open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eugen Seiterich

De **Eugen Viktor Paul Seiterich** (* 9. Jänner 1903 z Karlsrue; † 3. März 1958 z Friburg im Brisgau) isch vu 1954 bis 1958 Erzbischof vu Friburg gsii.

## Lewe
De Eugen Seiterich isch as elteschter Suhn vum großherzoglige Hofkutscher Franz Seiterich un siner Frau Adelheid geb. Müller uf d Welt kumme, sin Brueder Ludwig Seiterich (1904–1979) isch speter Landrot z Waldshuet un z Konschtanz gsii. Sini Kindheit un Jugend het de Eugen Seiterich z Karlsrue verbrocht un het im März 1921 am Goethegymnasium s Abitur gmacht.

Deno het de Seiterich z Friburg Katholischi Theologi un Philosophi studiert un het am 19. März 1926 vum Erzbischof Karl Fritz d Prieschterweih bikumme. Deno het er as Vikar z Bade-Bade, z Neistadt un z Heidelberg gschafft. Denewe het er witer studiert un isch anne 1930 mit ere Arwet iwer di logisch Struktur vum Typusbegriff bi William Stern, Eduard Spranger un Max Weber zum *Dr. phil.* promoviert wore. Anne 1936 isch er iwer d Gottesbewiis bim Franz Brentano zum *Dr. theol.* promoviert wore.

Im Johr 1938 het er sich an de Theologische Fakultät vu de Albert-Ludwigs-Universität Friburg habilitiert un isch vum Erzbischof Conrad Gröber 1938 zum Professor am Prieschterseminar z St. Peter un 1945 zum Subregens ernennt wore. Anne 1949 isch er ordelige Professor fir d Fächer Apologetik un Religionswisseschaft wore.

Am 23. Juni 1952 het en de Papscht Pius XII. uf Vorschlag vum Erzbischof Wendelin Rauch zum Titularbischof vu *Binda* un zum Weihbischof z Friburg ernennt wore. D Bischofsweih het em de Wendelin Rauch am 3. September1952 gspendet.

Noch em Dod vum Rauch isch er anne 1954 zum bisher jingschte Erzbischof vu Friburg gwehlt wore. Sini amtszitt isch awer au di kirzescht vun allene Friburger Bischef gsii. Scho am 3. März 1958 isch er an ere Lungeembolie gstorwe.

## Werch
* * Die Gottesbeweise bei Franz Brentano*. Freiburg i. Br.: Herder Verlag, 1936 (zugleich Dissertation an der Universität Freiburg, 1936). Mikrofiches der Ausgabe von 1936; Egelsbach, Köln & New York: Verlag Hänsel-Hohenhausen, 1992. ISBN 3-89349-067-1.

## Literatur
* Karl Becker (Bearbeiter): *Die Inthronisierung des Erzbischofs: Zum Feste der Inthronisation des Erzbischofs von Freiburg im Breisgau Dr. Eugen Seiterich am Feste des heiligen Apostels und Evangelist Matthäus, 21. September 1954*. Herder Verlag, Freiburg i. Br. 1954.
* Christoph Schmider: *Die Freiburger Bischöfe: 175 Jahre Erzbistum Freiburg. Eine Geschichte in Lebensbildern*. Herder Verlag, Freiburg i. Br. 2002, ISBN 3-451-27847-2.
* 
* 

## Weblink
* 
* Biographi im Konradsblatt
* Albert Raffelt: Bibliographi, Freiburg i. Br. 1997 (no F. Beutter 1959)
Excavata

D **Excavata** sin e Gruppe vu Läbewäse, wu zue dr Eukaryote (Läbewäse mit Zällchärn) gstellt wäre. D Syschtematik vu dr Eukaryote vu Adl et al. 2005 fiert d Excavata as aini vu dr sechs Taxa vu däre Domäne. Zue ihne ghere uusschließlig aizälligi Organisme, wu uusnahmslos Gaißle drage. Bi dr Euglenozoa git s Forme mit Chloroplaschte, wu Photosynthes chenne dryybe.

## Merkmol
Dr Name hän d Excavata vu ihrem typisch gformte Zällmuul (Cytostom) mit ere uusbregte Muulgrueb („excavate“ Typ), wu s bi dr maischen Arte git. D Muulgrueb wird vu dr maischten Arte gnutzt go Nahrigspartikel yyzfangen un per Phagozytos in d Zällen ufznee.

D Euglenozoa hän im Stammartmuschter Chloroplaschten chenne dodermit as ainzigi Gruppe in dr Excavata Photosynthes mache. D Chloroplaschte sin aber bin ere Zylede vu Taxa mit ere parasitäre Läbeswyys wider reduziert.

## Syschtematik

Adl u. a. glidere d Excavata in sibe Gruppen ohni klassischi Rangstapfle.

* Fornicata
* *[[Malawimonas]]*
* Parabasalia
* Preaxostyla
* Jakobida
* Heterolobosea
* Euglenozoa

Vunenander unabhängigi molekulargenetischi Untersuechige hän anne 2008 belait, ass d Gattig *Stephanopog*, wu lang as uusicher Taxon bi dr Eukaryote gfiert woren isch, s Schweschtertaxon vu dr Gattig *Percolomon* isch (bi Adl no Vahlkampfiidae). D Gruppe, wu us däne bode Gattige bildet wird, isch s Schweschtertaxon vu dr Heterolobosea. No Cavalier-Smith stelle di bode Gruppe zämme as *Percolozoa* d Schweschtergruppe vu dr *Euglenozoa*.

## Literatur
* Sina M. Adl, Alastair G. B. Simpson, Mark A. Farmer, Robert A. Andersen, O. Roger Anderson, John A. Barta, Samual S. Bowser, Guy Bragerolle, Robert A. Fensome, Suzanne Fredericq, Timothy Y. James, Sergei Karpov, Paul Kugrens, John Krug, Christopher E. Lane, Louise A. Lewis, Jean Lodge, Denis H. Lynn, David G. Mann, Richard M. McCourt, Leonel Mendoza, Øjvind Moestrup, Sharon E. Mozley-Standridge, Thomas A. Nerad, Carol A. Shearer, Alexey V. Smirnov, Frederick W. Spiegel, Max F. J. R. Taylor: *The New Higher Level Classification of Eukaryotes with Emphasis on the Taxonomy of Protists.* The Journal of Eukaryotic Microbiology 52 (5), 2005; S. 399-451

## Weblink

## Fueßnote
Ohrwürmer

D **Ohrewürm** (Dermaptera) si en Ordnig vo de Insekte und ghöre zu de Fluginsekte (Pterygota).
 
## Dr Name
Im Kanton Züri seit mer em Ohrwurm 'Ohreniggel', 'Ohremüggel' oder 'Ohreniggeler'. D Appezäller säged au Ohreglüngger, Ohreniggel oder Ohrenöggel, z Baasel und im Südbadische si s Ooregrübler. 
Im Idiotikon wärded au die Begriff 'Ohreschlüffer', 'Öhreler', 'Gäbeli-Gigger', 'Ohregrübel', 'Hurrliä', 'Ohremüggler' und 'Ohreschlieffen' uufzellt.

## Allgemäins

D Körperlengi vo de Dier isch mäistens zwüsche 10 und 20 Millimeter, e baar Arte chönne au dütlig gröösser wärde, zum Bischbil dr Riesenohrwurm (*Titanolabis colossa*) wo bis zu 50 Millimeter lang wird. Dr St.-Helena-Riesenohrwurm (*Labidura herculeana*), wo mä scho lang nüm gsee het, isch bis zu 80 Millimeter lang worde.

