e Zeiche dräge, wo vo wiitem cha gseh wärde, d Waffe offe dräge und sich währed de Kämpf an d Gsetz und Brüüch vom Chrieg halte. Freischärler ghöre in däm Fall zur Gruppe vo de Kombattante.

Freischare si dätig gsi
*as dütschi Freiwilligeverbänd gegen e Napoleon 1813, und si dört offiziell *Freikorps*, wil si vom König ufgrüeft worde si. 
*bi de Freischarezüüg gege Luzärn vo 1844 und 1845, wo 1847 zum Schwiizer Sonderbundskrieg gfüehrt hai, dr erst Zug im Dezämber 1844 isch öbbe 1000 Ma stark gsi und het sich ufglöst; dr zweit im Merz/April 1845 mit 3500 Maa isch vo de Luzärner Regierigsdruppe gschlage worde.
*im Holsteinische Chrieg
*in dr Merzrevolution 1848/49,
*im Ufstand vom Garibaldi zur Eroberig vo Sizilie und Neapel 1860

Die Konservative im 19. Johrhundert hai dr Begriff meistens abwärtend bruucht, aber bsunders 1848 isch er sehr populär gsi. Es het e Kulturziitschrift *[[Der Freischärler]]* ge.

## Republikanischi Freischare in dr Merzrevolution 1848/49

Druppeformatione vo de republikanische Freischare im Badischen Aprilufstand 1848:
* dr *[[Heckeraufstand|Heckerzug]]*: ufgstellt am 12. April 1848 z Konstanz under em Kommando vom Friedrich Hecker; afänglig nume 53 Ma stark, noch dr Vereinigung mit andere Freischärler us Donaueschinge, isch dr Heckerzug uf 1.000 Ma gwachse.

* d *Sigel-Kolonne*; ufgstellt am 15. April 1848 z Konstanz under em Kommando vom Franz Sigel us Mitgliider vo dr Konstanzer Bürgerwehr; 3.000 Ma.

*d *Hochrhiikolonne*; ufgstellt bis zum 17. April 1848 u. a. z Lottstette under dr Füehrig vom Gustav Struve und Joseph Weishaar; 3.000 Ma.

* die *Dütschi Legion*: im Elsass und z Paris ufgstellt under em Kommando vom Dichter Georg Herwegh; si het vor allem us dütsche Arbetsmigrante und republikanische Exilante bestande; het dr Rhii am 24. April 1848 überquert und isch am 27. April 1848 gschlage worde; öbbe 800 Ma stark.

## Weblingg
*
Friedrichshafen (Begriffsklärung)

**Friedrichshafen** stoht fir:

*Hafe, Kreisstadt am Bodnsee
*VfB Fridrichshafe, e Sportverein vu Hafe

**Friedrichshafen** isch dr Namme vu däne Flugzyyg:

*Friedrichshafen FF 33, Milideerflugzyyg im Erschte Wältchrieg
*Friedrichshafen FF 49, Milideerflugzyyg im Erschte Wältchrieg
*Friedrichshafen G-Type, Bumber im Erschte Wältchrieg

**Friedrichshafen** isch dr Namme vu däne Schiff:

*Friedrichshafen (1966), Automobilfähre uf em Bodesee
*Friedrichshafen (Motorschiff), ehmolig Passagierschiff, jetz Arbetsschiff vu dr BSB uf em Bodesee
*Friedrichshafen (Glattdeckdampfer), 1909 verschrottet
*Friedrichshafen (Salondampfschiff), 1944 n Bumbedräffer uusbrunne, derno verschrottet

**Verglyych au:**
***Frederikshavn**, e Stadt z Dänemark
Kanton Ausserschwyz

Dr **Kanton Usserschwyz** isch e Kanton in dr Schwiiz gsi, wo vo 1831 bis 1833 bestande het.

