open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mauren (Liechtenstein)

**Muura** (amtlich *Mauren*) ischt a Gmond im Unterland im Fürschtetum Liechtestaa.

## Geografi
Muura lit am Oschthang vom Eschnerbärg. Zua dr Gmond khöört oo no Schaawald (Schaanwald).

## Gschicht
Muuraischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1178 als *Muron*.

## Bevölkerig

## Politik
Gmondsvorsteher isch dr Freddy Kaiser (FBP).

## Religion
Vo dr 3264 Iiwohner sind im Johr 2000 81,8 % römisch-katholisch gsii und 5,4 % evangelisch-reformiert.

## Lüüt
* Melitta Marxer (1923-2014), Frauerächtleri
* Dominique Hasler (* 1978), Politikeri

## Weblink
* 
* www.mauren.li
* 

## Fuessnote
Ruggell

**Ruggäll** (amtlich *Ruggell*) ischt a Gmond im Unterland vom Fürschtetum Liechtestaa.

## Geografi
Ruggäll lit in dr Ebeni vom Alparhiital am Fuess vom Eschnerbärg. Si escht di nördlegscht Gmond vom Liachtaschtaa und aani vo da wenega im Land, wo ka Exklave hät. Da nördlegscht Punkt vom Ländle escht im Bangserfäld, wo da Kanal in Rii ini louft. Döt unna escht o da tüüfscht Punkt vom Liachtaschtaa, uf  Em Nordoschta vo da Gmond esch s Ruggäller Riet, a Naturschotzgebiet.

## Gschicht
Ruggäll ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 933 als *a roncale*.

## Bevölkerig

## Politik
Gmondsvorsteheri isch d Maria Kaiser-Eberle (FBP).

## Religion
Vo dr 1707 Iiwohner sin im Johr 2000 85,8 % römisch-katholisch gsii und 7,1 % evangelisch-reformiert.

## Lüt
* Violanda Lanter (* 1964), a Jureschti und Poletikeri

## Weblink

* www.ruggell.li
* 
* 

## Fuessnote
Schellenberg

**Schellabärg** (amtlich *Schellenberg*) ischt a Gmond im Unterland im Fürschtetum Liechtestaa.

## Geografi
Schellabärg lit im Norde vom Land am Schellabärg.

## Gschicht
Schellabärg ischt entstanda um d Burga, wo im 12. Jh. von dr Herra von Schellabärg gründet worda sind. Di Ober Burg ischt zum erschte Mol gnennt worda in ere Urkunde vom 10. Jänner 1348, di Unter Burg im Johr 1317.

## Bevölkerig

## Politik
Gmondsvorsteher isch dr Norman Wohlwend (FBP).

## Religion
Vo dr 992 Iiwohner sind im Johr 2000 78,8 % römisch-katholisch gsii und 7,1 % evangelisch-reformiert.

## Weblink
* 
* www.schellenberg.li
* 

## Fuessnote
Basler Ballotierordnung

Mit dr **Ballotierornig** si 1688 Reforme bi de Waale zu de Baasler Staats- und Zumftämter iigfüert worde, zum d Korrupzioon und d Vetterliwirtschft z verchliinere, wo im öffentlige Lääbe vo dr Stadt gherrscht häi.

## Vorgschicht
Im 17. Joorhundert isch d Baasler Politik von ere immer chliinere Zaal vo Familie bestimmt worde. Zwar si die stedtische Ämter in Waale bsetzt worde, aber die sin weder demokratisch no öffentlig gsi und immer wider si Mitgliider vo de gliiche Familie in de dominierende Posizioone gsässe, uf s Ändi vom 17. Joorhundert zue si daas vor allem d Buurgets und d Socins gsi. Au isch s Lääbe immer düürer worde und d Lüt häi de hooche Here vom Chläine Root Schuld gee dra, wil si mit em Korn gwuecheret häige. D Bürger, wo nume no häi chönne zueluege, wie d Patrizier iiri Stadt usgnützt häi, si unzfriide gsi und häi Reforme verlangt.

## D Ballotierornig
1688 het dr Root denn d Ballotierornig iigfüert, wo d Abstimmige drbii ghäim gsi si. Dr Schuss isch aber hinden uuse gange und d Bestächige si fröölig witergange. D Unrueje in dr Stadt häi nid ufghöört und zwäi Joor druf het dr Groossroot s fertig brocht, d Verfassig zu sine Gunste z ändere, und eso dr Chläi Root z entmachte, und das isch die äinzigi Revoluzioon in de Stadtstaate vo dr Alte Äidgenosseschaft gsi, wo wenigstens zum Däil erfolgriich gsi isch. Das het de mäiste Bürger aber nid glängt. Si si in Zümft organisiert gsi, wo milidäärisch vo Bedütig gsi si und dorum au as politischi Instrumänt häi chönne iigsetzt wärde. Im Äinänünziger-Wääse häi si brobiert, mee Demokratii ins öffentlige Lääbe z bringe, si aber gschiteret, wil si underenand unäinig worde si und dr Root das het chönne usnütze.

Dr Grooss Root het vo denn a s Sääge gha und het s Waalsüstem, wo 1688 iigfüert worde isch, welle ändere. Bi däm häi d Weeler e Chuugele im Versteckte in e Chästli doo und eso für iire Kandidaat gstimmt, aber das het s Bestäche nid schwiiriger gmacht, im Gegedäil. Dorum isch 1718 e nöiji Ornig, s *Ternarium*, iigfüert worde, wo mä d Böste usgloost het. Au d Ämter an dr Uniwersidäät si eso gfüllt worde. Es het drei Kandidaate für e Boste gee und us deene isch äine im ene komplizierte Verfaare usgloost worde. 1740 isch im *Senarium* d Zaal vo de Vorgschlaagnige uf säggs uufedoo worde.

## Litratuur
* *Beiträge zur Geschichte Basels*. Uusegee vo dr Historische Gsellschaft z Baasel.  Baasel, Saul und Mast 1866, S. 93ff.

## Fuessnoote
Blood Feast

**Blood Feast** (Alemannisch: „Bluetfäscht“ oder „Bluetfyr“) esch en US-amerikanische Horrorfelm ond geldd als erschde Splatter- ond Gorefelm. Är esch vom Herschell Gordon Lewis ddräidd ond vom David F. Friedman bbroduzierdd worde. De 1963 erscheneni Low-Budget-Felm geldd hödd als Kulddfelm. 

## Handlig
En jongi Frau chond häi ond schaldded s Radio i. Im Radio werd öber en bruddale Mord bbrechded. No wärend de Mäldig schaldded si s Radio weder us ond nemdd es Bad. Wärend si im Bad liid, ddauchd en elddere Maa uf, ermordedd si medd emene Mässerschdech dor s Aug ond schnidedd ere es Bäi abb. Chorz drufabe ...

## Literatur
* Stefan Höltgen, Holger von Hartlieb, Hans Jürgen Wulff: *Verboten! Dokumente und wissenschaftliche Stellungnahmen zur Beschlagnahmung von "Blood Feast"*. (1963) Broschüre zur Podiumsdiskussion "ab 18" - Die Erste Nacht des Rechts. Karlsruhe 2004.

## Weblink
* 
* 
* 
* Rezension vom Björn Last i de Filmzentrale
* Rezension uf haikosfilmlexikon.de
Schlecker

**Anton Schlecker e.K. in Insolwänz** isch en Unternäme mit Sitz z Eegne gsii, wu anne 1975 vum Anton Schlecker grindet woren isch. Schlecker het bis zum 27.&nbsp;Juni 2012 Drogery-Filiale (au unter dr Marke *Ihr Platz*), Versandhandel per Onlineshop un Katalog, Böu- un Mebelmärt un au Tankstelle bedribe.

