open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Interlingue

**Interlingue** isch â kinschtliche Sprôch, mô dr baltâdeitsch Lährer Edgar von Wahl (au „… de Wahl“) em Jôhr 1922 onder em Name **Occidental** vorgstellt hôt. Se isch ieberwiegend uff romanischem Matrial grindet, hôt aber au Zeig vo germanische Sprôcha iebernommâ (en der Hauptsach Englisch on Deitsch, on a bissle ebbes vo skandinavische Sprôchâ). Seid 1949 hoißt d Sprôch *Interlingue*.

## Teggschtbeispiel

## Literatur
* Edgar von Wahl: ''Radicarium directiv del Lingue International (Occidental) in 8 lingues.'' Tallinn 1925.
* Ilmari Federn (Hrsg.): *Spiritu de Occidental. Li Ovre de Edgar de Wahl.* Chapelle 1938.
* E. Pigal (Hrsg.): *Occidental die Weltsprache. Einführung samt Lehrkursus, Lesestücken, Häufigkeitswörterverzeichnis u.&nbsp;a.* Beiträge von E.&nbsp;Graber, K.&nbsp;Janotta, E.&nbsp;Pigal, J.&nbsp;Prorók, A.&nbsp;Z.&nbsp;Ramstedt und E.&nbsp;v.&nbsp;Wahl. Franckh’sche Verlagshandlung, Stuttgart 1930.
* F. Haas: *Die heutige Situation der Weltsprachenfrage, Occidental-Interlingue (1944).* In: *Die Nation* (pdf).

## Weblink

* D Jôhrgäng 1926–1950 vo dr Zeitschrift »Cosmoglotta«
* Occidental-Sprôchkurs uf Deitsch
* Esperanto-Spuren im Occidental
* Occidental-Mailliste
* Zeitschrift IE-Munde
* Grosses Modernes Wörterbuch Interlingue (Occidental) - Deutsch
Corinna Werwigk-Hertneck

D **Corinna Werwigk-Hertneck** (* 23. Novämber 1952 z Stuegert; † 5. Septämber 2023 au deert) sich e dytschi Bolitikeri (FDP) gsii. Si isch vu 2002 bis 2004 Juschtizminischteri un Uusländerbeufdraiti z Baade-Wiirtebäärg gsii.

## Uusbildig un Beruef
Vu 1972 bis 1977 het si Räächtswisseschafte z Kiel un Dibenga studiert. No dr Referendaarzyt z Stuegert het si syter 1981 as Räächtsaawälti gschafft. Si isch Fachaawälti fir Familie- un Eerbräächt un Paartneri in ere Aawaltskanzlei mit Sitz z Stuegert gsii.

Si isch in verschiidene Beruefsorganisaziooneaktiiv Mitglid gsii, z.&nbsp;B. im Voorstand vu dr Räächtsaawaltschammere Stuegert, im Dytsche Aawaltverain (DAV) un in dr Dytsche Verainigung fir Eerbräächt un Vermeegesnoofolg (DVEV).

## Bolitik
D Corinna Werwigk-Hertneck isch syt 1984 Mitgliid vu dr FDP gsii. Anne 1996 isch si d Kandidaati vu ire Bartei fir s Amt vu dr Ooberbuurgermaischteri vu dr Landeshauptstadt Stuegert gsii. Im Joor 1997 isch si in Landesvoorstand vu dr baade-wiirtebäärgische FDP gweelt woore. Zwai Joor speeter, anne 1999, isch si fir d FDP in Gmairoot vu Stuegert yyzooge un isch deert au stellverdrättendi Frakzioonsvoorsitzeri woore.

### Minischteramt
Dr Minischterbresidänt Erwin Teufel het si anne 2002 as Juschtizminischteri in s Kabinett vu Baade-Wiiretbäärg gruefe. Derzue het si au s Amt vu dr Integrazioonsbeufdraite vu dr Landesregierig ibernuu. Ab Juli 2004 isch si stellverdrättendi Landesvoorsitzeri vu dr baade-wiirtebäärgische FDP gsii. Am 22. Juli 2004 isch si vu ire Regierigsämter zruggdrätte, wu d Staatsaawaltschaft gege si het aafange ermittle. Ire isch voorgwoorfe woore, si heeb im Summer 2004 in verschiidene Delifonaat em Wiirtschaftsminischter Walter Döring Detail us dr Ermittlige geege iin verzelt. Am 27. Septämber 2007 het s Landgriicht Stuegert sii zuen ere Freihaitsstoof vu aim Joor wäge Verroot vu Dienschtghaimnis veruurdailt, d Stroof isch zur Bewärig uusgsetzt woore.

## Eerenamtlig Engaschmänt
Si isch syt 2003 Mitgliid vu dr Verainigung vu liberaale Jurischte z Baade-Wiirtebäärg gsii. Vu 2003 bis 2013 isch si Voorsitzeri un bis 2019 no Sachverständigi vum FDP-Bundesfachuusschuss Inne un Räächt gsii. D Corinna Werwigk-Hertneck isch syt 2004 Mitgliid bi Terre des Femmes gsii un syt 2007 Beglaitkrais-Mitgliid vu YASEMIN z Stuegert, ere Berootigsstell fir jungi Migrantene.

## Privaatlääbe
D Corinna Werwigk-Hertneck isch evangeelisch gsii, ghyroote un het zwee Siin ghaa un au Änkelchinder.

## Weblink
* 
*  uf anwalt-stuttgart.de

## Fueßnote
Maya Diab

D’ **Maya Diab** (àrààwerisch  ; * 12. Nowamber 1980 z’ Aschrafiyya, Beirut) ìsch a libàneesischa Popsangera, Schàuischpììlera, Farnsahmoderàtoora un Modäll.

## ìhr Laawa un Kàrriar

D’ Maya Diab ìsch ìm Bezirk Aschrafiyya z’ Beirut ìn’ra griachisch-orthodoxa Fàmilia-n-uff d’ Walt kumma. Sa ìsch d’ jìngschta vu viar Gschwìschterta. Sa hàt àn dr Libàneesischa Ünwiärsiteet gschtudiart.

Ànna 1996 hàt d’ Diab mìt 16 Joohra d’ guldiga-n-Üsszaichnung fìr Mooda bii dr Farnsahsandung *Studio El Fan* gwunna. Ànna 1998 hàt sa àm Scheenaitswättbewarb Miss Libànon tailgnumma. Ànna 2000 ìsch sa nochamol ìn dr Sandung *Studio El Fan* z’ sah gsìì, dàsmol ìn dr Kàtegorii „Farnsahmoderàzioon“. Ànna 2001 ìsch sa Mìtglììd vu dr Popband The 4 Cats worra. Ànna 2007 ìsch sa naawa The 4 Cats un em Hany Ramzy ìm Film *Asad W Arbaa Kotat* z’ sah gsìì. D’rnooh hàt sa ànna 2009 un 2010 ìn da Farnsahseria *Kalam Niswan* un *El Donia Heik* gschpììlt. Ànna 2010 hàt sa d’ Band The 4 Cats fààraloo. Ànna 2011 hàt sa ìhr äärscht Liad *Habibi* loo veräffentliga. Ìm saalwa Joohr ìsch ìhr Liad *Sawa* zamma mìt’m Ramy Ayach üssagànga. Ànna 2011 hàt àui d’ Diab ìhra äärschta Farnsahsandung *Heik Menghanni* uff MTV moderiart. D’rnooh hàt sa ànna 2012 d’ Sandung *Deal or no deal: El Ikhtiyar* uff Al-Nahar moderiart, wia àui d’ Sandung *Ask The Arabs* uff MBC ànna 2016. Ìm Oktoower 2020 ìsch sa vu dr Àrààwischa Moodakàmmer zem „Moodaikoona vu dr àrààwischa Walt“ ärnännt worra. Ìm saalwa Moneet hàt sa d’ Äffnung vu dr 12. Arab Fashion Week z’ Dubai ààgsajt.

Ànna 2006 hàt d’ Diab dr moslämischa Gschaftsmànn Abbas Nasser ghiiroota. S’ Pààr hàt a Tochter nàmmens Kai bikumma un hàt sìch ànna 2017 loo schaida.

