open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alfredo Bai

De **Alfredo Bai** (* 27. Novämber 1913 z Turin, † Juni 1980 z San Bernardino (Trana)) isch e idaliänische Bildhauer gsìì, wùù voor allem durch sinni Statue *[[Der Christus der Gipfel|De Christus vùm Spìtze]]* ùf em Monte Rosa ìn Erìnnerig blibbt.

## Biographi
De Bai isch mìt de Rosina Bai verhürote gsìì, wùù-n-er z Turin känne glehrt hät ùn wùù ursprünglig vù Piombino (Ligurie) gsìì isch. Mìt ihre hät der di beide Sǜhn Annibale (* 1934) ùn Luigi ("Gigi", * 1941) ghaa. De Alfredo und d'Rosina Bai hän bis zùm Aafang vùm Zweite Wältchrieg ìm Arsenal z Turin gschafft.

De Bai isch e Antifaschist gsìì ùn hät sich ìm Val d'Intelvi (Como, nooch an de Gränze zù de Schwizz) bedeiligt, bìs de Chrieg fertig gsìì isch.

Ìm Juni 1980 isch er z San Bernardino, Trana, gstorbe.

## Wichtigsti Werk
Erscht ìn de 50er-Johr hät de Bai ìn de Bildhaueräi eins vù sinne Begabige entdeckt hät. Di meiste vù sinne Werk stönn ìm Piemont:
* E Blakätte ùs Bronze, wùù an d'Opfer vùm Chrieg erìnnert. Si stoht voor em Iigang vù de Bräfektur z Turin ùf de Piazza Castello.
* De "Adler" (Id. *L'aquila*) ìm Stadtgarte vù Turin.
* D'Statue vùm San Bernardino da Siena, wùù an de Züefahrtsstrooß zù Siena stoht.
* E Büste vùm San Leonardo Murialdo ùf em Gipfel vù de Ciamarella (westligs Piemont, an de französische Gränze).

### De ''Christus vùm Spìtze''
Sälli Statue, zwifelloos di markantesti vùm Alfredo Bai, isch ùs Bronze ùn ǜber vier Meeter hooch. Si stoht ùf em Gipfel vùm Balmehorn (Monte Rosa) ùf 4167 Meeter. Ihr Bau goht drùf zrùck, dass de Bai als idaliänische Wìderstandschämpfer gschwore hät, ìm Fall vù me-ne gwùnnene Chrieg e Dänkmool an di Gfallene z errichte.

Wiil's keini geignete Fahrzügg gee hät zùm di ca. 100 Kilo Statue ùf de Gipfel ùfezdrage, sìn Alpiniste ùs ganz Idalie ussgwählt worre gò si dransportiere. Säll Undernämme isch ùf e breiti Resonanz gstoße ùn vù de Meedie mìt großem Indrässè verfolgt worre. An de Seegnigsfiir, wùù vùm dörtmolige Turiner Kardinal Maurilio Fossati organisiert worre isch ùn ùf em Blatz voor de Chirch Santuario della Consolata stattgfunde hät, hät's Dausendi Deilnämmer gee. Am 4. Septämber 1955 isch d'Statue iigweiht worre.

De Zwäck vù de Statue isch's, ùf eewig an di vergangene Chrieg z erìnnere ùn als Mahnig voor züechümftige z diene. Si soll s Zitat vùm Alfredo Bai au ìn Zitte vù Komflikt vergeegewärtige:

## Wärk

File:Cristo delle Vette.jpg|"Christo delle Vette" Balmehorn
File:Busto Leonardo Murialdo Ciamarella.JPG|Sankt Leonardo Murialdo Uia di Ciamarella


## Weblink
Burg Sulzburg (Breisgau)

D **Burg Sulzburg**, au *Schlossbärg* gnännt, isch abgangeni Burg bi dr Sulzburg im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Si isch uf ere Aahechi bim Chloschterwald iber Stadt gläge.

Die Hecheburg isch vu dr Herre *von Uesenberg* böue wore. Hite isch vu dr ehmolige Burgaalag no dr Halsgrabe geg dr Chloschterwald erhalte.

## Literatur
* Max Miller, Gerhard Taddey: *Handbuch der historischen Stätten Deutschlands. Band 6. Baden-Württemberg*. Stuttgart 1965

## Weblink
* D Burg Sulzburg uf burgeninventar.de
Sulzburg (Begriffsklärung)

**Sulzburg** isch dr Name vu däne Ortschafte:
* Sulzburg, Stadt im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg, Dytschland

**Sulzburg** isch dr Name vu däne Burge:
* Burg Sulzburg (Lautertal), Burgruine bei Unterlennenge em Landkrois Esslenge z Bade-Wirttebärg, Deitschland
* Burg Sulzburg (Bryysgau), abgangeni Burg bi Sulzburg im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg, Dytschland
Der Christus der Gipfel

**De Christus vùm Spìtze** (düttsch: *Der Christus der Gipfel,* gressoneydüttsch: *Der Christus vom Spétze,* französisch: *Le Christ des sommets,* Idaliänisch: *Il Cristo delle vette*) isch e Bronzestatue vùm Jesus Christus, wùù ùf em Gipfel vùm Balmehorn ùf-e-re Hööchi vù 4.167 Meeter stoht. Säll isch ùf em Massiv vùm Monte Rosa (ùf Gressoneydüttsch *Gletscher* gnännt) im Aostatal (gressoneydüttsch *Ougschtal*) z Idalie.

D Statue isch vùm Bildhauer Alfredo Bai realisiert worre. Er isch ìm Zweite Wältchrieg e idaliänische Wìderstandschämpfer gsìì ùn hät gschwore ghaa, si bi me-ne Sììg z meißle gò si deno ùf e Berg stelle.

Nooch em Änd vùm Chrieg isch ìm Bai d'Realisierig vù de Statue finanziert worre ùn er hät si ùs ölf Deilstǜck gmeißelt. Alpiniste hän si deno ùf de Gipfel vùm Balmehorn brocht ùn si zämmegsetzt. Am 4. Septämber 1955 isch si iigweiht worre.

Fǜr Alpiniste isch de *Christus vùm Spìtze* e Ziilort, cha abber au als Orientierigspunkt diene, wiil si vù wittem sichtbaar isch. Mer cha si güet seh, wè'mer vù de Berghǜtte Giovanni Gnifetti zù de Berghǜtte Reine Marguerite ùfestiggt. Nìt witt devùù isch s Biwak Felice Giordano.
Burg Oberschaffhausen

D **Burg Oberschaffhuse**, au *Burg uf em Seelebärg* gnännt, isch e abgangeni Burg bi Betzinge im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Si isch sidlig vu dr Gmei uf em Seelebärg gläge.

Die Hecheburg isch anne 1964 bin ere Erkundig vum Gländ entdeckt wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.

## Literatur
* Alfons Zettler, Thomas Zotz: *Die Burgen im mittelalterlichen Breisgau. Halbband 1. L - Z. Nördlicher Teil*. Ostfildern. In. *Archäologie und Geschichte. Freiburger Forschungen zum ersten Jahrtausend in Südwestdeutschland*. Heft 15. Thorbecke. Sigmaringen 2006. ISBN 3-7995-7365-8

## Weblink
* D Burg Oberschaffhuse uf burgeninventar.de
Burg Tunsel

D **Burg Dunsel** isch abgangeni Burg bi Dunsel, eme Ortsdeil vu dr Stadt Chrozige im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Si isch uf eme Räbbärg im Nordweschte vu Dunsel gläge.

Die Hecheburg isch im 13. Johrhundert vu dr Herre *von Tonsul* böue wore. Anne 1256 wird si s erscht Mol gnännt. Hite isch vu dr ehmolige Burgaalag nyt me erhalte.

