open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jahr der Ratte

D **Ratte** 鼠 shu (oder Ratz) giut nachem chinesische Kaländer aus agriffsluschtig. Rattejohr (子 	*zǐ*) si:
* 31. Jänner 1900 bis 18. Februar 1901 - Metall
* 8. Februar 1912 bis 5. Februar 1913 - Wasser
* 5. Februar 1924 bis 24. Jänner 1925 - Holz
* 24. Jänner 1936 bis 10. Februar 1937 - Füür
* 10. Februar 1948 bis 28. Jänner 1949 - Erde
* 28.Jänner 1960 bis 14. Februar 1961 - Metall
* 15. Februar 1972 bis 2. Februar 1973 - Wasser
* 2. Februar 1984 bis 19. Februar 1985 - Holz
* 19. Februar 1996 bis 6. Februar 1997 - Füür
* 7. Februar 2008 bis 25. Jänner 2009 - Erde

## Astrologischi Bedütig
Noch dr Chinesische Astrologii hai Mensche wo im e Ratte-Johr uf d Wält cho si, gwüssi Charaktereigeschafte wie dass si guet mit andere Mensche uschieme. Ihre Houptwunsch im Läbe siig, Erfoug z ha, ohni dass si anderi drbii verletzi. 

## Literaturnachwis
* *Die chinesische Astologie,* Roger Elliot, Wilhelm Heyne Verlag München, 1998, ISBN 3-453-03419-8
Jahr des Tigers

**Tiger** 虎 hŭ gälten noch m chinesischen Kalender als vawäaga. Tigerjohr (寅 *yín*) sin gsi:

* 8. Februar 1902 bis 28. Jänner 1903 - Wasser
* 26. Jänner 1914 bis 13. Februar 1915 - Holz
* 13. Februar 1926 bis 1. Februar 1927 - Füür
* 31. Jänner 1938 bis 18. Februar 1939 - Erde
* 17. Februar 1950 bis 5. Februar 1951 - Metall
* 5. Februar 1962 bis 24. Jänner 1963 - Wasser
* 23. Jänner 1974 bis 10. Februar 1975 - Holz
* 9. Februar 1986 bis 28. Jänner 1987 - Füür
* 28. Jänner 1998 bis 15. Februar 1999 - Erde
* 24. Februar 2010 bis 2. Februar 2011 - Metall

## Astrologischi Bedütig
Noch dr Chinesische Astrologii hai Mensche wo im e Tiger-Johr uf d Wält cho si, gwüssi Charaktereigeschafte wie Muet, Ufrichtigkeit und d Bereitschaft, fürne gueti und grächti Sach jedes Risiko uf sich z näh.

## Literaturnachwis
* *Die chinesische Astologie,* Roger Elliot, Wilhelm Heyne Verlag München, 1998, ISBN 3-453-03419-8
Jahr des Hasen

**Hasa** 兔 *tù* gälten noch m chinesischen Kalender als guatmüatig. Hasajohr (卯 *mǎo*)  sin gsi:

* 29. Jänner 1903 bis 15. Februar 1904 - Wasser
* 14. Februar 1915 bis 2. Februar 1916 - Holz
* 2. Februar 1927 bis 22. Jänner 1928 - Füür
* 19. Februar 1939 bis 7. Februar 1940 - Erde
* 6. Februar 1951 bis 26. Jänner 1952 - Metall
* 25. Jänner 1963 bis 12. Februar 1964 - Wasser
* 11. Februar 1975 bis 30. Jänner 1976 - Holz
* 29. Jänner 1987 bis 16. Februar 1988 - Füür
* 16. Februar 1999 bis 4. Februar 2000 - Erde
* 3. Februar 2011 bis 22. Jänner 2012 - Metall

## Astrologischi Bedütig
Noch dr Chinesische Astrologii hai Mensche wo im e Hase-Johr uf d Wält cho si, gwüssi gmeinsami Charaktereigeschafte. Si heige äs grosses Talänt drzue, aui und aues i ihrer Umgäbig ds nähre, ds hüete und ds beschütze.

## Literaturnachwis
* *Die chinesische Astologie,* Roger Elliot, Wilhelm Heyne Verlag München, 1998, ISBN 3-453-03419-8
Jahr des Drachen

**Drache** (龍 lóng) isch eis vo de zwöuf Tier im chinesische Kaländer und in China s populärschte vo de Zeiche. Im Drachejohr gsehtme – vor auem sitd Ei-Ching-Politik - ä ghörige Astieg vor Geburterate, wöu viu Eutere äs Dracheching möchte. Drachejohr (辰 *chén*) si gsi:

*16. Februar 1904 bis 3. Februar 1905 - Holz
*3. Februar 1916 bis 22. Jänner 1917 - Füür
*23. Jänner 1928 bis 9. Februar 1929 - Erde
*8. Februar 1940 bis 26. Jänner 1941 - Metall
*27. Jänner 1952 bis 13. Februar 1953 - Wasser
*13. Februar 1964 bis 1. Februar 1965 - Holz
*31. Jänner 1976 bis 17. Februar 1977 - Füür
*17. Februar 1988 bis 5. Februar 1989 - Erde
*5. Februar 2000 bis 23. Jänner 2001 - Metall
*23. Jänner 2012 bis 9. Februar 2013 - Wasser