## D Kantonsdäilig
Im Johr 1831 hai sich die drei Usserschwyzer Bezirk im Nordoste vom Kanton Schwyz, Vorder Hof (die hütig Ortschaft Pfäffikon), wo erscht 1848 mit em Hintere Hof zum Bezirk Hööf zämegschlosse worde isch, March und Eisiidle, und der Bezirk Chüsnacht im Weschte vom Kanton vo däm abgspalte, zum en eigene Kanton z bilde. Dr Grund für d Abspaltig isch s Gfüül gsi, ass si vo dr Regierig z Schwyz vernochlässigt würde, und will sich die konserwative Innerschwyzer gwäigeret häi, d Kantonsverfassig im e liberale Sinn z rewidiere. 

Die provisorischi Verwaltig vom Kanton Usserschwyz isch scho am 6. Januar 1831 an dr liberale Volksversammlig z Lache bstellt worde. Es het Vermiddligsversüech gee, aber dr Halbkanton isch am 27. April 1832 doch konstituiert worde. D Daagsatzig het dr Kanton Usserschwyz provisorisch am 29. April 1833 anerkennt und het dr Landammaa Joachim Schmid as offizielle Gsandte zur äidgenössische Daagsatzig zuegloo. Dr Hauptort vom Kantons Usserschwyz het abgwächslet zwüsche Lache und Eisiidle.

Em rästlige Halbkanton, wo vo Schwyz no übrig blibe isch, het me Innerschwyz gsait. Drzue hai näben em alte Landdeil au dr Hinteri Hof ghört, wo dr hütige Gmeind Wollerau entspricht, und de Bezirk Gersau, wo ersch 1803 zu Schwyz cho isch.

## D Widerveräinigung
Wo Schwyzer Drubbe denn am 31. Juli 1833 under em Oberst Theodor Ab-Yberg mit Gwalt gege Küssnacht vorgange si und dr Bezirk bsetzt häi, het d Daagsatzig milidäärisch in Schwyz interweniert und die bäide Bardeie zwunge, zämmezhocke. Dr sogenannti «Küssnachter Handel» isch am 23. Oktober 1833 mit dr Iifüerig von ere nöije Verfassig beändet worde, wo im ganze Kantonsgebiet die volli politischi Rächtsgliichhäit garantiert het. Innerschwyz hätt zerst die ganze Chöste für die äidgenössischi Interwenzioon, 400'000 Franke, sölle zaale, mä het das aber schliesslig uf 100'000 Franke reduziert.

## Weblink
*
Schwarzenburg (Breisgau)

D **Schwarzeburg** (au *Schwarzebärg*) isch e Burgruine z Waldkilch im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.

## Lag
D Schwarzeburg lyt uf 656 Meter Hechi uf em Schwarzebärg, eme Uuslaifer vum Kandel. Näbe dr Kaschtelburg isch d Schwarzeburg di weniger bekannt zwot Burgruine, wu dr Stadt Waldkilch ghert. 

## Gschicht

D Schwarzeburg isch um 1120 vu dr Schirmvegt vum Fraueschloschter St. Margarethe unter em *Conrad von Waldkilcha* böue wore, wu isch no 1120 *Konrad von Suarzinberg* gnännt het un zum Grinder vum Adelsgschlächt *von Schwarzenberg* woren isch. D Burg isch wahrschyns as Flucht- un Schutzburg aagleit wore

Mit em Konrad isch dr männli Stamm vu dr Waldkilcher Conradiner uusgstorbe. D Gieter vun ene sin anne 1213 uf d Schwescher vum Konrad ibergange, d Adelheid, wu mit em *Walter I. von Eschenbach-Schnabelburg* ghyrote gsi isch. Im Johr 1270 het dr Johann, e Nookumme vu dr Adelheid, wu in dr Schwyz gläbt het, zämme mit syym Näffe Wilhelm d Herrschaft ibernuu un het sich ab derno *Johann I. von Schwarzenberg* gnännt. Am 8. Augschte 1300 hän dr Johann un dr Wilhelm von Schwarzenberg em Dorf Waldkilch s Stadträcht verlihe.
Anne 1315 hän di bede d Herrschaft deilt: dr Johann het d Kaschtelburg ibernuu, dr Wilhelm d Schwarzeburg.

