open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bundesversammlung (Schweiz)

D **Bundesversammlig** isch gmäss dr Bundesvrfassig s Parlamänt vo de Schwiiz.

## was si isch

Si isch di legislatyvi Gwalt vom Land.

D Bundesversammlig het het zwoo Chammere:
* de Nazionalroot mit 200 Mitglider
* de Ständeroot mit 46 Mitglider 

D Rootsmitglieder wäärde all vier Joor vom Volch gwählt.

Wenn die beide Greemie zämme taage, was öppe bi de Wahl vom Bundesroot und de Bundesrichter de Fall isch, isch si die *Vereinigti Bundesversammlig*.

Für d Arbet hälfen em Root d Parlamäntsdienschte.

## iiri Gschicht
D Bundesversammlig git’s sit de Gründig vom Schwiizer Bundesstaat im Joor 1848. Si trifft sech z Bärn, wo drum au «Bundesstadt» heisst. Sit em 1858i si der Nazional- und der Ständeroot im erschte Deil vom Bundeshuus, em hütige «Bundeshuus Wescht» zämechoo, wo dozmol «Bundesroothuus» gheisse het. Sit em 1902i isch de Tagigsort de zentrali Chuppelbau vom Bundeshuus, wo dänn noi baut worde-n-isch.

Es baar mol het d Bundesversammlig wäge Bouarbete am Bundeshuus an anderne Ort i de Schwiiz taget, nämli z Gämf (für d Herbschtsession 1993), z Lugano (für d Früeligsession 2001) und z Flims (für d Herbschtsession 2006).

D Sitzverteilig im Nazionalrot entspricht em Bevölkerigsaateil vo de einzelne Kantöön, und jede Kanton het mindeschtens ei Person als Verträtig; im Ständerot hei 20 Kantöön je zwöi Sitz, sächs Kantöön aber numme eine (des sin die, wo me früener als «Halbkantöön» agluegt het).

De Presidänt oder d Presidänti vom Nazionalroot leitet d Tagige vo der *Vereinigte Bundesversammlig* und heisst drum au „dr höchscht Schwiizer“ – odr „di högscht Schwiizeri“. Nach em protokollarische Reglemänt vo de Schwiizer Bundesbehörde chunt dä Poschte aber eigentli erscht an achter reschpäktiv nünter Schtell.

## wichtigi Ufgabe
Di *Vereinigti Bundesversammlig* wählt d Bundesrööt, de Bundespräsident oder d Bundespresidänti, d Bundesrichter, de Bundeskanzler oder d Bundeskanzlerin und im ene Fall, wo s zum Chrieg chönt cho und mä öppe müesst s Militäär uufbiete, de General as Oberbefäälshaber vo dämm. 

Wenn öpper vom Bundesgricht verurteilt worde-n-isch, chaner es Gsuech uf Begnadigung iireiche, wo vo de Rööt beurteilt wärde muess.

Wenn sech di drei politische Gwalte vom Bund – s Parlamänt, der Bundesroot und s Bundesgericht – inere Sach eifach nid drüber eis wäärde, was jetz sell gälte, so entscheidet d Bundesversammlig drüber; si isch vom Schwiizer Volk, em Suverään, au do derfür ygsetzt.

## Lueg au
* Lischte vo de Mitglider vom Schwiizer Nationalrot vo de 49. Legislaturperiode
* Lischte vo de Mitglider vom Schwiizer Ständerot vo de 49. Legislaturperiode
* Wahl vom Schwiizer Parlamänt anne 2019

## Literatur
* Leonhard Neidhart: *Das frühe Bundesparlament. Der erfolgreiche Weg zur modernen Schweiz.* NZZ Libro, Zürich 2010, ISBN 978-3-03823-634-4

## Weblink
* Website vom Parlamänt mit de Amtliche Bulletin
* d Rächtsnorme vo de Schwiizerische Bundesversammlig
* Sessione usserhalb vo Bärn
* Website über d Gschicht vom Schwiizer Parlamänt uf www.parlamentsgeschichte.ch
Umbriel (Mond)

Dr **Umbriel** (au Uranus II) ghört zue dr fimf grosse Mönd vum Uranus un isch am 24. Oktober 1851 vum Astronom William Lassell entdeckt worre. Dr Umbriel isch uf e uguete Geischt us em Alexander Pope sinere Komödie *„Der Lockenraub“* daift worre. Alli Mönd vum Uranus sin uf Figure vum William Shakespeare oder vum Alexander Pope daift. D'Nämme vu dr erschte vier entdeckte Uranusmönd (Oberon, Titania, Ariel, Umbriel) sin vum John Herschel, em Suhn vum Uranus-Entdecker Wilhelm Herschel, vorgschlage worre.

## Bahndate
Dr Umbriel umchreist dr Uranus ime middlere Abstand vu 266.300 km in 4 Däg, 3 Stund un 27 Minüte uf ere fascht chreisrunde Bahn. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,005 uf un isch 0,4° gege dr Äquator vum Uranus gneigt.

## Ufbau un physikalischi Date
Dr Umbriel het e Durchmesser vu 1169&nbsp;km. Er besitzt e middleri Dichti vu 1,4&nbsp;g/cm3 un isch vermuetlich iberwigend us Wasseris sowie Adeile vu silikatischem Gstei un Chohlestoffverbindige, wie Methan, zämmegsetzt. Dr Umbriel besitzt e Albedo vu 0,16, d. h. 16 % vum vu dr Sunne igstrahlte Liecht werre reflektiert. Er isch demit dr dunkelscht vu dr grosse Uranusmönd. Er rotiert ebefalls in 4 Däg, 3 Stund un 27 Minüte um die eige Ax un wiist demit, wie dr Erdmo, e bundeni Rotation uf.

Dr Umbriel isch im Jänner 1986 bim Vorbiflueg vu dr Rümsonde Voyager 2 photographiert un vermesse worre. Debi het sich zeigt, dass si Oberflächi ald un verchruschtet isch un numme wänigi Spure vu geologischer Aktivität ufwiist. In dr Nächi vum Äquator (uf em Voyagerphoto obe z'sähe) befindet sich s'uffälligscht Merkmol uf sinere Oberflächi, e 140&nbsp;km grosse Ring us hellem Material. Sällem si Entstehig isch bis jetz nit vollständig klärt, aber offesichtlich cha si mit eme Impaktereignis in Verbindig brocht werre. Bim Ischlag vu eme Asteroid chännt hellers Is us diefere Chruschteschichte usgworfe worre si. Dr vermuetlich Ischlagchrater heisst *Wunda* un dr Ring, wo ihn usfüllt wird „fluorescent cheerio“ gnennt.

## Weblink

* Uranus' Known satellites (engl.)
* Umbriel ... A Shadowy World Gaurds Its Secrets
Bundesgericht (Schweiz)

S **Schwiizerische Bundesgricht** (BGer, ) isch s oberschti Gricht vo de Schwiiz und d Judikative vom Bund. Sit 1875 het s Gricht sin Hauptsitz z Lausanne. Afangs 2007 het s Eidgnössische Versicherigsgricht (EVG) mit em Bundesgricht fusioniirt. Di beide Sozialrächtliche Abteilige vom Bundesgricht hei ihre Sitz z Lözärn. De Präsident vom Bundesgrichts isch de François Chaix.

## Gschicht
Mit de Gründig vom Bundesschtaat im Johr 1848 isch es elfköpfigs Gricht vo näbeamtliche Richter gründt worde, wo für Verhandlige vo sim Präsident an em geignete Ort isch zämmegrüeft worde.

Im 1875i het me s Gricht umorganisiirt, wobi me d Zahl vo de Richter schrittwiis erhöht het. Hüt het s Bundesgricht 35 bis 45 ordentlichi Bundesrichter. Doderzu chömmed nebeamtlichi Bundesrichter, wo aber höchschtens zwei Drittel vo de Aazahl vo de ordentliche Bundesrichter dürfet usmache. In de Regel sin Bundesrichter Mitgliider von ere politische Partei.

