open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johannes XV.

Dr **Johannes XV.** († Merz 996) isch Papscht vu 985 bis 996 gsii.

## Läbe un Wirke
Vor sym Pontifikat isch dr Johannes Kardinalprieschter vu San Vitale z Rom gsii. Zum Kardinal ernännt wore isch er dur dr Papscht Benedikt VII. 

Är isch uf Bedrybe vum yyflussryche remische Patrizier Crescentius I. Nomentanus oder Johannes I. Crescentius, beedi Sihn vum Crescentius de Theodora, zum Papscht glupft wore. Dr Patrizier het si as Herr vu Rom ab do mit em alte Chaisertitel *Patricius Romanorum* gnännt.

Drotz ass dr ihm herig Papscht en Aahänger vu dr Cluniazensische Reform gsii isch, het er Nepotismus dribe un het si dur Gäldgier allgmain uubeliebt gmacht. Derzue het er si au mit em Crescentius I. Nomentanus verfyndet un het wäge däm 995 in d Toskana mieße flichte. Dert het dr Johannes dr dytsch Chenig Otto III., wu in dr Zwischezyt sälbschtändig regiert het, z Hilf un zur Chaiserchrenig uf Rom gruefe. Wu si dr Otto III. aagchindet het, het si dr Papscht wider mit em Crescentius versehnt. Dr Johannes XV. isch churz no syre Ruggchehr uf Rom no vor dr Aachumft vum Chenig gstorbe.

Nodäm s Aasää vum Papschtdum im 10. Johrhundert dur d Wirre z Rom stark gsunke gsii isch, het er si Miei gee um Autoritet im Uusland. Är het zum Byschpel 991 zwisch em änglische Chenig Æthelred un em Herzog Richard II. vu dr Normandy vermittle tun het d Iberaignig vu Pole an dr Hailig Stuel dur dr Herzog Mieszko I. entgege gnuu. Anne 993 het er mit dr Hailigsprächig vum Ulrich vu Augschburg di erscht Kanonisierig vun eme Hailige dur e Papscht vorgnuu.

## Literatur
* Franz Xaver Seppelt: *Geschichte der Päpste*. Bd. 2. 2. Auflage. Kösel Verlag, München 1955, S. 381ff.
* 
* 
* 

## Weblink
Miriam Klein

D **Miriam Klein** (* 27. Merz 1937 z Baasel) isch e Schwyzer Jazzsängeri.

## Lääbe un Wiirke
Mer chännt d Miriam Klein, syter ass si in dr 1950er Johr z Paris mit em Pierre Michelot, em Don Byas un Art Simmons ufdrätte isch. Noch ere Uusbildig an dr Musikschuel z Wien isch si in d Schwyz retuurgange un het syter 1963 in dr Formatione vu irem Mann Oscar Klein gsunge.

In drn 1960er un 1970er Johr het mer si au international as Sängeri chänneglehrt. Si het in däre Zyt e Album mit Bessie Smith-Titel ufgnuu, 1973 isch dr international Durbruch mit em Album *Lady Like* glunge, wu dr Billie Holiday gwidmet gsii isch. Dodruf hän Musiker wie dr Roy Eldridge, dr Dexter Gordon un dr Slide Hampton mitgmacht. Si het au Schallblatte mit em Albert Nicholas (1971) un em Wild Bill Davison (1976) ufgnuu.

Anne 1977 het d Klein mit em Fritz Pauer Trio zämegschafft, 1978 mit em Roland Hanna un em George Mraz uf irem Album *By Myself*. Bim Frankfurter Jazzfestival 1980 het s *Hans Kollers International Brass Company* mit ere gspiilt. 1981/82 isch si mit em Kenny Clarke, dr Hanna un dr Isla Eckinger uf Tournee gange. 2001 het si au bim Album *My Marilyn* vum David Klein, irem Suhn, mitgmacht.

Ire Vorbild isch d Billie Holiday, ire gieng s aber drum, „nach der Art nach Billie Holiday zu singen, nicht aber diese zu kopieren“, het d Sängeri gsait. Dr Roy Eldridge het no Blattenufnahme mit dr Miriam Klein gsait: *Ihre Stimme wäre für den Film „Lady Sings the Blues“ sehr viel passender gewesen als die von Diana Ross.*

## Uusglääseni Diskografy
* Oscar & Miriam Klein *Blues & Boogie* (1969, Europa) mit Peter Giger, Henri Chaix un Bob Carter
* Miriam Klein *Lady Like* (1973, MPS, mit Roy Eldridge, Dexter Gordon, Slide Hampton, Vince Benedetti, Oscar Klein, Isla Eckinger, Billy Brooks)
* Miriam Klein *By Myself* (1978, L+R Records, mit Roland Hanna un George Mraz (Widervereffetlichung bi Enja 2012))
* Miriam Klein *Ballads For Loving Kindness* (1994, Divox, Duo mit Kirk Lightsey)
* David Klein *My Marilyn* (2001, Enja, mit Miriam Klein, Mulgrew Miller, Ira Coleman), Marcello Pellitteri
* Swiss Radio Days Jazz Live Concert Series – Karin Krog & Enrico Rava & Miriam Klein + Jazz Live Trio (Klaus Koenig, Peter Frei, Peter Schmidlin) (TCB Records, TCB 02262)

## Literatur
* Martin Kunzler: *Jazzlexikon.* Rowohlt, Reinbek 1988.
* Barry Kernfeld (Hrsg.): *The New Grove Dictionary of Jazz.* Macmillan, London, 1995/1996, ISBN 0-333-63231-1
* Leonard Feather, Ira Gitler: *The Biographical Encyclopedia of Jazz.* Oxford University Press, New York 1999, ISBN 0-19-507418-1.
* Bruno Spoerri (Hrsg.): Biografisches Lexikon des Schweizer Jazz. CD-Beilage zu: Bruno Spoerri (Hrsg.): Jazz in der Schweiz. Geschichte und Geschichten. Chronos-Verlag, Zürich 2005, ISBN 3-0340-0739-6.

## Weblink
* 

## Fueßnote
Asifa Akhtar

D **Asifa Akhtar** (* 19. Februar 1971 z Karatschi, Pakistan) isch e Molekularbiologi, wu wichtigi Bydreg uf em Biet vu dr Chromosomeregulierig glaischtet het. Sie isch Senior-Gruppelaiteri un Diräkteri vu dr Abdailig fir Chromatinregulierig am Max-Planck-Inschtitut fir Immunbiology un Epigenetik z Fryburg. Im Juli 2020 isch si di erscht international un wybli Vizebresidänti vu dr Sektion Biology un Medizin vu dr Max-Planck-Gsellschaft wore.

## Härchumft un Uusbildig
D Asifa Akhtar stammt urspringli vu Karatschi, Pakistan, un het e Bachelor of Science in Biology am University College London gmacht. Derno isch si zum Imperial Cancer Research Fund (jetz Dail vum Francis Crick Institute) gwächslet, go im Labor vum Richard Treisman iber d Transkriptionsregulation promoviere. Iri Postdoc-Studie zur Chromatinregulierig het d Akhtar im Labor vum Peter Becker am Europäische Laboratorium fir Molekularbiology (EMBL), Haidelberch, un am Adolf-Butenandt-Inschtitut, Minche, gmacht. D Akhtar isch anne 2001 Gruppelaiteri am EMBL wore un isch 2009 an s Max-Planck-Inschtitut fir Immunbiology un Epigenetik z Fryburg gwächslet, wu si ne aige Labor laite duet.  Akhtar ist Herausgeberin des *Journal of Cell Science*.  Am 1. Juli 2020 isch si zur Vizebresidänti vu dr Sektion Biology un Medizin vu dr Max-Planck-Gsellschaft gwehlt wore.