Ìm Wàcksmüsee Madame Tussauds z’ Dubai ìsch a Schtàtüüta vu dr Maya Diab z’ sah.

## ìhra Diskogràfii
### Àlba
; Schtüdioàlba
* 2015: *#MyMaya*
* 2023: *My Maya I*
* 2023: *#MyMayaV*

; Live-Àlba
* 2015: *Maya Live*

; EPs
* 2023: *My Maya II*
* 2023: *My Maya III*
* 2023: *My Maya IV*

### Sìnggels

## ìhra Filmogràfii
* 2007: *Asad W Arbaa Kotat*
* 2009: *Kalam Niswan* (Farnsahseria) ìn dr Rolla vu dr Batoul
* 2010: *El Donia Heik* (Farnsahseria)

## Lìteràtüür ìwwer sìe
* 

## Weblìnks

* Ìn dr Maya Diab ìhra offiziälla Websitta (anglisch)
* 
* 
* Maya Diab ìn dr Dàtabànk *elCinema.com* (àrààwerisch)
* 
* 
* 

## Ainzelnoohwiisa
Johann Dähler

Dr **Johann Dähler** isch en Puur vo Fruthwile, Thurgau gsi. Dr Dähler isch bekannt dafür dass är in dr Elfebeiküschte emol dr gröscht Ananasproduzänt gsi isch. Är isch oft au Ananaskönig gnennt worde.

Dr Johann Dähler isch inere Buurefamilie ufgwachse, und het vier Brüedere und fünf Schwöschtere ka. Er het dr elterlichi Hof, der Eggishof zämme mit sine Brüedere übernoh, was nit grad traditionell gsi isch. Im Joor 1973, het dr Johann Dähler sich in Zentralafrika niedergloo und dört dr Bevölkerig gholfe, Tomate uffzieh. D’Landwirtschaftsschuel, wo er in dr Schwiz bsuecht het, het dört es Tomateaabauprojäkt unterstützt. Nachdem im Joor 1977 dr Bokassa sich zum Kaiser vo Zentralafrika krönt het, isch d’Finanzierig vom Tomateprojäkt nümme gwährleischtet gsi und er het sich entschlosse nach Costa Rica in Zentralamerika z’reise. Sis Schiff het aber in Abidjan, dr Hauptstadt vo dr Elfebäiküschte aaglegt und dört isch em denn kurz langwiilig worde. No het er Arbet gsuecht, bimene Ananasproduzänt vo Norwege e stell beko und isch bald bis zum Gschäftsführer ufgstiige. Bald het er au sini eigeni Plantage kauft. Im 1979 het er zämme mit sine Brüedere e Firma gründet mit welere Ananas in d’Schwiz exportiert het. An dr Elfebäiküschte het dr Johann Dähler zwüschezytlich en Ananasplantage vo um die 2000 Hektare Land und mit 1500 Aagstellte gfüehrt. Für bis zu 50% vom Ananasimport vo dr Schwiz isch er ufkoh und s Bundesamt für Ussewirtschaft (Seco) het dr Johann Dähler als es Bispil für e glungeni Entwickligshilf aagfüehrt. Kurz vor 2000 isches denn aber mit em Ananaspriis aabegange, und er het sy Ananasfarm müesse uffgäh.  

Im 2000 isch er mit dr Familie, also de vier Kinder und sinere Ehefrau zrugg ind Schwyz ko, wo sini Kinder d’Schuel bsuecht hän. Im 2003 het er in Costa Rica 380 Hektare land kauft, wo er wieder Ananas aapflanzt het. Do drby isch er finanziell vom Fredy Hiestand vo Bade unterstützt worde. Im 2009 hän den sini 3 Söhn d’Leitig vom Betrieb übernoh. D’Dählers bsitze unterdesse 780 Hektare in Costa Rica vo wellne 480 für d’Ananasproduktion bstimmt sind. 

Im 2010 isch dr Johann Dähler wieder ind Elfebäiküschte zrugg, wo är in Tiassalé wohlwollend empfange worde isch. Es Joor druff, isch er zum Ehrebürger vo Tiassalé ernennt worde. Im 2012 het dr Johann Dähler denn 470 Hektare um Tiassalé wieder könne zruggkaufe. 100 Hektare het der Dähler em Fredy Hiestand überloh, wo druf au wot Cacao für sini Schoggigipfeli kultiviere. Dr Johann Dähler isch es paar Joor in Weschtafrika bliibe, und het Kautschukbäum kultiviert. En Herzinfarkt het en wieder in de Schwiz gfüehrt wo er es bessers Klima erwartet het. Im September 2023 isch dr Johann Dähler im Inselspital in Bern gstorbe.

## Äinzelnoochwiis
Johann Georg Dahler

Dr **Johann Georg Dahler** (frànzeesch *Jean-Georges Dahler*, làtiinisch *Jo(h)annes Georgius*; * 7. Dezamber 1760 z’ Schtroossburi; † 27. Jüüni 1832 àui doo) ìsch a elsassischer evànggelischer Theolog, Filoloog un Hochschüallehrer gsìì. Ar hàt vor àllem àn dr Hochschüal fìr Evànggelischa Theologii z’ Schtroossburi glehrt.

## sii Laawa
Dr Johann Georg Thaler ìsch dr Suhn vum Schtroossburjer Handler Franz Thaler un dam siinera Fràui Maria Barbara Hammerer (1724–96) gsìì.

Àb 7 Joohra ìsch’r ìns Protäschtàntischa Gümnààsium gànga. D’rnooh hàt’r àn dr Üniwärsiteet vu Schtroossburi Filosofii un Schproochwìssaschàft gschtudiart — bii siina Profasser sìnn dr Jeremias Jakob Oberlin un dr Johànnis Schweighäuser gsìì. Ar hàt a äärschta Dokteràrwet unter’m Tìtel *Exercitationes in appiani Alexandrini romanas historias* gschrììwa. Z’ Schtroossburi hàt’r àui evànggelischa Gotteslehr gschtudiart un hàt ànna 1786 a Dokteràrwet ìwwer ìm Jean-Baptiste Gaspard d’Ansse de Villoison siina näija Ìwwersätzung vu da Schprìch vum Salomo gschrììwa. Ar hàt nìt Pfàrrer wälla wara, àlso hàt’r änder semitischa Schproocha gschtudiart — d’rfìr ìsch’r bis 1788 àn d’ Üniwärsiteet vu Jena, Leipzig un Göttinga gànga un hàt d’ Unterrìchta vum Johann Gottfried Eichhorn, vum Johann Jakob Griesbach un vum Christian Gottlob Heyne gfolgt. Ar hàt zamma mìt’m Eichhorn gschàfft, fìr a näija Wärsioon vum Johànnis Simonis sii Wärterbüach vum Àlthebräischa veräffentliga.

Wahrend dr Frànzeescha Revoluzioon hàt dr Dahler nìt àn dr Hochschüal känna lehra. Ar ìsch àlso Griachischlehrer àm Protäschtàntischa Gümnààsium worra un ìsch schpeeter Dirakter vum Schtroossburjer Wilhelmita-Schtìft un àui Prìwààtdozänt àm Protäschtàntischa Seminààri gsìì. Naawadràà ìsch’r Vikààr z’ Bìscha gsìì un ìsch ànna 1795 Vìzapfàrrer z’ Ìllkìrch worra. Schliasslig ìsch’r ànna 1819 Profasser fìr biblischa Täkschtärkläärung àn dr Schtrossburjer Hochschüal fìr Evànggelischa Theologii worra. Ànna 1831 ìsch’r doo Profasser fìr Dogmàtik worra. Ìm Joohr druff ìsch’r gschtoorwa.

Àm 28. Jüüni 1799 hàt dr Dahler d’ Schtroossburjera Christine Lydie Lorentz (1779–1800) ghiiroota ghàà. Sa ìsch d’ Tochter vum Pfàrrer Sigmund Friedrich Lorenz gsìì, wo àn dr Schtroossburjer Hochschüal fìr Evànggelischa Theologii glehrt hàt un Owerschüalàmtslaiter vu dr Üniwärsiteet vu Schtroossburi worra-n-ìsch. Àm 15. Oktoower 1803 hàt’r ìn zwaiter Eha d’ Schtroossburjera Maria Elisabeth Wachter (1779–1855), d’ Tochter vum Johànnis Heinrich Wachter, ghiiroota. Domìt ìsch’r Schwooger vum Offiziar un Ägüptaforscher Jakob Friedrich Birr worra.

