open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ventelay

**Ventelay**  ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 Champagne-Ardenne). Sa gheert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Fismes-Montagne de Reims. D’ Iiwoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Fràuija) un **'  (fìr d’ Manner). 

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q255332", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Ventelay lììgt àn dr Granz zem Département Aisne äbba 19 Kilomeeter wäscht-nordwäschtlig vu Reims, 35 Kilomeeter eeschtlig vu Soissons un 29 Kilomeeter süüdeeschtlig vu Laon. Umgaa wìrd Ventelay vu da Nochbergmainda Concevreux un Roucy ìm Norda, Guyencourt ìm Nordoschta, Bouvancourt ìm Oschta, Montigny-sur-Vesle ìm Süüda, Romain ìm Wäschta un Süüdwäschta so wia Meurival ìm Nordwäschta.

Vu dr Nàzionààlschtrooss 31 kààt m’r aifàch ìns Dorf fààhra.

## Gschìcht
Noh-n-em Äärschta Waltkriag ìsch s’ Dorf àm 30. Mai 1921 mìt’m Kriagskriiz 1914–18 üsszaichent worra.

## wia d’ Beväälkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Remigiuskìrìch *()*, wo-n-em Bischoof Remigius vu Reims gwìdmet ìsch. Ìn dr Kìrìch sìnn s’ Holzkrüzifix üss’m 14. Joohrhundert un d’ Schtaischtàtüüta vum hl. Hubertus üss’m 16. Joohrhundert àls Objakta bii da Histoorischa Dankmooler vu nàzionààler Bediitung iig’schtuuft.
* a Kriagerdankmool, fìr d’ g’schtoorwana Soldààta vum Äärschta un Zwaita Waltkriag so wia vum Indokiinakriag eehra. ’S hàt a Schpìtzasüüla mìt’ma Gügga druff (em Sìmbool vum frànzeescha Pàtriotischmus).
* ìn da Schtroossa sìnn vììla Blüama z’ sah. Ànna 2017 ìsch Ventelay zem äärschta Mol biim Nàzionààlwättb’warb vu da gebliahmta Schtädt un Derfer üsszaichent worra.


VENTELAY.jpg|d’ Remigiuskìrìch
Vendtlay mairie 20.JPG|Bìrgermaischteràmt, Schüal un Kìrchturm uff’ra Ààsìchtskàrta vum Joohr 1900


## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (frànzeesch)
* Schtàtistik ìwwer d’ Gmainda Ventelay biim INSEE (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta-n-ìwwer d’ Gmainda Ventelay, wo düü ufflààda kààsch (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Gouvernement Nordgaza

S’ **Gouvernement Nordgasa** (àrààwisch , **) ìsch a Regiarungsbezirk vum Schtààt Pàläschtiina bzw. vu da Pàläschtinensischa Otonomiibeheerda. ’S lììgt ìm Norda vum Gasaschtraifa. Noh da Ààgààwa vum Pàläschtinesischa Zäntrààlbüroo fìr Schtàtistik hàt s’ Gouvernement ànna 2007  Iiwoohner zeehlt — dàs ìsch 7,2 Prozant vu dr pàläschtinensischa Beveelkerung gsìì —, mìt  Hüüshàlta. Ànna 2017 ìsch dia Zààhl uff  Iiwoohner gschtììga.

Nordgasa hàt fìmf Sìtza ìm Pàläschtinensischa Legislàtiivroot. Bii dr Wààhl ànna 2006 hann Mìtglììder vu dr Hamas-Pàrtäi àlla Sìtza gwunna.

Noh Sàtelittadààta sìnn wahrem Kriag ìn Israel un Gasa ìm Bezirk Nordgasa 68 bis 81 Prozant vun àlla Gebäijer un Làndwìrtschàftsflächa zärschteert worra (Schtànd Hornung 2024) — dàs hàt d’ Zittung Der Spiegel bekànnt gaa.

## d’ Schtädt, Derfer un Flìchtlìngslààger
* Dschabaliya - جباليا (Bezirksschtàdt)
* Al-Atatra - العطاطرة
* Umm An-Naser - أم النصر
* Beit Hanun - بيت حانون 
* Bait Lahiya - بيت لاهية
* Izbat Beit Hanun - عزبة بيت حانون
* Flìchtlìngslààger Dschabaliya - مخيم جباليا

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## Weblinks

* s’ Gouvernement Nordgasa uff dr Websitta vum Schtààt Pàläschtiina (anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Gouvernement Chan Yunis

S’ **Gouvernement Chan Yunis ** (àrààwisch , **) ìsch a Regiarungsbezirk vu da Pàläschtinensischa Otonomiibeheerda bzw. vum Schtààt Pàläschtiina ìm süüdliga Tail vum Gasaschtraifa. D’ Bezirkschtàdt ìsch d’ Schtàdt Chan Yunis. Noh-n-em Pàläschtinensischa Zäntrààlbüroo fìr Schtàtistik ìsch d’ Beveelkerung ìm Gouvernement vu  Litt ànna 2007 uff  Litt ànna 2016 gschtììga. Ànna 2024 hàt m’r d’ Beveelkerung um  gschätzt. D’ Flächa-n-ìsch züa 69,91 % schtädtisch bàuija un züa 12,8 landlig. D’ raschtliga 17,57 Prozant äntschprìcht dr Fläächa un Chan-Yunis-Flìchtlìngslààger.

Chan Yunis hàt fìmf Sìtza ìm Pàläschtinensischa Legislàtiivroot. Bii dr Pàrlàmantswààhl ànna 2006 sìnn dräi Hamas-Mìtglììder un zwai Fatah-Mìtglììder (drunter dr Mohammed Dahlan) gwählt worra.

Wahrem Kriag ìn Israel un Gasa sìnn noh Sàtelittadààta ìm Bezirk Chan Yunis 45 bis 58 Prozant vun àlla Gebäijer un Làndwìrtschàftsflächa zärschteert worra (Schtànd Hornung 2024) — dàs hàt d’ Zittung Der Spiegel bekànnt gaa.

## d’ Schtädt, Derfer un Flìchtlìngslààger
* Chan Yunis (Bezirksschtàdt)
* Abasan al-Kabira
* Abasan al-Saghira
* Bani Suhaila
* Chuz'a
* al-Qarara
* al-Fuchari
* Qa' al-Charaba
* Qa' al-Qurain
* Qizan an-Naddschar
* Umm Kumail
* Umm al-Kilab

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## Ainzelnoohwiisa
Vandeuil

**Vandeuil**  ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Region Grand Est (vor 2016 Champagne-Ardenne). Sa gheert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Fismes-Montagne de Reims. D’ Iiwoohner nännt m’r **'   (fìr d’ Fràuija) un **'  (fìr d’ Manner).

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q665654", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Vandeuil lììgt äbba 26 Kilomeeter wäscht-nordwäschtlig vu Reims, unwitt vu dr Granz zem Département Aisne. Umgaa wìrd Vandeuil vu da Nochbergmainda Breuil-sur-Vesle ìm Norda un Nordwäschta, Montigny-sur-Vesle ìm Norda un Nordoschta, Jonchery-sur-Vesle ìm Oschta un Nordoschta, Branscourt ìm Oschta un Süüdoschta, Savigny-sur-Ardres ìm Süüda so wia Hourges ìm Wäschta.

## wia d’ Beväälkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Kìrìch Saint-Thimothée-et-Saint-Apollinaire ìm Schtiil Art déco mìt’ra Bronzaglocka-n-üss’m Joohr 1775, wo àls Objakt bii da Histoorischa Dankmooler vu regionààler Bediitung iitrajt ìsch.
* a Schtàtüüta vu dr hailiga Filomeena, wo ànna 2021 ìm Dorfzäntrum ärrìchta worra-n-ìsch. D’ Filomeena soll ìm Äärschta un Zwaita Waltkriag so wia-n-ìm Àlgeeriakriag d’ Soldààta-n-üss’m Dorf vor’m Schtaarwa gschìtzt hàà. Waagadam ìsch ìm Dorf kää Kriagerdankmool z’ fìnda.


