open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kleombrotos I.

De **Kleombrotos I.** () isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Agiade. Er hett vo 380 bis 371 v. Chr. gherrscht,

De Kleombrotos isch de Soo vom König Pausanias. Sini Söö sind de Agesipolis II. und de Kleomenes II.. Wo sii Vatter ane 394 v. Chr. verbannt woren isch, isch sii Brüeder Agesipolis I. König wore. Nochdem dee 380 v.&nbsp;Chr. ooni Söö gstorben isch, isch de Kleombrotos König wore.

Er isch im Chrieg mit em boiotische Thebe gstande, aber wenig erfolgriich. So hett er ane 378 v. Chr. bi Thebe und zwai Joor spööter am Kithairon-Pass wenig Ruum erlangt. 372 v. Chr. ischems aber glunge d Thebaner dra z hindere is Land Phokis  iizfale. 371 v. Chr. isch er gege d Thebe i de Schlacht vo Leuktra gfalle. Die Niderlaag het dodezue gfüert, as Messenie wo scho langi Zitt zo Sparta ghört hett, fraichoo isch, wa för Sparta e groose Verlust bidüttet het. Die Schlacht het di spartanisch Vormachstellig biendet.

## Literatur
Leandris

D **Leandris** () isch d Frau vom spartanische König Anaxandros usem Gschlecht vo de Agiade gsii. Si isch d Muetter vom Eurykratidas.

Ere Maa Anaxandros hett usem Zwaite Messenische Chrieg gfagni Fraue mitbroocht, drunder isch d Kleo gsii, e Priesteri vo de Thetis. Wo d Leandris s Holzbild vo de Thetis entdeckt hett, hend zi zäme mit de Kleo z Sparte e Tempel för d Thetis gstiftet.

## Quelle
* Pausanias, *Raise z Griecheland*, 3.14.4
Eurykrates (Sparta)

De **Eurykrates** () isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Agiade. Er hett öber Sparta und Messenie gherrscht, wo vo sim Vatter eroberet woren isch.

De Eurykrates isch de Soo vom Polydoros und de Vatter vom Anaxandros.

## Quelle
* Herodot, *Historie* 7.204.
* Pausanias, *Raise z Griecheland*, 3.3.4
Polydoros (Sparta)

De **Polydoros** () isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Agiade. De König usem Gschlecht vo de Eurypontide zu sinnere Zitt isch de Theopompos gsii. Er isch z Sparta as geert wore, as di Biamte mit em Bild vom Polydoros gsiglet hend.

De Polydoros isch de Soo vom Alkamenes und de Vatter vom Eurykrates. Zo sinnere Zitt isch de Ersti Messenische Chrieg uusbroche. De Polydoros isch bim Volch biliebt gsii, well er as üüsserst grechte Richter ggolte hett. Er isch vom Adlige Polemarchos ermordet wore. 

## Quelle
* Herodot, *Historie* 7.204
* Pausanias, *Raise z Griecheland*, 3.3.1-3; 3.11.10

## Literatur
Alkamenes (Sparta)

De **Alkamenes** () isch isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Agiade.

De Alkamenes isch de Soo vom Teleklos und de Vatter vom Polydoros. Unter sinnere Herrschaft isch d Stadt Helos eroberet wore, wo no vo Achäer biwonnt woren isch. I dem Chrieg sind o Argiver bisigt wore, wo a de Helote ghulffe hend. Zu sinene Ziit hett de agseeni Spartaner Charmidas e Stritt zwösched de Kreter gschlichtet.

Er hett di messenischi Bergstadt Ampheia iignoo und so de Erst Messenischi Chrieg uusglööst. Er isch glii drufabe gstorbe und si Soo Polydoros hett de Chrieg wittergfüert, zäme mitem Theopmpos usem Gschlecht vo de Eurypontide.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 7.204.
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.2.7
Teleklos

De **Teleklos** () isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Agiade. Er werd as historisch bitrachtet und hett im spoote 8. Joorhundert v. Chr. glebt. Usem Huus vo de Eurypontide isch doozmool de Nikandros König gsii.

De Teleklos isch de Soo vom Archelaos und de Vatter vom Alkamenes.

Er hett s Hailigtum Amyklai und d Stedt Pharis und Geronthrai eroberet, wo dozmool no a de Achäer ghört hend. D Pharite und Geranthräer hend sich widerstandsloos ergee und drufab d Peloponnes verloo. D Amykäer aber hend lang Widerstand glaistet.. Zodem hett er di drai Ort Poieessa, Eschiai ind Tragion i de Dentheliatis bisidlet, wa zo Spannige mitem binochbuurte Messenie gfüert hett.

De Teleklos isch im Grenzhailigtum Limnai vo Messenier töödt wore. Spartaner hend gsait, as bimene Fest im Artemistempel vo Limnai, wo d Messenier und d Spartaner gmainsam gfiiret hend, d Messenier di spartanische Jungfraue hend wöle schände und as de Teleklos umchoo sai, woner die hett wöle schütze. Noch de messenische Version, hett de Teleklos no bartloosi Jüngling als Jungfraue verchlaidet und dene Dölch mitgee, demit si d Messenier ermordit. Die hend sich gweert und im Tumult isch de Teleklos umchoo. Er hett z Sparta e Heroon ghaa.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 7.204
* Strabon: *Geographike* 8.4.4 (279), (360)
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.2.6; 4.4.2f.

## Literatur

## Fuessnote
Archelaos (Sparta)

De **Archelaos** () isch isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Agiade. Er isch nöd historisch.

De Archelaos isch de Soo vom Agesilaos I. und de Vatter vom Teleklos. Zäme mitem König Charillos usem Gschlecht vo de Eurypontide het er d Stadt Aigys eroberet und d Iiwooner versklavt, well die sich mit de Arkader verbündet gha hend.

## Quelle
* Herodot, *Historie* 7.204.
* Pausanias, *Raise z Griecheland*, 3.2.5
* Hieronymus, *[http://www.tertullian.org/fathers/jerome_ms_browse.php?page=67&side=0 Jerome, Chronicon -- The Merton manuscript]*
Agesilaos I.

De **Agesilaos I.** oder **Agesilas I.** (, ) isch isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Agiade. Er isch nöd historisch.

De Agesilaos isch de Soo vom Doryssos und de Vatter vom Archelaos. Er söll nu churz glebt haa. Zu sinnere Zitt söll de spartanischi Gsetzgeber Lykurg sini Gsetz erloo haa.

## Quelle
* Herodot, *Historie* 7.204.
* Pausanias, *Raise z Griecheland*, 3.2.4f.
* Hieronymus, ''Chronicon''
## Literatur
Labotas

De **Labotas** oder **Leobotes** ( ; ionisch:) isch isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Agiade. Er isch nöd historisch.

De Labotas isch de Soo vom Echestratos und de Vatter vom Doryssos. De Gsetzgeber Lykourgos söll sii Vormund gsii sii, woner no minderjörig gsii isch. Er hett mit de Argiver Chrieg gfüert, well si d Kynouria a sich grisse hebid.

## Quelle
* Herodot, *Historie* 1.65; 7.204.
* Pausanias, *Raise z Griecheland*, 3.2.3f.
* Hieronymus, ''Chronicon''

## Literatur
Nikandros (Sparta)

De **Nikandros** () isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Eurypontide.