## Insolwänz
Am 23.&nbsp;Jänner 2012 hän dr Anton Schlecker, dr Ellaininhaber vu dr Firma *Anton Schlecker e.K.,* un d Dochtergsellschafte *Schlecker&nbsp;XL GmbH* un *Schlecker Home Shopping GmbH* bim Amtsgricht Ulm en Aadrag uf en Insolwänzverfahre gstellt, wu am 28.&nbsp;Merz 2012 ufgmacht woren isch. Dr Glaibigerusschuss het am 1.&nbsp;Juni 2012 bschlosse, ass di insolwänt Chette ussenandergschlaa wird. Am 27.&nbsp;Juni 2012 hän mit Uusnahm vu dr große *XL*-Märt un dr Filiale vu dr *„Ihr Platz“ GmbH & Co. KG* sämtligi Schlecker-Filiale zuegmacht. Am 28.&nbsp;Juni 2012 het dr Insolwänzverwalter s Uus fir d *Schlecker&nbsp;XL GmbH* verchindet. D Dochtergsellschaft IhrPlatz isch noch em Verchauf vu dr ainzelne Filiale au ufglest wore. Dr Uusverchauf in dr 367&nbsp;*IhrPlatz*-Filiale het am 26.&nbsp;Juli 2012 aagfange.

Vu dr Insolwänz nit droffe gsii sin d Konzärntdechtere ussehalb vu Dytschland. Des sin di hundertprozäntige Dechtere *Schlecker SNC* z Frankrych (im Mai 2012 verchauft) un d *Schlecker International GmbH* gsii, wu di andere internationale Aktivitete in zwoo hundertprozäntige Dochtergsellschafte din bindletgsii sin, nämli di eschtrychisch *Anton Schlecker Gesellschaft m.b.H.* (verchauft am 1.&nbsp;Augschte 2012) un di spanisch *Schlecker S.A.,* wu Gsellschafte fir je vier anderi europäischi Länder unterstellt gsii sin.

Dr Online-Versandhandel vu dr Schlecker Home Shopping GmbH isch am 12.&nbsp;Augschte 2012 yygstellt wore.

## Literatur
* Gewerkschaft HBV, Bezirksverwaltung Mannheim/Heidelberg (Hrsg.): *Die Schlecker-Kampagne 1994–1995: Gewerkschaft als soziale Bewegung.* Mannheim-Heidelberger HBV-Hefte, Mannheim 2001.
* Sarah Bormann: *Angriff auf die Mitbestimmung. Unternehmensstrategien gegen Betriebsräte – der Fall Schlecker.* Reihe: *Forschung aus der Hans-Böckler-Stiftung,* Bd.&nbsp;85. Edition Sigma, Berlin 2007, ISBN 978-3-8360-8685-1.
* Sarah Bormann: *Unternehmenshandeln gegen Betriebsratsgründungen – Der Fall Schlecker.* In: *WSI Mitteilungen,* 1/2008, S.&nbsp;45&nbsp;ff. (Volltext as PDF)
* Roland Alter: *Schlecker, oder: Geiz ist dumm. Aufstieg und Absturz eines Milliardärs.* Rotbuch Verlag, Berlin 2012, ISBN 978-3-86789-170-7; Kindle E-Book/auch für PC, Heilbronn et al. 2012

## Weblink

* Schlecker

## Fueßnote
Ammeister

**Ammäister** isch im spoote Middelalter dr Ditel vo e Magistratspersone in gwüsse Stedt vom Häilige Röömische Riich gsi. S Wort chunnt villicht vom germanische  *ambahtmeister* (Amt + Mäister) oder vo *Ammannemäister*.

Dr Ammäister het vor allem z Stroossburg e groossi Rolle gspiilt. E Zitlang het mä dä oberste säggs Rootpersoone eso gsäit. Vom 13. bis ins 17. Joorhundert isch d Stadt vo drei Rööt, zwäi Stadtmäister und äim Ammäister, as Verdräter vo de Zümft, regiert worde. 

Z Baasel het s vo 1385 bis 1390 und zwüsche 1410 und 1417 en Ammäister noch em Stroossburger Vorbild gee, wo as Representant vo de Zümft dr dritt Vorsitz vom Root gha het. S Amt isch iigfüert worde, wil d Zümft de Habsburger nid draut häi und e Verdräter häi welle, wo vo alle uswärtige Macht unabhängig weer. Er hätt au e Geegegwicht gegen d Vorherrschaft vo de groosse Baasler Gschlächter sölle si.

## Literatur
* Ammmeister, Schw. Id., Bd. 4, Sp. 514
* Ammeister, DRW
* François Igersheim (et al.): *Ammeister, Ammannmeister, Amtmeister*. In: *Dictionnaire historique des institutions de l'Alsace du Moyen Âge à 1815*, fascicule 1, Fédération des sociétés d'histoire et d'archéologie d'Alsace, Stroossburg 2010

## Fuessnoote
Christoph Sieber

Dr **Christoph Sieber** (* 19. Januar 1970 z Balenga em Zollernalbkreis uff dr Schwäbischa Alb) ischt a deitscher Kabareddischt.

## Aus seim Leaba
Dr Christoph Sieber ischt am 19. Januar 1970 z Balenga uff d Welt komma. Wia-nr oi Johr alt gwäa ischt, ischt’r mit seine Eltra noch Nideresche em Schwarzwald-Baar-Kreis zoga, weil deet sei Vadder zom Birgermoischtr gwehlt worra ischt. Sei erschtr Ufftridd vor-a-ma greeßra Publikom hot dr Sieber em Alder vo siiba Johr bei dr Uffihrong vo-ma Theaderstickle en dr Grundschuel z Nideresche ghet ond dobei Theaderluft grocha. Noch-em Abidur hot’r an dr renommirda Folkwang-Universideet en Essen a Studiom em Fach Pantomime oogfanga. Neaba seim Studium hot’r noh an a baar Theader mitgschafft. Sei kinschtlerischa Abschlusspriafong hot’r 1995 mit seim Programm *Abgeschminkt* gmacht. 

Em Johr druff hot dr Sieber mit seim Programm a Gaschtspiil em Mainzer-Forum-Theader *Unterhaus* geaba. Vom 1. Okdobr 2010 bis zom 12. Juli 2013 isch seller Moo Gaschtgeber vom Sidweschtrundunk (SWR) seim Kabaredd-Programm *Spätschicht – Die Comedie Bühne* gwäa, wo oimol em Monat em Kuldurzentrum Mainz vor Publikum uffzeichnet worra ischt. A baar-mol isch dr Sieber au Gascht em Stefan Raab seira Sendong *TV total* beim Privatsender ProSieben ond em Ottfried Fischer seira Sendong *Ottis Schlachthof* beim Boirischa Fernseha gwäa. Heitzodag hot’r reglmäßige Ufftridd en de Sendonga *Satire Gipfel* em Programm vo dr ARD, *Stratmanns – Jupps Kneipentheater im Pott* beim WDR, *Die Anstalt* ond en dr *Heute-show*, boide em ZDF. Bei deam Sender moderiirt’r au noh seit 2015 sei oigena Sendong *Mann, Sieber!*, ondrstitzt vom Mainzer Musik-Kabareddischda Tobias Mann.

## A Auswahl vo seine Bihna-Programm
* 1995: *Abgeschminkt*   
* 1997: *Jeder ist ein Deutscher – Fast überall*
* 1998: *Sie haben mich verdient*
* 2005: *Das gönn ich Euch*
* 2011: *Alles ist nie genug*
* 2015: *Hoffnungslos optimistisch*

## Auszoichnonga
* 2001: Heilbronner Lorbeeren
* 2001: Fohlen von Niedersachsen
* 2003: Scharfe Barte, Publikoms- ond Jurypreis
* 2004: St. Ingberter Pfanne, Publikoms- ond Jurypreis
* 2004: Deutscher Fachmedienpreis
* 2005: Goldenes Künstler-Magazin: *Künstler des Jahres* en dr Sparte *Kabarett/Comedy*
* 2006: Goldener Rostocker Koggenzieher
* 2006: Obernburger Mühlstein, Publikumspreis
* 2007: Centro Comedy Star
* 2008: Thüringer Kleinkunschtpreis
* 2009: Nordrhein-Westfälischer Kleinkunschtpreis *Bocholter Pepperoni*
* 2010: Bada-Wirdabergischer Kleinkunschtpreis 
* 2010: Das große Kleinkunstfestival, Jury-Preis
* 2010: Leipziger Löwenzahn
* 2012: Bayrischer Kabarettpreis, Senkrechtstarter-Preis
* 2012: Mindener Stichling
* 2013: Memminger Maul
* 2014: Zeck-Kabarettpreis – Newcomerpreis *Fresh Zeck*
* 2015: Deutscher Kleinkunschtpreis en dr Sparde *Kabarett*

## Weblink (zogleich Quella)
* Kabarettisten in Deutschland: Christoph Sieber
* A Ardikl ibr da Christoph Sieber em ''Schwarzwälder Boten''
* Em Sieber sei Lebenslauf beim ''Stadtsaal Wien''
* Em Sieber sei Web-Seit

## Oinzlne Nôchweis
École nationale supérieure de technologies avancées

D **École nationale supérieure de techniques avancées** (ENSTA ParisTech) esch e Technischi Hochschuel z Paris-Palaiseau (Frànkrich). Si isch Mitgliid vo der *Conférence des Grandes Ecoles* und vo der *Université Paris-Saclay*.