51591 VANDEUIL 1 (2).jpg|d’ Kìrìch
École Vandeuil06232.JPG|s’ Dorfschüal


## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta-n-ìwwer d’ Gmainda Vandeuil biim INSEE (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta-n-ìwwer d’ Gmainda Vandeuil, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Gouvernement Deir al-Balah

S’ **Gouvernement Deir al-Balah** (àrààwisch , **) ìsch a Regiarungsbezirk vum Schtààt Pàläschtiina bzw. vu da Pàläschtinensischa Otonomiibeheerda ìn dr Mìtta vum Gasaschtraifa. D’ Bezirksschtàdt ìsch d’ Schtàdt Deir al-Balah. Noh-n-em Pàläschtinensischa Zäntrààlbüroo fìr Schtàtistik hàt s’ Gouvernement ànna 2006  Iiwoohner zeehlt Ànna 2024 hàt m’r d’ Beveelkerung um  Litt gschätzt.

S’ Gouvernement hàt dräi Sìtza ìm Pàläschtinensischa Legislàtiivroot. Bii dr Wààhl ànna 2006 hann Mìtglììder vu dr Hamas-Pàrtäi àlla Sìtza gwunna.

Wahrem Kriag ìn Israel un Gasa sìnn noh Sàtelittadààta ìm Bezirk Deir al-Balah 40 bis 51 Prozant vun àlla Gebäijer un Làndwìrtschàftsflächa zärschteert worra (Schtànd Hornung 2024) — dàs hàt d’ Zittung Der Spiegel bekànnt gaa.

## d’ Schädt, Derfer un Flìchtlìngslààger
* Deir al-Balah (Bezirksschtàdt)
* Az-Zuwaida
* al-Musaddar
* Wadi as-Salqa
* Buraidsch (Flìchtlìngslààger)
* Deir al-Balah (Flìchtlìngslààger)
* Maghazi (Flìchtlìngslààger)
* Nusairat (Flìchtlìngslààger)

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## Ainzelnoohwiisa
Gouvernement Rafah

S’ **Gouvernement Rafah** (, **) ìsch a Regiarungsbezirk vum Schtààt Pàläschtiina bzw. vu da Pàläschtinensischa Otonomiibeheerda ìm süüdligschta Tail vum Gasaschtraifa. D’ Bezirkshàuiptschtàdt ìsch d’ Schtàdt Rafah àn dr Granz züa Ägüpta. Noh da Ààgààwa vum pàläschtinensischa Zäntrààlbüroo fìr Schtàtistik hàt s’ Gouvernement ànna 2016 a Iiwoohnerzààhl vu  ghàà. Ìm süüdliga Tail vum Gouvernement lììgt dr interàzionààla Fluughààfa Jassir Arafat, wo hìtt nìmm wìrkt.

Wahrem Kriag ìn Israel un Gasa sìnn noh Sàtelittadààta ìm Bezirk Rafah 22 bis 32 Prozant vun àlla Gebäijer un Làndwìrtschàftsflächa zärschteert worra (Schtànd Hornung 2024) — dàs hàt d’ Zittung Der Spiegel bekànnt gaa.

## d’ Schtedt, Derfer un Flìchtlìngslààger
* Rafah (Bezirkshàuiptschtàdt)
* al-Bayuk
* al-Mawasi
* al-Qarya as-Suwaidiyya
* Shokat as-Sufi
* Flìchtlìngslààger Rafah
* Flìchtlìngslààger Tall as-Sultan

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## Ainzelnoohwiisa
Gouvernement Gaza

S’ **Gouvernement Gasa** (àrààwisch , **) ìsch a Regiarungsbezirk vum Schtààt Pàläschtiina bzw. vu da Pàläschtinensischa Otonomiibeheerda. D’ Hàuiptschtàdt vum Gouvernement ìsch Gasa. Noh da Ààgààwa vum Pàläschtinensisch Zäntrààlbüroo fìr Schtàtistik hàt s’ Gouvernement ànna 2006 a Iiwoohnerzààhl vu  Iiwoohner ghàà. Ànna 2017 ìsch dia Zààhl uff  gschtììga. Domìt ìsch Gasa s’ Gouvernement mìt dr greeschta Beväälkerung ìn dr Gasaschtraifa un noh-n-em Gouvernement Hebron s’ zwaita ìm Lànd.

Gasa hàt àcht Pàrlàmantssìtza (1 fìr Krìschta reserviart) ìm Pàläschtinensischa Legislàtiivroot. Bii dr Wààhl ànna 2006 hann Mìtglììder vu dr Hamas-Pàrtäi àlla Sìtza gwunna.

## Geogràfii
S’ Gebiat vum Gouvernement ärschtäckt sìch vu Norda bis Süüda ìwwer 12 Kilomeeter un vun Oschta bis Wäschta ìwwer 7,5 Kilomeeter. Domìt ìsch’s äbba 74 km² grooss — dàs ìsch äbba 20 Prozant vu da Flächa vum Gasaschtraifa.  

Wahrem Kriag ìn Israel un Gasa sìnn noh Sàtelittadààta ìm Bezirk Gasa 72 bis 84 Prozant vun àlla Gebäijer un Làndwìrtschàftsflächa zärschteert worra (Schtànd Hornung 2024) — dàs hàt d’ Zittung Der Spiegel bekànnt gaa.

## d’ Schtädt, Derfer un Flìchtlìngslààger
* Gasa-Stadt (Hàuiptschtàdt) غزة
* Al-Zahra الزهراء
* Juhor ad-Dik جحر الديك
* Madinat al-Awda مَدينَة العودة
* Al-Mughraqa (Abu Middein) المغراقة
* Al-Shati (Flìchtlìngslààger) مخيم الشاطئ

## wia d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## Ainzelnoohwiisa
Villers-Franqueux

**Villers-Franqueux**  ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa gheert zem Kàntoon Bourgogne-Fresne ìm Arrondissement Reims un ìsch Mìtglììd ìm Gmaindaverbànd Communauté urbaine du Grand Reims.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1219967", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Villers-Franqueux lììgt äbba zehn Kilomeeter nord-nordwäschtlig vu Reims ìm Norda vu dr histoorischa Prowìnz Champagne. S’ Zäntrum vu dr Gmainda lììgt uff’ra Heecha vun äbba 110 Meeter, ìm Süüdwäschta schtaigt s’ Gland schnall bis uff ìwwer 180 Meeter àà; ìm Nordoschta ìsch’s numma 90 Meeter hooch.

Umgaa wìrd Villers-Franqueux vu da Nochbergmainda Hermonville ìm Wäschta un Norda, Loivre ìm Nordoschta un Oschta, Courcy ìm Süüdoschta, Thil ìm Süüdoschta un Süüda so wia Pouillon ìm Süüda.

## G’schìcht
Ànna 1842 hàt a Brànd ìm Dorf 13 Hiiser un d’ Kìrìch zärschteert.

Noh-n-em Äärschta Waltkriag ìsch s’ Dorf àm 1. Oktoower 1920 mìt’m Kriagskriiz 1914–18 üsszaichent worra.

Àm 25. Mai 2022 ìsch dr frànzeescha Premiarminìschter Édouard Philippe z’ Villers-Franqueux un Auménancourt kumma ku ìwwer Wìrtschàfts- un Wiibàuipolitik dischkütiara — dàs ìsch ìm Rààhma vu dr Kàmpàània fìr d’ Pàrlàmantswàhl vu Jüüni 2022 gsìì.

