Verfassung

D **Verfassig** vomne Schtaat tuet d rächtlichi Grundlag vo däm Schtaat feschtlege.
D Verfassig schriibt zum Biischpil vor, weli Regierigs- und Verwaltigsform de Schtaat hät.

I einige Schtaate isch d Verfassig es schriftlichs Dokumänt, i andere, zum Biischpil in Großbritannie, beschtaht sie us einere Folg vo gschichtlich gwachsene Gsetztegscht, diä zämme d momentani Verfassig darschtelle tuet. In Israel, wo s Rächtswäse wägem britische Mandat uf anglosächsische Draditione berueht,  stoosst d Idee von erä Verfassig bi ultrareligiöse Jude uf Widerstand, wil si nume s Wort vo Gott, so wie s in dr Bible überdrait isch, as Verfassig akzeptiere. D Knesset, s israelische Parlamänt, het ä Reihe vo Grundgsetz verabschiidet mit dr Absicht, die schlussändlig zun erä Verfassig zsämmezfasse.

## Allgemeins
E Verfassig im formelle Sinn isch e zivilisatorischi Errungeschaft, wo grundlegändi Rächt und Pflichte im Gmeinwese mit Rächtssicherheit tuet regle.

Am 3. Mai 1791 isch z Pole d erschti demokratischi Verfassig in Europa verabschiedet worde, d zweiti uf de Wält nach de Vereinigte Schtaate. De 3. Mai isch in Pole immer no en nationale Fiirtyg.

I vilne Schtaate gits Verwaltigsgricht. Diä tüend feschtschtelle, ob einzelni Gsetzt oder Regierigssbefehl d Verfassig nöd tüed verletze. (lueg Bundesverfassigsgricht in Dütschland oder de Supreme Court of the United States; diä Funktione ninnt i de Länder, biischpielswis in Breme, de Verfassigssgrichtshof oder au Schtaatsgrichtshof wahr).
I de iranische Verfassig hät de sogennanti Wächterrat d Funktion vomene Verfassigsgricht mit letzschter Kompetänz i allne Entscheidige. Er trifft sini Entscheidige ufgrund dä imamitische Form vo dä Scharia. lueg au islamischi Rächtsschuele.

E zwenig witreichendi Regle vo Zueschtändigkeite und Verwaltigsabläuf chann zunere Verfassigschrise füehre.

Under äm Schlagwort „*äng:corporate government*“ fanged au Firmene a, sich e Verfassig zgäh, demit e grösseri Transparänz gägeüber Eigetümer und Mitarbeiter entschtaht.

## Aktuell gültigi Verfassige

### Dütschland
Für d Bundesrepublik Dütschland gits s Grundgesetz für d Bundesrepublik Dütschland; wil diä einzelne Bundesländer (Dütschland) eigeni Schtaate sind (Chennzeiche: Staatsvolch, Schtaatsgwalt und Schtaatsgebiät), hät jedes Land sini eigeni individuelli (Lands-)Verfassig.

; Verfassige vo dä dütsche Bundesländer:
Hauptartikel:  Landesverfassig
* Bade-Würteberg: Verfassig vom Land Bade-Würteberg
* Bayern: Verfassig vom Freyschtaat Bayere
* Berlin: Verfassig vo Berlin
* Brandeburg: Verfassig vo Brandeburg
* Breme: Verfassig vo dä freie Hanseschtadt Breme
* Hamburg: Verfassig vo dä Freie und Hanseschtadt Hamburg
* Hesse: Verfassig vom Land Hesse 
* Mecklenburg-Vorpommere: Verfassig (Mecklenburg-Vorpommere)
* Nordry-Weschtfale: Verfassig fürs Land Nordry-Weschtfale
* Niedersachse: Niedersächsischi Verfassig
* Ryland-Pfalz: Verfassig für Rhyland-Pfalz
* Saarland: Verfassig vom Saarland
* Sachse: Verfassig vom Freyschtaat Sachse 
* Sachse-Ahalt: Verfassig vom Land Sachse-Ahalt
* Schleswig-Holschtei: Verfassig (Schleswig-Holschtei)
* Thürige: Verfassig (Thürige)

### Liechteschtei
* Liechteschtei: Verfassig (Liechteschtei)

### Öschterriich
* Bundesverfassig (Öschterriich)
;Verfassige vo dä öschterriichische Bundesländer:
* Vorarlbärger Landverfassig
* Verfassig (Tirol)
* Verfassig (Kärnte)
*lueg au:* Öschterriich, Gschicht Öschterriich

### Schwyz
* Schwyz: D Schwyzer Bundesverfassig

## Literatur
* Ernst Rudolf Huber (Hrsg.): *Dokumente zur deutschen Verfassungsgeschichte*, 5 Bde., Stuttgart, Berlin, Köln 1978-1997.

## Weblink
* Gägenwärtigi und historischi nationali und internationali Verfassigstegscht – verfassungen.de
* Historischi dütschi Verfassige – documentArchiv.de
* Internationali Verfassigsrächtstegscht – Uni Bern (englisch)
* Constitution Finder, Verfassige wältwiit