## Stellig und Organisation
S Bundesgricht isch di oberschti Schwiizer Grichtsinschtanz, wo in der Regel letschtinschtanzlich Urteil von de kantonale Gricht überprüeft; es het au d Ufsicht über d Gschäftsführig vom Bundesschtroofgricht und em Bundesverwaltigsgricht. S Gricht isch in de Rächtssprächig unabhängig. D Oberufsicht ligt bi de Bundesversammlig, wo einisch im Johr s Budget, d Rechnig und de Gschäftsbricht vom Bundesgricht duet gnämige. Au d Richter wärdet vo de Bundesversammlig gwählt.

S Bundesgricht isch nitt, wie die meischte oberschte ussländische Gricht, es Verfassigsgricht, es darf Bundesgsetz nitt ändere oder überprüefe. Mehrheitlich isch me bisher in der Schwiiz der Meinig gsii, mit de Referendums-Abschtimmige vom Volk gäbs do derzue es uusreichends *politischs* Regulativ. Grundrächt allerdings chan me vor Bundesgricht probiere dure z setze, sogar auch bis zun ere europäische Instanz, em Europäisch Menscherächts-Grichtshof in Strassburg.

## Weblink
* Homepage vom Bundesgricht
* Bundesgrichtsgsetz
* Verordnig über d Richterschtelle am Bundesgricht
Ymir (Mond)

Dr **Ymir** (au Saturn XIX) isch dr drittusserscht bekannt Mond vum Planet Saturn.

## Entdeckig
D'Entdeckig vum Ymir durch e Team um dr Astronom Brett Gladman uf Ufnahme vum 7. August bis zum 29. September 2000 isch am 25. Oktober 2000 bekannt gä worre. 
Dr Ymir het zuenächscht die vorlaifig Bezeichnig S/2000 S 1 erhalde. 
Daift worre isch dr Mond schliesslich uf dr Ymir, em Urriis us dr nordische Mythologi

## Bahndate
Dr Ymir umchreist dr Saturn uf ere exzentrische Bahn ime middlere Abstand vu 23.041.000&nbsp;km in 1315 Däg un 10 Stund. D'Bahnexzentrizität betrait 0,335. D'Bahn isch 173,1° gegen d'Äquatorebeni vum Saturn gneigt un demit retrograd, d.&nbsp;h., der Mond lauft in dr Nächi vu dr Äquatorebeni entgegegsetzt zue dr Rotationsrichtig vum Saturn um dr Planet. 

## Ufbau un physikalischi Date
Im Ymir si ugfähre Durchmesser wird uf 18&nbsp;km gschätzt. Mer vermuetet e Ufbau us Wasseriis mit eme hoche Adeil an silikatischem Gstei, was e im Vergliich mit dr grosse Saturnmönd relativ hochi Dichti vu  2,3&nbsp;g/cm3 bedüte dät. Er besitzt - ebefalls anderscht wie die grosse Saturnmönd - e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,06, d.&nbsp;h., numme 6 % vum igstrahlte Sonnenliecht werre reflektiert. 

Mit ere schinbare Helligkeit vu 21,7m isch er e usserscht liechtschwachs Objekt.

## Weblink
* Saturn's Known Satellites (engl.)
* IAUC 7512: ''S/2000 S 1 and S/2000 S 2'' 25. Oktober 2000 (Entdeckig)
* MPEC 2000-Y15: ''S/2000 S 1, S/2000 S 2, S/2000 S 7, S/2000 S 8, S/2000 S 9'' 19. Dezember 2000 (Ephemeride)
* MPEC 2001-T06: ''S/2000 S 1, S/2000 S 2, S/2000 S 4, S/2000 S 6, S/2000 S 12'' 6. Oktober 2001 (Wiiderentdeckig)
* IAUC 8177: ''Satellites of Jupiter, Saturn, Uranus'' 8. August 2003 (Nummerierig un Benennig)
Digraph

In de Linguistik isch e **Digraph** e Zämmesetzig vo zwei Büechstabe, wo für numme ei Lut stönn und zu me neue Graphem werre. Bi meh wie zwei Büechstabe schwätzt mer vo me Trigraph (3 Büechstabe), Tetragraph (4) oder Pentagraph (5).

## Begriffsbstimmig
Im witere Sinn bstoht e Digraph uss zwei Graphem, wo sich me Phonem züeordne lönn (z. B. d Konsonantebüechstabe-Kombination  im Alemannische im Phonem  bzw. ). Au Büechstabekombinatione, wo sich re Phonem-Kombination züeordne lönn, wenn ihri Bstanddeil nit eidütig für di einzelne Bstanddeil vo de Büechstabekombination stönn (z. B. s  im Änglisch, wo für  stoht, wo nit s  für s  und s  für s  stoht).

Mänkmol meint mer mit em Begriff "Digraph" aber au e Graphem, wo uss mehrere Büechstabe bstoht. Säll heißt, dass Kombinatione wie s  oder s  als ei Graphem und dodemit als Digraph gälte. Mit derre Benännig isch aber no nüt über d Ussproch devo gsait.

Im ängere Sinn sin Digraphe d Büechstabebaar, wo so äng zämmeghöre, dass si zum Bispyl au bi de alphabetische Sortierig wie ei Büechstabe behandelt werre. Säll elei garantiert aber no nit, dass es sich um ei Phonem handelt: Mer cha zum Bispyl s Phonem , wo im kroatische als  gschrybe wird, als zwei Lut alüege, woby s  für s  und s  für s  stoht - deno wär's genauso wenig e Digraph wie s  und anderi.

## Trigraphe usw.
De Begriff *Trigraph* (vom griechische *tri-*, "drei") wird für e Kombination vo drei Büechstabe brucht. Des gältet under anderem für s , wo im Alemannische, Dütsche, Luxemburgische und Schwedische für de Lut  stoht oder s dütsch  .

Sälli Reihe losst sich beliebig witerfiehre: Tetragraphe git's zum Bispyl im Änglische Wort br**ough**t, wo s  für e  stoht; d Kombination  im Name "Nietzsche" isch e Pentagraph. Als Heptagraph losst sich s  als Transkription vom kyrillische Büechstabe щ bezeichne, we mer devo usgoht, dass säll Graphem im moderne Russisch als  usgsproche wird und nit - wie friehner - .

## Verwändig i Umschrifte
Digraphe und Mehrfachkombinatione werre au für d Transliteration und Transkription vo andere Sproche verwändet, zum Bispyl  im Änglische für d Frikativ , .

Usserdem nimmt mer si oft für d Darstellig vo Sunderzeiche, wenn sälli wäge technische Yschränkige nit darstellbar sin.

Di latynische Büechstabe sin allgemein für Umschrifte verbreite; säll chunnt au vo de Verbreitig vom Ascii-Zeichesatz in de elektronische Dateverarbeitig. Au anderi Schriftsystem verwände e analogs Vorgoh, eso zum Bispyl di traditionälli chinesischi Umschrift Fǎnqiè (z. B. chin. 德红, dī-jīng für d Lutig dīng vom Zeichen 丁).

## Bispyl
* Alemannisch: sch, ch, ng, tz, gg, ʃʃ, cch und witeri (vgl. au Dieth-Schrybig)
* Albanisch: dh, gj, ll, nj, rr, sh, th, xh, zh
* Dütsch: 
* Kroatisch, Serbisch: dž; lj, nj
* Kurdisch: xw
* Niderländisch: ij
* Polnisch: ch, cz, sz, rz, dz, dż, dź
* Spanisch: ch, ll
* Tschechisch: ch, dž
* Ungarisch: cs, dzs, gy, ly, ny, sz, ty, zs; bb, cc, ..., ggy, ssz, ...; friehner: eö, cz
Calypso (Mond)

D **Calypso** (oder Saturn XIV) isch ein vu dr Zwergmönd vum Planet Saturn. 

