open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Schloss Bottmingen

S **Schloss Bottmige** isch e Wasserschloss in der Baselbieter Gmeind Bottmige, südlig vo Basel. S Schloss isch us em 13. Johrhundert und ghört zu de wenige erhaltene Wasserschlösser in der Schwiiz. Wo s 1363 zum erste Mol erwähnt worden isch, het s de Kämmerer, eme bischöflige Dienstadelsgschlächt, ghört.

Drotz dr Barockisierig vom Schloss isch si mittelalterlig Charakter vor allem am Grundriss z erkenne. Im Gegesatz zu de Wasserschlösser Hallwyl oder Hagewil fehlt em Schloss e Bärgfriid. So isch s verwandt mit em burgundisch-savoyische Burgetypus mit eme durmbewehrte Vieregg. Dr Johannes Deucher het 1720 s Schloss Bottmige in e Landsitz im Stil vom französische Früehbarock verwandlet, wo fast ganz erhalte bliiben isch. Näbe dr Ussenarchitektur zügt au s Stägehuus vo däm Baustil. Under em Martin Wenk het sich 1780 s Rokoko duregsetzt, was me am chostbare Stuck im Steisaal cha gseh. Dr Wenk het au dr Südostegge bis uf s Niveau vom Hof lo abbräche. Er dient hüte as Gardeterrasse. 

Hüt wird s Schloss Bottmige as Restaurant und für Bankett, Hochziite und anderi festligi Aaläss bruucht.

## Weblingg
* Kunstführer zum Schloss Bottmingen
Schloss Pratteln

S **Schloss Brattele** isch en ehemoligs Weiherschloss im Zentrum vo der Baselbieter Gmeind Brattele. Ursprünglig isch s Schloss elei am nördlige Rand vom Dorfchärn gläge. Hüt stoht s zmidzt in ere Überbauig us em 19. Johrhundert.

## Beschriibig
S Schloss het e quadratische Grundriss mit abgrundete Egge, ergänzt mit eme Durm und ere Doraalag uf dr Südsiite, und ere Chuchiaalag uf dr Ostsiite. Öbbe d Helfti vo der Grundflechi nimmt s vierstöckige Hauptgebäud ii, wo uf dr Ostsiite lit, dr Räst isch en Innehof, wo vo zwei Näbedräkt uf dr Nord- und dr Südsiite und ere Muure uf dr Westsiite begränzt isch.

Die üsseri Fassade isch gwiissget. Der oberi Deil vom Iigangsdor isch as Fachwärk baut, grad wie d Innesiite vo de Näbeträkt und Deil vo dr Fassade vom Chuchiaabau. An dr Doraalag isch früehner e Ziehbrugg agmacht gsi. Dr Hauptbau het am üssere Rand zwei rundi Eggedürm und e Chrüppelwalmdach. E Durm, wo näbe dr Doraalag stoht, verbindet dr Hauptbau mit em südlige Drakt. Währed dr Durm am undere Deil no rund isch, het dr oberi Deil e polygone Grundriss.

## Gschicht

1275 isch s Schloss vo de Herre vo Eptige baut worde, im gliiche Johr wie d Burg Madle. Bim Basler Ärdbebe isch s Schloss am 18. Oktober 1356 komplett zerstört worde. Churz druf hai s d Eptiger widerufbaut. Wäge Gäldnöt und Striitereie under de Eptiger, het 1521 dr Hans Friedrich vo Eptige s Schloss mit em Dorf Brattele für 5000 Gulde an d Stadt Basel verchauft. Nochdäm 1549 Östriich uf d Herrschaft Brattele verzichtet het, isch s Schloss e Basler Herresitz und dr Münchesteiner Landvogtei zuedeilt worde. Dr Schlossherr isch vo denn aa e private "Landedelmaa" ohni hoheitligi Befuegniss gsi. D Bsitzer vom Schloss si Basler Bürger gsi, wo öfters gwächslet hai. 1773 isch s Schloss und si grosse Grundbsitz an die öffentligi Hand gfalle. D Gmeind het s allerdings im nechste Johr parzellewiise ihre Iiwohner verchauft, het aber s Schloss bhalte und en Armehuus drus gmacht.

1910 het d Bürgergmeind vo Brattele s Schloss dr Iiwohnergmeind gschänggt, und die het am 24. Juni 1963 an dr Gmeindiversammlig e Totalrenovation beschlosse für 1'100'000 Franke. Am 8. September 1968 isch s Schloss mit eme grosse Fest wider igeweiht worde. Es stoht hüt under em Schutz vo der Eidgenosseschaft.

## Weblingg
* Das Schloss Pratteln im Kunstführer des Kantons Basel-Landschaft
* Geschichtlicher Hintergrund des Schloss Prattelns auf der Website von Pratteln
* Schloss Pratteln auf ''Burgen der Schweiz''
Ruine Madeln

D **Ruine Madle** isch e verfalleni Burg bi dr Baselbieter Gmeind Brattele. D Burg isch wohrschiinlig im Johr 1270 vo de Eptiger uf dr höchste Stell vom Adlerbärg baut worde, ere Erhebig zwüsche Fränkedorf und Brattele. Si hai e grossi Befestigungsalag baut, mit eme dopplete Wall und Grabe. Uf dere Flechi hai si e Palas baut.

Der letzt Bsitzer isch wohrschiinlig dr Ritter Werner vo Eptige-Madle gsi, und si Burg isch während em grosse Basler Ärdbebe im Johr 1356 zerstört worde. Im Gegesatz zum benochbarte Schloss Brattele, wo d Eptiger wider ufbaut hai, het me d Burg Madle der Natur überlo. Währed em 16. Johrhundert si vom Palas no vier Stockwärk übrig gsi,  im 18. Johrhundert het me nume no wenigi Spure chönne finde. 1939 hai Soldate, wo am Artilleriibeobachtigsbunker Adler Süd gschafft hai, zwei Muure vo der Ruine entdeckt. Druf si bis ins Johr 1940 grossi Deil vo der Ruine freigleit worde, und me het zahlriichi Fundstück gfunde, so zum Bispil zwei guet erhalteni Topfhelm. 1943 isch d Ruine wider mit Ärde zuegschüttet worde, für zum si vor em Verfall z bewahre.

## Dr Madlejeger
D Sag vom Madlejeger isch e Variante vo dr wilde Jagd und isch als Vorbot vo Sturmwätter dütet worde.
Noch dr Sag haig dr Ritter vo Madle jede vo dr Schaueburg umbrocht, für zum si Frau z raube. Als Strof müess er jetzt mit siim wisse Jagdhund witer im Wald vom Adlerbärg jage.

## Weblingg
* Infoseite zur Ruine Madeln

## Literatur
* Reto Marti/Renata Windler- *Die Burg Madeln bei Pratteln/BL: Eine Neubearbeitung der Grabungen 1939/40* - Archäologie und Museum, Heft 12
Kreuzweg

E **Grizwäg** isch e Wäg, wu viilmol an ere Wallfahrtskirch aglegt isch un wu sibe, fufzeh, s meischtmol aber viärzeh Statione het.

## Ufbau
In bstimmte Abständ uf däm Wäg sin Bilsteckli ufgstellt, diä heißt mer Statione - diä Steckli hän e Bild oder ebis Iigmeislets, wu dr Sinn vu dr Station zeigt. Si zeige dr Liidenswäg vum Jesus Grischtus vu sinere Verurteilig zum Dot bis derte, wun er ins Grab glegt wore isch. Zum Biispiil bi dr Station "Der Jesus gheit zum erschte Mol unter em Griz" zeigt d Darstellig normalerwiis, wiä ner gstolperet oder zämmebroche isch un s schwär Griz uf em lit.

