open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Schmitten FR

**Schmitte** (amtlich *Schmitten*; franzöösisch *Les Forges, Les Favarges*) isch a politischi Gmiin im Seisebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Schmitte ligt ùf , 9&nbsp;km nordöschtlich vam Kantonshùùptort Fryybùrg öschtlich vam Dälihubu. Zu de Gmiin Schmitte kööre o d Wyyler Mülitau, Zirkels, Bunziwü, Burg, Lanthe, Fillistorf, Ried, Under Tützebärg ù Ober Tützebärg. Va de Gmiinflechi si 73,6 % landwirtschaftlichi Flechi, 14,2 % Waud, 11,8 % Sidligsflechi ù 0,4 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Schmitte si Wünnewü-Flamatt, Santoni, Tafersch, Düdinge ù Bösinge.

## Gschicht
Schmitte isch zum eerschte mau gnamset choo im Jaar 1242 aus *Schmitton* (1447 *Smitten*).

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 10,5 % gläge.

## Religion
70,7 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 16,6 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 3280 Yywoner 92 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 2,2 % Franzöösisch ù 5,8 % anderi Spraache.

De seislertüütsch Tialäkt va Schmitte ghöört zum Hööjschtalemannisch.

## Weblink

* www.schmitten.ch
* 

## Fuessnote
Semsales

**Semsales** (patois [ʃɛ̃θɑlɛ] ;) isch a politischi Gmiin im Vivisbachbezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Semsales liit ùf 866 m ü. M., 10&nbsp;km weschtsüdweschtlich va Bulle im Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Semsales ghöört o de Wyyler La Rougève. Va de Gmiinflechi si 46,8 % landwirtschaftlichi Flechi, 47,5 % Waud, 3,3 % Sidligsflechi ù 2,3 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Semsales si Saint-Martin, La Verrerie, Sâles, Vaulruz, Gruyères, Haut-Intyamon ù Châtel-Saint-Denis im Kanton Fryybùrg ù Maracon im Kanton Waadt.

## Gschicht
Semsales isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1157 aus *Sessales*.

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 12,1 % gläge.

## Religion
80,2 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,4 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1019 Yywoner 93,8 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,8 % Tüütsch ù 3,4 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 17 va de 1019 Yywohner ggredt.

## Weblink

* www.semsales.ch
* 

## Fuessnote
Siviriez

**Siviriez** (patois [ʃəvəˈriː]) isch a politischi Gmiin im Glanebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Siviriez liit ùf , 5.5 km südweschtlich vam Bezirkshùùptort Romont im Tal vam Ruisseau de Jogne, weschtlich va de Glâne. Zue de Gmiin Siviriez ghööre d Dörfer Prez-vers-Siviriez, Chavannes-les-Forts, Villaraboud, Villaranon ù Le Saulgy ù d Wyyler La Foule, La Pierraz, Les Buissons ù Bramafan. Va de Gmiinflechi si 74,7 % landwirtschaftlichi Flechi, 17,2 % Waud, 7,6 % Sidligsflechi ù 0,6 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Siviriez si Billens-Hennens, Romont, Mézières, Vuisternens-devant-Romont, Le Flon ù Ursy im Kanton Fryybùrg ù Lucens im Kanton Waadt.

## Gschicht
Siviriez isch zum eerschte Maul gnamset choo im 12. Jh.aus *Seurei*, *Seuirei* ù *Severiacus* (1228 *Sivrie*).

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 9,9 % gläge.

## Religion
85 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 6,3 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1850 Yywoner 94,6 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 1,9 % Tüütsch ù 3,5 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 31 va de 1850 Yywohner ggredt.

## Weblink

* www.siviriez.ch
* 
* 

## Fuessnote
Sorens

**Sorens** (patois [ʃoˈrɛ̃]; tüütsch *Soring, Soringen, Schoringen*; alem. *Schòring, Schoringe*) isch a politischi Gmiin im Greyerzerbezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Sorens liit ùf , 6 km nördlich vam Bezirkshùùptort Bulle südlich vam Ruisseau de Malessert, am Südhang vam Gibloux. Zue de Gmiin Sorens ghöört o de Wyyler Malessert. Va de Gmiinflechi si 66,4 % landwirtschaftlichi Flechi, 26,3 % Waud ù 7,3 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Sorens si Marsens, Le Châtelard, Villorsonnens, Gibloux FR ù Pont-en-Ogoz.

## Gschicht
Sorens isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1150 aus *Sorans*.

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 7,4 % gläge.

## Religion
86,1 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 4,2 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 836 Yywoner 95,7 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,9 % Tüütsch ù 1,4 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 97 va de 836 Yywohner ggredt.

## Weblink

* www.sorens.ch
* 

## Fuessnote
St. Silvester FR

**Santifaschtùs** (amtlich *St. Silvester*) isch a politischi Gmiin im Seisabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Santifaschtùs liit 10 Kilometer südöschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg uf de linke Siite va de Ärgera. Va de Gmiinflechi si 53,7 % landwirtschaftlichi Flechi, 36,5 % Waud, 7,2 % Sidligsflechi ù 2,7 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Santifaschtùs si Giffers, Plasselb, Le Mouret ù Tentlingen.

## Gschicht
Santifaschtùs isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1148.

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 1,4 % gläge.

## Religion
84,9 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 7,2 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 955 Yywoner 94,8 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 4,3 % Franzöösisch ù 0,9 % anderi Spraache.

De seislertüütsch Tialäkt va Santifaschtùs ghöört zum Hööjschtalemannisch.

## Weblink

* www.stsilvester.ch
* .

## Fuessnote
Surpierre

**Surpierre** (patois [a syrˈpjera, a syˈpjɛra]; tüütsch *Überstein*) isch a politischi Gmiin im Broyebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Surpierre liit ùf , 11 km südweschtlich va Payerne (Luftlinie) i de fryybùrgische Exklave Surpierre. Zue de Gmiin Surpierre ghööre ds Dorf Praratoud ù d Wyyler ù Le Sensuis. Va de Gmiinflechi si 57,8 % landwirtschaftlichi Flechi, 35,6 % Waud, 5,8 % Sidligsflechi ù 0,7 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Surpierre si Surpierre ist Cheiry im Kanton Fryybùrg ù Valbroye, Henniez ù Lucens im Kanton Waadt.

## Gschicht
Surpierre isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1142 aus *Suprapetra* ù *Super Petram*.

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 8,9 % gläge.

## Religion
68,3 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 18,8 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 560 Yywoner 93 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 4,9 % Tüütsch ù 2,1 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 6 va de 560 Yywohner ggredt.