## wia d’ Beväälkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Kìrìch Saint-Théodulphe, wo ìm Äärschta Waltkriag schtàrk b’schaadigt worra-n-ìsch.
* biim Roothüüs ìsch a Kriagerdankmool, fìr d’ Soldààta vum Äärschta un Zwaita Waltkriag eehra. ’S hàt a Schpìtzasüüla-n-üss Kàlkschtai. Uff’m Dankmool sìnn s’ Kriagskriiz un a Bronzapàlma z’ sah.
* d’ ehamooliga Mììhla


Église 882.JPG|d’ Kìrìch Saint-Théodulphe
Villers-Franqueux - église (01).JPG|d’ Kìrìch Saint-Théodulphe
Mairie et monument 884.JPG|s’ Bìrgermaischteràmt mìt’m Kriagerdankmool
Villers-franqueux - monument aux morts.JPG|s’ Kriagerdankmool
Lavoir Villers Franqueux 06417.JPG|dr ehamooliga Wàschplàtz


## Verkeehr
D’ Départementsschtrooss D 944, d’ ehamooliga Nàzionààlschtrooss 44, vu Cambrai uff Vitry-le-François, fiahrt àn dr nordeeschtliga Gmaindagranz. D’ Departementsschtrooss D 30 verbìndet s’ Zäntrum mìt Hermonville ìm Wäschta un mìt Loivre ìm Oschta, d’ D 330 mìt Thil ìm Süüdoschta.

A Büsliinia vu dr Trànsportgsällschàft Champagne Mobilités verbìndet d’ Gmainda mìt Cormicy un Reims.

## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (frànzeesch)
* Schtàtistik züa dr Gmainda Villers-Franqueux biim INSEE (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr Gmainda Villers-Franqueux, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
André Simonazzi

Dr **André Simonazzi** (* 17. November 1968 z Monthey; † 10. Mai 2024) isch e Schwyzer laitende Bundesaagstellte gsii. Är isch vu 2009 bis zue sym Dood Viizechanzler un Bundesrootssprächer vu dr Schwyzerische Aidgnosseschaft gsii. Är isch Mitgliid vu dr Sozialdemokraatische Bartei gsii.

## Lääbe
Dr André Simonazzi isch no dr obligatoorische Schuelzyt uf s Gimnaasium vum Kolleegium Saint-Maurice gange. Är het d Matuura (Typus&nbsp;B) anne 1988 abgschlosse. Derno het er an dr Uniwersiteet Gämf Internazionaali Bezieige studiert. Anne 1992 het er s Stuudium mit em Lizänziaat abgschlosse.

Bi dr Walliser Zytig *[[Le Nouvelliste]]* het er Schurnalischt gleert, voreb er 1995 in Dienscht vu dr Caritas Schwyz drätte. Deert isch er Brässesprächer fir di franzeesischsproochig Schwyz un Informazioonsschef gsii.

Ab 2004 isch dr Simonazzi im Aidgnessische Departemänt fir Umwält, Vercheer, Energy un Kommunikazioon Informazioonsschef gsii. Am 12.&nbsp;Novämber 2008 isch er zum Viizechanzler vu dr Schwyz un zum Bundesrootssprecher ernännt woore. Är het s Amt as Noofolger vum Oswald Sigg am 1.&nbsp;April 2009 aadrätte. Ab 2015 isch iim au dr Bresidiaaldienscht vu dr Bundeschanzlei unterstande.

Dr André Simonazzi isch am 10. Mai 2024 im Alter vu 55 Joor gstoorbe, nodäm er bi re Wanderig zämebroche gsii isch. Är hinterlosst sy Frau un drei Chinder.

## Weblink

* Schwyzerischi Bundeschanzlei: Viizechanzler André Simonazzi (admin.ch)
* Video vun ere Reed vum André Simonazzi am 15. Septämber 2021

## Fueßnote
Champigny (Marne)

**Champigny**  (àui **Champigny-sur-Vesle**  gnännt) ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa gheert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Reims-4. D’ Iiwoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Fràuija) un **'  (fìr d’ Manner).

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1228326", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Champigny lììgt ìm Zäntrum vu dr Champagne. ’S ìsch a Vorort àm wäschtliga Rànd vu Reims. D’ neerdliga Granz vu dr Gmainda bìldet dr Fluss Vesle. Umgaa wìrd Champigny vu da Nochbergmainda Merfy ìm Norda, Saint-Brice-Courcelles ìm Oschta, Tinqueux ìm Süüdoschta, Thillois ìm Süüda un Wäschta so wia Châlons-sur-Vesle ìm Nordwäschta.

Dur d’ Gmainda fiahrt d’ Otoschtrooss A 26.

## G’schìcht
Noh-n-em Äärschta Waltkriag ìsch d’ Gmainda àm 30. Mai 1921 mìt’m Kriagskriiz 1914–18 üsszaichent worra. Ànna 2020 hàt m’r ìm Gmaindagebiat d’ Gebainer vu fìmf diitscha Soldààta uffgfunda.

## wia d’ Beväälkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Kìrìch Saint-Théodulphe. Ìn dr Kìrìch sìnn dräi Objakta bii da Histoorischa Dankmooler vu nàzionààler Bediitung klàssifiziart: d’ Holzschtàtüüta „Màdonna, wo mìt Jesüskìnd sìtzt“ üss’m 15. Joohrhundert, dräi Glààsfanschter üss’m 13. Joohrhundert so wia d’ Holzkànzla üss’m Joohr 1610.
* s’ Kriagerdankmool
* s’ Schloss Les Charmettes


Église de Champigny.jpg|d’ Kìrìch Saint-Théodulphe
Nef Champigny 03532.JPG|ìm Kìrchaschìff
Marie à l'Enfant PM51001481 Champigny 03553.JPG|d’ Schtàtüüta vu dr Màdonna mìt Jesüskìnd
Chaire Champigny 03551.JPG|d’ Holzkànzla
Mairie et monument aux morts Champigny.jpg|s’ Bìrgermaischteràmt mìt’m Kriagerdankmool


## wìchtiga Litt üss’m Dorf
* dr Otorännfààhrer un Inscheniöör Charles Deutsch (1911–1980) ìsch z’ Champigny uff d’ Walt kumma.

## Weblìnks

* Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (frànzeesch)
* Schtàtistik züa dr Gmainda Champigny biim INSEE (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr Gmainda Champigny, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Le Meix-Tiercelin

**Le Meix-Tiercelin** ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa gheert zem Arrondissement Vitry-le-François un zem Kàntoon Vitry-le-François-Champagne et Der. 

## dr Dorfnàmma
Ànna 1127 ìsch s’ Dorf unter’m làtiinischa Nàmma **' ärwäähnt worra.

== wu ’s lììgt ==
<mapframe text="s’ Gmaindagebiat vu Le Meix-Tiercelin" latitude="48.6394" longitude="4.4410" zoom="11" width="200" height="200" align="left">
{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1219843", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }</mapframe>

D’ Gmainda Le Meix-Tiercelin lììgt ìn dr [[Champagne#Drochèni Champagne|trockana Champagne]], 18 Kilomeeter süüdwäschtlig vu [[Vitry-le-François]] àm Owwerlàuif vum [[Puits (Aube)|Puits]]. Umgaa wìrd Le Meix-Tiercelin vu da Nochbergmainda [[Courdemanges]] ìm Nordoschta, [[Châtelraould-Saint-Louvent]] ìm Oschta, [[Somsois]] ìm Süüdoschta, [[Saint-Ouen-Domprot]] ìm Süüdwäschta un [[Humbauville]] ìm Nordwäschta.

Ìm Wäschta vum Gmaindagebiat ìsch a Ààtail vum Truppa-n-iawungsplàtz Mailly (**' uff Frànzeesch).