## d’ Biacher, wo-n-’r gschrììwa hàt (Üsswàhl)
* *Animadversiones in Versionem Graecam Proverbior. Salom. ex Veneta S. Marci Bibliotheca Nuper Editam*, Schtroossburi 1786
* *Die Denk- und Sittenspruche Salomos*, Schtroossburi 1810
* *De Libroarum Paraliponenum Auctoritate atque Fide*, Schtroossburi 1819

## Lìteràtüür
* 
* 
*  
* 

## Weblìnks
Oberrhein Messe

D **Owerrhin Mäss**, in dr Region Offeburg au Herbschtmäss gnännt, isch e Veraastaltung vun de Messe Offenburg-Ortenau GmbH. Mit rund 85.000 Bsuecher*ne all Johr isch d Owerrhin Mäss aini vun de greschte Mässe z Bade-Wirttebärg, wu grichtet isch an Endverbrucher 

Grindet wore isch d Owerrhin Mäss im Johr 1924, dodemit zellt si zue de traditionsrichschte Veraastaltunge z Ditschland.

D Mäss geht nin Däg un isch all johr im Spotjohr. Aafange duet si immer am letschte Wucheänd im September. D Offeburger Mässgsellschaft inszeniert die Veraastaltung all Johr nei. Si setzt uf Iikaufe, Spaß, Freizitwärt un e Sunderschau, wu all Johr andersch isch.

Bi de Owerrhin Mäss sin all johr iwer 500 Uussteller verdrätte. Si biete ihri Produkt un Dienschtlaischtunge in 27 Halleabschnitt un Zälthalle uf 12.000 m² un au im Freigländ uf rund 10.000 m² Uusstellungsflech an. S Portfolio vun de Uusstellung umfasst verschideni Bransche:
* Energi, Baue, Wohne
* Luxus & Lifestyle
* Dienschtlaistunge (in de Beraich Finanzberatung, Banke un Versicherunge)
* Gnuss (Kulinarischs)
* Programm zum Erläwe (Modeschaue, Ainzelveraastaltunge etc.)
* Kinderabenteuer (Dierhall, …)
* Aktiv unterwägs (Sportklaider un -grät, Fahrreder etc.)
* Beauty & Wellness

E wichtig Elemänt vun de Mäss sin di ufwändige Sunderschaue. In de letschte Johr sin de zum Baischpil d Theme „Mittelalter“, „Mythos Wild West“ (Sammlung Bründl) oder „Afrika mit allen Sinnen genießen“ gsin. Im Johr 2011 het de Veraastalter s Thema „Schätze der chinesischen Kaiserreiche“ ufgriffe. 

## Weblink
* Offizielli Website

## Fueßnote
Beat Jans

Dr **Beat Jans** (* 12. Juli 1964) isch en Umwältwisseschaftler und en Politiker vo de Sozialdemokratische Partei (SP). Er isch zur Zyt dr Präsident vom Basler Regierigsroot und het vorher im Basler Groossrot und Nazionalroot politisiert. Im September 2023 het er bekannt gäh, dass er als Noochfolger vom Alain Berset für e Bundesroot kandidiert und im Dezämber 2023 isch er zum Bundesroot gwählt worde.

## Früeche Werdegang und Uusbilding
Dr Beat Jans isch am 12. Juli 1964 in Basel als Sohn vom Anton Jans und dr Maria Jans (geb. Ober) uf d Wält cho. Ufgwachse isch er in Riehe. Sy Muetter isch nach em Zwäite Weltkrieg von Dütschland in d'Schwiz iigwandere.

Sini Lehr als Puur het er im Joor 1985 abgschlosse. Drno het er e Wiiterbildig zum Agrotechniker am Technikum für Tropischi Landwirtschaft gmacht wo er im Joor 1987 abgschlosse het. Dr Abschluss als Umwältnatuurwisseschaftler vo dr ETH in Züri het er im 1994 beko.

## Brueflichi Wärdegang
Dr Beat Jans het e Stell bi dr Helvetas aaträtte, wo är zwüsche 1987 und 1989 in Entwiggligsprojäkt in Paraguay und Haiti tätig gsi isch. Vo 2000 bis 2010 isch er uff verschidene Positione bi dr Pro Natura tätig gsi, unter anderem als es Mitglied vo dr Gschäftsleitig. Bi dr Pro Natura isch er anne 2010 denn zruggträte wo er sis Amt als Nationaalrot aarträte het. Zwüsche 2010 und 2014 isch er bi dr ecos fürs Ressort Natur zueständig gsi.

## Politischi Laufbahn
Dr Beat Jans isch dr SP anne 1998 biiträte und dr SP in Basel-Stadt zwüsche 2000 und 2005 au als Präsident voorgstande. Syt em 2001 isch er für d'SP im Basler Groosse Root gsässe. Nochdäm er im 2010 für de Paul Rechsteiner in Nazionalroot noochegruggt isch, isch er aber no im Basler Groossroot bliibe und erscht im 2011 zruggträte. Im Nazionalroot isch er im 2011, 2015 und 2019 jewiils widrgwählt worde. Nochdäm klar worde isch dass d'Anita Fetz nümmi wot als Ständeröötin aaträtte, het er kurz als ihre Noochfolger kandidiert, denn aber sinere Parteikollegin Eva Herzog dr Vortritt glo, demit d'SP mit ere Frau im Ständeroot ka vertrete syy. 

Im Dezämber 2015 isch er als Noochfolger vo de Jaqueline Fehr zum Vize-Präsidänt vo dr SP gwählt worde. Vo däm Amt isch er im 2020 zruggträtte.

Am 25 October 2020 isch er in dr Basler Regierigsrot gwählt worde, und im November zu sim Presidänt. D' Sarah Wyss isch für ihn in dr Nazionalroot noochegruggt. Im Septämber 2023 het er bekannt gäh dass er für d'Noochfolg vom zruggträtende Bundesroot Alain Berset möcht kandidiere und am 25 Novämber sind dr Beat Jans und dr Bündner Jon Pult beidi als die offizielle Kandidate vo dr SP bekanntgäh worde. Am 13. Dezämber isch der Beat Jans im dritte Wahlgang zum Bundesroot gwählt worde.

## Familie
Dr Beat Jans isch sit em Juni 2004 mit dr Amerikanere Tracy Renee Glass g'hürote.  Sy hän zwei Töchtere. 

## Weblink

* Website vom Beat Jans
* 
* Regierungspräsident Beat Jans uf dr Website vom Präsidialdepartement Basel-Stadt
* Beat Jans uf dr Website vom Regierigsroot Basel
* Beat Jans uf dr Website vom Grosse Root vom Kanton Basel-Stadt

## Kwelle
Siblingerhöhe

D **Siblinger Höh** isch è Pässli am Südfuèß vum Randè-Massyv i dè Schwyz , wo vo H 14 übberquert wörd, welli widderum Schaffuusè mit Schlaatè vobindè duèt . D Siblinger Höh lyt uff èrè Höchi vo .

## Geography

D Siblinger Höh lyt uff ènèm Sattel, wo dè Fuèss vum Langè Randè mit ènèm langzogènè Uusläufer vum Langè Randè vobindè duèt. Sèllè Uusläufer zièt sich in weschtlicher Richtig bis zum *Silschtig*  hyy un lauft aaschlièsslich am linkè Rand vum Wuètèdal uus. Dèsèll Uusläufer drènnt glychzitig s Schlaatemer Dalbeggi vum Obber-Chläggi.

## Vokeer

Früèner isch uff dè Passhöchi è Halteschtell vo dè Strõssebäänli (StSS) (1905 bis 1964) ygrichtet gsi, hüt züüged nu nò s Wartehüsli uff dè Passhöchi vo dè annedubaki vorby zuckelndè StSS.
Vor sèllèm Wartehüsli gòt d H 14 übber d Höh drübber. D H 14 chunnt vum Gränzübbergang Stüèlingè-Obberwisè un gòt witter durch Schlaatè un übbers *Zwärèbach*-Dal uff d Siblinger Höh uè. Ennèt vum Pass füürt d H 14 uff Siblingè im Obber-Chläggi un denn witter bis Schaffuusè. Nördlich vum Wartehüsli zwygt s Vobindigsschtrõss uff Gächlingè vo dè H 14 ab.
Ivette Löcker

D **Ivette Löcker** (* 1970 z Breagaz) isch e eeschtryychischi Reschiseeri un Produkzioonslaiteri. Si schafft vor allem im Beraich Dokumäntaarfilm.