De Nikandros isch de Soo vom Charilaos und Vatter vom Theopompos. Er hett Chrieg gege de Eratos vo Argos gfüert und sich debii mit de Hafestadt Asine verbündet. D Argiver hend wege dem d Stadt Asine zerstört und d Asinäer vertribe. Die sind uf Lakonie gfloche und hend weleweg s lakonische Asine gründet. Spööter, nochem End vom Erste Messenische Chrieg hend so vo de Spartaner Land z Messenie öberchoo, wo si s messenische Asine gründet hend.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 8.131
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 2.36.4f., 3.7.4; 4.14.3

## Noowiis


## Literatur
Anaxidamos (Sparta)

De **Anaxidamos** () isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Eurypontide. Er isch zittgliich mitem König Anaxandros usem Gschlecht vo de Agiade gsii, zo de Zitt vom Zwaite Messenische Chrieg. De Anaxidamos isch de Soo vom Zeuxidamos und de Vatter vom Archidamos I.. Sini Hostorizität isch nöd gwüss.

## Quelle
Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.7.6; 4.15.3

## Literatur
*
Palataler Konsonant

Mit eme **palatale Konsonant** meint mer in de Foneetik en Artikulationsort. Ùn zwar die Konsonante, wo de Rùgge vo de Zùng, also de hinteri Deil vo de Zùng, mit em harte Gaume en Luut macht. Konsonante, wo d Spitz vo de Zùng mit em harte Gaume en Luut macht, sait mer dergäge retroflex.

In de alemannische Dialäkt chùnt mindeschtens ei palatale Luut vor, ùn zwar de palatali Approximant [] wie in „jo“. Des isch glychzytig au de hüüfigscht palatali Luut in de Sprooche vo de Wält. In e paar Dialäkt chùnt au de stimmlosi palatali Frikativ ([]) vor.

In de Sprooche vo de Wält chömme die palatale Luut vor:
Theopompos (Sparta)

De **Theopompos** (; Endi 8. Jh. v. Chr.) isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Eurypontide. Er isch de früesti sicher historisch bizügti König vo Sparta und hett im uusgeende 8. Jh. und iigende 7. Joorhundert v. Chr. glebt. 

De Theopompos hett im Erste Messenische Chrieg de westlich Tail vo Messenie underworffe. Da isch s anzig, wo sicher historisch isch. Gliichzittig mit em isch de Polydoros usem Gschlecht vo de Agiade König vo Sparta gsii.

De Theopompos söll z Sparta s Ephorenamt iigfüert haa. De erst Ephor isch nochem Plutarch de Elatos gsii.

## Famili
De Theopompos isch de Soo vom Nikandros gsii. Er isch mit de Chilonis verhürootet gsii und hett zwee Söö ghaa, de Archidamos und de Anaxandrides. 

## Lebe
D Messenier sind im Chrieg vo de Arkader understützt wore, debii söll de Theopompos vo dene gfange gnoo wore sii. Erisch denn vo sinnere Frau Chilonis bifrait wore. I siim Alter isch e Chrieg mit de Argiver uusbroche, wege de Kynouria. Weg sim Alter und wegem Tood vo sim Soo Archidamos hett er a dem Chrieg nöme grooss tailgnoo. Siin Enkel Zeuxidamos isch noch em König wore. Nochem Myron isch de Theopompos chorz vorem End vom Messenische Chrieg vom Messenier Aristomenes töödt wore.

De Theopompos isch z Sparta miteme Denkmool geert wore.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 8.131
* Pausanias: *Raise z Griecheland*  3.7.5; 4.7.7ff.; 4.8.8f.

## Noowiis


## Literatur
Ilanz

**Ilanz** () isch de Name vo däne geografischen Objekt:
* Ilanz, de dütsch Name vom historische Städtli Ilanz/Glion (Stadt) i da Region Surselva, Kanton Graubünda, Schwiz
* Ilanz/Glion, a politeschi Gmaind, wos sit 2014 i da Region Surselva git

Historisch gits folgendi geografischen Objekt:
* Ilanz GR, a politeschi Gmaind, wos vo 1978 bis 2013 im Bündnerland gee hät
* Kreis Ilanz, en ehemoliga Chrais, wos bis 2015 im ehemoliga Bezirk Surselva gee hät
Labialisierung

Mit **Labialisierig** oder **Rùndig** meint mer in de Sproochwüsseschaft verschiidni Sache. Die hen gmeinsam, dass es debi ùm d Rùndig vo de Lippe goot, also dass d Lippe bi de Ussprooch vùmene Luut e rùndi Form aanämme.

*Mit Labialisierig als Sekundärartikulation meint mer, dass bimene Konsonant d Lippe grùndet sin, aber de Hauptartikulationsort neume andersch isch, zum Byspil imene Wort wie „guet“, wo s // e labialisierts  isch.
*Mit Rùndig meint mer in de Foneetik meischt, wie d Lippe bi de Ussprooch vùmene Vokal grùndet oder gspreizt sin, also zum Byspil de Ùnterschid zwüsche eme „e“ ùn eme „ö“.
*Mit em Luutwandel Labialisierig meint mer, dass en Vokal, wo friener ohni Lipperùndig ussgsproche worde isch, sich mit de Zyt eso verändret het, dass mer en hüt mit grùndete Lippe usspricht. Zum Byspil im Senslerdütsche „i gǜbe“ für ‚i gibe‘.
Echestratos

De **Echestratos** ()  isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Agiade. Er isch nöd historisch.

De Echestratos isch de Soo vom Agis und de Vatter vom Labotas. Under sinnere Herrschaft hend d Spartaner Kynoureer us de Argolis vertribe.

## Quelle
* Herodot: *Historie*, 7.204
* Pausanias: *Raise z Griecheland*, 3.2.2f.
* Hieronymus: *Chronicon* (Merton MS. Coxe 315, fol. 1r)

## Literatur
Eurykratidas

De **Eurykratidas** oder **Eurykrates II.** () isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Agiade.

De Eurykratidas isch de Soo vom Anaxandros und vo de Leandris. Si Soo isch de Leon gsii. Er hett im Chrieg gege Tegea schweeri Niderlaage erlitte.

## Quelle
* Herodot: *Historie*, 7.204
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.3.5
* Plutarch, *Apophthegmata laconica*.
Leon (Sparta)

De **Leon** () isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Agiade.

De Leon isch de Soo vom Eurykratidas und de Vatter vom Anaxandridas gsii. Er hett wie siin Vatter im Chrieg gege Tegea schweeri Niderlaage erlitte.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 1.65; 5.39; 7.204
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.3.5; 3.3.9
Latychidas II.

De **Latychidas** oder **Leotychidas** ( , *Lātychidās*; ionisch: Λεωτυχίδας, *Leōtychidās*) isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Eurypontide. Er isch ane 491 v. Chr. noch de Absetzig vom Damaratos König wore. Sii Mitregent usem Huus vo de Agiade isch de Leonidas I. gsii.

De Latychidas isch de Soo vom Menares gsii. I de Perserchrieg hett er di griechischi Flotte i de Schlacht bi Mykale ane 479 v. Chr. siigriich gfüert. Ane 476 v. Chr. isch er uf Thessalie um gege di perserfründliche Aleuade aztrete, isch aber zruggchert und dromm wege Bistechig agchlagt wore. Er isch wege ane 469 v. Chr. dem uf Tegea gfloche, woner gstorben isch. Sii Noofolger isch siin Enkel Archidamos II. wore.

## Quelle
* Herodot: 6.65-73; 85-87

## Literatur
*
Archidamos II.

De **Archidamos II.** () isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Eurypontide. Er isch ane 469 v. Chr. noch de Flucht vo siim Groossvatter Latychidas II. König wore.