D Vorderflügel vo de Ohrwürm si hard und churz (in *Derma(to)ptera* bedütet (gr.) *derma* so vil wie „Lääder“). Si decke nume dr vorderst Däil vom Abdomen. D Hinderflügel si dünn wie Hut und wärde under die Deckflügel gfaltet. Nume wenigi Arte vo de Ohrewürm fliege, e baar häi d Flugmuskulatur und au d Flügel komplett zruggbildet. Am Ändi vom Hinderliib si e Bäärli vo Hinderliibsfäade (Cerci), wo zun ere Zange umbildet si. Bi männlige Dier si die stark booge, bi wiibligen eender graad. Die Zange wärde für d Jagd und d Verdäidigung brucht und hälfe bim Entfalte vo de Hinderflügel und bi dr Begattig. Die mäiste Arte häi guet usbildeti Fassetteauge. Punktauge (Ocelle) si aber immer reduziert.

## Sustigs
Mer seit aber au emene Musigstuck, wo eim guet im Ohr bliibt, en 'Ohrwurm'.

## Weblink

* Tree of Life Dermaptera
* CSIRO Dermaptera
* Earwig Research Centre
## Fuessnoote
Kap Deschnjow

D **[[Kap]] Deschnjow** (au *Kap Deschnjew*, russisch: Мыс Дежнёва,  isch dr östligst Punkt vom russische und eso au vom asiatische Festland. D Ratmanow-Insle, wo au zu Russland ghöört, lit no witer östlig.
## Dr Naame
S Kap isch noch em russische Seefaarer und Belzdierjeeger Semjon Deschnjow benennt, wo 1648 as erste Öiropäer drum ume gfaare isch.
## Geografii
Es befindet sich uf dr Tschuktschuke-Halbinsle an dr Beringstrooss, wo dr Tschuktschukesee (Nordpolarmeer) und s Beringmeer (Nord-Pazifik) verbindet. Wisawii vom russische Kap Deschnjow lit im Oste s amerikanische Kap Prince of Wales in ere Distanz vo 82 km. Zwüsche ne si d Diomedes-Insle. Dur d Beringstrooss, wo Ostsibirie vo Alaska drennt, goot in Nord-Süd-Richdig die globali Datumsgränze.
Unalaska

**Unalaska** isch äini vo de Fox Islands in dr Middi vo de Aleute, südwestlig vo Alaska in de Veräinigte Staate. D Insle isch 2721&nbsp;km² (1051 Quadratmäile) grooss. Im Nordoste, uf dr Site gege d Beringsee, lit d Stadt Unalaska, und e groosse Däil von ere lit uf dr Haafeninsle Amaknak.

## Gschicht
1759 het s uf de Insle Unalaska und Amaknak 24 Siidlige mit mee as 1000 aleutische Iiwooner ghaa. D Alëute oder Unangan läbe sit Duusige vo Joor uf dr Insle Unalaska. Dr russisch Belzhandel isch uf Unalaska choo, wo dr Stepan Glotov mit sinere Bsatzig am 1. August 1759 dört glandet si.

Am 3. Juni 1942, wääred em Zwäite Wältchrieg häi d Japaner Unalaska aagriffe. Fast alli Iihäimische het mä bis noch em Chrieg uf Südost-Alaska gschickt.

Am 8. Dezämber 2004 isch s malaiische Frachtschiff Selendang Ayu vor Unalaska usenanderbroche und s Schwerööl, wo usgloffe isch, het en Öölpest verursacht.

## Geografii
D Bucht vo Unalaska mündet in e Aktuan Pass, wo d Insle im Nordoste begränzt und wo die chliini Insle Unalga din lit. Im Süde drennt dr ängi Umnak Pass Unalaska vo dr Umnak Insle. Vor däm Bass lit d Chläistadt Chernofski am Fuess vom Mount Aspird (654&nbsp;m). Si isch öbbe 80&nbsp;km südwestlig vo Unalaska, au uf dr Site gege d Beringsee. 

Die grössti Erheebig uf dr Insle isch dr Vulkan Makushin, wo 2036&nbsp;m hooch isch.

## Weblingg

*
Chromalveolata

D **Chromalveolata** sin e Gruppe vu Läbewäse, wu zue dr Eukaryote (Läbewäse mit Zällchärn) gstellt wäre. D Syschtematik vu dr Eukaryote vu Adl et al. 2005 fiert d Chromalveolata as aini vu dr sechs Taxa vu däre Domäne. Zue ihne ghere vor allem verschideni photosynthetisch aktivi Gruppe, wu allgmain Alge gnännt wäre.

## Merkmol
D Chromalveolata hän Plaschtide, wu us ere sekundären Endosymbios mit eme Verdrätter vu dr Archaeplastida stamme. Des haißt, si hän en eukaryontische Aizäller mit Plaschtiden as Endosymbiont ufgnuu un dr primär Wirt eso wyt reduziert, ass nume dr Plaschtid ibrig bliben isch. D D Plaschtide chenne bi ne Dail Gruppe sekundär wider verlore goh oder reduziert wäre. E Dail vu dänen Arte chenne wider zue tertiäre Plaschtide chuu.

## Syschtematik
Adl u. a. glidere d Chromalveolata in vier Gruppen ohni klassischi Rangstapfle. D Verainigung vu dr Alveolata mit dr andere Gruppen isch nonig seli guet abgsicheret. 

* Cryptophyceae
* Chalchalge (Haptophyta)
* Stramenopile (Stramenopiles)
* Alveolata

## Literatur
* Sina M. Adl, Alastair G. B. Simpson, Mark A. Farmer, Robert A. Andersen, O. Roger Anderson, John A. Barta, Samual S. Bowser, Guy Bragerolle, Robert A. Fensome, Suzanne Fredericq, Timothy Y. James, Sergei Karpov, Paul Kugrens, John Krug, Christopher E. Lane, Louise A. Lewis, Jean Lodge, Denis H. Lynn, David G. Mann, Richard M. McCourt, Leonel Mendoza, Øjvind Moestrup, Sharon E. Mozley-Standridge, Thomas A. Nerad, Carol A. Shearer, Alexey V. Smirnov, Frederick W. Spiegel, Max F. J. R. Taylor: *The New Higher Level Classification of Eukaryotes with Emphasis on the Taxonomy of Protists.* The Journal of Eukaryotic Microbiology 52 (5), 2005; Seiten 399-451 (Abstract und Volltext)
Petropawlowsk-Kamtschatski

**Petropawlowsk-Kamtschatski** (, uf Dütsch „Peter-Paul-Stadt in Kamtschatka“) isch d Hauptstadt vo dr Region Kamtschatka im Föderationskreis Färnost vo Russland. Dr Ort isch 1740 gründet worde und het dr Status von ere Stadt sit 1812. Petropawlowsk-Kamtschatski het 179'780 Iiwooner (2010). In dr Stadt befinde sich u.&nbsp;a. wüsseschaftligi Instituzioone für d Forschig vo de Ozean. Es git dört e Monitoring-Stazioon vom SDCM-Süsteem. Wichdigi wirtschaftligi Zwiig si d Fischereiwirtschaft und d Wärftindustrii.

## Bevölkerigsentwicklig

*Notiz:* Date vo dr Volkszelig

## Weblingg

* Offizielle Webseite der Stadtverwaltung (russisch)
* Petropawlowsk auf ''mojgorod.ru'' (russisch)
Rongo

**Rongo** (au *Rongo-mā-tāne*) isch in dr Müthologii vo de Māori in Nöiseeland dr Gott vom Landbau, wo die kultivierte Naarigspflanze loot lo waggse. Er isch e Soon vom himmlische Bäärli Rangi und Papa, Vater Himmel und Mueter Ärde. Im Rongo si Naame bedütet in dr Sprooch vo de Māori 'Friide'.