## Lääbe
D Löcker isch z Sankt Michael im Lungau ufgwagse. Si het z Wien Slawischtik, Oschteuropäischi Gschiicht un Soziology studiert un 1997 dr Abschluss gmacht. Syter anne 1998 schafft si as Reschyassischtänti, Produkzioonskoordinatoori un Produkzioonslaiteri, syter 2006 as Reschiseeri un Autoori. Am Filmfeschtiwäl „Diagonale“ sich si 2011 fir *Nachtschichten* mit em *Grooße Diagonale-Bryys* uuszaichnet woore. 2017 het si dr Bryys in dr Dokumäntaarfilmspaarte fir *Was uns bindet* iiberchuu.

Ire Film *Nachtschichten* isch in d Edizioon „Der österreichische Film“ ufgnuu woore.

D Löcker läbt un schafft z Berlin.

## Uusglääseni Film
* 2008: *Marina und Sascha, Kohleschiffer* (Dokumäntaarfilm)
* 2011: *Nachtschichten* (Dokumäntaarfilm)
* 2013: *Vom (Über)Leben der Sonja Wolf* (Dokumentation, Reschy Christian Frosch)
* 2014: *Wenn es blendet, öffne die Augen* (Dokumäntaarfilm)
* 2017: *Was uns bindet* (Dokumäntaarfilm, Buech un Reschy)
* 2018: *Anja und Serjoscha* (Dokumäntaarfilm, Buech un Reschy)

## Uuszaichnige
* 2011: Grooße Bryys vu dr Diagonale fir *Nachtschichten* in dr Kategory *Dokumäntaarfilm*
* 2014: Outstanding Artist Award fir Film (Dokumäntaarfilm) 2014
* 2017: Grooße Bryys vu dr Diagonale fir *Was uns bindet* in dr Kategory *Dokumäntaarfilm*

## Weblink
* Offiziälli Websyte
* 
* 
* d Ivette Löcker uf dr Websyte vu dr A D A – austrian directors association österreichischer regieverband

## Fueßnote
Climbing Mulhouse Center

Dr **Climbing Mulhouse Center** (CMC) ìsch a Klaterverein z Milhüüsa. Do fìndet ma d heeschta ìnnawandig Klaterwànd vum Frànkrìch, mit’ra Heecha vu 29 Meter.

Ar befìndet sìch ìm renoviarta DMC-Viartel.

## Gschìchta
Dr Bàui vum Sààl gheert zum Renoviarungsprojakt vu da àlta Gebäi vu dr DMC Fàwrìk.

### Ìnduschtriella Vergàngaheit

Ànna 1893 sìn d großa Kàmii (65 Meter hoch) un s Gebäi àm Plàtz vum CMC bàuia worra.

D DMC Fàwrìk ìsch sallamols uf’ra moderna Àrt bàuia worra: mìt rota Bàchstei, wia z Mànchester. Dia rota Bàchstei sìn vu dr Mihüüser Firma „Lesage“  hargstellt worra, sa sìn vìel benutzt worra un gheera zu dr Milhüüser Fàwrìkalàndschàft. Vìel Gebäi sìn àls Sheds bàuia worra, aui wia ìn Anglànd, üs pràktischa Grìnda.

### Nèia Rìchtung
Noh 2000, wo a groß Teil vu dr Fàdaharstellung ghàlta hàt, hàt d Stàdt Milhüüsa d meischta Gebäi vum ehmàhliga DMC-Viartel àbkàuift, fer nèia Projakta àn dam Ort entwìckla.

Ànna 2011 ìsch eins vu dana Sheds-Gebäi, dàs wo dr Fàda ehmàlig entfarbt worra ìsch, dur a Brànd zersteert worra. As sìn numma noch d üssawandiga Müüra gstànda: a großer Verluscht, àwer aui a Vorteil, denn dr Plàtz ìsch dernoh frèi gsìì fer ebbis nèis bàuia.

Ànna 2016 hàt dr Bruce Coll a Projakt vorgstellt: a Schüel fer lehra klatra. Dr Àrchitekt ìsch dr Pierre Lynde gsìì. Noh mehrera Johra fer dàs entwìckla un finànziara, hàt ànna 2020 dr „Climbing Mulhouse Center“, mehr kennt unter dr Àbkìrzung „CMC“, känna ufmàcha.

Àm 21. Àuigscht 2020 hàt d Eräffnung vum CMC stàtt gfunda un àm 16. Septamber 2020 hàt ma d offiziella Iwèihung gfiirt.

## Àktivität vum CMC Climbing Mulhouse Center

Mìt’ra 25 Meter hoch Wànd, ìsch dr CMC Climbing Mulhouse Center a ìntressànter Trainingsort fer Bargstiiger. D verschìedena Wand düen a breiter Publikum ààziaga, as gìtt mankmol Mànnschàfta wo vu witt har kämma.

S Verein nìmmt aui Teil zum kültürella Lawa z Milhüüsa. As màcht mìt àn verschìedena Faschter, s Johr dura, zum Beispiel Oschtra,Hàsasüecha àn dr Oschtra (fr) s Müsikfascht, ’s düet aui Verààstàltunga ufstella, oder a Ort z Verfiagung stella fer Wettbewerb vum heechschta Kapla-Turm.

## Link
* Offiziella Sitta vum CMC (frànzeesch)

## Referanza
Perkussion (Musik)

**Tschätterle** wörd hochdütsch als **Perkussion** bezeichnèt (änglisch **Percussion** vom latynischè *percussio* „Schlaa“, „Tagt“, vom *percutere*, „schlaa“). Perkussion isch dè Obberbegriff für s Spiyl vo allnè Musiginschtrumènt us èm Beryych vo dè Schlag- un Effèktinschtrumänt. Tschätterle ghörèd zuè dè älteschtè Formè vo Inschtrumänt, wè-mò z. B. vum Händklatschè odder Händdrummlè uusgòt. 
I dè modernè populärè Musig sowiè im Schlagwärch von èm klassischè Orcheschter wörrèd d Perkussionsinschtrumänt unabhängig vo dè Zämmèghörigkeit bzgl. Hèrkumpft odder kulturellèm Urschprung mitnand kombinyrt.

## Unterscheidigè
Im allgmeinè Sprõchgebruuch vo dè Pop- un Rockmusig wörd zwǜschè m „Schlagzüüg“ (drum set) un dè „suschtigè Perkussion“ (Latin-, African-, Orièntpercussion u.&nbsp;v.&nbsp;a.) unterschiddè. Sèlli Unterscheidig dèvu, well s Schlagzüüg è variabli Zämmèschtellig vo voschiddènè Drümmele un Tschätterle isch, wo uff è Musigrichtig aabasst isch. Für bschtimmti Tschätterle Conga, Bongos, Timbales un Maracas, bruucht mò spèzièlli Schlag- odder Spilltechnigè, wo èn Schlagzüüger (im ängèrè popularmusigalischè Sinn) nit immer bhèrrscht&nbsp;– un umkeert. Zuèdèm muè jeddes Inschtrumänt (Schlagzüüg un Tschätterle) mit èrè Person bsetzt sy, wenn sy glychzitig klingè söllèd.

## Tschätterle Effäkt
Tschätterle Effäkt lôn sich au uff Inschtrumänt schpillè, wo nit primär dèfür gmacht sin. Sy wörrèd bsunders i dè Musig sit èm 20. Johrhundert als spezièlli Uusdruggsmittel ygsetzt. Sy chönnèd byschpillswyys durch Klappèschlaa bi Blõsinschtrumänt odder Chlopfè mit èm Holz von èm Bogè uff dè Korpus von èm Sitèinschtrumänt broduzyrt wörrè. Au bi dè Gitarrè wörrèd sy öfter im Jazz odder bi Solo-Uffdritt durch Chlopfè, Schlaa odder Tippè uff dè Korpus uusgfüürt (dèmit keini Schäddè git, wörd mèngmòl mit chlynè Holzblättle gschpillt, wo ebbèfalls zuè nèm perkussivè Klang füürèd). Au è präparyrtes Klavyr cha mò für Tschätterle Effäkt bruuchè.

