Hauptbahn

**Hauptbaanè** sin Ysèbaaschtreggè, wo im Gegèsatz zuè dè Näbbèbaan s Grundnetz odder s Rüggròt vom Baansischteem darschtellèd.

## Rächtlichi Grundlagè
### Dütschland
È Definition vo Haupt- un Näbbèbaanè git s i dè Ysèbaa-Bau- un Bedrybsordnung (EBO). Dè §&nbsp;1 Abs.&nbsp;2 lutet:

: „Die Strecken werden entsprechend ihrer Bedeutung nach Hauptbahnen und Nebenbahnen unterschieden. Die Entscheidung darüber, welche Strecken Hauptbahnen und welche Nebenbahnen sind, treffen
# für die Eisenbahnen des Bundes das jeweilige Unternehmen,
# für Eisenbahnen, die nicht zum Netz der Eisenbahnen des Bundes gehören (nichtbundeseigene Eisenbahnen), die zuständige Landesbehörde.“

Mit dè Neufassung vo dè Bedrybsordnung (BO) vo 1958 isch die zuèlässigi Gschwindigkeit uff 140&nbsp;km/h aaghobbè worrè. Mit dè EBO-Neufassung vom Mai 1967 isch diè zuèlässig Gschwindigkeit uff Näbbèbaanè nõch §&nbsp;40&nbsp;(2) EBO vo 60 uff 80&nbsp;km/h un uff Hauptbaanè vo 140 auf 160&nbsp;km/h aaghobbè worrè.

Dõdemit sin Uusnaamegenèmmigungè vom Bundesvokeersminischter für d Züüg Rhygold un Rhypfyyl nimmi nötig. Für Faartè mit übber 140&nbsp;km/h hèt d Bundesbaan 1962 *Vorläufige Richtlinien für die Planung und Durchführung von Zugfahrten über 140&nbsp;km/h bis 160&nbsp;km/h* usègää. Mit dè Drittè EBO-Änderungsvoordnung isch im Mai 1991 diè zuèlässigi Högschtgschwindigkeit vo Personèzüüg uff Hauptbaanè vo 160 uff 250&nbsp;km/h uègsetzt worrè. Sèllèwäg isch bsunders für d Intercity-Züüg, wo mit bis zuè 200&nbsp;km/h vokeerèd, kei Uusnaamezuèlassung mee nötig.

### Öschterrych
Hauptbaanè sin im § 4 vom Ysèbaagsetz vo 1957 definyrt:

# Hauptbaanè sin für dè öffentliche Vokeer bschtimmti Schinnèbaanè vo größerer Vokeersbedütung. Dõdezuè zellèd dièjenigé Schinnèbaanè,
## wo gmäß § 1 vom Hochleischtungsschtreggègsetz, BGBl. Nr. 135/1989, für Hochleischtungsschtreggi erklärt sin;
## wo dè Bundesminischter für Wǜssèschaft un Vokeer durch Voordnung zuè Hauptbaanè gmacht hèt, well innè è bsunderi Bedütung für èn leischtungsfähigè Vokeer –&nbsp;bsunders mit internationalè Vobindungè odder im Regionalvokeer&nbsp;– zuèchunnt odder si dõdefür uusbaut wörrè söttèd.*

Well bis dato kei Voordnung gmäß § 4 Abs 1 Z 2 vom Ysèbaagsetzes erlõ worrè isch, ergit sich d Summè vo dè öschterrychischè Hauptbaanè uss dè uusgääènè 5 Voordnungè vo dè Bundesregyrung gmäß § 1 vom Hochleischtungsstreggègsetz.