## Weblink

* www.surpierre-fr.ch
* 

## Fuessnote
Rue

**Rue** chan eini vo däne Bedütige ha:
* Rue FR, e Gmeind im Glânebezirk, Kanton Friburg, Schwiz
* Rue (Somme), e Gmeind im Département Somme, Frankriich
* Kanton Rue, en Kanton im Département Somme, Region Hauts-de-France, Frankriich

**Rue** isch de Familiename vo däne Persone:
* Betsy Rue (* 1979), en US-amerikaneschi Schauspileri
* Jacques de Rue († 1378), en Kammerherr vom König Karl II. vo Navarra (ehmolige Staat i de Pyrenäen)
* Pierre de la Rue, en franco-flämische Komponist, Sänger, Kleriker
* Sara Rue (* 1979), en US-amerikaneschi Schauspileri
* Xavier de Le Rue (* 1979), en französische Snowboarder

**Rue**, s französisch Wort för Strooss, z. B. Rue de Rivoli

**rue** isch:
* s ISO-Chürzel für di karpato-russinische Sprache

**Lueg au:**
* Micurà de Rü (1789–1847), en ladinische Sprochwüsseschaftler
* Anna Rüh (* 1993), e dütsch Liechtathleti
Avry

**Avry** isch de Name vo däne Ortschafte oder Gmeinde im Kanton Friburg:
* Avry FR, e Gmeind im Saanebezirk
* Avry-sur-Matran, en Ortschaft und ehmolegi Gmeind, sit 2001 Gmeind Avry
* Avry-devant-Pont, en Ortschaft und ehmolegi Gmeind, sit 2003 Gmeind Pont-en-Ogoz im Greyerzbezirk
* Villars-d’Avry, en ehmolegi Gmeind, 1970 mit de damalige Gmeind Pont-en-Ogoz zur Gmeind Le Bry fusioniert, sit 2003 wider Pont-en-Ogoz
Sévaz

**Sévaz** (patois [u ˈsiːva]) isch a politischi Gmiin im Broyebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Sévaz liit ùf , 2.5 km oschtsüdöschtlich vam Bezirkshùùptort Estavayer-le-Lac zwüsche Nüüebùrgersee ù de Broye, im nordweschtliche Fryybùrger Mittelland. Va de Gmiinflechi si 89,5 % landwirtschaftlichi Flechi, 2,4 % Waud ù 8,1 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Sévaz si Estavayer ù Les Montets.

## Gschicht
Sévaz isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1056 aus *Silva* (1230 *Selva*, 1337 *Seyva*).

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 18,4 % gläge.

## Religion
76,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 15,9 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 145 Yywoner 89,7 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 6,2 % Tüütsch ù 4,1 % anderi Spraache.

## Weblink

* www.sevaz.ch
* 

## Fuessnote
Senèdes

**Senèdes** (patois [a ˈsnrːd, səˈneːdə]) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Senèdes liit ùf , 7 km südlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg am Südhang vam Bois d’Amon im Fryybùrger Mittelland. Va de Gmiinflechi si 74 % landwirtschaftlichi Flechi, 10 % Waud ù 16 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Senèdes si Ependes, Ferpicloz, Le Mouret, Treyvaux ù Arconciel.

## Gschicht
Senèdes isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1233 aus *Senaide*.

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 5,7 % gläge.

## Religion
92,7 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 4,6 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 109 Yywoner 94,5 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 4,6 % Tüütsch ù 0,9 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 7 va de 109 Yywohner ggredt.

## Weblink

* www.communesenedes.ch
* 

## Fuessnote
Torny

**Torny** (patois [a tɔrˈni]) isch a politischi Gmiin im Glanebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Torny liit ùf , 9 km nordnordöschtlich vam Bezirkshùùptort Romont weschtlich vam Tal va de Arbogne, im Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Torny ghööre d Dörfer Torny-le-Grand ù Middes ù d Wyyler Torny-le-Petit ù Le Rialet. Va de Gmiinflechi si 69,2 % landwirtschaftlichi Flechi, 25,3 % Waud, 5,2 % Sidligsflechi ù 0,3 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Torny si Montagny, Corserey, La Brillaz, La Folliaz ù Châtonnaye im Kanton Fryybùrg ù Trey ù Payerne im Kanton Waadt.

## Gschicht
Torny isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 766 aus *Taurniaco Superiore* (1145 *Tornei*).

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 5,9 % gläge.

## Religion
81,7 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 654 Yywoner 93,6 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 4,7 % Tüütsch ù 1,7 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 12 va de 654 Yywohner ggredt.

## Weblink

* www.torny.ch
* 
* 

## Fuessnote
Treyvaux

**Treyvaux** (patois [a trɛjˈvoː]; tüütsch *Treffels*; alem. *Trafels, Trafelts, Träffels, Träffùs*) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Treyvaux liit ùf , 9&nbsp;km südlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg im Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Treyvaux ghööre o d Wyyler Le Plan ù Pratzey. Va de Gmiinflechi si 63 % landwirtschaftlichi Flechi, 30,2 % Waud, 6,1 % Sidligsflechi ù 0,7 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Treyvaux si Arconciel, Senèdes, Le Mouret, La Roche, Pont-la-Ville ù Gibloux.

## Gschicht
Treyvaux isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1169 aus *Tribus Vallibus* (1235 *Tresvaux*, 1246 *Trevaux*, 1453 *Treyvaux*).

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 8,1 % gläge.

## Religion
91,7 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 3 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1248 Yywoner 93,3 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 3,3 % Tüütsch ù 3,4 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 114 va de 1248 Yywohner ggredt.

## Weblink

* www.treyvaux.ch
* 

## Fuessnote
Ueberstorf

**Überschtòrf** (amtlich *Ueberstorf*) isch a politischi Gmiin im Seisabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Überschtòrf liit ùf , 13 km oschtnordöschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg zwüsche Seisa ù Tafersbach. Zue de Gmiin Überschtòrf ghööre Obermettlen, Niedermettlen, Guldifeld, Bergli, Drittehüseren, Grossried, Geretsried, Riederen, Blattishus, Hermisbühl, Umbertsried ù Hostettlen. Va de Gmiinflechi si 74,4 % landwirtschaftlichi Flechi, 18,2 % Waud, 6,1 % Sidligsflechi ù 1,3 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Überschtòrf si Heitenried, St. Antoni ù Wünnewil-Flamatt im Kanton Fryybùrg ù Neuenegg, Köniz ù Schwarzenburg im Kanton Bärn.

## Gschicht
Überschtòrf isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1226 aus *Ibristorf*.

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 3,2 % gläge.

## Religion
60,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 32 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 2115 Yywoner 97,1 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 0,9 % Franzöösisch ù 2 % anderi Spraache.

De seislertüütsch Tialäkt va Überschtòrf ghöört zum Hööjschtalemannisch.