## Forschigsinträssene
Dr Asifa Akhtar ire Forschigsschwärpunkt isch d Untersuechig vum Chromatin un epigenetische Mechanisme. An Drosophila melanogaster as experimentäll Modäll untersuecht d Akhtar, wie d Dosis-Kompensation bi dr Regulation vum X-Chromosom wirke duet. D Studie hän si au druf kunzäntriert, wie di nukleär RNA-Helikase, DHX9, s Genom vor schädlige Uuswirkige vu dr Transposon-Insertion schitze duet. In jingerer Zyt het d Akhtar untersuecht, was fir e Yyfluss Veränderige in dr Nukleosomenlandschaft uf d Transkriptionsdreii hän.

## Uuszaichnige un Ehrige
* 2008 Early Career Award vu dr European Life Science Organization (ELSO)
* 2013 Mitglid vu dr European Molecular Biology Organization (EMBO)
* 2017 Wilhelm-Feldberg-Bryys
* 2019 Ufnahm as Mitglid in dr Sektion *Biochemy un Biophysik* in di National Akademy vu dr Wisseschafte Leopoldina

## Weblink
* Mitglidsyydrag vu dr Asifa Akhtar (mit Bild un Curriculum Vitae) bi dr Nationale Akademy vu dr Wisseschafte Leopoldina
* Syte iber d Akhtar bi dr Max-Planck-Gsellschaft

## Fueßnote
Nubya

D **Nubya** (* 18. Jänner 1974 z Baasel) isch e Schwyzer Sängeri.

Ire Musikstil gheert zum R'n'B, Jazz, Soul un Pop. Ire Chinschtlername isch no ire aigene Uussaag e Fantasyname, isch aber abglaitet vu dr Nubier, eme Volk z Sudan un z Egypte.

## Lääbe
D Nubya isch d Doochter vun eme Nigerianer un ere Schwyzeri. Di eerschte zwai Joor het d Nubya z Nigeria gläbt, voreb si in d Schwyz chuu isch. Im Alter vu sibe Joor het si mit klassischem Klavierunterriicht aagfange, het aber 1990 dermit ufgheert un het Gsangsunterriicht gnuu. No dr Matura am Gimnasium am Minschterplatz in ire Haimetstadt het si ai Joor an dr New School for Social Research z New York Jazzmusik studiert, ischpiriert vum Jazzmusiker Chester Gill, wu z Baasel gläbt het. No dr Ruggcheer uf Baasel het si an dr Universideet Baasel Wiirtschaft studiert.

Anne 1996 het si dr renommiert Muusiker Bo Katzman Backstage bi me Kunzärt vum DJ Bobo chännegleert, dodruf het er si as Special Guest fir syni Gospeltour mitgnuu. No het si au no anderi Ufdritt as Background-Sängeri u.&nbsp;a. vu dr Céline Dion ghaa. E Hegschtpunkt isch gfir sii, wu si im Voorprogramm vu dr Whitney Houston voor 12'000 Lyt im Zürcher Hallestadion ufdrätten isch. Chuurz druf het si d Fäärnseesändig «Cinderella» uf em Schwyzer Privaatsänder TV3 moderiert. 2002 isch ire Album *My Wish* uusechuu, dodruf het si mit ire Band Kunzärt in dr Schwyz, z Dytschland un z Brasilie gee.
2005 isch ire dytschsproochig Album *Auf meine Weise* erschiine, wu vum Götz von Sydow produziert woren isch. Anne 2005 isch si mit Night of the Proms dur Dytschland tourt. 2007 isch ire Album *Love Rocks* uusechuu, 2011 *Today*. Anne 2019 het si dr Circus Knie in syre 100-Joor-Jubiläums-Tour beglaitet.

D Nubya isch vu Mai 2003 bis aagfangs Mai 2008 mit em Hartmut Engler liiert gsii, em Sänger vu dr Band Pur. Syter 2018 isch si ghyroote mit em Bankier Johannes Barth.

## Diskografy
### Albe
* *From The Bottom Of My Heart* (1999)
* *My Wish* (2002)
* *Auf meine Weise* (2005)
* *Love Rocks* (2007)
* *Today* (2011)

### Single
* *I'm Dreaming* (1997)
* *Future For Us* (1997)
* *Just For You Duett mit Al Walser* (1999)
* *From The Bottom Of My Heart* (2002)
* *Do You Really Love Me* (2002)
* *Morgen ganz bestimmt* (2005)
* *Es ist so* (2005)
* *Warten auf ein Wunder* (2007)
* *Power of No* (2011)

## Weblink
* Websyte vu dr Nubya
* 
* 
* ''Back to the Roots.'' Video-Dokumentation vum Schwyzer Fäärnsee vum 28. Juli 2010 (17 min)

## Fueßnote
Anna Hegner

D **Anna Hegner** (* 1. Merz 1881 z Baasel; † 3. Februar 1963 eebe deert; haimetberäächtigt z Äisele) isch e Schwyzer Gyygeri, Kumpenischti un Musikpedagoogi.

## Lääbe
D Anna Hegner isch us ere aagsääne Muusikerfamilie chuu. Si isch d Doochter vum Muusiker Magnus Hegner un säm syre Frau Anna geb. Viccelio gsii. Ire eltere Brueder isch dr Pianischt Otto Hegner gsii, wu si ab 1893 e baar effetligi Ufdritt ghaa het mit em. Ire eerscht Musikunterriicht het si bim Vater ghaa. Si het Gyyge studiert bim Richard Wolf z Baasel, bim Ludwig Stiehle z Milhüsa un bim Hugo Heermann z Frankfurt am Main. Anne 1900 isch si as eerschti Frau in s Orcheschter vu dr Allgmaine Musikgsellschaft Baasel yydrätte. Bal het mer si as Violin-Solischti gchännt, bsundersch z Baasel, z Berlin, z Leipzig un z London. Zwische 1902 un 1925 isch si siibemool as Solischti bi dr Londoner „Proms“ ufdrätte.

Ab 1904 het si am Hoch'sche Konservatorium z Frankfurt am Main gleert, unter anderem isch si d Gyygeleereri vum Paul Hindemith gsii. Anne 1906 het si d Berliner Eerschtuffierig vum Violinkunzärt vum Felix Woyrsch gspiilt. Ab 1908 het si z Münchestäi gläbt un het Kunzärt in dr kadoolische Chilche, wu si au solistisch ufdrätten isch, un Summer-Waldkunzärt hinter irem Huus in dr Münchestainer Schlucht organisiert. Ab 1914 isch si bis 1950 (mit fimfjeeriger Unterbrächig) wider Mitgliid vum Baasler Orcheschter gsii, ab 1947 in dr Posizioon vu dr Kunzärtmaischteri.

Si het e baar chlaineri Wäärch kumpeniert, vor allem fir Gyyge un Klavier.

Si isch anne 1963 im Clara-Spitaal an dr Folge vun eme Uufall gstoorbe. Chuurz no irem Dood het iri Woongmai Münchestäi d Anna Hegner-Strasse gwidmet. Langi Zyt isch d Anna Hegner di ainzig Frau, wu im Baselbiet mit ere Strooß geert wooren isch.

## Literatuur
* *Münchenstein Heimatkunde.* Verlag des Kantons Basel-Landschaft, Liestal 1995, ISBN 3-85673-522-4.

## Weblink
* Anna Hegner im *Personenlexikon des Kantons Basel-Landschaft*
* Sinfonieorchester Basel: Chronik

## Fueßnote
Margaret Crofoot

D **Margaret C. Crofoot** (* 1980) isch e US-amerikanisch Verhaltesforscheri un evolutionäri Anthropologi.

## Lääbe un Wirke
D Crofoot het an dr Stanford University studiert, wu si 2001 mit em Bachelor in Humanbiology abgschlosse het, un an dr Harvard University, wu si 2003 en Master-Abschluss in Anthropology iberchuu het un 2008 promoviert woren isch. As Post-Doktorandi isch si syter 2010 am Smithsonian Tropical Research Institute z Panama gsii. Vu 2017 bis 2019 isch si Associate Professor an dr University of California z Davis gsii. Anne 2018 het si ne Humboldt-Profässur fir d Universiteet Konschtanz iberchuu. Derrt het si dr Beraich Bewegigsekology uusböue un vu Fisch un Vegel uf Affe uusgwytet. Syt Juli 2019 isch si "Wisseschaftli Mitglid" vu dr Max-Planck-Gsellschaft un aini vu dr drei Diräkter*ne am 2019 grindete Max-Planck-Inschtitut fir Verhaltesbiology, mit Sitz Radolfzell un z Konschtanz.