Dr Rongo isch bsundrigs dr Gott vo dr Kūmara, also em Süesshärdöpfel, vo de Köilelilie und andere kultivierte Pflanze. Im Rongo si Brueder Haumia-tiketike hingege isch dr Gott vo de Naarigspflanze, wo wild waggse. Bäidi lääbe under em Schutz vo iirer Mueter *Papa*, dr Mueter Ärde, nochdäm si vor iirem zornige Brueder Tāwhirimātea häi müesse Schutz sueche.

Im Rongo egglet s vor bluetige Opfer. Er het s Singe und s Feste gärn. 

## Sust in Polynesie
Uf Tahiti säit men em Ro'o, uf Hawaiʻi Lono. 

Uf Mangareva isch er zum Räägegott worde, wo im Räägebooge erschiint.

## Kwelle und Referänze
* B. G. Biggs: *Maori Myths and Traditions.* In: A. H. McLintock (Hrsg.): *Encyclopaedia of New Zealand.* Band 2: *H – P.* Owen, Wellington 1966, S. 447–454.
* George Grey: *Nga Mahi a Nga Tupuna.* 4th edition. Reed, Wellington u. a. 1971, ISBN 0-589-00431-X. 
* George Grey: *Polynesian Mythology, and ancient traditional history of the New Zealand race, as furnished by their priests and chiefs.* Murray, London 1855, online, (Auch: Whitcombe & Tombs, Christchurch u. a. 1956).
* Margaret Orbell: *A Concise Encyclopedia of Māori Myth and Legend.* Canterbury University Press, Christchurch 1998, ISBN 0-908812-56-6.
* Samuel K. Parker: *Dialectics of Power in the Maori Creation Myth.* In: *Pacific Studies.* Vol. 10, No. 3, July 1987, , S. 1–26.
* Ailsa Smith (Hrsg.): *Songs and Stories of Taranaki.* = *He tuhituhinga Tai hau-ā-uru.* From the Writings of Te Kahui Kararehe of Rahotu, Taranaki. Edited with translations and commentary. University of Canterbury – Macmillan Brown Centre for Pacific Studies, Christchurch 1993, ISBN 0-9583300-2-6.
* Teone Taare Tikao: *Tikao Talks. Traditions and tales told by Teone Taare Tikao to Herries Beattie.* A. H. & A. W. Reed: Dunedin u. a. 1939, S. 23–50.
* Edward Tregear: *The Maori-Polynesian Comparative Dictionary.* Lyon and Blair, Wellington 1891 (Nachdruck. Cadsonbury Publishing, Christchurch 2001).
Eugen-Keidel-Turm

Dr **Eugen-Keidel-Durm**, au **Schauinslanddurm**, isch en 31&nbsp;Meter hoche Uussichtsdurm uf em Gipfel vum Schauinsland.

S Böuwärch zaichnet sich uus dur sy uugwehnligi Form: Di dreieckig Blattform wird drait vu drei im Fryybeger Stadtwald am Schauinsland gschlaane Douglasie, wu ne uffige stählerne Stäägenufgang derzwischen iber 85&nbsp;Stapfle uffe fiert uf en iberdachti Blattform, wu rund 22&nbsp;Meter hoch lyt. Vu doo uus het mer e Rundblick in di sidlig Oberrhyyebeni un – bi gueter Wätterlag – uf d Vogese, iber dr Hochschwarzwald mit em eschtlig gläägene Fälberg un – bi klarer Sicht – bis in d Schwyzer Alpe. E Rundwäg vu rund zwee Kilometer Lengi fiert vu dr Bärgstation vu dr Schauinslandbahn zum Durm. Au ne Huffe anderi Wanderwäg fiere do aane.

Dr Durm isch anne 1981 böue woe. Är isch gnännt noch em Eugen Keidel (1909–1991), wu vu 1962 bis 1982 Oberburgermaischter vu Fryybeg gsii isch.

## Weblink
*
*Bilder vum Durm un Rundumblick
Thekla Walker

D **Thekla Walker** (* 28. März 1969 z Dülmen) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene) un syt 2016 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg. Syt Mai 2021 isch si bade-wirttebärgischi Minischteri fir Umwält, Klima un Energiwirtschaft.

## Lääbe
D Thekla Walker het s Abitur anne 1988 z Schelglenge absolviert un het derno vu 1989 bis 1997 an dr Universitet Dibenge Gschicht un Amerikanischtik studiert (ohni Abschluss). Vu 1993 bis 1999 het si im Huus vu dr Gschicht Bade-Wirttebärg gschafft, vu 2002 bis 2004 isch si Beufdraiti vu dr Stadt Geppenge fir Marketing gsii. 2002 bis 2003 het si an dr Naturschuel Fryybeg e Wyterbildig zur Naturpedagogi gmacht un vu 2003 bis 2006 am Seminar fir Waldorfpedagogik an dr Freie Hochschuel Stuegert e beruefsbeglaitende Kurs zur Uusbildig zum Klasselehrer. Vu 2004 bis 2005 het si as freji Mitarbaiteri bim Evangelische Missionswärch z Sidweschtdytschland un em Evangelische Verain fir d Schneller-Schuele im Noche Oschte gschafft. Derne isch si bis 2008 Referänti füi Presse- un Effetligkaitsarbet bim Bund vu dr Freie Waldorfschuele gsii. Anne 2009 isch si Projäktlaiteri bim NABU Stuegert un Dozänti fir Naturpedagogik an dr Duale Hochschuel Bade-Wirttebärg z Stuegert wore. Si isch ghyrote un het zwai Chinder.

D Thekla Walker engaschiert sich syter anne 2008 fir di Griene. Vu 2009 bis 2014 isch si Stadtreti z Stuegert un vum 8. Oktober 2011 bis zum 19. Novämber 2016 aini vu dr baide Landesvorsitzerne vu Bindnis 90/Di Griene Bade-Wirttebärg (zämme mit em Oliver Hildenbrand) gsii.

Bi dr Landdagswahl 2016 het si mit 27,7 % vu dr Stimme s Erschtmandat im Wahlchrais Beblenga gwunne. Bi dr Landdagswahl 2021 het si ire Diräktmandat mit 31,4 % vu dr Stimme chenne verdaidige.

Syt Mai 2021 isch si im Kabinett Kretschmann III bade-wirttebärgischi Minischteri fir Umwält, Klima un Energiwirtschaft.

## Weblink

* Websyte vu dr Thekla Walker
* 
* D Thekla Walker uf dr Internet-Presänz vu dr bade-wirttebärgische Griene
* Der rasante Aufstieg der Thekla Walker, Badische Zeitung, 13 Septämber 2011

## Fueßnote
Tapu

**Tapu** (oder **tabu**) isch e Konzept, wo in e Hufe polynesische Kulture vorchunnt, zum Bischbil in dr Kultur vo de Maori und uf Tonga. Es bezäichnet öbbis Häiligs oder Gweihts. S Wort in dr hawaiische Sprooch, wo däm entspricht, isch *kapu*.

In dr Dradizioon vo de Māori und uf Tonga isch *tapu* (Māori) oder *tabu* (Tonga) öbbis Unaadastbars, Unverletzligs, Ghäiligts. Sache oder Örter, wo *tapu* si, döfe nit aaglängt oder bsuecht wärde. In mängge Fäll daf mä nid emol über s *tapu* schwätze. 

Vilmol wird s Konzept brucht, zum lääbenswichdigi Ressurse vor Raubbau  schütze. Bevor d Öiropäer uf Hawaii choo si, het mä dört mit eme *kapu*  dr Fischfang begränzt, und d Gsamterträg si wääsentlig hööcher gsi as zu jedere Zit sit denn. In dr Wält vo de Māori häi tohunga (z.&nbsp;B. Briester) s *tabu* brucht, zum zum Bischbil Fischweijer z schütze. Mä findet s Wort *tapu* in e Hufe Ortsnääme, zum Bischbil in wai-o-tapu, übersetzt ‹häiligs Wasser›.

