open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rheinbrücke bei Laufen

D **Rhybrugg bi Laufè** (au Rhyfallbrugg benamst) isch è eingleisigi Ysebaabrugg vo dè Rhyfallbaan, wo i dè Schwiz zwǜschè Laufè-Uuwisè un Neuhuusè obberhalb vum Rhyfall dè Hochrhy übberquèrè duèt. S Bauwärch stammt uss èm Johr 1856 un isch am ÈndI vo dè 1950er um beidsitigi Fussgängerschteeg erwiterèt worrè.

## Gschichtè
D Rhyfallbaan isch ab 1855 vo dè Rhyfallbaan-Gsellschaft baut worrè, wo am 4.&nbsp;Novembèr 1856 vo dè Schwizerischi Nordoschtbaan (NOB) übbernõ worrè isch. Dè Bau vo dè Baanschtreggi, wo Winti mit Schaffuusè vobindet, umfasst unter andrem zwǜschè dè Stationè Neuhuusè un Schloss Laufè am Rhyfall è Brugg übber dè Hochrhy, wo öppè 200&nbsp;Meter obberhalb vum Rhyfall übber dè Stròm übbèrè gòt. Aafangs isch è 130&nbsp;Meter langi iiserni Gitterdrägerbrugg mit drei Öffnungè un gmauèrtè Widderlager vorgsää gsi. Nõchdèmm abaer bim Büèz für èn Hǜlfsschteeg uff dè ganzè Längi vo dè Brugg è uusreichendi Aazaal vo Stellè mit stabilèm Chalchschteifels mit wènnig Düèfi feschtgschtellt worrè isch, hèt mò umblaant uff è gmuèrts Bogèviadukt. Des bedütet è Koschtèyschparig vo 90.000&nbsp;Frankè. D Brugg isch zwǜschè 1855 un 1856 gmäss dè Blään vum Obberingenieur Carl Ruland baut worrè. D Bauköschtè hèn 220.000&nbsp;Frankè bedrait. È umfangrychi Inschtandsetzig hèt öppè hundert Johr spòter vum Dezembèr 1957 bis März 1959 stattgfundè. Deby isch unter andrem s Gwölbe voschtärkt un èn Schotterdroog uss Staalbedong mit beidsitigè Stützè für è zuèsätzlichi Fussgängerschteeg, ybaut worrè. Zletscht isch es zwǜschè 2004 un 2007 zuè nèrè Inschtandsetzig für 1,2&nbsp;Millionè Frankè chò. È Volegig vo de Haltestell Schloss Laufe uf d Brugg isch sit Endi vo de 2000er Johr diskutiert worde.

## Konschtruktion
Diè eingleisigi, 177&nbsp;Meter langi Ysèbaabrugg übberschpannt in èm Winkel vo öppè 55&nbsp;Grad in uugfäär 10&nbsp;Meter Höchi dè Hochrhy. Well d Laag vo dè Fundamänt sich dè stark furchigè Flusssollè aabassè hèt müèsè, isch s gmuèrte Viadukt im Grundriss nit graad un wyst nüü grossi Gwölbe mit unglychè lichtè Wittènè zwǜschè 12 un 18&nbsp;Meter un a dè linkè Sitè vum Rhy è chlyns mit 6&nbsp;Meter uff. D Pfylerachsabschtänd sin maximal 18,6&nbsp;Meter gross un d Gewölbebreiti 4&nbsp;Meter. Diè obber Schotterwannè uss Staalbedong isch yschlièsslich dü Sitèärm mit dè beiden 1,4&nbsp;Meter breitè Trottoir dotal 7,6&nbsp;Meter breit.
 
## Luèg au
* Lischtè vo dè Rhybruggè

## Bilder

Datei:Rheinbruecke bei Laufen 02 09.jpg|Bligg nõch Weschtè zum Dunnel *Schloss Laufè*
Datei:Rheinbruecke bei Laufen 03 09.jpg|Doppelschtogg-Pendelzug Re&nbsp;450
Datei:Neuhausen - Rhein IMG 3723.JPG|Gwölbedetail
Datei:Rheinfall IMG 3753.jpg|Nordsitè mit Abendsonne
Rheinfall Bruecken Schweizerhof.jpg|Südsitè mit Zug


## Literadur
* Hans Rudolf Stierli, Erwin Stucki, Paul Wüst: * Vor dem Bau der N4: Die Rheinübergänge zwischen Stein am Rhein und Eglisau*. I dè:*Rheinbrücke N4*, Hrsg. Nationalstrǒssèbüro vum Kanton Schaffuusè, Meier Volaag Schaffuusè 1995, ISBN 3-85801-112-6

## Weblinggs

* Wüst Bauingenieure AG: Referenzobjèkt Rhybrugg bi Laufè  (PDF; 2,8&nbsp;MB)

## Einzelnõchwys
Aggada

***Aggada*** (aram. ; dt. „Verkündig“, „Verzelts“, „Saag“, äigentlig: „Sammlig“) bezäichnet die homiletische und nitgsetzlige Inhalt vo dr antike rabbinische Litratuur. Si schliesse sich vilmol an biblischi Teggst und Stoff aa und spiegle und illustriere s religiöse Dänke, wärde aber nit as verbindligi Leere gwärtet. Vili Elimänt vo dr Aggada si über 2000 Joor alt. Zu de wichdigste Verfasser vo dr *Aggada* häi Tannaim, Amoraim, Savoraim und Geonim ghöört.

D *Aggada* stoot im Geegesatz zur *[[Halacha]]*. Säll si Teggst, wo gsetzestechnischi Ufgoobe mit Logik und talmudischer Dialektik löse.   

D *Aggada* (oder *Haggada*) sött mä nid verwäggsle mit dr bsundrige *[[Haggada|Haggada schel Pessach]]*, wo men ere vilmol churz äifach *Haggada* säit. Bi dr *Pessach-Haggada* handlet es sich au um *Aggada*, aber eben nume um e bsundrigi us em Bestand vo de dradizionelle jüdische Gschichte. Si verzelt vom Uszuug us Egüpte und wird am Oobe vom Seder vorglääse.

## Weblingg
* 
* jewishvirtuallibrary.org: Halakha/Aggadata/Midrash (ängl.)
* jewishencyclopedia.com: Midrash Haggadah (ängl.)
Isnād

Dr ***Isnād*** () isch d Chetti vo de Überliiferer vom ene *[[Hadith]]*, wo d Authentizidäät von ere Ussaag vom Brofeet Mohammed söll stütze und dr *Hadith* immer iiläitet.