## wia d’ Beväälkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Kwintinuskìrìch *()*, wo àb’m 12. Joohrhundert bàuija worra-n-ìsch. Zitter 1928 ìsch sa àls Histoorisch Dankmool vu regionààler Bediitung iig’schtuuft. Ìn dr Kìrìch sìnn üsserdam mehrera beweegliga-n-Objakta bii da Histoorischa Dankmooler vu regionààler Bediitung iitrajt: dr Mària-n-àltààr üss’m 18. Joohrhundert uff dr rachta Sitta vum Choor, dr Triumfabooga üss Holz üss’m 16. Joohrhundert, dr Tàuifbäcka-n-üss’m 17. Joohrhundert so wia d’ Holzschtàtüüta vum hl. Kwintinus üss’m 17. Joohrhundert. Ìwwer’m Wäschtportààl ìsch a Schtàtüüta vum hl. Antonius mìt Flàmma un ema Sàui, wo d’ Krànkhaita versìnnbìldliga — zallamols ìsch ìm Dorf a Antoniusbriaderschàft gsìì, wo ìm Dorfschpìtààl gwìrkt hàt.
* bii dr Kìrìch ìsch a Kriagerdankmool, fìr d’ g’schtoorwana Soldààta vum Äärschta Waltkriag eehra.


Église Saint-Quentin.png|d’ Kwintinuskìrìch
Eglise - Portail de la façade ouest - Meix-Tiercelin (le) - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00017743.jpg|dr Wäschtportààl ànna 1915
Eglise - Portail de la façade sud - Meix-Tiercelin (le) - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00017742.jpg|dr Süüdportààl ànna 1915
Eglise - Vue intérieure de la nef, vers le choeur - Meix-Tiercelin (le) - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00017740.jpg|ìm Kìrchaschìff ànna 1915
Eglise - Vue intérieure du transept sud et du choeur - Meix-Tiercelin (le) - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00017741.jpg|dr Choor un süüdliga Kweerschìff ànna 1915


## Lìteràtüür zem Ort
* 
* 
* 
* 

## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr Gmainda Le Meix-Tiercelin biim INSEE (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr Gmainda Le Meix-Tiercelin, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch, anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Viktor Rossi

Dr **Viktor Rossi** (* 31. Oktoober 1968 z Bärn; haimetberäächtigt au deert) isch e Schwyzer laitende Bundesaagstellte. S Mitgliid vu dr Grienliberaale Bartei het am 1. Mai 2019 s Amt vum Viizechanzler vu dr Schwyzerische Aidgnosseschaft aadrätte. Am 13. Dezämber 2023 isch er zum Bundeschanzler gweelt woore.

## Lääbe
Em Rossi syni Eltere sin in dr 1950er-Joor as Saisonnier in d Schwyz chuu. Är isch z Bärn uf Primaar- un d Sekundaarschuel gange, het vu 1984 bis 1987 Choch gleert un isch druf bis 1990 uf s Wirtschaftsgimnasium an dr Privaatschuel Humboldtianum z Bärn gange. No dr Matura (Typus E) het er an dr Uniwertsiteet Bärn Wiirtschaft studiert un anne 1996 mit em Diploom as Leerer fir Wiirtschaft un Räächt (mag. rer. pol.) abgschlosse. 2015 het er no ne Diploma of Advanced Studies in Law vu dr Uniwersiteet Bärn gmacht.

Noch em Stuudium het er zeerscht an dr Chaufmännische Beruefsfachschuel Biel (speeter Bildung Formation Biel Bienne BFB) as Handelsleerer unterriichtet, voreb er ab 1999 as Diräkter d Beruefsfachschuel glaitet het. Paralleel derzue isch er vu 2004 bis 2009 Viizebresidänt vu dr Chaufmännische Räkterkumferänz vum Kanton Bärn (KRKB) gsii un ab 2009 het er s Bresidium ibernuu.

Dr Rossi isch im Oktoober 2010 in d Bundeschanzlei yydrätte un het d Säkzioon Gschäftsverwaltig un Logischtik glaitet. Ab 2015 isch er Beufdraite vum Bundeschanzler Walter Thurnherr as Ufdraaggeeber vum IKT-Schlisselbrojäkt GENOVA gsii.

Im Dezämber 2018 het dr Bundesroot dr Viktor Rossi zum Viizechanzler vu dr Schwyzerische Aidgnosseschaft gweelt. Am 1. Mai 2019 het dr Rossi s Amt aadrätte un het syterhäär dr Beraich Bundesroot vu dr Bundeschanzlei glaitet. Am 30. Oktober 2023 hän en di Grienliberaale fir s Amt vum Bundeschanzler nominiert.

Am 13. Dezämber 2023 isch er zum neie Bundeschanzler ab 2024 as Noofolger vum Walter Thurnherr gweelt woore, im zweete Waalgang het er 135 Stimme vu dr Bundesversammlig iiberchuu. Är isch dr eerscht Doppelbuurger (Schwyz/Italie) in däm Amt un derzue au s eerscht Mitgliid vu dr Grienliberaale Bartei. 

Dr Viktor Rossi isch meesproochig: Näbe syne Muetersprooche Schwyzerdytsch, Dytsch un Iteliäänisch schwätzt er Franzeesisch un Änglisch. Är isch ghyroote un het zwoo grooßi Deechtere.

## Weblink

* dr Viktor Rossi uf dr Websyte vu dr Bundeschanzlei uf admin.ch

## Fueßnote
Arno Landerer

Dr **Arno Landerer** (* 2. Novämber 1950; † 27. Novämber 2019) isch e dytsche Räbbuur, Kommunalbolitiker un alemannische Dialäktdichter gsii.

## Lääbe
Dr Landerer isch z Rootwiil im Chaiserstuel ufgwagse un het syner Läbdig in sym Haimetdorf as Räbbuur gschafft. Är het Winzer gleert un dr Maischter gmacht. Vu 1990 bis 2016 isch er Ufsichtsrot vum Chaiserstieler Winzerverain Rotwiil, vu 2002 bis 2016 isch er au Vorsitzer vum Ufsichtsrot gsii. Im Badische Wyybäuverband isch er langi johr Ortsobmann un stellverdrättende Beraichsvorsitzer gsii.

Näbe syre Arbet het er si in dr Gmai engaschiert. Vu 1980 bis zum Jänner 2019 isch er Mitglid vum Vogtsburger Gmairoot un vum Rootwiiler Ortschaftsrot gsii, vu 1992 bis Jänner 2019 isch er au Ortsvorsteher vu Rootwiil gsii, derzu vu 1989 bis 1994 zweete Stellverdrätter vum Vogtsburger Burgermaischter. Syt 2013 isch er Mitgliid un Ufsichtsrot vu dr Burgerenergygnosseschaft Solarpark Vogtsburg gsii. Wu anne 1973 Wyhl as Standort vun eme blante Chärnchraftwärch verchindet woren isch un si d Lyt am Chaiserstuel un in dr Region hän aafange dergege wehre, het si au dr Landerer as junge Mann gege des blant Chärnchraftwärch engaschiert.

Dernäbe isch dr Landerer au langi Johr aktiv gsii in dr Rootwiiler Verain. Vu 1969 bis 1974 isch er Vorsitzer vu dr Rootwiiler Landjuged gsii, är isch Grindigsmitglid un Ehresitzigsbresidänbt vum Rootwiiler Bfauerot gsii un vu 1986 bis 1990 Vorsitzer vu dr Krabbelstube Oberrotweil un au Grindigsvorsitzer vum Haimet- un Gschichtsverain.

Wänn er Wyybroobe gmacht het, het er do als Gedicht un Gschichte rund um dr Wyy vordrait, mänkmol au aigeni Gedicht un Gschichte, wun er im Chaiserstieler Dialäkt gschribe het.

## Weblink
* dr Arno Landerer uf dr Websyte vum Harald Noth
* Gerold Zink: Der Kaiserstuhl trauert um Arno Landerer, eines der markantesten Gesichter der Region, Badische Zeitung, 28. Novämber 2019
* Herbert Trogus: Arno Landerer aus Ortschafts- und Gemeinderat verabschiedet, Badische Zeitung, 30. Jänner 2019
Dachverband der Dialekte Baden-Württemberg

Dr **Dachverband vu dr Dialäkt Baade-Wiirtebäärg** (dt. *Dachverband der Dialekte Baden-Württemberg*, chuurz *DDDBW*) het s Zyyl, d Dialäkt z Baade-Wiirtebäärg z feerdere. Mitgliider vun Dachverband sin unter anderem verschiideni Dialäkt- und Kultuur-Verbänd us em Land. S Land Baade-Wiirtebäärg duet där Dachverband mit 78.000 € pro Joor finanziäll unterstitze.