## Bekannti Drache

* Immanuel Kant (*1724-†1804) dütscha Philisoph (Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels)
* Abraham Lincoln (*1809-†1865) 19. Presidänt vor USA
* Charles Darwin (*1809-†1882) Britische Naturforscher (Evolutionstheorie)
* Lewis Carroll (*1832-†1898) britische Schriftsteuer, Fotograf, Mathematiker und Diakon (Alice im Wunderland)
* Friedrich Nietzsche (*1844-†1900) dütscha Philosoph und klassischa Philologe (Der Antichrist)
* Oscar Wilde (*1854-†1900) gebr. Oscar Fingal O' Flahertie Wills Wilde, irische Schriftsteuer (The Sphinx, Das Gespenst von Canterville, Ein idealer Gatte) 
* Sigmund Freud (*1856-†1939) öschtrichischa Neurologe und Begründa vo da Psychoanalyse
* George Bernard Shaw (*1856-†1950) irische Dramatiker (Helden, Man kann nie wissen, Die goldenen Tages des guten Königs Karl)
* Martin Luther King (*1929-†1968) US-amerikanischa Prediga (Baptischt) und Bürgarechtla (i have a dream)
* John Lennon (*1940) britischa Musika, Komponischt und Autor, Sänga vo da Beatles 
* Pelé (*1940) gebr. Edson Arantes do Nascimento brasilianischa Fuaßballschpiila
* Liam Neeson (*1952) britischa Schauschpiila
* Tracy Chapman (*1964) US-amerikanische Sängerin und Songwriterin (Crossroads, Tracy Chapman (Aubum))
* Reese Witherspoon (*1976) US-amerikanische Schauschpielerin (Pleasantville – Zu schön, um wahr zu sein, American Psycho, Natürlich blond 1+2, Mein Schatz, unsere Familie und ich)

## Literaturnachwis
* *Die chinesische Astologie,* Roger Elliot, Wilhelm Heyne Verlag München, 1998, ISBN 3-453-03419-8
Turtmanntal

Ds **Turtmaatelli** (hochtiitsch Turtmanntal) isch eis vanä wegschtu Tellini im Obärwallis. Vam Wintermanot bis apa am Märzu odär Abärellu, je nach Schneeverhältnis, isch ds Telli unbiwohnts. Nur im Summär hets Feriuliit und Hirtu uf ä verschidunu Alpjini. Nid zvergässu sind di vilu Meglichkeite ver zwandru. Äs git öi ä schuppu flotti Bärgmejiä va sältunär Art wa da inina wagsund. Dr Turtmaaglestscher zhindruscht im Telli isch züeständig ver der hochalpin Charme vam Turtmataal.

## Weblink

* Turtmanntal Tourismus
*
Wasla (Schriftzeichen)

S **Waṣla** () isch e optionals Schriftzeiche vo de arabische Schrift, wo Tekscht vokalisiert. Mer verwändet's, wenn e Vokal am Wortafang nit usgsproche wird, aber numme wenn er nit im absolute Alut (isoliert oder am Satzafang) stoht.

Säll isch bim bstimmte Artikel (), bi de Verbstämm VII bis X und denne ihre abgleitete Forme und mänke Wörter eso.

Wyl s Hamza am Wortafang immer e Alif als Drägervokal hät, cha s Wasla numme uff me Alif stoh. Sini Form isch säller vo me Sad (wo im Wort *was&#803;la* dinnesteckt) nochempfunde.

Eso-n-e Alif heißt mer **Verbindigsalif.** S Gegestück isch s Drännigsalif.

## S Wasla im Unicode
S Wasla isch in Verbindig mit em Alif als eiges Zeiche kodifiziert worre, ghört aber in mänke Schriftarte nit zum Zeicheinventar.

## Literatur
* Carl Brockelmann: *Arabische Grammatik*, § 7.
Jahr der Schlange

D **Schlange** 蛇 shé) isch eis vode zwöuf Tiere im chinesische Kaländer. Schlangejohr (巳 sì) si gsi:

*  4. Februar 1905 bis 24. Jänner 1906 - Holz
* 23. Jänner 1917 bis 10. Februar 1918 - Füür
* 10. Februar 1929 bis 29. Jänner 1930 - Erde
* 27. Jänner 1941 bis 14. Februar 1942 - Metall
* 14. Februar 1953 bis 2. Februar 1954 - Wasser
*  2. Februar 1965 bis 20. Jänner 1966 - Holz
* 18. Februar 1977 bis 6. Februar 1978 - Füür
*  6. Februar 1989 bis 26. Jänner 1990 - Erde
* 24. Jänner 2001 bis 11. Februar 2002 - Metall
* 10. Februar 2013 bis 30. Jänner 2014 - Wasser