## Literatur
* Horst Wolfgang Böhme (Hrsg.): *Burgen der Salierzeit Teil 1 und 2*. Publikationen zur Ausstellung "Die Salier und ihr Reich". Monographie des Römisch-Germanischen Zentralmuseum, Forschungsinstitut für Vor- und Frühgeschichte. Thorbecke, Sigmaringen 1991. ISBN 3-7995-4134-9

## Weblink
* D Burg Dunsel uf burgeninventar.de
Burg Üsenberg

D **Burg Isebärg** (dt. Burg Üsenberg) isch e isch e abgangeni Burg uf em Isebärg bi dr Stadt Brysach im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. 

Die Hecheburg isch vu dr Herre ''von Üsenberg'' im 11. Johrhundert böue wore. Am Änd vum 12. Johrhundert wird si s erscht Mol gnänn. Anne 1291 isch si scho as *Burgstall*, d. h. as abgangeni Burg, bezeichnet wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt mer erhalte.

## Literatur
* Alfons Zettler, Thomas Zotz: *Die Burgen im mittelalterlichen Breisgau. Halbband 1. L - Z. Nördlicher Teil*. Ostfildern. In. *Archäologie und Geschichte. Freiburger Forschungen zum ersten Jahrtausend in Südwestdeutschland*. Heft 15. Thorbecke. Sigmaringen 2006. ISBN 3-7995-7365-8

## Weblink
* D Burg Isebärg uf burgeninventar.de
Wilde Schneeburg

Di **Wild Schneeburg** isch e isch e abgangeni Burg bi dr Gmei Oberried im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Si isch uf dr eschtlige Syte vum Bruggadal gläge.

Di Burg isch anne 1302 in ere Urkund gnännt woren as "nuwe unde wilde Snevspurg". Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.

Bim vermuetete Standort heisst e Gwann noch hit "Raiberfelse", was, wie au dr Namme *Wildi Schneeburg*, erscht emol uf Raubritter schliesse losst. D'Burg het aber dr Falkesteiner ghört, wo eigetlich nit fier Raubrittertum bekannt gsi sin. Vilmeh schint dr schlächt Ruef in dr Burg vu dr Stadt Friburg aghängt worre si. Sällere ware d'Falkesteiner nämlig e Konkurrent im Renne um d'Vorherrschaft im Dreisamdal.

## Literatur
* Helmut Bender, Karl-Bernhard Knappe, Klauspeter Wilke: *Burgen im südlichen Baden*. Schillinger, Freiburg im Breisgau 1979. ISBN 3-921340-41-1 
* Adolf Schmid, Ebnet im Dreisamtal, Schillinger Verlag 1999, Kapitel III. Die Zähringer, Grafen von Freiburg, die Habsburger, S. 29-42 

## Weblink
* Wildi Schneeburg uf burgeninventar.de
* Wildi Schneeburg uf freiburg-schwarzwald.de
Wallburg Badenweiler

D **Wallburg Badewyyler** isch e abgangeni Burg uf em Burgbärg bi dr Gmei Badewyyler im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. 

Die Hecheburg isch vu Alemanne böue wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.

## Literatur
* Julius Naeher: *Die Burgenkunde für das südwestdeutsche Gebiet*. Unveränderter Nachdruck der Ausgabe München 1901. Weidlich, Frankfurt am Main, 1979. ISBN 3-8035-1007-4 

## Weblink
* D Wallburg Badewyyler uf burgeninventar.de
Reykjavík

**Reykjavík** [] isch d Haupstadt vu Island un mit 120.165 Yywohner (Stand: 1. Oktober 2008) au di grescht Stadt uf Island. Vu dr Gsamtbevelkerig vu Island wohne 37,3 % z Reykjavík. In dr ganze Metropolregion läbe iber 200.000 Mänsche. D Stadt lyt am Atlantik, an dr Faxaflói-Bucht unterhalb vum rund 900&nbsp;m hoche Huusbärg Esja.

In dr Stadt sin di meischte Fakultäte vu dr *Háskóli Íslands*, dr Universitet vu Island, un au verschideni anderi Hochschuele, Theater, Museä un Kulturyyrichtige, derzue ne Hochseehafe. Zmittsen in dr Stadt lyt au ne chleine See, dr Tjörnin. Dää See isch ein vu dr greschte Bruetplätz fir Wasservegel im Sidweschte vu Island.

Dr isländisch Namme *„Rauchbucht“* chunnt wahrschyns vu dr Dämpf vu dr heiße Quälle in dr Gegnig un wird eme Missverständnis vum erschte Sidler, em Ingólfur Arnarson, zuegschribe. D Stadt isch di eltscht permanänt Sidlig vum Land. Drotz ass di erschte Silder scho anne 870 chuu sin, isch die Ortschaft nume langsam gwachse un het erscht anne 1786 s Stadträcht iberchuu.

## Weblink

* Offizielle Homepage vu dr Stadt Reykjavík (isländisch)
* allgmeini Informatione
* Di isländisch Hauptstadt Reykjavík
* Reykjavík Galerii
* Informatione iber Reykjavik un Island allgmein
Auguste Lustig

Dr **Auguste Lustig** (* 4. Novamber 1840 z Hàrtmànswìller; † 2. Janner 1895) ìsch a elsassischer Dìchter gsìì, aui bekànnt fer d Theàterstìckla wo-n-'r gschrìewa hàt.

## Jugend
Si Vàter, dr Nicolas Lustig, ìsch a Wawer gsìì. Sina Màmma hàt Anne Marie Brayer gheißa.

Ànna 1844, wo dr Auguste Lustig viar Johr àlt gsìì ìsch, ìsch d gànza Fàmìlia uf Milhüüsa kumma. Do ìsch'r ìn d kleina Schüel gànga. Mìt zwälf Johr ìsch'r ìn d Firma Thierry Mieg & Cie àls Moler-Lehrbüe kumma. Wo d Zitt vu dr Militärpflìcht kumma gsìì ìsch, ìsch dr Auguste Lustig ìns 3. Regimant vu da Lanciers gànga. Zum Glìck hàt'r därt ìn dr Militärmüsik känna spìela, denn s Militärlawa hàt ìhm gàr nìt gfàlla. Ar hàt sìch liawer um Müsik, Gedìchta un Nàtür ìntressiart...

## Lawa z Milhüüsa

Noh sìwa Johr Militärdianscht ìsch'r andlig uf Milhüüsa zruckkehrt. Do hàt'r fànga à dìchta, uf Frànzeesch un uf Hochditsch.

Ar hàt àls Retoucheur bi'ma Milhüüser Fotogràf gschàfft: ìm Àtelier Kohler-Dietz. Mìt 27 Johr hàt'r d Sophie Emilie Thys ghirota; sa han a Maidla bikumma. D Fàmìlia hàt ìm Àrweiterviartel gwohnt, dr Auguste Lustig hàt do a zìmlig riawig Lawa verbrocht, mìt sinera Fràui un sim Maidla. Àls Schrìftsteller hàt'r wohl luschtiga un kurzwilliga Gedìchter gschrìewa, ìm Àlltàg ìsch'r àwer kè so luschtiger Mànn gsìì: ar ìsch diskret gsìì, ar hàt wia-n-a eifàcher Àrweiter glabt un as hàt ìhm hàuiptsachlig ìn dr Nàtür un ìn sinera Fàmìlia gfàlla. Leider hàt'r aui Gsundheitsorga ghàà: ar hàt àn Asthma glìtta, ar hàt pràwiart sina Lunga z heila àwer mìt da Johra ìsch'r doch làngsàm schwächer worra.

## Elsassischer Dìchter un Theàterschrìftsteller
Ànna 1870, wo s Elsàss ditsch worra ìsch, hàr dr Auguste Lustig sina elsassischa Identität spiira erwàcha; dàs Gefühl hàt a manker Elsasser empfunda. Vu därt àb hàt dr Lustig Gedìchta uf Elsassisch gschrìewa.