E Grizwäg ka aü in ere Kirch sii, in däm Fall sin in gliche Abständ 14 entsprächendi Bilder ufghängt.

## Statione
D Theme vu däne Statione sind des, was um dr Jesus noch em Neije Teschtamänt in sinene letschte Stunde gschähne isch:

1. Dr Jesus wird zum Dot verurdeilt
2. Dr Jesus nimmt s Griz uf si
3. Der Jesus gheit zum erschte Mol unter en Griz
4. Dr Jesus begägnet in sinere Mueter
5. Dr Simon vu Cyrene hilft im Jesus, s Griz drage
6. D Veronika längt im Jesus s Schweißduech
7. Dr Jesus gheit zum zweite Mol ani
8. Dr Jesus dreschtet d Fraüe vu Jerusalem
9. Dr Jesus gheit zum dritte Mol ani
10. Im Jesus wäre sini Gleider greiberet
11. Dr Jesus wird ans Griz gnaglet
12. Dr Jesus stirbt am Griz
13. Dr Jesus wird vum Griz ra glupft un uf dr Maria ihre Gähre glegt
14. Dr Jesus wird in s Grab glegt

## Bedüütig
Diä Grizwäg solle einzelni oder Gruppe vu Gläibige drzue iilade, sich dr Liidenswäg vum Grischtus vorzstelle un drbii z bätte.

Si Vorbild het dr Grizwäg ürspringlig in dr Via Dolorosa (Schmerzhafti Stroß) z Jerusalem gha.

Dr Grizwäg het - friähjer meh wiä hit - in dr katholische Kirch e großi Roll gspiilt, bi dr Reformiärte un Evangelische wenniger. 

## Lueg au
Via Dolorosa

## Weblink
Palas

Dr **Palas** (vo lat. *palatium* = Residänz, Palast) isch e repräsentative Saalbau in ere mittelalterliche Pfalz oder Burg zur Ziit vo der Romanik (11. bis 13. Johrhundert). 

Hüfig wird "Palas", in Alähnig an d Burgekund vom 19. Johrhundert, als Oberbegriff für Saalbaute in Burge bruucht; die architekturgschichtligi Verwändig vom Begriff beschränggt sech aber bi andere Autore uf e romanisch Saalbau.

Der Saalbau us Stei het e lengsrächteggige Grundriss. Hüfig het s Gebäud Chäller oder e Souterrain. D Hauptstockwärk (in der Regel zwei, mänggisch au meh) bechömme vil Liecht über dank de Rundbogefänster, wo öfters in Arkade gruppiert si. Riichi Bauplastik wird do gärn iigsetzt, für zum die repräsentativi Wirkig vom Palas grösser z mache. Dr gross Saal, wo im obere Stock isch, nimmt die ganzi Grundflechi vom Gebäud ii und cha über en eigeni Freistäge erreicht wärde. Öfters isch dr Saal mit ere Süülereihe in zwei Schiff iideilt, er cha aber au überwölbt si. Mehrstöckigi Palasbaute chönne au mehreri überenanderligendi Säl enthalte. Dr gross Saal isch vor allem im Summer bruucht worde, wil s schwiirig gsi isch, ihn im Winter z heize. Im Winter isch d Kemenate dr bevorzugti Wohnruum gsi. Dr Beriich, wo het chönne gheizt wärde, isch hüfig as Dürnitz bezeichnet worde. Dr Palas isch im allgemeine mit eme Satteldach überdacht.

Palasbaute si as Bautyp zerst in Pfalze vorcho, wo dr Königsaal, d Aula Regia, drin gsi isch. In däm Saal hai die öffentlige Regierigshandlige under dr Leitig vom König stattgfunde, wie Hofdäg, Rächtsprächig oder dr Empfang vo wältlige und geistlige Würdedreger.

Vo dr zweite Helfti vom 12. Johrhundert aa isch im Heilige Römische Riich dr romanisch Palas au in d Architektur von e baar Burge vom hochen Adel übernoh worde. Dr wichdigst Bestanddeil isch au denn dr gross Saal gsi, won e repräsentative Rahme für Empfäng und Fest bote het.

## Bilder

Datei:Goslar_kaiserpfalz.jpg|Palas vo der Kaiserpfalz Goslar
Datei:Münzenberg Palas.JPG|Münzebärger Palas vo der Burg Münzebärg
Datei:Burg_Dankwarderode.jpg|Palas vo der Burg Dankwarderode
Datei:Wildenburg Zug Palas.jpg|Überräst vom Palas vo der Wildeburg im Kanton Zug (Schwiiz)


## Quelle


## Weblingg
*
Burg Wildenstein (Leibertingen)

D **Burg Wildestei** lit dört, wo d Donau dur die Schwäbischi Alb fliesst. Si ghört zur Gmeind Leibertinge im Landkreis Sigmeringe. Ihri hütigi Form, bsundrigs die vo der Ussenalag, isch praktisch gliich bliibe sit dr erste Helfti vom 16. Johrhundert, wo si under em Gottfried Werner vo Zimmere zun ere früehneuziitlige Festig umbaut worden isch. D Hauptburg und d Vorburg stöhn beidi uf künstlig abgschroffte Felse und me cha se nume über Brugge erreiche. Dr Halsgrabe, dr künstlig Grabe wo d Burgalag vo dr Umgäbig abschniidet, isch 20 Meter breit und ursprünglig 20 Meter dief gsi. Er het, wie dr berüehmti Stich vom Matthäus Merian em Eltere zeigt, scho in der Vergangeheit d Bsuecher vo der Burg sehr beiidruggt. Im Innere het d Burg grossflechigi Renaissance-Wandmolereie vo öbbe 1538 bis 1540 mit Blueme- und Vogelmotiv, und e Bilderzyklus vo dr Sigenotsag.

## Lag
D Alag, wo zu de bekannteste Burge vo Dütschland zählt und sehr guet erhalten isch, cha me vo wiitem uf eme steile Felse öbbe 200 Meter über dr Donau gseh, e baar Kilometer flussabwärts vo Beuron. D Spornburg selber befindet sich uf ere Höchi vo 810&nbsp;m ü.M, d Donau an däm Ort uf 608&nbsp;Meter.
Burg Meersburg

D **Burg Meersburg**, au **Alti Burg**, z Meersburg am Bodesee isch im 7. Johrhundert baut worde und isch so die eltisti bewohnti Burg z Dütschland, aber us säller Ziit isch kei Bausubstanz meh übrig. D Burg wird au as s *Alte Schloss* bezeichnet, im Gegesatz zum *Neue Schloss*, wo gegenüber lit und wo in der erste Helfti vom 18. Johrhundert baut worden isch.

## D Lag

D Burg Meersburg lit am ene Südhang wo uf e Bodesee zuelauft uf ere Höchi vo 440 müM. Hützudag befindet si sich innerhalb vo dr Ortschaft in de Oberstadt vu Meersburg. D Burg isch en Museum und dett isch au es Sterbezimmer vu de Annette von Droste-Hülshoff. Am Eingang vum Alte Schloss isch zur Erinnerung e Büschte vu de Annette von Droste-Hülshoff uffgstellt.