## Bekannti Schlangene

* Fjodor Michailowitsch Dostojewski (*1821-†1881) russische Schriftsteuer (Arme Leute, Erniedrigte und Beleidigte, Der Idiot)
* Sarah Bernhardt (1844-†1923) gebr. Marie Henriette Rosine Bernardt, französischi Schouspilerin (Mein Doppelleben, Petite idole) 
* Joseph Conrad (*1857-†1924) polnische Schriftsteuer (Romance, Spiel des Zufalls)
* Mahatma Gandhi (*1869-†1948) geischtiga Führa vo da gewaltlosa indischa Unabhängigkeitsbewegung
* Béla Bartók (*1881-†1945) ungarische Komponist, Pianist und Musigethologe (Herzog Blaubarts Burg, Der holzgeschnitzte Prinz, Der wunderbare Mandarin)
* Pablo Picasso (*1881-†1973) spanische Maler, Grafiker und Biudhouer
* Mary Pickford (*1892-†1979) kanadischi Schouspilerin und Fiumproduzäntin (Secrets, Rosita, Pollyanna)
* Mao Zedong (*1893-†1976) ou Mao Tse-tung, chinesische Presidänt und Gründer vom Maoismus
* Anne Frank (*1929-†1945) dütsche Jüdin im Zwoata Wältkriag, bekannt wegs era sinem Tagebuach
* Audrey Hepburn (*1929-†1993) britisch-holländischi Schouspilerin (Einmal Millionär sein, Frühstück bei Tiffany, Robin und Marian)
* John Osborne (*1929-†1994) gebr. John James Osborne, Änglische Dramatiker (Blick zurück im Zorn, England, mein England)
* John F. Kennedy (*1917-†1963) gebr. John Fitzgerald Kennedy, 35 Presidänt vode USA

## Literaturnachwis
* *Die chinesische Astologie,* Roger Elliot, Wilhelm Heyne Verlag München, 1998, ISBN 3-453-03419-8
Jahr des Pferdes

S **Ross** ( 馬 *mă*) isch eis vode zwöuf Tiere im chinesische Kaländer. Rossjohr (午 *wǔ*) si gsi:

* 25. Jänner 1906 bis 12. Februar 1907 - Füür
* 11. Februar 1918 bis 31. Jänner 1919 - Erde
* 30. Jänner 1930 bis 16. Februar 1931 - Metall
* 15. Februar 1942 bis 4. Februar 1943 - Wasser
* 3. Februar 1954 bis 23. Jänner 1955 - Holz
* 21. Jänner 1966 bis 8. Februar 1967 - Füür
* 7. Februar 1978 bis 27. Jänner 1979 - Erde
* 27. Jänner 1990 bis 14. Februar 1991 - Metall
* 12. Februar 2002 bis 31. Jänner 2003 - Wasser
* 31. Jänner 2014 bis 18. Februar 2015 - Holz

## Astrologischi Bedütig
Noch dr Chinesische Astrologii hai Mensche wo im e Ross-Johr uf d Wält cho si, gwüssi Charaktereigeschafte wie fröhligi Tatschaft, chönne sich beliebt mache un interessiere sich für s Unbekannte und Neue.

## Literaturnachwis
* *Die chinesische Astologie,* Roger Elliot, Wilhelm Heyne Verlag München, 1998, ISBN 3-453-03419-8
Jahr des Rindes

Dr **Büffu** (牛 *niú*) isch eis vode zwöuf Tier im chinesische Kaländer. Büffu oda Rinderjohr (丑 *chǒu*) si gsi:

* 19. Februar 1901 bis 7. Februar 1902 - Metall
* 6. Februar 1913 bis 25. Jänner 1914 - Wasser
* 25. Jänner 1925 bis 12. Februar 1926 - Holz
* 11. Februar 1937 bis 30. Jänner 1938 - Füür
* 29. Jänner 1949 bis 16. Februar 1950 - Erde
* 15. Februar 1961 bis 4. Februar 1962 - Metall
* 3. Februar 1973 bis 22. Jänner 1974 - Wasser
* 20. Februar 1985 bis 8. Februar 1986 - Holz
* 7. Februar 1997 bis 27. Jänner 1998 - Füür
* 26. Jänner 2009 bis 23. Februar 2010 - Erde

## Astrologischi Bedütig
Noch dr Chinesische Astrologii hai Mensche wo im e Büffel-Johr uf d Wält cho si, gwüssi Charaktereigeschafte. Ä tribendi Chraft i ihrem Läbe sig ihri Sehnsucht nach Sicherheit, finanzieu, gfüeusmässig - jedi Spiuart vo Sicherheit, wo meh sich numme cha vorsteue. Sie fürchte sich vor dr Einsamkeit, Armuet, Heimatlosigkeit. We sie sich uf die Wiis im Läbe abgsicheret heige, sige si bewunderswürdigi, solidi und vertrouenswürdigi Mönsche.

## Literaturnachwis
* *Die chinesische Astologie*, Roger Elliot, Wilhelm Heyne Verlag München, 1998, ISBN 3-453-03419-8
Že (Persischer Buchstabe)

S **Že** isch e Buechstab vum persische Alphabet, wu abr nit zum arabische Alphabet ghört. Er wird vun de Perser zur Schrybung vum weiche „sch“-Luut (IPA: //) dezuegfiegt, wu im Hocharabische fählt. Bis 1928 isch's mit em glyche Lutwert im türkisch-osmanische Alphabet benutzt worre. S Že entspricht in siner Grundform de arabische Büechstabe Rā bzw. Zāī, hät aber drei Pünktli drüber.

S Že het kei Zahlewert.