De Archidamos isch de Soo Zeuxidamos  und de Vatter vo de Kyniska, wo as ersti Frau i de Olympische Spilli gwunne hett. Sini Söö sind de Agis II. und de Agasilas II. gsii.

Nochem groosse Erdbebe ane 464 v. Chr., wo d Stadt Sparta völlig zerstört hett, hett er en Aagriff vo de Helote uf d Stadt schnell chöne abwende. De Heloteuufstand hett aber z Messenie zee Joor lang duuret und het mit de Vertriibig vo de Messenier us de Peloponnes gendet.

Ane 431 v. Chr. isch de Peloponnesischii Chrieg uusbroche. Er isch ab denn jedes Joor, ussert im Pestjoor 429 v. Chr., miteme Landheer i d Attika iigfalle. Er isch 427 v. Chr. gstorbe und sii Noofolger isch sii Soo Agis II. wore.
Peter Bürger

**Peter Bürger** isch de Name vo däne Persone:
* Peter Bürger (Bildhauer) (1880–1955), en tütsche Bildhauer
* Peter Bürger (Literaturwissenschaftler) (* 1936), en tütsche Literaturwüsseschaftler
* Peter Bürger (Publizist) (* 1961), en tütsche Publizist und Mundartforscher
Alveolarer Konsonant

Mit eme **alveolare Konsonant** (vùm latiinische * alveolus* ‚chlyne Hohlruum‘) meint mer in de Foneetik en Artikulationsort. Mer meint demit die Konsonante, wo mit de Zùng ùn em Alveolarfortsatz bildet werde. Des isch de ooberi Zaandamm, wo d Wùrzle vo de oobere Schnydzään sin.

Bi de alveolare Luut git es meereri Ùnterkategorie. Di wichtigscht Ùnterscheidig isch zwüsche alveolare Luut, wo mit de Zùngespitz bildet werde (mer sait dänne Luut „apikal“) ùn Luut, wo mit em Zùngerùgge bildet werde (däm sait mer „laminal“). In de Sprooche vo de Wält wird aber relativ sälte zwüsche apikale alveolare Luut ùn laminale alveolare Luut ùnterschide (des heisst: di meischte Sprooche hen entweder di eine oder di andre, nit beidi glychzytig). Wäge däm git es im Internationale foneetische Alfabet nùmme generelli Zeiche für alveolari Luut. Mit verschiidne Sùnderzeiche chammer de Ùnterschid einewäg kennzeichne, wänn des nöötig isch. Im Baskische git es zum Byspil ein alveolare Frikativ, wo mit de Zùngespitz bildet wird (  gschriibe) ùn eine, wo mit em Zùngerùgge bildet wird (  gschriibe). Die Luut sin im Baskische au verschiidni Foneem, wiemmer in Wörter wie *su* ‚Füür‘ ùn *zu* ‚du‘ gseet.

In de alemannische Dialäkt chömme siibe bis acht alveolari Luut vor, je nooch Dialäkt. Es git im Alemannische en alveolare Nasal, alveolari Plosiv, alveolari Frikativ, e stimmlosi alveolari Affrikate, ùn en alveolare laterale Approximant. In dänne Dialäkt, wommer s  als en Zùngespitze-r usspricht, isch au de Luut alveolar.

In de Sprooche vo de Wält chömme die alveolari Luut vor:
Lakonischer Golf

De **Lakonischi Golf** (, *Lakonikós kólpos*) isch de östlich vo de zwee Gölf im Süüde vo de Peloponnes. Im Weste trennt d Mani en vom Messenische Golf ab, im Ooste d Parnonhalbinsle vo de Ägäis. Er werd vo de Vorpirg Tainaron im Weste und Malea im Oste bigrenzt. Im Süüdooste litt d Insle Elafonisi, vor Gythion d Insle Kranai und im Norde di drai chliine Trinisa.  De grööst Fluss wo in Lakonische Goilf mündet isch de Eurotas. Di grööste Stedt sind Gythion und Neapolis.
Ionisches Meer

S **Ionische Meer** (, italienisch *Mar Ionio*, albanisch *Deti Jon*) isch e Tailmeer vom Mittelmeer. S grenzt im Weste a Italie, mit Nordoste a Albanie und im Ooste a Griecheland. Im Ionische Meer litt s Kalypsotüüff, wo de tüüfsti Punkt vom ganze Mittelmeer isch.

S Ionische Meer grenzt im Norde a d Adria. Im Süüde grenzts as Libysche Meer, wobii d Grenze verschide definert wered. Traditionell wer d Grenzlini zwöschet em südöstliche Spitz vo Sizilie, em Capo Passero, und em nordwestliche Spitz vo Kreta zoge, und vo dai as Vorpirg Malea, wo de südöstlichi Spitz vo de Peloponnes isch, so ass s Ionische Meer im Südoste a d Ägäis grenzt. Di moderneri Grenzlini werd vom Capo Passero zom Vorpirg Tenaro am mittlere Süüdspitz vo de Mani zoge, so ass de Lakonischi Golf nöd zom Ionische, sondern zom Libysche Meer ghört. Mitem Tyrrhenische Meer isches mit de Strooss vo Messina verbunde. D Meerengi vo Rhion verbindet s Ionische Meer mitem Korinthische Golf, wone Sittearm vom Ionische Meer isch.

De Tarentinischi Golf isch de gröösti Golf vom Ionische Meer, im Oste litt de Golf vo Patras und im Süüdooste de Messenischi Golf und de Lakonischi Golf. Entlang vo de griechische Chüste sind di Ionische Insle, vo dene sind Korfu, Kefallonia und Zakynthos die grööste. Im Süüdoste litt Kythira.
Kalypsotief

S **Kalypsotüüf** () isch di tüüfsti Stell vom Mittelmeer und litt 5267 Meeter underem Meerspiegel. S litt im Ionische Meer südwestlich vo de Peloponnes, guet 58 Kilometer süüdööstlich vo Methoni.

D Kalypso isch i de griechische Mythologii de Name vo verschidnige wiibliche Meerwese.
Periöken

**Periöke** ( „Umwoner“) isch i de griechische Antiki d Bizaichnig vo de Biwoner vo Stedt gsii, wo vonere gröössere Stadt abhängig gsii sind, wie z. B. Elis oder Sparta, aber nöd di gliiche Recht ghaa hend.

För Sparta sind 22 Periökestedt bikannt, di maiste sind z Lakonie glege, fööf z Messenie, nämmli Aithaia, Asine, Aulon, Kardamyle und Thouria. Kulturell und sproochlich sind si vo de Spartaner nöd verschide gsii. Historisch sind d Periöke Stedt gsii, wo vo Sparta im Lauf vo de Gschicht underworffe wore sind.
 
D Periökestedt sind vo Sparta abghängig gsii, hend aber eri Stadt autonom verwaltet. Si sind verpflichtet gsii, as Hoplite im spartanische Heer z diene. Si hend z Sparta kai Waalrecht ghaa und hend sich nöd i öffetlichi Ämter tööre wääle loo und si hend onöd z Sparta wone tööre. D Periöke hend de Handel und s Handwerch i de Hend ghaa und as Chüstebiwooner o d Fisccherai, im Gegesatz vo de Spartiate, wo s Land verwaltet hend und de underdruckte Helote wo s Land bibaut hend.