D Schuel isch 1741 as *École des ingénieurs-constructeurs des vaisseaux royaux* gründet worde und isch die eltisti Ääscheniöörschuel z Frankriich. Si bietet en allgemäins Ääscheniöörstudium aa und bildet jedes Joor öbbe 160 Ääscheniöör us. D Forschig isch äins vo de Hauptgebiet vo dr Schuel.

## Weblink

* www.ensta-paristech.fr (frànzeesch)

## Fuessnote
Jean-Marie Arrus

De **Jean-Marie Arrus** (* 14. Oigscht 1956 z Colmer) ésch e elsassischer Kàbàrettischt un Schàuischpehler.

## Biografii
Dr Jean-Marie Arrus chunnt von ere Familie, wo no Elsässisch chönne het. Si Vater isch Muusiker gsi.
As chliine Stumpe het er welle Gloon wärde. Er het as Moderator für e lokals Radio und bi festlige Aaläss gschafft. 

1989 isch er bekannt worde dank dr Färnseesändig *La classe* uf FR3. Er het uf dr Büüni afo ufdräte und s *Festival du rire de Colmar* gründet, wo spööter s *Festival de l'humour de Colmar* worde isch.. Noch e baar Joor het er d Büüni ufgee und het e Kolmarer Diskothek gläitet. 

2005 isch er mit dr Uffüerig «Que des histoires», won er din elsässischi Figuure kreiert het wie dr «Berry» le "Bür" (en elsässische Buur), d Husfrau «Madame Ida» und anderi. 2008 isch er mit ere witere Uffüerig ufdräte, «Encore et toujours des histoires», won er mit em Jean-Philippe Pierre zämmegschafft het, eme Radiomoderator uf France Bleu Alsace. Im Dezämber vo däm Joor isch er mit em Christian Maurer in «Les Papossibles» ufdräte. 2014 het er si Schou mit Erfolg z Montreal zäigt. Denn isch er uf Duur im Elsass und dr Moselregion gsi. 2016 het er mit em Jean-Philippe Pierre e nöiji Schou,  «Les Ratsch», uf d Büüni brocht

## Fuessnoote
Gesellschaft

**Gsellschaft** stoot für:

* in dr Soziologii: e Grubbe vo Persoone, wo mitenand verknüpft si und interagiere und dur underschidligi Merkmol vo andere Persoonegrubbe abgränzt si
* im Staatsrächt: alli juristische Persone, won em liberale Staat gegenüberstöön und nid Däil vo dr Obrigkäit si
*  in dr Ethnologii: en ewoluzionärs 4-Schichte-Modäll vom Ethnoloog Elman Service (1975)
*  im Wirtschaftsrächt: en Organisazioonsform 
* in de Wüsseschafte e Forschigs- und Förderveräinigung 
* in dr Botanik: s Vorchoo vo verschiidene Pflanze an äim Ort
Karl Burckhardt-Iselin

Dr **Karl Burckhardt-Iselin** (* 2. Juli 1830 z Baasel; † 24. August 1893 z Baasel) isch e Schwizer Politiker gsi.

## Biografii
Dr Karl Burckhardt het Rächtswüsseschafte an de Uniwersidääte Baasel, Göttinge, Berlin, Greifswald, Häidelbärg und Bariis studiert. Z Göttinge isch er Mitgliid im Corps Bremensia gsi. Er het zum Dr. iur. bromowiert und isch denn 1859 Staatskanzlist und Rootschriiber z Baasel worde, 1868 Undersuechigsrichter, 1871  Kriminal- und Bolizeirichter und 1872 Grichtsbresidänt.

Vo 1861 bis 1873 isch dr Burckhardt im Groosse Root vom Kanton Baasel-Stadt gsässe. 1873 isch er dr (letscht) Bürgermäister vo Baasel worde. 1875 isch er Verfassigsroot gsi, noch dr Dotalrewisioon vo dr Kantonsverfassig isch er vo 1875 bis 1893 as Regierigsroot Vorsteher vom Bolizeidepartemänt gsi. Gliichzitig isch er vo 1875 bis Septämber 1889 au Nazionalroot gsi, und 1879/80 Bresidänt vom Nazionalroot. Er isch e Verdrätter vom lingge Freisinn gsi. Vo 1880 bis Mai 1891 isch er au no Resärve am Bundesgricht gsi.

## Litratuur
* Carl Manfred Frommel: *Die Mitglieder der Bremensia zu Göttingen vom 25. Februar 1811 bis zur Gegenwart.* Göttinge 1912, Nr. 572 (S. 135 f.)
*
Sorbonne

D **Sorbonne** isch e Geböid im Bariiser *[[Quartier Latin]]*. Im Middelalter isch s dr Sitz vom Kolleg vo dr Sorbonne gsi – eme Däil vo dr alte Bariiser Uniwersidäät – und isch eso im allgemäine Sproochgebruuch zum ene Sünonüüm für die alti (bis 1793) und spööter au für die nöiji Bariiser Uniwersidäät (1896–1971) worde.

Zur Zit wird dr Naame und dr zentral Geböidkomplex im 5. Arrondissemänt vo drei vo de drizää Bariiser Uniwersidääte brucht, wo bi dr Uniwersidäätsreform vo 1970/71 entstande si: *[[Universität Paris I|Paris I Panthéon-Sorbonne]]*, *[[Universität Paris III|Paris III Sorbonne Nouvelle]]* und *[[Universität Paris IV|Paris IV Paris-Sorbonne]]*. Im Geböid vo dr Sorbonne si au no Däil vo dr Uniwersidäät Bariis Descartes und vo dr *[[École pratique des hautes études]]*, dr *[[École nationale des chartes]]* und s gmäinsame Rektorat (*Chancellerie*) dehäi.

## D Laag

D Sorbonne lit uf dr *[[Rive Gauche]]*, em lingge Uufer vo dr Seine, an de Häng vom Hügel *[[Montagne Sainte-Geneviève]]* im 5. Arrondissemänt. Si bildet dr Middelpunkt vom Studänteviertel *[[Quartier Latin]]*. Dr Hauptiigang lit in dr *Rue Victor Cousin*, Nääbeniigäng het s in dr *Rue Cujas* und dr *[[Rue Saint-Jacques (Paris)|Rue Saint-Jacques]]*. Dr Iigang zum Rektorat befindet sich in dr *Rue des Écoles*.

## Litratuur
* Duvernet: *Histoire de la Sorbonne*. Straßburg, 1792, (dütsch, 2 Bänd)
* Franklin: *La Sorbonne*. 2. Uflaag. Bariis, 1875
* Méric: *La Sorbonne et son fondateur*. Bariis, 1888
* 
* Laetitia Boehm: *Paris I*. In: *TRE*. Band 26. 1996, S. 1–12.

## Weblingg

* Website vo dr Sorbonne (franzöösisch)
Kleinkunstpreis Baden-Württemberg

Dr **Kleikunschtpreis Bada-Wirdaberg** ischt a Auszeichnong, wo seit 1986 vo dr Regirong vom Land Bada-Wirdaberg vorliha wuud. Mr muaß mendeschdens 16 Johr alt sei, om den Preis kriaga zo kenna. Teilnahmeberechdigt send sowohl Einzlpersona wia au Grubba.