Ànna 1875, mìt 35 Johr, hàt'r a Büech uf Milhüüserisch Dialekt veräffentligt: *"Luschtige Milhüserditsche Vars"*. Drèi àndra Gedìchterbiacher sìn nochhar noch üssakumma.

Ànna 1879, ìm ehmàliga milhüüser Theàter "Cercle Mulhousien", ìsch si erschta Theàterstìckla ufgstellt worra: *"Drei schwarze Liebschafte"*. 's hàt vìel Elfolg ghàà.

Dr Auguste Lustig hàt ìm Gànza 25 Theàterstìckla uf Elsassisch gschrìewa.

## And vu sim Lawa

Ànna 1889 hàt'r a Grippe bikumma, wo-n-ìhm vìel gschàda hàt. Schwàch un miad, hàt'r noh dam müeßa hàlta mìt schàffa. Àm 2. Janner 1895 ìsch'r gstorwa; fer ìhn ìsch's a Erleesung gsìì.

A Grupp vu sina Frìnd hàt si gànza Wark wìder veräffentligt. Ànna 1896 sìn zwei Biacher üssakumma, bi dr Büechdruckarèi J. Brinkmann z Milhüüsa:

**A. Lustig's sämtliche Werke.** Mülhausen i. Els. J. Brinkmann
* Erster Band - Gedichte
* Zweiter Band - Theater
Mehrera Uflàga sìn noochhar noch veräffentligt worra.

Sina Frìnd han aui a Stele uf sim Gràb lo màcha, ìm Milhüüser Kìrchhoff. Do druf steht eins vu sina Gedìchta, wo-n'r sajt wia-n-ìhm s Lawa schwar worra ìsch: 


*Dr einzig Wunsch, wo-n-i noch hätt,*
*Thàt alles ferig mache:*
*Ischlofe rüehig z'Nacht im Bett*
*Un nimmig meh verwache !*


## Lüeg aui
*  in dr àlemannischa Textsàmmlung (Wikisource)

## Referanz


## Gsprochena Wikipedia
Burg Bahlingen

D **Burg Bahlinge** isch e abgangeni Burg z Bahlinge am Kaiserstuehl im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg. Si isch im obere Deil am weschtlige Ort vu dr Gmei gläge.

Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.

## Literatur
* Alfons Zettler, Thomas Zotz: *Die Burgen im mittelalterlichen Breisgau. Halbband 1. A - K. Nördlicher Teil*. Ostfildern. In. *Archäologie und Geschichte. Freiburger Forschungen zum ersten Jahrtausend in Südwestdeutschland*. Heft 14. Thorbecke. Sigmaringen 2003. ISBN 3-7995-7364-X

## Weblink
* D Burg Bahlinge uf burgeninventar.de
Wallburg Kegelriss

D **Wallburg Chegelriss**, au *Burg Ehrestette* gnännt, isch e abgangeni Burg bi Ehrestette, eme Ortsdeil vu dr Gmei Ehrechilche im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Si isch uf eme Buckel 2600 Meter sideschtlig vu dr Ortschaft gläge.

Di ehmolig Burgaalag isch e trapezfermigi Ringwallaalag gsi uf ere Fleichi vu 16 ha. Dur Fund isch si in d Latènezyt datiert wore. Deil vum Wall sin no erhalte.

## Literatur
* Landesvermessungsamt Baden-Württemberg und Landesdenkmalamt Baden-Württemberg (Hrsg.): *Archäologische Denkmäler in Baden-Württemberg. 451 ausgewählte Sehenswürdigkeiten aus Baden-Württemberg*. Landesvermessungsamt Baden-Württemberg. Stuttgart 1990. ISBN 3-89021-717-6

## Weblink
* D Wallburg Chegelriss uf burgeninventar.de
Burg Amoltern

D **Burg Amoltere** isch e abgangeni Burg sidlig vu Amoltere, eme Ortsdeil vu dr Stadt Ändinge am Kaiserstuel im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.

D Burg isch im 13. Johrhundert böue wore. Wahrschyns scho am Änd vum 13. Jh. isch si gschlisse wore. Anne 1973 sin bi Flurbereinigunge Fundamänträscht vu dr Burg gfunde wore.

## Literatur
* Alfons Zettler, Thomas Zotz: *Die Burgen im mittelalterlichen Breisgau. Halbband 1. A - K. Nördlicher Teil*. Ostfildern. In. *Archäologie und Geschichte. Freiburger Forschungen zum ersten Jahrtausend in Südwestdeutschland*. Heft 14. Thorbecke. Sigmaringen 2003. ISBN 3-7995-7364-X

## Weblink
* D Burg Amoltere uf burgeninventar.de
Bürgle (Köndringen)

S **Birgli**, au *Burg Kendringe* gnännt, isch e abgangeni Burg bi Kendringe, eme Ortsdeil vu dr Gmei Däninge im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg. Si isch uf eme langgstreckte spornartige Bode vum Gwan „Bürgle“ 500 Meter eschtlig vu Kendringen gläge.

Die Hecheburg isch wahrschnys vu dr Herre *von Köndringen* böue wore un isch s erscht Mol anne 1111 as Sitz vu dr Herre vu Kendringe gnännt wore. In dr erscht Herlfti vum 14. Johrhunderts wird si im Dännebacher Gieterbuech gnännt. D Burg isch im 14. Johrhundert gschlisse un derno ufgee wore. S Birgli isch eini vu dr friejeschte Burge im Bryysgau

D Aalag het e Flechi gha vu 35 x 30 Meter. Vu dr ehmolige Burgaalag isch nyt me erhalte. Uf dr Flechi stehn hite Räbe.

## Literatur
* Alfons Zettler, Thomas Zotz: *Die Burgen im mittelalterlichen Breisgau. Halbband 1. A - K. Nördlicher Teil*. Ostfildern. In. *Archäologie und Geschichte. Freiburger Forschungen zum ersten Jahrtausend in Südwestdeutschland*. Heft 14. Thorbecke, Sigmaringen 2003, ISBN 3-7995-7364-X

## Weblink
* S Birgli uf burgeninventar.de
Bessiburg

D **Bessiburg** isch e abgangeni Burg bi Märdinge im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Si isch im Dunibärg uf ere Bärgzunge nerdlig vum Dorf im Gwan "Bösenbürgle" gläge.

D Bessiburg isch vu dr Herre *von Merdingen* böue wore. Anne 1456 isch s erscht Mol gnännt wore ("uff Bessiburg ob dem umsweiff"). 1507 wird si as *Besebürglin* gnännt. Vu dr Burgaalag isch hite nyt me erhalte.

## Weblink
*D Bessiburg uf burgeninventar.de
Gabathuler

**Gabathuler** isch e Schwyzer Familienamme. Är chunnt sälte au in dr Schryybwyys 'Gabatuler' vor,

Dr Name *Gabathuler* chunnt noch em Schwyzer Familienämmebuech vu Malans, eme Dorf, wu hite zue dr Gmei Wartau im Sanggaler Rhintl ghert. Bis am Aafang vum 20. Johrhundert losst er sich numme dert noowyyse. 

Vu Wartau uus sin Lyt mit em Namme *Gabathuler* au in anderi Biet vu dr Schwyz uusgwanderet un hän sich in andere Ortschafte yyburgere loo. Noch em Familienämmebuech findet mer Burger mit em Namme *Gabathuler* syt 1942 z Züri, syt 1946 z Wädischwil un syt 1960 z z Vervey VD. Hitte chunnt dr Namme in vile Gegnige vu dr Schwyz vor, vor allem im Kanton St. Galle, im Kanton Züri un im Bünderland.