## Gschicht
Dää Dachverband isch am 12. Juuli 2023 z Stuegert grindet woore. D Iniziatiiv dooderzue isch vu vier Landdaagsabgoornete us vier Frakzioone uusgange, vum Markus Rösler (Grieni), em Willi Stächele (CDU), em Andreas Kenner (SPD) un em Jochen Haußmann (FDP), wu im Landdaag e Barlemäntaariergruppe zum Teema Dialäkt grindet ghaa hän. Bi dr Grindigsversammlig vum Dachverband sin näbe dr Iniziatoore un andere Verdrätter*ne us dr Bolitik rund 50 Verain un Verbänd derbyy gsii, derzue verschiideni Dialäktchinschtler*ne un Sproochwisseschaftler*ne. Im Voorfäld vu däre Grindigsversammlig het s verschiideni Dräffe gee zum d Grindig voorberaite, unter anderem vun ere Satzigskummissioon im Meerz 2023 z Chaarlsrue.

## Mitgliidsverbänd
Mitgliid vum Verband sin die Verain:
* Landesverband der Heimat- und Trachtenverbände Baden-Württemberg e. V.
* Förderverein Schwäbischer Dialekt e. V.
* Unsere Sprachheimat e. V.
* Mundartgesellschaft Württemberg e. V.
* Schwäbischer Heimatbund e. V.
* Schwäbischer Albverein e. V.
* Landesverband Amateurtheater Baden-Württemberg e. V.
* schwäbische mund.art e. V.
* Muettersproch-Gsellschaft e. V.

## Voorstand
In Voorstand vum neie Dachverband sin die Lyt gweelt woore:
* Martin Kistler (Landroot vum Landkrais Waldshuet), Voorsitzer
* Veronica Kerber (Unsere Sprachheimat e. V.), Stellverdrättendi Voorsitzeri
* Pius Jauch (Schwäbische Mundart e. V.), Stellverdrättende Voorsitzer
* Reinhold Frank (Landesverband der Heimat- und Trachtenverbände BW e. V.), Schatzmaischter
* Wolfgang Wulz (Schwäbische Mundart e. V.), Schriftfierer
* Karlheinz Geppert (Förderverein schwäbischer Dialekt e. V.)
* Jeanette Rzyski-Knab (Mundartgesellschaft Württemberg e. V.)
* Heidi Ströbel (Landesverband der Amateurtheater e. V.)
* Heidi Zöllner (Muettersproch-Gsellschaft e. V.).

## Landespreis für Dialekt
Im Juni 2024 het dr Dachverband dr *[[Landespreis für Dialekt in Baden-Württemberg|Landespreis für Dialekt]]* uusgschriibe. Bi däm Landesbryys fir Dialäkt cha mer si in dr Kategorie *Junge Generation*, *Literatur*, *Lied/Musik*, *Kabarett/Comedy/Live-Performance/Bühnenkunst*, *Film* un *Neue Medien* bewäärbe. Dr Bryys isch mit insgsamt 50.000 € dotiert.

## Weblink
* https://www.dachverband-dialekte.de
* Dialektfans vernetzen sich landesweit. Dachverband der Dialekte Baden-Württemberg gegründet, Brässemitdailig vum Dachverband zue dr Grindig
* Warum das Schwäbische modern ist, Stuttgarter Zeitung, 13. Februar 2023
* „Alemannisch bedeutet für mich Heimat“: Landrat Kistler ist jetzt Dialekt-Chef im Land, Südkurier, 25. Juli 2023

## Fueßnote
Époye

**Époye**  ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa gheert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Mourmelons-Vesle et Monts de Champagne. D’ Iiwoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Fràuja) un **' .

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1221958", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Époye lììgt äbba 15 Kilomeeter oscht-nordeeschtlig vum Schtàdtzäntrum vu Reims. Umgaa wìrd Époye vu da Nochbergmainda Saint-Masmes ìm Norda, Selles ìm Oschta un Nordoschta, Beine-Nauroy ìm Süüda, Berru ìm Wäschta so wia Lavannes ìm Nordwäschta.

## wia d’ Beväälkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Kìrìch Saint-Pierre-ès-Liens üss’m 14. Joohrhundert, wo zitter 1921 àls Histoorisch Dankmool vu nàzionààler Bediitung klàssifiziart ìsch. Ìn dr Kìrìch sìnn mehrera Objakta bii da Histoorischa Dankmooler vu regionààler Bediitung iig’schtuuft: zwai Schtaischtüüta vu dr Mària mìt’m Jesüskìnd üss’m 17. un 18. Joohrhundert, s’ Holzkrüzifix üss’m 17. Joohrhundert, dr Grààbschtai fìr dr Jean Gerbais üss’m Joohr 1669 so wia dr Grààbschtai fìr dr Nicolas Thibault üss’m Joohr 1721. Üsserdam ìsch d’ Schtaischtàtüüta vum hl. Petrus üss’m 17. Joohrhundert àls Objakt bii da Histoorischa Dankmooler vu nàzionààler Bediitung klàssifiziart.
* geega-n-ìwwer d’ Kìrìch ìsch s’ Kriagerdankmool, fìr d’ g’schtoorwana Soldààta vum Äärschta Waltkriag eehra. Doo ìsch d’ Schtàtüüta vun’ra Fràui, wo unter’ma Bàuim düat hììla — vor ìhrem Füass ìsch a frànzeesch Soldààtahälm z’ sah.


Église d'Epoye.jpg|d’ Kìrìch Saint-Pierre-ès-Liens
Époye monument.jpg|s’ Kriagerdankmool


## wìchtiga Litt üss’m Dorf
* dr kàthoolischa Priaschter un Theoloog Jean Gerbais (* um 1629; † 1699) ìsch z’ Époye uff d’ Walt kumma.

## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr Gmainda Époye biim INSEE (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr Gmainda Époye, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Faverolles-et-Coëmy

**Faverolles-et-Coëmy**  ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016: Champagne-Ardenne). Sa gheert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Fismes-Montagne de Reims. D’ Iiwoohner nännt m’r **'   (fìr d’ Fràuija) un **'  (fìr d’ Manner).

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1222068", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Faverolles-et-Coëmy lììgt äbba 17 Kilomeeter wäscht-süüdwäschtlig vu Reims àn dr Ardre. Umgaa wìrd Faverolles-et-Coëmy vu da Nochbergmainda Savigny-sur-Ardres ìm Norda, Treslon ìm Oschta un Nordoschta, Tramery ìm Süüda un Süüdoschta, Lhéry ìm Süüda un Süüdwäschta so wia Serzy-et-Prin ìm Wäschta un Nordwäschta.

D’ Gmainda ìsch ìn zwai Derfer getailt: s’ Dorf Faverolles mìt äbba 450 Iiwoohner un s’ Dorf Coëmy mìt äbba 50 Iiwoohner.