## Weblink

* Meersburg: D offizielle Site vu de Burg
* Burg Meersburg uf de Site ibber Burge burgenspiegel.de
Burg (Begriffsklärung)

**Burg** bezeichnet:
* Burg, e befestigte Wohn- oder Zuefluchtsort
* D Burg, e Bärg im Siigerland
* Burg Industries, e holländischi Firma für Nutzfahrzüg
* Kreis Burg, en ehemolige Landkreis z Sachse-Ahalt

*Ortschafte z Dütschland:
**Burg (bei Magdeburg), Kreisstadt vom Landkreis Jerichower Land, Sachse-Ahalt
**Burg (Lesum), hüt e Deil vom Ortsdeil Burg-Gramke z Burglesum
**Burg auf Fehmarn, Ortsdeil vo der Stadt Fehmarn, Kreis Ostholstei, Schleswig-Holstei 
**Burg Stargard, Stadt z Meckleburg-Vorpommere
**Burg Westerburg, Ortsdeil vo der Gmeind Huy, Landkreis Harz, Sachse-Ahalt
**Burg an der Wupper, bzw. Schloss Burg Ortsdeil vo der Stadt Solinge, Nordrhii-Westfale  
**Burg (Celle), Ortsdeil vo der Stadt Celle, Niidersachse
**Burg (Dithmarschen), Kreis Dithmarsche, Schleswig-Holstei 
**Burg (Eifel), Landkreis Bitburg-Prüm, Rhiiland-Pfalz
**Burg (Salm), Ortsdeil vo der Gmeind Landscheid, Eifel, Rhiiland-Pfalz
**Burg (Herborn), Ortsdeil vo der Stadt Herborn, Lahn-Dill-Kreis, Hesse
**Burg (Kirchzarten), Ortsdeil vo der Gmeind Kirchzarte, Landkreis Briisgau-Hochschwarzwald, Bade-Württebärg
**Burg (Lindlar), Ortsdeil vo der Gmeind Lindlar, Oberbergische Kreis, Nordrhii-Westfale
**Burg (Mosel), Landkreis Bernkastel-Wittlich, Rhiinland-Pfalz
**Burg (Spreetal), Ortsdeil vo der Gmeind Spreetal, Landkreis Kamenz, Sachse
**Burg (Spreewald), Landkreis Spree-Neiße, Brandeburg
**Burg (Staffelsee), Halbinsle im Staffelsee, Gmeind Seehuuse am Staffelsee

* Ortschafte in der Schwiiz:
**Burg AG Kanton Aargau
**Burg im Leimedal, Kanton Basel-Landschaft
**Burg FR, Kanton Friiburg

*Ortschafte z Östriich:
**Burg (Burgenland), Ortsdeil vo der Gmeind Hannersdorf
**Burg (Graz), Sitz vo der Steiermärkische Landesregierig
**Parzelle Burg (Haselstauden)

*Ortschafte z Frankriich:
**Burg (Hautes-Pyrénées), Département Hautes-Pyrénées
*Ortschafte z Belgie
**Burg-Reuland
*Ortschafte z Holland
**Den Burg

**Burg** isch der Familienname vo dene Persone:
*Adam Freiherr von Burg (1797–1882), en östriichische Mathematiker und Technolog
*Avraham Burg (* 1955), en israelische Politiker
*Josef Burg (Politiker) (1909 - 1999), en israelische Politiker
*Bobby Burg (* 1977), en amerikanische Emo-Musiker
*Ernst von der Burg (1831–1905), Pseudonym: Ernst Schreck), e dütsche Offizier und Diplomat (Militärattaché)
*Eugen Burg (1871–1944), e dütsche Schauspiiler
*Joseph Vitus Burg (1768–1833), vo 1830 bis 1833 Bischof vo Mainz
*Lou van Burg (1917–1986, bürgerlich Loetje van Weerdenburg), e holländisch-dütsche Showmaster und Entertainer
*Meno Burg (1789–1853), Major in der Artillerii, dr erst jüdisch Stabsoffizier z Preusse
*Ursula Burg (1919–1996), e dütschi Theater- und Filmschauspiilerin
*Viola von der Burg (* 1965), e dütschi Schauspiilerin
*Wim ter Burg (1914–1995), e holländische Komponist, Chillemusiker, Chordirigent und Musikpädagog. 

**Heraldik**
* e Darstelligsform in der Heraldik, lueg Burg (Heraldik)
Burg im Leimental

**Burg** (frz. *La Bourg*) isch e politischi Gmeind im Bezirk Laufe vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.

## Wappe
Sit 1946 het Burg en offiziells Wappe. Es isch mit eme horizontale schwarze Balke in zwei Helftene deilt. Der oberi Deil zeigt zwei, der underi ei roti Chugele uf silbrigem Grund. Das isch s Wappe vo de Herre vo Wessebärg, wo Burg mehreri Johrhundert lang ghört het.

## Gschicht
Es wird agno, ass die eigentligi Burg mehreri chliini Vorläufer gha het. Münzefund belege, ass s Gebiet scho zur Ziit vo de Römer besiidlet gsi isch. 1168 isch s Schloss Biedertan as Lääche an dr Kaiser Friedrich Barbarossa cho. Vo 1269 a het s im Basler Bischof ghört. Ab 1392 si d Herre vo Wessebärg d Lehnsdräger gsi. Noch em 16. Johrhundert het men em Schloss zerst "Biidertal", denn "Burgtal" und schliesslig "Burg" gsait. 1815 het dr Wiener Kongress Burg em Kanton Bern zugordnet. 1994 ischs mit em Laufedal zum Kanton Basel-Landschaft cho.

## Sehenswürdigkeite
* Schloss Burg
* Schlosskapelle


File:Burg-im-Leimental.jpg|D Burg z Burg im Leimedal
File:GoldnerHerbst.JPG|Burg im Leimedal im Herbst


## Weblink

*Offizielle Websiite vo Burg im Leimedal
*

## Fuessnote
Via Dolorosa

D **Via Dolorosa** (lat.), öbersetzt *Liidenswäg*, arabisch طريق الآلام, Umschrift: tariq al-alam, isch e Chrüzwäg z Jerusalem. Si füehrt dur d Altstadt vom Leuedor, hebr. שער האריות Umschrift: Scha'ar haAraiot, (oder Stephansdor) zur Grabchille. Noch dr christlige Dradition stoht die am Blatz, wo dr Jesus begrabe worde siig. Hützudag isch dr östlig Deil vo dr Strooss, d Leuedorstross, zimlig asehnlig. Dr westlig Deil isch es verwingglets Gässli zwüsche de alte Hüüser und isch deilwiis mit Bogegäng überdeckt, deilwiis vo Stäge underbroche. Zwüschduure füehrt dr Wäg über d Al-Wad-Strooss, wo vom Damaskustor zur Klagemuure füehrt.

## D Chrüzwägsstatione
Dr Chrüzwäg wird vo de Franziskaner in ere däglige Prozession am Nomittag vom 3 aa mit Gebät begange. D Statione I. und X. si nume währed dr Prozession öffentlig zuegänglig. Für d Erinnerig an d Uferstehig git s e zuesätzligi 15. Station.


Datei:Viadolorosa00.jpg|Stroosseschild
Datei:Viadolorosa01.jpg|Station I
Datei:Viadolorosa02.jpg|Station II
Datei:Viadolorosa03.jpg|Station III
Datei:Viadolorosa04.jpg|Station IV
Datei:Jerusalem Via Dolorosa BW 13.JPG|Station V
Datei:Jerusalem Via Dolorosa BW 11.JPG|Station VI
Datei:Jerusalem Via Dolorosa BW 10.JPG|Station VII
Datei:Viadolorosa08.jpg|Station VIII
Datei:Jerusalem Via Dolorosa BW 12.JPG|Station IX
Datei:Jerusalem Holy Sepulchre BW 2.JPG|Station X
Datei:Viadolorosa11.jpg|Station XI
Datei:Jerusalem Holy Sepulchre BW 4.JPG|Station XII
Datei:Jerusalem Holy Sepulchre BW 5.JPG|Station XIII
Datei:Jerusalem Holy Sepulchre BW 7.JPG|Station XIV
Datei:Viadolorosa15.jpg|(Station XV)
Burg AG

**Burg** isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Chulm im Schwiizer Kanton Aargau. Si lit im obere Wynedal, gränzt an Kanton Luzärn und isch vo dr Flechi us die drittchliinsti Gmeind im Kanton.