Si forscht zue dr Bewegigsmuschter zum Byschpel vu Pavian-Rudel mit GPS-Sänder un zue dr Frog, was firigi Ruggschliss mer dodrus cha zie, wie d Gruppe si entschaide. Doderby het si chenne zaige, ass es au Meehaitsentschaidige un refläxartig Verhalte git un d Bewegig nit nume vum Aafierer bstimmt wird.

Si isch Mitglid im Rot vu dr ICARUS-Initiative (International Collaboration for Animal Research Using Space) vum Martin Wikelski.

## Uusgläseni Schrifte
* Strandburg-Peshkin, A., Farine, D., Couzin, I.,  Crofoot, M. C: Shared decision making drives collective movement in wild baboons, Science, Band 348, 2015, S. 1358–1361.
*Kays, R., Crofoot, M. C., Jetz, W.,  Wikelski, M.: Terrestrial animal tracking as an eye on life and the planet. Science, Band 348, 2015
*Crofoot, M. C.: The cost of defeat: Capuchins groups travel further, faster and later after losing conflicts with neighbors. American Journal of Physical Anthropology, Band 152, 2013, S. 79–85.
*Crofoot, M. C.,  Gilby, I. C.: Cheating monkeys undermine group strength in enemy territory. Proceedings of the National Academy of Sciences, Band 109, 2012, S. 501–505.
*Crofoot, M. C., Gilby, I. C., Wikelski, M. C.,  Kays, R. W.:  Interaction location outweighs the competitive advantage of numerical superiority in Cebus capucinus intergroup contests,  Proceedings of the National Academy of Sciences, Band 105, 2008, S. 577–581.

## Weblink
*Websyte an dr University of California, Davis
*Humboldt-Profässur
*Websyte vu dr MPG
*Interview mit dr Margaret C. Crofoot

## Fueßnote
Silja Häusermann

D **Silja Häusermann** (* 1977 z Lozärn) isch e Schwyzer Bolitologi. Si laitet as Brofässeri dr Lehrstuel fir Schwyzer Bolitik un Verglychendi bolitischi Ekonomy am Inschtitut fir Bolitikwisseschaft (IPZ) vu dr Universitet Züri.

## Lääbe un Wirke
D Silja Häusermann het zwische 1997 un 2001 Bolitikwisseschafte an dr Universitet Gämf studiert. Am Hochschuelinschtitut fir effetligi Verwaltig vu dr Universitet Lausanne het si ne Noodiplomstudium in Public Administration absolviert. Zwische 2000 un 2007 isch si Assischtänti an dr Universitet Lausanne gsii un no an dr Universitet Züri, wu si promoviert woren isch. E Forschigsufenthalt het si ans *Government Department* vu dr Harvard University z Cambridge (Massachusetts), USA gfiert. 2007 bis 2011 het si as Oberassischtänti am Lehrstuel fir Verglychendi Bolitikwisseschaft vu dr Universitet Züri gforscht. 2011 bis 2012 het d Häusermann as Juniorbrofässeri in Bolitikwisseschaft an dr Universitet Konschtanz glehrt un gforscht. Syt Septämber 2012 isch si Inhaberi vum Lehrstuel fir Schwyzer Bolitik un Verglychendi bolitischi Ekonomy am Inschtitut fir Bolitikwisseschaft (IPZ) vu dr Universitet Züri.

Anne 2018 het si dr UZH-Lehrbryys wäge dr uuszaichnete Qualitet vu ire Lehr gwunne.

## Forschigsschwärpinkt
Forschigsschwärpinkt vu dr Häusermann sin verglychendi Wohlfahrtsstaateforschig, verglychendi bolitischi Ekonomy, Ränte- un Familiebolitik, Barteie- un Verbändsischtem, Bolitikanalyse un Europäisierig/Internationalisierig.

## Uusgläseni Schrifte
* *The Politics of Welfare State Reform in Continental Europe: Modernization in Hard Times.* Cambridge University Press, Cambridge 2010, ISBN 978-0-521-18368-0.
* *Reform Opportunities in a Bismarckian Latecomer: Restructuring the Swiss Welfare State.* In: Bruno Palier (Hrsg.): *A Long Goodbye to Bismarck? The Politics of Welfare Reform in Continental Europe* (= *Changing Welfare States Series*). Amsterdam University Press, Amsterdam 2010, ISBN 978-90-8964-234-9.
* mit Patrick Emmenegger, Bruno Palier, Martin Seeleib-Kaiser: *The Age of Dualization. The Changing Face of Inequality in Deindustrializing Societies.* Oxford University Press, Oxford 2012, ISBN 978-1-84545-580-4.
* mit Pablo Beramendi, Herbert Kitschelt, Hanspeter Kriesi: *The Politics of Advanced Capitalism.* Cambridge University Press, Cambridge 2015, ISBN 978-1-316-16324-5.

## Weblink
* Offiziälli Websyte vu dr Silja Häusermann
* d Silja Häusermann uf dr Websyte vum Inschtitut fir Bolitikwisseschaft Züri
* d Silja Häusermann uf Max Weber Programme Fellows’ Websites
* Welfare states need reinforcement, not reinvention, socialeurope.eu 18th June 2020

## Fueßnote
Isabell Otto

D **Isabell Otto** (* 1. Novämber 1976 z Fryburg) isch e dytschi Mediewisseschaftleri.

## Lääbe un Wirke
D Otto het anne 1996 s Abitur am Markgrefler Gimnasium z Mille gmacht. Vu 1997 bis 2002 het si an dr Uniwersitet Fryburg, Köln un Paris III Theater-, Film- un Färnsehwisseschaft, Germanischtik un Filosofy studiert un 2002 mit ere Magischterarbet iber „Entgrenzte Spiele. Eine Analyse ausgewählter Filme“ abgschlosse. Vu 2002 bis 2008 isch si wisseschaftligi Mitarbaiteri am kulturwisseschaftlige Forschigskolleg „Medien und kulturelle Kommunikation“ z Köln gsii. Vu 2004 bis 2009 isch si wisseschaftligi Mitarbaiteri am Inschtitut fir Theater-, Film- un Färnsehwisseschaft an dr Uniwersitet z Köln gsii. No dr Promotion 2008 z Köln iber „Aggressive Medien. Zur Geschichte des Wissens über Mediengewalt“ (summa cum laude) isch si vu 2008 bis 2010 wisseschaftligi Mitarbaiteri in dr Koordinationsstell vu dr Graduierteschuel „Locating Media/Situierte Medien“ un am Fachberaich 3 – Sproch-, Literatur- un Mediewisseschaft vu dr Uniwersitet Siegen gsii. Vu 2010 bis 2015 isch si Juniorbrofässeri fir Mediewisseschaft an dr Uniwersitet Konschtanz gsii. Vu 2013 bis 2014 het si d W2-Brofässur fir Medietächnik un Mediefilosofy an dr Ruhr-Uniwersitet Bochum verdrätte. Vu 2014 bis 2015 isch si Fellow am Kulturwisseschaftlige Kolleg vum Exzellänzcluster „Kulturelle Grundlagen von Integration“ gsii. Syter anne 2015 lehrt d Isabell Otto z Konschtanz as Brofässeri fir Mediewisseschaft mit em Schwärpunkt Mediali Dailhab in digitale Kulture (2015 bis 2017 as Forschergruppe-Brofässur (W2), gferderet dir d DFG, syter 2017 as W3-Brofässur). Vu Oktober 2023 bis Merz 2024 isch si Glychstelligsbeufdraiti vu dr Gleichstellungsbeauftragte der Uniwersität Konschtanz gsii, syt April 2024 isch si Brodiräkteri fir Diwersitet un Karriereentwicklig an dr Uniwersitet.