In dr islamische Dradizionslitratuur duet mä sich iigehend mit de *Isnade* beschäfdige, d.&nbsp;h. mä widmet sich de Überliiferer sälber und forscht iiri Lääbensumständ und Kontakt zu iire eltere (Leerer) und jüngere (Schüeler) Zitgenosse us. Mä däilt d Isnade in verschiideni Kategorie ii, je nochdäm wievil Gliider in dr Chetti feele oder je nochdäm wie bekannt si si.

D Analüse vo de *Isnade* si in de islamische Gleertekräis au hüte hooch aagsee und si wärde vo dr Islamwüsseschaft erforscht.
 
## Litratuur
* Ignaz Goldziher: *Muhammedanische Studien.* Halle 1890 (Bd. II). Reprint: Georg Olms, Hildesheim 2004
* Ignaz Goldziher: *[[Vorlesungen über den Islam]].* Häidelbärg 1910, S. 40ff.
* Josef Horowitz: *Alter und Ursprung des Isnads.* In: *Der Islam.* Bd. 8/1918, S. 39-47
* Johann Fück: *Die Rolle des Traditionalismus im Islam.* In: *Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft (ZDMG).* 93/1939, S. 1-32
* Gautier H.A. Juynboll: *Muslim Tradition: Studies in Chronology, Provenance and Authorship of Early Hadith.* (Cambridge Studies in Islamic Civilization) Cambridge University Press, Cambridge 1983
Fatwa

E ***Fatwa*** (, pl. ) isch e Rächtsuskumft, won e muslimischi Autoridäät git uf e Froog wo an si gstellt worde isch. Iire Zwäck isch s, e religiöses oder rächtligs Brobleem z klääre, wo under muslimische Glöibige entstande isch. Däm, wo d Rächtsuskumft verfasst, isch mäistens e Spezialist in dr islamische Jurisprudänz (*[[Fiqh]]*]) und mä säit em Mufti; wär um d Rächtsuskumft bittet, wird as *Mustaftī*  bezäichnet. D Instiduzioon vom *Fatwa* isch s islamische Gegestück zu de *[[Response (Judentum)|Responsa]]*, wo d Rächtsuskümft vo de halachische Autoridääte im Juudedum si.

S grammatikalische Gschlächt vom Wort *Fatwā* im Arabische isch männlig, es wird in dr dütsche wüsseschaftlige Litratuur aber mäistens as Nöitrum behandlet. In mängge Publikazioone cha mä s aber au Femininum finde.

Äini vo de *Fatwa*, wo in dr nid-uslamische Wält am bekanntiste worde si,  stammt vom iranische Ayatollah Khomeini. Am 14. Februar 1989 het dr Schiitefüerer festgläit, ass dr Schriftsteller Salman Rushdie wäge aagäbliger Gotteslästerig im Buech „Die Satanischen Verse“ und wäge Abfall vom Islam müess döödet wärde. Öb s *Fatwa* aber gültig isch, isch umstritte, vor allem under de Sunnite.

## Litratuur
* Aly Abd-el-Gaphar Fatoum: *Der Einfluß des islamischen Rechtsgutachtens (Fatwā) auf die ägyptische Rechtspraxis am Beispiel des Musikhörens*. Frankfurt am Main [u. a.], Lang, 1994.
* Bettina Gräf: *Islamische Gelehrte als politische Akteure im globalen Kontext: eine Fatwa von Yusuf ʿAbdallah al-Qaradawi*. Berlin: Schwarz 2003.
* Zafarul Islam: "Fatawa-Works of the Sultanate Period and their Response to Socio-Economic Problem" in Nadeem Hasnain (ed.): *Beyond Textual Islam*. New Delhi 2008. S. 113-134.
* Benjamin Jokisch.: *Islamisches Recht in Theorie und Praxis*. Analyse einiger kaufrechtlicher Fatwas von Taqī'd-Dīn Aḥmad b. Taymiyya. In: *Islamkundliche Untersuchungen*. Band 196. Schwarz, Berlin 1996. ISBN 3-87997-248-6 
* Muhammad Khalid Masud / Brinkley Messick / Ahmad S. Dallal: Artikel Fatwā: Concepts of Fatwā; Process and function; modern usage, in: John L. Esposito (Hg.): *The Oxford Encyclopedia of the Islamic World*, Oxford 2009.

## Weblingg
* Cyberfatwa
* Suedasien.info: Übersichtsardikel Fatwa
* Fatwa Online
*  (Malaysia)
* Fatwa Center, Islam Web
* Fatwa-Archiv vom evangelikale Institut für Islamfrooge

## Fuessnoote
Friedrich Karl Oehler

Dr **Friedrich Karl Oehler** (* 19. Augschte 1844 z Wyswyl; † 12. Merz 1910 z Haidelberg) isch e evangelische Theolog un Brelat vu dr Evangelische Landeschilche z Bade gsii.

## Läben un Beruef
Dr Oehler isch z Witteweier (hite Gmai Schwanau) z Sidbaden ufgwachse, wu sy Vater Gmainds- un Bezirksrot gsii isch. Är isch dert uf d Volksschuel gange un derno uf s Lyzeum z Lohr, speter z Charlsrue. Derno het er z Halle (Saale) un z Haidelberg Theology studiert. In dr Zyt vum Studium isch er 1863 Mitglid vu dr Schwarzburgbund-Verbindig *Tuiskonia Halle* wore. Noch em Studium isch er Vikar z Betberg (hite Ortsdail vu Bugginge) gsii, wun er au sy speter Wyyb Mathilde Werner chänneglehrt het, un au z Laufe (hite Ortsdail vu Sulzburg) un z Meßkirch. Sy erschti Bfaarei isch em z Sanderge aabote wore, är isch aber anne 1879 fir langi Johr uf Pforze gange. Vu dert isch er 1894 in dr Oberchilcheot beruefe wore. Ärhet aber au wyter as Bfaarer gschafft.

Anne 1904 isch dr Oehler as Noofolger vum Albert Helbing, wu s Amt vum Bresidänt vum Oberchilcheot ibernuu het, zum Brelat un dodermit zum gaischtli Oberhaupt vu dr Evangelische Landeschilche z Bade beruefe wore. Dr Oehler un dr Helbing hän zämme d Laitig vu dr badische Landeschilche bildet, wu dodmol dr jewylig Großherzog vu Baden as *„summus episcopus“* vorgstanden isch.

Im Johr 1909 het dr Oehler sy Amt niderglait. Sy Noofolger as Brelat vu dr Evangelische Landeschilche z Bade isch dr Ludwig Schmitthenner wore, wu di gaischtli Laitig vu dr Landeschilche iber s Johr 1918 (wu s landesheerli Chilcheregimänt ewäggfallen isch) uuse ghaa het.

Dr Oehler isch scho ai Johr no sym Ruggdritt as Brelat im Merz 1910 z Charlsrue gstorbe.