## Zweck
Mit-em Preis sollet Perseenlichkeida auszeichnet werra, 
* wo sich om d Kleikunscht em Land Bada-Wirdaberg vordeant gmacht hend ond
* wo talendiirt, abr noh et arg bekannt send ond drom a Ferderong vordeant hend.

Betreit werra duat der Preis vo dr *Akademie Schloss Rotenfels* z Gaggenau.

## Dotiirong
Vorgeba werdet en dr Regl en jedem Johr drei Hauptpreis ond oi Ehrapreis zo je 5.000 Euro ond – seit-em Johr 2.000 – oi- bis zwoimol jeweils 2.000 Euro zor Ferderong vo jonge Talent. Finanziirt wuud der Preis jeweils zor Hälfde vom Land Bada-Wirdaberg ond vo dr Staatlicha *Toto-Lotto GmbH Baden-Württemberg*.

## Jury
Ausgsuacht werdet dia Preisträger vo-ra 10-kepfiga Jury, wo sich zammasetzt aus Kridiker, Voroostalder ond namhafde Interpreda, do dronder dr Stuegerter Kabareddischt Christoph Sonntag, d Karlsruher Musik-Kabareddischdin Annette Postel sowia dr Christoph Mohr ond dr Lothar Hasl vom Sidweschtrundfunk.

## A Auswahl vo de Preisträger
(soweit en dr alemannischa Wikipedia an Ardikel driber exischdiirt)

* 1981 & 2017: Uli Keuler
* 1988: Uli Führe
* 2009: Martin Wangler
* 2010: Christoph Sieber
* 2012: Mathias Richling
* 2014: Luddi
* 2020: Thomas Reis

## Weblink
* 
* Kleinkunstpreis Baden-Württemberg uff laks-bw.de
Pulitzer-Preis

Dr **Pulitzer-Bryys** isch e US-amerikanische Schurnalischte- un Mediebryys. Är isch dr wichtigscht Schurnalischtebryys un mit dr Uuszaichnige fir Rioman un Sachbiecher dr wichtigscht amerikanisch Literaturbryys. Derzue wären au Reportasche, Foto, Karikature, Lyrik, Theaterstuck un Musikufnamen uuszaichnet. Dr Bryys isch mit 10.000 US-Dollar dotiert.

Dr Bryys isch vum Schurnalischt un Zytigsverleger Joseph Pulitzer gstiftet woren un wird syter anne 1917 vergee. liehen. All Johr wäre d Bryysdreeger Ändi April vu dr Pulitzer-Schurnalischte-Schuel an dr New Yorker Columbia Universitet bekannt gee. Uusgwehlt wäre si vun ere Jury us US-amerikanische Schurnalischten un Verleger.

## Literatur
* Heinz-Dietrich Fischer (Hrsg.): *The Pulitzer prize archive. A history and anthology of award winning materials in journalism, letters, and arts.* Saur, München 1987ff., ISBN 3-598-30170-7.
* Hal Buell: *Zeitbilder. 45 Jahre Pulitzer-Preis Fotografie.* Könemann, Köln 2000, ISBN 3-8290-3596-9.
* Katja Behling: *Trophäe der Publizisten. Der Mann hinter der Auszeichnung.* In: *[[Aufbau]].* Heft 11, 2008, S. 15–17.

## Weblink

* Offizielli Websyte
Basler Kunstszene

D **Baasler Kunstszeene** isch dr wirtuell Ruum, wo sich Künstler, Kunstliebhaber, Kunsthändler und anderi, wo sich mit Kunst befasse, in dr Stadt Baasel din beweege. 

E starke Iifluss uf d Kunstszeene häi Iirichdige wie dr Baasler Kunstveräin, s Kunstmuseum, d Art Basel oder dr Kunstkredit, wo d Künstler diräkt understütze oder zwüsche iine und de Kunstliebhaaber vermiddle. Im Fall vo Kunstmässe wie dr Art Basel isch s Inträssi vo de Organisatore primär finanziell, wie vilmol au daas vo de Köifer, wo Kunst as Inwestizioon gseen wie Goldbaare. Ass d Art Basel iire Standort hüte no z Baasel het, isch nume no historisch bedingt. Au Galerie müesse vom Gäld häär richdig stoo, aber die mäiste gseen d Förderig vo lokaale oder vo junge Talänt as e wichdigi Däil vo iirer Aarbet. So isch d Galerii vom Ernst Beyeler noch sim Dood zwar zuedoo worde, aber er het si Vermööge dr Fondation Beyeler vermacht, eme Kunstmuseum z Rieche, wo die brivaati Kunstsammlig vom Ehebaar Beyeler für d Öffentlikäit zuegänglig macht.  Bi de öffentlige Instiduzioone wie em Kunstkredit isch d Förderig vo de Künstler us dr Regioon d Hauptufgoob; d Museum hingeege gseen sich as Bewaarer und Vermiddler vo Kunst im Allgemäine, häi aber vilmol e bsundrig positivs Verheltnis zu lokaale Künstler.

## Kunstmuseum in und um Baasel
* Fondation Beyeler
* s Huus für elektronischi Künst
* Kunsthalle Baasel
* Kunsthuus Baaselland
* Kunstmuseum Baasel
** Museum für Geegewartskunst
* Skulpturhalle Basel
* Museum Tinguely

## Förderorganisazioone
* Atelier Mondial, en internazionaals Usduschbrogramm für Künstler in de Sparte bildendi Kunst, Fotografii, Video, Danz/Performance, Litratuur und Digitali Kunst 
* dr Kunstveräin
* dr Kunstkredit
* Kaskadekondensator Baasel, e Veräin, wo will zitgenössischi Kunst vermiddle
* Maecenas-Stifdig, wo sich für d Erhaltig vo antiker Kunst iisetzt
* visarte region basel, e Bruefsverband vo Mooler, Bildhauer und Archidekte us dr Regioon Baasel mit öbbe 280 Mitgliider mit eme äigene Ustelligsruum. (Website)
* DOCK für d Vermiddlig vo Kunst us dr Regioon Baasel mit Archiv und Künstlerdaatebank (Website)

## Galerie
Verein Galerien Basel (Website)
Freiheitliche Partei Österreichs

Di **Freiheitliche Partei Österreichs** (**FPÖ**) isch e Bartei z Eschtrych. No dr Mainig vu Bolitikwisseschaftler im In- un Uusland het si sich unter ihrem ehmolige Vorsitzer Jörg Haider zuen ere rächtspopulistische Bartei entwicklet, zum Dail wird ere au Nechi zum Rächtsextremismus atteschtiert.

D FPÖ isch im Nationalrot, in allne nyyn Landdag un e Huffe Gmaireet verdrätte. Si siit sich sälber as Verdrätteri vum „Dritte Lager“ un as Erb vum nationalliberale Wärtsischtem vu dr burgerli-demokratische Revolution vu 1848.

D Bartei isch am 3. Novämber 1955 grindet wore.