## Geographii

S Dorf lit uf der Westsiite vom Dal am Abhang vom Stierebärg. S steile Dobel vom Rickebach, eme Zuefluss vo der Wyna, bildet die südligi Gmeindigränze. Die vier Aargauer Gmeinde Burg, Böiu, Mänzike, Riineach und s Dorf Pfäffike (Gmeind Rickebach LU) si zun ere zsämmehangende Agglomeration mit meh als 17'000 Iiwohner verschmulze. D Gränze vo de Dörfer, won emol drennt gsi si, cha me kuum me gseh.

D Flechi vom Gmeindigebiet bedräit 94 Hektare, drvo si 22 Hektare bewaldet und 30 Hektare überbaut. Der höchst Punkt lit uf 668 Meter, die diefst Stell isch uf 558 Meter.

Burg isch fast ganz vom Gebiet vo der Gmeind Mänzike umschlosse und isch eso fast en Enklave. Ganz im Südoste gränzt Burg uf ere Strecki von e chlii meh als 100 Meter an d Gmeind Rickebach im Kanton Luzärn.

## Literatur
* Michael Stettler: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau, Band I: Die Bezirke Aarau, Kulm, Zofingen* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 21). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1948. .
* 

## Weblink

* Offizielli Website vo de Gmeind Burg

## Fuessnote
Burg FR

**Burg**, me sait em au **Burg bi Murte**, isch en Ortschaft und früehner e sälbständigi Iiwohnergmeind im Seebezirk (französisch: District du Lac) vom Kanton Freiburg i de Schwiiz. Der früehner französischi Name vom Dorf isch *Châtel*. Am 1. Januar 1975 isch Burg z Murte iigmeindet worde.

## Geographii
Burg lit uf er Höchi vo 518 m ü.M. in dr Luftlinie 2&nbsp;km östlig vom Bezirkhauptort Murte. S Buuredorf lit uf em Hochplateau südöstlig vom Murtesee, westlig vom Erosionsdal vom *Burggrabebach*, im Molassehügelland vom nördlige Freiburger Mittelland, wo vom iisziitlige Rhonegletscher gformt worden isch, zwüschen em Murtesee und em Saanedal. S ehemolige Gmeindigebiet umfasste s Plateau vo Burg mit em Daliischnitt vom Burggrabebach.

## Weblink

* 

## Fuessnote
Josef Burg

Dr **Josef Burg** (hebr. יוסף בורג; uf d Wält cho 31. Januar 1909 z Dresde; gstorbe 15. Oktober 1999 z Jerusalem) isch en israelische Politiker und Rabbiner gsi.

## Läbe

Dr Shlomo Josef Burg isch 1901  z Dresde uf d Wält cho, und het vo 1928 bis 1931 am Rabbiner-Seminar vo der Israelitische Synagoge-Gmeind Adass Jisroel z Berlin und dr Universität Berlin gstudiert. 1933 het er e Doktorat in Philosophii an der Universität Leipzig übercho. Er het siis Studium am Rabbiner-Seminar z Berlin wiitergmacht und isch 1938 Rabbiner worde. 1939 isch er noch Israel gange und het e Forschigsstipendiat vo der Hebräische Universität Jerusalem übercho. 

Z Israel isch dr Burg Mitgliid vo der Hapoel HaMizrachi, ere religiös-zionistische Partei, worde. Bi den erste Knesset-Wahle 1949 het d Hapoel HaMizrachi mit drei andere religiöse Parteie e gmeinsamei Liste (die Vereinigti Religiösi Front)  gha. D Liste het 16 Sitz gwunne und dr Burg isch Mitgliid vo dr Knesset und ihre Vizesprächer worde. 

Bi de Wahle 1951 isch dr Hapoel HaMizrachi elei adräte und het acht Sitz gwunne. Dr Burg isch in der Knesset bliibe und isch Minister für Gsundheit in der dritte Regierig worde. In dr vierte, fümfte und sächste Regierig isch er Minister für d Post gsi, e Boste won er bis 1958 bhalte het. 

1956 het d Hapoel HaMizrachi Partei mit ihrem ideologische Zwilling, der Mizrachi-Partei zur Nationalreligiöse Partei (NRP) fusioniert. Die Partei isch Mitgliid vo allne Regierige bis 1992 gsi und as eins vo de wichtigste Parteimitgliider, het dr Burg in jeder Regierig e Ministerposte gha.  Bis zu siim Rückdritt us der Knesset 1986 het er die Böste gfüllt: Minister für Wohlfahrt, Inneminister, Minister ohni Gschäftsberiich und Minister für religiösi Aglägeheite. 

1977 isch er Präsident vo der World Mizrachi Bewegig worde. Er isch der Vater vom Avraham Burg, em Sprächer vo dr fünfzähnte Knesset.
Avraham Burg

Dr **Avraham Burg** (Hebräisch: אברהם בורג; Ruefname (jiddisch): *Avrum;* * 19. Januar 1955 z Jerusalem) isch en israelische Politiker, Schriftsteller und Gschäftsmaa.
Er isch der Sohn vom Josef Burg, eme Minister für die Nationalreligiösi Partei in mehrere israelische Regierige.

Dr Burg isch in lingge Organisatione wie Peace Now aktiv. 1985 isch er Beroter vom Premierminister Shimon Peres gsi, 1988 isch er für d Arbeitspartei in d Knesset gwehlt worde.

1995 isch er zum Vorsitzende vo der Jewish Agency und der World Zionist Organization ernennt und het siis Knesset-Mandat niidergleit. Er het vo de Banke, vor allem de schwiizerische, verlangt, ass si Liste mit de Konte us dr Vorchriegsziit, wo Jude ghört hai, wurde veröffentlige, so dass d Erbe an ihr Gäld chönne cho.
 
1999 bis afangs 2003 isch dr Burg Sprächer vo der Knesset gsi. In dere Funktion het er vom 12. Juli bis 1. August 2000 as provisorische Präsident vo Israel gfungiert. 2001 het er für e Vorsitz vo der Arbeitspartei kandidiert, isch aber nit gwehlt worde.

En Artikel vom Burg im Guardian mit em Titel *The end of Zionism* het im Oktober 2003 Ufsehen erregt. 2004 het er sich us em öffentlige Läbe zruggzoge. Im ene Interview für die israelisch Dagesziitig Haaretz im Juni 2007 het er e Reihe vo Kärnthese vom Zionismus in Frog gstellt.

Dr Burg isch verhürotet mit dr Yael, ere Psychologin und Direktorin von ere Mittelschuel z Jerusalem. D Burgs hai sächs Chinder und läbe z Nataf bi Jerusalem.

## Schrifte
* *Hitler besiegen: Warum Israel sich endlich vom Holocaust lösen muss.* Frankfurt am Main/New York: Campus, 2009, ISBN 3593390566

## Weblingg
* Ari Shavit interviewt Avraham Burg: Das zionistische Ghetto verlassen (haGalil.com, 23. Juli 2007)
* Ludwig Watzal: Avraham Burg spricht von Nitroglyzerin (Freitag.de, 29. Juni 2007)
* Avraham Burg: There's room for hope (Ha’aretz, 14. November 2003)
* Avraham Burg: Anger and faith An open letter to my Palestinian friends (International Herald Tribune, 4. Oktober 2003)
* Avraham Burg: The end of Zionism? A failed Israeli society is collapsing (International Herald Tribune, 6. September 2003)
* Ari Shavit: On the eve of destruction (Ha’aretz, 14. November 2003)
Awigdor Lieberman

Dr **Awigdor Lieberman** (hebräisch אביגדור ליברמן *Awigdor Liberman*; * 5. Juli 1958 z Chișinău, Moldawie) isch en israelische Politiker und dr Vorsitzend vo der Partei Jisra'el Beitenu ("Unser Huus Israel"). Er isch umstritte wäge siine extreme zionistisch-nationalistische Asichte und siini Gschäftspraktike wärde scho siit Johre vo dr Polizei undersuecht. Er isch am 30. Oktober 2006 vo der Knesset zum *Minister für Strategischi Planig* und Vize-Regierigschef in dr Regierig vom Ehud Olmert ernennt worde. Am 18. Juni 2007 isch dr Ehud Barak uf Choste vom Lieberman dr neu Vize-Regierigschef worde.
 