## G’schìcht
Noh-n-em Äärschta Waltkriag ìsch d’ Gmainda àm 30. Mai 1921 mìt’m Kriagskriiz 1914–18 üsszaichent worra.

## wia d’ Beväälkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ romàànisch-gootischa, reemisch-kàthoolischa Hippolytuskìrìch *()* üss’m 12. Joohrhundert. Ìn dr Kìrìch sìnn d’ Ritterschtàtüüta vum hl. Hippolytus üss’m 15. Joohrhundert, s’ Gmäld vu dr Ààbeetung vu da Keeniga üss’m 16. Joohrhundert un s’ Gmäld vu dr Mària Hìmmelfàhrt üss’m Joohr 1760 àls Objakta bii da Histoorischa Dankmooler vu nàzionààler Bediitung klàssifiziart. Üsserdam sìnn s’ Holzkrüzifix üss’m 17. odd’r 19. Joohrhundert so wia s’ Àltààrtìsch üss’m 13. Joohrhundert bii da Histoorischa Dankmooler vu regionààler Bediitung iig’schtuuft.
* geega-n-ìwwer d’ Kìrìch ìsch a Kriagerdankmool, fìr d’ g’schtoorwana Soldààta vum Äärschta un Zwaita Waltkriag so wia vum Àlgeeriakriag eehra.
* s’ Büüramüsee z’ Flancourt
* dräi ehamooliga Wàschhiiser


Église et monuments 977.JPG|d’ Kìrìch mìt’m Kriagerdankmool vorna
Nef et coeur 961 Faverolles-et-Coëmy.jpg|ìm Kìrchaschìff
Hipolyte en Chevalier 930 Faverolles-et-Coëmy.jpg|d’ Ritterschtàtüüta vum hl. Hippolytus
Présentation aux mages 939 Faverolles-et-Coëmy.jpg|s’ Gmäld „Ààbeetung vu da Keeniga“
Tableau 931 Faverolles-et-Coëmy.jpg|s’ Gmäld vu dr Mària Hìmmelfàhrt
Fresque de l'église Saint-Hippolyte, à Faverolles-et-Coëmy.JPG|a Wàndmoolaräi ìn dr Kìrìch
Lavoir Faverolles 920.jpg|a Wàschhüüs
Musée viti-vinicole 918.JPG|ìm Büüramüsee


## Wìrtschàft
D’ Gmainda Faverolles-et-Coëmy lììgt ìm Wiibàuigebiat Champagne.


Cantine Jeeper.jpg|ìm Kaller vum Schàmpàànierhüüs Jeeper


## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (frànzeesch)
* Schtàtistik züa dr Gmainda Faverolles-et-Coëmy biim INSEE (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr Gmainda Faverolles-et-Coëmy, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Pargny-lès-Reims

**Pargny-lès-Reims**  ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016: Champagne-Ardenne). Sa gheert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Fismes-Montagne de Reims. D’ Iiwoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Fràuija) un **'  (fìr d’ Manner).

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1102324", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Pargny-lès-Reims lììgt äbba-n-àcht Kilomeeter süüdwäschtlig vu Reims. Umgaa wìrd Pargny-lès-Reims vu da Nochbergmainda Coulommes-la-Montagne ìm Norda un Wäschta, Ormes ìm Oschta un Nordoschta, Les Mesneux ìm Oschta, Jouy-lès-Reims ìm Süüda un Süüdoschta so wia Bouilly ìm Süüda un Süüdwäschta.

## G’schìcht
Noh-n-em Äärschta Waltkriag ìsch Pargny-lès-Reims mit’m Kriagskriiz 1914–18 üsszaichent worra.

## wia d’ Beväälkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Màrtiinskìrìch *()* üss’m 12. Joohrhundert. Ìn dr Kìrìch sìnn dräi Objakta-n-üss’m 18. Joohrhundert bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann: d’ Holzschtàtüüta vum hl. Màrtiin, d’ Holzschtàtüüta vu dr Màdonna mìt’m Jesüskìnd so wia-n-a a Siidamassklaid üss’m 18. Joohrhundert. Üsserdam ìsch a Gmäld vum hl. Johànnis em Taifer üss’m 17. Joohrhundert bii da Histoorischa Dankmooler klàssifiziart, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann.
* s’ Kriagerdankmool, fir d’ Soldààta üss’m Dorf eehra, wo ìm Äärschta un Zwaita Waltkriag ums Laawa kumma sìnn.


Église de Pargny.jpg|d’ Màrtiinskìrìch
Monument aux morts Pargny.jpg|s’ Kriagerdankmool
Entrée du cimetière de Pargny.jpg|dr Iigàng zem Gmaindafrììdhoof


## wìchtiga Litt üss’m Dorf
* dr Germànìscht Robert d’Harcourt (1881–1965), Mìtglììd vu dr Académie française, ìsch z’ Pargny-lès-Reims g’schtoorwa uff ìsch doo beardigt worra. Ìm Dorf ìsch a Schtrooss noh-n-em g’nännt.

## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr Gmainda Pargny-lès-Reims biim INSEE (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr Gmainda Pargny-lès-Reims, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)
* a Vorschtällung vu dr Gmainda uff dr Websitta vum Gmaindaverbànd Grand Reims (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Ardre (Fluss)

D’ **Ardre**  ìsch a Fluss ìm Frànkììch, wo ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est verlàuift.

## Geogràfii
D’ Ardre äntschprìngt ìm Gmaindagebiat vu Saint-Imoges ìm Regionààla Nàtüürpàrk Montagne de Reims. Sa fliasst ìn Rìchtung Nordwäscht un mìndet nooh äbba 39 Kilomeeter bii Fismes àls lìnker Naawafluss ìn d’ Vesle.

S’ Iizugsgebiat vu dr Ardre ìsch 302 km² grooss. Äbba 70 Prozant vu dara Flächa waara fìr d’ Làndwìrtschàft bnutzt. Ìm Ardre-Tààl sìnn uff baida Sitta vum Fluss Raabgebiater z’ fìnda, wo zem Wiibàuigebiat Champagne gheera. Doo wìrd vor àllem d’ Raabsorta Pinot Meunier gepflànzt.

## d’ Orta-n-àm Fluss
*(Räihjafolg ìn Fliassrìchtung)*

## a pààr Bìlder

Ardre Courtagnon 06212.JPG|d’ Ardre z’ Courtagnon
Ardre 9941.JPG|d’ Ardre z’ Nanteuil-la-Forêt
L'Ardre 982.JPG|d’ Ardre z’ Savigny-sur-Ardres
Ardre 130708 05.jpg|Làndschàft vum Ardre-Tààl bii Savigny-sur-Ardres
Ardre 130708 06.jpg|Làndschàft vum Ardre-Tààl bii Savigny-sur-Ardres
Ardre 130708 08.jpg|d’ Ardre z’ Crugny
Ardre 130708 12.jpg|Làndschàft vum Ardre-Tààl zwìscha Crugny un Courville
Ardre 130708 13.jpg|Làndschàft vum Ardre-Tààl zwìscha Crugny un Courville
L'Ardre 057.JPG|d’ Ardre z’ Courville


## Weblìnks

* 

## Ainzelnoohwiisa
Miami

__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__

**Miami**  (City of Miami) ìsch a Schtàdt ìm US-Bundesschtààt Florida mìt  Iiwoohner (Schtànd: 2020). Sa ìsch dr Verwàltungssìtz vum Miami-Dade County.

D’ Schtàdt lììgt àn dr Mìndung vum Miami River ìn d’ Biscayne Bay, wo-n-a Tail vum Àtlantischa Ozeàn ìsch. Nooh Jacksonville ìsch Miami d’ zwaitgreeschta Schtàdt ìn Florida. D’ Schtàdt ìsch Tail vu dr Metropoolregioon Miami, wo äbba 6,1 Millioona Iiwoohner zeehlt. S’ Schtàdtgebiat ìsch 143,1&nbsp;km² grooss.

Miami ìsch a wìchtig Zäntrum fìr Finànz, Hàndel, Kültüür un Kunscht. Ànna 2018 ìsch Miami d’ drìtta Schtàdt mìt da riichschta Iiwoohner uff dr Walt gsìì. Ìm Schtàdtzäntrum fìndet m’r vììla Bànka un Groosskonzärna. Ìm Health District sìnn zààhlriicha Gsundhaitsiirìchtunga z’ fìnda, drunter s’ Jackson Memorial Hospital, wo mìt  Bätter s’ greeschta Schpitààl ìn da USA ìsch.

Dr Nàmma „Miami“ kummt vum indiàànischa Wort *Mayaimi*, wo „grooss Wàsser“ bediitet — dr indiàànischa Schtàmmt üss dr Regioon ìsch asoo gnännt gsìì. Hìtt reedet d’ Mehrhait vu da Iiwoohner Schpàànisch àls Müatterschprooch; naamlig hann ànna 2020 d’ Làtiinàmerikààner äbba 70 Prozant vu dr Schtàdtbeveelkerung dàrgschtällt.