## Fueßnote
Qisas al-anbiyāʾ

D **Qisas al-anbiyāʾ** () isch e Gattig vo Büecher uf Arabisch, Persisch und Türkisch, wo in ene Gschichte über die vorislamische Brofeete us us ere islamische Perspektive verzelt wärde. S Material isch mäistens in ere chronologische Räijefolg aagordnet, so dass mä es Bild von er gschlossnige islamische Vorzit überchunnt, vo dr Erschaffig vo dr Wält bis zum Ufdräte vom Brofeet Mohammed. Si überschniide sich inhaltlig mit islamische Wältchronike, wo mä s gliiche Material vilmol in de Iiläitigsdäil zur vorislamische Zit cha finde, und mit dradizionelle Korankommentar, wo uf die Gschichte zruggriffe, wenn si die narrative Passaasche im Koran behandle.

## Litratuur
* Raif Georges Khoury: *Les légendes prophétiques dans l'Islam. Depuis le Ier jusqu'au IIIe siècle de l'Hégire*. Wisbade 1978.
* Marianna Klar: *Interpreting Tha'labi's tales of the prophets: Temptation, responsibility and loss*. London 2009.
* Rachel Milstein, Karin Rührdanz und Barbara Schmitz: *Stories of the Prophets. Illustrated Manuscripts of Qiṣaṣ al-Anbiyāʾ*. Costa Mesa 1999.
* Tilman Nagel: *Die Qiṣaṣ al-Anbiyāʾ: ein Beitrag zur arabischen Literaturgeschichte*. Bonn 1967.
* Abū Isḥāq Aḥmad b. Muḥammad b. Ibrāhīm aṯ-Ṯaʿlabī: *Islamische Erzählungen von Propheten und Gottesmännern. Qiṣaṣ al-Anbiyāʾ oder ʿArāʾis al-maǧālis* Übersetzt und kommentiert vom Heribert Busse. Wisbade 2006.
* Roberto Tottoli: *The Stories of the Prophets by Ibn Mutarrif at-Tarafi*. Berlin 2003.
Wahb ibn Munabbih

Dr **Abū 'Abd Allāh Wahb ibn Munabbih** (; * um 654 z Dhimar, Jemen; † 728 oder 732) isch e südarabische Verzeler und Überliiferer vo Isrāʾīlīyāt (jüdisch-christligi Überliifrige im Islam) gsi.

## Si Lääbe
Dr Wahb ibn Munabbih isch z Dhimar uf d Wält cho, wo zwäi Daagesräise vo Sanaa, dr Hauptstadt vom Jemen, äwäg isch. Vo sim Vater, wo d Härkumft von em persisch gsi isch, wird brichdet, er sig zur Zit vom Brofeet Mohammed zum Islam überdräte. Mit sine fümf Brüedern het dr Wahb z Sanaa gläbt; vier von ene wärde zu de *Tabi'in* zelt, de „Noochfolger“ vom Mohammed, wo erst noch sim Dood uf d Wält cho si, aber Zitgenosse vo sine Gfäärte gsi si. Z Sanaa isch dr Wahb Richter gsi und häig zerst an dr *qadar* (freie Wille) glaubt, spööter aber im Liecht vo dr Offebaarig häig er die Überzüügig ufgee. Er isch e Zit im Gfängnis gsi, woorschinlig wäge Usenandersetzige wäge dene Aaschaujige, und isch an de Folge von ere Brügelstroof gstorbe, won en dr Guwernöör vom Jemen drzue verurdäilt het.

## Si Wärk
Em Wahb ibn Munabbih wärde e Hufe Büecher zuegschriibe, wo dr Inhalt von ene vo jüdische und christlige Gleerte überliiferet und zum Däil no zu Läbzite vom Autor ufgschriibe worde si. Wil aber d Alfabetisierig im islamische Arabie erst um d Middi vom 8. Joorhundert aagfange het, cha mä nüt gnauers wüsse. Zu de Wärk, wo mä von ene dänggt, ass si dr Wahb ibn Munabbih gschriibe chönnt ha, ghööre biblischi Gschichte und Kommentar, Gschichte über die vorislamischi arabischi Periode (bsundrigs im Jemen), und Wärk mit räin islamischem Inhalt, drunder *Maghazi Rasul Allah* („D Fäldzüüg vom Gsandte vo Gott“). Vo däm git s en äinzigi Abschrift uf eme Papyrus, und dä wird z Häidelbärg ufbewaart.

## Litratuur
* Raif Georges Khoury: Art. "Wahb b. Munabbih" in The Encyclopaedia of Islam. New Edition Bd. 11, 34a-36a.
* Michael Pregill: "Isrāʾīliyāt, myth, and pseudoepigraphy: Wahb b. Munabbih and the early islamic versions of the fall of Adam and Eve" in *Jerusalem Studies in Arabic and Islam* 34 (2008) 215–284.
Francesco Cossiga

Dr **Francesco Cossiga** (* 26. Juli 1928 z Sassari, Sardinie (Italie); † 17. Augschte 2010 z Rom) isch e italiänische Bolitiker vu dr ehmolige Democrazia Cristiana (DC) gsii. Är isch Minischterbresidänt vu 1979 bis 1980 un Staatsbresidänt vu 1985 bis 1992 gsii.

## Läben un Beruef
Dr Cossiga isch ab 1959 Staatssekretär im Verdaidigungsminischterium gsii. Anne 1974 isch er Minischter ohni Gschäftsberaich wore, derno 1975 un vu 1976 bis 1978 Inneminischter. Noch em Mord am Aldo Moro isch er zruggdrätte.

Im Augschte 1979 isch dr Cossiga Minischterbresidänt vun ere Ibergangsregierig us DC, PLI, PSD) un Barteilose wore. Im April 1980 het er e Regierig us DC, PSI un PRI bildet. Noch ere Abstimmigsniderlag isch d Regierig im Septämber 1980 zruggdrätte. 

Anne 1983 isch dr Cossiga zum Bresidänt vum Senat gwehlt wore un am 24.&nbsp;Juni 1985 schließli as Noofolger vum Alessandro Pertini zum Bresidänt vu dr Republik. Är isch am 28. Mai 1992 zruggdrätte, sy Noofolger isch dr Chrischtdemokrat Oscar Luigi Scalfaro wore.

## Weblink
Alberschwende

**Alberschwende** ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Alberschwende lit südlich vom Bodesee im Breagazer Wald. D Nochburgmuanda vo Alberschwende siand Bildstua, Buach, Lange, Dòòre, Langenegg, Lingenou, Egg, Schwarzabearg und Doarabiro. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 55,8 % Landwirtschaftsfläch, 37,1 % Wald, 0,6 % Alpa, 2,1 % Sidlungsfläche und 4,4 % sunschtige Fläche gsi.