Gsungèni Tschätterle Effäkt im Hip-Hop odder im modernè A-cappella-Gsang vo Gsangsensemble nennt mò Vocal Percussion odder Beatboxing.

È baar Vogelartè, öppè Spächt, chönnèd tschättèrè.

## Tschätterle (Uuswaal)

* Axatse
* Bodhrán
* Bongos
* Cabasa
* Cajón
* Conga
* Röörègloggè
* Davul
* Darbuka
* Djembé
* Ghatam
* Gong
* Kanjira
* Löffel
* Marimba
* Mridangam
* Shékere
* Tabla
* Taiko
* Tamburin
* Tamtam
* Timbales

## Luèg au
* Objèkt-Tschätterle

## Weblinggs
Saint-Imoges

**Saint-Imoges**  ìsch a frànzeescha Gmainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa gheert zem Arrondissement Épernay un zem Kanton Épernay-1. D’ Iiwoohner nänna m’r *Saint-Imogiennes*  (fìr d’ Fràuija) un *Saint-Imogiens*  (fìr d’ Manner).

## Geogràfii
Z’ Saint-Imoges äntschprìngt dr Fluss Ardre. Umgaa wìrd Saint-Imoges vu da Nochbergmainda Sermiers ìm Norda, Germaine ìm Oschta, Mutigny ìm Südoschta, Champillon ìm Süüda, Hautvillers ìm Südwäschta so wia Nanteuil-la-Forêt ìm Wäschta un Nordwäschta.

## Äntwìcklung vu dr Beveelkerung

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ romàànischa kàthoolischa Kìrìch Notre-Dame-du-Chêne („Unsra Liawa Fràui àm Aicha“) üss’m Joohr 1508. S’ Glockaschpììl mìt fìmf Gleckla üss’m 19. Joohrhundert ìsch zitter 1987 àls Objakt bii da Monuments historiques gschìtzt. Àui a Holzgmäld vu dr hailiga Margarita üss’m 17. Joohrhundert ìsch sallamols klàssifiziart gsìì, àwwer ’s ìsch ìm Äärschta Waltkriag verloora worra. Ìn dr Kìrìch ìsch a Holzschtàtüütla vu dr Jumpfra Mària üss’m 13. Joohrhundert, wo vu’ma Holzhàuijer wììder uffgfunda worra-n-ìsch.
* d’ saalwa Schtàtüütla ìsch àui ìn’ma Aicha biim Dorf uff’m Jàkobswaag z’ fìnda. Dr Bàuim, womm’r „Jumpfraaicha“ (uff Frànzeesch *le Chêne à la Vierge*) nänna, ìsch ànna 1880 vum Arzbischoof Benoît-Marie Langénieux gwäiht worra.
* frànzeescher un britischer Militäärfrììdhoof üss’m Äärscha Waltkriag. Doo sìnn 21 frànzeescha un 70 britischa Soldààta beardigt, wo ìm Summer 1918 umbrocht worra sìnn. Drunter ìsch a unbekànnter britischer Soldààt.
* d’ Bàchschtaifàwrìk vu Bellevue, àm Ort Le Vertin, ìsch ànna 1869 bàuia worra un ìsch bis ìn da 1930 Joohra àktiiv gsìì. Hìtt sìnn noch s’ Kàmii un a Kohla-n-ofa z’ sah. Witterscht ìsch àui biim Üssfàhrt üss Champillon dr Bàhnschtaig vu dr Fàwrìk z’ sah.
* d’ Bàchschtaifàwrìk vum Bois-Joli ìsch ànna 1873 bàuia worra un hàt 12 Àrwaiter bschaftigt. Sa ìsch ìn da 1950. Joohra ìn a Saagaräi umgwàndelt un schliasslig ànna 1970 gschlossa worra. S’ Kàmii ìsch ànna 1996 àbgrìssa worra.
* jeedsjoohr fìndet z’ Saint-Imoges a Grìmpelmàrkt, wu zwìscha 15.000 un 20.000 Besüacher kumma. Domìt ìsch’r dr greeschta Grìmpelmàrkt ìm Département Marne. Àui Üsslander, wia zem Biischpììl Belgiar, kämma doo.


Rue de Reims. Saint-Imoges.jpg|d’ Rue de Reims
Mairie monument aux morts 06338.JPG|s’ Kriagsdankmool vor’m Roothüüs
Église cimetière 06287.JPG|d’ Kìrìch Notre-Dame-du-Chêne
St. Imoges Churchyard -5-2.jpg|ìm Kìrchhoof
Cimetière militaire 06325.JPG|dr Militäärfrììdhoof
Saint-Imoges, Étangs de la Neuville, le Grand Étang, berge sud-ouest.jpg|dr groossa Wäijer vu La Neuville


## Lüag àui
* d’ Lischta vu da Gmainda ìm Département Marne

## Lìteràtüür
* 

## Weblìnks

* Offiziälla Websitta vu dr Gmaindaverwàltung (frànzeesch)
* d’ Gmainda Saint-Imoges uff dr Websitta vum INSEE (frànzeesch)
* Saint-Imoges biim Främdaverkehrsàmt Hautvillers (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Kirchenprovinz Freiburg

D **Chilchebrovinz Fryburg**, au **Oberrhyynischi Chilchebrovinz**, isch e Chilchebrovinz vu dr Remisch-kadolische Chile z Dytschland.

## Geografy
D Chilchebrovinz goht mit dr Bischtimer *[[Erzbistum Freiburg|Fryburg]]* un *[[Bistum Rottenburg-Stuttgart|Rauteburg-Stuagert]]* iber ganz Bade-Wirttebärg. Mit em Bischtum Mainz umfasst s no großi Regione vu Hesse un chlaineri Biet vu Rhyyland-Bfalz.

## Gliderig
D Chilchebrovinz Fryburg umfasst die Bischtimer:

* Erzbischtum Fryburg
** Bischtum Mainz
** Bischtum Rauteburg-Stuagert

## Gschicht
Im Wiener Kongress 1815 sin d Abrdättige vu Biet vum Rych an Frankrych retuurgnuu woore, d Chilcehbrovinz Mainz, wu im Kunkerdat vu 1801 dur dr Napoléon ufglest wiren isch, isch aber nit wider yygrichte wore. Stattdäm het mer 1821 di nei *Oberrhyynisch Chilchebrovinz* mit em Metropolitansitz z Fryburg grindet. S Erzbischtum Fryburg isch glychzytig us em Bischtum Konschtanz un Dail vu dr Bischtimer Mainz, Stroßburi, Worms un Würzburg entstande (Zirkumskriptionsbulle *Provida solersque*). Dr erscht Bischof isch 1827 dr Fryburger Mischterbfaarer Bernhard Boll wore.

Zum neie Erzbischtum hän aafangs d Bischtimer Fulda, Limburg, Mainz un Rauteburg as Suffraganbischtimer zuegornet wore. Im Zug vum Preußenkunkerdat vu 1929 sin d Bischtum Limburg dr Chilchebrovinz Köln un s Bischtum Fulda dr Chilchebrovinz Paderborn zuegornet wore.