## Bekannti Lyt mit em Namme Gabathuler
* Heinrich Gabathuler, Schwyzer Nameforscher
* Alice Gabatuler (* 1961), Schwyzer Schriftstelleri vu Werdeberg SG
* Martina Gabathuler (*20.05.1989), Schwyzer Unihockeyspileri bi dr *Red Ants Rychenberg Winterthur*
* Philip Gabathuler (*24.12.1982), Schwyzer Beachvolleyballer vu Ottebach ZH
* Ramona Gabathuler (04.01.1986), Schwyzer Unihockeyspileri bi *Piranha Chur*

## Literatur
*Familiennamenbuch der Schweiz / Repertoire des noms de famille suisses / Repertorio dei nomi di famiglia svizzeri / Cudesch dals nums da famiglia de la svizra., Schulthess Polygraphischer Verlag, Zürich, 3. Ufl. 1989; 3 Bänd., xvii, 2084 S.

## Weblink
Hittigi Verbreitig vum Namme ''Gabathuler'' in dr Schwyz uf verwandt.ch
Burg Hünersedel

D **Burg Hienersedel** isch e abgangeni Burg bi dr Stadt Elzach im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg. 

S isch nyt wyters bekannt driber, wär die Burg het böue loo. Au d Zyt vu dr Nutzig isch nit klar. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.

## Literatur
* Julius Näher: *Die Burgenkunde für das südwestdeutsche Gebiet*. Unveränderter Nachdruck der Ausgabe München 1901. Weidlich, Frankfurt am Main 1979. ISBN 3-8035-1007-4

## Weblink
* D Burg Hienersedel uf burgeninventar.de
Alte Limburg

Di **Alt Limburg** isch e abgangeni Burg uf em Limberg, eme Uuslaifer vum Kaiserstuel, 40 Meter iber em Ryy uf em Baan vu dr Gmei Saschbe am Kaiserstuel im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.

## Gschicht
Wänn die Hecheburg entstande isch, isch nit sicher. Uf dr Ebeni sin chleini Räscht vu ehmolige keltische Ringwäll z sähne. Wahrschyns isch uf em Burgplatz friejer e remisch Kaschtäll gsi. Im 11. Johrhundert isch wyter weschtlig e neji Burg böue wore, di Nej Limburg. Fir s Johr 1078 isch beleit, ass dr *Bertold I. von Zähringen* uf dr Limburg gwohnt het, s isch aber nit klar, eb des di Alt oder di Nej Limburg gsi isch.

## Aalag
D Burg isch fir Iberwachig vum Ryyibergang do gsi un het e Runddurm gha mit eme Durmässer vu 5 Meter. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no Fundamänt vum Durm un Wäll erhalte.

## Literatur
* Max Miller, Gerhard Taddey: *Handbuch der historischen Stätten Deutschlands. Band 6. Baden-Württemberg*. Stuttgart 1965

## Weblink
* Di Alt Limburg uf alemannische-seiten.de
* D Limburg uf "Burgen im Breisgau"
Wiener Sängerknaben

D **Wiener Sängerknaben** (WSK) sin en Öschtrycher Buebekoor vo Wien. Är isch 1498 gründet wore.
D Buebe singe normalerwys Musig vom Wolfgang Amadeus Mozart, em Schubert, em Strauß, un tradizionelli und Wiehnächtsliedär.

D Uffgab vo dr urschbrünglich zirka 14 bis 20 Chinder isch d musikalische Gschdaldung vo dr hellige Messe gsii.
Hütt gid s 100 Knabe uffdeild uf vier Köör. Als Üebigsstätte un Indernad diend em Koor sytt 1948 s Palais im Wiener Augarde.

Unverkennbar sy d Knabe durch ihri Madrosehäs während dr Konzärt.

## Diskografii
**Wiener Sängerknaben Goes Christmas* (2003)
**Frohe Weihnacht* (1999)
**Christmas in Vienna / Heiligste Nacht* (1990)
**The Little Drummer Boy* (1990)
**Merry Christmas from the Vienna Choir Boys* (1982)
**Christmas with the Vienna Choir Boys* 
**Christmas with the Vienna Boys' Choir, London Symphony Orchestra* (1990)
**Weihnacht mit den Wiener Sängerknaben* (Gillesberger 1980)
**Die Wiener Sängerknaben und ihre Schönsten ...* (1967)
**Frohe Weihnacht* (1960)
**Christmas Angels* (RCA Gold Seal)
**I Am from Austria* (2006)
**Wiener Sängerknaben Goes Pop* (2002)

## Weblinks
* Offizielli Website (Dütsch ond Änglisch)
Kirchhofen (Breisgau)

Chilchhofe im Brisgau isch e Ortsdeil vu dr Gmeind Ehrechilche am Südrand vum Schimbergmassiv, guet 15 km siidlich vu Friburg im Brisgau im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald.

## Geographischi Lag
Chilchhofe bestoht us Chilchhofe sälber sowie ussem - wie die Inge-Namme scho sait - wohl äldere Ambrige, wo sich widerum in Ober- un Underambrige ufdeilt. Weschtlich vu Underambrige lit s'Gwerbebiet Nidermatte, wo erscht nochem Johr 2000 entstande isch.

Dr Chilchhofemer Bann isch verhältnismässig gross bestoht us drei uverbundene Deilsticker. Zum eine dr Weschtdeil mit Chilchhofe, Ambrige un allene Räbe (so au am Batzeberg), wo am Hohfirscht an dr Hohbannstei grenzt, un zwei grossi Deiler im Oschte, durch Ehrestetter Bann vunenander un vum Weschtdeil drennt, wo us Wald bestehn un im Schwarzwald liige.

## Politik
Chilchhofe het sich am 1. Jänner 1973 mit Ehrestette zue Ehrechilche zämmegschlosse. Es het - anderscht wie die 1974 igmeindete Ortschafte Norschige, Scherzige un Offnadinge - kei eigene Ortsverwaldig.

Ehrestette un Chilchhofe werre zämme vum neje Rothus us verwaltet, wo im neje Gmeizentrum lit. Säll het mer uf d'Ortsgrenze zwische Ehrestette un Chilchhofe baut.

Obowhl middlerwil baulich anenandergwachse bestoht noch immer e grossi Rivalität zwische Ehrestette un Chilchhofe. So isch die us wirtschaftlicher Not - zwei Hageljohr hinderenander - anno 2006 erfolgt Fusion vu dr beide Winzergnosseschafte anno 2009 de facto gschiteret, wo's zum Schwur kumme isch, welli WG ner jetz schliesse sott. Säll isch dr Chilchhofemer Cheller gsi, was zue dr Kündigung vu iber 100 ha Räbe vu Chilchhofemer Winzer bi dr WG Ehrechilche gfüehrt het.

## Gschicht
Dr erst schriftlich Hiwiis fer e Besidlig vu Chilchhofe findet mer anno 805. Dr Namme Chilchhofe wird erstmols in ere Urchunde vu anno 1087 erwähnt. Als Wallfahrtsort un Sitz vu dr Lehnsherre isch Chilchhofe im Middelalder dr Middelpunkt fer e grösseri Azahl vu umligende Ort gsi. E Reihe vu Adelsgschlechter vum Brisgau sin nochenander Lehnsherre vu dr Herrschaft Chilchhofe gsi. Währendem Drissigjährige Chrieg hän schwedischi Truppe 1638 e Grossdeil vu dr männliche Bevölchrig vu Chilchhofe un Pfaffewiler massakriert. Nooch dr mündliche Volksyberliferig sin d'Opfer (öppe 300 Männer) bi lebendigem Liib in ere Wipressi im Chilchhofer Schloss z'Dod trottet worre.

## Religion
Chilchhofe isch au nooch dr Reformation bi Öschterich un demit katholisch bliibe, Es isch noch hit e lokal beditsame Marie-Wallfahrtsort.