## S Že im Unicode
Gaf (Persischer Buchstabe)

S **Gaf** isch e Büechstabe vom persische Alphabet, wo aber nit zum arabische Alphabet ghört. D'Perser hän en dezüegfiegt zum de Lut  darstelle, wo's im Hocharabische nit git. Mit de glyche Funktion isch s Gaf au im osmanisch-türkische Alphabet benutzt worre, wo bis 1928 Türkisch demit gschribe worre isch. S Gaf siht us wie-n-e persischs Kaf, hät aber e Strich drüber. S Gaf hät kei Zahlewärt.

In de paschtunische Schrift wird s Gaf normalerwis nit eso gschribe wie in de persische Schrift, sondern als persischs Kaf mit me Ring (). S Gaf vo de malaiische Jawi-Schrift entspricht me arabische Kaf mit übergsetztem Punkt (ڬ).

## S Gaf im Unicode

### Paschtunischs Gaf
Jahr des Schafs

S **Schof** (羊 *yáng*) oder **Geiss** (未 *wèi*) isch eis vode zwöuf Tiere im chinesischä Kalenda. Schofjohr/Geissejohr si gsi:

* 13. Februar 1907 bis 1. Februar 1908 - Füür
* 1. Februar 1919 bis 19. Februar 1920 - Erde
* 17. Februar 1931 bis 5. Februar 1932 - Metall
* 5. Februar 1943 bis 24. Jänner 1944 - Wasser
* 24. Jänner 1955 bis 11. Februar 1956 - Holz
* 9. Februar 1967 bis 29. Jänner 1968 - Füür
* 29. Jänner 1979 bis 15. Februar 1980 - Erde
* 15. Februar 1991 bis 3. Februar 1992 - Metall
* 1. Februar 2003 bis 21. Jänner 2004 - Wasser
* 19. Februar 2015 bis 7. Februar 2016 - Holz

## Bekannti Geisse

* Christoph Kolumbus (*1451-†1506) italienischä Seefahrer und Entdecker vo Amerika (was aber so gseh nid ganz richtig isch, da d Wikinger vorem Kolumbus ds Amerika gsi si.) 
* Michelangelo Buonarroti (*1475-†1564) italienische Bildhouer, Maler und Architekt (Sixtinischi Kapäue in Rom) 
* Franz Liszt (*1811-†1886) ungarische Komponischt und Pianischt 
* Mark Twain (*1835-†1910) US-Amerikanische Schriftschteuer (Tom Sawyer und Huckleberry Finn) 
* Thomas Alva Edison (*1847-†1931) US-Amerikanische Erfiger und Ingenieur (zB Glühbire und ds Mikrofon)
* Walter Gropius (*1883-†1969) Dütsche Architeckt und Gründer vom Bouhuus
* Margot Fonteyn (*1919-†1991) Britischi Baletttänzerin (Prima Ballerina Assoluta)
* Leslie Caron (*1931) gebr. Leslie Claire Margaret Caron, französischi Tänzerin und Schouspilerin (Ein Amerikaner in Paris, Der große Wolf ruft, Eine Affäre in Paris)  
* Michail Gorbatschow (*1931) Generalsekretär vom Zentralkommitee vor KpdSU, letschtä Präsident vor Sowjetunion 
* Janosch (*1931) gebr. Horst Eckert, dütsche Illustrator, Chinderbuechoutor und Schriftsteuer (Die Geschichte von Valek dem Pferd, Post für den Tiger, Morgen kommt der Weihnachtsbär)
* Umberto Eco (*1932), italiänischä Schriftschteuer und Schprochwissenschaftler (Der name der Rose)
* Kurt Cobain (*1967-†1994) US-Amerikanische Sänger (Nirvana)

## Literaturnachwis
* *Die chinesische Astologie,* Roger Elliot, Wilhelm Heyne Verlag München, 1998, ISBN 3-453-03419-8
Liste der Berge und Gebirge des Erdmondes

Des isch e **Liste vu dr Bergstrukture uf em [[Mond|Mo]]** vu dr Erde.

## Montes (Gebirge)
In dr Hochländer (*Terrae*) vum Mo un an dr Ränder vu dr Meere (*Maria*) git's mehreri Bergketten, wo meistens nooch irdische Gebirge benennt worre sin.

## Montes (Berge)
Fer dütlich sichtbari un abgrenzti Erhebige sin ebefalls Nämme vergä worre.

## Kaps
D'Endpunkte vu Gebirge, wo in d'Maria inirage, werre in Alähnig an irdischi Bezeichnige **Promontorium** (*Kap*) gnennt.

## Meeresrucke
Die flache, langgstreckte Erhebigen in dr Maria werre als **Dorsa** (Singular *Dorsum*, alem. *Meeresrucke*) bezeichnet. 

## Lueg au
* Liste vu dr Krater vum Erdmo

## Weblink
* D'Nämme vu dr Mostrukture
The Wright Thing

Die Band **The Wright Thing** isch 1996 grinded worde. Ofangs senn se haubdsächlich em Raum Schtuegert uffdredda. Se henn älles nochgschbild vom Pop bis Hardrock. Middlrweile toured se durchs ganze Lendle, von Mannheim bis Ulm ond no meh.

Laut SWR3 isch se die beschd Live-Band en ganz Süddeitschland.

Seid Ende 2005 senn se au uff dr neia DVD vom Xavier Naidoo zom seha on hera. 