## wàs doo z’ sah ìsch

Biscayne Boulevard south end.jpg|Biscayne Boulevard
Mary Brickell Village looking south.jpg|Mary Brickell Village
Bayfront Park - panoramio (5).jpg|Bayfront Park
Bayfront Plaza 2020.jpg|Bayside Marketplace & Bayfront Park
Panorama Tower Miami April 2018.jpg|dr Panorama Tower
Freedom Tower Downtown Miami (38075844515).jpg|dr Freedom Tower
Little Havana Entrance. - panoramio.jpg|dr Viartel Little Havana
Villa Vizcaya 20110228.jpg|s’ Viscaya-Müsee un -Gàrta
Miami FL Lummus Park HD plantation slave qtrs01.jpg|Fort Dallas
American Airlines Arena, Miami, FL, jjron 29.03.2012.jpg|s’ Kaseya Center
Aerial photograph of the Port of Miami Container Port.jpg|dr Hààfa vu Miami (PortMiami)
 PortMiami from Carnival Conquest (27 December 2022).jpg|ìm Hààfa
Aerial-Picture-of-Jackson-e1445995779731.jpg|s’ Jackson Memorial Hospital
Miami Art Museum.jpg|s’ Miami Art Museum
Cathedral of Saint Mary - Miami 02.JPG|s’ kàthoolischa Liawafràuimìnschter
Florida International University Parkview Housing.jpg|d’ Üniwärsiteet vu Florida
Brickell Metrmover.JPG|dr Metrorail dur d’ Wulkakràtzer


## Lìteràtüür

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (anglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Bouvancourt

**Bouvancourt**  ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 Champagne-Ardenne). Sa gheert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Fismes-Montagne de Reims. D’ Iiwoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Fràuija) un **'  (fìr d’ Manner).

## wu dr Nàmma har ìsch
Dr Ort ìsch ànna 870 uff Làtiinisch **' un ànna 966 **' ärwäähnt worra. Daa Nàmma kummt vum Làtiinischa **' („Rìndsvììh“), wàs dr [[Germanische Ursprache|germàànischa]] Nàmma ''Buvinus'' gaa hàt. Hìnterdràà kumma d’ Noohsìlwa ''-iaca'' — wo àn dr [[Merowinger]]zitt Ortsnàmma bezaichnet hàt — un ''cortem'' („Bsìtz“, „Làndbsìtz“). Dr Nàmma kààt maa mìt „Làndbsìtz vum Buvinus“ ìwwersätza.

Schpeeter ìsch dr Ort uff [[Altfranzösische Sprache|Àltfrànzeesch]] **' (ànna 1220), **' (ànna 1237) un **' (zwìscha 1303 un 1312) gnännt gsìì. Ànna 1328 ìsch d’ hìttiga frànzeescha Form ** äntschtànda.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1218887", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Bouvancourt lììgt äbba 20 Kilomeeter nordwäschtlig vum Schtàdtzäntrum vu Reims àn dr Granz zem Département Aisne . Umgaa wìrd Bouvancourt vu da Nochbergmainda Guyencourt un Bouffignereux ìm Norda, Cormicy ìm Nordoschta, Cauroy-lès-Hermonville un Hermonville ìm Oschta, Pévy ìm Süüda, Montigny-sur-Vesle ìm Süüdwäschta so wia Ventelay ìm Wäschta.

D’ Gmainda ìsch ìn dräi Wiiler getailt: Vaux-Varennes, Châlons-le-Vergeur un Luthernay.

## G’schìcht
Noh-n-em Äärschta Waltkriag ìsch Bouvancourt àm 30. Mai 1921 mìt’m Kriagskriiz 1914–18 üsszaichent worra.

## wia d’ Beväälkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Fiakriuskìrìch
* a ehamoolig Priorààt vum Màlteeseroorda z’ Châlons-le-Vergeur
* s’ Schloss Châlons-le-Vergeur
* s’ Schloss Vaux-Varennes, wo àn dr Schtälla vun’ra mìttelàlterliga B’fäschtigung ärrìchta worra ìsch
* biim Schloss Vaux-Varennes ìsch a Wàschhüüs


Église de Bouvancourt 08400.jpg|d’ Fiakriuskìrìch
Monument aux morts 08392.JPG|s’ Kriagerdankmool
Mairie église 08391.jpg|s’ Roothüüs
Croix de chemin 08409.JPG|a Waagkriiz


## wìchtiga Litt üss’m Dorf
* dr Iisabààhninscheniöör Victor Forquenot de La Fortelle (1817–1885) ìsch z’ Vaux-Varennes g’schtoorwa. Ar ìsch Bìrgermaischter vu Bouvancourt gsìì.

## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr Gmainda Bouvancourt biim INSEE (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr Gmainda Bouvancourt, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Bouleuse

**Bouleuse**  ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 Champagne-Ardenne). Sa gheert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Fismes-Montagne de Reims (bis 2015  Ville-en-Tardenois). D’ Iiwoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Fràuija) un **'  (fìr d’ Manner).

## wu dr Nàmma har ìsch
Ìm Làuif vu dr Gschìcht hàt m’r dr Dorfnàmma asoo g’schrììwa: **' ànna 1346, **' ànna 1367, **' ànna 1636 un **' ànna 1728.

Dr Nàmma schtàmmt vum Làtiinischa Wort *betulla* („Bìrkabàuim“) mìt dr Noohsìlwa *-osa* („Lànd“).

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1218757", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Bouleuse lììgt äbba 18 Kilomeeter wäscht-süüdwäschtlig vu Reims. Umgaa wìrd Bouleuse vu da Nochbergmainda Treslon ìm Norda un Nordwäscha, Germigny ìm Nordoschta, Méry-Prémecy ìm Oschta, Aubilly ìm Süüda un Süüdoschta, Sarcy ìm Süüda so wia Poilly ìm Wäschta un Süüdwäschta.

Dur d’ Gmainda fiahrt d’ Otoschtrooss A 4. D’ Bààhnschträcka Pàriis–Schtroossburi fàhrt durs neerdliga Gmaindagebiat, àwwer ’s gìtt z’ Bouleuse kää Hàltaschtälla.

## G’schìcht
Noh-n-em Äärschta Waltkriag ìsch s’ Dorf àm 30. Mai 1921 mìt’m Kriagskriiz 1914–18 üsszaichent worra.

## wia d’ Beväälkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Klemenskìrìch *()*, wo noh-n-em Äärschta Waltkriag wììder uffbàuija worra ìsch.
* bii dr Kìrìch ìsch a Kriagerdankmool, fìr d’ g’schtoorwana Soldààta vum Äärschta Waltkriag eehra.


L3335 - Bouleuse - Église Saint-Clément.jpg|d’ Klemenskìrìch
L3337 - Bouleuse - Église Saint-Clément - Intérieur.jpg|ìm Kìrchaschìff
L3338 - Bouleuse - Église Saint-Clément - Intérieur.jpg|d’ Schtàtüüta vum hl. Klemens ìn dr Kìrìch
L3361 - Bouleuse - Monument aux Morts.jpg|s’ Kriagerdankmool
L3360 - Bouleuse - Monument aux Morts.jpg|d’ Schtàtüüta vum Kriagerdankmool
L3365 - Bouleuse - Aire de jeux.jpg|a Schpììlgàrta fìr Kìnder


## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr Gmainda Bouleuse biim INSEE (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr Gmainda Bouleuse, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Gueux

**Gueux**  ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa gheert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Fismes-Montagne de Reims. D’ Iiwoohner nännt m’r **' (fìr d’ Fràuija) un **' (fìr d’ Manner).

