Binn

**Bìì** isch e Munizipalgmaind (politeschi Gmeind) im Bezirk Goms im Kanton Wallis.

## Geografy
D Gmeind lyt im Bììtaal, wo s einzige grosse südleche Sytetaal vom Goms isch. Dur das Taal flüsst d *Binna*, wo am Ofehorn afoot und bi Äärne zum Rottu abe chunnt. Vo Süde chunt s Lengtalwasser id Binna, und die het als gröschte Sytebach dr Saflischbach, wo i dr Nochbergmeind Grengiols vom Rothorn abeflüsst. Vo rächts flüsset s Turbewasser, wo vom Turbegletscher chunt, und vo *Schene Biel* dr Fäldbach abe id Binna.

Im Taal het d Gmeind sächs Dörfer: Schmidigehischere, Wilere, Giesse, Fäld, Holzerhiischere und Ze Binne. Im Lengtal isch dr Wiiler Heiligchrüüz. S Dorf Usserbìì liit nid i dr Gmeind Bìì, sondern um undere Lauf vo dr Binna i dr Gmeind Äärne.

E Deil vo dr Gmeindgränze vo Bìì bildet au d Landesgränze vo dr Schwiiz zu Italie.  Die ziet sech der Bärgchetti noo, wo au en Abschnidd vo dr kontinentale Wasserscheide i de Alpe und glichzytig d Sproochgränze vom Walliserdüütsch und do dermit vom alemannische Sproochruum zum Iteliänische oder gnauer: zum Lombardische bildet. Me het de Bärge uf däm Chamm drum vo beide Syte deils underschidlechi Näme uf Dütsch und uf Iteliänisch ggä. Das sind vo Norde gäge Süde: *Angolo delle tre valli* (das heisst uf Dütsch «dr Egge zwüsche de drü Tääler»; gmeint sind s Binntaal, s Sabbionetal z Italie und s Blinnetaal i dr Gmeind Goms), Hohsandhorn (uf Iteliänisch: *Punta del Sabbione*), Ofehorn (it. *Punta d'Arbola*), Albrunhorn (it. *Monte Figascian*), Bochtehorn, Seewischhorn, Grosses Schinhorn (it. *Punta di Valdeserta*), Grampielhorn, Rothorn (it. *Punta della Rossa*), Schwarzhorn (it. *Punta Marani*), Fleschhorn (it. *Punta Gerla*), Scherbadung (it. *Pizzo Cervandone*), *Punta Dèvero* und Gischihorn (it. *Pizzo Cornera*).

Usem Bììtaal goot dr Albrunpass, en Fuesswääg, is Riistaal z Italie. Und wyter im Süde sind die chlynere Bärgwääg übere Grampielpass und de Chriegalppass.

S Binntaal isch bi Geolooge wäge de ryche Fundstelle vo sältene Mineralie berüemt. D Gruebe vo Lengebach wird zu de Fundort zellt, wo me wältwyt am meischte Mineralie findet.

## Gschicht
Ime ne Dokumänt vo 1246 isch s Dorf s erschte Mol als *Buyn* erwäänt.  Spööter het me dr Dorfname au *Bondolum, Bin, Bindoli* oder *Bundulo* gschribe.

1863 bis 1864 isch di erschti Stroos is Taal bout worde. Ane 1938 het me se usbout und 1965 mid emene Tunäll um d Twingischlucht ume sicherer gmacht. Sid 1954 bruucht s Chraftwärch vo Äärne s Wasser vo dr Binna zum Strom z produziere.

Am Albrunpass stoot d Binntalhütte vo dr Sekzioon Delémont vom Schwiizer Alpeclub. Das Bärghuus isch am 1969 ygweit worde.

Sid 1964 isch s ganze Taal mit em Name «Landschaftspark Binntaal» es Naturschutz- und Heimetschutzpiet.

Durs Binntaal und über Albrunpass goot es Stuck vom Grosse Walserwääg.

## Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 2,8 % glägu.

## Religion
87,1 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 6,5 % evangelisch-reformierti.

## Politik
D Ggmeindspresidentin va Bìì ischt d Jacqueline Imhof-Schmid (Stant Oktober 2017).

## Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 155 Iwonru 98,1 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 0,6 % Franzeesisch und 1,3 % Talienisch.

Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Bìì gcheert zen eschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.

## Literatur
* .
* Walter Ruppen: *Das innere Binntal, die Talschaft Binn.* Basel 1979, Siite 148–220.

## Weblink

* Website vo dr Gmeind Bìì

## Amerkige