## Entdeckig
D Calypso isch am 13. August 1980 vu dr Astronome Dan Pascu, P. Kenneth Seidelmann, William Baum und Douglas Currie anhand vu Teleskopbeobachtige entdeckt worre. 
Si het zuenächscht die vorlaifig Bezeichnig *1980 S 25* erhalde. 

Anno 1983 si offiziell uf d Kalypso, e Nymphe us dr grichische Mythologi daift worre, wo dr Held Odysseus siibe Johr lang uf ihrer Insle feschtghalde het.

## Bahndate
D Calypso umchreist dr Saturn ime middlere Abstand vu 294.660&nbsp;km in 45 Stunde un 18 Minüte uf ere chreisförmige Bahn, wo 1,09° gegeniber vu dr Äquatorebeni vum Saturn gneigt isch. 
Si beweggt sich debi, wie au dr Mond Telesto, uf eim vu dr Lagrange-Punkte vum grosse Mond Tethys um dr Planet.
D Calypso lauft debi im folgede Lagrangepunkt L5 ime Winkelabstand vu 60° hinter dr Tethys um dr Saturn. D Telesto lauft dr Tethys im füehrede Lagrangepunkt L4 vorus.

## Ufbau un physikalischi Date
D Calypso isch e uregelmässig gformte Chörper mit ere Usdähnig vu 30×16×16 km. 
Ihri Dichti isch mit 1,0&nbsp;g/cm3 sehr gring, was druf hiwiist, dass si iberwigend us Wasseriis zämmengsetzt isch.
Si besitzt e helli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,7, d.&nbsp;h., 70 % vum igstrahlte Sonnenliecht werre reflektiert. 

Vu dr Erde us gsähe isch si mit ere schinbare Helligkeit vu 18,5m e usserscht liechtschwachs Objekt.

## Weblink

* 
* an Animazion vo Cassini-Uufnahme vom 13. Februar 2010 uf YouTube
Erriapus (Mond)

Dr **Erriapus** (au Saturn XXVIII) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Saturn.

## Entdeckig
D'Entdeckig vum Erriapus durch e Astronometeam under dr Leitig vum Brett Gladman uf Ufnahme vum 23. September bis zum 27. November 2000 isch am 7. Dezember 2000 bekannt gä worre. 
Dr Erriapus isch zuenächscht vorlaifig as S/2000 S 10 bezeichnet worre. 
Daift worre isch dr Mond uf dr Erriapus, eme Riis us dr keltische Mythologie. Bis im Dezember 2007 het dr Mond durch e Grammatikfähler dr Namme *Erriapo* trage, d'Dativform vum Namme Erriapus. Per IAU-Entscheidig isch dr Namme uf Erriapus gändert worre.

## Bahndate
Dr Erriapus umchreist dr Saturn uf ere exzentrische Bahn ime middlere Abstand vu 17.604.000&nbsp;km in 871 Däg un 6 Stund. 
D'Bahnexzentrizität betrait 0,4740, wobi d'Bahn mit 34,469° starch gege d'Äquatorebeni vum Saturn gneigt isch.
Dr Erriapus ghört zue dr Gallische Gruppe vu dr Saturnmönd.

## Ufbau un physikalischi Date
Dr Erriapus besitzt e Durchmesser vo gschätzte 8 bis 10 8&nbsp;km. Ufgrund vu dr Umlaufbahn vermuetet mer, dass er e vum Mond Phoebe abgsprengts Bruchstuck isch. Sällewäg vermuetet mer e Dichti mit 2,3&nbsp;g/m3  wie bim Muederchörper, was im Vergliich zue dr andere Saturnmönd relativ hoch isch. Mer goht demit au vu ere Zämmesetzig us Wasseriis mit eme hoche Adeil an silikatischem Gstei us. 
Dr Erriapus besitzt e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,06, d.&nbsp;h., numme 6 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert - d.h er isch so schwarz wie e Brikett.

Mit ere schinbare Helligkeit vu 23,0m isch er e extrem liechtschwachs Objekt.

## Weblink
* Saturn's Known Satellites (engl.)
* IAUC 7539: ''S/2000 S 10'' 7. Dezember 2000 (Entdeckig)
* MPEC 2000-Y14: ''S/2000 S 3, S/2000 S 4, S/2000 S 5, S/2000 S 6, S/2000 S 10'' 19. Dezember 2000 (Ephemeride)
* MPEC 2001-T23: ''S/2000 S 8, S/2000 S 10'' 8. Oktober 2001 (Wiederentdeckung)
* IAUC 8177: ''Satellites of Jupiter, Saturn, Uranus'' 8. August 2003 (Nummerierig un Benennig)

## Einzelnoochwiis
Aegir (Mond)

Dr **Aegir** (au Saturn XXXVI) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Saturn.

## Entdeckig
D'Entdeckung vum Aegir durch dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna un Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 12. Dezember 2004 bis zum 11. März 2005 isch am 3. Mai 2005 bekannt gä worre. 
Dr Aegir isch zerscht under dr vorlaifige Bezeichnig S/2004 S 10 gfüehrt worre. Im April 2007 isch no dr winzig Mond uf dr Meeresriis Ägir (au Ægir oder Hlér) daift worre, eme Suhn vum Rifferiis Fornjotr un Brueder vum Logi un Kari, us dr nordische Mythologi.

## Bahndate
Dr Aegir umchreist dr Saturn uf ere rucklaifige (retrograde) exzentrische Bahn in 1116 Däg un 6 Stunde (meh wie drei Erdejohr). D'Bahnexzentrizität betrait 0,251, wobi d'Bahn mit 167,43° gege d'Ekliptik geneigt isch (eigetlich 22,57°, Neigige iber 90° stehe fier retrogradi Bahne).

## Ufbau un physikalischi Date
Dr Aegir besitzt e Durchmesser vu gschätzte 6 km. Meh weiss mer eigetlich nit iber ihn.

## Weblink
* Saturn's Known Satellites (engl.)
* MPEC 2005-J13: ''Twelve New Satellites of Saturn'' 3. Mai 2005 (Entdeckig un Ephemeride)
* IAUC 8523: ''New Satellites of Saturn'' 4. Mai 2005 (Entdeckig)
* MPEC 2006-C55: ''S/2004 S 10, S/2004 S 11, S/2004 S 15, S/2004 S 18'' 10. Februar 2006 (Wiiderentdeckig)
* IAUC 8826: ''Satellites of Jupiter and Saturn'' 5. April 2007 (Nummerierig un Benennig)
Albiorix (Mond)

Dr **Albiorix** (au Saturn XXVI) isch ein vu dr chleine ussere Mönd vum Planet Saturn.

## Entdeckig
D'Entdeckig vum Albiorix durch e Astronometeam uf Ufnahme vum 9. November bis zum 17. Dezember 2000 isch am 19. Dezember 2000 bekannt gä worre. Dr Albiorix isch zerscht vorlaifig as S/2000 S 11 gnennt worre. Daift worre isch dr Mond uf dr Albiorix, ere Gottheit us dr keltische Mythologi.

## Bahndate
Dr Albiorix umchreist dr Saturn uf ere sehr exzentrische Bahn ime middlere Abstand vu 16.394.000&nbsp;km in rund 783 Däg un 11 Stunde, alo eweng iber zwei Erdjohr. D'Bahnexzentrizität betrait 0,4791, wobi d'Bahn mit 33,979° starch gege d'Äquatorebeni vum Saturn gneigt isch. Dr Albiorix ghört zue dr Gallische Gruppe vu dr Saturnmönd.

## Ufbau un physikalischi Date
Dr Albiorix besitzt e gschätzte Durchmesser vu 32&nbsp;km. Si us dr vermuetete Zämmesetzig abgleiteti Dichti isch mit 2,3&nbsp;g/m3 im Verglich zue dr andere Saturnmönd relativ hoch. Mer vermuetet, dass er us Wasseriis mit eme hoche Adeil an silikatischem Gstei bstoht. 
Er het e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,06, d.&nbsp;h., numme 6 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. 