### Metropolite
Lueg d Lischte vu dr Erzbischef vu Fryburg
Tenor (Begriffsklärung)

**Tenoor** ([], mit volängertem *o(o)* wèg dè Bedonig uff dè zweitè Silbè, chunnt vum italiènischè *tenere* ‚haaltè‘) stòt für:
* Tenoor (Stimmlaag), hochi männlichi Gsangs-Stimmlaag
* Sänger mit Tenorschtimm, luèg au bi Lischtè vo bekanntè Sänger
* *Tenorinschtrumänt*, mittleri Stimmlaag vo Musiginschtrumänt, luèg öppè bi Tenorsaxophon odder Tenorhorn
* Tenoor (Suèchmaschinnè)

**Teenor** ([], Bedonig uff èm volängertè *e(e) un dè èrschtè Silbè) stòt für:
* [[Tenor (Urteil)]], Chèrn von èrè grichtlichè Entscheidig
* *Teenor*, wichtigè Strukturdon i dè Kirchèdonartè, luèg bi [[Rezitationston|Rezidationsdon]]


*'Tenor''' isch dè Vor-, Künschtler- odder Familiènammè vo folgendè Personè:
* Tenor Saw (1966–1988), jamaikanischè Singjay

* Jimi Tenor (* 1965), finnischè Musiger
* Siegrid Tenor-Alschausky (* 1954), dütschi Bolitikerin (SPD), MdL
Ursula Brunner

**Ursula Brunner** isch dr Name vu däne Lyt:
* Ursula Brunner (1925–2017), Schwyzer Bolitikeri (FDP) un Aktivischti fir faire Handel
* Ursula Brunner (1950–2019), Schwyzer Aawälti mit Schwärpunkt Umwälträcht
* Ursula Brunner (* 1961), Schwyzer Filmmacheri
Saanenmöser (Pass)

**Saanemöser** isch en Schwyzer Pass im Saanebiet / Kanton Bärn un zytglych en Ortsdeil vu de Gmaind Saane. Übber d Passhöchi mit ere Höchi vo 1279&nbsp;m&nbsp;ü.&nbsp;M. füürt d H 11, d Zwüüsimme un Saane vobindet, sowie (mit em 90 m lange Schitteldunnel) d MOB.

## Weblinggs
* Brofyl vu de Streggi vu Saane
* Brofyl vu de Streggi vu Zwüüsimme
Chilchzimmersattel

De **Chilchzimmersattel** isch en Schwyzer Pass im Faltejura im Süde vum Kanton Basel-Landschaft. Er lyt uff ere Höchi vu 991 m ü. M. zwǜsche de Gmeind Eptinge un Langebrugg.

D Passschtrõss zwüsche sellene beide Ortschafte isch e 9,7 km langi Landschtrõss mit Stygige bis zue 15 %. Die weschtlichi Ufffaart vu Langebrugg übberwindet fascht ooni Keere en Höeunterschyyd vo 288 m, die öschtlichi Ufffaart vu Eptinge het en Höeunterschyd vu 498 m un 9 Keere.

De Sattel isch ab em Zweite Wältchrieg vu de Sperrschtell am Untere Haueschtai gsicheret; i de nöchere Umgäbig finde sich Räscht vo de Feschtigsmuere vo de Feschtig Haueschtai, wo wôrend em Ärschte Wältchrieg aaglait worre sin. I sellere Zyt isch d Passschtrõss vo de Schwyzer Armee aaglait worre. I de Nöchi vum Chilchzimmersattel lyt sich d Bölcheflue, sellewäg wörd de Pass im Volksmund hüüfig au "Belche" odder "Bölche" benamst.
Welttierschutztag

Dr **Wältdierschutzdaag** isch e internazionaale Akzioonsdaag fir dr Dierschutz, wu am 4. Oktoober begange wiird.

## Gschiicht
Dr Wältdierschutzdaag goot uf e Voorschlaag vum Schriftsteller Heinrich Zimmermann us em Joor 1924 zrugg. Är het derno am 24. Meerz 1925 en eerschte Dierschutzdaag z Berlin organisiert, wu rund 5000 Lyt chuu sin. Är het dooderfiir in syre Zytschrit „Mensch und Hund“ gwoorbe ghaa. Vum 12. bis 17.&nbsp;Mai 1929 isch Wien zum dritte Mool dr Uusdraagisoort vum Internazionaale Dierschutzkungräss gsii, wu d Verdrätter*ne vu 152&nbsp;Dierschutzverain us 32&nbsp;Länder derbyy gsii sin. Dr Kungräss het e 23-Pinkt-Foorderigskateloog verabschiidet. Punkt&nbsp;23 het d Yyfierig vun eme „Dierschutzdaag“ voorgsää. Am 8.&nbsp;Mai 1931 het mer derno bim Internazionaale Dierschutzkungräss z Floränz fir dr 4.&nbsp;Oktoober dr eerscht internazionaal „Wältdierschutzdaag“ verchindet.

Am Wältdierschutzdaag git sin vyyl Länder Akzioone rund um dr Dierschutz. Dierschutzverain informiere iber aartgräächti Dierhaltig, mache ufmeerksaam uf d Situazioon in Dierhaim un Kampagne geege Dierqueelerei un geege Dierversuech.

An däm Daag maant mer an dr Hailig Franz vu Assisi, wu am Oobe vum 3.&nbsp;Oktoober 1226 gstoorben isch. Wel noch em doomoolige reemisch-antiike Verständnis d Zyt no Sunneuntergang scho zum negschte Daag zellt, also zum 4.&nbsp;Oktoober, isch där dr Namesdaag vum Franz woore. Dr Franz giltet as Grinder vum Franziskaaneroorde, volksdiimlig woore isch er vor allem dur syni Dierpreedige.

## Weblink

* World Federation for Animals (WFA): World Animal Day
* Deutscher Tierschutzbund: Pressemitteilung zum Welttierschutztag 2022
* NABU: Welttierschutztag
Renée Weibel

D **Renée Weibel** (* 23. Dezämber 1984 z Bärn) isch e Schwyzer Schauspiileri un Unternämeri.

## Lääbe
D Renée Weibel isch vu 2000 bis 2003 uf di staatli Ballettschuel Berlin gange un het dert iri Uusbildig as staatli briefti Bihnedänzeri abgschlosse. Derno het si verschideni Theaterrolle ibernuu. Zwische 2006 un 2009 isch si uf d Filmschauspiilschuel Berlin gange. Vu 2009 bis 2012 het d Renée Weibel in dr ARD-Serie *Verbotene Liebe* d „Helena Gräfin von Lahnstein“ gspiilt. Dert het si au ire Partner Dirk Moritz chännegleert, zytwys hän si au in dr Serie zäme ne Liebesbaar gspiilt. Anne 2018 sin si Eltere vun eme Suhn wore, 2019 hän si ghyrote. Im Septämber 2020 hän si zäme ne Dochter iberchuu.

Aktuäll isch d Weibel Inhaberi un Gschäftsfiereri vun eme Immobilienunternäme. 

## Theaterrolle
* 2003–2004: *Rusalka*
* 2003–2004: *Schwanensee*
* 2004: *Dornröschen*
* 2005–2006: *Das Phantom der Oper*

## Filmografy
* 2004: *Schnee im Sommer*
* 2008: *Uncut!*
* 2009: *Success*
* 2009: *Aktenzeichen XY/Serie Securitel*
* 2009–2012: *Verbotene Liebe*
* 2014: *Jojo sucht das Glück*
* 2015: *Alles was zählt*

## Fueßnote


## Weblink
* 
* d Renée Weibel bi ire Agäntur
* d Renée Weibel bi dw
* Instagram-Account vu dr Renée Weibel
Fähre Full-Waldshut

D **Fääri Full–Waldshuèt** isch è internationali Personèfääri uff èm Hochrhy un vokeert zwǜschè m Wyyler Jüppè, Gmaind Full-Reuèthal (Schwyz) un Waldshuèt (Dütschland). 

D Fäärvobindig exischtyrt sit èm 14. Johrhundert. S ygsetzte Faargaschtschiff, wo hützdaag übber dè Hochrhy pendlè duèt, wörd durch d Stadtwärch Waldshuèt-Düèngè bedribbè. S wörrèd au Rundfaartè uff èm aagschtautè Hochrhy bim Rhychraftwärch Albrugg-Dogèrè aabotè. Diè nägschti Fäärvobindig stròmobsi isch früèner zwǜschè Koblènz-Dorf un èm Fäärhuus i dè Waldshuèter Schmittenau übber dè Hochrhy pendlèt.

## Ländènè

D Ländi am rächtè Hochrhy-Ufer lyt am Fuèß vum Waldshuèter Altstadt-Felsè, uugfäär uff Höchi vom *Obbèrè Tor* z Waldshuèt. Zuègänglich isch d Ländi übber dè Uferwäg zwüschè dè Waldshuèter Stadtdeil *Schmittènau* un *Liedermatte* z erreichè. Ußerdèm git s èn Wäg übber d Rhyhaaldè, wo vo dè Rhyterrassè i dè Nôchi vum Obberè Tor bis a dè Uferwäg abbè gòt.