S dütsche Wort Tabu (änglisch: *Taboo*) chunnt vo doo. Dr erst Öiropäer, wo s Wort *Taboo* brucht het isch dr James Cook gsi, won er 1777 uf Tonga choo isch. Am Aafang vom 20. Joorhundert isch dr Begriff as *Tabu* uf Dütschland choo.

## Fuessnoote
Franz Kerber

De **Franz Anton Josef Kerber** (* 25. Februar 1901 z Friburg im Brisgau; † zwische April un em 4. September 1945) isch vu 1933 bis 1945 Owerburgermeischter vu de Stadt Friburg gsii.

## Lewe
De Franz Kerber het scho frie im „Freikorps Oberland“ mitgmacht. Er het Volkswirtschaftslehr studiert un het s Studium mit em Diplom abgschlosse. 1925 het er an de Universität Erlangen promovoert iwer di wirtschaftlig Lag vum Rebbau z Bade. Im Johr 1930 isch er in d NSDAP iidrette, isch 1932 Kreisleiter vu de NSDAP, Hauptschriftleiter vu de NSDAP-Zittig Der Alemanne un Gau- un Richsredner wore. In dere Funktion het er no de Machtiwernahm vu de NSDAP mit ere Hetzkampagne aagfange gege de amtierend Owerburgermeischter Karl Bender, wu zue de Beurlauwig vum Bender am 9. April 1933 gfiert het. De Kerber isch am Dag denoo zum Noofolger vum Bender ernennt wore. Anne 1936 isch er Gauamtsleiter fir Kommunalbolitik z Bade wore. 1938 isch er in d SS iidrette, wu er 1941 zum Owersturmbannfierer beferderet wore isch. Vu 1939 bis Juni 1943 het er in de Wehrmacht dient.

Ab 1937 isch de Kerber au Mitglid vum Kolonialbeirot vum Gauverband Bade im Richskolonialbund gsii. Scho 1935 isch er Mitglid vu de Gsellschaft fir Rassehygiene gsii.

Em Kerber si Amtszitt het ufghert mit de Bsetzig vu Friburg dur franzesischi Druppe im April 1945. De Kerber isch vu franzesische Militärregierig interniert un am 4. September 1945 in eme Wald bi Friburg verschosse ufgfunde wore.

## Literatur
* Wolf Middendorff: *Kerber, Franz Anton Josef.* In: *Badische Biographie. Neue Folge.* Band 2, 1987.

## Weblink
* Ulrich Ecker: Geschichte des Freiburger Gemeinderats unter dem Nationalsozialismus, Stadtarchiv Friburg

## Fueßnote
Landtagswahl in Baden-Württemberg 2006

__NOTOC__

D **Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2006** het am 26. Merz stattgfunde. D CDU unter em Minischterbresidänt Günther Oettinger, wu syt 2005 amtiert het, het mit  44,2 % lychti Stimmeverluscht iberchuu, d SPD unter dr Landesvorsitzeri Ute Vogt isch uf 25,2 % abgstirzt un het – no 1996 – ihre bis dert zwaitschlächtscht Wahlergebnis z Bade-Wirttebärg iberchuu. Mit Uusnahm vum Wahlchrais Manne I het d CDU alli Diräktmandat gwunne. Di Griene hän mit 11,7 % ihre bis dert zwaitbescht Wahlergebnis no 1996 kriegt un isch wider drittsterkschti Bartei wore. Zuelege chenne het au d FDP, wu uf 10,7 % chuu isch, was ihre bescht Ergebnis syt 1968 darstellt un zum erschte Mol syt däre Zyt au wider im zwoostellige Beraich glägen isch.

Näbe dr vier im Landdag verdrättene Barteie sin nume d WASG un d Republikaner in allne Wahlchrais aadrätte. D WASG het mit 3,1 % vu dr Sunschtige s bescht Resultat iberchuu. D Republikaner, wu vu 1992 bis 2001 im Landdag verdrätte gsii sin un anne 2001 mit 4,4 % knapp an dr Fimf-Brozänt-Hurd hange blibe sin, hän nomol Stimme verloren un sin uf 2,5 % chuu. Nume im Wahlchrais Kirche sin si no uf iber 5 % chuu.

In dr insgsamt 70 Wahlchrais vu Bade-Wirttebärg sin 7.519.048 Burger wahlbrächtigt gsii. D Wahlbedailigung isch mit 53,4 % dytli niderer gsii wie bi dr vergangene Wahle. Bsundersch bi dr unter 30-jehrigen isch d Bedailigung nume bi 33 % gläge. Dr Frauenaadail im Landdag isch bi dr Wahle vu 21,8 % uf 23,7 % gstige. Dodermit sin 33 vu dr 139 gwehlte Landdagsabgordnete Fraue.

D Wahlergebnis im Ainzelne:

## Literatur
* Bernd Schlipphak, Ulrich Eith: *Die baden-württembergische Landtagswahl 2006 im Einflussfeld der Bundespolitik. Auswirkungen und Rückwirkungen.* In: Jens Tenscher (Hg.): *100 Tage Schonfrist. Bundespolitik und Landtagswahlen im Schatten der Großen Koalition.*VS Verlag, Wiesbaden 2008, ISBN 978-3-531-15197-7, S. 139–153.

## Weblink
* Statistisches Landesamt – Wahl 2006

## Fueßnote
Eugen Keidel

De **Eugen Keidel** (* 4. September 1909 z Manne; † 31. Dezember 1991 z Friburg) isch vu 1962 bis 1982 Owerburgermeischter vu Friburg im Brisgau gsii. Drotz dass er Mitglid vu de SPD gsii isch, het er au witt bis in s burgerlig Lager großi Unterstitzig kenne finde.

## Lewe
De Keidel kunnt us ere liberal iigstellte badische Familie. Er het z Friburg, z Minche, z Berlin un z Heidelberg Rechts- un Staatswisseschafte studiert. Sitt 1929 isch er Mitglid vum Corps Rhenania Friburg gsii. Anne 1937 het er z Heidelberg zum Doktor vu de Recht promoviert.

Vu 1938 bis 1946 het de Eugen Keidel in ere leitende Position in de Maschinefabrik Buckau R. Wolf z Magdeburg gschafft. Dezwische isch er 1944/45 zur Wehrmacht iizoge wore. Ab 1947 het er in de Stadtverwaltig vu Karlsrue gschafft, ab 1955 als Stadtdirektor  Dert isch er zerscht fir d Neiornig vu de Wirtschafts- un Versorgigsiirichtige verantwortlig gsii, deno isch er Leiter vum Schuel- un Kulturreferates wore.

Anne 1962 Keidel z Friburg fir s Amt vum Owerburgermeischter kandidiert. Im erschte Wahlgang isch er knapp vor em Friburger Burgermeischter Gerhard Graf glege, isch awer nit iwer 50 Prozent kumme. Im zwote Wahlgang am 7. Oktower isch er deno mit ere Mehheit vu 65 Prozent zum Nofolger vum Josef Brandel wore. 

In d Amtszitt vum Eugen Keidel isch d Uusdehnig vu dr Stadt no Weschte mit de neie Stadtdeil Landwasser un Weigarte gheit. Große Iifluss het er au uf de Bau vum speter no ihm gnennte Thermalbad (Eugen-Keidel-Bad) ghet. Au de Uusbau vum Stadtring, eini vu de erschte Fueßgängerzone z Ditschland un d Erschließig vu neie Wassergwinnigsgebiet gehn uf sii Konto. Er het d Stadtwerch un d Verkehrsbetrib in selbschtständigi Gsellschafte umgwandlet un het niin Gmeine dezue brocht, dass si iigmeindet wore sin: (Lehe, Opfige, Walterschoufe, Dienge, Munzige, Hochdorf, Ebnet, Kappel un Mundehof).