Mit ere scheinbare Helligkeit vu 20,5m isch er e usserscht liechtschwach Objekt.

## Weblink
* Saturn's Known Satellites (engl.)
* MPEC 2000-Y13: ''S/2000 S 11'' 19. Dezember 2000 (Entdeckig un Ephemeride)
* IAUC 7545: ''S/2000 S 11'' 19. Dezember 2000 (Entdeckig)
* MPEC 2001-T07: ''S/2000 S 5, S/2000 S 9, S/2000 S 11'' 6. Oktober 2001 (Wiiderentdeckig)
* IAUC 8177: ''Satellites of Jupiter, Saturn, Uranus'' 8. August 2003 (Nummerierig un Benennig)
Bebhionn (Mond)

D' **Bebhionn** (au Saturn XXXVII) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Saturn.

## Entdeckig
D'Entdeckig vu dr Bebhionn durch dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna und Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 12. Dezember 2004 bis zum 9. März 2005 isch am 3. Mai 2005 bekannt gä worre. 
D'Bebhionn het zerscht die vorlaifig Bezeichnig S/2004 S 11 erhalde. Im April 2007 isch dr Mond no uf die keltisch Götti Bebhionn (auch Bébinn) daift worre.

## Bahndate
D'Bebhionn umchreist dr Saturn uf ere exzentrische Bahn in guet 835 Däg. D'Bahnexzentrizität betrait 0,469 wobi d'Bahn mit 35,01° gege d'Ekliptik gneigt isch.
D'Bebhionn ghört zue dr Gallische Gruppe vu dr Saturnmönd.

## Ufbau un physikalischi Date
D'Bebhionn besitzt e gschätzte Durchmesser vu guet 6 km. Vil meh isch nit iber si bekannt.

## Weblink
* Saturn's Known Satellites (engl.)
* MPEC 2005-J13: ''Twelve New Satellites of Saturn'' 3. Mai 2005 (Entdeckig un Ephemeride)
* IAUC 8523: ''New Satellites of Saturn'' 4. Mai 2005 (Entdeckung)
* MPEC 2006-C55 : ''S/2004 S 10, S/2004 S 11, S/2004 S 15, S/2004 S 18'' 10. Februar 2006 (Wiiderentdeckig)
* IAUC 8826: ''Satellites of Jupiter and Saturn'' 5. April 2007 (Nummerierig un Benennig)
Anthe (Mond)

D' **Anthe** (au *Saturn XLIX*) isch ein vu dr chleinschte Mönd vum Planet Saturn. Si Umlaufbahn lit zwische sällere vu dr grosse Mönd Mimas un Enceladus.

## Entdeckig
D'Entdeckig vu dr Anthe durch s'Cassini Imaging Science Team uf Ufnahme vum 30. Mai 2007 sowie früehere Ufnahme, wo bis in dr Juni 2004 zruckriiche, isch am 18. Juli 2007 bekannt gä worre. 
D'Anthe het zerscht die vorlaifig Bezeichnig S/2007 S 4 erhalde un het vu sine Entdecker dr Spitznamme *Frank* erhalde.
Im August 2007 isch dr Mond no uf eini vu dr Alkyonide us dr grichische Mythologi daift worre.

## Bahndate
D'Anthe umchreist dr Saturn uf ere prograde Bahn ime middlere Abstand vu 197.700 &nbsp;km in eweng meh wie einem Erdedag  D'Bahnexzentrizität betrait 0,001, wobi d'Bahn mit 0,1° gege d'Ekliptik gneigt isch.

## Ufbau un physikalischi Date
D'Anthe besitzt e Durchmesser vu guet 2 km. Vil meh isch nit iber des Objekt bekannt.

## Medie

## Weblink
* Saturn's Known Satellites (engl.)
* IAUC 8857: ''S/2007 S 4'' 18. Juli 2007 (Entdeckig)
* IAUC 8873: ''Satellites of Saturn'' 20. September 2007 (Nummerierung und Benennung)
* Saturn turns 60 JPL Presseerklärung (engl.)
Albbruck

**Albbruck** isch e Gmeind im Landchreis Waldshüet und ligt a dä Mündig vo dä Alb i dä Rhii, wo do d'Gränze zu de Schwiz bildet. S isch vor allem bekannt wäge dä Papierfabrik. Selli gits scho lang, früener händ sie s Holz däfür no d Alb abegflözt. D Alb isch bevor dä Elektrifiziirig ä ganz gfährlichs Wasser gsi wo oft Hochwasser gha hät. Dä Strom wird für d Papierfabrik bruucht.

## Geografy
### Nochbergmeinde
D'Gmeind gränzt im Norde an Dachsbärg, im Oste an d'Chreisstadt Waldshüet-Dienge und Dogere, im Süde an d'Schwizer Gmeinde Schwaderloch und Mettauertal, im Weste an Laufeburg und Herrischried.

### Gmeindeglyderig
Zu de Gmeind Albbruck mit de Gmeinde Birkchinge (*Birkingen*), Birdef (*Birndorf*), Büech (*Buch*), Schache (*Schachen*) und Underalpfe (*Unteralpfen*), wo bis in d'1970er-Johr alli selbständig gsi sin, ghörte insgsamt 20 Dörfer, Wyler, Höf und Hüser. Zu de Gmeind Albbruck in de Gränze vom 31. Dezämber 1974 ghöre s Dorf Albbruck mit Alb und d'Gmeindedeil Albert und Kiesebach. Zu de ehemolige Gmeind Birkchinge ghöre d'Dörfer Birkchinge und Kuchelbach, de Wyler Bohland und s Ghöft Behle. Zu de ehemolige Gmeind Birdef ghöre d'Dörfer Birdef und Schadebirdef und s Ghöft Miehli. Zu de ehemolige Gmeind Büech ghöre s Dorf Büech, d'Wyler Etzwihl, Haide, Hechwihl und Steibach und d'Hüser Görwihler Steg und Hochefäls. Zu de ehemolige Gmeind Schache ghört Steibach und d'Hüser Görwihler Steg und Hochefäls. Zu de ehemolige Gmeind Schache ghört s Dorf Schache. Zu de ehemolige Gmeind Underalpfe ghöre s Dorf Underalpfe und d'Hüser Styg, Jugendheim.

Im Gebiet vo de ehemolige Gmeind Büech litt di abgangeni Burg Ryburg (oder Iburg).

## Gschicht
De Orts-Chern Albbruck mit sine Ortsdeil Kiesebach, Alb und Albert hät de Gmeind ihr Name gee; er isch 1403 s erscht Mol gnännt worre. De Ortsdeil Birkige isch 814 als *Birchinga* zum erschte Mol urkundlig erwähnt worre und hät zerscht im St. Galler Chloster, spöter (ab 1528) im Chloster St. Blasie ghört. Birndorf isch au 814 zum erschte Mol i-n-re Urkunde erwähnt worre. Im Ortsdeil hät's e dreischiffigi Chirch im romanische Stil; dört findet mer mehreri Kunschtwerch. Sit 1271 hät Birndorf zum Chloster St. Blasie ghört. De Ortsdeil Büech wird als *puach* im St. Galler Urkundebüech erwähnt.

Am 2. April 1945 isch Albbruck zum Zyl vo me Luftagriff worre. 4 Persone sin deby gstorbe.

### Rümligi Entwicklig vom Gmeindegebiet
Am 1. April 1924 sin d'Gmeinde Albbruck, Alb und Kiesebach zu de "neue" Gmeind Albbruck vereinigt worre. 1936 isch d'Gmeind Alb uff sälli Gmeind ygmeindet worre. Di hüttigi Gmeind Albbruck isch zum 1. Januar 1975 uss de sechs Gmeinde Albbruck, Birkchinge, Birdef, Büech, Schache und Underalpfe bildet worre, wo bis dörthy selbständig gsi sin.