## Sähenswürdigkeite
* Hohbannstei
* Wasserschloss
* Wallfahrtschilche

## beditsami Lit
Dr Lazarus vu Schwendi isch anno 1583 in sinem Chilchhofemer Schloss gstorbe.
Gaby

**Gaby** isch
* e Ort ìm Aostadaal, lüeg Gaby ìm Aostadaal,
* e Hauptgürtelasteroid, lüeg (1665) Gaby
* e Abchürzig vùm Name Gabriele
Burg Malterdingen

D **Burg Malterdinge** isch e abgangeni Burg bi dr Gmei Malterdinge im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg. Si isch uf eme Sporn im Gwan „Burg“ 1000 Meter sidweschtlig vum Dorfchärn gläge.

Vu dr ehmolige Burgaalag vu däre Hecheburg isch hite nyt me erhalte.

## Literatur
* Alfons Zettler, Thomas Zotz: *Die Burgen im mittelalterlichen Breisgau. Halbband 1. L - Z. Nördlicher Teil*. Ostfildern. In. *Archäologie und Geschichte. Freiburger Forschungen zum ersten Jahrtausend in Südwestdeutschland*. Heft 15. Thorbecke. Sigmaringen 2006. ISBN 3-7995-7365-8

## Weblink
* D Burg Malterdinge uf burgeninventar.de
Burg Nimburg

D **Burg Nimburg** isch e abgangeni Burg bi Nimburg, eme Ortsdeil vu dr Gmei Däninge im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.

D Burg isch anne 1052 s erscht Mol gnännt wore. Si isch im Bsitz vu dr Herre *von Nimburg* gsi.

Dr Burghigel het e Durmässer gha vu rund 50 Meter. Vu dr ehmolige Burgaalag isch nume no dr Burggrabe erhalte. Hite stoht uf däm Higel s Nimburger Chriegerdänkmol.

## Literatur
* Max Miller, Gerhard Taddey: *Handbuch der historischen Stätten Deutschlands. Band 6. Baden-Württemberg*. Stuttgart 1965

## Weblink
* D Burg Nimburg uf burgeninventar.de
Burg Riegel

D **Burg Riegel** isch e ehmoligi Burg bi dr Gmei Riegel am Kaiserstuel im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.

## Gschicht
D Grundstei vu dr Riegeler Kapälle sin um s Johr  969 böue wore. Im 12. Johrhundert isch vu dr Herre *von Roggenbacher* rund um d Kapälle e Burg böue wore, wu dr Üsenberger ghert het. D Burg isch zimli sicher gsi, wel si dur d Fliss vor Aagryfer gschitzt gsi isch.

Anne 1356 isch d Burg gschlisse wore. Im Johr 1399 isch die böufällig Burg as Steibruch gnutzt wore un mer het us dr Stei s Riegeler Schloss böue. Des stoht hite no in dr Leopoldstroß. S isch mittlerwyyli zue einzelne Wohnige umböue. Sogar unter dr Yyheimische isch des chum no bekannt, ass des friejer emol e Schloss gsi isch.

## Aalag
Im Johr 1465 isch di hitig Michaeliskapälle böue wore mit eme spotgotische Chor. Syt em 19. Johrhundert isch uf em 243 m hoche Michaelsbärg rund um d Kapälle ne schene Platz gschaffe wore, mit ere Ibersichtstafele un eme Rundblick bis zue dr Vogese un em Schwarzwald. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nume no dr Grabe erhalte.

## Literatur
* Max Miller, Gerhard Taddey: *Handbuch der historischen Stätten Deutschlands. Band 6. Baden-Württemberg*. Stuttgart 1965

## Weblink
* D Burg Riegel uf burgeninventar.de
Eugen Zimmermann

De **Eugen Zimmermann** (* 19. August 1907 z'Villinge; † 12. November 1990 z'Lörrach) isch e dütsche Moler und Kunsterzieher gsi.

## Lebe un Werk
1907 isch de Eugen Zimmermann z'Villinge uf d'Wält chu. Zwische 1927 un 1932 het er an de Kunstakademie Karlsrueh unter em Georg Scholz, em August Babberger un em Hermann Gehri studiert, wu alli in de Zit vum Nationalsozialismus als „entarteti“ Künstler vu ihrem Lehramt entloh worde sin. 

Nach ere Zit an der Universität Berlin, wu er zwische 1937 und 1939 Kunstgschicht studiert het, isch er Lehrer am Hans-Thoma-Gymnasium z'Lörrach gsi. 1942 het er bim Wilhelm Pinder in Berlin promoviert, het aber dann bis 1945 zum Militär müesse. D'Tätigkeit als Kunsterzieher z'Lörrach het er unterbreche müesse. 

Ab 1948 bis 1977 isch er wieder als Kunsterzieher am Hans-Thoma-Gymnasium gsi und isch Mitgliid im Künstlerkreis Lörrach gsi. 1990 isch er z'Lörrach gstorbe.

33 Werk vum Künstler sin im Museum am Burghof z'Lörrach usgstellt. De gegenständlichi, abstrahierti Molerei vum Zimmermann isch vum dütsche Expressionismus prägt gsi. Zum 100. Geburtstag het ihm s'Museum am Burghof e Einzelusstellig gwidmet, wu au e Katalog dezue gmacht worde isch. 

In de ExpoTriRhena, de Erlebnisusstellig vu de Drei-Länder-Region und ihrer Geschicht im Museum am Burghof, isch si Bild vum „Fischerdorf“ Rhiwiler vu 1948 duuerhaft usgstellt.

## Literatur
* Eugen Zimmermann in „*Unser Lörrach*“, 1991
* Katalog *Eugen Zimmermann*, Museum am Burghof Lörrach, 1987
* Hans H. Hofstätter, Berthold Hänel (Verf.), Landkreis Lörrach (Hrsg.): *Die Maler des Markgräflerlandes.* Schillinger-Verlag Freiburg im Breisgau 2000

## Einzelnachweise


## Weblinks
* Stadt Lörrach zur Ausstellung im Hebelsaal aus Anlass des 100. Geburtstages von Eugen Zimmermann
* Ausstellung in Bräunlingen mit Gemalden u.&nbsp;a. von Eugen Zimmermann
* Ausstellung 2005 im Ludwig-Museum
Burg Alt-Neuenstein

D **Burg Alt-Nejestei** isch e abgangeni Burg bi Lütebach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch rächts vu dr Ränch oberhalb vu dr Gmei gläge, wahrschyns im Lütebachtal, wu dr Vorder un dr Hinter Lütebach zämmecheme.

Die Hecheburg isch im 12. Johrhundert vu dr Herre *von Neuenstein* böue wore. Anne 1123 wird si s erscht Mol gnännt, im 14. Johrhundert isch si derno ufgee wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen im Ortenaukreis. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8

## Weblink
* D Burg Alt-Nejestei uf burgeninventar.de
Burg Berghaupten

D **Burg Bärghaupte** isch e abgangeni Burg bi Bärghaupte im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch im Gwan „Am Burgstall“ uf eme bucke sidlig vu dr Gmei gläge. 

Vu dr ehmolige Burgaalag vu däre Hecheburg isch hite nyt me erhalte.

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen im Ortenaukreis. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8 

## Weblink
* Burg Berghaupten bei burgeninventar.de
Burg Bielenstein

D **Burg Bielestei**, au *Bilestei, Bärgschloss* gnännt, isch e abgangeni Burg bi Zell-Weierbach, eme Ortsdeil vu dr Stadt Offeburg im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.

Die Hecheburg isch im Gwan *Riedle* uf em Birgstei (Bielstei) uf rund 450 Meter iber Normalnull gläge, di gnau Lag isch nit bekannt. Wahrschyns het si as Fluchtburg dient. Si isch im Bsitz vu dr Herre *von Bilenstein* un isch im Buurechrieg zwische 1524 un 1525 gschlisse wore.

Von dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen im Ortenaukreis. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8

## Weblink
* D Burg Bielestei uf burgeninventar.de
Burg Bierkeller

D **Burg Bierkäller** isch e abgangeni Burg in Ortslag in dr Stadt Kähl im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.

D Burg isch anne 1224 s erscht Mol gnännt wore. Si isch im Bsitz vu dr Herre *von Grostein* gsi, speter vu dr Herre *von Bock*. No 1491 isch si gschlisse wore. 