Bi dr Wahl 1970 isch er mit 78,1 Prozent im Amt bstetigt wore. Am 15. November 1982 isch er in de Ruestand gange. Sii Nofolger isch de Rolf Böhme wore. In de Nacht zum Silveschter 1991 isch de Eugen Keidel noch ere kurze Kranket gstorwe. D Truurfiir isch im Friburger Minschter gsii.

De Eugen Keidel isch mit de Karlsrueri Claire geb. Wittmer ghirote gsii, wu 2010 gstorwe isch.

Ußer em Eugen-Keidel-Bad isch no ihm au de 1981 baut Eugen-Keidel-Drum uf em Schauinsland gnennt.

## Uuszeichnige
* Ehreburger vu Friburg
* Großes Bundesverdienschtkriz mit Stern
* Ehresenator vu de Albert-Ludwigs-Universität Friburg
* Großkriz vum italienische Verdienschtorde
* Großkriz mit Stern vu Afrika (Liberia)
* Großkriz vum souveräne Malteser-Ritterorde
* Officier dans l'Ordre des Palmes Académiques
* Verdienschtmedaille vum Land Bade-Wirtteberg

## Literatur
* Kalchthaler/Preker (Hrsg.): *Freiburger Biographien*. Freiburg 2002 (S. 322 f.)

## Fueßnote
Charles Clerke

Dr **Charles Clerke** (* 22. August 1741 z Wethersfield, Essex, Ängland; † 22. August 1779 uf See vor Kamtschatka Russland) isch e britische Seefaarer gsi. Er het dr John Byron und dr James Cook uf iire Entdeckigsräise in d Südsee begläitet. 

## Biografii
Dr Charles Clerke isch uf ere Farm as dr viert Soon vom ene Richder z Wethersfield, won e Dorf in dr Groofschaft Essex isch, uf d Wält choo. Mit drizääni isch er uf d Royal Navy Academy z Portsmouth gange und isch Kadett worde. Im Siibejöörige Chrieg het er uf dr *HMS Dorsetshire* dient und uf dr *HMS Bellona*. 1764 bis 1766 isch er uf dr *[[HMS Dolphin (1751)|HMS Dolphin]]* under em Kommando vom Captain John Byron um d Wält gseeglet, wo si e Hufe Insle für Öiropa entdeggt häi.

Uf dr erste Räis vom James Cook (1768–1771) isch er *Midshipman* uf em Schiff *[[Endeavour (Schiff)|HMB Endeavour]]* gsi. Uf dr zwäite Räis (1772–1775) het er as *Lieutenant* uf dr *[[Resolution (1771)|Resolution]]* dient. Uf dr dritte Räis (1776–1779) isch er *Captain* uf dr *[[HMS Discovery (1774)|HMS Discovery]]* gsi.

Wo dr James Cook 1779 uf Hawaii vo de Iihäimische verstoche worde isch, het dr Clerke s Kommando über d *Resolution* und über die ganzi Expedizioon übernoo. Er isch gege Norde gseeglet, zum e Passaasche vom Nordpolarmeer zum Atlantische Ozean. S Packiis het en nid duure gloo und er isch zrugg uf Kamtschatka  und isch vor dr Küste vo Kamtschatka an Tuberkulose gstorbe. D Liiche vom Charles Clerke isch am 29. August 1779 in dr Nööchi vom Haafe vo Petropawlowsk-Kamtschatski, Kamtschatka, Russland bigsetzt worde.

Dr zwäit Offizier uf dr *Discovery*, dr John Gore, het s Kommando über d Expedizioon übernoo und isch zrugg uf Ängland gseeglet. D Schiff si dört im Joor 1780 aachoo.

## Weblingg
*Biografii
*S Testamänt vom Charles Clerke
Seebestattung

Under ere **Seebestattig** verstoot mä e Bestattig vo dr Liiche vom ene Doote oder vo däm sinere Äsche uf See.

## Gschichtligs

Uf See si bis ins früeje 20. Joorhundert fast nume Persone bestattet worde, wo an Bord gstorbe si und wo mä d Liiche nid an Land het chönne begraabe. Das het us verschiidene Gründ chönne bassiere, under anderem au us Angst vor dr Verbräitig vo Süüche. Historischi Bischbil si zum Bischbil d Seebestattige vom Sir Francis Drake und vom James Cook. Noch Seeschlachte het mä die Doote vilmol im Meer bestattet, und eso si au Liiche vo Opfer vo Schiffsunglück wie däm vo dr RMS Titanic, wo uf See gfunde worde si, bestattet worde. Sältener isch gsi, ass mä d Särg vo Seelüt, wo an Land gstorbe si, im Meer bestattet het. Das isch vor allem bi deene vo dr Marine as en eerenvolli Form vo dr Bestattig aagluegt worde und isch mit eme entsprächende milidäärische Zeremoniell vorgnoo worde.

## Hützudags
Sit em Aafang vom 20. Joorhundert isch in Öiropa d Kremierig mee und mee ufchoo. Gliichzitig het d Seebestattig iire Charakter as *Notbestattig für sonigi, wo uf See gstorbe si* verlore und d Bestattig im Meer vo dr Äsche vo Doote het sich vilerorts zun ere Alternative zur Sarg- oder Urnebestattig uf eme Friidhoof afo entwiggle.

Bischbil vo modärne Seebestattige si die vom amerikanische Astronaut Neil Armstrong und die vom islamistische Terrorist Osama bin Laden.

## Weblingg

*Verwaltungsvorschrift zur Gestattung von Seebestattungen (Nordrhein-Westfalen)
John Gore

Dr **John Gore** (* 1729 oder 1730 im Middlesex County z Virginia; † 10. Septämber 1790 z Greenwich) isch e britisch-amerikanische Seemaa gsi, wo für die britischi Royal Navy uf dr *[[HMS Dolphin (1751)|HMS Dolphin]]* under em John Byron und em Samuel Wallis mitgseeglet isch.

## Lääbe
Dr Gore het dr James Cook uf dr erste und dritte Expedizioon begläitet. Uf dr dritte Expedizioon het er, wo dr James Cook und dr Charles Clerke dood gsi si, s Kommando übernoo. 1771 het er s Schiff vom Botaniker Joseph Banks uf ere Räis uf Island und zu de Hebride kommandiert. Er isch am 3. Oktober 1780 zrugg choo und isch denn zum Postcaptain beförderet worde. Er het vo denn aa z Greenwich dr Boste vom James Cook am Greenwich Hospital übernoo und isch dört 1790 gstorbe.

Im Gore si Soon, wo au John ghäisse het, isch 1795 Lütnant in dr Royal Navy worde.

## Eerige
Noch em John Gore si dr *Gore Point* und d *Gore-Halbinsle* (*Gore Peninsula*) im alaskische Kenai-Fjords-Nationalpark vom Kapitän Nathaniel Portlock benennt worde.
Dr Portlock, wo im 18. Joorhundert d Pazifikküste im Nordweste vo Amerika erforscht het, isch e guete Fründ gsi, und dr Gore het si Familie no us Virginia kennt.

## Film
Im vierdäilige Färnseefilm *[[Wind und Sterne]]* het dr dütsch Schauspiiler Erich Hallhuber dr John Gore daargstellt.

## Weblingg
* The Quiet Mariner - Captain John Gore (änglisch)

## Fuessnoote
Beringstraße

D **Beringstrooss** (, /*Beringow proliw*) isch e Meerängi zwüsche dr östligste Stell vo Asie und em westligste Punkt vom amerikanische Festland, und eso au zwüsche Russland und de USA (Alaska).

D Meerängi und s Beringmeer, wo südlig von ere lit, si noch em Dään Vitus Bering benennt, wo 1728 as Marineoffizier in russische Dienst dur d Meerängi gfaare isch.