### Wappe vo de ehemolige Gmeinde

## Bolitik
### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Fueßnote


## Extärni Site

* www.albbruck.de – Offiziälle Internetuffdritt vo de Gmeind
Eppenberg

De Name **Eppenberg** oder **Eppeberg** stoot för verschidnigi Ortschafte:

*i de Schwiiz
**Eppeberg-Wöschnau, Gmaind im Kantoo Soledurn
**Eppeerg, Hügel und Burgruine oberhalb vo Bichwil i de Gmaind Oberuzwil
**Edle vo Eppeberg, e Gschlecht vo de Herrschaft Bichwil im Mittelalter

*z Östriich
** Eppenberg, Katastralgemeinde a de Grosse Krems, z Nideröstriich

*z Tütschland
**Eppenberg (Eifel) Gmaind im Landkreis Cochem-Zell, Rhiiland-Pfalz 
**Ortsteil vo de Gmaind Hohenau im Landkreis Freyung-Grafenau, Bayern
**Kartause Eppenberg, e früenrigs Kartäuser-Chloster bi Gensungen z Nordhessen
Farbauti (Mond)

Dr **Farbauti** (au Saturn XL) isch ein vu dr winzige, ussere Mönd vum Planet Saturn.

## Entdeckig
D'Entdeckung vum Farbauti durch dr David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna un Brian G. Marsden uf Ufnahme vum 12. Dezember 2004 bis zum 9. März 2005 isch am 3. Mai 2005 bekannt gä worre. 
Dr Farbauti het zuenächscht die vorlaifig Bezeichnig S/2004 S 9 erhalde. Im April 2007 isch dr Mond no uf dr Sturmriis Farbauti, em Vadder vum Gott Loki, us dr nordische Mythologi daift worre.

## Bahndate
Dr Farbauti umchreist dr Saturn uf ere retrograde, exzentrische Bahn in guet 1086 Däg. D'Bahnexzentrizität betrait 0,206, wobi d'Bahn mit 156,4° gege d'Ekliptik gneigt isch. Er ghört zue dr sognennte Nordische Gruppe vu dr Saturnmönd.

## Ufbau un physikalischi Date
Dr Farbauti besitzt e gschätzte Durmesser vu villicht 5 km. Ansuschte isch nit iber ihn bekannt.

## Weblink
* Saturn's Known Satellites (engl.)
* MPEC 2005-J13: ''Twelve New Satellites of Saturn'' 3. Mai 2005 (Entdeckig un Ephemeride)
* IAUC 8523: ''New Satellites of Saturn'' 4. Mai 2005 (Entdeckung)
* MPEC 2006-C72: ''S/2004 S 9, S/2004 S 16'' 13. Februar 2006 (Wiiderentdeckig)
* IAUC 8826: ''Satellites of Jupiter and Saturn'' 5. April 2007 (Nummerierig un Benennig)
Cookie

E **Cookie** (US-änglisch: *Plätzle, Keaks*) isch en kurzer Iitrag in`ra moischtens kleine Datebank uf ma Computer und dient em Ustuusch vo Informationa zwische Computerprogramm oder vo der zitlich beschränkte Archiviirung vo Informationa. E Cookie bschtoht us mindeschtens zwoi Beschtandtoil: sim Name und em Inhalt oder *Wert* vom Cookie; und zuesätzlich kinned Aagabe über de zweckmäßige Gebruuch vorhande si. Die Datebank ka ohne bsondere Hilfsmittel vom Computer-Benutzer selber oft it iigsea oder verändred werre. Sie isch somit *[[Opazität|opak]]*.

Vo Aawendungsprogramm, oder Dtoil bzw. Erwiterunga, vom`ma Betriebssystem vo Computer, wo an Dienscht zu Verfiegung schtelled, ka e Cookie zum Bischpil bim Schtart vom`ma Programm *gsetzt* werre. Andere Programm wird so bekannt, dass se dean Dienscht in Aaschpruch neah kinned, wenn se in der Datebank de vorher vereinbarte Name vom Cookie finded. Der Wert vom Cookie enthält drbi typischerwiis a Schpoicheradress, wo die Funktiona vom Dienscht driber zuegänglich sind. Datebanke vo deam Typ hoißed *Cookie Jar*.

**[[Webbrowser]]** schtelled a Cookie-Datebank zu Verfiegung, wo *Cookie Cache* gnennt wird; und wo der Webserver drin vo`ra bsuechte Internetsitte Informationa in Form vo *[[HTTP-Cookie]]s* hinterlege und bi ma Wiiderbsuech vo der Sitte uslease ka.

*Lueg ou:* Cache, Registry

## Weblinks
* Cookies im Atari TOS - www.mbernstein.de
Daphnis (Mond)

Dr **Daphnis** (au Saturn XXXV) isch ein vu dr Mönd vum Saturn, wo sich in dr so gnennte *Keeler-Lucke* im usserschte A-Ring vu dr Saturnringe befindet.

## Entdeckig
D'Entdeckig vum Daphnis uf Ufnahme vu dr Rümsonde Cassini vum 1. Mai 2005 isch am 6. Mai 2005 durch d'Carolyn Porco un s'Cassini Imaging Science Team bekannt gä worre.
Dr Daphnis het zerscht die vorlaifig Bezeichnig S/2005 S 1 erhalde. Im Juli 2006 isch dr Mond deno uf dr Hirt Daphnis daift worre.

## Bahndate
Dr Daphnis umchreist dr Saturn in guet 14 Stunde un 15 Minüte ime Abstand vu guet 136.500 km. D'Bahnexzentrizität un d'Bahnneigig sin noch ubekannt.

## Ufbau un physikalischi Date
Dr Daphnis besitzt e Durchmesser vu guet 6 bis 8 km un het e uffällig helli Oberflächi.

## Weblink
* Saturn's Known Satellites (engl.)
* IAUC 8524: ''S/2005 S 1'' 6. Mai 2005 (Entdeckig)
* IAUC 8730: ''Saturn XXXV (Daphnis) = S/2005 S 1'' 17. Juli 2006 (Benennig)
Gemeindehaus Affoltern am Albis

S alti **Gmeindshuus vo Affoltern** isch im Johr 1817 bauet worde und isch öppe vom Johr 1900 bis 2007 s Gmeindshuus vo Affoltere am Albis gsi. 

## D Lag und d Umgebig

S Gmeindshuus isch im Zentrum vom Unterdorf an de Zürichstrasse, wo am Jonebach vorbi füürt. S Gebäude isch numme vo wenige andre Gebäude umgäh. Im Norden isch s Huus vo de Wasserversorgig und s Reschtaurant Central. Im Oschte isch Wäschhüüsli vo de reformiirte Chile und en chliner Schpilplatz, wo aber numme e Schaukle het. Im Süde isch s Pfarrhuus.

## Gschicht und d Nutzig
Im 1817i isch s Huus bauet worde, am Aafang als Schuel. S het Muure us Stei, e doppelläufigi freii Stäge, wo us Sandschtei isch und vili Fäischter. S grosse Schuelzimmer im Hauptgeschoss het d südlichi Hälfti vom Ruum in dere Etage iignoh. Näbe dra isch es chlises Unterichtszimmer gsi. Ei Etage drüber hets e Lehrer-Wohnig mit füf Zimmer gha. Sit öppe 1900 isch s Huus als Gmeindshuus bruucht worde. Wils aber für di ganz Verwaltig z chli isch gsi, hei scho bald einzlni Abteilige müesse usglagerte wärde.