## Lüüt
* Angelia Schwaller (* 1987), Mundartdichtere

## Weblink

* www.ueberstorf.ch
* 

## Fuessnote
Ulmiz

**Ùumiz** (amtlich *Ulmiz*; franzöösisch *Ormey*) isch a politischi Gmiin im Seebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz, gsy. Am 1. Jänner 2026 hed Ùumiz mit Gurmus fusionierd.

## Geografi
Ùumiz liit ùf , 7 km öschtlich vam Bezirkshùùptort Mùùrte i de Talmuelde va de Bibere, im nördliche Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Ùumiz ghöört o de südlich Tül vam Wyyler Chäppelimatt. Va de Gmiinflechi si 68,9 % landwirtschaftlichi Flechi, 24,8 % Waud ù 6,3 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Ùumiz si Gempenach, Murten, Gurmels ù de Staatswaud Gaum im Kanton Fryybùrg ù Kriechenwil ù Ferenbalm im Kanton Bärn.

## Gschicht
Ùumiz isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1200 als *Hulmeis* (1250 *Ulmitz*; 1390 *Ormeis*).

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 3,1 % gläge.

## Religion
80,2 % va de Yywoner si im Jaar 2000 evangelisch-reformiert gsii, 10,9 % römisch-katholisch.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 359 Yywoner 96,7 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 2,5 % Franzöösisch ù 0,8 % anderi Spraache.

De seislertüütsch Tialäkt va Ùumiz ghöört zum Hööjschtalemannisch.

## Weblink

* www.ulmiz.ch
* 

## Fuessnote
Ursy

**Ursy** (patois [a yˈʃi]) isch a politischi Gmiin im Glanebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Ursy liit ùf , 9 km südweschtlich vam Bezirkshùùptort Romont öschtlich vam Oberlauf va de Broye. Zue de Gmiin Ursy ghööre d Dörfer Esmonts, Vauderens ù Vuarmarens ù d Wyyler Mossel, Invau, Fin de Vau, Pré du Château ù Morlens. Va de Gmiinflechi si 67,2 % landwirtschaftlichi Flechi, 25,4 % Waud, 7,4 % Sidligsflechi ù 0,1 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Ursy si Siviriez, Le Flon, Rue ù Montet (Glâne) im Kanton Fryybùrg ù Lucens ù Chavannes-sur-Moudon im Kanton Waadt.

## Gschicht
Ursy isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar um 1160 aus *Ursei* (1215 *Ursez*, 1235 *Ursi*).

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 10,3 % gläge.

## Religion
74,9 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 12,6 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1910 Yywoner 92,9 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 1,7 % Tüütsch ù 5,4 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 27 va de 1910 Yywohner ggredt.

## Weblink

* www.ursy.ch
* 

## Fuessnote
Vallon FR

**Vallon** (patois [a vaˈlɔ̃]) isch a politischi Gmiin im Broyebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Vallon liit ùf , 7 km nördlich va Payerne nördlich va de Broye, im nordweschtliche Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Vallon ghöört o de Wyyler Carignan. Va de Gmiinflechi si 88,9 % landwirtschaftlichi Flechi, 3,7 % Waud ù 7,4 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Vallon si Gletterens, Delley-Portalban ù Saint-Aubin im Kanton Fryybùrg ù Missy, Corcelles-près-Payerne ù Grandcour im Kanton Waadt.

## Gschicht
Im Gebiet, wo hüt Vallon isch, hei d Röömer e schöns Landhuus bout gha. D Ruiine vo dem sind 1985 uusgrabe worde, und jetz isch do es modärns Römermuseum.

Dr Ortsnaame vo Vallon isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1342 aus *Valons*.

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 12,7 % gläge.

## Religion
66,3 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 20,6 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 267 Yywoner 87,3 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 10,9 % Tüütsch ù 1,8 % anderi Spraache.

## Weblink

* www.vallon.ch
* 

## Fuessnote
Vaulruz

**Vaulruz** (patois [a voːˈry]; tüütsch *Talbach, Thalbach*) isch a politischi Gmiin im Greyerzerbezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Vaulruz liit ùf , 5 km weschtlich vam Bezirkshùùptort Bulle a de Sionge im südliche Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Vaulruz ghööre o d Wyyler Les Ponts-d'Avau ù Les Ponts-d'Amont Va de Gmiinflechi si 65,2 % landwirtschaftlichi Flechi, 26,2 % Waud, 8 % Sidligsflechi ù 0,6 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Vaulruz si Sâles, Riaz, Vuadens, Gruyères ù Semsales.

## Gschicht
Vaulruz isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1115 aus *Valle Rodulphi*.

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 8,3 % gläge.

## Religion
86,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 4,2 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 875 Yywoner 96,3 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,4 % Tüütsch ù 1,3 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 66 va de 875 Yywohner ggredt.

## Weblink

* www.vaulruz.ch/
* 

## Fuessnote
Villarsel-sur-Marly

**Villarsel-sur-Marly** (patois [a vərlaːˈʃi]; tüütsch *Villarsel ob Mertenbach*) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Villarsel-sur-Marly liit ùf , 6 km südlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg ùber em Tal va de Ärgera im Fryybùrger Mittelland. Va de Gmiinflechi si 75,5 % landwirtschaftlichi Flechi, 18,9 % Waud, 3,5 % Sidligsflechi ù 2,1 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Villarsel-sur-Marly si Marly, Pierrafortscha, Tentlingen, Le Mouret ù Ependes.

## Gschicht
Villarsel-sur-Marly isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1228 aus *Vilarsel*.

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 20,7 % gläge.

## Religion
87,8 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 6,8 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 74 Yywoner 89,2 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 6,8 % Tüütsch ù 4 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 4 va de 74 Yywohner ggredt.

## Weblink

* www.villarsel-sur-marly.ch
* 

## Fuessnote
Villars-sur-Glâne

**Villars-sur-Glâne** (patois [a vəˈlɑ]; tüütsch *Glanwiler*) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Villars-sur-Glâne liit ùf , 4&nbsp;km weschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg a de obere Glâne im Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Villars-sur-Glâne ghööre o d Quartier Cormanon, Les Daillettes ù Bertigny (tüütsch Brittenach), d Induschtrisidlig Moncor ù de Wyyler Sainte-Apolline. Va de Gmiinflechi si 35,6 % landwirtschaftlichi Flechi, 18,1 % Waud, 45,5 % Sidligsflechi ù 0,7 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Villars-sur-Glâne si Freiburg, Marly, Hauterive, Matran, Corminboeuf ù Givisiez.

## Gschicht
Villars-sur-Glâne isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1143 aus *Vilar* (1652 *Wyler ob der Glanen* ).

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 30,5 % gläge.

## Religion
71 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,9 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 9339 Yywoner 77,2 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 10,9 % Tüütsch ù 11,9 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 53 va de 9339 Yywohner ggredt.