D Schwarzenberger Linie isch anne 1347 mit em Burgherr *Ulrich II. von Schwarzenberg* uusgstorbe, dr *Johann III. * vu dr Kastelberger Linie het derno d Herrschafft un di bode Linie wider zämmegfiert.

Wu dr *Hans Werner von Schwarzenberg* anne 1459 gstorben isch, sin d Gieter un s Vogteiamt in dr Bsitz vu syym Dochtermann *Heinrich von Rechberg zu Hohenrechberg* chuu. Syy Suhn *Martin von Rechberg* het 1503 d Noofolg aadrätte un anne 1540 däm syy Suhn *Hans Ludwig von Rechberg*.

Noch em Dod vum Hans Ludwig in Johr 1542 het dr *Sebastian von Ehingen* d Gieter ibernuu. Wu är anne 1559 bi dr Hochzyt vu syyre Dochter vu syym eigene Suhn mit em Dolch verstoche woren isch, het dr *Hans Raphael von Reischach* 1560 d Herrschaft Schwarzenberg as Läche iberchuu.

1567 het dr Erzherzog *Ferdinand von Tirol* di verschuldet Herrschaft Schwarzenberg ibernuu. Är het 1578 aagordnet, ass d Schwarzeburg soll abdrait wäre, wel si böufällig gsi isch, des isch aber nit gmacht wore. Wu d Burg anne 1583 dur di vordereschtryychisch Regierig z Anzne bsichtigt woren isch, isch si as *stark verfalle* bezeichnet wore. Noch eme Bricht vun eme Chronischt vum Margarethestift isch anne 1590 nyt me vum Dachstuhl ibrig gsi un d Muure sin au scho zämmeghejt gsi. D Ruine isch schließli im Lauf vu dr Zyt as Steibruch brucht wore.

Syt 1975 wird d Burgaalag erforscht un reschtauriert; syt 1980 derf mer si bsichtige. E Schild mit dr Gschichtsdate vu dr Burg isch anne 1995 vu dr Stadt Waldkilch ufgstellt wore.

Hite sin vu dr Burg nume no Räscht vu dr Grundmuure z säh.

## Weblink

* Burg Schwarzenberg uf alemannische-seiten.de
* Burge im Landkreis Ämmedinge uf burgeninventar.de
Schwarzenburg

**Schwarzenburg** stoht fir:
* Bezirk Schwarzeburg, e ehmolige Amtsbezirk vum Kanton Bärn, Schwyz 
* Schwarzeburg, e politischi Gmei im Kanton Bärn, Schwyz, un Hauptort vum ehmolige Amtsbezirk Schwarzeburg 
* Schwarzenburg, e Ortsdeil vu dr Gmei Heideblick, Brandeburg, Dytschland

* Schwarzeburg, e Burgruine bi Waldkilch, Bade-Wirttebärg, Dytschland
* Burg Schwarzenburg, e Burgruine bi dr Stadt Rötz, Bayern, Dytschland

**Schwarzenburg** isch dr Familienamme vu däne Lyt:
* Berthold I. von Schwarzenburg († vor 1104) 
* Friedrich I. von Schwarzenburg, (* um 1075; † 1131), Erzbischof vu Köln  

**Lueg au:**
* Schwarzenberg
Sonderbundskrieg

Dr **Sonderbundschrieg** isch e Bürgerchrieg in dr Schwiiz gsi. Er het vom 3. Novämber bis zum 29. Novämber 1847 duurt, aso nume 27 Däg, und isch die letzti milidärischi Usenandersetzig uf Schwiizer Bode gsi. Dr Aalass isch d Gründig vom ene Sonderbund vo katholisch-konservative Kantön gsi, wo sich gege d Aagriff vo de radikale Freischärler us de liberale Kantön hai welle schütze. As Ergäbnis hai die siigriiche liberale Kantön am 12. September 1848 e neui Bundesverfassig chönne duuresetze, wo us em Schwiizer Staatebund e Bundesstaat gmacht het.