Schwedische Sprache

**Schwedisch** isch e skandinavischi Sproch, wo vor allem z Schwede und Finnland gschwätzt wird.

## Gschicht
Im 9. Johrhundert noch Christus hän sich Alt-West-Skandinavisch (Norwege und Ysland) und Alt-Ost-Skandinavisch (Schwede und Dänemark) agfange z underscheide. Ab öbbe 1200 hät s erschti Underschyd in de Ussproch z Schwede und Dänemerk ge. Do druss sin um 1300 Alt-Dänisch und Alt-Schwedisch entstande. Zur glyche Zit isch d Sproch durch di umfangryche Handelsbeziehige über d Hanse große Yflüss uss em Dütsche usgsetzt gsi. Witeri Yflüss durch s Dütsch chömme au vom Drißigjöhrige Chrieg. Im 17. Johrhundert hät zudem s Französisch vor allem de Wortschatz in de Kunscht beyflusst. D Industrialisierig hät au Yfluss vom Änglische ybrocht. Zahlrychi Undernehme hän Änglisch als Arbetssproch, Universitäte underrichte oft au uff Änglisch und de Wortschatz vom Schwedische isch oft z chlei. Sit 2002 versüecht mer, d Sproch durch s Gsetz z erhalte. Züedem isch d Sproch sit 1995 Amtssproch vo de EU.

Obwohl d Schritt vo de Sprochentwicklig nie so scharf abgränzt werre chönne wie s do ussiht und nit z wörtlig gnoh werre sott, wird s gännte System zur Underdeilig vo de skandinavische Sproche bi de Sprochwüsseschaftler meistens akzeptiert.

## Verbreitig
Schwedisch isch d Amtssproch vo Schwede und usserdem vo Finnland, wo 9 Prozänt vo de Bevölcherig Schwedisch cha. In de nordische Länder hät d Sproch züedem als Verchehrssproch Bedütig kriegt. In de USA wird Schwedisch au vo de Uswanderer gschwätzt.

## Phonology
Im Schwedische isch entweder de Vokal in de betonte Silbe oder de Konsonant, wo uff de Vokal folgt, lang. D Verbindig vo me churze Vokal und me churze Konsonant git s im Schwedische nit.

### Vokal

### Konsonante

## Ussproch
Di unde uffgfiehrte Büechstabe werre anderscht usgsproche wie im Dütsche.

Vokal sait mer in de Regel lang, wenn ne numme ei Konsonant folgt, vor zwei Konsonante sin si churz.
### Einzelbüechstabe
* **a** [a / ɑː] - Churz und vorne im Mul gsait / lang und witer hinde
* **e** [ɛ / eː / æ] - Offes, churzes e / langs, gschlosses e / hells a
* **g** [j / g] - Vor e, i, y, ä, ö und noch l, r wie e *j*, sunscht wie e *g*
* **k** [ɕ / k] - Vor e, i, y, ä, ö ähnlig wie hochdütsches *ch*, sunscht wie *k*
* **o** [ɔ / ʊ / uː / oː] - offes, churzes o / offes, churzes u / gschlosses, langs u / gschlosses, langs o
* **r** [r] - grollts *r*
* **s** [s] - stimmloses *s*
* **u** [ɵ / ʉː] - Grundete halbgschlossene Zäntralvokal / zwüsche *u* und *ü*
* **v** [v] - wie-n-e *w*
* **y** [ʏ / yː] - offes, churzes *ü* / gschlosses, langs *ü*
* **å** [ɔ / oː] - offes, churzes *o* / gschlosses, langs *o*
* **ä** [ɛ / ɛː / æ / æː] - gschlosses e (churz/lang) / hells a (churz/lang)
* **ö** [œ / œː / øː] - gschlosses *ö* (churz/lang) / gschlosses *ö*

### Büechstabeverbindige
* **dj, gj, hj, lj** [j] - wie dütsches *j*
* **kj**  [ɕ] - zwüsche *sch* und hochdütschem *ch*
* **rd, rl, rn, rs, rt** - *r* wird nit usgsproche, d Konsonante denoch werre aber retroflex
* **sch, sj, skj, stj, -sion, -tion** [ɧ] - wie durch di glychzitigi Artikulation vo *sch* und *ch*
* **sk** [ɧ] - wie durch di glychzitigi Artikulation vo *sch* und *ch* (numme vor e, i, y, ä, ö)

## Grammatik
Für Främdsprochler isch Schwedisch wäge de Grammatik rächt eifach zum Lerne. Durch ihri Entwicklig hät d Sproch d Abassig an d Kasus fast verlore, d Konjugation vo Verbe isch nit allzüe kompliziert.

### Nome
Nome chönne in de vier Fäll Nominativ, Akkusativ, Dativ und Genitiv stoh. Si werre aber numme an de Genitiv abasst; säll bassiert immer durch s Suffix "-s".

D Abassig an di beide Gschlächter **Utrum** (uff Alemannisch männlig oder wyblig) und **Neutrum** (sächlig) und an Numerus erfolgt durch e Artikel oder e Suffix (grau = Suffix, wiß = Artikel):

1 S Suffix lutet "t", wenn s Wort uff e Vokal ändet.
2 S Suffix lutet "n", wenn s Wort uff e Vokal ändet.
3 Bi einige Wörter isch d Pluralform glych wie de Singular. Wörter uff -a kriege s Suffix -or ("a" verschwindet).

### Verbe
De Wortstamm ändet meistens uff -a oder e andere Vokal, bi schwache Verbe ghört sälle Vokal au zum Wortstamm.

In de Konjugation Präsens werre d Forme in allne 6 Persone durch s Suffix *-(e)r* bildet.

D Präteritum-Form wird bi de schwache Verbe durch e "-ade" oder "-de/-te" bildet; wenn de Wortstamm nit uff "-a" ändet, no hänkt mer e "-dde" a. Bi de starke Verbe gits Abluut.

S Perfekt wird durch d Ändig "-t" ("-tt", wenn s Verb nit mit me *a* uffhört) bildet. S Hilfsverb isch wie uff Alemannisch e Form vom Verb "ha" (haben), nämlig "har". Wenn d Form "hade"  verwändet wird, no isch säll e Plusquamperfekt-Form.

S Futur cha durch d Präsensform usdruckt werre. Mer cha si aber au mit em Hilfsverb "ska" plus Infinitivform bilde.

De Konjunktiv wird normalerwis durch s Hilfsverb "skulle" vor em Infinitiv bildet. E baar starki Verbe kenne e eigeni Konjunktiv-II-Form ohni Hilfsverb.

## Weblink

## Quelle