## Churzbiographii
Dr Awigdor Lieberman isch 1958 z Chișinău in Moldawie, wo denn non e Deil vo der Sowjetunion gsi isch, uf d Wält cho. Won er zwanzig gsi isch, isch er 1978 noch Israel usgwanderet. Er het an der Hebräische Universität Jerusalem Politikwüsseschaft gstudiert. Hüt wohnt er in der jüdische Siedlig Nokdim im Westjordanland, au für zum si Sympathi mit der jüdische Siidligspolitik in de bsetzte Gebiet uszdrugge.

## Weblink

* Gideon Alon, Jack Khoury, Lily Galili: PM defends Arab MKs after Lieberman calls for execution (Ha'aretz, 5. Mai 2006)
* Lily Galili: So much for the Russian 'mentality' (Ha'aretz, 23. März 2006)
* Jonathan Cook: Out of the shadows: Israel's Minister of Strategic Threats (ZNet, 26. Oktober 2006)
* Tamar Gozansky: From massacre to Lieberman Lieberman to use 'emergency' claims to justify ethnic cleansing (Yedioth Ahronoth, 30. Oktober 2006)
* Akiva Eldar: Let's hear it for the Haiders (*Ha'aretz*, 31. Oktober 2006)
* Uri Avnery: Lovable Man (Gush Shalom, 3. November 2006)
* Gil Hoffman: Lieberman 'changes mind' on PA state (Jerusalem Post, 3. März 2009)
Ehud Barak

Dr **Ehud Barak** (hebräisch אהוד ברק , uf d Wält cho als *Ehud Brog* am 12. Februar 1942 im Kibbuz Mischmar haScharon) isch en israelische Politiker und ehemolige General. 
Sit em Juni 2007 isch er Verdeidigungsminister vo Israel.

Vo 1995 bis 1996 isch dr Barak Usseminister under em Schimon Peres und vo 1999 bis 2001 Ministerpräsident vo Israel gsi.

## Läbe
Dr Barak isch 1959 in die israelischi Armee iizoge worde und het dört 35 Johr lang dient. In dere Ziit isch er bis zum Generalstabschef ufgstiige, dr höchst Rang in der israelischen Armee. Dr Barak isch mit em Orde für usserordentligi Dienst und vier andere Uszeichnigen gehrt worde. Er isch der höchst dekorierti Soldat in Israel. Er het usserdäm en akademische Grad vo der Hebräische Universität z Jerusalem und vo der Stanford University.

1972 isch dr Barak dr erst Kommandeur vo der Mossad-Sondereiheit „Caesarea“ worde, wo uf Aornig vom israelische Sicherheitskabinett bildet worden isch, für zum Vergeltigsaktione durezfüehre für d Geiselnahm vo Münche, wo die palestinensischi Terrorgruppe *Schwarz Septämber* usgfüehrt het und wo 17 Mensche drbii ermordet oder sust umcho gsi si. In dere Funktion het er vo Israel us zahlriichi Attentat koordiniert, wo zwei der drei überläbendi Attentäter vo Münche, aber au zahlriichi - deilwiis vermeintligi - Hintermänner dötet worde si drbii. Er isch au verantwortlig gsi für d Lillehammer-Affäre, wo Ufgrund von ere falsche Identifizierig e Kommando vom Mossad, wo het welle dr Füehrer vom Schwarze Septämber Salameh umbringe, dr unschuldig und unbedeiligt marokkanisch Källner Ahmed Bouchiki ermordet het. 

Im Lauf vo siiner politische Karriere het dr Barak verschiideni Böste gfüllt. Er isch Inneminister (1995) und Usseminister (1995-1996) gsi. Im Johr 1996 isch er in d Knesset gwehlt worde, wo er Mitgliid im Komitee für Usse- und Verdeidigungspolitik gsi isch. Im gliiche Johr isch er Chef vo der israelischen Arbeitspartei worde.

Am 17. Mai 1999 isch dr Ehud Barak zum israelische Ministerpräsident gwehlt worde. Er het ohni Erfolg brobiert, dr Friidensprozäss mit de Palästinenser widrzbeläbe. In siiner Amtsziit het sich die israelischi Armee us em Südlibanon zruggzoge, wo si sit em Libanonfeldzug 1982 bsetzt gha het. Wo am 28. September 2000 der domolig Oppositionsfüehrer Ariel Scharon dr Tämpelbärg bsuecht het und wo druf die zweiti Intifada oder d *[[Al-Aqsa-Intifada]]* usbrochen isch, het dr Barak kuum no Understützig gha bi der israelische Bevölkerig. Bi de Wahle, wo vorziitig am 6. Februar 2001 stattgfunde hai, het er gege dr Ariel Scharon verlore, wo denn israelische Ministerpräsident worden isch. Er het sich für e Ziit us dr Politik zruggzoge, het denn 2007 für dr Vorsitz vo dr Awoda kandidiert und isch am 12. Juni 2007 gwehlt worde.

Am 18. Juni 2007 isch er vo der Knesset zum Nochfolger vom Amir Peretz as dr neu Verdeidigungsminister vo Israel gwehlt worde. Noch de Wahle vo 2009 isch er Verdeidigungsminister in dr Regierig vom Benjamin Netanjahu worde. 2011 isch er us dr Awoda usdräte und het d Unabhängikeits-Bardei gründet.

## Nowiis


## Weblingg

* Biographii (änglisch)
Osmanisches Reich

S **Osmanische Rich** (au *Ottomanischäs* odr *Türkischäs Rich;* Türkisch: *Osmanlı İmparatorluğu,* Osmanisch: *Devlet-i Âliyye-i Osmaniyye*) isch d Bezeichnig för s Rich vo dä Dynastie vo dän Osmanä vo ca. 1299 bis 1923. Z Europa hed das Land „Türkei“ oder „Türkischäs Rich“ gheisse. Anatoliä isch i latinischä Werch noch dä Landnahm vo dä türkischä Seldschukä scho sit äm 12. Johrhundärt „Türkei“ (bzw. „Turchia“) gnennt wordä.

Äs isch us äm Sultanat vo dä Rum-Seldschukä entstandä und mehräri Johrhundärt lang di entschäidändi Macht z Chliasiä, im Nöchän Oschtä, of äm Balkan, z Nordafrika und of dä Krim gsi. Im Lauf vom 18. und v.&nbsp;a. 19. Johrhundärt isch äs im Strit met dän europäischä Mächt noch Chliasiä und in Nöchän Oschtä zrockdrängt wordä. Di hütig Türkei isch dä Nochfolgestaat vom Osmanischä Rich.

Di osmanischä Sultän sind sunnitischi Muslim gsi und sind dä hanafitischä Rechtsschuäl gfolgt.