## Gschicht
Alberschwende ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1227 als *Albrichsswendi*.

## Verwaltig
D Bürgermoaschtrin vo Alberschwende ischt d Angelika Schwarzmann vo dr ÖVP.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Alberschwende khört zum Bodeseealemannisch, isch abr stark beiflusst vum Breagazerwälderischa, des im gsamta Breagazer Wald gsprocha würd.

## Weblink

* www.alberschwende.at

## Fuaßnota
Joshua Wheeler

**Joshua L. Wheeler** (* 22. Novämber 1975 z Roland, Oklahoma; † 22. Oktober 2015 in de Provinz Kirkuk, Irak) isch en Stabsfeldweibel von de US-Amerikanische Delta Force gsi. Er isch de erschti US-amerikanisch Soldat sit em 2011, wo im Irak gfalle isch.

## Militärischi Karriere
De Wheeler isch im 1995 Mitglied vo de US Army worde und het sini Grundusbildig z Fort Benning im US-Bundestaat Georgia gmacht. Er isch dann z Fort Lewis (Washington) stationiirt gsi und vo dete us drü Kampfiisätz in trat 1995 in Afghanistan und im Irak gha. Im 2004 isch de Wheeler in Fort Bragg (North Carolina) stationiirt worde, wo er em *United States Army Special Operations Command* unterstellt gsi isch und vo wo er bi insgsamt elf Spezialiisätz, ebefalls in Afghanistan und em Irak, derbi gsi isch.

Am 22. Oktober 2015 isch de Wheeler bi eme Iisatz im Irak gege de IS töt worde, wo er zämme mit öppe zwänzg Delta Force-Soldate und Peschmerga-Einheite öppe 70 Geissle befreit het. Di Geisle, so wird brichtet, siged kurz vor ihre Exekution gstande. In de zwischeziit het er posthum s Purple Heart übercho. Sit em 2011 isch er de erscht amerikanisch Soldat, wo im Irak gfalle isch.

## Privats
De Wheeler isch bi sim Tod zum zweite Mol ghürote gsi. Vo sine erschte Frau het er drü Söhn gha, wo bi ihm gläbt hei. Sit em Auguscht 2015 het er au en Sohn mit sine zweite Frau gha. Uf de Muettersite het de Wheeler e Cherokee-Abstammig gha.

## Einzelnochwis
Andelsbuch

**Andelschpue** (amtlich *Andelsbuch*) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Andelschpue lit im Breagazerwald uf 613&nbsp;Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 43,6 % Landwirtschaftsfläch, 33,4 % Wald, 18,0 % Alpa, 1,6 % Sidlungsfläche und 3,3 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Andelschpue siand Egg, Bezau, Reuthe und Schwarzenberg.

## Gschicht
Andelschpue ischt zum erschte Mol im Johr 1080 als *Andollisbuve* gnennt worra.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Andelschpue ischt dr Bernhard Kleber.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Andelschpue khört zum Bodeseealemannisch.

## Literatur
* Samuel Plattner: *Die Bezegg im Bregenzerwald und ihre Bedeutung. Ein Gedenkblatt. Erinnerung an die feierliche Eröffnung des Bezegg-Monumentes am 20. August 1871.* Verlag der Wagner‘schen Buch- und Kunsthandlung, Bregenz & Feldkirch 1871.
* Clarina Fally, Armin Schwendinger, Hubert Mossbrugger: *100 Jahre Viezuchtverein Andelsbuch.* Viehzuchtverein Andelsbuch, Andelsbuch 1994.
* Vorarlberger Landesmuseum: *900 Jahre Andelsbuch.* Ausstellungskatalog des Vorarlberger Landesmuseums Nr. 90, Vorarlberger Landesmuseum, Bregenz 1980.
* Handwerksverein Andelsbuch: *Handwerker- und Gewerbeverein Andelsbuch 1791–1991.* Festschrift. Andelsbuch 1991.
* Karl Heinz Burmeister u.&nbsp;a.: *Andelsbuch. Aus Geschichte und Gegenwart einer Bregenzerwälder Gemeinde.* Gemeinde Andelsbuch, Andelsbuch 1980.
* Leo Metzler: *Chronik Marienheim Andelsbuch.* Eigenverlag, Andelsbuch 1964.

## Weblink

* www.andelsbuch.at

## Fuaßnota
Au (Vorarlberg)

**Ou** (amtlich *Au*) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Ou lit im hintere Doal vom Breagazerwald. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 12,7 % Landwirtschaftsfläche, 38,9 % Wald, 38,6 % Alpa, 0,6 % Sidlungsfläche und 9,3 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Ou siand Damüls, Mellau, Schnepfau, Bizau, Bezau, Schoppernau, Fontanella und Sonntag (Vorarlberg)

## Gschicht
Z Jaghuuse ischt 1372 a Kapell iigweit worra.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Ou ischt dr Andreas Simma.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Ou khört zum Bodeseealemannisch.

## Lüüt
* Monika Helfer (* 1947 z Ou), Schriftstellerin

## Literatur
* Markus Staudinger, Günter Bischof (Geländeerhebung), Markus Staudinger (Bericht): *Aktualisierung des Biotopinventars Vorarlberg – Gemeinde Au.* In: Vorarlberger Landesregierung Abteilung Umweltschutz [IVe], AVL Arge Vegetationsökologie und Landschaftsplanung (Hrsg.): *Biotopinventar Vorarlberg.* Februar 2009 (vorarlberg.at [PDF]).

## Weblink

* www.gemeinde-au.at/

## Fuaßnota
Bartholomäberg

**Bèèrg** (amtlich *Bartholomäberg*) ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Montafon) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Bèèrg lit im Montafon. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 32,5 % Landwirtschaftsfläche, 31,5 % Wald, 32,4 % Alpa, 1,2 % Sidlungsfläche und 2,5 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschicht
Bèèrg ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1350.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Bèèrg ischt dr Martin Vallaster.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Bèèrg khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* bartholomaeberg.riskommunal.net

## Fuaßnota
Bezau

**Bèèza** (amtlich *Bezau*) ischt a Marktgmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Bèèza lit südöschtlich vom Bodesee uf 650 Meter Höhe Talbecke südlich vo dr Bezegg. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 12,2 % Landwirtschaftsfläch, 36,4 % Wald, 44,4 % Alpa, 0,5 % Sidlungsfläche und 6,5 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Bèèza siand Andelsbuch, Egg, Mittelberg, Schoppernau, Au, Bizau und Reuthe.

## Gschicht
Bèèza ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1248 als *Baezenouwe*.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Bèèza ischt dr Gerhard Steurer.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Bèèza khört zum Bodeseealemannisch.