## Geografii
D Meerängi isch öbbe 82&nbsp;km bräit und im Durchschnitt nume öbbe 30 bis 50&nbsp;m dief. Si verbindet d Tschuktschukesee (e Randmeer vom Nordpolarmeer) im Norde mit em Beringmeer (s nördligste Randmeer vom Pazifik) im Süde. Si befindet sich zwüsche de bäide Kontinänt bzw. em Kap Deschnjow (Asie) im Weste und em Kap Prince of Wales (Nordamerika) im Oste. 

Die globali Datumsgränze goot dur d Beringstrooss. D Meerängi isch nume ab und zue zuegfroore, denn wenn d Tämpratuur under minus 70 Grad Celsius fallt.

## Weblink

* Originalardikel vo dr Rutgers University über d Erstbesiidlig vo Amerika (uf Änglisch)
Elizabeth Cook (1741–1835)

D **Elizabeth Cook** (* 4. Februar 1741 z Wapping, London; † 13. Mai 1835 z Clapham, West Sussex; geboreni *Batts*) isch d Frau vom britische Seefaarer und Entdecker James Cook gsi.

## Biografii
D Elizabeth isch d Dochder vom Samuel und dr Mary Batts gsi, wo am Execution Dock z Wapping e Bäiz ghaa häi. Dr Vater isch bald noch dr Geburt vo dr Elizabeth gstorbe. Iiri Mueter het im Juli 1745 z Shadwell wider ghürootet. D Elizabeth isch vo denn aa bin ere befründete Quäkerfamilie z Ilford ufgwaggse.

D Elizabeth het dr James Cook am 21. Dezämber 1762 in dr *St. Margaret's Church* z Barking, Essex, ghürootet, wo dä grad vo sinere zwäite Räis zruggchoo isch. Si häi zämme säggs Chinder ghaa:

* James Cook (* 13. Oktober 1763; † 1794)
* Nathaniel Cook (* 14. Dezämber 1764; † 1781)
* Elizabeth Cook (* 1767; † 1771)
* Joseph Cook (* 26. August 1768; † 1768)
* George Cook (* 8. Juli 1772; † 1772)
* Hugh Cook (* 23. Mai 1776; † 1793)
Dr Cook isch am 14. Februar 1779 in der Bucht vo Kealakekua uf Hawaiʻi umbrocht worde und d Elizabeth Cook het vo dr Admiralidäät e Bansion vo 200 Pfund im Joor überchoo. 1788 isch si uf Clapham in Sussex züüglet und isch dört am 13. Mai 1835 im Alter von 94 gstorbe. D Elizabeth Cook isch näbe iire Söön James und Hugh in dr St. Andrew The Great Church z Cambridge begraabe worde.
## Roman
Dr historisch Roman *Letzte Reise* vo dr Anna Enquist handlet vor allem vom Lääbe vo dr Elizabeth Cook.

## Litratuur
* Marele Day: *Mrs Cook: The Real and Imagined Life of the Captain's Wife*. Allen & Unwin, 2003, ISBN 1865088021.
* John Dunmore: *Mrs Cook's Book of Recipes: For Mariners in Distant Seas*. Exisle Publishing Pty Limited, 2006.
* Herbert Hope Lockwood: *Captain Cook and a voyage of discovery around Ilford*. In: *Ilford and District Historical Society's newsletter*. Nummer 39, 1994.
* Shirley Sinclair: *Elizabeth Cook: the Captain's wife, 1741–1835*. Maritime Heritage Press, ISBN 978-1876059019.
* *Famous 18th century people in Barking and Dagenham: James Cook and Dick Turpin*. London Borough of Barking and Dagenham Local Studies Information Sheet No. 22 PDF.

## Fuessnoote


## Weblingg
* A Yorkshireman's tribute to ''Captain James Cook, R.N.''
* 
* The Origins of Elizabeth Cook
Elizabeth Cook

**Elizabeth Cook** häisse die Persone:


* d Frau vom Entdecker James Cook (1741–1835)
* e britischi Schriftstellere (* 1952)
* en amerikanischi Sängere (* 1972)
* en indigeni amerikanischi Autorin und Hochschuelleerere  (* 1930)
Hernán Cortés

Dr **Hernán** (au **Hernando**) **Cortés** (* 1485 z Medellín, Köönigriich vo Kastilie und León; † 2. Dezämber 1547 z Castilleja de la Cuesta) isch e spanische Konquistador gsi. Mit dr Hilf vo sine indianische Verbündete het er s Riich vo de Azteke und däm si Hauptstadt Tenochtitlan erooberet. Dr Siig über d Azteke isch 1521 s bedütendste Eräignis vo dr öiropäische Expansion in Amerika gsi. In de Joor vo 1521 bis 1530 isch dr Hernán Cortés Generalguwernöör vo Nöispanie gsi.

## Rezepzion
S Bild vom Cortés het sich im Lauf vo dr Gschicht stark veränderet. E Hufe Völker in Mittelamerika häi en respektiert und sogar vereert, au wenn er vili Lüt het lo dööde und lo foltere und die kulturelli Identidäät vo de Indianer zerstört het. Dr Grund für daas isch vor allem gsi, ass er d Vorherrschaft vo de Azteke zerstöört het.

Hüte het dr Konquistador z Mexiko e seer schlächte Ruef. Es git zwar immer no e Hufe Stroosse und Blätz mit sim Naame, aber s aztekische Erb isch de Mexikaner hüte seer vil wichdiger. Bi dr spanische Eroberig und in dr Zit nochhär si öbbe 15 Millione vo de Uriiwooner umchoo. Si si an de iigschleppte Chrankhäite gstorbe und dur d Grusamkäit vo de Öiropäer. Dorum wääge d Verdienste vom Cortés wie s Ändi vo de Bluemechrieg und vo de Menschenopfer weeniger as s Unglück, won er mit sich brocht het.

## Schrifte
* Cortés, Hernando : *Die Eroberung Mexikos: drei Berichte an Kaiser Karl V..* 5. Aufl., Insel-Verl., Frankfurt/Main 1980, ISBN 3-458-32093-8.
* Schurig, Arthur (Hrsg.): *Die Eroberung von Mexiko durch Ferdinand Cortés. Mit den eigenhändigen Berichten des Feldherrn an Kaiser Karl V. von 1520 und 1522.* Insel-Verl., Leipzig 1923.

## Literatur
* H. D. Disselhoff: *Cortés in Mexiko*. München, Oldenbourg, 1957.
* Hammond Innes: *Die Konquistadoren* (Zweiter Teil: Cortez) Hallwag Verlag, Bern 1970.
* Herbert Matis: *Hernán Cortés*. Göttingen (Musterschmidt) 1967.
* Hans-Otto Meissner: *Meine Hand auf Mexico. Die Abenteuer d. Hernando Cortés*; Stuttgart, Cotta,  1970; Neuauflage: Stuttgart, Klett, 1987, ISBN 3-12-920011-8.
* Tzvetan Todorov: *Die Eroberung Amerikas. Das Problem des Anderen.* Frankfurt am Main, Suhrkamp, 1985, ISBN 3-518-11213-9.
* Bernal Díaz del Castillo: *Geschichte der Eroberung von Mexiko*; hrsg. und bearb. von Georg A. Narciss und Tzvetan Todorov, Frankfurt am Main (Insel) 1988, ISBN 3-458-32767-3.
* José Luis Martínez: *Hernán Cortés*; Universidad Nacional Autónoma de México, México (D. F.) 1990, ISBN 968-16-3330-X.
* Richard Lee Marks: *Der Tod der gefiederten Schlange*; München, Droemer Knaur, 1993, ISBN 3-426-26576-1.
* Claudine Hartau: *Hernán Cortés*; Reinbek bei Hamburg, Rowohlt, 1994, ISBN 3-499-50467-7. 
* Salvador de Madariaga: *Hernán Cortés*. Zürich, Manesse, 1997, ISBN 3-7175-8236-4.
* Hugh Thomas: *Die Eroberung Mexikos. Cortés und Montezuma*; Frankfurt am Main, Fischer, 2000, ISBN 3-596-14969-X.
* Juan Miralles: *Hernán Cortés. Inventor de México*; México (Tusquets) 2001, ISBN 970-699-023-2.
* Felix Hinz: *„Hispanisierung“ in Neu-Spanien 1519–1568*; Hamburg (Kovac) 2005.