=== Schwiz ===
Art. 2 vom [[Eisenbahngesetz (Schweiz)|Ysèbaagsetz]] lutet bis 2009 (uffghobbè durch Ziff. II 13 vom BG vom 20. März 2009 übber d Baanreform 2, mit Wǜrkung vom 1. Jan. 2010):

# S schwizerische Ysèbaanetz bschtòt uss Haupt- un Näbbèbaanè. Hauptbaanè sin diè [[normalspur|normalschpur]]igè Baanè, wo im inländischè un internationalè Durchgangsvokeer diènè düèn; Näbbèbaanè sin diè normalschpurigè Baanè, wo i dè Hauptsach nur èm Vokeer in èrè bschtimmtè Landesgegend diènè duèt, fèrner alli [[Schmalspurbahn|Schmalschpurbaanè]], [[Zahnradbahn|Zaaradbaanè]], Trams un [[Standseilbahn|Funiculaires]].

== Skandinaviè ==
Z Skandinaviè git s i jeddèrè Landessprõch i dè Übbersetzung dè Begriff *Stammbaan*. Sèlli Definition wörd nit wiè z Dütschland mit dè Gegèübberschtellung vom Begriff *Hauptbaan* un *Näbbèbaan* gmacht. In Schwedè, Norwegè un Dänemark sin sèll Streggè, wo nõch dè urschprünglichè Feschtlegung *Landesdeile mitènand vobindè*. 

Si hèn im Normalfall dè Standard vo Hauptbaanè, deggèd abber nit wiè nõch dè dütschè Definition è Grundnetz ab, sondern sin übbergordnèt aazluègè.

Urschprünglich sin d *Stammbaanè z Schwedè* 1854 durch èn Parlamentsbeschluss vom [[Reichstag (Schweden)|schwedischè Rychsdaag]] ygfüürt worrè. Dõmòls isch feschtglait worrè, dass d Hauptstreggè von èm Land vom Staat baut wörrèd, im Gegèsatz zuè andrè Streggè, wo vo brivatè Unternämmè un [[Konsortium|Konsortiè]] baut wörrè söttèd. Stammbaanè sin z [[Schweden|Schwedè]] vo 1856 bis 1892 baut worrè. Dõdemit hèt dè Bau vo Hauptstreggè abber nit uffghört. I dé früè 1900er Johr sin vor allem im Nordè neui Streggè entschtandè. Sèlli sin abber wiè  d [[Inlandsbahn|Inlandsbaan]] nimmi Stammbaanè dauft worrè.

Z [[Norwegen|Norwegè]] benamst mò mit [[Stammbahnen_in_Skandinavien#Stammbahnen in Norwegen|Stammbaanè]] innernorwegischi Fèrnbaanè zwǜschè dè *"Landesdeil"* ().

[[Banedanmark]] bruucht z [[Dänemark]] zwar dè Begriff *Hovedbaner*, definyrt èn abber folgendermassè: "*Hovedbaner udgør det overordnede banenet, der binder landsdelene sammen.*" (). Denäbbè vowendèt *Banedanmark* d Definition *Regionalbaner*, wo großi Städt wiè [[Aalborg]] un [[Frederikshavn]] mit èm z Dütschland gwoontè Standard von èrè Hauptbaan vobindè. Reini Näbbèbaanè wörrèd z Dänemark als *Sidebaner'' benamst.

## Hywyys
Diè gsetzlichè Definitioné un d Umgangsschprõch stimmèd öfter nit. È umgangsschprõchlichi Näbbèbaan cha rächtlich gsää è Hauptbaan sy odder s isch umkeert.

* Fèrnzüüg vokeerèd i dè Regel uff Hauptbaanè, mèngi touristisch wichtigi Zyl wörrèd vo Fèrnzüüg abber au nu übber Näbbèbaanè agschtüèrèt (z. B. früèner dè Schluchsee mit dè Dreiseèbaan).
* Villi Hauptbaanè sin zweigleisig, abber s git au eingleisigi Hauptbaanè (z. B. d Sauschwänzlebahn, wo i dè Aafangszit asè ygschtuft gsi isch odder -deilwys- d Hochrhybaan) un zweigleisigi Näbbèbaanè. 
* Villi Hauptbaanè sin elegtrifizyrt, degegè nu wènnigi Näbbèbaanè (z. B. d Dreiseèbaan).

## Einzelnõchwys