## Literatur
* Wilhelm Meusburger: *Bezau – Geschichte – Gesellschaft – Kultur. Heimatbuch.* Marktgemeinde Bezau, Bezau 1995, ISBN 3-85258-034-X.

## Weblink

* www.bezau.at

## Fuaßnota
Bildstein (Vorarlberg)

**Bildsta** (amtlich *Bildstein*) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Bildsta lit südlich vom Bodesee uf 659 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 53,0 % Landwirtschaftsfläch, 44,0 % Wald, 0,5 % Sidlungsfläche und 2,5 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Bildsta siand Wolfurt, Buch, Alberschwende, Schwarzach und Dornbirn.

## Gschicht
Bildsta ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1379.

## Verwaltig
D Bürgermoaschtrin vo Bildsta ischt d Judith Schilling-Grabher.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Bildsta khört zum Bodeseealemannisch.

## Literatur
* August Hinteregger, Gert Ammann: *Pfarr- und Wallfahrtskirche Maria Heimsuchung Bildstein.* 7. neu bearbeitete Auflage. Schnell & Steiner, Regensburg 2007, ISBN 978-3-7954-4412-9, (*Schnell, Kunstführer* 649).

## Weblink

* www.gemeinde-bildstein.at

## Fuaßnota
Bizau

**Büzo** (amtlich *Bizau*) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Büzo lit im Breagazerwald, südöschtlich vom Bodesee uf 681 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 19,3 % Landwirtschaftsfläch, 44,9 % Wald, 32,4 % Alpa, 0,5 % Sidlungsfläche und 3,0 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Büzo siand Bezau, Au, Schnepfau und Reuthe.

## Gschicht
Büzo ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1297.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Büzo ischt dr Josef Bischofberger.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Büzo khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.bizau.co.at

## Fuaßnota
Blons

**Blòòs** (amtlich *Blons*) ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Großes Walsertal) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Blòòs lit uf 903 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 21,4 % Landwirtschaftsfläch, 40,9 % Wald, 34,9 % Alpa, 0,3 % Sidlungsfläche und 2,4 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschicht
Blòòs ischt zum erschte Mol gnennt worra vor 1374. Im 14. Johrhundert hond si Walser aagsidlat.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Blòòs ischt dr Stefan Bachmann.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Blòòs khört zum Walserdütsch.

## Weblink

* www.blons.at

## Fuaßnota
Bludesch

**Bludesch** ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Walgau) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Bludesch lit im mittlere Walgau uf 529/540 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 42,8 % Landwirtschaftsfläch, 42,4 % Wald, 7,4 % Sidlungsfläche und 7,4 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Bludesch siand Schlins, Schnifis, Nenzing, Thüringen und Ludesch.

## Gschicht
Bludesch ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 842 als *villa pludassis*.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Bludesch ischt dr Martin Konzet.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Bludesch khört zum Bodeseealemannisch.

E Mundartautorin vo Bludesch isch d Anni Mathes.

## Weblink

* www.bludesch.at

## Fuaßnota
Brand (Vorarlberg)

**Prand** (amtlich *Brand*) ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Brandnertal) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Prand lit im Brandnertal im öschtriichische Rätikon, uf 1.037 Meter Höhe an dr Alvier. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 7,3 % Landwirtschaftsfläch, 24,4 % Wald, 35,1 % Alpa, 0,3 % Sidlungsfläche und 32,9 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschicht
Prand ischt im Johr 1347 vo 12 Walserfamilie gründet worra.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Prand ischt dr Michael Domig.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Prand khört zum Walserdütsch.

## Weblink

* www.gemeinde-brand.at/

## Fuaßnota
Buch (Vorarlberg)

**Bua** (amtlich *Buch*) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Bua lit südlich vom Bodesee, uf  Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 41,3 % Landwirtschaftsfläch, 52,5 % Wald, 1,5 % Sidlungsfläche und 4,7 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Bua siand Bregenz, Langen, Alberschwende, Bildstein, Wolfurt und Kennelbach.

## Gschicht
Bua ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1335 als *Germannesbuoch*.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Bua ischt dr Franz Martin (Stand 2018). 

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Bua khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.gemeinde-buch.at

## Fuaßnota
Bürs

**Büürsch** (amtlich *Bürs*) ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Walgau) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Büürsch lit uf 555-2643&nbsp;m ü. M. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 10,1 % Landwirtschaftsfläch, 35,0 % Wald, 34,4 % Alpa, 1,9 % Sidlungsfläche und 18,7 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschicht
Büürsch ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 802 als *puire*.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Büürsch ischt dr Georg Bucher.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Büürsch khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.buers.at

## Fuaßnota
Bürserberg

**Büürscherbearg** (amtlich *Bürserberg*) ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Brandnertal) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Büürscherbearg lit uf 871 Meter Höhe am Iigang vom Brandnertal. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 25,1 % Landwirtschaftsfläch, 46,0 % Wald, 21,8 % Alpa, 0,8 % Sidlungsfläche und 6,3 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschicht
1347 hond si 12 Walserfamilie im Tal *Vallavier* niderglau.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Büürscherbearg ischt dr Fridolin Plaickner.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Büürscherbearg khört zum Walserdütsch.

## Weblink

* www.buerserberg.at

## Fuaßnota
Dalaas

**Talòòs** (amtlich *Dalaas*) ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Klostertal) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Talòòs lit am Fuaß vo dr Kloschtertaler Alpe, vom Läächquellegebirg und vo dr Verwallgruppe im Kloschtertal uf 835 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 4,9 % Landwirtschaftsfläch, 23,6 % Wald, 49,9 % Alpa, 0,3 % Sidlungsfläche und 21,2 % sunschtige Fläche gsi.

## Gschicht
Talòòs ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1303 als *Zu Talaus*.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Talòòs ischt dr Christian Gantner.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Talòòs khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.dalaas.at

## Fuaßnota
Damüls

**Dimülsch** (amtlich *Damüls*) ischt a Gmääind im Bezirk Brägaz (Region Brägazerwåld) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Dimülsch ischt a Ströisidlig im Tal vom Argebach, zwüschat da Dimülscher Bärga im Norde und em Läächquellegebirg und dr Glatthorngruppe am Faschinajoch im Süde. Vom Gmääindsbiet sind im Jåhr 1996 18,8 % Landwirtschaftsflächi, 16,6 % Wåld, 62,2 % Ålpa, 0,3 % Sidligsflächi und 2,0 % wiiteri Flächi gsi. D Nåchburgmääinda vo Dimülsch sind Dornbirn, Laterns, Blons, Fontanella, Mellau und Au.