I de antike Literatur tretet d Periöke nume selte in Erschiinig. Ane 464 v. Chr. hend sich nochem groosse Erdbebe vo Sparta di messenische Periökestedt Thouria und Aithaia zäme mit Helote en Uufstand gege Sparta gmacht, wo zee Joor lang duuret hett. Noch de Kapitulation vo de Uufständische hend di uständische Periöke tööre s Land verloo, under de Bidingig, ass si d Peloponnes nime bitretet, d Helote sind degege hiigrichtet wore. Ane 369 v. Chr. sind d Periöke vo Messenie vom Epameinondas bifrait wore und hend denn en aigne Staat bildet. 196 v. Chr. hend sich verschidnigi lakonische Stedt a de Chüste vo Sparta glööst und de Bund vo de Lakone gründet.

## Noowiis


## Literatur
* 
* Graham Shipley: "The Other Lakedaimonians": The Dependent Perioikic Poleis of Laconia and Messenia. ISBN 87-7304-291-9. s. 189-281
Messenischer Golf

De **Messenischi Golf**  isch de westlichi vo de zwee Gölf im Süüde vo de Peloponnes. Er isch e Tail vom Ionische Meer.

Im Weste werd er vo de Messenische Halbinsle vom Ionische Meer trennt, im Ooste dör d Mani vom Lakonische Golf. Er werd vo de Vorpirg Akritas im Weste und Tainaron im Oste bigrenzt. De wichtigst Fluss, wo in Golf mündet, isch de Pamisos, anderi sind de Aris und de Nedon. Di drai Flüss chömed usem Taygetos. Im Golf gits kai groossi Insle, im Südweste vorem Kap Akritas litt aber Venetikó.

De Nordtail vom Golf isch flach und vor de Trochelegig i de Noizitt Marsch gsii. Gueti Natuurhäfe sind im Weste de vo Koroni, bi Petalidi und uf de Mani bi Kitries, Kardamli und Itilo.

Di gröössti Stadt am Messenische Golf isch Kalamata im Nordoste, anderi gröösseri Ortschafte sind Koroni im Weste und Kardamili uf de Mani.
Minyer

D **Minyer** (, *Minýai*) sind en antiks Volch z Griecheland gsii, wo a verschidnige Orte glebt hett und um si hend sich Saage bildet, wo echli verworre sind. De Stammvatter vo de Minyer isch de Minyas gsii und o dem sii Stammbomm isch verworre.

## Minyer vo Orchomenos
Em sterchste verbunde sind d Minyer mit de Stadt Orchomenos, wo im westliche Boiotie glegen isch. Da hett de Biname Minyeios ghaa, ums vom arkadische Orchomenos zunderschaide. D Minyer vo Orchomenos und de binochbuurte Stadt Aspledon sind under de Füerig vom Askalaphos und em Ialmenos mit 30 Schiff in Troianische Chrieg zoge. No i de historische Zitt hend um Orchomenos ume Minyer glebt.

## Minyer as Noofaare vo de Argonaute
Nebet dem Volch um Orchomenos ume, sind ono d Argonaute Minyer gnennt wopre, nochdem si sich uf de Insle Lemnos niderloo hend. Bivoor si uf dere Insle glandet sind, hend d Lemnierinne ali eri Mane umbroocht ghaa. D Argonaute hend denn mit dene Fraue Söö zügt. Wo spööter d Pelasger d Minyer vo de Insle Lemnos vertribe hend, sind die uf Sparta gfloche. Si hend aber grad Chrach öberchoo. En Tail isch denn mitem Theras uf d Insle Thera gfaare. De ander Tail het sich z Triphylie i de westliche Peloponnes niderloo.

Zo de Minyer, wo uf Thera cho sind, hend o d Noofaare vom Euphemos ghört und vo dene stamed d Battiade ab, s historische Gschlecht vo de König vo de Stadt Kyrene.

## Sustigs
Noch de Minyer isch i de Archäologi di Minyschi Keramik us de Bronzezitt binammst.

## Literatur
* 
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der Antike* Philipp Reclam jun. Stuttgart (1991), 5. Uuflaag. Lemma: *Minyer*, S. 350.
Hyllos

De **Hyllos** () isch i de griechische Mythologi e Soo vom Herakles. Noch em isch di dorischi Phyle vo de Hylleer binamst.

De Hyllos isch de Soo vom Herakles und vo de Deianeira. Er isch mit de Iole verhürootet und de Vatter vom Kleodaios und vo de Euaichme. Er isch nöd identisch mit siim gliichnamige Halbbrüeder Hyllos, wo e Soo vo de Naiade Melite isch.

Chorz bevor de Herakles gstorben isch, hett er em Hyllos, wo dozmool no e Bueb gsii isch, bifole, er sölli de Schitterhuuffe aazünde, woner druff bettet woren isch. Und er hett o d Iole uf Ghaiss vo sim Vatter ghüroote. De Hyllos hett den mit sinene Gschwüsterti vorem Eurystheus müese flüche. Si sind denn uf Athen choo und vom Theseus uufgnoo wore. Si hend de im Champf understützt und debii hett de Hyllos de Eurystheus bim Skironische Fels töödt.

D Heraklide sind drufabe i d Peloponnes gfalle, aber zruggtribe wore. Wel en Orakel gsait hett, as si erst noch de dritte Frucht Erfolg haa wörid, falled d Heraklide noch drai Sümmer wider i d Peloponnes ii. Debii werd de Hyllos im Champf mitem Echemos töödt. Erst i de dritte Generation under de Söö vom Aristomachos schaffets d Heraklide d Peloponnes z underwörffe.

## Noowiis


## Literatur
* 
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der Antike* Philipp Reclam jun. Stuttgart (1991), 5. Uuflaag. Lemma: *Hyllos*, S. 254.
Kleodaios (Sohn des Hyllos)

De **Kleodaios** ()  isch i de griechische Mythologi de Soo vom Hyllos und en Enkel vom Herakles. Er isch de Vatter vom Aristomachos und vo de Lanassa.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 6.52; 7.204; 8.131
* Apollodor: *Bibliotheke* 2.8.2
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 2.7.7; 3.15.10

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der Antike* Philipp Reclam jun. Stuttgart (1991), 5. Uuflaag. Lemma: *Kleodaios*, S. 292f.
Aristomachos (Heraklide)

De **Aristomachos**, () isch i de griechische Mythologi e Heraklid gii. Er isch de Soo vom Kleodaios und de Vatter vom Temenos, em Kresphontes und vom Aristodemos. Er isch, wel er en Orakel faltsch düttet hett i d Peloponnes iigfalle und im Champf umchoo. Erst sini drai Söö hend d Peloponnes chöne underwörffe.

## Quelle
* Apollodor: *Bibliotheke* 2.171
* Herodot: *Historie* 6.52
* Pausanias: *Raise z Griecheland*: 2.7.6

## Literatur
* 
* 
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der Antike* Philipp Reclam jun. Stuttgart (1991), 5. Uuflaag. Lemma: *Aristomachos*, S. 99.
Aristodemos (Heraklide)

De **Aristodemos** () isch e Heraklid gsii, wo i d Peloponnes iigwanderet isch und Sparta öberchoo hett.

De Aristodemos isch de Soo vom Aristomachos und de Brüeder vom Temenos und vom Kresphontes. Er hett d Argeia, Töchter vom Autesion, ghüroote und isch de Vatter vo de Zwilling Eurysthenes und Prokles.

Öber sii Tood gitts meriri Versione. Nochem Apollodor isch er z Naupaktos vom Strool erschlage wore, wo d Heraklide d Schiff baut hend, demit si i d Peloponnes iifale chönd. De Pausanias hett gschribe, er sai vomene Pfiil vom Apollon töödt wore.  D Argeia isch den scho schwanger gsii und hett den Zwilling uf d Welt broocht.