## Ekschterni Syte
*de offiziell Homepatsch
Jahr des Hahns

Dr **Güggu** (鷄 *jī*) isch eis vode zwöuf Tiere im chinesische Kaländer. Güggujohr (酉 *yǒu*) si gsi:

* 22. Jänner 1909 bis 9. Februar 1910 - Erde
* 8. Februar 1921 bis 27. Jänner 1922 - Metall
* 26. Jänner 1933 bis 13. Februar 1934 - Wasser
* 13. Februar 1945 bis 1. Februar 1946 - Holz
* 31. Jänner 1957 bis 17. Februar 1958 - Füür
* 17. Februar 1969 bis 5. Februar 1970 - Erde
* 5. Februar 1981 bis 24. Jänner 1982 - Metall
* 23. Jänner 1993 bis 9. Februar 1994 - Wasser
* 8. Februar 2005 bis 28. Jänner 2006 - Holz
* 28. Jänner 2017 bis 15. Februar 2018 - Füür

## Bekanti Güggle

* Katharina die Große (*1729-†1796) Katharina II., Zarin vo Russland
* Johann Wolfgang von Goethe (*1749-†1832) dütsche Schriftschteuer und Dichter (Faust, Götz von Berlichingen)
* Richard Wagner (*1813-†1883) gebr, Wilhelm Richard Wagner, dütsche Komponist (Tristan und Isolde, Ring der Niebelungen)
* Giuseppe Verdi (*1813-†1901) gebr. Giuseppe Fortunino Francesco Verdi, italiänische Komponist (Aida)
* Anthony Eden (*1897-†1977) gnaue Name und Titu: Robert Anthony Eden, 1. Earl of Avon, ehemalige britische Premierminister
* Papst Paul VI. (*1897-†1978) burg. Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini, italiänische Kardinau und 261. Papst
* Philip Mountbatten, Duke of Edinghburg (*1921) bekannter als Prinz Philip, Prinzgemahl vo Königin Elizabeth II., vo Grossbritannie
* Yoko Ono (*1933) japanisch-US-amerikanischi Künstlerin, Witwe vom John Lennon (Beatles)
* Eric Clapton (*1945) Gebr. Eric Patrick Clapton, änglische Musiker (Slowhand)
* Steffie Graf (*1969) gebr. Stefanie Maria Graf, dütschi Tennisspilerin
* Oliver Kahn (*1969) dütsche Fuessbauspiler

## Literaturnachwis
* *Die chinesische Astologie,* Roger Elliot, Wilhelm Heyne Verlag München, 1998, ISBN 3-453-03419-8
Jahr des Affen

**Aff** (猴 *hóu*) isch eis vode zwöuf Tier im chinesische Kaländer. Affejohr (申 *shēn*) si gsi:

* 2. Februar 1908 bis 21. Jänner 1909 - Erde
* 20. Februar 1920 bis 7. Februar 1921 - Metall
* 6. Februar 1932 bis 25. Jänner 1933 - Wasser
* 25. Jänner 1944 bis 12. Februar 1945 - Holz
* 12. Februar 1956 bis 30. Jänner 1957 - Füür
* 30. Jänner 1968 bis 16. Februar 1969 - Erde
* 16. Februar 1980 bis 4. Februar 1981 - Metall
* 4. Februar 1992 bis 22. Jänner 1993 - Wasser
* 22. Jänner 2004 bis 8. Februar 2005 - Holz
* 8. Februar 2016 bis 27. Jänner 2017 - Füür

## Bekannti Affe

* Gaius Julius Cäsar (*100-†44v.&nbsp;Chr.) Römischä Schtaatsma und Fäudherr 
* Leonardo da Vinci (*1452-†1519) italiänische Universauglehrte und Künschtler (ou ä Ketzer i sire Zit, da är Sache übere mönschlich Körper gwüsst het, wome garnid het chönne/dörfe wüsse.)
* Charles Dickens (*1812-†1870) änglische Schriftsteuer (David Copperfield, Oliver Twist)
* Oswald Mosley (*1896-†1980) eig. Sir Oswald Ernald Mosley, 6. Baronet, britische Politiker und Gründer vor faschistsche Partei British Union of Fascists (BUF)
* Ian Fleming (*1908-†1964) gebr. Ian Lancaster Fleming, britische Schriftsteuer (James Bond-Erfinger)
* Nelson A. Rockefeller (*1908-†1979) gebr. Nelson Aldrich Rockefeller, US-amerikanische Politiker und 41. Vizepresidänt vor USA.
* Johannes Paul II. (*1920-†2005) polnischä Kardinau und Papscht
* Reinhold Messner (*1944) Südtiroler Bärgschtiger (aui 14 Achttusiger) und Schriftschteuer
* Mick Jagger (*1943) britische Rocksänger (The Rolling Stones)
* George Lucas (*1944) US-amerikanische Regisseur (Star Wars)
* Jennifer Aniston (*1969) gebr. Jennifer Joanna Anastassakis, US-amerikanischi Schouspilerin (Das total verrückte Ferienlager, … und dann kam Polly, Er steht einfach nicht auf Dich)

## Literaturnachwis
* *Die chinesische Astologie,* Roger Elliot, Wilhelm Heyne Verlag München, 1998, ISBN 3-453-03419-8
Ballrechten-Dottingen

**Ballrächte-Dottige** (amtlich *Ballrechten-Dottingen*) isch e Gmei am Ibergang vun Markgräflerland zum Hochschwarzwald an dr Häng vum Schwarzwald un lit ebba 20 km südlich vu Friburg im Brisgau. D'Gmei bestot us dr Ortschafte Ballrächte un Dottige.