D Burgaalag het e Flechi vu 38 mol 25 Meter gha.  S Chällergwelb vu dr ehmolige Burg isch hite vun eme Wohnhuus iberböue. 

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen im Ortenaukreis. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8 

## Weblink
* D Burg Bierkäller uf burgeninventar.de
Burg Fischerbach

D **Burg Fischerbach** isch e abgangeni Burg bi Hinterfischerbach, eme Ortsdeil vu dr Gmei Fischerbach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch bim Untere Rechgrabehof uf em „Buckel“ gläge.

Die Hecheburg isch im 13. Johrhundert vu dr Ritter *von Fischerbach* böue un anne 1240 s erscht Mol gnännt wore. Speteri Bsitzer vu dr Burg sin d Herre *von Ramstein* un d Herre *von Fürstenberg* gsi. Um 1506 isch d Burg gschlisse wore. 

Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite no dr Halsgrabe erhalte.

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8

## Weblink
* D Burg Fischerbach uf burgeninventar.de
Schloss Dautenstein

S **Schloss Dutestei** isch e ehmolig Wasserschloss bi Dutestei, eme Ortsdeil vu dr Gmei Seelbach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.

## Gschicht
Die Diefburg us dr Stauferzyt het s glych Böuschema wie d Diefburg Lohr mit eme rächteckige Grundriss un vier runde Eckdirm un isch wahrschyns um um 1235 vu dr Rychsministeriale *von Dautenstein* böue loo wore. Die Wasserburg isch im Burechrieg gschlisse wore un anne 1594 vum Jakob von Geroldseck im Stil vu dr Spotrenaissance zur Residänz usböue wore. Anne 1633 isch im Dryssgjehrige Chrieg wider gschlisse wore. Wu s anne 1744 abbrännt isch, isch in dr zwote Helfti vum 18. Jh. s nej Herrehuus böue wore, 1826 e Fachwärchschyyre. 1812 het em *Philipp Carl von Schmidt* ghert, 1837 dr Grofe *von der Leyen*.

## Hitigi Nutzig
S hitig Gebej isch im Privatbsitz un goht uf dr Nejböu us dr zwote Helfti vum 18. Jahrhundert zruck, s nimmt nume ne Deil vu dr ehmolige Aalag yy.

Dutestei isch in d Dänkmollischt vum Land Bade-Wirttebärg ufgnuu un isch anne vum Landesverein Badischi Heimet zum *Kulturerbe des Landes* erhobe wore.

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. In: *Reiff-Buchreihe: Ortenau - Freizeit mit Kultur und Natur. Band 1*. Reiff, Schwarzwaldverlag, Offenburg 1997, ISBN 3-922663-47-8

## Weblink
* s Schloss Dutestei
* S Schloss Dutestei uf badischewanderungen.de
* S Schloss Dutestei uf burgeninventar.de
Edmonton

**Edmonton** isch d Hauptschdat vo de Provinz Alberta z Kanada. Si ligt am North-Sasketchewan-Fluss und isch mit insgsamt 1,034,945 Ywohner – lut ere Volkszöuig – di zwoitgröscht Stadt vo Alberta und die sächstgröschti Stadt vo Kanada. Mit ere Gsamtflechi vo 683&nbsp;km² het si eini vo de gröschte Flächine vo ganz Nordamerika, het aber au eini vo de nidrigste Bevölkerungsdichtine uf em Kontinänt überhaupt.

Wäutwit bekannt isch d Metropole für s sächstgröschte Ichaufszentrum vo de Wäut; vo 1981 bis 2004 isch es s gröschte vo de Wäut gsi. D Verchaufsflechi ligt bi 350.000&nbsp;m², die gsamti Flächi by 500.000&nbsp;m². De Bou het 1.2 Milliarde kanadischi Dollar kostet.
Burg Friedberg (Oppenau)

D **Burg Fridberg** isch e ehmoligi Burg in Ortslag am Bärg oberhalb vu dr Chilche vu dr Stadt Oppenau im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. D Burgruine isch im 20. Johrhundert zuen eme Wohnhuus umböue.

## Gschicht
Die Burg isch wahrschyns im 13. Johrhundert vu dr Verwalter vum Chloschter Allerheilige böue wore. Anne 1268 isch d Burg gschlisse wore. Im 14. Johrhundert isch d Burg im Bsitz vu dr Bischef vu Stroßbeg gsi. Im johr 1574 isch si uusböue wore. Im Lauf vu dr Johrhundert isch d Burg Fridberg e baar Mol gschlisse wore: anne 1615, 1633 un 1665. Hite isch d Ruine in Privatbsitz.

## Aalag
D Burgaalag isch e Rächteckböu gsi mit eme runde, langlächte Bärgfrid as Wohndurm, wu no Räscht vun em erhalte sin. Drum ume het szwe großi Halsgräbe gha, wu hite iberböue sin mit Hyyser. 

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8

## Weblink
* Burg Friedberg bei burgeninventar.de
Burg Fürsteneck (Butschbach)

Die **Burg Firschteneck** isch e Burgruine bi dr Ortsdeil Butschbach un Bottenau vu dr Gmei Oberkirch im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si lyt sildig vu dr Rench uf ere 278 Meter hoche Bärgnase am Uusgang vum Bottenauer Dal.

## Gschicht
Die Hecheburg isch am Änd vum 12. Johrhundert vu dr Zähringer böue wore un isch im Johr 1225 s erscht Mol gnännt wore as "castrum". Anne 1286 sin dr *Friedrich* un dr *Egino Fürstenberg* Burgherre wore, Ministriali vum Chenig Rudolf I.. Speter isch d Burg in dr Bsitz vum Bischtum Stroßbeg chuu. Um 1635 isch d Burg Dryssgjehrige Chrieg gschlisse wore.

## Aalag
Vu dr ehmolige Burgaalag sin no Grundmuure erhalte. Noogwise sin e große ovale Burghoft mit eme Wohndurm un zwei Näbegebäude, e Zischtärneschacht un e Rungmuure.

## Literatur
* Friedrich-Wilhelm Krahe: *Burgen des deutschen Mittelalters. Grundriss-Lexikon*. Flechsig, Würzburg 2000. ISBN 3-88189-360-1
* Max Miller, Gerhard Taddey: *Handbuch der historischen Stätten Deutschlands. Band 6. Baden-Württemberg*. Stuttgart 1965
* Alfons Zettler, Thomas Zotz: *Die Burgen im mittelalterlichen Breisgau. Halbband 1. A - K. Nördlicher Teil*. Ostfildern. In. *Archäologie und Geschichte. Freiburger Forschungen zum ersten Jahrtausend in Südwestdeutschland*. Heft 14. Thorbecke. Sigmaringen 2003. ISBN 3-7995-7364-X

## Weblink
* D Burg Firschteneck uf burgeninventar.de
* D Burg Firschteneck uf oberkirch.de
Fürsteneck (Begriffsklärung)

**Fürsteneck** stoht für:

* Fürsteneck, Gmei im Landchreis Freyung-Grafenau z Bayern
* Burg Firschteneck, Burgruine bi Oberkirch-Butschbach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg
* Burg Fürsteneck, Burg un Bildigsstätte z Eiterfeld im Landchreis Fulda z Hesse
* Huus Fürsteneck, ehmolig mittelalterlig Stadthuus in dr Altstadt vu Frankfurt am Main z Hesse
Friedberg