Noch de Saag vo de Spartaner hett er zäme mit sinene Brüedere d Peloponnes underworffe und denn Sparta öbercho. De Aristodemos sai chorz noch de Giburt vo de Zwilling chrangg wore und gstorbe. De Theras isch de Vormund vo de unmündige Buebe gsii und hett för die as Regent öber Sparta gherrscht.

## Noowiis


## Literatur
* 
* 
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der Antike* Philipp Reclam jun. Stuttgart (1991), 5. Uuflaag. Lemma: *Aristodemos*, S. 99.
Argeia (Tochter des Autesion)

D **Argeia** ()  isch i de griechische Mythologi d Stammuetter vo de Könige vo Sparta.

D Argeia isch d Töchter vom thebanische König Autesion und d Schwöster vom Theras. Wo ere Vatter wegeme Orakelspruch Thebe verloo hett, isch si mitem Aristodemos verhürootet wore. No wo si schwanger gsii isch, isch de Aristodemos vom Strool töödlich troffe wore. Si hett Zwilling uf d Welt broocht, de Eurysthenes und de Prokles. Di beede sind di erste König vo Sparta wore und vo dene stammed d Agiade und Eurypontide ab. De Theras isch de Vormund vo de unmündige Buebe gsii und het as Regent öber Sparta gwaltet.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 6.52
* Apollodor: *Bibliotheke* 2.173
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.1.7; 4.3.4

## Literatur
* 
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der Antike* Philipp Reclam jun. Stuttgart (1991), 5. Uuflaag. Lemma: *Argeia*, S. 73.
Lurcy

**Lurcy** ìsch a frànzeesche Gmein ìm Département Ain ìn dr Region Auvergne-Rhône-Alpes. 

## Geogràfi
Sa lit ìn dr Làndschàft Dombes ìn dr Neche vu dr Saône. D Nochbergmeine sìn Montmerle-sur-Saône, Saint-Georges-de-Reneins, Messimy-sur-Saône, Chaleins un Francheleins.

## Gschìcht
Lurcy ìsch zitter dr Reemischa Zitt bewohnt, dr ursprunglig Nàmma vu dr Gmein ìsch Luperciacum gsìì. Mìt dr Zitt ìsch da Nàmma Lurce, Lucieu, Luriceu, Lurcieu, Lurceu (ìn dr Frànkoprovenzàlischa Sproch) un schliaßlig Lurcy worra.

Ìm Ort hàt s e Schloss üs em 14. Jh. un d Église Saint-Etienne. Dia Kìrch ìsch ìm 9. Jh. bàuia worra, ìn dr Kàrolìngerzitt. Zèèrscht hàt sa ìn dr Kìrch vu Lyon gheert, speeter ìsch sa unter d Leitung vu dr Àbtei vu Cluny kumma.

## Bevelkerungsentwicklung

## Weblink

## Füaßnota
Theras

De **Theras** () isch i de griechische Mythologi de Eponym vo de Insle Thera (hütt: Santorini).

De Theras isch de Soo vom thebanische König Autesion und e Noofaar vom Kadmos. Sii Soo isch de Oiolykos. Sini Schwöster Argeia het de Heraklid Aristodemos ghüroote und wo de gstorben isch, isch de Theras de Vormund vo sinene beede Neffe wore und isch för die de Regent vo Sparta gsii. Er söll z Sparta e Hailigtum för d Athena gstiftet haa.

Wo sini Neffe mündig wore sind und as König regiert hend, hett er bischlosse d Insle Thera z bisidle. Er isch mit drai Schiff mit Spartaner und Minyer, wo chorz vorene vo de Insle Lemnos vertribe wore sind und denn uf Lakonie choo sind, loosgseglet. Sii Soo Oiolykos aber hett sich gwaigeret mitzfaare und isch z Sparta blibe. Vom Theras stammed d König vo Thera ab.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 4.147, 148, 150
* Apollonios vo Rhodos: *Argonautica* 4.1731-1764
* Strabon: *Geographike* 8.3.19 (347)
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.1.7f.; 3.15.6; 7.2.2

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der Antike* Philipp Reclam jun. Stuttgart (1991), 5. Uuflaag. Lemma: *Theras*, S. 508f.
Autesion

De **Autesion** () isch i de griechische Mythologi e König vo Thebe gsii. Sii Noofolger isch de Damasichthon, de Soo vom Opheltes.

De Autesion isch de Soo vom Teisamenos und de Vatter vom Theras und vo de Argeia. De Autesion isch as e Noofaar vom Laios und vom Ödipus vo de Rachegöttine verfolgt wore und hett ufgrund vomene Orakel Thebe verloo. Er hett sich a de Heraklide agschlosse und sini Töchter Argeia mitem Aristodemos verhürootet.

## Quelle
* Apollodor: *Bibliotheke* 2.173
* Herodot: *Historie* 4.147; 6.52
* Pausanias: *Raise z Griecheland*: 3.1.7; 3.15. 6; 4.3.4; 9.5.15
* Strabon: *Geographike*, 347

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der Antike* Philipp Reclam jun. Stuttgart (1991), 5. Uuflaag. Lemma: *Autesion*, S. 123.
Oiolykos

De **Oiolykos** ( „Schooffwolf“) isch i de griechische Mythologi de Soo vom Theras. Wo siin Vatter sich uufgmacht hett d Insle Thera z bisidle, hett sich de Oiolykos gwaigeret mitzfaare und isch z Sparta blibe.  De Theras het denn gmaint, er lösi een as Schoof under Wölf zrugg, dromm siin Name.

Er isch de Vatter vom Aigeus, em Stammvatter vo de Aigeide. De Oiolykos hett z Sparta e Heroon ghaa, nebet dem vo sim Soo Aigeus. Die Heroa sind nochem Pausanias vom Europas, Laias und Maisis gstiftet wore, wo Söö vom Hyraios und Enkel vom Aigeus gsii sind.

## Quelle
* Herodot:  *Historie* 4.149
* Pausanias: *Raise z Griecheland*  3.15.8
Aigeiden

D **Aigeide** (, *Aigeidai*) isch e wiitverzwigts Gschlecht im antike Griecheland gsii. Si sind för s boiotische Thebe, Sparta, d Insle Thera und Kyrene bizügt. De bikanntisch Aaghöörig vo de Aigeide isch de Poet Pindar.

## Verbraitig
Nochem Herodot sind d Aigeide e groossi Phyle vo Sparta gsii.. Nochem Aristoteles sind si e Phratri vo Thebe gsii.  Nochem Pindar sind d Aigeide vo Thebe uf Sparta choo und hend uf Wiisig vom delphische Orakel d Stadt Amyklai iignoo. Vo Sparta sind denn Aigeide uf d Insle Thera choo, wo i de Antiki as e spartanischi Gründig ggolte hett. Vo Thera isch e Tail vo de Aigeide wiiter uf Kyrene uusgwanderet, wo e theräischi Kolonii gsii isch.

## Mythischi Herkunft
I de griechische Mythologi isch de Stammvatter vo de Aigeide de Aigeus gsii, de Soo vom Oiolykos. Z Sparta isch e Heroon vom Aigeus gstande. Sii Groossvatter Theras hett d Insle Thera bisidlet, vo wo uus di libyischi Stadt Kyrene gründet woren isch. De Theras selber isch de Soo vom Autesion gsii, wo de letschti König vo Thebe usem Gschlecht vo Kadmos gsii isch. Ase bringt de Mythos die verschidnige Ort, wo Aigeide glebt hend, mitenand i Verbindig. D Aigeide hend mmer no underem Fluech vom Laios und Ödipus glitte und di männliche Noofaare sind jung gstorbe, bis si uf Ghaiss vomene Orakel, de Erinnye e Hailigtum gstiftet hend.