## Uusgläseni Schrifte
* *Aggressive Medien. Zur Geschichte des Wissens über Mediengewalt*. Bielefeld 2008, ISBN 3-89942-883-8.
* as Rusgeberi mit em Arno Meteling un dr Gabriele Schabacher: *„Previously on...“ – Zur Ästhetik der Zeitlichkeit neuerer TV-Serien*. München 2010, ISBN 978-3-7705-4835-4.
* as Rusgeberi mit em Mathias Denecke, dr Anne Ganzert un em Robert Stock: *ReClaiming participation. Technology – mediation – collectivity*. Bielefeld 2018, ISBN 3-8376-2922-8.
* as Herausgeberin mit dr Nacim Ghanbari, dr Samantha Schramm un em Tristan Thielmann: *Kollaboration. Beiträge zur Medientheorie und Kulturgeschichte der Zusammenarbeit *. München 2018, ISBN 3-7705-5840-5.

## Weblink

* Prof. Dr. Isabell Otto
* Läbeslauf
Miriam Butt

D **Miriam Jessica Butt** [] (* 27. Februar 1966 z Ta'if, Saudi-Arabie) isch e dytschi Linguischti un Brofässeri fir Computerlinguischtik an dr Universitet Konschtanz.

## Lääbe un Wirke
D Butt isch e Dochter vun eme pakistanisch Eläktroingenieur un ere dytsche Schurnalischti, wu si z Saudi-Arabie chänneglehrt hän. Si isch dreisprochig mit Dytsch, Änglisch un Urdu ufgwagse, in ire erschte Johr het si au no Arabisch gleert. D Familie isch derno uf Dytschland zoge, wu d Miriam Butt uf d Schuel chuu isch. Wu si dryzeh Johr alt gsii isch, isch d Familie uf Pakistan zoge, d Butt isch dert derno uf d Lahore American School (LAS) chuu, wu si au dr Abschluss gmacht het.

No dr Schuel het si vu 1984 bis 1987 am Wellesley College Sprochwisseschaft un Informatik studiert un mit em Bachelor of Arts abgschlosse, derno het si vu 1988 bis 1991 Sprochwisseschaft an dr Stanford University studiert un mit em Master of Arts abgschlosse. Ab 1991 isch si Doktorandi an dr Stanford University gsii un isch dert im Fach Sprochwisseschaft bim Peter Sells iber „The Structure of Complex Predicates in Urdu“ promoviert wore.

Vu 1993 bis 1995 isch d Butt wisseschaftligi Mitarbaiteri in dr Abdailig Computerlinguischtik am Seminar fir Sprochwisseschaft an dr Universitet Dibenga gsii un vu 1995 bis 1997 wisseschaftligi Mitarbaiteri am Inschtitut fir Maschinälli Sprochverarbaitig an dr Universitet Stuegert. Vu 1997 bis 2002 het si as wisseschaftligi Mitarbaiteri im Fachberaich Sprochwisseschaft an dr Universitet Konschtanz im Rame vum *SFB 471 - Variation and Change in the Lexicon* gforscht. Vu 2002 bis 2003 het si am Institute of Science and Technology, University of Manchester glehrt.

Syter anne 2003 isch si Brofässeri (C3) fir Allgmaini Sprochwisseschaft mit Schwärpunkt Computerlinguischtik am Fachberaich Linguischtik an dr Universitet Konschtanz.

Schwärpinkt vu ire Forschig sin d Syntax, Morphology, Semantik un Phonology vum Urdu un andere sidasiatische Sprochen. Derzue forscht si us ere theoretische un ere computerlinguistische Sicht zue dr Architäktur vu dr Grammatik un zue sprochlige Interfaces (Syntax-Semantik, Morphology-Syntax/Semantik, Prosody-Syntax). Im Rame vum ParGram-Projäkt forscht si an dr Entwicklig vu parallele Grammatike fir verschideni Sproche.

Anne 2019 isch d Miriam Butt in d Academia Europaea gwehlt wore.

## Uusgläseni Schrifte
* M. Butt: *Theories of Case.* Cambridge University Press, Cambridge 2006.
* M. Butt, T. H. King, M.-E. Niño, F. Segond: *A Grammar Writer's Cookbook.* CSLI Publications, Stanford 1999.
* M. Butt: *The Structure of Complex Predicates in Urdu.* CSLI Publications, Stanford 1993.

## Weblink
* Websyte vu dr Miriam Butt
* Läbeslauf
* Iber d Miriam Butt uf blog.linguistlist.org

## Fueßnote
Judith Korb

D **Judith Korb** (* 1967 z Wertheim) isch e dytschi Evolutionsbiologi un Entomologi.

## Lääbe un Wirke
D Korb het vu 1987 bis 1993 Biology an dr Universitet Würzburg studiert un mit em Diplom abgschlosse. Ab 1994 bis 1997 het si an dr Uni Würzburg iri Dokterarbet iber „Lokale und regionale Verteilung von Macrotermes bellicosus (Isoptera, Macrotermitinae): Stochastik oder Deterministik?“ gschribe un isch 1997 promoviert wore. As Postdoc-Stipendiati vum DAAD het si 1997/98 z Würzburg un in dr Elfebaikischte gforscht. Iber e DFG-Stipendium isch si 1999 un 2000 as Wisseschafltigi Mitarbaiteri am Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation (CSIRO) z Canberra un z Darwin z Auschtralie gsii. Vu 2000 bis 2004 het si an dr Universitet Regensburg e Arbetsgruppe iber s Emmy-Noether-Brogramm vu dr DFG glaitet un si 2004 derno an dr Uni Regensburg im Fach Zoology habilitiert. Bis 2008 het si no as Wisseschaftligi Mitarbaiteri gschafft, vu 2008 bis 2013 het si no d Brofässur (W§) fir Verhaltesbiology an dr Universitet Osnabrück ghaa. Syter anne 2013 isch si Brofässeri fir Evolution und Ekology an dr Fakutet fir Biology an dr Universitet Fryburg

2012 bis 2015 isch Mitglid im DFG Panel „Zoology” gsii. Anne 2005 het si ne Bryys fir di bescht Habilitation vu dr Universitet Regensburg iberchuu un 2007 e Bryys fir Biology vu dr Göttinger Akademy vu dr Wisseschafte,

Zue ire Forschigsschwärpinkt ghere vor allem Termite (Isoptera), ire Verhalte, iri Kommunikation, ire Zämmeläbe un iri Artevylfalt, bsundersch z Weschtafrika.

## Uusgläseni Schrifte
* Elsner D, Meusemann K, Korb J (2018): *Longevity and transposon defense, the case of termite reproductives.* Proc Natl Acad Sci USA 115:5504-5509.
* Hoffmann K, Gowin J, Hartfelder K, Korb J (2014): *The scent of royalty: a P450 gene signals reproductive status in a social insect.* Mol Biol Evol 31:2689-2696.
* Korb J, Foster KR (2010): *Ecological competition favours cooperation in termite societies.* Ecol Lett 13:754-760.
* Korb J, Weil T, Hoffmann K, Foster KR, Rehli M (2009): *A gene necessary for reproductive suppression in termites.* Science 324:758.
* Korb J, Heinze J (2008): *Ecology of Social Evolution.* Springer Press, Heidelberg
* Korb J (1997): *Lokale und regionale Verteilung von Macrotermes bellicosus (Isoptera, Macrotermitinae): Stochastik oder Deterministik?* Wissenschaft & Technik Verlag, Berlin. 158 S.