**Friedberg** isch dr Name vu däne Ortschafte:
* Friedberg, Stadt im Landkreis Aichach-Friedberg z Schwabe
* Friedberg, Kreisstadt im Wetteraukreis z Hesse
* Friedberg, Stadt z Eschtrych
* e Ortsdeil vu dr Stadt Sulge im Landkreis Simerenge z Bade-Wirttebärg
* e Ortsdeil vu dr Stadt Pasewalk im Landkreis Uecker-Randow z Mecklenburg-Vorpommern
* e ehmolig Dorf bi Oppenau im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg
* dr dytsch Name vu dr Stadt Místek, hite Deil vu dr Doppelstadt Frýdek-Místek z Tschechie
* dr dytsch Name vu dr Gmei Frymburk nad Vltavou im Behmerwald z Tschechie

**Friedberg** isch dr Name vu däne Burge:
* Burg Fridbärg, abgangeni Burg bi Bad Sulge-Fridbärg im Landkreis Simerenge z Bade-Wirttebärg
* Burg Fridbärg, Burgruine bi Myyle im Bezirk Myyle im Kanton Züri
* Burg Fridbärg, Burgruine bi Oppenau im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg
* Burg Friedberg, Burg bi Friedberg im Wetteraukreis z Hesse

**Friedberg** isch dr Name vu däne Persone:
* Heinrich von Friedberg (1813-1895), dytsche Jurischt un Politiker
* Jason Friedberg, US-amerikanischer Regisseur un Drehbuechautor
* Robert Friedberg (1851-1920), dytsche Nationalökonom un Politiker
* Wera Frydtberg (1926-2008), dytschi Filmschauspileri, wu im Abspann vilmol unter dr falsche Schrybwys *Wera Friedberg* vorchunnt.
Miley Cyrus

D **Miley Ray Cyrus** (* 23. November 1992 z Nashville, Tennessee als Destiny Hope Cyrus) isch a US-amerikanischi Schouspiilere u Sängere. Ihrä Durchbruch vrdankt si dr Fernsehserii „Hannah Montana“, wo si d Hannah Montana/Miley Stewart spiilt.

## Läbä

D Miley Cyrus isch d Tochter vor Leticia geb. Finley u vom Countrysänger Billy Ray Cyrus. Ihri Gotte isch d Dolly Parton. Ihri äuterä Haubgschwüschterti Brandi u dr Trace Dempsey Cyrus chömmä vorä frühärä Beziehig vo ihrä Mueter Leticia u si beidi vom Billy Ray Cyrus nach dr Hochzyt adoptiert worre. Si het zwöi jüngeri Geschwüschter, Braison u d Noah Lindsey Cyrus. D Miley Cyrus isch uf dr Farm vo ihrä Euterä ir Nächi vo Nashville ufgwachsä u isch uf d Heritage Middle School gange.  Zu ihrä beschtä Fründä zähle d Schauspiilkollege Mitchel Musso u Emily Osment u d Mandy Jiroux, wo mit ihre bi YouTube d „Miley And Mandy Show“ betribe het.

Bim Filme vo *The Last Song* im Juni 2009, het d Cyrus mit iirem Co-star Liam Hemsworth aabändlet. Im Juni 2012 häi si bekannt gee ass si verlobt sige. Denn häi si e zitlang zämme z Los Angeles gläbt, aber im Septämber 2013 häi si sich drennt.

## Diskografii
### Albe

### EPs

### Singles

### Soundtracks

## Filmografii
### Film
* 2003: *Big Fish*
* 2007: *High School Musical 2* (Cameo)
* 2008: *Hannah Montana & Miley Cyrus: Best of Both Worlds Concert*
* 2008: *Bolt – Ein Hund für alle Fälle* (Stimme vo dr Penny)
* 2009: *Hannah Montana – Der Film*
* 2010: *The Last Song*
* 2011: *Justin Bieber: Never Say Never* (als si sälber)
* 2012: *LOL*
* 2012: Punk’d (Fernsehserie, 2 Folgen, als sie selbst)
* 2015: Die Highligen Drei Könige *(The Night Before)*
* 2015: A Very Murray Christmas
* 2016: The Voice (als Coach)
* 2016: Crisis in Six Scenes
* 2017: Guardians of the Galaxy Vol. 2

### Färnsäh
* 2003: *Doc* (Gaschtroll: 2. Episod als *Kylie*, 4. Episod als *Rauls* Fründin)
* sit 2006: *Hannah Montana* als *Miley Stewart*/*Hannah Montana*
* 2006: *Hotel Zack & Cody* (*The Suite Life of Zack & Cody*), Gastauftritt als *Miley Stewart*/*Hannah Montana*
* 2007: *Disneys Tauschrausch* (Stimme)
* 2009: *Zack & Cody an Bord* (*The Suite Life on Deck*), Gaschtuftritt als *Miley Stewart*/*Hannah Montana*
* 2012: *Punk’d* (Färnsähserie, 2 Folge, als si sälber)
* 2012: *[[Two and a Half Men]]* (Folge 10x4 und 10x7)
* 2012: *So Undercover*
* 2019: Black Mirror (Fernsehserie, Episod 5x03)

## Externi Sitte

* Offiziälli Internetsitte

## Fuessnote
Unité des communes valdôtaines Walser

De Gmeindeverband **Unité des communes valdôtaines Walser** (früener *Communità Montana Walser Alta Valle del Lys* resp. *Communauté de montagne Walser – haute vallée du Lys*) – dütsch öbbe: Vereinigung vù de valdostanische Walsergmeine – bstoht ùs de Gmeinde Goaby, Greschonei en de Tache, Greschonei zer Chilchu ùn Eischeme im obere Lysdaal.

De Name chùnnt vù de Walser, wùù z Greschonei ùn z Eischeme wohne. Si chömme ùrsprünglig ùs em Schwizzer Kanton Wallis ùn schwätze zùm Deil no alemannischi Dialäkt.

S Hauptaugemärk vùm Gmeindeverband isch d'Förderig vù de Entwìcklig, de Ùmwältschùtz ùn d'Erhaltig vù de regionale Kultur ùn ihre Draditione.

De Gmeindeverband hät sich ìn de letschte Johr bsunders starch gmacht fǜr
* d Entwìcklig ùn de Schùtz vù de Alme,
* d Förderig vùm Tourismùs ùn
* d Erhaltig vù de bedrohte Walserkultur durch regionali ùn ǜberregionali Brojäkt, wùù mìtsamt Forschig ùn Underrichtig ìn de Schüele.

## Externi Sitte
* Offiziälli Internetsitte vùm Gmeindeverband
Ottawa

**Ottawa** isch d Hauptschdat vu Kanada un gheert zue de Provinz Ontario. De Regierungsitz isch au do; de Ort heißt „Parliament Hill“, weertlich „Hiigel vo de Parlament“. Bekannt isch d Schdat au fyr de „Rideau Canal“. De Rideau Canal isch e Kanal, wu durch d Schdadt fliesst. Im Winter, wenn de ganze Kanal yfriert, kenne do alli Lyt, wu wän, Schlittschuelaufe oder au Yshockey spile. S git au de „Ottawa Rapid Transit“", kurz ORT, e Schdatbahn, wu iber faschd alli Strooß vu de Schdat fährt. Mit dem Bähnli kunnt mer schnell faschd iberall in d Schdat hi.

## Literatur
* Rob McLennan: *Ottawa: The Unknown City*. Arsenal Pulp Press 2007, ISBN 978-1-55152-232-6.
* Art Montague: *Ottawa Book of Everything*. MacIntyre Purcell Publishing Inc. 2007, ISBN 978-0-9738063-8-0.
* James Hale: *Frommer’s Ottawa*. Frommers 2009, ISBN 978-0-470-15695-7.
* Shirley E. Woods: *Ottawa: The Capital of Canada*. Toronto: Doubleday Canada Ltd 1980.

## Weblink

* Website vo Ottawa (französisch/englisch)
* Informatione über Ottawa (französisch/englisch)
* Foto vo Ottawa (englisch)
* Informatione über Ottawa (englisch)
Schiltigheim

**Schìliga** ìsch a frànzeesche Stàdt ìm Arrondissement  () im Unterelsàss (Bas-Rhin). 's ìsch d drittgreeschta Stàdt vum Unterelsàss. 's ìsch beriahmt fer sina Bräiarèi Àktivität.