## Entwicklig
S git nöd so vil Öberlifärigä öbr d Afangszit vo dän Osmanä, wil s sich um ä chliis undr vielä Fürstätümer ghandlät het, wo s noch äm Zerschloo vom Seldschuken-Riich z Chliasie ge het. Ossärtem sind vieli wertvolli Büächär und Tegscht dör d Zerstörig vo Bursa dör dä Timurlenk värlorä gangä. Dä Namensgeber Osman I. isch afangs 14. Johrhundärt dä Herrschär öbr än nomadischä Stamm, dä Klan vo dä Kayı vom Stamm vo dä Bozok bi Söğüt im nordweschtlichän Anatoliä gsi. De turkmenisch Stamm isch islamisch gsi. 1299 het där Sultan Osman d Unabhängigkeit vo sim Beylik vom Riich vo dä Rum-Seldschuke erchlärt. Siit denn heisst s Land Osmanischs Riich.

1453 isch Konstantinopel eroberet worde, s hüütig Istanbul, was s Endi vom byzantinische Riich (oschtrömische Riich) bedüütet het.

16. Jahrhundert: Eroberigszüüg uf Europa; 1529 sind d Osmane vorübergehend bis Wien vorgschtosse. Uuf em Balkan sind aber grossi Gebiet duurhafter unter osmanischer Herrschaft bblibe.

1683 isch Wien nonemol belageret worde, aber di europäische Heer hend si wiider zrückgschlage; 1699 Verluscht vo Ungarn, wo definitiv an d Habsburgermonarchie gange isch.

Im 18./19. Jahrhundert hets schtarki Konflikte mit Russland ggää, wo ebefals Anschprüch erhobe het uuf die slawische Balkan-Gebiet.

Im erschte Wältchrieg isch s Osmanisch Riich uf dr Siite von de Mittelmächt Düütschland und Donaumonarchie gstande. Bsunders negativ uufgfalle isch es mit em Massemord an de Armenier.

Nach dr Chriegsniiderlag isch vom Kemal Atatürk di modärn Türkei gründet worde, wo neu en mee oder weniger weltliche und demokratische Schtaat ufboue het. Er het z.&nbsp;B. s schwiizerische Zivilgsetzbuech übernoo.

## Nowiis
Kalifornien

**Kalifornie** (englisch und spanisch *California*) isch dä Bundesstaat vo dän USA, wo met Abstand am bevölkärigsrichschte und flächemässig de drittgröschti isch. Er lit im Weschtä vom Land und grenzt an Pazifischän Ozean, a d US-Bundesstaate Oregon, Nevada, Arizona und an mexikanischä Staat Baja California of dä glichnamigä Halbinslä. Dä offizielli Binamä vo Kaliforniä lutät „Golden State“ (Goldigä Staat).

## Geografii
Kalifornie lit an der Nohtstell vo zwei tektonische Blatte, der so genannte San-Andreas-Verwärfig. Wäge däm git s in dr ganze Region hüfig Ärdbebe.

Mit ere Flechi vo 411.000 km² isch Kalifornie der drittgrössti Staat in de USA noch Alaska und Texas. Wenn Kalifornie en unabhängigs Land wär, wär s der Grössi noch uf em 59. Blatz, zwüschen em Irak und Paraguay.

Dr Mt. Whitney isch mit 4.418&nbsp;m der höchst Bärg in de USA usserhalb vo Alaska. Im Wüestegebiet Death Valley (Tal vom Dod) lit Badwater, wo dr niidrigst Punkt in de USA isch, 85,5 m u.d.M. Death Valley het si Name in der Ziit vo de erste europäische Siidler an der Westküste übercho, wo biim Durquere vo dr Wüesti nit sälte under dr Hitz und Durst glitte hai und mänggi si au dra gstorbe. Z Kalifornie git s zahlriichi Naturpark. Zu de bekannteste ghört der Yosemite-Nationalpark.

## Lidraduur
* 
* 
* 
* 

## Weblink

* Visit California – Kalifornisches Tourismusbüro (Dütsch)
Amir Peretz

Dr **Amir Peretz** (hebräisch: אמיר פרץ uf d Wält cho am 9. Merz 1952 z Boujad, Marokko) isch en israelische Politiker und Gwärkschafter. 
Sit em Dezember 1995 isch er dr Vorsitzendi vom israelische Gwärkschaftsbund, dr Histadrut, gsi. Vo 2005 bis 2007 isch er dr Vorsitzendi vo der Arbetspartei und vo 2006 bis 2007 au Verdeidigungsminister vo Israel gsi.

Im Juni 2007 isch er vom Ehud Barak as Parteichef und Verdeidigungsminister abglöst worde. Er isch aber als Minister ohni Portefeuille im Kabinett vom Ehud Olmert bliibe.

## Läbe
1973 isch dr Amir Peretz im Jom-Kippur-Chrieg schwer am Bei verletzt worde. Si letzt Dienstgrad bi de Fallschirmjeger isch Hauptmä gsi. 1983 het er für d Arbetspartei d Bürgermeisterwahl z Sderot gwunne und het eso ere lange Periode es Ändi gmacht, wo d Stadt vom Likud und der Nationalreligiöse Partei (Mafdal) gregiert worden isch. 1988 isch er Abgeordnete in der Knesset worde. 1999 het er d Arbetspartei verlo und d Am Echad Partei gründet, wo 1999 bi de Knessetwahle zwei Sitz und 2003 drei Sitz übercho het. Im Summer vo 2004 hai sich Am Echad und d Arbetspartei zsämmegschlosse. 

Bin ere Mitgliiderurabstimmig am 9. November 2005 für dr Boste vom Vorsitzende vo der Arbetspartei het dr Peretz gwunne mit 42,35 %. Dr Parteipresidänt Schimon Peres het nume 39,96 % und dr Benjamin Ben Eliezer het 16,8 % vo de Stimme übercho. Dr Peretz het denn gsait, ass er d Koalition mit em Likud nit wurd wiiterfüehre. 

In der neue Koalition mit der Kadima-Partei und der Pensionäre-Partei under em Ministerpräsident Olmert isch dr Amir Peretz Verdeidigungsminister worde. Noch em Libanonchrieg im Summer 2006, wo z Israel allgemein as Misserfolg agluegt worden isch, het dr Peretz immer meh vo siiner Popularität verlore, und si politisch Handligsspiilruum isch stark iigschränkt worde. Dr Winograd Undersuechigsusschuss zum Libanonchrieg vo 2006, wo vo der israelische Regierig igsetzte worden isch, het en scharf kritisiert.

## Weblingg
* Artikel ''Der erste Marokkaner. Der Chef der israelischen Arbeitspartei - ein Porträt'' von Ilan Pappé, Le Monde diplomatique, 13. Januar 2006
* What is left of Amir Peretz? (Ha'aretz, 27. Oktober 2006)

## Nowiis
Chantische Sprache

**Chantisch** (Russische Name: **Ostjakisch;** chantisch: *ханты ясаӈ, chanty jasaŋ*) ghört zu de uralische Sproche und dört zum ugrische Zwyg vo de finno-ugrische Sproche. Bim ugrische Zwyg ghört d Sproch zum Obugrische. Am nöchste verwandt isch s Chantisch mit de ungarische und de mansische Sproch; di letschti isch näbem Chantisch di einzigi obugrischi Sproch.

Do sich s chantisch Volk uff e relativ großes Gebiet verdeilt, isch's verständlig, dass sich d Dialäkt stark underscheide: 'S git drei Hauptdialäkt, wo so underschydlig sin, dass mer kei eiheitligi Schriftsproch hät schaffe chönne. Lehrbiecher verwände sällewäg verschydeni Literatursproche.

D Sprächer läbe z Westsibirie am Ob und sine Näbeflüss, d Mehrheit vo-n-ne in de Umgebig vo Tjumen. Si mische sich mit de Russe und andere Völcher (Wogule, Tatare, Syrjäne und anderi).