I dè Schmittènau git s bim Waldshuèter Campingblatz, öppè gegèübber vu dè Aarè-Mündig, è witteri Ländi am rächtè Ufer.
D Ländi am linkè Hochrhy-Ufer lyt bim Wyyler Jüppè im Fullerfäld. Am Rhy lyt d Fuller Ländi öppè 1,6 km unterhalb vo dè Aarèmündig in Hochrhy. Bi dèrrè Aaremündig git s obber- un unterhalb jewyyls è Ländi am linkè Hochrhy-Ufer, wo bi Bedarf bruucht wörrèd. Ußerdèm git s no è Bedarfs-Ländènè z Leibschtadt.

## Bedryb

D Fääri vo Waldshuèt gu Full un retour vokeert im Früèling bis Hèrbscht öppè 7 Mönet bro Johr. S git aktuèll (Stand: Oktobèr 2023) 6 Faardääg bro Wuchè. 

Èn Umlauf gòt bim Waldshuèter Aaleger los bis zuè dè Fuller Ländi, nõch èm churzè Halt gòt s zrugg uff Waldshuèt. D Fääri faart jewyls schräg gèg dè Strom aa, lòt sich im Strom driibè un drüllt churz vor èm gegèübberligèndè Ufer gèg dè Strom bis zuè dè Ländi. Dè glyche S-Bogè wörd in Gegèrichtig vollzogè. Dè gsamtè Umlauf beschriibt dèmnõch d Figur von èm Achter.

## Luèg au
* Lischtè vo dè Rhyfäärè
* Lischtè vo dè Fäärvobindigè i dè Schwyz
* Gränz zwǜschè Dütschland un dè Schwyz

## Weblinggs
* Details zum Schiff uff dè Websitè Binnenschifferforum.de
* Offizièlli Websitè vum Bedryyber

## Einzelnõchwyys
Guy Krneta

Dr **Guy Krneta** (* 24. Meerz 1964 z Bärn) isch e Schwyzer Biinenautoor un Schriftsteller.

## Lääbe
Scho uf em Gimnasium het dr Guy Krneta aafange Täxt un Lieder schryybe. Är het z Wien Theaterwisseschaft un z Bärn Mediziin studiert. Ab 1986 het dr Krneta am Stadttheater Bärn un am Theater Baasel as Reschyassischtänt gschafft. E Zyt lang isch er stellverdrättende Laiter vum Theaterfeschtiwäl AUAWIRLEBEN gsii, voreb er as Dramatuurg zeerscht uf Esslenga an di deertig Wiitebäärgisch Landesbiini un speeter ans Staatstheater Braunschweig gangen isch. Wun er retuur chuu isch in d Schwyz, het er e segsmoonetigi Haft wäge Dienschtverwaigerig abghockt, voreb er Co-Laiter vum Theaters Tuchlaube z Aarau wooren isch un as Dramatuurg am deertige freie Theater Marie aagfange het.

Dr Guy Krneta isch Mitgliid vu dr Autooregruppe *[[Bern ist überall]]* un stoot vyyl as Spoken-Word-Autoor uf dr Biini. Är schrybt uf Hoochdytsch un uf Schwyzerdytsch. Är gheert zue dääne Spoken-Word-Autoore, wu ere modäärne schwyzerdytsche Dialäktliteratuur wider Ufdriib gee hän. Derzue duet si dr Krneta kultuurbolitisch engaschiere, het unter anderem s Schwyzerisch Literatuurinschtitut z Biel iniziiert un isch Grindigsmitgliid vum Chinschtlernetzwäärch *Kunst + Politik*.

Dr Guy Krneta isch ghyroote mit dr Reschiseeri Ursina Greuel, läbt z Baasel un het vier Chinder.

## Uusglääseni Wäärch
### Theaterstugg
* 1987: *Legende vom Dolchstoss* (Uruffierig: Blechtheater Bärn)
* 1989: *Till Eulenspiegel* (Uruffierig: Stadttheater Bärn)
* 1990: *Niemals vergessen* (Uruffierig Blechtheater Bärn)
* 1992: *Der Faulpelz Paul Felz* (Uruffierig: Wiirtebäärgischi Landesbiini Esslenga)
* 1994: *Die Pferde stehen bereit* (Uruffierig: Club 111 Bärn)
* 1998: *Zwöi im Mai* (Uruffierig: Club 111 Bärn)
* 2000: *Schönweid* (Uruffierig: Tuchlaube Aarau)
* 2003: *Zmittst im Giätt uss* (Uruffierig: Schlachthuus Theater Bärn)
* 2004: *Das Leben ist viel zu kurz, um offene Weine zu trinken* (Uruffierig: Schlachthuus Theater Bärn)
* 2004: *E Summer lang, Irina* (Uruffierig: Theater Baasel)
* 2006: *E Schtau vou Reh* (Uruffierig: Theater Baasel)
* 2009: *Aktion Duback* (Uruffierig: Theater am Nöimärt Züri)

### Schrifte
* 2007: *Buumes*, Verlag Der gesunde Menschenversand, Luzern, ISBN 978-3-905825-04-6
* 2009: *Mittelland*, Verlag Der gesunde Menschenversand, Luzern, ISBN 978-3-905825-13-8
* 2014: *Unger üs*, Verlag Der gesunde Menschenversand, Luzern, ISBN 978-3-905825-90-9
* 2015: *rosa loui*, Verlag Der gesunde Menschenversand, Luzern, ISBN 978-3-03853-017-6

## Uusglääseni Uuszaichnige
* 1990: Bryys vu dr Stiftig fir d Feerderig vu dr Bärnische Mundartdramaatik
* 1996: Dytsche Juugedtheaterbryys – „Lobende Erwähnung“ fir *Ursel*
* 1997: Buechbryys vu dr Stadt Bärn
* 2003: Welti-Bryys
* 2010: Literatuurbryys vum Kanton Bärn
* 2012: Prix Suisseculture
* 2015: Schwyzer Literatuurbryys fir *Unger üs*

## Weblink
* 
* 
* ''Guy Krneta.'' Biografy un Bibliografy uf Viceversa Literatur
* Guy Krneta im gmainsaame Kateloog vu dr Hoochschuelbiblioteeke z Baasel un z Bärn un dr Schwyzerische Nazionaalbiblioteek

## Fueßnote
Vitibuckturm

Dè **Vitibuckturm** isch èn 37&nbsp;Meter hochè Uussichtsturm in Holzkonschtruktion uff èm Vitibuck, im Huusbärg vo Düèngè.

## Laag
Dè Gipfel vum Vitibuck (458&nbsp;Meter) lyt öppè 120&nbsp;Meter übber dè Altschtadt vo Düèngè. Dè Wäg zum Gipfel un èm Turm, wo druff stòt, füürt a dè ehemòligè Baddischè Buèrèschuèl vorby.

## Gschichtè
Dè ärschte Turm isch 1936 mit èrè Höchi vo 20&nbsp;Meter baut worrè. Ändi Auguscht 1975 isch dè Turm abbrännt. D Ursach hèt niè ermittlèt wörrè chönnè. Dè Neubau isch durch dè yheimischè Architäkt Willi Jockers im Septembèr 1979 ygweyyt worrè. Dörtzmòl isch èn 37&nbsp;Meter hochè Turm mit 131 Stufè in èrè intressantè Holzkonschtruktion baut worrè, wo-nè übberdachti Uussichtsblattform uff 25&nbsp;Meter hèt.  Sèll isch mit èm aaltè Turm nǜmmi möglich gsi, well d Bäum d Sicht vodeggt hèt. 2017 un 2018 isch dè Turm umfangrych renovyrt worrè. D Uussichtsblattform isch komplètt neu gschtaltet worrè; sèllèwäg hèt dè Turm èn Stägèdritt mee chriègt.

## Bauwyys
Dè Turm hèt èn dreieggigè Querschnitt, bschtòt also us drei Längsträger, wo mit Querträger mitnand vobundè sin. Näbb dè obberè Uussichtsblattform bschtòt dè Turm us drei Blattformè bis zum bedonyrtè Sockel.