Über di witeri Nutzig vom Gebäude isch no ned entschide. Möglicherwiis wird's vo de Chilegmeind übernoh.
Komi

**Komi** stoht für:

* Komi (Volk), Bevölkerigsgruppe z Nordosteuropa südlig vom Ural
* Komi (Sproch), zwei finno-ugrischei Sproche
* Republik Komi, d'Deilrepublik vo de Russische Föderation
L’Année épigraphique

***L'Année épigraphique***, churz: **AE**, isch e Publikation wo jedes Joor erschiint. Si isch ane 1888 vom René Cagnat gründet wore, wo dozmol de Leerstuel för »Epigraphik und Römischi Gschicht« im Collège de France gha het. Bis ane 1964 isch si mit de *Revue archéologique* zäme usechoo, isch aber sither e aigni Publikation vo de «Presses universitaires de France».

*L'Année épigraphique* veröffetlicht jedes Joor ali noi entdeckte und veröffetlichte Inschrifte vom Römische Riich, i de Regle mitem Abdruck vom Teggscht. Aber au noiji Lesige und Abhandlige werdet uufgnoo. Vo zitt zu zitt chömet Indexbänd use.

D *L'Année épigraphique* sind e wichtigs Hilfsmittel för d Erforschig vo de römische Gschicht, äänlich wie s Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL) und s Supplementum epigraphicum Graecum för di griechische Epigraphik.

E Redaktoorin vo dr Ziitschrift isch d Schwiizer Althistorikerin und Inschrifteforscherin Regula Frei-Stolba.

## Lueg au
Corpus Inscriptionum Latinarum

## Weblink

* Offizielli Websyte, uf Französisch
Reformierte Kirche Birmenstorf

Di **reformiert Chile Birmischstorf** ligt am weschtliche Dorfrand vo BIrmischtorf uf eme Hügel, wo Räbe düent wachse. Si isch am 28. Juni 1936 iigweiht worde.

## Vorgschicht
Birmischtorf isch sit de Reformation es paritätischs Dorf gsi. Beidi Konfessione hei sich di alti Dorfchile teilt un die Chile het au sit em 1718 beiden Konfessione jewiils zur Hälfti ghört. Am 20. August im 1930i het di katholisch Chilegmeind für 35'000 Schwiizer Franke de reformiert Aateil gchauft.

## Gschicht vo de Chile
Nach lange Diskussione het die reformiert Chilegmeind bschlosse, en eigeni Chile z baue. De Bollrai am weschtliche Dorfrand isch als Schtandort uusgsuecht worde. D Chile het de Albert Maurer, en Architekt vo Rüschlike, planet. Bauet worde-n-isch si vo Vogelsanger und Maurer, em Architektebüro, wo de Albrecht Maurer dezue ghört het. D Iiweihig isch am 28. Juni 1936 gsi. Wil s Gäld chnapp isch gsi, het d Chilegmeind erscht emol uf d Turmuur und d Orgle verzichtet. Beides het me im 1952 aber chönne nochehole. 
D Chile isch es typische Chilebau vom Noie Baue und schtoot unter kantonalem Schutz.

## Usstattig
De Chorruum isch mit eme Wandbild vom Kunschtmaler Eugen Maurer vo Böiju gmalet. Es zeigt de Uferschtandne Chrischtus, wo sine Jünger am See Genezareth erschiint (Joh. 21). D Glasfeischter uf de Südsite zeiget di vier Evangelischte.
Im Johr 1952 het d Chile en Orgle mit 17 Regischter übercho. Au d Uur isch in dem Johr iibauet worde. Sit em 1956i het d Chile es elektrischs Glüt.

An Pfingschte im 1995i isch e drüteiligi Figuregruppe und en Abigmahlstisch in de Chorruum vo de Chile iigfüegt worde, wo vom Ruedi Sommerhalder und em Otto Strauss gschtaltet worde-n-isch.

## Glüt
S Glüt vo de Chile isch urschprünglich vo de Schtadtchile vo Länzbrg. Zwei Glocke, wo zum Iischmelze a d Glockegiiserei Rüetschi z Aarau verchauft worde sind, het d Chilegmeind erscht chönne uslähne und schpöter chönne günschtig chaufe. Di andere beide sind vo de Iiwoonergmeind Länzbrg usgleent. Im 2002 isch eini vo dene Gloggene, wo ursprünglich vo de Chile Schtaufbärg gsi isch, wider dert anne cho und me het z Birmischtorf e noii uffezoge.

## Weblink
Uvularer Vibrant

De **uvular Vibrant** isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch, wo änder sälte isch. Im Alemannische ùn andre europäische Sprooche isch es ei Variante vùm Zäpfli-r. S Zeiche defür im Internationale Phonetische Alphabet isch .

## Artikulation
*Es isch en Vibrant, er wird mit meerere Schläg vo dr Zùng gäge de Artikulationsort artikuliert.
*De Artikulationsort isch uvular; de hinteri Zùngerùgge schloot gäge s Gaumezäpfli.
*D Phonation isch stimmhaft; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder.
*Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse.
*Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

## Verbreitig

## Fuessnote
Schwingen

**Schwinge** isch en Schwiizer Nationalsport. Es isch d Schwiizer Variante vom Ringe. Jede Schwinger het e bsunderi Hose aa, an dere di beide Kontrahente sich müent gägesitig häbe. Gwunne het, wer es schafft, dass de Gägner mit beidne Schulterblätter de Bode duet berüüre und en immer noch duet an de Hose häbe.

## Wettkämpf
D Schwinger träffet sich vom Frühjohr bis in de Härbscht bi *Schwingfäscht*. Di findet unter freiem Himmel uf Sagmähl schtatt. In dene Sagmählchreis düent d Schwinger enand an de Hose häbe und versuechet, uf es Signal vom Ringrichter, de Gägner mit eme *Schwung* ins Sagmähl z befördere. Wenn des nöd in de vorgschribene Zit glingt, dann isch es en *Gschtellte*, es Unentschide.
De Kampf wird vo 3 Kampfrichter bewertet. Für en Siig gits maximal 10 Pünkt. Jede Schwinger absolviirt bi eme Schwingfäscht 6 Gäng (bi eme Eidgnössische sogar 8). Di zwei, wo nach em füfte Gang di meischte Pünkt hei, schtönd im Schlussgang gägenand im Sagmähl. De wo im Schlussgang gwünnt isch de Fäschtsiiger, am Eidgenössische de Schwingerkönig.

## Literatur
* 
* Urs Huwyler: *Könige, Eidgenossen und andere Böse: Schwingen – ein Volkssport wird trendig.* AT Verlag 2010, ISBN 978-3-03800-550-6.
* 

## Weblink

* de Eidgnössisch Schwingerverband
* de Eidgnössisch Fraue-Schwingverband
* Schlussgang Schwingerzytig
* s Portal vom Schwingschport schwingen.ch
Stimmloser uvularer Plosiv

De **stimmlosi uvulari Plosiv** isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet defür isch . Im Alemannische git es de Luut nit, er wird aber wie es [] ussgsproche, nùmme wyter hinte im Rache.

## Artikulation
*Es isch en Verschlùssluut; dr Lùftstrom im Muul wird ganz blockiert ùn deno wird d Lùft ùff eimool dur s Muul abgloo.
*De Artikulationsort isch uvular; de hinteri Zùngerùgge bildet mitem Gaumezäpfli en Verschlùss.
*D Phonation isch stimmlos; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder nit.
*Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse.
*Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

## Verbreitig

## Fuessnote
Odin von Lejre

De **Odin vo Lejre** oder o **Lejre Lady** („Dame von Lejre“) isch e chliini ggossni Siberstatuette, wo nochere früene Interpretazioo de Odin uf sim Thron Hlidskjalf zaige söll, der Hoptgott vo de Nordische Mythologii. Hütt gitses verschidnigi Vorschlääg, wa da Figüürli darstellt und die wered kontrovers dischgeriert; nämmli öbs e Maa oder e Frau isch und o öbs e Gotthait oder de weltlichi Person darstellt. S Figürli isch i de Wikingerzitt öppe um 900 n.&nbsp;Chr. gmacht wore. 