## Literatur
* Carina Klammer: *Imaginationen des Untergangs. Zur Konstruktion antimuslimischer Fremdbilder im Rahmen der Identitätspolitik der FPÖ*, LIT-Verlag 2013 (= Reihe: Soziologie, Band 81), ISBN 978-3-643-50520-0
* Farid Hafez: *Von der „Verjudung“ zur „Islamistenpartei“. Neue islamophobe Diskursstrategien der FPÖ im Rahmen des Wiener Wahlkampfs*, In: Jahrbuch für Islamophobieforschung 2011: 83-98.
* Oliver Geden: *Diskursstrategien im Rechtspopulismus. Freiheitliche Partei Österreichs und Schweizerische Volkspartei zwischen Opposition und Regierungsbeteiligung*, VS Verlag für Sozialwissenschaften 2006. ISBN 3-531-15127-4.
* Oliver Geden: *Männlichkeitskonstruktionen in der Freiheitlichen Partei Österreichs. Eine qualitativ-empirische Untersuchung*, Leske + Budrich: Opladen 2004. ISBN 3-8100-4100-9.
* Reinhard Heinisch: *Die FPÖ – Ein Phänomen im internationalen Vergleich. Erfolg und Misserfolg des identitären Rechtspopulismus.* In: Österreichische Zeitschrift für Politikwissenschaft 3/2004: 247-261.
* Lothar Höbelt: *Von der vierten Partei zur dritten Kraft. Die Geschichte des VdU.* Leopold Stocker Verlag, Graz 1999. ISBN 3-7020-0866-7.
* Kurt Richard Luther: *Die Freiheitliche Partei Österreichs (FPÖ) und das Bündnis Zukunft Österreichs (BZÖ)*, in: Herbert Dachs et al. (Hg.): Politik in Österreich. Das Handbuch. Manz: Wien 2006, 364-388.
* Oliver Minich: *Die freiheitliche Partei Österreichs als Oppositionspartei in der Ära Haider. Strategie, Programmatik, innere Struktur.* ISBN 3-935731-43-4.
* Britta Obszerninks: Nachbarn am rechten Rand: Republikaner und Freiheitliche Partei Österreichs im Vergleich. Münster 1999.
* Anton Pelinka: *Die FPÖ in der vergleichenden Parteienforschung. Zur typologischen Einordnung der Freiheitlichen Partei Österreichs.* In: Österreichische Zeitschrift für Politikwissenschaft 3/2002: 281-299.
* Kurt Piringer: *Die Geschichte der Freiheitlichen. Beitrag der Dritten Kraft zur österreichischen Politik.* Wien 1982.
* Viktor Reimann: *Die Dritte Kraft in Österreich.* Wien 1980.
* Sebastian Reinfeldt: *Nicht-wir und Die-da. Studien zum rechten Populismus*, Braumüller: Wien 2000. ISBN 3-7003-1312-8.
* Maria Rösslhumer: *Die FPÖ und die Frauen*, Döcker: Wien 1999. ISBN 3-85115-263-8.
* Fritz Stüber: *Ich war Abgeordneter. Die Entstehung der freiheitlichen Opposition in Österreich.* Graz 1974.

## Weblink

* Websyte vu dr FPÖ

## Fuessnoote
Basler Kunstkredit

Dr **Baasler Kunstkredit** isch e Ressor in dr Abdäilig Kultur vom Bresidialdepartemänt vom Kantoon Baasel-Stadt, wo d Ufgoob het, zitgenössischi Künstler us dr Regioon z fördere. Für daas organisiert er jeedes Joor Wettbewärb und kümmeret sich um si Sammlig, wo mee as 5000 Wärk umfasst. Dr Sitz vom Kunstkredit Basel-Stadt isch am Dalbe-Graabe 16 z Baasel.

## Kriterie
Dr Kunstkredit het e langi Dradizioon. Er isch 1919 gründet worde, nid nume zum Kunst z vermiddle sondern au zum de Künstler, wo noch em Erste Wältchrieg e schweere Stand gha häi, under d Ärm z griffe. Hüte isch s Kriterium zum gförderet wärde die künstlerischi Kwalidäät vom Wärk und nit die finanzielli Laag vom Künstler.

Er het hüte e Büdsche vo numen ere halbe Million Franke bro Joor. Mit däm bewaart er si Sammlig uf und chauft nöiji Wärk, won er denn vilmol öffentlig usstellt, wie d *[[Helvetia auf Reisen|Helvezia uf dr Räis]]* am Chläibaasler Kopf vo dr Middlere Brugg. Das füert immer wider emol zu Greed, wenn e Wärk umstritte isch.

D Kommission, wo d Gälder verdäilt, bestoot us Künstler und Kuratore, wo vom Regierigsroot usgweelt wärde, eme Verdräter vom Bresidialdepartemänt und em Kantonsbaumäister, wo in Sache Kunst am Bau öbbis z sääge het. Mitmache bi de Usschriibige chönne Künstler, wo sälber oder s Wärk von ene öbbis mit Baasel, sig s em Land oder dr Stadt, z due häi.

Die mäiste Wärk us dr Sammlig hänke in de Aarbetsrüüm vo dr kantonale Verwaltig. Die wo dört schaffe, döfe si sälber uuselääse, müesse denn aber drei Joor lang mit ene lääbe. Nume für e Baschi Dürr, em Vorsteher vom Justiz- und Sicherhäitsdepartemänt, het s in dr Sammlig nüt gha, wo guet gnueg für en gsi isch, und er het en äxtra Wettbewärb lo usschriibe.

## Kwelle
* Kunstkredit Basel-Stadt, abgrüeft am 19. April 2016
* Kunstkredit: Kunstförderung, abgrüeft am 19. April 2016
* Wahrnehmungsschub für Kunstszene, abgrüeft am 19. April 2016
Estelle Balet

D **Estelle Balet** (* 19. Dezämber 1994 z Vercorin; † 19. April 2016 bi Orsières) isch e Schwyzer Freeride-Sportleri un zwaifachi Wältmaischteri (2015, 2016) gsii.

## Lääbe
D Balet isch in dr Bärg ufgwachse, het frie Schyyfahre glehrt un isch mit 10 Johr zum Snowboarde chuu. Si het si uf s Freeriden im Wald un in diefem Bulverschnee un au an gääche Wänd spezialisiert.

Mit ihrem zweete Blatz bim *Verbier Extreme* 2013 het si si fir d Freeride World Tour (FWT) 2014 qualifiziert un isch im Merz 2014 Vize-Wältmaischteri wore. Anne 2015 isch d Balet as bishär jingschti Dailnämeri Wältmaischteri im Snowboard-Freeride wore. Im Dezämber isch si im Kanton Wallis zur Sportleri vum Johr 2015] gwehlt. Im April 2016 het si bi dr *Freeride World Tour* ihre zweete Wältmaischtertitl gwunne.

Am Morge vum 19. April 2016 isch d Balet mit 21 Johr dur e Lawine uf em Bärg Le Portalet (Mont-Blanc-Gruppe) gstorbe, derwlyscht si an Dräiarbete zuen eme Film gschafft het.

## Fueßnote
Waclaw Orlikowsky

Dr **Waclaw Orlikowsky** (au Wazlaw Orlikowsky u. ä., * 8. Novämber 1921 as **Grigori Podlesny** z Charkow (Russland, hüte Ukraine), † 25. Juni 1995 z Baasel) isch e Ballettmäister gsi.

## Lääbe und Wärk
Dr Orlikowsky isch as Soon vom Appolinarius Podlesnz und dr Maria geb. Zibina uf d Wält cho. Er het e Ballettusbildig bim Viktor Sulima und bim Wladimir Preobrajensky gmacht. Vo 1939 bis 1945 isch er Dänzer z Charkow, Tiflis und Lembärg (hüte Lwiw, Ukraine) gsi. 1952 bis 55 isch Ballettmäister im dütsche Ooberhuuse gsi. 

### Z Baasel
1955 isch er as Ballettmäister uf Baasel choo und het alli Dänzer entloo, wil si nid guet gnueg für sini Aasprüch gsi si. Mit dr nöije Drubbe het er mit sine Inszenierige, wo in dr Dradizioon vom klassische Danz gstande si, in dr ganze Schwiz groosse Erfolg gha und 1960 e Driumf bi de Berliner Festwuche iigspiilt. S Baasler Ballett isch internazional bekannt worde. Die äigeständige Klassikerinterpretazioone vo Schlüsselwärk us em 20. Joorhundert und d Uruffüerige si as s *Baasler Ballettwunder* in d Gschicht iigange. Er isch nit nume e wersierte Choreograf gsi, sondern vor allem e groosse Theatermaa und Büünimagier, wo z Baasel au Opere und Operette inszeniert het.

1966 bis 71 het er an dr Wiener Staatsopere gschafft und vo 1975 bis 1990 z Graz und isch au en internazionaale Gastchoreograf gsi. Er het as erste z Dütschland 1955 dr ganz «Schwaanesee» iistudiert und die dradizionelle und zitgenössische russische Handligsballett populär gmacht. So isch dr «Schwaanesee» z Baasel in dr erste Säsong elläi 51 Mol ufgfüert worde.