## Weblink

* www.villars-sur-glane.ch
* 

## Fuessnote
Villaz-Saint-Pierre

**Villaz-Saint-Pierre** (patois [a vəla]) isch as Dorf un a ehmalegi politeschi Gmiin im Glanebezirk vam Kanton Fribùrg.

## Geografi
Villaz-Saint-Pierre liit ùf , 4 km nordöschtlich vam Bezirkshùùptort Romont am nordweschtliche Rand vam Tal va de Glâne, im Fribùrger Mittelland. Zue de Gmiin Villaz-Saint-Pierre hed o ds Dorf Fuyens ghöört. Va de Gmiinflechi si 63,3 % landwirtschaftlichi Flechi, 24,4 % Waud, 11,9 % Sidligsflechi ù 0,4 % schüschtigi Flechi gsi. Nachpuurgmiine va Villaz-Saint-Pierre si La Folliaz, Romont, Mézières, Massonnens, Villorsonnens ù Châtonnaye im Kanton Fribùrg ù Villarzel im Kanton Waadt gsi.

## Gschicht
Villaz-Saint-Pierre isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1177 aus *Villa*. Vor am 2005 het sich d Gmiin na gagen a Fusion met Lussy u Villarimboud zur nüe Gmiin La Folliaz gweert. Uf en 1. Jenner 2020 hed denn Villaz-Saint-Pierre met La Folliaz zur nüe Gmiin Villaz fusioniert.

## Iiwoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 13,5 % gläge.

## Religion
83,3 % va de Iiwoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 6 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 917 Iiwoner 89,3 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,8 % Tüütsch ù 7,9 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 14 va de 917 Iiwohner ggredt.

## Weblink

* www.villaz-st-pierre.ch
* 

## Fuessnote
Villorsonnens

**Villorsonnens** isch a politischi Gmiin im Glanebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Villorsonnens liit 6 km oschtnordöschtlich vam Bezirkshùùptort Romont am Nordfuess vam Gibloux, südlich vam Tal va de Glâne, im Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Villorsonnens ghööre d Dörfer Chavannes-sous-Orsonnens, Orsonnens, Villargiroud ù Villarsiviriaux ù d Wyyler Grange-la-Battiaz, La Fortune, Le Moulin ù Vers-le-Moulin. Va de Gmiinflechi si 66 % landwirtschaftlichi Flechi, 28,6 % Waud, 5,2 % Sidligsflechi ù 0,2 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Villorsonnens si Villaz-Saint-Pierre, La Folliaz, Chénens, Autigny, Gibloux, Sorens, Le Châtelard ù Massonnens.

## Gschicht
D Gmiin isch zum 1. Jenner 2001 entstane us de Fusion va de Gmiine Chavannes-sous-Orsonnens, Orsonnens, Villargiroud ù Villarsiviriaux.

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 7,9 % gläge.

## Religion
79,2 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,8 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1113 Yywoner 92,6 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,7 % Tüütsch ù 4,7 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 33 va de 1113 Yywohner ggredt.

## Weblink

* www.villorsonnens.com
* 

## Fuessnote
Vuadens

**Vuadens** (patois [a vwaˈdɛ̃]; tüütsch *Wuading, Wüadingen*) isch a politischi Gmiin im Greyerzerbezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Vuadens liit ùf , 3&nbsp;km weschtlich vam Bezirkshùùptort Bulle südliche va de Sionge, am Nordfuess vam Moléson. Zue de Gmiin Vuadens ghööre o d Wyyler Les Moret, Les Crous ù La Place. Va de Gmiinflechi si 68,2 % landwirtschaftlichi Flechi, 22,3 % Waud, 8,8 % Sidligsflechi ù 0,8 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Vuadens si Bulle, Greyerz, Vaulruz ù eine Exklave von Echarlens.

## Gschicht
Vuadens isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 516 aus *Wadingum* (929 *in curte Vuadingis*, 1017 *Uadengis*, 1145 *Wadens*).

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 12,3 % gläge.

## Religion
85,2 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 5,7 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1657 Yywoner 93,5 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 1,9 % Tüütsch ù 4,6 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 63 va de 1657 Yywohner ggredt.

## Weblink

* www.vuadens.ch
* 

## Fuessnote
Vuisternens-devant-Romont

**Vuisternens-devant-Romont** (patois [lu gro wyθernɛ̃, wyθernɛ̃, yθernɛ̃]; tüütsch *Winterlingen*; alem. *Wìnterlìnge*) isch a politischi Gmiin im Glanebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Vuisternens-devant-Romont liit ùf , 5&nbsp;km südlich vam Bezirkshùùptort Romont im südweschtliche Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Vuisternens-devant-Romont ghööre o d Wyyler Les Moret, Les Crous ù La Place. Va de Gmiinflechi si 79,4 % landwirtschaftlichi Flechi, 14,8 % Waud, 5,2 % Sidligsflechi ù 0,6 % schüschtigi Flechi. Zue de Gmiin Vuisternens-devant-Romont ghööre d Dörfer Villariaz (), Estévenens (), La Neirigue (), Sommentier () ù La Joux () ù d Sidlige La Magne (), Lieffrens () ù Les Ecasseys (). Nachpuurgmiine va Vuisternens-devant-Romont si Mézières, Massonnens, Grangettes, Sâles, La Verrerie, Le Flon ù Siviriez.

## Gschicht
Vuisternens-devant-Romont isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 929 aus *Winterningis*.

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 5,2 % gläge.

## Religion
86,6 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 5,8 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 1812 Yywoner 96,1 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,4 % Tüütsch ù 1,5 % anderi Spraache.

De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 113 va de 1812 Yywohner ggredt.

## Weblink

* www.vuisternens-devant-romont.ch
* 

## Fuessnote
Wünnewil-Flamatt

**Wünìwüu-Flamatt** (amtlich *Wünnewil-Flamatt*) isch a politischi Gmiin im Seisabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.

## Geografi
Wünìwüu-Flamatt liit 12 km nordöschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg a de Seisa, im öschtliche Fryybùrger Mittelland. Zu de Gmiin ghööre Wünnewil, Flamatt, Oberflamatt, Sensebrücke, Eggelried, Balsingen, Bagewil, Amtmerswil, Staffels, Pfaffenholz, Elswil, Dietisberg ù Blumisberg. Va de Gmiinflechi si 64,7 % landwirtschaftlichi Flechi, 17 % Waud, 17,5 % Sidligsflechi ù 0,8 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Wünìwüu-Flamatt si Ueberstorf, St. Antoni, Schmitten ù Bösingen im Kanton Fryybùrg ù Neuenegg im Kanton Bärn.