## Fundumständ
S Figürli isch vom lokaale Amatöörarchäolog Tommy Olesen am 2. September 2009 gfunde wore, wääred de Uusgrabige vom Roskilde Museum im chliine Dörfli Gammel Lejre (Alt-Lejre), i de Nöchi vo de Stadt Lejre. Sit em 13. November 2009 isch s Figürli im Roskilde Museum uusgstellt und isch e Tail vo de permanente Uusstellig.

## s Figürli
S Figürli isch us ggossnigem Silber mit schwarze Niello-Iilage. D Hööchi isch nume 18 Milimeter und s Gwicht bitrait 9 Gramm.

De Odin het e wiite Mantel aa und sitzt uf sim Thron Hlidskjalf, vo wo er öber di ganz Welt luege cha und so mitöberchunnt, wa so abgoot. Di beede Vögel nebet em stelet di beede Rappe Huginn und Muninn dar, wo jede Morge uusflüüget und em Oobe zruggchömed und em Odin verzellet, wa si vernoo und gsie hend. D Rücksitte vom Thron zaigt zwee Tierchöpf, vermuetli die beede Wölf Geri und Freki, wo em Odin sini Huustierli sind. Um de Hals und uf de Brust trait de Odin e Dekoration, wa vellicht de Ring Draupnir darstele cha. Vo dem Ring tropfet all nüü Nächt nüü noiji Ring ab.

S Figüürli vo Lejre zaigt de Odin inere From, wien er vill spööter i de Edda bischriben isch. Zudem understützt de Fund d Theorii, as Lejre i de Wikingerzitt e Königssitz gsii isch, wies jo au i de Sage verzellt werd.

## Externe Link
* Roskilde Museum - offizielli Websyte (uf Dänisch)

## Literatuur
* Alexandra Pesch: *Götterthrone und ein gefährlicher Stuhl: Bermerkungen zum „Odin aus Lejre“*; im Buech *Hvanndalir – Beiträge zur europäischen Altertumskunde und mediävistischen Literaturwissenschaft*.  ISBN: 9783110562842. S.463-496
Trigraph

In de Sprochwüsseschaft isch e **Trigraph** e Kombination uss drei Schriftzeiche, wo als Eiheit behandelt werre und/oder ei einzige Lut widdergänn. E glychartigi Kombination vo zwei Schriftzeiche nännt mer Digraph. E Bispyl für e Trigraph isch s , wo im Dütsche, Alemannische und Luxeburgische mit em Lutwert [] verwändet wird oder  im Ungarische wo für de Lut [] stoot.

In de Programmiersproch C werre nün Drei-Zeiche-Sequänze als Trigraphe bezeichnet, wo alli mit `??` agange und jewyls für ei einzels Zeiche verwändet werre. Si repräsentiere Interpunktionszeiche, wo's in Zeichesätz, wo nit im ASCII entspräche, nit git. Säll betrifft bsunders nationali Variante noch de ISO 646. D Programmiersproch C verwändet aber fast de ganz ASCII-Zeichesatz.

Hütt müeß mer in de Programmiersproch C fast nümmi verwände, wyl uff aktuälle Computersystem de komplätt ASCII-Zeichesatz dargstellt werre cha.
Honduras

**Honduras** isch en Schtaat z Latinamerika. Er ligt uf de Landbrugg zwüsche Nord- und Südamerika, also z Mittelamerika. Nachbarländer sind Guatemala, Nicaragua, El Salvador. Im Norde und im Süde gränzt Honduras jewils ans Meer, d Nordküschte and Karibik, d Südküschte an de Pazifik.

## Geographii
Di karibisch Küschte vo Honduras isch öppe 644 km und d Pazifikküschte 124 km lang. Vo Oscht nach Wescht ischs Land vo eme Bärg massiv durchzoge. De höchschti Bärg isch mit 2870 Meter ü.M. de Cerro de Celaque. Di meischte Lüt läbet im Weschte vom Land und nördlich vom Yojoasee.

### Klima
S Klima vo Honduras isch in de Tüüflage tropisch. Es isch derte s ganz Johr füücht und Temperature sind bi öppe 26&nbsp;°C im Schnitt. An de Pazifikküschte isch es im Winter troche und s Johresmittel vo de Temperatur isch bi öppe 31&nbsp;°C. No einisch anderscht isch Klima im Landesinnere, wo d Bärge sind. Klimatisch ghört Hochland zu de gmässigte Zone het e e Johersdurchschnittstemperatur vo öppe 20&nbsp;°C. 

### Gwässer
Di meischte Flüss flüsset zum Atlantik reschpektiv zu de Karibik. De längschti Fluss isch de Rio Patuca mit 320 km und de Rio Ulua mit 240 km. De Yojoasee isch mit ere Flächi vo 285 Quadratkilometer de gröschti See im Land und schpilt bi de Trinkwasserversorgig e wichtigi Rolle.
Tom Keenig

De **Tom Keenig** (* z Basel) isch e Schwiizer Hip-Hop-Beatmaker un -Produzänt.

## Läbe
Syt em 2005i isch dr Tom Keenig mit Beatz baschtle beschäftigt. 

Dr Tom Keenig produziert Instrumentals für diversi nationali Hip-Hop-Künschtler. Är het au an internationale Wettbewärb dailgno, u. a. am *Enemy Soil Records Remix Contest*.

Vo 2011 bis 2018 het dr Tom uf Radio X d Hip-Hop-Sändig *Xplicit Contents* moderiert.

2012 het dr *Jack the Ripper* als Rapper und dr *Kaen* vo «neumondaufnahmen» und dr Tom Keenig als Produzänte s Album „Time Paradox_MC“ released.

Vo 2013 bis 2016 het dr Tom Keenig im Metro4000-Studio mitgwirkt. Im Metro4000-Studio sin *TNN* (Kalmoo, Red Gee und DJ Philister) und ehemoligi „UnderClassMen“-Members wie dr *DJ ALK* oder *Kaotic Concrete* am musiziere, probe etc. Zuedäm recordet dr Tom Keenig immer wider diversi Untergrund-Rappers us Basel und Umgäbig im Metro4000-Studio.

Im Januar 2014 isch dr Tom Keenig as «Basler Beat-Meister» bezaichnet worde.

Doktor Fisch schriibt in sim Review übr s Album „4057” vom Levo rimeD übr dr Tom Keenig als Broduzänt «der mit der sexy-raumgreifenden Bassdrum».

## Veröffentlichunge
* 2007: Tom Keenig presents TKBeatz XMAS Special Edition 2007
* 2008: Tom Keenig presents TKBeatz XMAS Special Edition 2008
* 2008: Mixroom Sampler Vol. 1 (Beat für Track „SOS“ feat. PiMC, GMG un Venti)
* 2009: Räpetoire feat. Moetrix – Wuuchetape, mol andersch (Beat für Track „6“)
* 2009: Tom Keenig presents TKBeatz XMAS Special Edition 2009
* 2009: NWU Promo 2009 – unrealesed und unmastered (mehreri Beats)
* 2010: Tom Keenig presents TKBeatz XMAS 2010
* 2011: PIMC — Mini Umgäbig (Beats für Track „Intro-Mini Umgäbig“ und „Gängster“)
* 2011: Tom Keenig presents TKBeatz XMAS 2011
* 2012: Jack the Ripper – Time Paradox_MC
* 2012: Kush – Völlig Fällig Kapitel 1 (Beat "Menschehandel")
* 2012: R.i.G. – VT011 (Beat „Infantrie Stahl“ & Remix „Action T4“)
* 2013: Krime & Levo rimeD – Mit Uns (Clip) (Produzent)
* 2014: Tiz & Simsalabim – Verloreni Kinder (Recording + Beat „Intro“ & „Outro“)
* 2014: KRIME & CED – 08:15 (Produzent)
* 2014: Chilz (KWAT) – Innere Zirkel (Beat „Swiss Street Life“)
* 2015: Kush Karisma & Levo rimeD (KWAT) – Dirrrräkkt (Beat „Ächte MC“ & „Stress nid“)
* 2016: Levo rimeD – 4057 (8 Produktione)
* 2017: Jack the Ripper – Time Paradox_MC (Remix LP)
* 2018: Crisp the cook - Legal Material (Beat: „4tf“)
* 2019: Chilz (KWAT) - Priscus (Beat: Leistigsmässe) 

## Weblink
* Tom Keenig uf Facebook
* Tom Keenig uf Soundcloud
* Tom Keenig uf Youtube

## Fuessnoote
Jörg Abderhalden

De **Abderhalden Jörg** (* 28. August 1979) isch en Schwiizer Schwinger. Bi ere Körperlängi vo 188 cm het er es Gwicht vo 120 kg. Er gilt wäge sine villne Titel als eine vo de beschte Schwinger.