### En Uswaal vo sine Ballettuffüerige
* *[[Schwanensee]]* Muusig vom Pjotr Iljitsch Tschaikowski
* *Giselle*, Muusig vom Adolphe Adam,  
* *Dornröschen*, Muusig vom Pjotr Iljitsch Tschaikowski
* *Der Nussknacker*, Muusig vom Pjotr Iljitsch Tschaikowski
* *Daphnis und Chloë*, Muusig vom Joseph-Maurice Ravel 
* *La Valse*, Muusig vom Joseph-Maurice Ravel 
* *Der Feuervogel*, Muusig vom Igor Fjodorowitsch Strawinski 
* *Petruschka*, Muusig vom Igor Fjodorowitsch Strawinski
* *Der wunderbare Mandarin*, Muusig vom Béla Bartók 
* *Amphion*, Muusig vom Arthur Honegger
* *Romeo und Julia*, Muusig vom Sergei Sergejewitsch Prokofjew
* *Cinderella*, Muusig vom Sergei Sergejewitsch Prokofjew 
* *Die steinerne Blume*, Muusig vom Sergei Sergejewitsch Prokofjew 
* *Der Pagodenprinz*, Muusig vom Benjamin Britten 
* *Die Fontäne (Die Quelle von Bachtschisseraj)*, Muusig vom Boris Wladimirowitsch Assafjew
* *Dorian Gray – today*, Muusig vom Max Lang (Uuruffüerig)
* *Fünf Etagen*, Muusig vom Henri Sauguet (Uuruffüerig)
* *Peer Gynt*, Muusig vom Edvard Grieg (Uuruffüerig)

## Wärk
* *Das klass. Ballett - mein Leben*, 1998, (mit eme Wärkverzäichnis)

## Litratuur
* S. Enkelmann, *Ballett in Basel*, 1962 
* Andreas Kotte (Hg), *Theaterlexikon der Schweiz*, Chronos Verlag Züri 2005, 1356 f. 

## Kwelle
* 
* Wazlaw Orlikowsky
Schwanensee

Dr **Schwaanesee** (, *Lebedinoje osero*) isch äins vo de berüemtiste Ballett zur Muusig vom Pjotr Iljitsch Tschaikowski. Es ghöört zum Standardrepertuar vo klassische Ballettkompanie. Bsundrigs s *Allegro Moderato* us de Dänz vo de Schwään im 2. Akt isch in dr Choreografii vom Lew Iwanow zum Geegestand von e Hufe Parodie worde und isch doorum as dr *Danz vo de vier chliine Schwään* wit über s Publikum, wo sich für Ballett intressiert, uuse bekannt.

## D Motiv
S Libretto isch vom Wladimir Petrowitsch Begitschew, isch aber hüfig nöi gschriibe und abgänderet worde, so dass es Wersioone git, wo s Ändi seer underschiidlig cha si. D Saag vo dr verwunschene Schwaanebrinzässin, wo nume dur die woori Liebi cha erlööst wärde, isch bin e Hufe Völker bekannt.

Im Schwaanesee chömme e Hufe Motiv us verschidnige Määrli vor, bsundrigs das vo dr unglücklige verzauberete Prinzässin, wo dur d Liebi vom ene Brinz erlöst wird. Au s unglücklige Ändi vom ursprünglige Libretto isch s bekannte Määrlimotiv vom *Schwaanemäitli* oder au dr Schwaanejungfrau.


Datei:Wiener Staatsoper Schwanensee Szene Akt3.jpg|Szeene us em 3. Akt: d Königin und dr Brinz Siegfried
Datei:Wiener Staatsoper Schwanensee Szene Akt3a.jpg|Szeene us em 3. Akt: d Odil und dr Brinz Siegfried
Wiener Staatsoper Schwanensee Szene Akt4.jpg|Szeene us em 4. Akt: d Odette zmizt under de Schwään


## S Baasler Ballettwunder
Mit dr Uffüerig vom «Schwaanesee» am Baasler Stadttheater si dr Ballettmäister Waclaw Orlikowsky und d Ballettdrubbe vom Stadttheater in ganz Öiropa bekannt worde. Das isch dr Aafang vom sogenannte *Baasler Ballettwunder* gsi, wo dr Orlikowsky mit witere bedütende Choreografie zää Joorlang witergfüert het.
 
## Litratuur
* Thomas Kohlhase: *Schwanensee* in: *Einführung in ausgewählte Werke Petr Il'ič Čajkovskijs*, Schott, Mainz 1996, S. 13–31, ISBN 3-7957-0324-7 (= *Čajkovskij-Studien*, Band 2).

## Weblingg

* S vollständige Ballett uf YouTube
; Noote:
* 
; Bilder (JPEG):
* Bolschoi Ballett „''Schwanensee''“
* Galina Ulanova as Odette, in der Aufführung des Kirow-Balletts, aus den 1930ern.
* Wendy Whelan as Odile, in der Produktion des New York City Ballets „*Swan Lake*“, 2003.
* Zum Märchenkreis des Schwanenmädchen-Motivs: Illustrationen, Textversionen und Interpretationen zu ''Swan Maidens''
Béla Bartók

Dr **Béla Bartók** ( []; * 25. Merz 1881 in Groß-Sankt-Nikolaus/Nagyszentmiklós, Ööstriich-Ungarn; †&nbsp;26. Septämber 1945 z Nöi York) isch en ungarische Komponist, Pianist und Musigethnolog gsi und gältet as äine vo de bedütendste Verdräter vo dr Modärne.

## Biografii
Im Bartók si Babbe, dr Béla Bartók dr Elter, isch Diräkter von ere landwirtschaftlige Schuel gsi und het im ene Amatöörorkester Tschello gspiilt. S Mueter, d Paula geboreni Voit, isch Leerere gsi. Dr Bartók het e chliineri Schwöster gha, wo Elza (* 1885) ghäisse het. Dr Babbe isch scho früe 1888 gstorbe und d Mueter het d Chinder elläi erzooge. Si het im Bartók dr erst Klavierunderricht gee. Vo 1893 aa het er z Bratislava Muusig und Komposizioon gleert. 1899 het er z Budapest Klavier und Komposizioon afo studiere. Vo 1908 bis 1934 isch er Brofässer für Klavier an dr Franz-Liszt-Musigakademii Budapest gsii. 1909 het er d Márita Ziegler ghürootet, und het mit ere 1910 e Bueb gha, dr Béla. 1923 häi si sich lo schäide, und no im gliiche Joor het er d Klavierstudäntin Ditta Pásztory ghürootet. Au mit iire het er e Bueb gha, dr Péter (*1924). 1940 isch dr Bartók vor em Faschismus in d USA gflüchdet und isch dört 1945 z Nöi York an Löikämii gstorbe. 1988 het er e Staatsbegräbniss uf em Farkasréti-Friidhoof z Budapest bechoo.

Usser em Komponiere het sich dr Bartók mit em süstematische Sammle vo Volkslieder befasst. Er het für daas Räise dur Ungarn, Rumänie, d Slowakei, Siibebürge und dr Vorder Oriänt gmacht und het drbii me as 10'000 Lieder gsammlet, won er fonografiert oder diräkt schriftlig fixiert het. Ghulfe het em ass er meereri Fremdsprooche, drunder Dütsch, Änglisch, Franzöösisch und Russisch chönne het. Im Joor 1916 isch dr Bartók dr Unitarische Chille bidrätte, si Soon isch spööter Bresidänt vo dr ungarische Unitarische Chille worde. 

## Wärk
S Archiv befindet sich im Palais Erdődy-Hatvany z Budapest.

## Litratuur
* Elliott Antokoletz: *Béla Bartók*. Garland, Nöi York 1997.
* Péter Bartók: *My Father*. Bartók Records, Homosassa/Fla 2002.
* Pierre Citron: *Bartók*. Seuil, Bariis 1994.
* Everett Helm: *Béla Bartók*. Rowohlt, Hamburg 1981.
* Lajos Lesznai: *Béla Bartók. Sein Leben - seine Werke*. Deutscher Verlag für Musik, Leipzig, 1961.
* Tadeus A. Zieliński: *Bartók. Leben Werk Klangwelt*. Münche Mainz 1989.