## Gschicht
Wünìwüu isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1128 aus *Vilarswinum*.

## Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateel isch 2010 bi 17,3 % gläge. Yywoner si endi 2018 , 5'570 zeut worde.

## Religion
43 % va de Yywoner si im Jaar 2018 römisch-katholisch gsii, 23 % evangelisch-reformiert.

## Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 4916 Yywoner 89,5 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 1,8 % Franzöösisch ù 8,7 % anderi Spraache.

De seislertüütsch Tialäkt va Wünìwüu-Flamatt ghöört zum Hööjschtalemannisch.

## Weblink

* www.wuennewil-flamatt.ch
* 
* 

## Fuessnote
Einwohnerzahl 31.12.2018
Liste der Mitglieder des Grossen Rates des Kantons Aargau in der Wahlperiode 2017–2020

I de **Lischte vo de Mitglider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2017–2020** sind alli Grossröt ufgführd, wo bi de Wahle am 23. Oktober 2016 i de Grossi Rot vom Kanton Aargau gwählt worde sind. Rücktritt und d Nachfolgende sind ineme witere Abschnitt verzeichned.

## Bi de Gsamterneuerigswahl gwählti Mitglieder vom Grosse Rot

## Während de Legislaturperiode 2017–2020 usgschideni und nochgruckti Mitglieder

## Lueg au
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2025–2028
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2021–2024
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2013–2016
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2009–2013
Liste der Mitglieder des Grossen Rates des Kantons Aargau in der Wahlperiode 2013–2016

In dere Lischte sind alli ufgführt, wo am 18. September 2016 **Mitglider vom [[Grosser Rat (Aargau)|Grosse Rot vom Kanton Aargau]]** gsi sind:

.

## Während de Legislaturperiode 2013–2016 zruckträteni Mitgliider

## Lueg au
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2025–2028
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2021–2024
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2017–2020
* Lischte vo de Mitgliider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau in de Wahlperiode 2009–2013
1103

|}

## Was isch bassiert?
* D Chrüüzfaarer us Europa belagere im Häilige Land d Stedt Akkon.
* Dr Guvernöör vo Granada, dr Muhammad ibn al-Hajj, wird vo de Kaschtilier im Chrieg tödet.

## s erschte Mol in ere [[Quelle (Geschichtswissenschaft)|gschichtleche Kwelle]] erwäänt
* Aich
* Hochstette
* Höllste

## Gschtorbe
* Dr Graf Humbert vo Savoye

## Weblinks
1104

|}

## Was isch bassiert?
* D Chrüüzfaarer us Europa erobere im Häilige Land d Stadt Akkon.
* Z Vendig foot dr Bou vom grosse Arsenal aa.
* Im nöje Grossmöischter z Züri wird en Altar gweit.

## s erschte Mol in ere [[Quelle (Geschichtswissenschaft)|gschichtleche Kwelle]] erwäänt
* Pfirt

## uf d Wält choo
* dr König Alfons vo Kaschtilie und Leon.

## Gschtorbe
* dr Bischof Johannes vo Speyer

## Weblinks
1105

|}

## Was isch bassiert?
* Bi Regensburg begägne sech d Uufgebott vom Heinrich IV. und vo sim Soon Heinrich V.; dr Kampf cha vermide wärde.
* Chrüüzfaarer us Europa gwünne im Häilige Land i de Schlachte vo Artah und vo Ramla.
* E Deil vo de Chrüüzfaarer eroberet d Stadt Ankyra für s Byzantinische Rych zrugg.

## s erschte Mol in ere [[Quelle (Geschichtswissenschaft)|gschichtleche Kwelle]] erwäänt
* Äbaweiler
* Nìderhàgedàl und Haidwiller im Elsass
* Diafebrunn

## uf d Wält choo
* dr König Alfons VII. vo Kaschtilie
* d Königin Melisende vo Jerusalem

## Gschtorbe
* dr Bischof Emehard vo Würzburg
* dr Bischof Gebhard vo Regensburg

## Weblinks
Museum Burghalde Lenzburg

S **Museum Burghalde** isch es Museum i dr Stadt Länzbrg im Aargau.

Under em Schloss Länzbrg stoot s schööne alte Huus, wo dr Name «Burghalde» het. Do drin isch ane 1985 s neue Stadtmuseum ygrichtet worde, wo s alte Museum abglöst het. Das isch vo 1937 bis 1971 im Alte Landgricht gsi.

S Museum het Uusstellige über d Gschicht und psunders über d Wirtschaft vo Länzbrg. Ane 2010 isch s Archyv vo dr Hero is Museum cho. Sid 2009 isch d Burghalde au zueständig für d Kunstsammlig vo dr Stadt.

Bedütendi Abtäilige sind d Uusstellig über d Urgschicht vom Seedaal und en Sammlig vo oschteuropäische Ikoone, wo dr Urs Peter Haemmerli em Museum gschänkt het.

S Museum wird vo 2017 bis 2018 nach emene neue Konzäpt umbout.

Im Joor 2018 macht d Burghalde zsäme mid dr Ortsbürgergmeind Länzbrg und dr Gmeind Otmisinge es Verastaltigsprogramm zur Erinnerig a d Mundartdichtere Sophie Haemmerli-Marti.

D Sammlig vom Museum ghört dr *Stiftig Museum Burghalde*.

## Literatur
* Alfred Huber: *Das Museum Burghalde in Lenzburg Aargau.* In: Vorzeit. Zeitschrift für Vor- und Frühgeschichte, Volksforschung und Heimatkunde, 1988.
* Heiner Halder: *Eine Zukunft für unsere Vergangenheit – 25 Jahre Museum Burghalde Lenzburg.* In: Lenzburger Neujahrsblätter, 2011, S. 105–116.

## Weblink

* Website vom Museum
Frank Wedekind

Dr **Frank Wedekind** (* 24. Juli 1864 as *Benjamin Franklin Wedekind* z Hannover; † 9. März 1918 z Münche) isch e düütsche Schriftsteller, Theaterautor und Schauspiiler gsi.

## Läbe
Dr Frank Wedekind isch dr Soon vom Arzt Friedrich Wilhelm Wedekind und vo dr Sängere Emilie Kammerer gsi. Er het drü Brüeder und zwöi Schöschtere gha: dr Armin (geb. 1863), dr William (geb. 1866), d Erika (geb. 1868), dr Donald (geb. 1871) und d Emilie (geb. 1876). Sid 1872 het d Familie uf em Schloss Länzbrg gwoont, wo dr Vatter gchauft gha het. 1879 bis 1884 isch dr Frank Wedekind a d Kantonsschuel uf Aarau, won er d Sophie Haemmerli-Marti het lehre gchönne. Derno het er z Losann und z Münche studiert und denn bi dr Maggi und a anderne Stelle gschaffet. Vo 1900 aa het er vor allem z Münche gläbt und isch as Journalischt, Schriftsteller, Schauspiiler und Gabaretischt tätig gsi.