## Gschicht
Dimülsch ischt um 1300 vo Walser gründet worda. Zum eerschte Mål gnännt worda ischt d Gmääind im Jåhr 1313 (1382 *Tumuls*).

Hüt ischt Dimülsch wäga schinar guata Schneeverhältnis a gäära bsuachta Skisportort.

## Verwaltig
Dr Bürgermääischter vo Dimülsch ischt dr Stefan Bischof.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Dimülsch khöört zum Walsertütsch.

## Literatur
*  

## Weblink

* www.damuels.at

## Fuaßnota
Dünserberg

**Dinserbearg** (amtlich *Dünserberg*) ischt a Gmuand im Bezirk Fealkirch (Region Walgau) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Dinserbearg lit uf 1.270 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 32,6 % Landwirtschaftsfläch, 44,1 % Wald, 20,5 % Alpa, 0,5 % Sidlungsfläche und 2,2 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschicht
Dinserbearg ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1303.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Dinserbearg ischt dr Walter Rauch.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Dinserbearg khört zum Walserdütsch.

## Weblink

* www.duenserberg.at

## Fuaßnota
Doren

**Dòòre** (amtlich *Doren*) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Dòòre lit im Nordweschte vom Breagazerwald am Sulzbergstock. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 53,0 % Landwirtschaftsfläch, 42,4 % Wald, 0,8 % Sidlungsfläche und 3,7 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Dòòre siand Sulzberg, Krumbach, Langenegg, Alberschwende und Langen bei Bregenz.

## Gschicht
D Pfarrei Dòòre hot ursprüngli zua Breagaz khört, ab 1497 zua Sulzberg.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Dòòre ischt dr Guido Flatz.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Dòòre khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.doren.at

## Fuaßnota
Düns

**Dins** (amtlich *Düns*) ischt a Gmuand im Bezirk Fealkirch (Region Walgau) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Dins lit uf 753 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 36,9 % Landwirtschaftsfläch, 56,2 % Wald, 3,7 % Sidlungsfläche und 3,2 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschicht
Dins ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr um 842.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Dins ischt dr Ludwig Mähr.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Dins khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.duens.at

## Fuaßnota
Eichenberg (Vorarlberg)

**Oachebearg** (amtlich *Eichenberg*) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Leiblachtal) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Oachebearg lit öschtlich vom Bodesee am Hang vom Pfändermassiv. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 35,3 % Landwirtschaftsfläch, 59,4 % Wald, 2,2 % Alpa, 0,6 % Sidlungsfläche und 2,6 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Oachebearg siand Möggers, Langen bei Bregenz, Lochau und Hörbranz.

## Gschicht
Oachebearg ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1320 als *Aichberg*.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Oachebearg ischt dr Josef Degasper.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Oachebearg khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.eichenberg-bodensee.at

## Fuaßnota
Fontanella

**Obergricht** (amtlich *Fontanella*) ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Großes Walsertal) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Obergricht lit uf 1145 m Höhe im nördliche Doal vom Große Walsertals. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 10,3 % Landwirtschaftsfläch, 23,1 % Wald, 61,6 % Alpa, 0,2 % Sidlungsfläche und 4,8 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschicht
Obergricht ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1363 als *Funtanell*. Dr Ort ischt im 14. Johrhundert vo Walliser Kolonischte gründt worra.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Obergricht ischt dr Werner Konzett.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Obergricht khört zum Walserdütsch.

## Weblink

* www.fontanella.at

## Fuaßnota
Judenregal

S **Juuderegal** isch e middelalterligs königlichs Hoheitsrächt (Regal) gsi. Es het im Häilige Römische Riich d Juude as *„Schutzjuude“* für Gäld under e Schutz vom Kaiser gstellt.

Dr Köönigsfriide, wo über die underschidligste Persone het chönne usbräitet wärde, isch scho lang en Iikumftskwelle für die königliche Kasse gsi. D Juude häi drbii e groossi Rolle gspiilt. Scho in dr Karolingerzit häi d Juude e Schutzzins zaalt und si under em Schutz vom Köönig gstande. Drfür si si vom Zoll befreit gsi und häi verschidnigi königlichi Briwilegie gnosse. D Karolinger häi d Juude noch iirem Status in verschidnigi Grubbe iidäilt, si si aber nit as Liibäigeni aagluegt worde. Im Wormser Briwileeg vo 1090 häi d Salier dr Juudeschutz ernöieret und verbesseret und häi sä dr königliche Kammere understellt. Dr Friedrich II. het 1236 alli Juude im ganze Riich zu köönigliche „Kammerchnächt“ gmacht und het sä vor Verfolgige gege s Zaale vo Schutzgäld gschützt. Mit dere rächtlige Konstrukzioon het er an dr Begriff vo de Regalie aaknüpft. Under em Rudolf vo Habsburg het mä s Juuderegal als königlichi Liibäigeschaft interpretiert, und vo do s Rächt abgläitet, d Juude au z entäigne ooni sä z entschädige. Sit em Interregnum het dr Köönig s Juuderegal de dütsche Territorialfürste überloo, wo denn ufgstiige si. Dr Karl IV. het d Juude zwar in sim äigene Huusmachtberiich gschützt, uf dr Ebeni vom Riich het er aber nüt gmacht zum sä schütze. In dr Goldige Bulle het er denn 1356 s Juuderegal uf d Kurfürste überdräit. Was ursprünglig e persönligi Bindig an Kaiser gsi isch, isch zun ere Waare worde, wo verchauft oder as Leeche het chönne behandlet wärde. Us em Schutzinstrumänt isch sis Gegedäil worde: us Lüt, wo aktiv am wirtschaftlige Lääbe bedäiligt gsi si, si "Objekte vo dr Wirtschaftspolitik" worde, wo d Duldig vo ene vo de wirtschaftlige Inträsse vom Inhaber vom Juuderegal abghängt het.

## Litratuur
* Michael Demel: *Gebrochene Normalität. Die staatskirchenrechtliche Stellung der jüdischen Gemeinden in Deutschland.*  Mohr Siebeck, Tübinge 2011, ISBN 978-3-16-150885-1 (Kapitel 2 A: ''Juden und ihre Gemeinden im Alten Reich'', S. 46–86 

## Weblingg
* Johannes Friedrich vo Battebärg: *[http://www.injoest.ac.at/upload/004_Battenberg.pdf Von der Kammerknechtschaft zum Judenregal Reflexionen zur Rechtsstellung der Judenschaft im Heiligen Römischen Reich am Beispiel Johannes Reuchlins]* (PDF, 289 KB, 26 Site).