## Weblingg

* 
*  
* 
* 
* Literatur über Béla Bartók in der Bibliographie des Musikschrifttums
* Peter Hughes: ''Béla Bartók: Composer. 1881–1945''. In: *Notable American Unitarians* (harvardsquarelibrary.org).
* Ferenc Bónis: ''Comments on Béla Bartók’s Working Method in Dealing with Proofs for His Violin Concerto (1937–1938)''. (PDF; 745&nbsp;kB)
* ''Béla Bartók – Josef Suk''. In: *hr-online.de*, 9. März 2005 (Informationen zur Entstehung des Violinkonzerts Nr. 2 und zu Bartóks Emigration).
* ''Béla Bartók (1881–1945)''. Werkverzeichnis auf Klassika.info.
* zti.hu Virtual Exhibition

## Fuessnoote
Baslerstab

Dr **Baslerstab** isch d Gratiszitig mit dr grösste Uflaag in dr Region Baasel gsi und isch vo dr Basler Zitig Medie AG uusegee worde. Er isch zerst in dr Stadt fümfmol in dr Wuche erschiine und uf dr Landschaft zwäimol, vom 7. Mai 2009 überall nume no zwäimol, am Zistig und am Donnstig und ooni e redaktionelle Däil, und vom 30. April 2013 aa nume no äinisch in dr Wuche am Zistig.

Am 4. Februar 2014 isch dr *Baslerstab* schliesslig zuedoo worde, sini Inhalt si denn in dr *BaZ Kompakt* erschiine, wo am 6. Februar 2014 nöi lansiert worde isch und dreimol in dr Wuche erschiine isch.

Dr *Baslerstab* het zletscht im Joor 2014 non e Uflaag vo 154'645 Exemplaar ghaa.

## Fuessnoote


## Weblingg
* Baslerstab
Neoklassizismus

Dr **Neoklassizismus** (au **Nöiklassizismus** oder **Nöiklassik**) isch e Stiil in de Künst, wo zwüschen em Erste und em Zwäite Wältchrieg in Öiropa verbräitet gsi isch. Dr Begriff bedütet in andere Sprooche wie im Änglische nid s gliiche wie im Dütsche. Mit em änglische *Neoclassicism* mäint uf Dütsch dr Klassizismus vom 18. und 19. Joorhundert, aber au dr Neoklassizismus vom zwanzigste.

In dr *Muusig* isch dr Neoklassizismus brägt gsi vom ene Strääbe noch Klarhäit, Äifachhäit und Klassizidäät. In iim isch e nöiji, tonali und witgehend linear bestimmti Muusig entstande, wo vilmol d Muusig vom 18. Joorhundert (dr Spootbarock und d Früeklassik)  für Satztechnike, Forme und Gattige zum Vorbild gnoo het.

In dr *Bildende Kunst* und dr *Archidekduur* het sich dr Neoklassizimus an de Ideä vo dr griechische und römische Antike, aber au vom Barock und vom Klassizismus orientiert und het au Elimänt us dr Rönessans übernoo. Er het e formale Geegesatz zu dr Klassische Modärne bildet, wo in dr gliiche Zit ufchoo isch, und het au d Ornamäntik vom Jugendstil und vom Art Nouveau vo vorhär abgläänt.

Im *Ballett* isch mit em Neoklassizismus e Reformbewegig gmäint, wo sit de 1930er-Joor die „klassische“ Balletttechnike us em früeje 19. Joorhundert nöi überdänkt het und romantischi Handligsballett wider iigfüert het. Er isch im Geegesatz gstande zum Usdrucksdanz und zum *Modern Dance*, wo denn ufchoo si. 

Au in dr *Litratuur* isch dr Neoklassizismus e Richdig noch 1900 gsi, wo sich bewusst dr Modärne widersetzt het.  E Verdräter isch dr spoot Gerhart Hauptmann gsi.

## Fuessnoote
Badische Bauernschule

Di **Badisch Buureschuel** (dt. *Badische Bauernschule*, zletscht *Ländliche Heimvolkshochschule*) z Düenge isch bis 2004 e Buureschuel vum Badische Landwirtschaftlige Hauptverband gsii.

## Gschicht
Am 22. Novämber 1931 isch di Badisch Buureschuel dur e baar Verbandszämmeschliss unter em Lambert Schill im Schloss Ittendorf grindet wore . Scho anne 1933 isch die Buureschuel zwangsufglest un noch em Zweete Wältchrieg z Schwerze nei grindet wore . Vu 1948 bis 1955 isch d Schuel in ere ehmolige Baracke vum Arbetsdienscht z Schwerze unterbrocht gsii. Mit em 4. Hauptlehrgang 1955 isch d Schuel in e Neubau uf em Vitibuck z Düenge umzoge . In dr 1990er Johr isch si in *Ländliche Heimvolkshochschule* umgnännt wore. Anne 2004 isch si zuegmacht wore.

## Literatur
* Badischer Landwirtschaftlicher Hauptverband e. V., Freiburg (Hrsg.): *Der Weg der Bauernhochschule. Festschrift zur Eröffnung der Badischen Bauernschule Tiengen*, 1955

## Fueßnote
Heiden

Dr hoochdütsch Usdruck **Heiden** bezäichnet:

* in dr christlige Leer Lüt, wo nit im christlige Glaube dauft und käini Juude sin
* in dr dütschsproochige Islamwüsseschaft usschliesslig d Polytheiste (arab. *[[Muschrik]]*).

**Heiden** (mäistens mit dr Bedütig *umbebauts Land*) isch dr Naame 

*  vom ene Ort im Kanton Appezäll Usserrhode in dr Schwiz
*  vom ene Ort in dr Gmäind Helledaal im Landkräis Euskirche z Nordrhii-Westfale
*  vom ene Ort in dr Gmäind Lage im Landkräis Lippe z Nordrhii-Westfale 
* von ere Gmäind im Landkräis Borke z Nordrhii-Westfale

**Heiden** isch dr Familienaame vo deene Persone:
* Anita Heiden-Berndt (1929–2005), e dütschi Schriftstellere
* Anne von der Heiden (* 1968), e dütschi Medie- und Kunstwüsseschaftlere
* Beth Heiden (* 1959), en amerikanischi Schlittschuelöifere
* Eduard Heiden (1835–1888), e dütsche Agrikulturchemiker
* Erhard Heiden (1901–1933), e dütschs NSDAP- und SA-Mitgliid
* Eric Heiden (* 1958), en amerikanische Schlittschuelöifer
* Fjodor Loginowitsch Heiden (1821–1900), e russische Generalguwernöör vo Finnland

* Günter Heiden (1943–1991), e dütsche Schutter
* Heino Heiden (1923–2013), e dütsch-kanadische Ballettdänzer und Choreograf
* Joachim Heiden (* 1955), e dütsche Klassische Archeoloog

* Johannes Christoph Hermann von der Heiden (gnennt: Hans Rinsch; 1893–1974), e dütsche Politiker (CDU)
* Josef Heiden (1907–??), en ööstriichische Funkzionshäftling
* Konrad Heiden (Psöidonüüm *Klaus Bredow*; 1901–1966), e dütsche Schurnalist und Schriftsteller
* Leonhard Heiden (1919–1999), e dütsche Politiker (SPD)
* Login Petrowitsch Heiden (1772–1850), e russische Admiral
* Marga Heiden (1921–2013), e dütschi Theaterschauspiilere
* Stefanie Heiden (* 1966), e dütschi Mikrobiologin und Biochemikere
* Uwe an der Heiden (* 1942), e dütsche Mathematiker und Filosoof
Friedrich Heiden

**Friedrich Heiden** isch dr Naame vo deene Persone:

* Friedrich von Heiden (1633–um 1706), e pröissische General
* Friedrich August Heiden (1887–1954), e dütsche Politiker (SPD, KPD, SED)
Johann Sigismund von Heiden

**Johann Sigismund von Heiden** isch dr Naame vo deene Persoone:

* Johann Sigismund von Heiden (1641–1724), e dütsche General vo dr Kavallerii, Guwernöör vo Lippstadt 
* Johann Sigismund von Heiden (1656–1730), e dütsche General vo dr Infanterii, Guwernöör vo Wesel
Ballenhaus (Basel)

S **Ballehuus** isch e kulturelli Instiduzioon in dr Stadt Baasel gsi. Ursprünglig isch s e Sportsaal für Ballespiil gsi, spööter het mä s bis in s 19. Joorhundert au für Theateruffüerige verwändet. 