## Aaghöörigi
* Euryleon
* Pindar

## Noowiis


## Literatur
*
Euryleon (Aigeide)

De  **Euryleon** () isch nochem sagehafte Bricht vom Pausanias e Feldherr im Erste Messenische Chrieg gsii.

De Euryleon isch im föfte Gliid e Noofaar vom Aigeus gsii und hett zom Gschlecht vo de Aigeide ghört. Er hett innere Schlacht zwösched de Spartaner und de Messenier de mittleri Flögel vom spartanische Heer aagfüert, de rechti isch vom spartanische König Theopompos und de linggi vom König Polydoros aagfüert wore.

## Quelle
* Pausanias: *Raise z Griecheland*  4.7.8

* 
*
Lathria

D **Lathria** () isch i de griechische Mythologi d Töchter vom Thersandros und d Zwillingschwöster vo de Anaxandra. Si isch mitem spartanische König Prokles verhürootet und d Muetter vom Soos und isch somit d Stammuetter vo de Eurypontide.

## Quelle
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.7.1; 3.16.6
Agamedidas

De **Agamedidas** () isch i de griechische Mythologi de Vatter vom Thersandros und e Noofar vom Ktesippos, emene Soo vom Herakles.

## Quelle
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.16.6
Retrogeraden

Als **rechtläufig** oder **prograd** (vom lat. pro ‚für‘, ‚vor‘, ‚vorwärts‘ und gradus ‚Schritt‘) bezeichnet mer i de Astronomi Objekt, die imne rotierende System vo de Hauptrotationsrichtig folged. Entgegegsetzt umlaufendi bzw. rotierendi Objekt bezeichnet mer umkeert als *rücklöifig* und *retrograd.*

## was es isch
D Bezeichnige werdet sowohl für umlaufendi Sternsystem, Planete, Asteroide und Komete verwandt, als au för i derene Orbit befindliche Satellite. Es Objekt mit retrogradem Orbit kennzeichnet mer dör e Bahnneigig zwüsche 90° und 270° zumne Zentralkörper, es Objekt mit retrograder Rotation dör e Achsneigig vo 90° bis 270° zu sinere Umlaufbahn.

Au git's i de Rumfahrt künschtlichi Satellite, wo uf retrograde Umlaufbahne d Erde entgege ihrem Rotationssinn umkreised. Sie sind jedoch verglichswis selte, well, um sie uf ihri Bahn z bringe, ihri Beschlünigung relativ zu de Erde sie nöd nur uf die Bahngschwindigkeit (relativ zumne nödrotierende Syschtem) bringe muess, sondern au die entgegegsetzti Rotationsgschwindigkeit vo de Erde öberwinde muess.

## Bedütig im Sonnesyschtem
Im Sonnesyschtem gelted sötigi Objekt als rechtläufig, wo, us Richtig vom Nordpol vo de Ekliptik gseh, gege de Uhrzeigersinn rotiered bzw. ihren Zentralkörper umlaufed.

Als Folg vo de Entstehig vom Sonnesyschtem beweged sich alli Planete, Pluto und der Asteroidegürtel uf emne rechtläufige Orbit. D Rotation vo de meiste grössere Körper vom Sonnesyschtem erfolgt ebefalls i rechtläufigem Sinn.

## Einigi bekannti, rückläufigi, natürlichi Himmelskörper
### Retrograde Orbit
* Triton (Neptun I), Bahnneigig: 157°Gröschte retrograde Mond im Sonnesyschtem. Es wird vermuetet, dass es sich bi dem Mond um en vo de Gravitation igfanges Objekt handelt.
* Diversi Jupiter- und Saturnmönd, z.&nbsp;B.:
** Pasiphae (Jupiter VIII)
** Carme (Jupiter XI)
** Ananke (Jupiter XII), Bahnneigung: 149°
** Phoebe (Saturn IX), Bahnneigung: 175°
** Skoll (Saturn XLVII)
** Skathi (Saturn XXVII)
* De Halleysche Komet
* De Exoplanet HD209458b
* S transneptunische Objekt Niku um d Sonne

### Retrogradi Rotation
* Venus, Achsneigig: 177°
* Uranus, Achsneigig: 98°Gröschts retrograds Objekt im Sonnesyschtem, vo sebem rückläufige Charakter aber wege de praktisch rechtwinklige Achsneigig chum öpis erkennbar isch.
* Pluto, Achsneigig: 123°

## Schinbari rechtläufigi und rückläufigi Bewegig
Objekt im Sonnesystem tuet me als *rechtläufig* bezeichne, wenn iire Umlauf der Ekliptik noo, us der Richtung vom nördliche Pol vo der Ekliptik gseh, gäge Uhrzeigersinn erfolgt. Wenn der Umlauf im Uhrzeigersinn isch, seit mene *rückläufig*. Wil d Umlaufziite entsprechend em dritte keplersche Gsetz verschide vo der Umlaufziit vo der Erde sind, chunt’s während de Überholvorgäng zu Wächsel vom schiinbaren Umlaufsinn, das git zum Bispil die charakteristische *[[Planetenschleife]]* bi Opposition vo den üßere Planete. Das isch au wichtig gsi wo me s geozentrische und s heliozentrische Wältbild beschribe het.

## Weblink
* Demonstration vo de retrograde Planetebewegig
Prokles (Sparta)

De **Prokles** () isch i de griechische Mythologi e König vo Sparta und de Stammvatter vo de Eurypontide. Er hett zäme mit siim Zwillingsbrüeder Eurysthenes gherrscht.

De Prokles isch de Soo vom Aristodemos und vo de Argeia. Er isch mit de Lathria, de Töchter vom Thersandros, verhürootet und de Vatter vom Soos oder vom Eurypon.

De Vatter vom Prokles isch gstorbe bivor de uf d Welt cho isch oder chorz denoo. De Theras isch de Vormund vo de beede Buebe gsii und hett bis si mündig wore sind as Regent öber Sparta gherrscht. Di beede Brüedere sind verschide gsii und hend sich onöd guet möge.  Und da söll de Grund sii, wege waa z Sparta immer zwee Könige gliichzittig ggee hett.

Si sölid o a de Spartaner d Verfassig ggee haa., zodem söled si Lakonie i sechs Piet uuftailt und Stedt baut haa. Da sind gsii d Königsstadt Sparta, Amyklai, de Hafe Las, Pharis mit de Schatzchammere und Aigys, wo s Heer stationiert woren isch und Helos.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 8.131
* Apollodor: *Bibliotheke* 2.8.2f.
* Plutarch: *Lykurg* 1.4
* Strabon: *Geographike* 8.5.5
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.7.1; 3.16.6

## Noowiis


## Literatur
* 
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der Antike* Philipp Reclam jun. Stuttgart (1991), 5. Uuflaag. Lemma: *Hyllos*, S. 254.
Retroflexer Konsonant

Mit eme **retroflexe Konsonant** (vùm latiinische  *retrō* ‚zrùgg‘ ùn *flectere* ‚biege‘) meint mer in de Foneetik en Artikulationsort oder gnau gsait, e Artikulationsart. Mer meint demit die Konsonante, wo d Zùngespitz hinter de Alveolarfortsatz (des isch de ooberi Zaandamm, wo d Wùrzle vo de oobere Schnydzään sin) zrùggboge wird, aber nit eso wyt, dass si aa de harte Gaume ane chùnt. bildet werde. Retroflexi Konsonante werde also am glyche Ort im Muul bildet wie die postalveolare Luut. Allerdings isch d Form vo de Zùng bi de retroflexe Luut andersch, ùn si sin überhaupt nit palatalisiert. Des heisst, d Zùng nööcheret sich nit em Gaume aa.