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1103461", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Gueux lììgt äbba-n-àcht Kilomeeter wäschtlig vu Reims. Umgaa wìrd Gueux vu da Nochbergmainda Muizon ìm Norda, Thillois ìm Oschta, Ormes ìm Süüdoschta, Coulommes-la-Montagne ìm Süüda, Méry-Prémecy ìm Süüdwäschta, Janvry ìm Wäschta un Rosnay ìm Wäschta un Nordwäschta.

Dur d’ Gmainda fiahrt d’ Otoschtrooss A 4.

## G’schìcht
Noh-n-em Äärschta Waltkriag ìsch Gueux àm 1. Oktoower 1920 mìt’m Kriagskriiz 1914–18 üsszaichent worra.

## wia d’ Beväälkerung äntwìckelt hàt
 

## wàs doo z’ sah ìsch
* D’ Kìrìch Saint-Timothée et Saint-Apollinaire üss’m 19. Joohrhundert. Ìn dr Kìrìch sìnn d’ Schtaireliefs vu dr Kriiztrààgung un vu da Zeehn Gebotta üss’m 16. Joohrhundert àls Ainzelobjakt àls Histoorisch Dankmool vu nàzionààler Bediitung g’schìtzt.
* d’ Rännschträcka Reims-Gueux, wo ànna 1926 ärschtällt worra-n-ìsch. Zitter 1969 fìnda doo kää Ränna mehr schàtt. Zitter 2009 ìsch d’ Rännschträcka àls Histoorisch Dankmooler vu regionààler Bediitung g’schìtzt ìsch.
* ìn’ma Pàrk bii dr Kìrìch ìsch a Kriagerdankmool, fìr d’ g’schtoorwana Soldààta üss’m Dorf ìm Äärschta Waltkriag eehra. ’S hàt d’ Schtàtüüta vu’ma frànzeescha Soldààt mìt’m Kriagskriiz àm Bànd — dàs hàt dr Alfred Benon g’hàuija. S’ Dankmool ìsch àm 20. Septamber 1925 iigwäijt worra.
* àm 15. Mai 1948 ìsch biim Kriagerdankmool a Dankmool züa da ärmoordana Wììderschtàndskampfer vum Zwaita Waltkriag iigwäijt worra.


Gueux Marne 1526.JPG|ìm Dorfzäntrum
Gueux.JPG|ìm Dorfzäntrum
Église Gueux 1533.jpg|d’ Kìrìch Saint-Timothée et Saint-Apollinaire
L3368 - Gueux - Église Saint-Timothée-et-Saint-Apollinaire.jpg|dr Wäschtportààl vu dr Kìrìch
Monument Gueux 537.JPG|s’ Kriagerdankmool vum Äärschta Waltkriag
Gueux 2 monuments aux morts.jpg|s’ Dankmool züa da ärmoordana Wììderschtàndskampfer
Mairie Gueux.jpg|s’ Bìrgermaischteràmt
Château Gueux 1542.jpg|s’ Schloss Gueux
Croix de chemin 1548.JPG|a Waagkriiz
Dodge-challenger-srt8-at-reims-track.jpg|d’ Rännschträcka Reims-Gueux


## Lüag àui
* Lischta vu da Gmainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (frànzeesch)
* Schtàtistik züa dr Gmainda Gueux biim INSEE (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr Gmainda Gueux, wo düü ufflààda kààsch bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Jakob Friedrich Wanner

Dr **Jakob Friedrich Wanner** (* 28. April 1830 z Illinge; † 24. Jänner 1903 z Züri) isch e Schwyzer Architäkt, wu urspringli vu Dytschland chuu isch.

## Lääbe
Noch ere Uusbildig as Böuzaichner un Böufierer z Stuegert isch dr Friedrich Wanner vu 1857 bis 1860 Architäkt bi dr Schwyzerische Nordoschtbahn (NOB) gsii, wu dr Yysebahnpionier Alfred Escher glaitet het. Im Rame vu däre Arbet sin verschideni Bahnhofsgebei (u.&nbsp;a. z Frauefäld un z Winterthur) entstande.

Noch ere churze Zyt as Stadtböumaischter vu Züri 1860/61 isch er 1861 as Schefarchitäkt zur Nordoschtbahn retuurgchehrt. Bis 1871 sin unter syte Laitig u.&nbsp;a. d Bahnhef vu Zug (1897 no Züri-Wollishofe verlait), Schafuuse (zäme mit dr Großherzogli Badische Staatsyysebahne) un der Hauptbahnhof Züri (noch eme PRojäkt vum Gottfried Semper) entstande.

D Arbet as Architäkt bi dr NOB het en uf aire Syte mit dr Standardtype un dere ire Variazione kunfrontiert, wu bim Böu vu chlainere Bahnhef brucht wore sin, un au mit dr ufwändige Bahnhef in dr greßere Ort, bsundersch mit em «Flaggschiff» vu dr NOB, em Hauptbahnhof Züri, wu glychzytig Bahnhof un Verwaltigsgebei gsii isch.

Anne 1867 isch er z Züri yyburgeret wore. Vu 1872 bis 1877 het er dr Hauptsitz vu dr *Schwyzerische Kreditaaschtalt* (dr hitige Credit Suisse) böue, wu au unter dr Laitig vum Alfred Escher gstanden isch. Ab 1878 het dr Wanner as sälbschtständige Architäkt gschafft.

Dr Wanner isch ghyrote gsii mit dr Catharina Kaufmann, wu vu Berg bi Stuegert chuu isch.

## Wäärch
* 1857–1859 Bahnhof Aarau
* 1857–1859 Bahnhof Frauefäld
* 1858–1859 Bahnhof Turgi
* 1859–1861 Bahnhof Winterthur
* 1863–1864 Bahnhof Wiifälde
* 1863–1864 Bahnhof Zug (1897 uf Züri-Wollishofe versetzt)
* 1864 eemolige Bahnhof Züri-Altstette (Abzwygig vu dr neie Linie uf Zug vu dr Linie uf Bade)
* 1864 Bahnhef vu Affoltere, Urdorf, Biirmischtoorf, Bauschtette, Hedige, Mäpmischtette, Chnoonau as Standardtype an dr neie Strecki vo dr NOB uf Zug
* Bahnhef vu Äbike, Gisike, Rotchrüz, Choom as Standardtype an dr neie Strecki vu dr NOB uf Lozärn
* 1866–1867 Bahnhof Amerschwiil
* 1866–1867 Bahnhef Walisele un Dietike as veraifachti Variante vum Bahnhof Amriswil
* 1866–1867 Bahnhef Sulge un Mèèrstette
* 1867–1868 Bahnhof Brugg
* 1865 eemolige Bahnhof Oerlike
* 1867–1869 Bahnhof Schafuuse, zäme mit em Friedrich Seitz, gmainsame Böu NOB un Großherzogli Badischi Staatsyysebahne
* 1865–1871 Bahnhof Züri (hite *Hauptbahnhof*)
* 1872–1877 Hauptsitz Schwyzerischi Kreditaaschtalt (hite Credit Suisse), Züri, Paradeplatz Züri
* 1878–1891 Wannerhyyser, Züri, Löieplatz


Swiss Zurich RailwayStation-2.jpg|HB Züri
2015-Sulgen-Bahnhof.jpg|Bf Sulge
SBB Historic - F 122 00323 004 - Ebikon Stationsgebaeude Strassenseite.jpg|Bf Ebike
SBB Historic - F 122 00421 009 - Gisikon-Root Stationsgebaeude Strassenseite.jpg|Bf Gisike
SBB Historic - F 122 00218 005 - Cham Stationsgebaeude Strassenseite.jpg|Bf Choom
2015-03-25 Usteristrasse14.JPG|Wannerhyyser
Credit Suisse Zürich.jpg|Schwyzerischi Kreditaaschtalt

## Literatur
* Werner Stutz: *Bahnhöfe der Schweiz. Von den Anfängen bis zum Ersten Weltkrieg.* Orell Füssli, Zürich 1983, ISBN 3-280-01405-0.

## Weblink
*