## Weblink
* Websyte vum Korb Lab an dr Universitet Fryburg
* Judith Korb: CV
* Judith Korb: Research
Susanne Vogel (Bassistin)

D **Susanne Vogel** (* 4. Septämber 1967 z Fryburg) isch e dytschi Bassischti. Si het unter anderem zäme gschafft mit em Edo Zanki, dr Ina Deter, dr Pe Werner, dr Sabrina Setlur un dr Inga Rumpf.

## Lääbe
D Vogel het anne 1983 aagfange mit E-Bass spiile. Noch em Abituur het si vu 1987 bis 1988 an dr Swiss Jazz School z Bärn studiert. Derno het si vu 1990 bis 1995 Jazz- un Popularmusik an dr Hochschuel fir Musik un Darstellendi Chunscht z Stuegert studiert mit Hauptfach E-Bass un im Juili 1995 as Diplom-Musiklehreri abgschlosse mit ere Diplomarbet zum Thema Gherbildig un Jazzharmonylehr.

Ändi 1980er un aafangs 1990er Johr het si E-Bassunterricht gee, unter anderem vu 1991 bis 1993 am Music Lab z Ämmedinge.

Vu 1991 bis 2002 isch si e fescht Mitglid in dr Band vum Edo Zanki gsii un het bi syne CD-Produktion un uf syne Tournee mitgwirkt. Anne 1993 isch si uf Hamburg zoge, wu si au mit andere Musiker*ne gspiilt het, unter anderem uf Tournee vu dr Ina Deter (1993 un 1997), dr Pe Werner (1995), Das Auge Gottes (1995) un Sabrina Setlur (2000). Syter 2012 isch si Mitglid vu dr Band vu dr Debbie Clarke.

Vu 1994 bis 2000 het si Bass gspiilt im Hamburger Operettehuus im Musical Cats un vu 1996 bis 1997 het si am Lübecker Theater in Musical-Produktion Bass gspiilt.

Syt 1997 duet si wider Bass unterrichte. Syter 2000 isch si Dozänti fir Jazzharmonylehr, Gherbildig un E-Bass an dr Hamburg School of Music (syt 2005 Beruefsfachschuel fir Popularmusik). Vu 2005 bis 2011 het si derzue au E-Bass an dr RockPopSchule Lübeck unterrichtet. Syt 2006 het si ne Lehrufdrag fir E-Bass an dr Musikhochschuel Lübeck un syter 2010 au ne Lehrufdrag fir Pop- un Jazztheori. Dernäbe het si als au uf verschidene Workshop glehrt.

Vu 2001 bis 2010 isch si Mitglid vu dr Band Soulounge gsii un het an zwoo CD mitgwirkt un bi Tournee un Kunzärt.

## Diskografy
* Edo Zanki – „Ich muß verrückt sein“ (WEA 1992)
* Die Zöllner – „Goldene Zeiten“ (Deutsche Schallplatten GmbH 1993)
* Face Y Face – „Signs To Set“ (ATM 1993)
* Edo Zanki – „Komplizen“ (Sony Music 1994)
* Edo Zanki – „10“ (Sony Music 1995)
* Ina Deter – „Mit früher ist heute vorbei“ (Chroma Music 1997)
* Natacha – „Natacha“ (EMI 2000)
* Edo Zanki – „Die ganze Zeit“ (MMP 2001)
* Inga Rumpf – „Live im Michel“ (25th Hour Music 2004)
* Soulounge – „The Essence Of The Live Event“ (Warner 2003)
* Soulounge – „Home“ (Soulounge Records 2004)

## Weblink
* Website vu dr Susanne Vogel
Carl Schauenberg-Ott

Der **Karl Rudolf Schauenberg-Ott** (* 1833; † 27. April 1916 z Bern) isch e Schwiizer Kaufmaa, Verleger und Lokalchronist von Zofige gsi.

Der Schauenberg-Ott het genealogischi Wappe- und Stammregister mit Bezug uf d Stadt Zofige gschribe.

Sis Gedicht *Den Rosen, den Reben, der Schweiz!* isch vom Friedrich Schneeberger vertont worde.

## Wärk
* *Den Rosen, den Reben, der Schweiz!* Gedicht vom Carl Schauenberg-Ott, Musig vom Fritz Schneeberger (1843–1906)
* *Wappentafel der gegenwärtigen bürgerlichen Geschlechter der Stadt Zofingen.* 1880. 16 Site.
* *Die Stammregister der gegenwärtigen und in diesem Jahrhundert ausgestorbenen bürgerlichen Geschlechter der Stadt Zofingen seit deren Aufnahme in’s Bürgerrecht, nebst einem Verzeichniss sämmtlicher Geschlechter seit 1200 und Notizen über Zofingen im 19. Jahrhundert: Nach amtlichen Quellen bearbeitet* 1884. 605 Site. Digitalisat uf uni-duesseldorf.de
* *Wappentafel der gegenwärtigen Geschlechter der Stadt Zofingen.* 1884.
* *Wappentafel der gegenwärtigen bürgerlichen Geschlechter der Stadt Zofingen.* Zofige, 1885.
* *Die Stammregister der gegenwärtigen und in diesem Jahrhundert ausgestorbenen bürgerlichen Geschlechter der Stadt Zofingen seit deren Aufnahme in’s Bürgerrecht: Fortsetzung 1883–1896.* Ringier, 1896. 92 Site. Digitalisat uf uni-duesseldorf.de
* *Das erste Jahrhundert des Kadettenkorps von Zofingen.* In: *Zofinger Neujahrsblatt 1908.* Zofige, 1907.
* *Die Stammregister der gegenwärtigen und in diesem Jahrhundert ausgestorbenen bürgerlichen Geschlechter der Stadt Zofingen seit deren Aufnahme in’s Bürgerrecht: Zweite Fortsetzung 1896–1909.* Johann Fehlmann, 1909. 103 Site. Digitalisat uf uni-duesseldorf.de

## Literatur
* Hans Lehmann: *Namenbüchlein der bürgerlichen Geschlechter der Stadt Zofingen seit dem Jahre 1200: ein Versuch zu ihrer Erklärung (auf Grundlage der Stammregister der bürgerlichen Geschlechter Zofingens von C. Schauenberg-Ott).* C. Schauenberg-Ott, Zofige 1884, 73 Site. Digitalisat uf archive.org
* Erwähnig in: *Die Schweiz: Schweizerische illustrierte Zeitschrift*, Band 20, 1916, S. 313.
* Victor Attinger, Marcel Godet, Heinrich Türler (Hrsg.): *Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz*. Band 5: *Montricher-Schenevey*. Allgemeine Geschichtforschende Gesellschaft der Schweiz, Neueburg 1930.
* Eugen Frikart: *Zofinger Reminiszenzen von Carl Schauenberg-Ott: Zeitungsausschnitte aus dem Zofinger Tagblatt.*

## Weblinks

* 
* 
* Helvetic Archives
* 

## Quelle
Friedrich Schneeberger

Der **Friedrich Schneeberger** (* 25. Februar 1843 z Schore bi Langethal; † 21. Mai 1906 z Biel) isch e Schwiizer Gsangslehrer, Musigverleger und Komponist gsi.

## Läbe

Der Friedrich Schneeberger isch z Schore bi Langethal im Kanton Bärn ufgwachse. Nach ere Lehr z Langethal het er s Lehrerseminar z Münchebuechsee bsuecht. Är het as Lehrer z Wynige afo schaffe, denn as Gsangslehrer z Aarbärg, währenddäm är sich sälber no im Gsang bim Gustav Weber witerbildet het. Vo 1872 bis 1899 isch er Gsanglehrer am Progymnasium z Biel gsi, nochär het er in dere Stadt es Musiggschäft und en Musigverlag gründet.

## Wärch

Der Schneeberger het öppe 300 Chorwärk komponiert. Sis wohrschinlech bekanntischte Wärch isch s Lied *Der letzte [[Postillon]] vom [[Gotthardpass|Gotthard]]* vo 1882, e Vertonig vomene Gedicht vom Arnold Lang. I der Schwizerische Nationalbibliothek si 32 Titel vo ihm erfasst.