## Politik
### Burgemeischter
* 1948–1977: Alfred Löffler (CDU)
* 1977–1993: Bernd Gassenschmidt (CDU)
* 1993–2003: Christof Nitz (CDU)
* 2003–2011: Bernd Gassenschmidt (CDU)
* 2011–2019: Bernhard Fehrenbach (FDP, vochher CDU)
* seit 2019: Patrick Becker (FW)

### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

### Gmeipartnerschafte
* Beerheide im Vogtland

## Wirtschaft un Infrastruktur
### Verchehr
Vu 1894 bis 1969 het d'Minschterdalbahn Ballrächte-Dottige mit Bad Chrozige un Sulzburg verbunde.

### Bildigsirichtige
Mit dr Sunnebergschuel bestot e Grundschuel am Ort. Usserdem git's e Chinderschuel un e Chinderschuel nooch em Montessori-Prinzip.

## Kultur un Sähnenswürdigkeite

### Gebäude
Iber em molerische Wi- un Erholigsort erhebt sich dr Castellberg, wo sich uf em Gipfel von em noch d'Reste vu ere keltische Festig befinde.

Bi Ballrächte het s au emol d Burg Ballrächte gee.

## Weblink
*Offizieller Internetuftritt vu dr Gmei

## Fueßnote
Jahr des Hundes

Dr Hung (狗 *gŏu*) isch eis vode zwöuf Tier im chinesische Kaländer. Hundejohr (戌 *xū*) si gsi:
* 10. Februar  1910  bis  29. Januar  1911 - Metall
* 28. Januar  1922  bis  15. Februar  1923 - Wasser
* 14. Februar  1934  bis  3. Februar  1935 - Holz
* 2. Februar  1946  bis  21. Januar  1947 - Füür
* 18. Februar  1958  bis  7. Februar  1959 - Erde
* 6. Februar  1970  bis  26. Januar  1971 - Metall
* 25. Januar  1982  bis  12. Februar  1983 - Wasser
* 10. Februar  1994  bis  30. Januar  1995 - Holz
* 29. Januar  2006  bis  17. Februar  2007 - Füür
* 16. Februar  2018  bis  4. Februar  2019 - Erde

## Bekannti Hüng
 
* Winston Churchill (*1874-†1965) genaue Titu und Name: Sir Winston Leonard Spencer Churchill,  britischä Premier- und Verteidigungsminischter im Zwöitä Wäutchrieg
* William Somerset Maugham (*1874-†1965) änglische Schriftsteuer, Dramatiker, Arzt und Gheimagänt (Der Magier, Auf Messers Schneide, Books and You: Eine kleine persönliche Geschichte der Weltliteratur)
* Gilbert Keith Chesterton (*1874-†1936) änglische Buechoutor und Journalist (Der geheimnisvolle Klub, Der Dichter und die Verrückten. Episoden aus dem Leben von Gabriel Gale, The Paradoxes of Mr. Pond)
* Ava Gardner (*1922-†1990) gebr. Ava Lavinia Gardner, US-amerikanischi Schouspilerin (Die Ritter der Tafelrunde, Hexensabbat, Rebell der Wüste)
* Sophia Loren (*1934) gebr. Sofia Villani Scicolone, italiänischi Schouspilerin (Hausboot, El Cid, Nine)
* Elvis Presley (*1935-†1977), US-amerikanische Rocksänger
* Bill Clinton (*1946) gebr. William Jefferson Blythe III., US-amerikanische Politiker und 42. Presidänt vor USA
* Oliver Stone (*1946) gebr. William Oliver Stone, US-amerikanische Regisseur, Dräibuechoutor und Produzänt (Alexander, Platoon, W. – Ein missverstandenes Leben)
* Candice Bergen (*1946) US-amerikanischi Schouspilerin (Kanonenboot am Yangtse-Kiang, Gandhi, 2010 – Das Jahr, in dem wir Kontakt aufnehmen, Bride Wars - Beste Feindinnen)
* David Bowie (*1947) burg. David Robert Heyward-Jones, britischä Musiker, Sänger, Produzänt, Schouspiler und Maler
* Madonna (*1958) gebr. Madonna Louise Ciccone, nach dr Komunion: Madonna Louise Veronica Ciccone, US-amerikanischi Sängerin, Schouspilerin, Tänzerin, Buechoutorin, Fiumregisseurin, Modell und Designerin (Evita, 4 Minuts)
* Kevin Bacon (*1958) gebr. Kevin Norwood Bacon, US-amerikanische Schouspiler (Footloose, Ein Ticket für Zwei, JFK – Tatort Dallas, Taking Chance)

## Literaturnachwis
* *Die chinesische Astologie,* Roger Elliot, Wilhelm Heyne Verlag München, 1998, ISBN 3-453-03419-8
Jahr des Schweins