VitibuckTurm Plattform.jpg|Sockel vum Vitibuckturm
VitibuckTurm Seitenansicht.jpg|D Sitewand vum Vitibuckturm
Vitibuck Turm In Gruener Hoelle.jpg|Dè Vitibuck vum Wäg am Fuèss hèr


## Uusbligg

D Uussichtsblattform macht èn Rundumluègi übber diè högschstè Baumwipfel vum Vitibuck wèg möglich, wo bi klarer Sichte dè Uusbligg vo dè Küssaburg bis zuè dè Alpèchètti ermöglichè duèt.

Lauchringen MitKleinemRanden VomVitibuck.jpg|Uusbligg vum Vitibuckturm uff Unter- un Obberlauchringe un de Chlyne Rande
Unterlauchringen MitB34A98-Kreuzung VomVitibuck.jpg|Uusbligg vum Vitibuckturm uff Unter- un Obberlauchringe
Tiengen BhfUndWestend MitB34UndAaremuendung VomVitibuck.jpg|Uusbligg vum Vitibuckturm uff s Düengemer Weschtänd


## Luèg au
* Lischtè vo dè Schwarzwälder Uussichtstürm

## Literadur
* Heinz Voellner: *Tiengen, Bild einer alten Stadt*, usègää v. dè Stadt Waldshuèt-Düèngè, 1987

## Weblinggs
* Stadt Waldshuèt-Düèngè

## Einzelnõchwyys
Dreieck

A **Dräiäck** ìsch a Vììläck un a geomeetrisch Gebìld. Ìn dr eukliidischa Geometrii ìsch’s d’ aifàchschta Figüür ìn dr Eewana, wo vu grààda Liinia begranzt wìrd. Siina Begranzungsliinia nänna m’r „Sitta“. Ìm Ìnnera vum Dräiäck schpànna sìch dräi Wìnkel uff, wo „Ìnnawìnkel“ haissa. D’ Schaitel vu dana Wìnkel nännt maa „Äckpìnkt“ vum Dräiäck. Ìn dr nìt-eukliidischa Geometrii fìnda m’r àui Dräiäcka; ìn dam Fàll mian àwwer d’ Begrazungsliinia Geodääta sìì.

Ìn dr Trigonometrii, a Tailgebiat vu dr Màthemàtik, schpììla Dräiäcka-n-a waasentliga Rolla.

## d’ verschììdana Dräiäcka, wo ’s gìtt

### nooh Sittalänga
* Unreegelmaasig Dräiäck
* Gliichschanklig Dräiäck
* Gliichsittig Dräiäck

### nooh Wìnkel
* Schpìtzwìnklig Dräiäck
* Rachtwìnklig Dräiäck
* Schtumpfwìnklig Dräiäck

D’ Schpìtz- un schumpfwìnkliga Dräiäcka känna m’r àui unter’m Nàmma *schiafwìnklig Dräiäck* zammafàssa.

## s’ àllgmaina Dräiäck
### Formla

## Lìteràtüür
* 
* 

## Weblìnks

* 
* Steve Phelps: ''A Tour of Triangle Geometry'' bii GeoGebra (änglisch)

## Ainzelnoohwiisa
Sulky Solar

De **Sulky Solar** isch es zwäisitzigs Auto vo de Bärner Solec Solar- & Elektromobil AG gsi.

De Sulky Solar isch zwüsched 1986 und 1990 pout worde. S isch s erschte Solarauto uf de Wält gsi, won in ere Serie pout worden isch. Es sind driisg Sulky verchauft worde. D Carosserie häd d Solcar im Usland fixfärtig vo me andere Auto kauft. S Nachfolgemodäll isch de Solec Riva gsi. 1989 häd en Sulky Solar a de Tour de Sol i de Kategorie *Seriefaarzüüg* mitgmacht.

## Lueg au
* Bild i de Autoenzyklopädie ''Allcarindex''

## Referänze
Tour de Sol

D **Tour de Sol** isch s erschte Ränne gsi für Faarzüüg won en Solaraatriib gha händ, statt en Verbränigsmotor fuhren. 

## Aafang

D Idee häd de Josef Jenni gha, won häd wele Reklame für Sunenenergii mache. De Markus Heimlicher, de Gschäftsfüerer vo de Schwizerische Vereinigung für Sunenenergii (SSES) häd wele zäige, das d Solarenergii nöd nume i häisse Gebiet funktioniert, sondern au i de Schwiiz. Organisiert hät si de Ingenieur und Solarunternämer Urs Muntwyler, won 2010 Profässer für Photovoltaik a de Bärner Fachhochschuel worden isch. Di erschti Tour de Sol isch 1985 gsi. Wil si so erfolgrich gsi isch, häds dänn fascht jedes Jaar eini gee, bi 1993.

## Di erschti Tour
Die erschti Tour de Sol isch 1985 i de Schwiiz i 5 Etappe vo Romanshorn über Winterthur bis uf Gämf gange. Am Start sind 73 Solarmobil losgfaare und 58 devo sind as Ziil cho. S Räne isch uf normale Strasse gsi, won nöd öppe gsperrt worde sind. D Faarer händ sich also müesse a ali Verchersregle halte. Gune häd es Solarmobil won vo de tüütsche Autofabrik Mercedes-Benz und em schwiizer Ingenieurbüro Alpha Real pout worden isch. D Faarzüüg händ Solarzäle uf em Dach gha und d Batterie händ höchschtens 480 Wp Leischtig oder Wp x 10 h Kapazität dörfe ha.

## Di zwäiti Tour
Di zwäitei Tour de Sol isch vo Friburg im Brisgau (Bade) bis uf Suhr (Aargau). Bi dem Räne isch s schnällschte Auto oni Zusatzaatriib bis zu 120 km/h gfaare. Di mittleri Gschwindigkäit isch 49 km/h gsi.

## Übersicht
* 1985: Romanshorn – Winterthur – Gämf
* 1986: Friburg (Br.) – Suhr
* 1987: Biel – Arosa
* 1988: Züri – Etoy VD
** 1988: s erschti Solarbooträne z Estavayer-le-Lac.
* 1989: Contone – Riifälde
* 1990: Schaffuse – Münsige
** 1990: *Tour de Sol Alpine* (uf Schnee): Länzerhäid – Valbella
* 1991: Suhr – Beatebärg
** 1991: *Tour de Sol Alpine* (uf Schnee): Länzerhäid-Valbella
* 1992: Pforzheim (Baden-Württemberg) – Saas-Fee
* 1991 Tour de Sol Alpine (uf Schnee): Arosa
* 1993: Luzärn – Adelbode

## Quälle und Weblinks

* Zwei Radiosendungen zum 30-Jahr-Jubiläum
* Interview mit Josef Jenni in 2008
* Video von einigen Tour-de-Sol-85-Fahrzeugen 
* https://www.youtube.com/watch?v=GxIKFzr7bdc&t=304s Dasselbe Video und viele andere auf Youtube
* Publikationen zur Tour de Sol inklusive Reglementen im Katalog Helveticat der Schweizerischen Nationalbibliothek
* R. Reichel: ''Tour de Sol, elektromobiler Neubeginn vor 30 Jahren'', EMobile plus solar Nr. 97 – Sommer 2015, S. 5–13
* Bilder am Etappenziel St.Gallen aus dem Jahr 1987
Solec Solar- & Elektromobil AG

D **Solec Solar- & Elektromobil AG** isch e Schwiizer Autohärsteller im Kanton Bärn gsi.

## Gschicht
D Firma Solec isch am 8. Septämber 1988 z Zollikofe gründet worde. Iri Gründer sind de Michael Brand, d Marianne Brand-Friedli und de Peter Bume gsi. Die händ scho e Autogarasch, d Uwag Automobile AG gha. D Solec häd Solarauto und Elektroauto verchauft, aber au Ladestatione. Mit em Sulky Solar häd si ab 1986 au s erschti seriemässige Solarmobil vo de Wält produziert. Im Handelsregischter isch d Autoproduktion erscht im 1991 ufgschribe worde. Spöter isch d Solec AG z Saafnere und am Schluss bis 1993 z Biel gsi.

## Modäll
* Sulky Solar
* Solec Riva

## Referänze
SHAB 1988, p.1023, 3865; 1990, p.775; 1991, p.455, 914, 4973, 5229; 1993, p.3750.