Noch re Statistik vo 1989 zällt s chantisch Volk ca. 22'500 Persone, aber numme 14'000 devo schwätze Chantisch als Müetersproch (61 Brozänt). 52,8 Brozänt vo de Chante chönne Russisch.

De nöchst Verwandt isch Mansisch; e entfärnteri Verwandtschaft git's zu Ungarisch.

D Eigebezeichnige (*kăntə̂γ, kantəγ* im Weste und *χăntə, χăntĭ* im Norde) heiße im Chantische "Mänsch", chunnt aber wohrschints vom ungarische "had" (Heer, Chrieg, Strit). De Name "Ostjakisch", wo ursprünglig no meh sibirischi Völcher bezeichnet hät, chunnt uss em Turko-Tatarische.

## Ussproch

|}

;Amerkige


## Grammatik
Di nördlige Dialäkt känne numme drei Fäll (Nominativ, Lokativ, Translativ), in kompläxere Sätz git's au no de Ablativ und de Akkusativ. Im Oste vom Sprochgebiet git's degege 11 Fäll. De Tremjugan-Dialäkt kännt sälli Fäll:

## Extärni Site
* **(en)** Case marker and direct object in Khanty
* **(en)** Pronouns in Eastern and northern Khanti

## Quälle/Füeßnote
Jens BE

**Jäiss** (amtlich *Jens*) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland vom Kanton Bärn i dr Schwiiz.

## Geografi
Jäiss ligt am Südhang vom Jäissbärg. D Gmeindsflächi bsteit us 69,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 22,4 % Waud, 7,6 % Sidligsflächi u 0,2 % süschtigi Flächi. D Nochbargmeinde si Meerzlige, Bämung, Poort, Ägerte, Stude (BE), Worbe u Chapele.

## Gschicht
Jäiss isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1229/30 aus *Gens*, 1335 *Jensse*. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidou ghört.

## Ywohner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

## Religion
77,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 9 % si römisch-katholisch (Stang 2000). Näbe Mitgliider vo Freichillene het s au e chliini Zahl Konfessionslosi.

## Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 20,6 %, CVP 1,1 %, EVP 3,3 %, FDP 5,5 %. GLP 6,0 %, GP 6,4 %, SP 19,6 %, SVP 30,6 %, Suschtigi 6,9 %.

Gmeindspresidänt vo Jäiss isch dr Fritz Stauffer (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,8 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Jäiss isch zu 96,1% e dütschsprochigi Gmeind, d Muetersproch vo e baar Lüt isch Französisch oder Änglisch.

Dr Dialäkt vo Jäiss ghört zum Hochalemannisch.

## Lüt
Zwei vo de bekannteste Jäisser si der Andreas Rickenbacher (SP), e Regierigsrot vom Kanton Bärn, und der Rennfahrer Neel Jani, wo 2008 d A1 Wältmeisterschaft gwunne het.

## Weblingg

* Offizielli Website vo de Gmeind Jäiss
* 

## Fuessnote
Nidau

**Nidou** (amlech *Nidau*) isch e politischi Gmeind und der Hauptort vom ehmalige Bezirk Nidau im Kanton Bärn in der Schwiiz.

## Geographii
D Stadt lit grad an der Stadtgränze vo Biel/Bienne und isch mit diere zsämmegwachse.
Nidau isch eigetlig en Insle, d Stadt lit zwüsche der Aare und der Zihl, won e chlii wiiter bachab in d Aare mündet, und gränzt an Bielersee.

## Ywohner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 20,8 % gläge.

## Religion
55,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 22,1 % si römisch-katholisch (Stand 2000).

## Politik
Bi de Nationalraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 9,2 %, CVP 1,7 %, EVP 3,8 %, FDP 13,7 %. GLP 6,2 %, GP 12,4 %, SP 25,6 %, SVP 22,0 %, Suschtigi 5,4 %.

Gmeindspresidänt vo Nidou isch dr Adrian Kneubühler (Stang 2013).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 3,3 % gläge.

## Sprach u Dialäkt
Bir Volkszellig 2000 hei vo de 6798 Ywohner 73,9 % Dütsch als Houptsprach aaggää, 15,8 % Französisch u 2,7 % Italienisch.

Dr Dialäkt vo Nidou ghört zum Hochalemannisch.

## Persönlichkeite
* Friedrich Fiala (1817–1888), Bischof im Bistum Basel, isch z Nidau uf d Wält cho.
* Samuel Frisching 1605–1683, Schultheiss vo der Stadt und Republik Bärn, isch z Nidau uf d Wält cho.
* Ulrich Ochsebei (1811–1890), Bundesrot
* Georg Simon Ohm (1789–1854), Physiker, het im Chloster Gottstatt im Amt Nidau Underricht ge
* Eduard Müller (1848–1919), Bundesrot
* Werner Hodler (1887–1974), Germanischt

## Literatur
* 
* 
* Andres Moser: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Bern.* Landband 2: *Bern Land III. Der Amtsbezirk Nidau, 2. Teil.* Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 2005 (Kunstdenkmäler der Schweiz Band 106). ISBN 978-3-906131-80-1.

## Weblink

* Website vo de Gmeind Nidou

## Fuessnote
Schluchot

**Shluhot** (hebräisch שלוחות, was Zwiig (pl.) bedütet) isch en orthodoxe Kibbuz im Beit Shean Dal im Norde vo Israel. Es lit öbbe drei Kilometer südlig vo dr Stadt Beit Shean und ghört administrativ zum Beit-Shean-Dal (hüt Quelledal) Regionalrot. S Kibbuz het öbbe 350 Iiwohner.

## Gschicht
Schluchot isch 1948 vo ehemolige Mitgliider vo dr Bnei Akiva Bewegig, ere religiöse zionistische Jugendorganisation, gründet worde. Bevor s Kibbutz baut gsi isch, hai si mit nitreligiöse Haschomer Hatzair Mitgliider, wo s Kibbutz Reschafim ufbaut hai, in ere provisorische Siidlig gläbt. Schluchot isch eins vo vier religiöse Kibbuz im Beit Shean Dal. Es isch vo dene em Gilboa am nöchste, die andere (Ein HaNatziv, Sde Eliahu und Tirat Zwi) si wiiter unde im Dal.

## Wirtschaft
S Kibbuz bedriibt Landwirtschaft (Milchwirtschaft, Hüehnerzucht, Druthüehnerzucht, Fischzucht, subdropischi Frücht, Fäldwirtschaft) und het zwei chliini Fabrike, eini für d Härstellig vo Mikrofilmläsgrät, en anderi, wo elektronischi Display macht. Sit de 1990er Johr bedriibt s Kibbuz e Pension vor allem für jüdisch-orthodoxi Turiste.
Nir Dawid

**Tel Amal** (hebräisch תל עמל) bzw. **Nir Dawid** oder **Nir David** (hebräisch ניר דוד; beidi Näme wärde bruucht) isch e Kibbuz im Norde vo Israel westlig vo Bet Sche'an am Fuess vo de Gilboabärg. 

Tel Amal isch ein vo de bekanntere Kibbuz, wil er die ersti jüdischi Siidlig im Beit-Shean-Dal gsi isch, wo als so genannti „Durm-und-Palisade-Siidlig“ gründet worden isch. Am 10.&nbsp;Dezember 1936 isch dr Kibbuz innerhalb vom ene Dag us vorgfertigte Deil mit Durm und Befestigung baut worde, für dass es scho vo dr erste Nacht a liichter siig, sich gege findseligi Palestinenser chönne z verdeidige. 

An d Gschicht vo Tel Amal und an d Durm-und-Palisade-Siidlige im allgemeine erinneret hüte e Museum uf em Kibbuzgländ. Der Kibbuz het siini wirtschaftlige Grundlage under anderem in der Landwirtschaft, ere Papiirfabrik und touristische Iirichtige; grad näbem Kibbuz befindet sich der Nationalpark Gan haSchloscha. 