D **Sou** (猪 *zhū*) isch eis vode zwöuf Tier im chinesische Kaländer. Soujohr (亥 *hài*) si gsi

*30. Jänner  1911  bis  17. Februar  1912 - Metall
*16. Februar  1923  bis  4. Februar  1924 - Wasser
*4. Februar  1935  bis  23. Jänner  1936 - Holz
*22. Jänner  1947  bis  9. Februar  1948 - Füür
*8. Februar  1959  bis  27. Jänner  1960 - Erde
* 27. Jänner  1971  bis  14. Februar  1972 - Metall
* 13. Februar  1983  bis  1. Februar  1984 - Wasser
* 31. Jänner  1995  bis  18. Februar  1996 - Holz
* 18. Februar  2007  bis  6. Februar  2008 - Füür
* 5. Februar  2019  bis  24. Jänner  2020 - Erde

## Bekannti Söi

* Otto von Bismarck (*1815 – †1898) gebr. Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen, dütschä Staatsma und Richskanzler
* David Lloyd George (*1863 – †1945) genaue Name und Titu: David Lloyd George, 1. Earl Lloyd George of Dwyfor, britischä Politiker und Prömierminister währnedem Erschte Wäutchrieg
* Thomas Mann (*1875 – †1955) gebr. Paul Thomas Mann, dütschä Schriftschteuer (Die Buddenbrooks, Der Tod in Venedig)
* Ernest Hemingway (*1899 – †1961) gebr. Ernest Miller Hemingway, US-amerikanische Journalischt und Schriftschteuer (Wem die Stunde schlägt, Der alte Mann und das Meer)
* Humphrey Bogart (*1899 – †1957) gebr. Humphrey DeForest Bogart, US-amerikanische Schouspieler (Casablanca, African Queen)
* Vladimir Nabokov (*1899 – †1977) eigentlich: Wladimir Wladimirowitsch Nabokow, russisch-US-amerikanische Shriftsteuer, Literaturwüsseschaftler und Schmätterlingsforscher (Maschenka, Die Mutprobe, Lolita, Schachspiuzug Nabakov)
* Charles Laughton (*1899 – †1962) US-amerikanische Schouspiler und Regisseur (Das Haus des Grauens, Das Gespenst von Canterville, Abbott und Costello als Piraten wider Willen, Sturm über Washington)
* Duke Ellington (*1899 – †1974) gebr. Edward Kennedy „Duke“ Ellington, US-amerikanische Pianist, Bandleader, Komponist und Freimuurer (The Washingtonians, Duke Ellington Orchestra)
* Noël Coward (*1899 – †1973) eigentlich: Sir Noël Peirce Coward, änglische Schouspiler, Schriftsteuer und Komponist (Private Lives, Mit Dir ins Glück, Flüchtige Begegnung, Easy Virtue)
* Georges Pompidou (*1911 – †1974) gebr. Georges Jean Raymond Pompidou, französische Politiker und ehemalige Presidänt vo Frankrich
* Loriot (*1923 – †2011) burg. Bernhard Victor Christoph-Carl von Bülow, dütschä Karikaturischt, Schriftschteuer, Schouschpieler und Regisseur
* Luciano Pavarotti (*1935 – †2007), italienische Operesänger (die drü Tenöre /Pavarotti, Domingo und Carreras)
* Sir Elton John (*1947) burg. Reginald Kenneth Dwight, britischä Sänger, Pianist und Komponist (I've Been Loving You Too Long, Runaway Train, Are You Ready for Love, Circle of Life (Bekannt us: Der König der Löwen))

## Literaturnachwis
* *Die chinesische Astologie,* Roger Elliot, Wilhelm Heyne Verlag München, 1998, ISBN 3-453-03419-8
Bötzingen

**Betzinge** isch e Gmei im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald in Bade-Württeberg. 

## Geographi
### Geographischi Lag

Betzinge lit an dr südöstliche Site vum Kaiserstuehl eppe 15 km westlich vu Friburg im Brisgau. D'Gmei bestot us dr Ortsdeile Betzinge un Oberschaffhuse.

### Noochbergmeinde
*Eichstette am Kaiserstuehl
*March
*Gottene
*Ihringe
*Vogtsburg

## Gschichte
Urkundlich isch Betzinge erstmols anno 769 n. Chr. als Bezzo in ere Urkunde vum Kloster Lorsch im Zämmehang mit em Wibau erwähnt worre.

### Igmeindige
*1838: Oberschaffhuse

## Politik
D'Gmei ghört zue dr Verwaltigsgmeinschaft Kaiserstuehl-Tuniberg, wo ihr Sitz au do lit.

### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Kultur un Sähnenswürdigkeite
### Regelmässigi Verastaltige
* Bötziger Dorf- un Wifest (2-jährlich am 2. Septemberwucheend)

## Wirtschaft un Infrastruktur
D'Gmei nutzt öppe 305 Hektar Flächi fer dr Wibau.

### Asässigi Undernähme
Grösster Arbetgäber vu Betzinge isch mit eppe 2.300 Arbetsplätze die yberregional bekannt Kunststofffabrik Peguform, wo under anderem Kunststoffdeile fer bedütendi Autohersteller produziert.