In de Sprooche vo de Wält chömme die retroflexi Luut vor:
Panites

De **Panites** () isch i de griechische Mythologi e Messenier gsii, wo a de Spartaner groote hett, si sölid d Argeia biobachte, wie si eri Zwilingssöö Eurysthenes und Prokles bihandli, demit si feststele chönd, wer voo beede de älteri isch. Do d Argeia de Eurysthenes immer zerst gstillt und badet hett, hend si festgstellt, as de de älteri isch und en dromm mee geert, as de Prokles.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 6.52
Thersandros (Sohn des Agamedidas)

De **Thersandros** () isch i de griechische Mythologi de Soo vom Agamedidas und de Vatter vo de Zwillingschwöstere Lathria und de Anaxandra. Er isch e Noofaar vom Herakles.

## Quelle
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.16.6
Agis I.

De  **Agis** () isch i de griechische Mythologi e König vo Sparta gsii und noch em isch sis Gschlecht Agiade binamst wore.

De Agis isch de Soo vom Eurysthenes und de Vatter vom Echestratos und vom Amphikles. Mengisch werd o de spartanischi Gsetzgeber Lykurg asi si Soo aaggee. Er söll di alti Ornnig wo sin Vatter und sin Onkel Prokles iigrichtet hend wider abgschafft ha und d Helotii und Periökii iigfüert haa.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 1.54; 7.204
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.2.1f.

## Noowiis


## Literatur
*   
*
Flap Konsonant

Mit eme **Flap** (vùm änglische *to flap* ‚flattre‘) oder eme **Tap** (vùm änglische *to tap* ‚chlopfe, lycht beriere‘) meint mer in de Foneetik e Artikulationsart. Mer meint demit en Konsonant, wo de aktivi Artikulator (also de Deil vùm Muul, wo sich aktiv bewegt zùme de Luut usszspräche) ei Mool ganz chùrz gäge de passive Artikulator (also de Deil vùm Muul, wo sich nit bewegt sùndern beriert wird) schlait. Bi de Flaps oder Taps isch de aktiv Artikulator entweder d Ùnterlippe oder d Zùng. Die Konsonant sin also eme Plosiv wie [] oder [] äänlig, aber mit em Ùnterschid, dass d Zùng nùmme ei ganz chùrzi Berierig macht. S Muul wird also nit eso lang vo de Zùng verschlosse, dass sich Lùft chönnti ùffstaue.

Hüt sait mer in de Regel zum alveolare Luut vo derre Art „Tap“ ùn zue de andre „Flap“. Es het e Zytlang Linguischte gee, wo gmeint hen, dass zwüsche Flaps ùn Taps en Ùnterschid isch. De beriemt Foneetiker Peter Ladefoged het des au e zytlang denkt, aber het syni Meinig spööter gäänderet ùn kei Ùnterscheidig mee gmacht

Im Internationale foneetische Alfabet sin Zeiche für die Taps oder Flaps vorgsänne. Andri chönne mit eme Sùnderzeiche, vorallem mit **˘** bildet werde. Andri Flaps ùn Taps wie die do sin zwar uss verschiidne Sprooche als Allofoon bekannt, aber nit als Foneem, also als eigeständigi Sproochluut.

## Fuessnote
1 City 1 Song

**1 City 1 Song** isch es Lied vo 147 Basler Rapperinne und Rapper zwüsche 15 und 44 Johr, 32 Beats, 11 Produzänte und 7 DJs. D Premiere het am 31. Auguschd 2013 am Jugendkulturfestival Basel stattgfunde. Gsunge wird uf Albanisch, Baseldütsch, Dütsch, Englisch, Französisch, Italienisch, Portugiesisch, Spanisch, Swahili und Türkisch. Am 5. Septämber 2013 isch s glichnamige Download-Album uf Platz 1 vo de iTunes HipHop-Charts glandet, und am 15. Septämber 2013 isch es in d Schweizer Hitparade iigstige. Mit ere Längi vo 83 Minute isch es als „längste Rap-Song vo dr Wält“ im Guinness-Buch der Rekorde verzeichnet.

__TOC__

## Teilnähmendi
D 172 Teilnähmer (in alfabetischer Folg) sind gsi:





## Kwälle
* Tara Hill: ''Basler Rap: 80 Minuten, 147 Rapper, 1 City, 1 Song''. *[[TagesWoche]]*, 19. Oktober 2012.
* Joel Gernet: ''Ein 83-Minuten-Monument für den Basler Rap.'' Basler Zeitung*, 17. Oktober 2012
* [https://web.archive.org/web/20161211115730/http://www.verlagshaus-jaumann.de/inhalt.kreis-loerrach-1-city-1-song-auf-platz-1.6cd98e06-ca8d-4f13-b589-6f4941155023.html *„1 City 1 Song“ auf Platz 1*]. [[Die Oberbadische]], 11. Septämber 2013.
* [https://web.archive.org/web/20161211115732/http://www.srf.ch/sendungen/black-music-special/wahnsinn!-black-tiger-und-der-83-minuten-song *Wahnsinn! Black Tiger und der 83-Minuten-Song!*] [[Radio SRF 3]], 19. Oktober 2012
* https://web.archive.org/web/20161211115734/http://www.skelt.ch/index.php/projekte/shows-events/1-city-1-song
* Camille Haldner: [https://web.archive.org/web/20161211120456/http://www.20min.ch/schweiz/basel/story/19843584 *E-Gitarre, Stones und «1 City 1 Song»''.] 20 Minuten, 18. Septämber 2013

## Noowiis
Soos (Sparta)

De **Soos** () isch e König vo Sparta gsii usem Huus vo de Proklide. Er isch nöd historisch.

De Soos isch de Soo vom Prokles und de Vatter vom Eurypon. Er hett gege d Arkader gchämpft und söll d Helote zo Sklaave gmacht ghaa haa.

## Quelle
* Plutarch: *Lykurg* 1.4-2.4
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.7.1
* Phlegon, FGrH 257 F 1,2

## Noowiis


## Literatur
*
Eurypon

De **Eurypon** () isch e König vo Sparta gsii usem Huus vo de Eurypontide. Er isch nöd historisch.

De Eurypon isch de Soo vom Soos und de Vatter vom Prytanis. Noch em isch sis Gschlecht noi Eurypontide statt Proklide gnennt wore. Er hett mit Arkadie Chrieg gfüert.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 8.131
* Strabon: *Geographike* 8.5.5 (366)
* Plutarch: *Lykurg* 1.4
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.7.1

## Noowiis
Prytanis (Sparta)

De **Prytanis** () isch e König vo Sparta gsii usem Huus vo de Eurypontide. Sii Mitkönig usem Gschlecht vo de Agiade isch de Labotas gsii. Beed sind nöd historisch.

De Prytanis isch de Soo vom Eurypon und de Vatter vom Eunomos. Under siner Herrschaft isches zerstmool zom Chrieg mit Argos choo.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 8.131
* Plutarch: *Lykurg* 1.4
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.7.2

## Literatur
*
Eunomos (Sparta)

De **Eunomos** () isch e König vo Sparta gsii usem Huus vo de Eurypontide. Er isch nöd historisch.