## Fuessnoote
Mauren

As **Maure** bezäichnet mä alli Berberstämm, wo zum Däil as Nomade z Nordafrika gläbt häi und im 7.&nbsp;Joorhundert vo de Araber islamisiert worde si und die understützt häi, wo si die Iberischi Halbinsle erooberet häi. Si si käi homogeni Volksgrubbe. Vo de Drubbe, wo as ersti uf em öiropäische Festland iidrunge si, si nume e Minderhäit Araber gsi; dr grösst Däil von ene het us Berber bestande, wo im Gebiet vo de hütige Staate Tunesie, Algerie und Marokko dehäi gsi si. Im spöötere Middelalter, bsundrigs sit dr Zit vo de Chrüzüüg, het mä de Maure mäistens Sarazene gsäit.

D Etymologii vom Wort isch nit sicher. Es chönnt vo griech. *mauros* „dunkel“ häärgläitet si oder aber us ere nordafrikanische Sprooch choo. Dr Naame vo de Maure isch für s antike Riich Mauretanie, die römische Browinze *Mauretania Caesariensis* und *Mauretania Tingitana* brucht worde und hüte für dr Staat Mauretanie.

## Litratuur
* Marianne Barucand, Achim Bednorz: *Maurische Architektur in Andalusien.* Taschen-Verlag, Köln, ISBN 3-8228-0424-X.
* Arnold Betten: *Marokko. Antike, Berbertraditionen und Islam - Geschichte, Kunst und Kultur im Maghreb.* DuMont, Ostfildern 2012, ISBN 978-3-7701-3935-4.
* Georg Bossong: *Das maurische Spanien. Geschichte und Kultur.* Beck, Münche 2007, ISBN 978-3-406-55488-9.
* Burchard Brentjes: *Die Mauren. Der Islam in Nordafrika und Spanien (642–1800)*. Wien 1989, ISBN 3-7008-0381-8.
* Burchard Brentjes: *Die Kunst der Mauren. Islamische Traditionen in Nordafrika und Südspanien.* DuMont, Köln 1992, ISBN 3-7701-2720-X.
* Michael Brett, Werner Forman: *Die Mauren. Islamische Kultur in Nordafrika und Spanien*. Luzärn 1986, ISBN 3-7611-0684-X.
* André Clot: *Das maurische Spanien. 800 Jahre islamische Hochkultur in Al Andalus*. Patmos, Düsseldorf 2004, ISBN 3-491-96116-5.
* Wolfgang Creyaufmüller: *Nomadenkultur in der Westsahara. Die materielle Kultur der Mauren, ihre handwerklichen Techniken und ornamentalen Grundstrukturen.* Burgfried, Hallein 1983, ISBN 3-85388-011-8.
* Catherine Gaignard: *Maures et chrétiens à Grenade 1492–1570*. Bariis u.&nbsp;a. 1997, ISBN 2-7384-5656-1.
* Arnold Hottinger: *Die Mauren – arabische Kultur in Spanien*. Fink, Münche 2005, ISBN 3-7705-3075-6.
* Franz Wördemann: *Die Beute gehört Allah. Die Geschichte der Araber in Spanien.* Piper, Münche und Züüri 1985, ISBN 3-492-02794-6.
* Michael Kassar: *Maurische Architektur und Kultur in Andalusien am Beispiel des Real Alcázar von Sevilla*. Salzburg 2011. ISBN 9783735737724

## Weblingg

* Reconquistaprojekt: Mauren und Christen im Mittelalter (cha zur Zyt nöd abgruefe wöre)
* Sigrid Schmeer (Uni Marburg), „Die Mauren in Spanien – Geschichte einer islamischen Kultur im europäischen Mittelalter“
* Maurische Kultur Artikel uf planet-wissen.de vom 27. März 2017
Fußach

**Fuasche** (amtlich *Fußach*) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Fuasche lit am südliche Ufer vom Bodesee im Rhiidelta, uf 398 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 44,2 % Landwirtschaftsfläch, 0,0 % Wald, 5,6 % Sidlungsfläche und 50,3 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Fuasche siand Lustenau, Hard, Lauterach und Höchst.

## Gschicht
Fuasche ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 840 als *Fossonas* (1090 *Villa Fozzaha*).

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Fuasche ischt dr Ernst Blum.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Fuasche khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.fussach.at

## Fuaßnota
Fraxern

**Fraaxere** (amtlich *Fraxern*) ischt a Gmuand im Bezirk Fealkirch (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Fraaxere lit uf 817 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 16,5 % Landwirtschaftsfläch, 53,2 % Wald, 26,8 % Alpa, 1,4 % Sidlungsfläche und 2,1 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschicht
Fraaxere ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1127 als *Fraxnara*.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Fraaxere ischt dr Steve Mayr.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Fraaxere khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.fraxern.at

## Fuaßnota
Gaißau

**Gòòschou** (amtlich *Gaißau*) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Gòòschou lit zwüschat em Alte Rhii und em Bodesee, an dr Grenze zua dr Schwiiz. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 47,4 % Landwirtschaftsfläch, 7,5 % Wald, 8,5 % Sidlungsfläche und 36,7 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Gòòschou siand Höchst, Thal, Rheineck und St. Margrethen.

## Gschicht
Gòòschou ischt zum erschte Mol gnennt worra um 900.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Gòòschou ischt dr Reinhold Eberle.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Gòòschou khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.gaissau.at

## Fuaßnota
Göfis

**Gefis** (amtlich *Göfis*) ischt a Gmuand im Bezirk Fealkirch (Region Walgau) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Gefis lit am Iigang zum Walgau uf 558 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 33,6 % Landwirtschaftsfläch, 49,3 % Wald, 10,2 % Sidlungsfläche und 7,0 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschicht
Gefis ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 842 als *Segavio*.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Gefis ischt dr Helmut Lampert.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Gefis khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.goefis.at

## Fuaßnota
Gaschurn

**Kaschore** (amtlich *Gaschurn*) ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Montafon) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Kaschore lit im Montafon uf 979 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 2,0 % Landwirtschaftsfläch, 9,8 % Wald, 59,2 % Alpa, 0,2 % Sidlungsfläche und 28,8 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschicht
Kaschore ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1423 als *Gaschurra*, Partenen 1499 als *Parthenna*), d Zeinisalpe scho 1089 als *alpem in Signes*.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Kaschore ischt dr Martin Netzer.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Kaschore khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* http://www.gaschurn.at

## Fuaßnota
Hard

**Haard** (amtlich *Hard*) ischt a Marktgmuand im Bezirk Breagaz (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Haard lit am Bodesee, zwüschat dr Breagazer Ach und em Neue Rhii. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 30,5 % Landwirtschaftsfläch, 1,8 % Wald, 10,3 % Sidlungsfläche und 57,4 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Haard siand Bregenz, Lauterach und Fußach.