## Weblingg

* Berichte über Hernán Cortés
* La Conquista

## Fuessnoote
Tromla

**Tromla** (* 5. Januar 1975 in St. Ingbert als *Christoph Hans*) isch e dytsche  Schlaagzyyger.

## Lääbe
Als klassisch uusbildete Schlagzyyger hett är einigi Joor bim Landesjugendorcheschter Saarland und in dr Bärgkapälle Sanggt Ingbert gspiilt. Ab de Nüünziger hett er in lokale Bänds, unter andere d' Disko-Bänd "Fresh" oder d' Räppergruppe "bodelosi Frächheit" gspiilt. 

1997 het dr Tromla zämme mit 'm Bassischt *Flo:Pee* d' Eleggdro-Funk-Gruppe Reaktor gründet. D' Bänd hets bis 2004 gää, si hett zwäi CDs uusebrocht.

Sitem Ändi vo de Nyynziger improvisiert er hüffig als Live-Schlagzyyger zämme mit DJs vo dr eleggdroonische Danzmusigg. So ischr zämme mit de DJs Blake Baxter, Stewart Walker, Doc Phatt, Märtini Brös und Cristian Vogel odr im Hip-Hop-Beriich mit Boulevard Bou odr Denyo in Clubs und Diskos in ganz Dytschland uffdrätte. Währnd zwei Joor het är si eigene Oobe im Saarbrücker *Blau Niteclub* namens *Tromlas Elektroklub* kha.

Dr Tromla hett au experimentelli Uffdritt kha, zem Biispiil hett är e 24-stündigs, medidattyvs Solo in dr Johanneskirche Saarbrücken im Joor 2001 gmacht und hett uff em Album "Eintopf" e stündigi Improvisation veröffendlicht, wonr als ainziggs Instrumänt e Kochdopf bruucht.

## Diskografie
* 2000: *elektrosuperstars* (EP/mit Reaktor)
* 2004: *Hyperdimension* (mit Reaktor)	
* 2011: *Eintopf*, Label: Twin Town Productions

## Übrigs
Untr sym richtige Naame *Christoph Hans* het dr Tromla im Joor 1994 e Comic uusebrocht. 2004 hett är's als Reschissör vumene Comedy-No-Budget-Film mit em Name *Der Hering* probiert, bi däm unter andere Katharina Bihler und Stefan Scheib als Schauspieler mitgmacht hän.

## Weblinks
* Webpresänz Tromlas

## Einzelnachweise
Anton Hofreiter

Dr **Anton „Toni“ Hofreiter** (* 2. Februar 1970 z Minche) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene). Är isch syter anne 2005 Mitglid vum Dytsche Bundesdag un dert syt 2011 Vorsitzer vum Uusschuss fir Verchehr, Böu un Stadtentwicklig. Vu Oktober 2013 bis Dezämber 2021 isch er näb dr Katrin Göring-Eckardt Co-Vorsitzer vu dr griene Bundesdagsfraktion gsii.

## Lääbe un Beruef
Noch em Abitur 1990 am Asam-Gymnasium Minche het dr Hofreiter vu 1991 bis 1997 an dr Ludwig-Maximilians-Universität Minche aagfange Biology studiert. Anne 2003 het er dert zum Dr. rer. nat. promoviert mit dr Arbet „Die infragenerische Gliederung der Gattung Bomarea Mirb. und die Revision der Untergattungen Sphaerine (Herb.) Baker und Wichuraea (M. Roemer) Baker (Alstroemeriaceae)“. Derno het er ab Oktober 2003 as Post-Doktorand am Institut für Systematische Botanik vu dr LMU Minche gforscht. Derzue het dr Hofreiter vu 1998 bis 2003 fir di bayrisch Griene-Landdagsabgordnete Susanna Tausendfreund un vu 2003 bis 2005 fir dr Christian Magerl gschafft.

## Bartei
Dr Hofreiter isch anne 1986 as Schueler Mitglid vu dr Bartei Di Griene wore. Vu 1988 bis 1995 isch er Sprächer vum Ortsverband Sauerlach un vu 1996 bis 2006 Sprächer vum Griene-Chraisverband Minche-Land gsii. Zwische 2001 un 2006 isch er derzue au Sprächer vum Landsarbetschrais Ekology gsii.

## Abgordnete
Vu 2002 bis 2005 het dr Hofreiter em Gmaindsrot vu syym Wohnort Sauerlach aaghert. Dernäbe isch er syter anne 2002 Chraisrot im Chraisdag vum Landchrais Minche.

Syter anne 2005 isch er Mitglid vum Dytsche Bundesdag un alliwyl iber d Landeslischt Bayern gwehlt wore. Sy Wahlchrais isch Minche-Land. Im sächzehte Bundesdag vu 2005 bis 2009 isch er Obmann vu syre Bundestagsfraktion im Uusschuss fir Verchehr, Böu un Stadtentwicklig gsii. Är isch Grindigsmitglid vu dr Barlemäntarische Gruppe *Frei fließende Flüsse*.

Am 8. Juni 2011 isch er, as Noofolger vum Winfried Hermann, aistimmig zum Vorsitzer vum Uusschuss fir Verchehr, Böu un Stadtentwicklig im Dytsche Bundesdag gwehlt wore. Bis zue syre Wahl zum Uusschussvorsitzer isch er verchehrsbolitische Sprächer vu dr Fraktion Bindnis 90/Di Griene gsii.

No dr Bundesdagswahl 2013 het sich dr Hofreiter um s Amt vum Vorsitzer vu dr Bundestagsfraktion vu syre Bartei beworbe. Am 8. Oktober 2013 isch er mit 49 Stimme vu dr 61 griene Bundesdagsabgordnete in des Amt gwehlt wore, zämme mit dr Katrin Göring-Eckardt.

## Weblink

* Offiziälli Websyte vum Anton Hofreiter
* 
* Läbeslauf bi dr Bundestagsfraktion Bindnis 90/Di Griene
* Interview mit em Anton Hofreiter uf e-politik.de
* 

## Fueßnote
Karl Bender (Oberbürgermeister)

De **Karl Bender** (eigetlig *Franz Karl Andreas Bender*; * 21. Dezember 1880 z Lohr; † 20. Februar 1970 z Karlsrue) isch e ditsche Bolitiker (Zentrum) gsii. er isch vu 1922 bis zum 9. April 1933 Owerburgermeischter vu Friburg im Brisgau gsii.

## Lewe
Noch em Gymnasium het de Bender z Friburg, z Berlin un z Heidelberg Jura studiert. Scho mit 28 Johr isch er Burgermeischter vu Bihl wore. Im Erschte Weltkrieg het er de Rang vun eme Hauptmann vu de Reserev ghet. Anne 1919 isch er Minischterialro] im Stuegerter Inneminischterium wore. Drei Johr speter isch er zum Owerburgermeischter vu Friburg gwehlt wore.

De Verwaltigsfachmann Bender het di stedtisch Verwaltig un d Kommunalfinanze reorganisiert un het zum Uusbau vu de Kultur un de Infrastruktur vu de Stadt wichtigi Impuls gee. Anne 1931 isch er wider zum Owerburgermeischter gwehlt wore.