D Raiefolg i de spartanische Königsliste isch nöd aihaitlich. Nochem Pausanias isch de Eunomos de Soo vom Prytanis und de Vatter vom Polydektes und de Groossvatter vom Charillos. Bim Herodot sind de Eunomos und de Polydektes vertuuscht. De Chronograph Eusebius loot de Polydektes ewegg.

De Plutarch gitt i sinnere Biographii öber de spartanischi Gsetzgeber e gnaueri Genealogii aa: Noch em isch de Eunomos de Soo vom Prytanis und er hett mit sinnere erste Frau de Polydektes zügt und spööter mit de Dionassa de Gsetzgeber Lykurg.

De Eunomos hett i Fride gherrscht und isch bimene Tumult miteme Chuchimesser erstoche wore.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 8.131
* Plutarch: *Lykurg* 1-3.
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.7.2

## Noowiis


## Literatur
*
Charillos

De **Charillos**, **Charilaos** oder **Charileos** ( "Volchfroid") isch e König vo Sparta gsii usem Huus vo de Eurypontide. Er isch nöd historisch.

De Charilaos isch de Soo vom Polydektes und de Vatter vom Nikandros. Nochem Plutarch isch er erst nochem Tood vo sim Vatter uf d Welt choo, und wells e Bueb gsii isch, het s Volch Froid ghaa, dromm siin Name

Zäme mit siim Mitkönig Archelaos usem Huus vo de Agiade hett er d Stadt Aigys underworffe.

De Charilaos hett o Chrieg gege d Argiver gfüert und wenigi Joor druff z Tegea e schweeri Niderlaag erliide müesse und isch debii selber i Gfangeschaft groote. Geg de Aid, nieme Tegea aazgriiffe, isch er wider frai loo wore. I dere Schlacht hend o d Fraue vo de Tegeate muetig mitchämpft.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 8.131 (Χαρίλεως)
* Plutarch: *Lykurg* 1.4; 3.1 (Χαρίλαος)
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.2.5; 3.7.3, 8.48.4 (Χάριλλος)

## Noowiis


## Literatur
*
Polydektes (Sparta)

De **Polydektes** () isch e König vo Sparta gsii usem Huus vo de Eurypontide. Er isch nöd historisch.

De Polydektes isch de Soo vom Eunomos und de Vatter vom Charillos. Er hett wie si Vatter i Fride gherrscht. Nochem Plutarch hett de Polydektes nume chorz gherrscht und isch denn gstorbe. Si Soo Charillos isch posthum uf d Welt choo.

## Quelle
* Herodot: *Historie* 8.131
* Plutarch: *Lykurg* 1.4; 3.1
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.7.2
Iamos

De **Iamos**  () isch i de griechische Mythologii e Woorseger gsii. Er isch de Stammvatter vo de Iamide.

Da Iamos isch e Soo vom Apollon und vo de Euadne und de Stammvatter vo de Iamide, wo z Olympia i de historische Ziitt e grüemti Woorsegerfamili gsii isch, aber o in anderne Orte, bsundrigs uf de Peloponnes.

D Muetter vom Iamos, d Euadne, isch d Töchter vom Poseidon und vo de Pitana, wo em spartanische Ortstail Pitana de Name ggee hett. Wo d Pitana vom Poseidon schwanger woren isch, hett si da ghaim bhalte und denn s Töchterli zom arkadische König Aipytos broocht. De hett d Euadne uufzoge. Wo die zonere junge Frau wooren isch, hett de Apollon sich i die verliebt und si isch schwanger wore und hett wie d Muetter d Schwangerschaft ghaim bhalte. Ufere Wees, vole mit Viööli hett si e Bueb uf d Welt broocht, und demm de Name Iamos gge, wege de Viööli (, *íon*, *[[Plural]]*: ἴα, *ía* „Viööli“). Zwoo Schlange hend s Büebli mit Biilihung uufzoge.

De Iamos isch denn as junge Burscht in Fluss Alpheios go bade und hett debii zom Poseidon und zom Apollon bettet und ase sini Bstimig erfaare. Er isch drufabe uf Olympia choo und dai e Woorseger woore und sini Noofaare sind grüemti Woorseger und Priester gsii.

## Öberliferig
* Pindar: *Olympischi Ode* 6.28-72
* Pausanias *Raise z Griecheland* 6.2.5

## Literatuur
* 
* 
*
Iamiden

D **Iamide** ( *Iamidai*) sind e mythisches und historisches Gschlecht vo Woorseger und Priester im antike Griechland gsii, bsunders z Olympia. De Stammvatter isch noch de griechische Mythologi de Iamos gsii, e Soo vom Apollon.

D Iamide sind d Woorseger vo Olympia gsii, wo us de Flamme vom Opferfüür d Zuekunft düütet hend. De Iamid Thrasybulos söll as erst us de Inneraie vomene Hund glese haa. Z Sparta isch e Grabmool vo de Iamide zaigt wore.

## Aaghöörigi vo de Iamide
### Mythischi und saagehaftei Iamide
Zo de mythische und saagehafte Iamide ghört Euamantis, wo de Kresphontes uf Messenie biglaitet hett. Si Noofaar isch de Theoklos gsii, wo de messenischi Fraihaitsheld Aristomenes biroote hett. Demm sii Soo Mantiklos söll denn zäme mitem Gorgos, em Soo vom Aristomenes, d Messenier uf Sizilie gfüert haa. Dai hett de Mantiklos e Tempel för de Herakles gstiftet.

### Historisch bizügti Iamide
* Hagesias vo Syrakus, olympische Siiger ane 468 v. Chr. (Pindar Ol. 6)
* Teisamenos, 1. Hälfti 5. Joorhundert v. Chr., Soo vom Antiochos. Er isch vo Elis uf Sparta choo und hett as Woorseger fööf Siig voruusgasait. (Herodot 9.3.3; Pausanias 3.5.6-8)
* Agias, Soo vom Agelochos, Enkel vom Tisamenos, Sparta, Woorseger vom Lysandros. (Paus. 3.11.5)
* Thrasybulos, 3. Jh. v. Chr., Soo von Aineias, Woorseger im arkadische Mantineia. Z Olympia isch er zäme miteme Hund abbildet wore, miteme uufgschlitzte Buuch, so as d Lebere föreluegt. (Paus. 6.2.4f., 8.10.5)

## Öbeliferig
* Herodot: *Historie* 9.33
* Pindar: *Olympischi Ode* 6.28-72
* Pausanias: *Raise z Griecheland*: 3.11.5-8, 4.16.1, 6.2.4, 8.10.5

## Noowiis


## Literatuur
*
Chilonis (Frau des Theopompos)

D **Chilonis** () isch d Töchter vom Kleadas gsii und d Frau vom spartanische König Theopompos. 

Wo de Theopompos im Erste Messenische Chrieg vo Arkader gfange gnoo woren isch, isch d Chilonis zo de Finde gange, wo ere erlobt hend, as si en im Gfengis tar go bsueche. Si hend den Klaider tuuscht und de Theopompos isch ase frai choo. Er hett den e Priesteri vo de Demeter as Gaisle gnoo, bis sini Frau freigloo woren isch.

## Quelle
* Polyainos: *Strategmata* 8.34
* Quintilianus *institutio oratoria* 22.17.29
* Plutarch: *Lykurg* 7.2

## Literatur
*
Archidamos (Sohn des Theopompos)

De **Archidamos** () isch e Spartaer usem Huus vo de Eurypontide gsii. Er isch de Soo vom König Theopompos und de Vatter vom König Zeuxidamos. Er isch vor sim Vatter gstorbe.

## Quelle
* Pausanias: *Raise z Griecheland* 3.7.5