## Gschicht
Haard ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1249.

## Verwaltig
D Bürgermöaschtre vo Haard ischt sitm 19. Dezember 2019 d Eva-Maria Mair.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Haard khört zum Bodeseealemannisch.

## Lüüt
* Eugen Stadelmann (1919–1998), Lehrer un Haimetautor

## Weblink

* www.hard.at

## Fuaßnota
Hittisau

**Hittisou** (amtlich *Hittisau*) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Hittisou lit im Breagazerwald. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 19,1 % Landwirtschaftsfläch, 36,6 % Wald, 40,6 % Alpa, 0,5 % Sidlungsfläche und 3,1 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Hittisou siand Riefensberg, Krumbach, Langenegg, Lingenau, Egg, Sibratsgfäll, Balderschwang und Oberstaufen.

## Gschicht
Hittisou ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1249.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Hittisou ischt dr Gerhard Beer.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Kultur
* Frauemuseum Hittisou

## Dialekt
Dr Dialekt vo Hittisou khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.hittisau.at

## Fuaßnota
Hohenweiler

**Howiilar** (amtlich *Hohenweiler*) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Leiblachtal) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Howiilar lit nördlich vom Bodesee uf 503 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 49,8 % Landwirtschaftsfläch, 43,4 % Wald, 3,3 % Sidlungsfläche und 3,4 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschicht
Howiilar ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 802.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Howiilar ischt dr Wolfgang Langes.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Howiilar khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.hohenweiler.at

## Fuaßnota
Hörbranz

**Heerbranz** (amtlich *Hörbranz*) ischt a Marktgmuand im Bezirk Breagaz (Region Leiblachtal) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Heerbranz lit nördlich vom Bodesee uf 426 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 60,3 % Landwirtschaftsfläch, 21,9 % Wald, 10,2 % Sidlungsfläche und 7,7 % sunschtige Fläche gsi.

## Gschicht
Heerbranz ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1226 als *Herebrandeswiler*, d Parzelle Leiblach scho 802 als *Liubilunaha*.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Heerbranz ischt dr Karl Hehle (Stand 2018).

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Heerbranz khört zum Bodeseealemannisch.

## Literatur
* Benedikt Bilgeri: *Hörbranz. Eine flur- und siedlungsgeschichtliche Untersuchung*, in: *Schriften des Vereins für Geschichte des Bodensees und seiner Umgebung*, 67. Jg. 1940, S. 197–255 (Digitalisat)

## Weblink

* www.hoerbranz.at

## Fuaßnota
Bahnstrecke Leopoldshöhe-Sankt Ludwig

|}

D **Baanschtreggi Leopoldshöchi–Sankt Ludwig**, au als *Palmrainbaan* benamst, isch è 5,63 Kilometer langi, nit elegtrifizyrti un durchgöngigi eingleisigi Hauptbaan z Baddè, im Dreiländeregg bi Bàsel gsi. Si hèt vo Weil-Leopoldshöchi in èm Linksbogè unter dè Rhydalbaan durrègfüürt, denn witter bis zum Gränz- odder Zollbaanhof Palmrain, dirèkt denõch übber dè Obberrhy, welli si mi Hǜlf vo dè Palmrainbrugg öppè 1,2 km nördlich vom Staatsgränzè-Dreiegg Dütschland-Frankrych-Schwiz übberquert hèt. Nõch Hüningè hèt Streggi im obberelsässischè Saint-Louis bzw. bis 1919 z Sankt Ludwig uffghört. In Saint-Louis isch d Palmrainbaan mit dè obberelsässischè Magischtralè Mullhuusè–Basel vobundè gsi.

## Gschichtè
D Baanschtreggi Leopoldshöchi–St. Ludwig isch am vo dè Baddischè Staatsbaan als Strategischi Baan für d Umgehig vo dè Schweiz erschtellt worrè. Schu am 11. Februar 1878 isch è Baanlinniè zwǜschè Weil un St. Ludwig eröffnet worrè, dõdemit isch s Elsaß, wo im dütsch-französischè Chrièg vom Dütsche Rych erobert worrè isch, auch ganz im Südè vokeersmäßig mit èm Rych vobundè worrè. D Palmrainbaan isch mit dè Gartèbaan vu Weil witer gu Lerrach gfüürt worrè un dõdemit gu Oschtè a s südbaddischè Ysèbaanetz am Hochrhy aghängt worrè. D Palmrainbaan hèt dè Obberrhy übber diè aalt Palmrainbrugg bassyrt. D Palmrain- un d Gartèbaan sin 1890 mit ère Ketti vo strategischè Baanlinniè durch Südbaddè un Obberschwòbè mit dè Bundesfeschtung z Ulm vobundè worrè.


Datei:Basel - Regio-S-Bahn Basel - Netzplan (mit Hintergrund).jpg|D Streggi im Netz vo dè Regio-S-Baan
Datei:Strategischer Bahnbau in Südbaden.png|D Streggi als Deil vom strategischè Baanbau zwǜschè 1887 un 1890 für d Umgehig vo dè Schwiz


## Luèg au
* Gartèbaan Weil am Rhy–Lerrach
* Wyysèdalbaan

## Literadur
* Julius Kraus: *Die strategische Eisenbahn: Leopoldshöhe – St. Ludwig. Leopoldshöhe – Weil – (durch den Tunnel) Lörrach*. Im: S Markgräflerland, Heft 2/1986, S. 81–98

## Weblingg
* Informationè übber d Palmrainbaan

## Einzelnõchwys
Innerbraz

**Innerbraz** ischt a Gmuand im Bezirk Bludaz (Region Klostertal) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Innerbraz lit im Kloschterdal an dr Alfenz uf 708 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 13,7 % Landwirtschaftsfläch, 50,4 % Wald, 25,9 % Alpa, 1,0 % Sidlungsfläche und 9,0 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschicht
Innerbraz ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1282.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Innerbraz ischt sit April 2019 dr Hans Peter Pfanner.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Innerbraz khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.innerbraz.at

## Fuaßnota
Kennelbach

**Kengelbaa** (amtlich *Kennelbach*) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich.

## Geografi
Kengelbaa lit südlich vom Bodesee uf 430 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 29,4 % Landwirtschaftsfläch, 49,1 % Wald, 7,8 % Sidlungsfläche und 13,8 % sunschtige Fläche gsi. 

## Gschicht
Kengelbaa ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1260.

## Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Kengelbaa ischt dr Hans Bertsch.

## Iiwohner
Quella: Statistik Austria: *Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden.* STATcube

## Dialekt
Dr Dialekt vo Kengelbaa khört zum Bodeseealemannisch.

## Weblink

* www.kennelbach.at

## Fuaßnota