## Weblink

* 
* 
* Biografischi Agabe zum Friedrich Schneeberger
* Musignochläss vom Friedrich Schneeberger
* Brief vom Verlag Schneeberger im Bestand vom Leipziger Musigverlag C. F. Peters im Staatsarchiv Leipzig.

## Quelle
Maia Sandu

D **Maia Sandu** (* 24. Mai 1972 z Risipeni, Rajon Fălești, Moldauischi SSR) isch e moldauischi Ekonomi un Bolitikeri.  Syt em 24. Dezämber 2020 isch si Bresidänti vu dr Republik Moldau.

## Lääbe
D Sandu vu 1989 bis 1994 Bedribswirtschaftslehr an dr moldauische Akademy fir Wirtschaftswisseschafte (ASEM) studiert un vu 1995 bis 1998 Internationali Bezieige an dr Akademy fir effetligi Verwaltig (AAP) z Chișinău. 2010 het si ne Studium an dr Harvard Kennedy School vu dr Harvard University abgschlosse. 
Vu 2010 bis 2012 het si as Beroteri bi dr Wältbank z Washington, D.C. gschafft. 

Vu 2012 bis 2015 isch si Bildigsminischteri vu dr Republik Moldau gsii. D Sandu isch vum 8. Juni 2019 bis zum 14. Novämber 2019 Minischterbresidänti vu dr Republik Moldau gsii. Am 15. November 2020 het d Sandu d Stichwahl vu dr Bresidäntschaftswahl gwunne un isch dodermit zue dr erschte Bresdiänti vu dr Republik Moldau gwehlt wore. Si giltet as pro-europäisch. Am 3. November 2024 het d Sandu wider in ere Stichwahl d Bresidäntschaftswahl gwunne.

Si het au di rumänisch Staatsburgerschaft.

## Weblink

## Fueßnote
Katja Wünsche

D **Katja Wünsche** (* 2. April 1981 z Dresden) isch e dytschi Ballett-Dänzeri. Vu 2012 bis 2023 het si as Erschti Solischti bim Ballett Züri gschafft.

## Lääbe
D Katja Wünsche isch z Berlin ufgwagse un un het scho in ire Schuelzyt im Corps de ballet vu dr Staatsopere mitgwirkt. Z Berlin het si ab 1991 e Uusbildig an dr Staatlige Ballettschuel Berlin gmacht un die 1999 abgschlosse. Aafangs Spiilzyt 1999/2000 isch si Mitglid im Corps de ballet vum Stuegerter Ballett wore, in dr Spiilzyt 2002/03 Halbsolischti, 2003/04 Solischti un in dr Spiilzyt 2006/07 Erschti Solischti vum Ballett. Zur Saison 2012/13 isch si an s Ballett Züri gwägslet.

Zum Ändi vu dr Saison 2022/23 het d Wünsche ufghert mit ire Karriere as Dänzeri. Si studiert syt em Spotjohr 2023 an der Uniwersitet Züri im Studiegang Executive Master in Art Administration.

D Katja Wünsche isch ghyrote un Mueter vun eme Suhn.

## Repertoire
Dr Katja Wünsche ire Repertoire vu wichtige Rolle in Handligsballett umfasst d Titelrolle in *Romeo und Julia* (John Cranko), *La Sylphide* (Peter Schaufuss, noch em August Bournonville) un *Lulu. Eine Monstretragödie* (Christian Spuck) un d Prinzässi Aurora in s Marcia Haydées *Dornröschen* (noch em Marius Petipa), d Olga in *Onegin* un d Katharina un d Bianca in *Der Widerspenstigen Zähmung* (boodi: John Cranko), d Stella in *Endstation Sehnsucht* un *Manon Lescaut* un d Prudence in *Die Kameliendame* (boodi: John Neumeier), d Columbina in *Pierrot Lunaire* (Glen Tetley) un d Myrtha, d Chenigi vu dr Wilis in *Giselle* (no Reid Anderson un Valentina Savina). Anderi wichtig Rolle het si in *Schwanensee* (John Cranko) un in *Don Quichotte* (Maximiliano Guerra) danzt.

## Uuszaichnige
* 1997/98: Prix de Lausanne (3. Bryys 1997, 2. Bryys 1998)
* 1999: Grand Prix d’Eurovision fir jungi Dänzer (1. Bryys fir e Pas de deux)
* 2007: Dytsche Danzbryys „Zukunft“
* 2007: Dytsche Theaterbryys „Der Faust“ (*Beschti darstellerischi Laischtig im Danz*)
* 2014: Danzbryys vu dr Frynd vum Ballett Züri

## Fueßnote
Yvette Kolb

D **Yvette Kolb** (* 22. Juni 1942 z Baasel) isch e Schwyzer Schauspiileri, Schriftstelleri un eemooligi Ballettdänzeri.

## Lääbe un Wirke
D Yvette Kolb het iri Danzuusbildig ab 1950 an dr Ballettschuel vum Stadttheater Baasel gmacht. Deert het si anne 1957 im *Schwanensee* vum Peter Tschaikowsky unter dr Reschy vum Wazlaw Orlikowsky debütiert. Titelpartie het d Kolb in *Feuervogel* vum Igor Strawinsky un in *Giselle* danzt, anderi Rolle het si unter anderem in *La Valse* vum Maurice Ravel, s Strawinskys *Petruschka* oder s Tschaikowskys *Dornröschen* ghaa, derzue au Solorolle bim Dytsche Fäärnseeballett.

E Fueßverletzig het d Kolb zwunge, s Danze ufzgee. Si het derno Schauspiil gleert bi dr Marlise Ludwig un no in dr Hauptsach an Tourneetheater gspiilt, zem Byschpel d Titelrolle in *Nora oder Ein Puppenheim* vum Henrik Ibsen un in *Trauer muss Elektra tragen* vum Eugene O’Neill. Zwische 1973 un 1975 het si am Bärner Atelier-Theater gaschtiert, syter 1988 gheert si zum Ensemble vum Theater Fauteuil z Baasel.

Dernääbe duet d Yvette Kolb au schyybe, si verfasst Gedicht, Liedertäxt fir Musicals un ibersetzt Theaterstuck in Dialäktfassige. Us ire Fäädere stammt s 1998 entstande Zwoofrauestuck *Der erotische Rollmops*, wu si inszeniert un wu si aini vu dr boode Rolle din ibernuu het. Vyl Joor het si au dr israelisch Schriftsteller un Satiriker Ephraim Kishon uf syne Tournee beglaitet un dert syni Täxt uf Dytsch glääse. Fir d Musicalfassig vum Theaterstuck *Es war die Lerche* vum Kishon het d Kolb d Songtäxt gschriibe.

## Filmografy
* 1983: *Der Trauschein*

## Schrifte
* 1987: *Tücken, Mücken, Krücken*, Verlag Universitas, München, ISBN 978-3-8004-1150-4
* 1990: *Haken, Schnaken, Kakerlaken*, Basler Zeitung Medien, Basel, ISBN 978-3-85815-197-1
* 1993: *Titzel, Tutzel, Tatzel*, Basler Zeitung Medien, Basel, ISBN 978-3-85815-257-2
* 2004: *Gipfel, Wipfel, Hosenzipfel*, Traubenberg-Verlag, Zollikon, ISBN 978-3-9520742-2-0
* 2007: *Fräulein Haberthür, Die Wurst und andere Schmunzelgedichte*, Verlag Pro Business, Berlin, ISBN 978-3-939430-57-5
* 2009: *Die Jahreszeiten der Schlossherrin*, Münsterverlag, Basel, ISBN 978-3-905896-02-2
* 2010: *Die Büglerin des Unrechts*, Münsterverlag, Basel, ISBN 978-3-905896-08-4
* 2013: *Die Löschhorn-Sinfonie*, Verlag Reinhardt, Basel, ISBN 978-3-7245-1883-9
* 2016: *Das Lächeln der Schildkröten*, Verlag Johannes Petri, Basel, ISBN 978-3-03784-107-5

## Literatur
* 

## Weblink
* 

## Fueßnote
Viktorina Kapitonova

D **Viktorina Kapitonova** (; * 30. Juni 1985 z Tscheboksary) isch e russischi Ballerina. Syter anne 2018/2019 schafft s as Erschti Solischti bim Boston Ballet.