## Weblinks
* Internetsiite vom Kibbuz *änglisch*
Messilot

**Messilot** (hebräisch מסילות) isch e Kibbuz im Beit-Shean-Dal (hüt Quelledal) in dr Nöchi vo dr Stadt Beit Shean z Israel und ghört administrativ zum Beit-Shean-Dal Regionalrot.
## Gschicht
Messilot het as urbane Kibbuz z Givat Michael näbe Ness Ziona agfange. D Gründermitgliider si Iiwanderer, wo zur sozialistische Haschomer Hatzair Bewegig ghört hai. E Deil si vo Pole gsi, Mitgliider vo dr "BaMessila" Grubbe (vo do het dr Kibbutz dr Name Messilot übercho) und dr Räst si vo Bulgarie cho, Mitgliider vo dr "Bulgarie-TelChai" Grubbe.

Dr Kibbuz im Beit-Shean-Dal isch am 22. Dezember 1938 as Durm-undPalisade-Siidlig baut worde. Im Israelische Unabhängikeitschrieg isch dr Kibbuz vom ene irakische Flugzüüg bombardiert worde. Ei Kibbuzmitgliid isch umcho und mehreri si verletzt worde.

## Wirtschaft
Messilot het e Stahlkabelfabrik und het e baar landwirtschaftligi Zwiig: Subtropischi Frücht, Olive, Dattle, Milchwirtschaft, Fischzucht, Fäldwirtschaft.
## Erziehig
An dr Primarschuel z Messilot lehre au Chinder vo de zwei andere Gründerkibbutz, Reschafim und Nir Dawid und vo Beit Alfa, Beit Haschita und Sde Nachum. Näbe dr Primarschuel het s e Schuel für autistischi Chinder, wo mit ere Spänd vo dr Judith ben Mosche, eme ehemolige Kibbuzmitgliid, het chönne iigrichtet wärde. D Mittelschuelchinder lehre an dr Reigionalschuel z Newe Eitan
R.E.M.

**R.E.M.** ìsch en amerikanischi Rockband vo Athens, Georgia gsìì. Si ìsch vom Sänger Michael Stipe, em Gitarrìscht Peter Buck, em Bässeler Mike Mills ùn em Schlagzüger Bill Berry ggrǜndet worde. R.E.M. ìsch eini vo de erschte erfolgriiche alternativ-Rockbands ǜberhoupt gsìì. Des vor allem wäg dr tschänglige Spììlwiis vom Buck ù de ùdütleche Tegschte vom Stipe. 
## Gschicht
1981 hei si ìri erschti Single, «Radio Free Europe», bìm ùnabhängige Label Hip-Tone useggää. Chùrz drufabe si si vo I.R.S. Records under Vertrag gno worde, wo si 1982 d EP *Chronic Town* ùn es Jaar speeter ìres Debut-Album *Murmur* useggää hei. Säb Album ìsch bì Kritiker seer guet aacho. Ǜber di nächschte Jaare hei si ìre Ruef chönne witer usboue. Daas dank witere Albene, fasch ùnunterbrochnigem Tuure ù der Understǜzig vo College-Radiostatione. Nachdäm si scho meereri Jaar ìm Undergrund hei Erfolg gha, hei si 1987 mit dr Single «The One I Love» ìre erscht grooss Hit glandet. Es Jaar speeter hei si bìm groosse Lable Warner Bros. Records underschrìbe ù hei aagfange, politischi ù ùmweltbedìngti Probleem bì ìrne wältwite Uftrìtte aazspräche.
Ì de früeche 1990er, wo dr alternativ-Rock langsam populäär ìsch worde, ìsch R.E.M. als Pionier vo dem Genre aagsee worde ù het sini zwöi erfolgriichste Albene *Out Of Time* (1991) ùn *Automatic For The People* (1992) useggää, wo sech rächt starch vom Toon vo de eltere Albene entfärnt hei. 1994 si si mit *Monster* aber wìder nööcher a ìren alt Rocksound äne choo. Drufabe hei si ds erschte Mal sìt sächs Jaar e groossi Wältturnee gstartet, wo aber vo teilwiis rächt schwääre Erchrankige vo Bandmitglider begleitet ìsch gsìì (ù.A. ìsch dr Bill Berry bìm ne Konzert z Lausanne wägem ne Ghirn-Aneurysma zämeproche). 1996 hei si e nöie Vertraag bi Warner Bros. underschrìbe, wo ne 80 Millione US$ iiprunge het. Des ìsch dennzumal dr höchst dottiert Vertraag ìr Gschicht vor Musigìnduschtrii gsìì. Ds Jaar drufabe het dr Bill Berry d Band ì frǜndschaft verlaa. Di drei räschtleche Mìtglìder hei bschlosse, aus Drüergschpann witerzmache. Soo hei si ìri Carieere o ìm nöie Jaarzäänt witergfüert ù meermals ìre Musigstiil mìt gmischtem Erfolg gänderet. Ds momentan nöischte Album *Accelerate* (2008) erìnneret aber wider starch a Stiil, wo si ìr zwoote Helfti vo de 1980er hei ghaa.
2007 ìsch d Band ìr Originalbsezig ì d Rock and Roll Hall of Fame ufgno worde.

Am 21. Septämber 2011 het R.E.M. uf ihrer Website bekannt gee, ass d Band ufglööst sig und ass mä  sich im Guete drennt häig.

## Diskografii
**Murmur* (1983)
**Reckoning* (1984)
**Fables of the Reconstruction* (1985)
**Lifes Rich Pageant* (1986)
**Document* (1987)
**Green* (1988)
**Out of Time* (1991)
**Automatic for the People* (1992)
**Monster* (1994)
**New Adventures in Hi-Fi* (1996)
**Up* (1998)
**Reveal* (2001)
**Around the Sun* (2004)
**R.E.M. Live* (2007)
**Accelerate* (2008)
**R.E.M. Live At The Olympia* (2009)
**Collapse Into Now* (2011)
## Fuessnoote

## Weblinks

* Offizielli Website (änglisch)
Gefecht am Bruderholz

S **Gfächt am Bruederholz** vom 22. März 1499 isch e chriegerischi Usenandersetzig zwüsche de Schwobe und de Eidgenosse währed em Schwobechrieg gsi.
## Verlauf
Östriichischi Riiter und Fuessvolk us em Elsass si ins Solodurnische iigfalle und hai e Deil vom Dorf Dornach abebrennt. Denn si d Schwobe mit de gstohlnige Vehhärde gege s Bruederholz zoge, für zum se vo dört ins Elsass z bringe. 
En Abdeilig vo Solodurner, Bärner und Luzärner, wo vom ene Raubzug us em Elsass zruggcho si und in Richtig vom solodurnischen Schloss Dornegg zoge si, hai vom ene Buur ghört, was d Schwobe agrichtet hai. D Eidgenosse hai denn ihrne Find ufbasst. 

D Schwobe si ahnigslos mit ihrem Raub dähärzoge und d Eidgenosse hai se überfalle und ihne ihri Büti wider abgnoh. Vili vo de Schwobe si umcho und die andere hai d Eidgenosse in d Flucht gschlage.
## Dänkmol
Am eigetlige Kampfplatz im Riinacher Wald stoht nume en eifache Gedänkstei, aber z Riinach am Fuess vom Bruederholz stoht non e künstlerisch prachtvolls Dänkmol mit eme Brunne, wo au an s Gfächt am Bruederholz erinneret. 


    Datei:Bruderholz1.JPG|Dr Gedänkstei im Wald bi Riinech
    Datei:Bruderholz2.JPG|S Dänkmol z Riinech


## Weblingg
* Bericht über die Schlacht