## Gschicht
Sit em 13. Joorhundert häi d Baasler dusse im Freije uf em Petersblatz mit Balle gspiilt. 
S erste Ballehuus isch 1604 an dr Nöije Vorstadt ufdoo worde. S isch uf dr hütige Liigeschaft Hebelstrooss 11 gsi, und e zitlang het s d Liigeschafte 9 bis 15 umfasst. 1645 het e gwaltige Sturm das Ballehuus über e Hufe bloost. 

1655 het denn d Wääberzumft d Erlaubnis bechoo, am Rossmäärt, an dr hütige Theaterstrooss 10/12, e nöis Ballehuus z baue. 1659 isch s fertig baut gsi. D Reegle vo sällem Spiil kennt mä nid genau, aber es isch en Art Dennis gsi.

Sit 1734 häi im Ballehuus au Uffüerige vo wandernde Theaterkompanie stattgfunde. Das isch zwar sälte gnueg vorchoo, het aber immer e guets Publikum aazooge, wil dr Iidritt nume zwäi Schilling kostet het. Im Lauf vo de Joorzäänt isch s Ballehuus aber immer baufelliger worde. S «jeu de paume» isch us dr Mode choo, und dorum isch s Geböid vo 1807 aa bis 1822 nume no as Theater brucht worde. Mä hätt s aber dringend müesse renowiere. Es het sich e Theaterkommission bildet, und die het beschlosse, e nöis Stadttheater lo baue, s Theater am Blömli. Am Blatz vom alte Ballehuus isch d Theaterdurnhalle entstande.

## Fuessnoote


## Weblingg
* Bild vo dr Ängelsburg und vom Ballehuus am Rossmäärt, abgrüeft am 22. April 2016
Ballenhaus

Mit **Ballehuus** cha gmäint si
* en ehemooligs Geböid z Baasel, wo für e Ballesport baut worde isch und spööter Theateruffüerige din stattgfunde häi
* en ehemooligs Geböid z Bärn us em Joor 1678,  wo zerst Sport din driibe worde isch und Theateruffüerige stattgfunde häi und wo dr Root 1820 dr Bärner Muusiggsellschaft zur Verfüegig gstellt het. Denn isch an däm Blatz s Bärner Casino baut worde.
* en ehemooligs Waarelaager z Schongau, hüte e Bäiz
* e Geböid z Soledurn us em Joor 1676, wo drus e Kornhuus und 1886 e Schlachthuus gmacht worde isch
* dr Aasitz Ballehuus in dr Gmäind Matrei am Brenner im Bezirk Innsbruck Land vom Tirol

 
## Fuessnoote
Salz

**Salz** (idg. *sal-, eigentl. *s Schmutziggraue*) chan bedüte:
* Salze, chemeschi Verbindige, wo us Ione i Kristallgitter bestönd
* Speisesalz (s Chochsalz), s Salz, wo bim Choche oder zum wörze vo Spiise bruucht wörd
* *Pökelsalz*, s Salz, wo zum konserviere vo Fleisch, Fisch und Worschtware bruucht wörd
* *Natriumchlorid*, en chemische Stoff, Hoptbestandtail vom Chochsalz
* *Mineralsalze*, e Bezaichnig för anorganischi Nährstoff und au för Salz, wo för d Ernährig vo Bedütig sind
* *Halit*, s Mineral us Natriumchlorid
* *Steinsalz*, s Sedimentgstai, wo fast usschliesslich us Halit bestood
* *Uuftausalz* (Streusalz), wo zum Schmelze vo Iis und Schnee bruucht wörd und im Wesentliche us Natriumchlorid bestood
* *Meersalz*, Spiissalz, wo us Meerwasser gwunne wörd
* *Himalayasalz*, e Handelsbezaichnig för Staisalz, wo rosafarbig isch
* *Regeneriersalz*, au bekannt als Spüelmaschinesalz

Geografischi Objekt:
* *Salz (Fluss)*, en Bach im Vogelsbärg z Hesse, Dütschland
* Salz (Westerwald), e Gmaind im Westerwaldchrais, Rhiiland-Pfalz, Dütschland
* Salz (Unterfranken), e Gmaind im Landchrais Rhön-Grabfäld, Bayern, Dütschland
* *Salz (Freiensteinau)*, en Ortstail vo de Gmaind Freiensteinau im Vogelsbärgchrais, Hesse, Dütschland
* Groß Salze, hüt Hallein, e Stadt im Bundesland Salzburg, Öschtriich
* Groß Salze, hüt Schönebeck (Elbe), e Stadt im Salzlandchrais z Sachse-Ahalt, Dütschland
* Groß Salze, hüt Wieliczka, e Stadt z Pole (mit em Salzbärgwärk Wieliczka, wo zum Wältkulturerb vo de UNESCO ghört)

Witeri Bedütige:
* *Salz (Zeitschrift)*, en öschtriichischi Literaturzitschrift
* *Salz (Heraldik)*, e Wappefigur i de Heraldik

**Salz** isch de Familiename vo däne Persone:
* Abraham Salz (* um 1866; † um 1942), en galizische Zionist, Rächtsaawalt und Füerer vo de Chowewe Zion
* Arthur Salz (1881–1963), en dütsche Sozial- und Wirtschaftswüsseschaftler
* Hans Salz (1905–1972), en dütsche Liechtathlet
* Manuel Salz (* 1985), en dütsche Fuessballspiller (Gooli)
* *Sam Salz* (1894–1981), en amerikanische Kunsthändler, Kunstsammler und Mäzen
Johannes Hampel (Pädagoge)

Dr **Johannes Hampel** (* 24. Augschte 1925 z Troppau; † 4. April 2016 z Augschburg) isch e dytsche Pedagog un Profässer fir Didaktik vu dr Sozialkund an dr Universitet Augschburg gsii.

## Lääbe
Dr Johannes Hampel isch dr Brueder vu dr Maria-Ward-Schweschter Renata Hampel.

Är het z Regensburg, z Minche un z Ellensburg/Washington Gschichte, Filosofy un Bolitikwisseschaft studiert. Anne 1957 het er an dr Ludwig-Maximilians-Universität München bim Fritz Stippel promoviert. 1959 isch er wisseschaftlige Assischtänt an dr PH&nbsp;Augschburg wore. Zäme mit em Franz Seilnacht (Lehrbeufdraite vu dr Pedagogische Hochschuel Minche) het er s Schuelbuech *Wir erleben die Geschichte* gschribe.

Vu 1972 bis 1985 isch er Schefredakteer vu dr Zytschrift *Politische Studien*, wu vu dr Hanns-Seidel-Stiftig uusegee wird. Dr Hampel isch iber vyl Johr Landes- un Bundesvorsitzer vu dr Katholische Erziehergmainschaft (KEG) un Vorsitzer vu dr Gsellschaft fir chrischtli-jidischi Zämenarbet z Schwabe.

Syter anne 1988 isch er Vorsitzer vum Augschburger Bukowina-Inschtitut gsii.

## Schrifte
* *Das erzieherische Vorbild. Grundlagen, Wesen, Bedeutung.* München 1957.
* (Mit em Walter Grulich), * Politische Plakate der Welt.* München 1971.
* (Mit em Ambros Schor), *Sozialkunde in der Hauptschule.* Donauwörth 1980.
* *Machtergreifung vor 50 Jahren. Zur Tragik des Widerstandes.* München 1983.
* (Mit em Stefan Vogel), *Augsburg. Bild einer 2000-jährigen Stadt.* Augsburg 1985.
* (Hrsg.) *Das Bukowina-Institut in Augsburg.* Augsburg 1990.
* *Von Troppau bis Czernowitz. Vermächtnisse eines Mitteleuropäers im 20. Jahrhundert.* Augsburg 1995.

## Literatur
* Kürschners deutscher Gelehrten-Kalender

## Weblink
* Profilsyte bi dr ''Sudetedytsche Akademy vu dr Wisseschafte un Chinscht e.&nbsp;V.''

## Fueßnote