Dr Nochlass vom Wedekind isch deils im Literaturarchyv z Münche und deils i dr Aargauer Kantonsbiblioteek.

## Wärch
* *Kinder und Narren*, Drama 
* *Frühlings Erwachen*, Drama, 1891
* *Der Liebestrank*, Drama, 1891
* *Erdgeist*, Drama, 1895
* *Die Fürstin Russalka*
* *Der Kammersänger*, Drama
* *Der Marquis von Keith*, Drama
* *Der Tantenmörder*
* *So ist das Leben*, Drama
* *Die Büchse der Pandora*
* *Hidalla oder Sein und Haben*, Drama
* *Totentanz*, Drama
* *Die vier Jahreszeiten*, Gedicht
* *Die Zensur*, Drama
* *Der Stein der Weisen*
* *Franziska*, Drama, 1911
* *Simson oder Scham und Eifersucht*, 1913
* *Lulu*
* *Bismarck*, Drama, 1914/1915
* *Überfürchtenichts*, Drama
* *Herakles*, dramatischs Gedicht
* *Lautenlieder*, 1920

## Literatur
* Frank Wedekind: *Gesammelte Werke.* 9 Bde. Müller, München 1912–1921.
* Frank Wedekind: *Werke.* 3 Bde. Hrsg. von Manfred Hahn. Aufbau-Verlag, Berlin, Weimar 1969.
* Hans Kempner: *Frank Wedekind als Mensch und Künstler.* 2. erweiterte Aufl. Oskar Linser Verlag, Berlin 1911.
* Anatol Regnier: *Frank Wedekind: Eine Männertragödie.* Knaus, München 2008, ISBN 978-3-8135-0255-8. 
* Georg W. Forcht: *Frank Wedekind und die Anfänge des deutschen Kabaretts.* Freiburg 2009, ISBN 978-3-8255-0744-2.
* Friedrich Rothe: *Frank Wedekinds Dramen: Jugendstil und Lebensphilosophie.* Metzler, Stuttgart 1990, ISBN 3-476-00137-7.

## Weblink

* 
* 
* Editions- und Forschungsstelle Frank Wedekind vo dr Hochschule Darmstadt und dr Frank Wedekind-Gesellschaft e.&nbsp;V.
Erika Wedekind

D **Erika Wedekind** (* 13. November 1868 z Hannover; † 10. Oktober 1944 z Züri) isch e düütschi Operesängeri gsi.

Si het mit irere Familie, wo au dr Brueder Frank Wedekind dezue ghört het, uf em Schloss Länzbrg im Aargau d Jugendzyt erläbt und het zäme mit dr Sophie Haemmerli-Marti d Kantonsschuel z Aarau bsuecht.

Nach der Usbildig zur Sängeri het si sid 1894 a dr Opere vo Dresde gsunge, so au bi dr Uruffüerig vo dr Opere *Hänsel und Gretel* vom Engelbert Humperdinck. Si isch z Prag, z Moskau, z Sankt Petersburg, z Budapest, z Stockholm, z Paris und z London uufträtte.

## Literatur
* Ludwig Eisenberg: *Großes biographisches Lexikon der Deutschen Bühne im XIX. Jahrhundert*. Leipzig 1903, S. 1097 f.

## Weblink
1102

|}
## Was isch bassiert?
* Ufem Chrüüzzug is Häilige Land erobere di europäische Ridder d Stadt Tartosa.
* Dr Ordelafo Faliero wird Doge vo Venedig.

## Weli alemannische Ort sind s erschte mol in historische Kwelle erwäänt?
* Elchesheim
* Ilsfeld
* Löörech
* Oberwil, Pratteln und Rünenberg im Baselbiet
* Saugere 
* Bleichstette, der eltischt Ortsdeil vo St. Johann in Baade-Württebärg 

## uf d Wält cho
* Matilda, römisch-düütschi Kaiserin

## Gstorbe
* Stephan, Graf vo Burgund
* Odo der Rooti, Herzog vo Burgund

## Weblink
Vallon

**Vallon** isch de Name oder Namesteil vo däne Ort:
* Vallon FR, e Gmeind im Kanton Friburg, Schwiz
* *Vallon/Béthusy*, en Stadtteil vo de Stadt Lausanne, Kanton Waadt

* Vallon-en-Sully, e Gmeind im Département Allier, Region Auvergne-Rhône-Alpes, Frankriich
* Vallon-Pont-d’Arc, e Gmeind im Département Ardèche, Region Auvergne-Rhône-Alpes
* Vallon-sur-Gée, e Gmeind im Département Sarthe, Region Pays de la Loire

zuedäm gits de Kanton Vallon-Pont-d’Arc im Département Ardèche

**Vallon** isch de Familiename vo däne Persone:
* Colin Vallon (* 1980), en Schwizer Jazzmusiker

**Vallon** isch au en französische Begriff för e Talschaft:
* z. B. Vallon de Saint-Imier, Vallon des Vaux, Vallon des Verrières usw.
Schmitten

**Schmitten** isch de Name vo däne Ort:
* Schmitten FR, e Gmeind im Kanton Friburg, Schwiz
* Schmitten GR, e Gmeind im Kanton Graubünde
* Seewis-Schmitten, e Fraktion i de Gmeind Seewis im Prättigau, Kanton Graubünde

* *Schmitten (Bergisch Gladbach)*, en Ortschaft im Stadtteil Kaule vo Bergisch Gladbach, Rheinisch-Bergische Chreis, Nordrhii-Westfaale, Dütschland
* Schmitten (Hochtaunus), e Gmeind im Hochtaunuskreis, Hesse
* *Schmitten (Mücke)*, en Wiler im Ortsteil Sellnrod, Gmeind Mücke, Vogelsbergchreis, Hesse
* *Ober-* und *Unter-Schmitten*, en Stadtteil vo Nidda, Wetterauchreis, Hesse
* *Schmitten (Pleiskirchen)*, en Ortsteil vo de Gmeind Pleiskirchen, Landchreis Altötting, Bayern
* *Schmitten (Seeshaupt)*, en Ortsteil vo de Gmeind Seeshaupt, Landkreis Weilheim-Schongau, Bayern
* *Schmitten (Unterneukirchen)*, en Ortsteil vo de Gmeind Unterneukirchen, Landkreis Altötting, Bayern
* *Schmitten (Velden)*, en Ortsteil vom Markt Velde, Landchreis Landshuet, Bayern
* *Schmitten (Winhöring)*, en Ortsteil vo de Gmeind Winhöring, Landchreis Altötting, Bayern

**Schmitten** isch de Familiename vo däne Persone:
* Franz Schmitten (1929–2011), en dütsche Tierzuchtwüsseschaftler und Hochschuellehrer

**Lueg au:**
* *Schmitte*, en andere Name för d Wärchstatt vom e Schmiid
Welschkorn

**Welschkorn** isch en andere Name för:
* Mais (vo „welsches Chorn“)
* Echter Buchweizen (au *Schwarzes Welschkorn*)
Iga Justo

Dr **Ignaz Justo Wetter**, au **Iga Justo** (* 4. April 1987), isch e schwizerisch-argentinische Künschtler.