## Lääbe un Wirke
D Viktorina Kapitonova het an d Ballettschuel Kasan un an dr Bolschoi Theater Akademy z Moskau studiert. Si isch Gwinneri vum Wettbewärb «Jung russisch Ballett» un vum Arabesque-Wettbewärb 2008 gsii. Am Dschalilja-Operehuus z Kasan het si syter 2005 Solopartie in Schwanensee, Dornröschen, Don Quichotte, La Bayadère, Coppélia un Der Nussknacker danzt. In dr Saison 2008/09 isch si Mitglid vum Stanislawski-Ballett z Moskau gsii.

Syter 2010 isch si Mitglid vum Ballett Züri wore. Do het si u.&nbsp;a. d *Odette*/*Odile* in „Schwanensee vum Heinz Spoerli danzt, Solopart in s Spoerlis „Ein Sommernachtstraum“, „Wäre heute morgen und gestern jetzt“, „...und mied den Wind“ un „Goldberg-Variationen“,d *Rosetta* in s Christian Spucks „Leonce und Lena“ un d *Amme* in s Spucks „Romeo und Julia“. Derzue het mer si in Choreografie vu Yury Grigorovich, Derek Deane, Wayne McGregor, Hans Van Manen, Edward Clug, Patrice Bart, Paul Lightfoot, Nacho Duato, George Balanchine, Mats Ek, William Forsythe, Jiří Kylián, Douglas Lee un Martin Schläpfer chenne sää.

Im Rame vu dr Raie Ballett Zürichs «Junge Choreografen» het si iri Choreografy „Two Bodies – One Soul“ bresäntiert.

In dr Saison 2014/2015 het si d Titelroll in s Christian Spucks *Anna Karenina* danzt. In dr nämlige het d Kapitonova dr Danzbryys vu dr Frynd vum Ballett Züri gwunne.

Zur Saison 2018/2019 isch si zum Boston Ballet gwägslet.

## Weblink

* Offiziälli Websyte
* d Viktorina Kapitonova uf dr Syte vum Boston Ballet

## Fueßnote
Bridget Breiner

D **Bridget Breiner** (* 1974 z Connecticut, USA) isch e US-amerikanischi Dänzeri un Choreografi, wu syter anne 1991 in dr Hauptsach z Dytschland läbt un schafft.

## Lääbe un Wirke
D Breiner het zerscht danze glehrt an dr BalletMet Dance Academy z Columbus (Ohio). Im Alter vu 17 Johr isch si uf Minche gange, go dert an dr Heinz-Bosl-Stiftig wyter danze lehre. 

Ire erscht Engaschmänt het si ab 1992 unter dr Laitig vu dr Konstanze Vernon im Bayerische Staatsballett ghaa. Ire Debüt as Choreografi het si 1995 gee im renommierte *Junge Choreografe-Oobe* vu dr Stuegerter Noverre Gsellschaft. 

Anne 1996 isch si Mitglid vum Stuegerter Ballett unter dr Laitig vum Reid Anderson wore, wu si anne 2001 Erschti Solischti wore isch. Vu 2006 bis 2008 het d Breiner si z Dresden im Ballett an dr Semperoper untrer dr Latig vum Aaron Watkin danzt un vu 2008 bis 2011 isch si *Artist in Residence* bim Stuegerter Ballett gsii. 

Anne 2011 isch d Breiner yyglade wore, s Großstadt-Triptychon z inszeniere, e Zämenarbet vu dr Opere un dr Danzkompanie vum Musiktheater im Revier Gelsenkirchen. Vu 2012 bis 2019 isch si derno Ballettdiräkteri vum nei grindete Ballett am Musiktheater im Revier z gsii. 2013 isch iri Arbet *Ruß – Eine Geschichte von Aschenputtel* as Beschti Choreografy mit em Dytsche Theaterbryys Der Faust uuszaichnet wore. 2015 het si dr nämlig Bryys fir s Stuck *Charlotte Salomon: Der Tod und die Malerin* iberchuu. Im Johr 2016 isch d Bridget Breiner zue dr Ruhrfeschtspiil z Recklinghausen yyglade worem, wu si iri erscht Arbet vun ere Raie no Drame vum William Shakespeare yybrocht het: „Prosperos Insel“ noch em Drama „Der Sturm“. Fir s Ballett im Revier het si 2017 s symphonisch Ballett „The Vital Unrest“ mit dr 3. Symphony vum Camille Saint-Saëns un ere Kumpesition vum lettische Kumpenischt Georgs Pelēcis. Mit „Romeo und Julia“ noch em Sergeij Prokofjew im Februar 2018 un „Ein Sommernachtstraum“ im Merz 2019 het si nomol zwoo Shakespeare-Arbeite zur Uruffierig brocht.

Zue dr Spiilzyt 2019/2020 isch d Breiner as Ballettdiräkteri un Schefchoreografi an s Badisch Staatstheater Charlsrue gwägslet.

As Dänzeri het d Breiner in vyl Länder gschafft un mit verschidene Choreografe wie John Neumeier, David Dawson, Douglas Lee, Mauro Bigonzetti un Christian Spuck zämegschafft.

## Wäärch
* *Pretty please, could you dance for me?* Fotos: Marcia Breuer, Textbeiträge: Bridget Breiner. Material-Verlag, Hamburg 2005, ISBN 3-938158-15-8.

## Weblink
* Webyte vu dr Bridget Breiner
* d Bridget Breiner am Badische Staatstheater Charlsrue
* Interview mit dr Bridget Breiner uf youtube, 17. Novämber 2019
Kang Sue-jin

D **Kang Sue-jin** (rev. Rom. *Gang Su-jin*, McCune-Reischauer *Kang Sujin*, koreanisch 강수진; * 24. April 1967 z Seoul) isch e sidkoreanischi Ballettdänzeri. Si isch Primaballerina am Stuegerter Ballett.

Mer chännt si vor allem fir ir dramatische Rolle, wie die vu dr Tatiana im Ballett *Onegin*.

## Lääbe un Wirke
D Kang Sue-jin het as jung Maidli z Seoul koreanische Volksdanz glehrt. Erscht speter het si mit Ballettunterricht aagfange un isch anne 1982 uf Europa zue dr Marika Besobrasova an d *Académie de Danse classique Princesse Grace* z Monte Carlo gwägslet. Anne 1985 het si as erschti Asiatin dr Prix de Lausanne gwunne.

Am 1. Septämber 1986 isch d Kang im Alter vu 19 Johr s jingscht Mitglid vum *Corps de ballet* in dr Gschicht vum Stuegerter Ballett wore. Unter dr Marcia Haydée isch si 1994 zur Solischti und unter em Reid Anderson 1997 zur Erschten Solischti ufgstige.

Si het am 12. Jänner 2002 ire Manager Twinch Shokman ghyrote, en eemolige Dänzer.

Im Jänner 2013 het si ire Autobiografy uf Koreanisch vereffetligt. Im Dezämber 2013 isch si vum sidkoreanische Minischterium fir Kultur, Sport un Turismus zur Noofolgeri vu dr Choi Tae-ji fir d Johr 2014 bis 2016 as Diräkteri vum Korea National Ballet ernännt wore.

## Uuszaichnige
* 1985: Prix de Lausanne
* 1999: Prix Benois de la Danse
* 2001: Ho-Am-Bryys
* 2007: Kammertänzer
* 2007: John-Cranko-Bryys
* 2014: Verdienschtorde vum Land Bade-Wirttebärg

## Literatur
**Sue Jin Kang*. Photos: Gundel Kilian. Hrsg. von Stephan Götz. Daco, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-87135-053-5
*Bernd Krause: *Die grandiose Verlockung. Die Tänzerin Sue Jin Kang = The allure of an outstanding talent*. In: *Stuttgarter Ballett-Annual*. 18/19. Jg. 1994/96, S. 22–25
*Hartmut Regitz: *Sue Jin Kang. Eine Koreanerin in Stuttgart*. In: *Ballett international, Tanz aktuell*. Heft 4/1998, S. 52 f.