Noch ere systematische Hetz vum NSDAP-Kreisleiter Franz Kerber un dem siinem Kampfblatt *[[Der Alemanne]]* het de Bender am 9. April 1933 sii Amt ufgee. Au d Unterstitzig vum gsamte Stadtrot, vu de Universitetsrektore Josef Sauer, Wilhelm von Möllendorff un vum Erzbischof Conrad Gröber het en nit vu dem Schritt kenne abbringe. Deno het de Bender im Kloschter Beire Zueflucht gfunde. Witteri Aagriff hän dezue gfiert, dass au sini Familie d Stadt het mieße verlosse.
Scho am 10. April 1933 sin dur de Inneminischter uf Grundlag vu de „Verordnung des Reichspräsidenten zum Schutze des Deutschen Volkes“ d *Amtsgeschäfte bis auf weiteres* uf de Franz Kerber iwerdrait wore.
De Bender het sich speter als Rechtsaawalt z Karlsrue niderglosse. Dert isch er anne 1970 im Alter vu 89 Johr gstorwe.

## Ehrige
* Ehredoktorwird vu de Albert-Ludwigs-Universitet  fir sini Verdienscht um d Universitetsklinike
* Ehreburgerwird vu de Stadt Friburg (1957)

## Fueßnote


## Weblink
* Bender, Franz Karl Andreas uf *LEO-BW.de* („Landeskunde entdecken online“)
* Freiburgs Gemeinderat zur Zeit des Nationalsozialismus
Vezio

**Vezio** isch de Name vo folgende Ort:
* Vezio, en Ort i de Gmaind Alto Malcantone, Tessin, Schwiz
* Vezio, en Ort i de Gmaind Perledo, Provinz Lecco, Italie
Emil Thoma

De **Emil Thoma** (* 29. Mai 1854 z Krensheim bi Tauberbischofsheim; † 22. Mai 1932) isch vu 1913 bis 1922 Owerburgermeischter vu de Stadt Friburg im Brisgau gsii.

## Lewe
De Thoma isch z Tauberbischofsheim uf s Gymnasium gange un isch speter uf Friburg gwechslet. Noch em Schuelabschluss het er z Universitet Friburg un z Heidelberg Jura studiert.

Er het si scho frie fir Bolitik inträssiert un het als Volksverdretter aktiv im bolitische Gschehne mitgwirkt. De Emil Thoma het au als Referent vu de stedtische Theaterkommission z Friburg gschafft.

De Emil Thoma isch gern in Schwarzwald go wandre gange. Anne 1903 isch er zum Bresident vum Schwarzwaldverein gwehlt wore. New em Uusbau vu de Wanderweg het er sich scho am Aafang vum 20. Johrhundert fir de Natur- un Umweltschutz iigsetzt.

Am 24. Mai 1913 isch er zum Owerbergermeischter vu Friburg gwehlt wore un het dodemit d Noofolg vum Otto Winterer aadrette. In dem Amt isch er bis anne 1922 bliwe. In sire Zitt als Owerburgermeischter isch anne 1920 d 800-Johr-Fiir vu de Stadt uusgrichtet wore.

Wu anne 1919 d Friburger Stedtebaugsellschaft grindet wore isch, isch de Thoma im erschte Johr Vorsitzer vum Ufsichtsrot gsii. Am 18. Juli 1920 isch de Thoma zum erschte Ehresenator vu de Universitet Friburg ernennt wore.

Hite drait e Grund- un Realschuel z Friburg sii Name, d Emil-Thoma-Schuel an de Schitzeallee. Au d Emil-Thoma-Wanderweg am Kandel un z Hinterzarte sin no ihm gnennt wore.

## Schrifte
* *Geschichte des Badischen Schwarzwaldvereins. Festgabe zur Feier des 50jährigen Jubiläums*. Badischer Schwarzwaldverein. Freiburger Druck-und-Verlagsgesellschaft mbH., Freiburg i. Br. 1914.

## Weblink
* Emil-Thoma-Realschule Freiburg
* Emil-Thoma-Grundschule Freiburg
Arosio

**Arosio**  isch de Name vo folgende Ort:
* Arosio TI, en Ort i de Gmaind Alto Malcantone im Kanton Tessin, Schwiz
* Arosio (Lombardei), e Gmaind i de Provinz Como, Italie
Agno

**Agno** chan folgendes bedüte:
* Agno TI, e politischi Gmaind im Kanton Tessin, Schwiz
* Agno (Pangasinan), en Ort uf de Philippine
* Agno (Fluss), en Fluss uf de Philippine
* Agno (Italien), en Fluss z Italie
* Flughafen Lugano-Agno, en Flughafe im Tessin, Schwiz
* Agno (Kreis), en Chrais im Tessin, Schwiz
Breno

**Breno** chan folgendes bedüte:
* Breno TI, e Ortschaft i de Gmaind Alto Malcantone im Kanton Tessin, Schwiz
* Breno (Kreis), en Chrais im Kanton Tessin, Schwiz
* Breno (Lombardei), e Gmaind i de Region Lombardei, Italie

**Breno** isch de Vorname vo folgende Persone: 
* Breno Mello (1931–2008), brasilianische Schauspiler und Fueßballspiler
* Breno Sidoti (* 1983), brasilianische Radrennfahrer
* Breno Vinícius Rodrigues Borges (* 1989), brasilianische Fueßballspieler

**Lueg au:** 

* Brenno
* Brénod
Brenno

**Brenno** chan folgendes bedüte:
* Brenno (Fluss), en Fluss im Tessin, Schwiz
* Brenno (Oper), e Opere vom Johann Friedrich Reichardt
* Brenno, es Dorf i de Landgmaind Wijewo, Pole

**Lueg au:**
* Breno
Brenno (Fluss)

De **Brenno** isch en öpe 35 km lange Fluss im Norde vom Kanton Tessin i de Schwiz.

## Flusslauf
De Brenno hät mereri Quällflüss im Gränzgebiet vom Tessin zum Bündnerland. Aine isch de *Brenno della Greina*, wo westlich vom Greinapass entspringt und dänn Bäch, wo vom Piz Medel obe abe chömed ufninnt. Er dorflüsst zerscht s *Val Camadra*, ninnt dänn bi Campo de Abfluss vom Stausee Lago di Luzzone uf und chunnt z Olivone mit em *Brenno del Lucomagno* zäme, wo vom Lukmanierpass abe flüsst. Döt obe gits bi de *Alpe Pertusio* uf  es grosses Loch im Felse, wo rächt vill Wasser use sprudlet und da haisst uf de Schwizer Landcharte *Sorgente del Brenno*, wa sövil wie *Quäll vom Brenno* bedüted.

De Brenno dorflüsst ab Olivone s Bleniotal vo Norde noch Süde und mündet bi Biasca in Tessin. Im Underlauf, zwüsche Malvaglia und Biasca, gits en Chegel vom en ehmolige Bärgsturz, em Buzza di Biasca.

## Weblink

*
Anggun

D **Anggun** (* 29. April 1974 z Jakarta; birgerlig *Anggun Cipta Sasmi*) isch e indonesischi Popsängeri un Songschryyberi.

## Karriere
1995 isch si uf Bariis züüglet. Mit iirer erste internationale Single *La neige au Sahara* / *Snow On The Sahara* isch si z Frankriich grad uf e 16 Blatz choo. 2005 isch si mit em Titel *Être une femme* uf em gliiche Blatz gsii. Für e Kinofilm Unsere Erde het si 2007 dr Song *Un Jour Sur Terre* gsunge und in dr franzöösische Fassig as Verzelere vom Film fungiert. Denn het si mit em dütsche Global-Pop- und Ambient-Projekt Schiller zämmegschafft.

Im Mai 2012 isch d Anggun für Frankriich bim Eurovision Song Contest 2012 im aserbaidschanische Baku aadräte und isch im Final uf e 22. Blatz choo.

## Weblink

* Websyte (*ängl.*)
*