Em Justo sy Vater isch Argentinier; är isch by sinere schwizer Mueter in dr Schwiz ufgwachse und het s Gymnasium bsuecht. Unter em eigene Label *567 Entertainment* het er 2014 afo Churzfilm dräie, unter anderem in Simbabwe s Dancehall-Musigvideo *Ndini Uya Uya* vom Soul Jah Love, wo über 400'000 mol aklickt worde isch. Als Traceur isch är au für d World’s Parkour Family vor und hinter der Kamera gschtande. 2015 het er es Bachelorstudium am HyperWerk mit em autobiografische Churzfilmprojäkt *Johnny Barrio* abgschlosse. Im gliche Johr isch syni Vaterlosigkeit es Thema vo der Fotiusstellig *Like Father Like Son* vom Tendai Matare gsy. Hüt leitet är im Basler Santihans-Quardier dr *quartier.club*, en Träffpunkt für Künschtler.

## Weblinks
* 
* Em Iga Justo sin Kanal uf Youtube

## Kwelle
1012

|}

## Was isch bassiert
* Wo dr Hermann III. gstorben isch, chunt s Herzogtum Schwoobe an Baabebärger Ernst I.
* Dr Oldřich wird Herzog vo Bööme.
* Dr Bischof Thietmar vo Merseburg foot a, syni grossi Chronik z schrybe.
* Dr Papscht Benedikt VIII. wird gwäält.
* Dr Bambärger Dom wird ygweit.
* S tibetische Chlooster Gyel Lhakhang wird ggründet.

## uf d Wält choo
* dr Graf Balduin vo Flandere (öppe 1012)

## Gstorbe
* dr Herzog Hermann III. vo Schwoobe
* dr Papscht Sergius IV.

## Weblinks
École nationale supérieure de chimie de Paris

D **École nationale supérieure de chimie de Paris** isch e Technischi Hochschuel z Paris (Frànkrich). Se isch Mitgliid vo der *Conférence des Grandes Écoles* ond vo dr *PSL Research University*. 

D ENSCP isch au en dr *Conférence des [[Grande école|Grandes Écoles]]* ond dr *[[ParisTech]]*, Des isch a Grupp vo allgmoinwissaschaftlich ausgrichdade Enschinörschuala. 

Mid ama multi-disziplinären Lehrplaa em Chemiebreich bilded se en drei Joor Enschinör aus, mo drnooch hauptsächle en dr Wirtschaft arboidad. Ziel vo dr Ausbildung isch es sognannde Enschinörsdiplom 'Ingénieur Chimie Paris', mo ama Master endsprichd.

## Diplom vo dr Chimie ParisTech
### Basis
* Master Ingénieur Chimie ParisTech
* Master of Science
### Graduiertenkolleg
* PhD Doctorate

## Nedsadressa

* D offiziell Internetseit vo dr Chimie ParisTech (französisch / englisch)

## Mo s her isch
1014

|}

## Was isch bassiert
* Z Irland wärde d Wikinger bi Clontarf vo de Iire entscheidend gschlage.
* 14. Februar: Dr Papscht Benedikt VIII. tuet de Heinrich II. und syni Frau Kunigunde im Petersdom z Rom zu Kaiser und Kaiserin vom Heilige Römische Rych gchrööne.
* Dr Heinrich II. wird König vo Oberitaalie.

## s erschte Mol gnännt
* Buacha

## uf d Wält choo
* 18. Juli: dr Mönch Hermann vo dr Rychenau, Historiker, Schriftsteller, Komponist, Mathematiker und Astronom
* d Königin Ryksa vo Ungarn

## Weblinks
1013

|}

## Was isch bassiert
* Dr König Sven Gabelbart vo Dänemark eroberet Ängland.
* S Schiff vom nöje Münschter vom Chlooschter Sankt Bläsi wird bout.

## s erschte Mol gnännt
* Darmstadt

## uf d Wält choo
* 18. Juli: dr Mänch Hermann vo dr Rychenau, Historiker, Schriftsteller, Komponist, Mathematiker und Astronom
* d Königin Ryksa vo Ungarn

## Weblinks
Sarajevo

**Sarajewo** (bosnisch: *Sarajevo*;
) isch d Houptstadt vu Bosnie und Herzegowina. D Stadt het i irne vier Gmeinde Stari Grad (*Altstadt*), Centar (*Zäntrum*), Novi Grad (*Nöistadt*) und Novo Sarajevo (*Nöi-Sarajevo*) 291.422 Yywohner. I dr Aglomerazion Sarajevo lääbe öppe 515.000 und i dr Metropolregion Sarajevo 608.354 Yywohner (gmäss em Zensus 2013). Wäge de Yywohnerzahl und dr wirtschaftliche und bolitische Bedütig isch Sarajewo di einzigi bosnischi Metropole.

Dr Südostdäil vo dr Stadtsidlig ghört administrativ zu dr Stadt Istočno Sarajevo i dr Republika Srpska.

Drü Ereigniss hend Sarajewo im 20. Joorhundert wältwyt bekannt gmacht: s Attentat vu Sarajevo vum 28. Juni 1914, wo en Serb de öschtriichisch-ungarisch Thronfolger Franz Ferdinand ermordet hät, di Olympische Winterspiil 1984 und d Belagerig dur Druppe vu de Serbische Volksrepublik währed em Bosniechrieg vo 1992 bis 1995.

## Literatur
* Erich Rathfelder: *Schnittpunkt Sarajevo. Bosnien und Herzegowina zehn Jahre nach Dayton: Muslime, Orthodoxe, Katholiken und Juden bauen einen gemeinsamen Staat.* Schiler, Berlin 2006, ISBN 3-89930-108-0.
* Marko Plesnik: *Sarajevo. Mit Ilidža, Butmir, Rakitnica-Schlucht und den Wintersportgebieten*. Trescher, Berlin 2013, ISBN 978-3-89794-246-2
* Robert J. Donia: *Sarajevo. A Biography.* Hurst, London 2006, ISBN 1-85065-765-3 (englisch).
* Emily Greble: *Sarajewo 1941–1945. Muslims, Christians, and Jews in Hitler's Europe.* Cornell University Press, Ithaca, NY 2011, ISBN 978-0-8014-4921-5 (englisch).
* Holm Sundhaussen: *Sarajevo. Die Geschichte einer Stadt*, Böhlau, Köln 2014, ISBN 978-3-205-79517-9.