## Weblink
* „Jetzt will ich nur tanzen!“ Interview uf dr Websyte vum Goethe-Inschtitut vum Jänner 2012

## Fueßnote
Primaballerina

**Primaballerina** isch dr Titel vu dr erschte (ital. **') Solischti, dr erschte Dänzeri (ital. **') vun ere Uffierig oder eme Ballettensemble. In dr Regle mueß e Primaballerina klassischi Rolle chenne danze.

D Manne haiße *Maischterdänzer* oder *Primoballerino*. Am Ballet de l'Opéra de Paris bruucht mer dr Uusdruck *Première danseuse étoile* bzw. *Premier danseur étoile* (männl.) – churz *étoile*.

## Literatur
* Eliza Gaynor Minden: *The Ballet Companion: A Dancer's Guide to the Technique, Traditions, and Joys of Ballet*. Simon and Schuster, New York 2005, ISBN 074326407X.
* Robert Greskovic: *Ballet 101: A Complete Guide To Learning and Loving The Ballet*. Hal Leonard Corporation, Pompton Plains 1998, ISBN 0879103256.
* Sabrina Kuffer, Ursula Roth: *Ballett: Pirouetten, Tutu und Spitzentanz*. Kinderleicht Wissen, Regensburg 2007, ISBN 3867510008.
Hedda Wardemann

D **Hedda Wardemann** (* 9. Februar 1973 z Hameln) isch e dytschi Immunologi un Brofässeri in dr Abdailig B-Zäll-Immunology am Dytsche Chräbsforschigszäntrum z Haidelberch.

## Lääbe
D Hedda Wardemann het vu 1992 bis 1998 Biology an dr Albert-Ludwigs-Universitet z Fryburg studiert. Ab 1998 het si am Max-Planck-Inschtitut fir Immunbiology z Fryburg promoviert un 2001 ire Doktortitel (Dr. rer. nat) iberchuu.

No ire Promotion isch si vu 2001 bis 2003 Postdoc im Labor vum Michel C. Nussenzweig an dr Rockefeller University z New York, USA gsii. Bis 2005 het d Wardemann in s Nussenzweigs Labor e Stell als Research Assistant Professor ghaa, voreb si 2006 iri aige Forschigsgruppe in dr Molekulare Immunology am Max-Planck-Inschtitut fir Infektionsbiology z Berlin grindet het. Anne 2014 isch d Hedda Wardemann ans Dytsch Chräbsforschigszäntrum z Haidelberch gwägslet, wu si syterhär d Abdailig B-Zäll-Immunology laitet.

D Wardemann forscht zue dr zälluläre un molekulare Mechanisme vu humane un murine Antikerperantworte unter pathogene un nit-pathogene Bedingige. Iri Forschigsgruppe het e Plattform zur Hochdurchsatz-Amplifikation un Sequänzierig vu Antikerper-Gen uf Ainzelzällebeni entwicklet, go di klonal Entwicklig vun ere B-Zällantwort in Gsunde un Chranke z verfolge. In Kombination mit dr Klonierig vu Antikerper, macht si molekulari un funktionali Analyse vu humane B-Zällantworte. Us däne Chänntnis solle neii Strategie zur Manipulation vum B-Zäll-Sischtem entwicklet wäre, go protektivi Antikerperantworte induziere wie z.&nbsp;B. dur Vakzinierig.

## Mitglidschafte
* syt 2019: Academia Europaea
* syt 2018: Mitglid vum Europäische B-Zäll Netzwärch
* 2015: Grindigsmitglid vum "International Union of Immunological Sciences (IUIS) vaccine committee"

## Fueßnote
Friedrich-Miescher-Laboratorium der Max-Planck-Gesellschaft

S **Friedrich-Miescher-Laboratorium der Max-Planck-Gesellschaft** (FML, friejere Name "Friedrich-Miescher-Laboratorium für biologische Arbeitsgruppen in der Max-Planck-Gesellschaft") isch vu dr Max-Planck-Gsellschaft (MPG) anne 1969 z Dibenga grindet wore, go Noowugsforscher*ne im Beraich vu dr Biology d Mittel un Megligkaite gee, ne aigeni unabhängigi Forschigsgruppe ufzböue. 

S Laboratorium isch gnännt noch em Schwyzer Biolog Friedrich Miescher, wu im Dibenger Schloss d DNA entdeckt ghaa het. En ander Inschtitut isch s Friedrich-Miescher-Institut (FMI) z Basel.

## Ufböu

Bis zue vier Arbetsgruppe schaffe am Friedrich-Miescher-Laboratorium z Dibenga, in diräkter Nechi zue dr Max-Planck-Inschtitut fir Entwicklungsbiology un biologischi Kybernetik.

D Forschigsbiet, wu am FML derzue gschafft woren isch un wäre, geen iber alli Beraich vu dr Biology un umfasse u.&nbsp;a. Entwickligsbiology, Zällbiology, Neurobiology un au Bioinformatik.

S FML wird vu aim oder aire vu dr Diräkter*ne vu dr Nochber-Max-Planck-Inschtitut glaitet. Di derzytig gschäftsfierend Diräkteri isch d Nobelbryysdreegeri Christiane Nüsslein-Volhard, wu sälber vu 1981 bis 1985 Gruppelaiteri am FML gsii isch.

## Weblink
* Friedrich-Miescher-Laboratorium
* Publikatione vum Inschtitut im eDoc-Server vu dr MPG (Bibliografy)

## Fueßnote
Doris De Agostini

D **Doris De Agostini-Rossetti** (* 28. April 1958 z Airolo as *Doris De Agostini*; † 22. Novämber 2020) isch e Schwyzer Schyyrännefahreri gsii.

## Lääbe
D Doris De Agostini het ire erscht Wältcupsiig in eme Neischneeränne anne 1976 bi dr Silberkrugrennen z Bad Gastein gwunne. S isch fimf Johr lang gange, vorbe si bim Goldschlüsselränne z Schruns wider en Erfolg in ire Spezialdisziplin Abfahrt het chenne fyyre.

In dr Saison 1980/81 un 1981/82 isch si baidi Mol uf dr zweet Blatz im Abfahrtswältcup (hinter dr Marie-Theres Nadig bzw. dr Marie-Cécile Gros-Gaudenier) chuu. In dr Saison 1982/83 het si dr Abfahrtswältcup gwunne. Si het insgsamt acht Wältcupränne gwunne un si in 25 andere Ränne unter dr erschte Zehni klassiert.

Bi dr Schyy-Wältmaischterschaft 1978 z Garmisch-Partenkirchen isch si Dritti in dr Abfahrt wore, hinter dr Annemarie Moser-Pröll un dr Irene Epple. Ändi Saison 1982/83 het si noch em fimfte Blatz in dr Abfahrt vu Mont-Tremblant ire Ruggdritt vum Spitzesport verchindet. Si isch in däm Johr zur Schwyzer Sportleri vum Johr gwehlt wore.

D De Agostini isch mit em Yyshockeyspiiler Luca Rossetti ghyrote gsii, mit ihm het si zwai Chinder ghaa.

## Erfolg
### Wältmaischterschafte
* Garmisch-Partenkirchen 1978: 3. Abfahrt
* Schladming 1982: 7. Abfahrt

### Wältcupwärtige
D Doris De Agostini het aimol d Disziplinewärtig in dr Abfahrt gwunne.

### Wältcupsiig

## Weblink
* 
* 
* 
* Filippini e Cattaneo campioni al Nara. Si affaccia la De Agostini uf lanostrastoria.ch/entries/

## Fueßnote