## Schwinge
De Abderhalden Jörg isch eine vo de drü Schwinger in de Gschicht vom Schwinge, wo drü mol Schwingerkönig isch worde, en Titel wo me numm all drü Johr cha erreiche. In der Johr 1998, 2004 und 2007 het er s Eidgnössischi Schwinger- und Älplerfäscht gwunne. Au s Unschpunnefäscht, wo numme alli sächs Johr schtattfindt, het er im 1999 chönne gwünne. Im Jänner 2008 isch der Abderhalden Jörg au zum Schwiizer vom Johr 2007 gwählt worde. Am 14. Oktober 2010 het er si Ruggtritt bekannt gää.

## Privats
De Abderhalden Jörg isch ghürote und het drü Chind. Er isch im Toggeburg ufgwachse und wohnt z Nesslau.

## Weblink
* Di persönlich Website vom Abderhalden Jörg
Christoph Bieri

De **Bieri Christoph** (* 18. November 1985) isch en Schwiizer Schwinger. Er het e Körperlängi vo 189 cm und es Gwicht vo 110 kg. Bisher het er 77 Kränz gwunne, dodervo drü Eidgnössische, 15 vo Teilverbänd, 14 Bergkränz und 45 Kantonali. 

## Schwinge
De Bieri Christoph het im 2003 sin erschte Kranz gwunne und het sither bi 48 Schwingerfäscht gwunne, dodervo bi 20 Krantzfäscht und bi 28 Regionalfäscht. Er ghört zum Schwingerclub Bade-Brugg. 

## Privats
Ufgwachse isch de Bieri Christoph im Wiler Steinebüehl uf eme Buurehof, wo zu de Gmeind Undersiggetal ghört. Scho sin Vater, de Bieri Max, isch en aktive Schwinger gsi. Nach de Schuel het er e Lehr zum Laschtwagemech gmacht und drü Johr uf em Bruef gschaffet. Sit em 2009 isch er Product Manager bi de Bucher AG z Langetal.

## Weblink

* 
* ''Bieri Christoph (Untersiggenthal)'' s Porträt uf de Website vom Eidgenössische Schwingerverband
Hans-Peter Pellet

De **Pellet Hans-Peter** (* 7. Oktober 1970) isch en Schwiizer Schwinger. Er het e Körperlängi vo 175 cm und es Gwicht vo 100 kg. Bisher het er 136 Kränz gwunne, meh wi jeder anderi Schwinger bisher.

## Schwinge
De Pellet Hans-Peter het im 1991 sin erscht Kranz gwunne. Sither sind es wit über hundert. Eidgnössischi Kränz het er in de Johr 1998, 2001, 2004 2007 und 2010 gwunne. Sin Verei isch de Schwingerclub Sense.

## Privats
De Pellet Hans-Peter isch mit sine elf Gschwischterte uf eme Buurehof z Oberschrot im Friburgsche ufgwachse. Sini sächs Brüedere sind au alli Schwinger, aber er isch de erfolgriichscht. Vo Bruef isch er Schriiner.

## Weblink
* Im Pellet Hans-Peter sis Profil uf de Website vom Eidgnössische Schwingerverband

## Einzelnochwis
Guido Thürig

De **Thürig Guido** (* 14. Oktober 1981) isch en Schwiizer Schwinger. Er het e Körperlängi vo 185 cm und es Gwicht vo 116 kg. Bisher het er 58 Kränz gwunne, dodervo ein Eidgnössische im 2007. 

## Schwinge
De Thürig Guido het im 1998i bim Baselländische Kantonalschwingfäscht sin erschte Kranz gwunne. Sini gröschte Erfolg sin de 3. Rang bim Unspunnefäscht im 2006 gsi und de 1. Rang bi de Kantonlakranzfescht vom Aargau im 2006 und vom Baselbiet im 2004, 2005, 2006 und 2009.

## Privats
De Thürig Guido isch Betriibsökonom vo Bruef und läbt z Zofige. Sin Brueder isch de Schwinger Thürig Mario.

## Weblink
Di offizielli Website vom Thürig Guido und sim Brueder Mario
Mario Thürig

De **Thürig Mario** (* 17. März 1985) isch en Schwiizer Schwinger. Er het e Körperlängi vo 192 cm und es Gwicht vo 110 kg. Bisher het er 57 Kränz gwunne, dodervo drei eidgnössischi im 2004i, im 2007i und im 2010i.

## Schwinge
De Thürig Mario het im 2002 bim Baselländische Kantonalschwingfäscht sin erschte Kranz gwunne. Sini gröschte Erfolg sin näbe de beide Eidgnössische Kränz d Siig bim Innerschwiizer Schwingfäscht und am Schwarzsee im 2006 gsi. Bim Kilchbärgschwinget im 2008 het er de 5. Rang belait und d Kantonali Schwingfäscht het er im 2005, 2006 und im 2007 im Aargau gwunne, im 2008 und 2009 im Baselbiet, im 2005 und 2006 z Basel-Stadt und im 2009 z Soledurn.

## Privats
De Thürig Guido isch Zimmermaa vo Bruef und läbt z Mörike. Sin Brueder isch de Schwinger Thürig Guido.

## Weblink
Di offizielli Website vom Thürig Mario und sim Brueder Guido
Eidgenössischer Schwingerverband

De **Eidgnössischi Schwingerverband** (ESV) ischim 1894i gründt worde und het foif Teilverbänd. S Ziil vom ESV isch d Förderig vom Schwinge und d Tradition vo dem Schport z pfläge. De ESV het me wi 50'000 Mitglieder.

## Entschtehig
Scho bim Eidgnössische Schwingfäscht im 1894i isch de OK-Präsident, de J.J. Müller uf d Idee cho, en Eidgnössische Verband z gründe. Um des Vorhabe chönne um z setze isch es Komitee gründt worde, wo di Gründig het solle vorbereite. Am 11. März 1895 isch dann im Café Born z Bärn de Verband gründt worde. De erschti Obmann isch de Fritz Flück gsi. 

## Teilverbänd
D foif Teilverbänd, wo zum ESV ghöred sind di folgende:
* De Bernisch-kantonali Schwingerverband (BKSV)
* De Innerschwiizerischi Schwingerverband (ISV)
* De Nordoschtschwiizerischi Schwingerverband (NOSV)
* De Nordweschtschwiizerischi Schwingerverband (NWSV)
* De Südweschtschwiizerischi Schwingerverband (SWSV)

## Weblink
*D Website vom Eidgnössische Schwingerverband
Stimmhafte alveolare Affrikate

Di **stimmhafti alveolari Affrikat** isch e Konsonant vo de mänschliche Sprooch. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet für de Luut isch , oder , wemmer eidütig wott kennzeichne dass es e Affrikate isch.

## Artikulation
*Es isch e Affrikate; d Artikulation fängt wie bimene Verschlùssluut demit aa, dass d Lùft im Muul ùffgstaut wird, ùn s Lööse vùm Lùftstrom duuret lang gnue, dass en Frikativ entstoot.
*De Artikulationsort isch alveolar; si wird dur diräkte Kontakt vo de Zùng mit de Alveole produziert.
*D Phonation isch stimmhaft; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder.
*Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse.
*Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

## Verbreitig

## Fuessnote