## Weblingg

* Offizielli Wäbsite vu dr Stadt Sarajewo

## Fuessnote
Sofia

**Sofia** ( []; , []) isch d Hauptstadt vu Bulgarie. Si lyt i dr glychnamige Äbeni im Weschte vum Land. Mit 1.231.981 Yywohner (Stand 2015) isch Sofia di gröschti und bevölkerigsriichsti Stadt vo Bulgarie und s administrative Zäntrum vum Bezirk (Oblast) *Sofia-Stadt*. Dodermit läbt öppe jede sächsti (17,5 Brozänt) Yywohner vo Bulgarie z Sofia. Sofia isch i 24 Bezirk underdeilt. Im Stadtgebiet befinde sich dr Fluss Iskar und mehreri chliineri Fliessgwässer.

D Stadt isch syt dr Jungstäizit kontinuierlich bsiedelt und dodermit eini vu dr eltischte Siedlige und Städt vu Öiropa. I dr Antike as *Serdica* oder *Sardica* und im Middelalter as *Sredez* bekannt, isch Sofia noo dr widererlangte Unabhängigkeit vu Bulgarie zur Hauptstadt gwäält worde. Es isch i dr Folg zum bolitische, wirtschaftliche und kulturelle Zäntrum vum Land worde. Us däm Grund sind z Sofia hüt di wichtigste Theater, Musee und anderi Kulturiirichdige vum Land.

## Weblingg

* Offizielli Wäbsite vu dr Stadt Sofia

## Fuessnote
1015

|}

## Was isch bassiert
* Dr König Knut vo Dänemark überfällt mit ere Armee s Königrych Ängland.
* Dr Papscht Benedikt VIII. macht mit de Stedt Pisa und Genua en Pund gäge d Sarazeene.
* Dr Bischof Werner vo Habsburg loot dr Nöibou vom Strassburger Münschter lo afoo.

## s erschte Mol gnännt
* Leipzig

## uf d Wält choo
* dr König Andreas vo Ungarn
* dr Graaf vo Nälleburg, dr Eberhard IV., Graaf vom Zürigau (öppe 1015))

## Gstoorbe
* 31. Mai: dr Herzog Ernst I. vo Schwoobe

## Weblinks
1016

|}

## Was isch bassiert
* Dr König Knut vo Dänemark gwünnt au d Herrschaft über s Königrych Ängland und ggründet s «Nordseerych».
* Dr König Heinrich II. loot z Dortmund es Chilekonzyl lo durefüere.
* D Koalizioon vom Papscht Benedikt VIII. besigt z Itaalie d Sarazeene.
* Dr franzöösisch König Robert schloot d Druppe vom Herzogtum Burgund.
* S Stift Oberschtefäld wird ggründet.

## s erschte Mol gnännt
* Friäsenä
* Bammedaal
* Dàmmerkìlch im Oberelsass
* Malterdinge
* Allmeschwiihr
* Bümpliz (*Pimpenymgis*)

## uf d Wält choo
* 28. Oktober: dr düütsch König Heinrich III.

## Weblinks
1017

|}

## Was isch bassiert
* Dr König Knut vo Dänemark und vo Ängland hürootet d Emma vo dr Normandy.
* Dr Papscht Benedikt VIII. loot z Itaalie d Normanne gäge d Sarazeene lo kämpfe.
* Dr García Sánchez wird Graf vo Kaschtilie.
* Dr Grossfürscht Jaroslaw loot s «Guldige Toor» vo Kiew lo boue.

## s erschte Mol gnännt
* Dàchstaan im Underelsass

## uf d Wält choo
* Dr König Bermudo vo Leon

## Weblinks
1018

|}

## Was isch bassiert
* 2. September: Dr Kaiser Heinrich II. chunt für mee als en Monet uf Züri und schänkt i deere Zyt em Chlooschter Äinsidle dr grooss Urwald im obere Siildaal.
* Dr byzantinisch Kaiser Basileios II. underwirft imene Chrieg s Rych Bulgaarie.
* Dr Herzog Boleslaw Chrobry vo Poole und dr düütsch Kaiser Heinrich II. schlüsse noch emene Chrieg z Bauze wider Fride.
* D Chriegszüüg vo de Wikinger uf Ängland hören uff.

## s erschte Mol gnännt
* Alpthal im Kanton Schwyz
* Bacourt
* Ollon, Lully, Tartegnin, Commugny, Syens im Waadtland
* Vouvry, Salvan und Natersch im Wallis
* Burtscheid, en Ortsdeil vo Aache

## uf d Wält choo
* dr Seldschuke-Wesyr Nizām al-Mulk Abū ʿAlī al-Hasan ibn ʿAlī ibn Ishāq at-Tūsī
* dr König Hardiknut von Ängland und Dänemark (öppe 1018)
* dr König Bagrat vo Georgie

## Gstoorbe
* dr Bischof Lambert vo Konstanz
* dr Bischof Heinrich vo Losann
* dr Apt Dego vom Chlooschter St. Ulrich und Afra z Augsburg

## Weblinks
Saint-Martin

**Saint-Martin** (fr.) oder **Saint Martin** (en.) chan e Bedütig ha, wie under Sankt Martin beschribe isch.

Es isch aber au de Name vo däne Ort:

i de Schwiz:
* Saint-Martin FR, e Gmeind im Kanton Friburg
* Saint-Martin VS, e Gmeind im Kanton Wallis
* *Saint-Martin*, en Ortsteil vo Chézard-Saint-Martin im Kanton Neueburg

z Frankriich:
* Saint-Martin (Insel), de nördlich Tail von ere Insle i de Karibik
* Sankt Martin (Unterelsass), e Gmeind im Département Underelsass, Elsass
* Saint-Martin-des-Champs (Finistère), e Gmeind im Département Finistère, Bretagne
* Saint-Martin-sur-Oust, e Gmeind im Département Morbihan, Bretagne
* Le Ban-Saint-Martin, e Gmeind im Département Moselle, Lothringe

:und no en ganze Huufe Ortschafte, wo zu Frankriich ghöred

z Italie:
* Pont-Saint-Martin (Aostatal), e Gmeind im Augschttal

uf de Kanalinsle:
* *Saint Martin*, e Gmeind uf Guernsey (ursprünglich *Saint-Martin-de-la-Bellouse*)
* *Saint Martin*, e Gmeind uf Jersey (ursprünglich *Saint-Martin-le-Vieux*)

Bauwärch:
* zahlriichi Chirche, wo em heilige Martin vo Tours gweit sind
* etlechi Chlöster
* einegi Schlösser