## Geogràphie
Schìliga lìegt ìm Norda vu Stroßburri, àn dr Ìll un àm Rhii-Marne Kànàl. Do sìn d letschta Bìckala, wo bis àn dr Rhii gehn.

D Linia **B** vum stroßburger Tràm verbìndet Schìliga mìt Stroßburri.

## Gschìcht
D Gschìcht vu dr Stàdt hàt àgfànga àm IX. Johrhundert: 's hàt zwei Ortschàfta gaa, Bothebür un Skitingdtböhel.
Z Bothebür ìsch a mìttelàlterliga Kàpalla gsìì, àn dam Plàtz steht jetzt d proteschtàntischa Kìrch. Z Skitingsdtböhel ìsch dr Sciltung Schloss gsìì.

D Entwìcklung vu Schìliga ìsch ang mìtem Àkunft vu Iwohner vum ehmàliga Dorf Àdelshoffa verbunda: àm And vum XIV.Johrhundert ìsch dàs Dorf gànz àbgrìssa worra, so àss d feindliga Truppa nìt känna dervu profitiara. Sina Iwohner han dernoh därfa unta àn Schìliga ge wàndla.

### Bevälkerung
D Bevälkerung vu Schìliga hàt làngsàm ufgnuu bis àm XVIII.Johrhundert: ànna 1683 hàt's küüm 800 Iwohner ghàà.
Vu 1850 àb hàt's a ìnduschtriella Entwìcklung gaa: ànna 1905 ìsch d Bevälkerung bis ìwer 14 000 Iwohner gstìega.
Ànna 1999 sìn ìwer 30 000 Iwohner gsìì.

### D Kriaga
Dia Gegend ìsch àllawil zìmlig unriahwig gsìì. Scho ìm Mìttelàlter hàt's do Zersteerunga gaa.
Ànna 1870, wo Stroßburri durch de Preuißischa belàgert gsìì ìsch, hàt Schìliga vìel Schàda vu de Bumba bikumma. Ma kàt hìt noch a Grànàta vu sal'ra Zit sah, wo ìn dr Müüra vum a Hüs stackt.
Ìm Zweita Waltkriag, zwìscha Septamber 1939 un dr Summer 1940 ìsch d Bevälkerung uf Haute-Vienne evakuiert worra. Wenn d Elsasser uf Schìliga zruck kumma sìn, hàt's dernoh do d Nàzi Regiarung gaa. Ànna 1944 sìn d Truppa vum Generàl Leclerc d Stàdt ku befrèia.

## Wìrtschàft
Z Schìliga sìn scho vìel Bräiarèi gsìì ; lokàla Bräierèi wia Fischer, Schutzenberger, Adelshoffen un ìnternàtionàla wia Heineken. Dàdo làuift's àwer nìmm so güet: d Bräiarèi Adelhoffen hàt ìm Àuigscht 2000 züe gmàcht un Schutzenberger ìm Juni 2006. Ànna 1996 ìsch d Fischer Bräiarèi àbkàuift worra vu Heineken un sott àui boll züe màcha. Dr beriamta Logo ìsch dernoh s Einzigschta wo vum Fischer Biar ìwrig blibt.

S Unternama Caddie® produziart d Wagala wo d Client wahrem Ikàuifa ìn de großa Gschafter umanànderfiahra. 's hàt si Sìtz z Schìliga.

S Luxus-Bsteck Deetjen ìsch àui z Schìliga hargstellt.

## Sahnswìrdigkeita
* D proteschtàntischa Kìrch, bàuia àm Plàtz vu dr ehmàliga mìttelàlterliga Kàpalla. D Orgla un d Sunnaühr sìn vum XIX.Johrhundert.
* Dr Garta vum Schloß un d Wenger-Valentin Villa, bàuia àm Plàtz vum ehmàliga Schloß, wo ànna 1676 awag kumma ìsch.

## Litt
* Thomas Voeckler (* 1979 z Schilige), Velofàhrer

## Weblink

* (fr) Offizieller Website vu Schìliga

## Referanza
Burg Hohenrod

D **Burg Hoherod**, au *Hoherode* oder *Brigitteschloss* gnännt, isch e abgangeni Burg uf em Schlossbärg oberhalb vu dr Gmei Saschwalle im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.

## Gschicht
Die Burg isch in dr Mitti vum 11. Johrhundert vu dr Freiherre *von Röder*, dr Herre vu Hoherod, böue wore, wahrschyns as Flucht- un Signalburg. Dertemol het s diräkti Sichtverbindig zue dr Burge Nej-Windeck un Sponeck gee. 
D Burg isch isch in dr Bsitz vu dr Bischef vu Stroßbeg un derno as Lääche wider an d Herre *von Röder* chuu. Im Johr 1339 hän si d Burg an d Markgrofe vu Bade verchauft, speter isch si im Bsitz vu dr Herre *von Neuenstein* gsi. Wahrschyns isch d Burg anne 1385 gschlisse wore un derno 1524, churz vor em Dytsche Buurechrieg (1524-1526), ufgee wore. Anne 1815 isch d Burg deilwys gsprängt wore un 1824 un 1899 isch si dur Blitzyyschlag beschädigt wore. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no Räscht vu dr Schildmuure erhalte.

Um 1820 isch d Bezeichnig *Brigitteschloss* ufchuu, wu wahrschyns uf di Heilig Brigitta zruckgoht, wu Patroni vu dr Saschbacher Chilcher gsi isch.

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8
* Friedrich-Wilhelm Krahe: *Burgen des deutschen Mittelalters. Grundriss-Lexikon*. Flechsig, Würzburg 2000. ISBN 3-88189-360-1

## Weblink
* D Burg Hoherod uf burgeninventar.de
* Burg Hohenrod, Brigittenschloss bei burgtour.de
* Burg Hohenrod bei rodeck.dk
Burg Hundsfeld

D **Burg Hundsfäld** isch e abgangeni Burg bi dr Stadt Kähl im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.

D Burg isch im 11.&nbsp;Johrhundert vu dr Herre *von Hundsfeld* as Diefburg böue wore. Im 11.&nbsp;Johrhundert isch si au in ere Urkund gnännt wore. Um 1400 isch die Niderigsburg derno ufgee wore. Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8

## Weblink
* D Burg Hundsfäld uf burgeninventar.de
Mörburg

D **Merburg** isch e abgangeni Burg weschtlig vu Hefe, eme Ortsdeil vu dr Gmei Schutterwald im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.

Die Wasserburg isch aafangs 12.&nbsp;Johrhundert vu dr Herre *von Geroldseck* böue wore un anne 1129 s erscht Mol gnännt wore. Im Dryssgjehrige Chrieg un nomol anne 1755 un 1759 isch si derno gschlisse wore. Wyteri Bsitzer sin dr Herre *von Böcklin* gsi un d Herre *von Nassau-Saarwerden*. 1882 isch dr Burghigel yygebnet wore. Vu dr ehmolige burgaalag isch hite nyt me erhalte.

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8

## Weblinks
* D Mörburg uf burgeninventar.de
Burg Mühlenbach

D **Burg Mihlebach** isch e abgangeni Burg bi dr Gmei Mihlebach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch oberhalb vu dr Gmei uf em „Birkle“ gläge.

Die Hecheburg isch vu dr Herre *von Büchern* im 13. Johrhundert böue wore un um 1313 s erscht Mol gnännt wore. No 1452 isch si verfalle. Vu dr ehmolige Burgaalag sin no zwee Gräbe erhalte.

## Literatur
* Kurt Klein: *Burgen, Schlösser und Ruinen. Zeugen der Vergangenheit im Ortenaukreis*. Reiff Schwarzwaldverlag. Offenburg 1997. ISBN 3-922663-47-8

## Weblink
* D Burg Mihlebach uf burgeninventar.de