## Fueßnote


## Weblink

* Offizieller Internetuftritt vu dr Gmei
* http://www.freiburg-schwarzwald.de/boetzingen.htm 
* Luftbilder vu Betzinge
Vastitas Borealis

D' **Vastitas Borealis** (lat. fier **polari Wüste**) isch die gröscht Diefebeni uffem Mars. In dr nördliche Breitegrade gläge umgit die guet 4 bis 5 km underem middlere Oberflächeniveau gläge Region dr gsamt Nordpol vum Mars und reicht bis guet 40-50° nördlicher Breiti nooch Süde; s'Diefland sälber got stellewiis bis zum Äquator.

Im Gegesatz zue dr südliche Hemisphäri isch d'Vastitas Borealis bemerkenswert ebe un kraterarm. Es isch durus möglich, dass d'Vastitas borealis s'Becke vume früehe Marsozean gsi isch, wu aber scho in dr erste Johrmilliarde vum Mars usdrichnet isch.

D'Vastitas Borealis het zwei Bassins, s'Nordpolar-Bassin un s'Utopia Bassin, wo in d'Utopia Planitia ibergoht. 

D'Chüstelinie vum früehe Marsozean, in der no au d'Valles Marineris entwässeret ha müesste, isch Gegestand vu viile Spekulatione under dr Geologe.

Im britische Wisseschaftsmagazin *Nature* stelle einigi Astronome d'Hypothese vor, dass s'Borealis-Becke dur e Ischlag vu eme im Durchmesser guet 2000 km grosse Körper entstande sei. Demit wär es noch vor em Südpol-Aitken-Becke uffem Erdmo dr gröscht Ischlagskrater im Sunnesystem.

## Marssonde in dr Vastitas Borealis
Am 25. Mai 2008 isch in dr Vastitas Borealis d'NASA-Sonde *Phoenix* glandet. Zue sellere Zit isch uf dr Nordhalbchugle vum Mars Früehsummer gsi. Mer rechnet demit, dass sälli stationär Sonde guet drei Erdmunät aktiv blibe cha, bevor si no ifriert, wil d'Temperature im Herbscht no z'dief blibe werre un d'Elektronik drum no durhaft ifriere wird.

## Weblink
* Spekulatione yber e ehemolige Marsozean

## Quelle
Mare Moscoviense

S' **Mare Moscoviense** (Lat. „Moskauer Meer“) isch s'einzig Mondmeer uf dr Rucksite vum Mo.

Es isch ganz offesichtlich e mit Lava ufgfüllte Ischlagskrater mit em Zentrum bi 27° 18' Nord un 147° 54' Ost. Dr middler Durmesser isch 277 km.

Grossi Krater sin Komarov im Südoste un Titov im Norde.

Lueg au d'Liste vu dr Erdmogwässer.

## Weblink
*http://planetarynames.wr.usgs.gov (Engl.)
Hellas

**Hellas** stot fer:
*Gricheland
***Hel**ikopter **Las**er Radar, e Entwicklig vu EADS, um d'Fluegsicherheit z'erhöhe. Lueg uf d'EADS Website
*Hellas Planitia, e Ischlagsbecke uf dr Südhalbchugle vum Planet Mars.
Ħ

De Büechstabe **Ħ** bzw. chlei **ħ** ("h quer") isch e Büechstabe uss em maltesische Alphabet. Er isch ursprünglig e stimmlose pharyngale Frikativ  gsi und wird hütt als stimmlose velare Frikativ  usgsproche; zudëm chunnt er im stumme Digraph *għ* vor. Sini klassisch-arabischi Entsprächig isch s ح.

In de Physik stoht s Zeiche *ℏ* für s reduziert Planksche Wirkigsquantum; s Planksche Wirkigsquantum wird durch e normals *[[h]]* bezeichnet:

\hbar = \frac {h}{2 \pi}

## Darstellig uff em Computer
### ISO 8859
In de Codierige vo de iso-8859-Familie chunnt s *Ħ* numme im ISO 8859-3 vor. De Großbüechstabe *Ħ* hät d Position A1 und de Chleibüechstabe *ħ* d Position B1.

### Unicode
D Unicode-Kodierig isch U+0126 für s *Ħ* und U+0127 für s *ħ*; s Zeiche für s Planksche Wirkigsquantum hät e eigeni Kodierig (U+210F).

### TeX und LaTeX
De maltesisch Büechstabe *Ħ* isch nit im Standard-TeX und -LaTeX dinne. Mit de fc-Schrifte cha mer en durch d Makros \B{H} für s großë *Ħ* und \B{h} für s chlei *ħ* darstelle.

S TeX-Makro für s Planksche Wirkigsquantum *ħ* isch \hbar und isch numme im mathematische Modus vom TeX erreichbar. 'S ghört zum Standard-Umfang vom TeX.Mit de AMS-Symbol isch e besseri Darstellig (durch e eiges Schriftzeiche) möglig.

## Weblink
Hellas Planitia

D' **Hellas Planitia** (lat. *Gricheland-Ebeni*) isch dr gröscht Impaktkrater uffem Mars un nooch em Südpol-Aitken-Becke uffem Erdmo dr zweitgröscht bekannt Karter in üserm Sunnesystem. 

Si befindet sich uf dr südliche Marshalbchugel un isch uf Hellas, dr klassisch Namme fier Gricheland, daift worre.

 

D' *Hellas Planitia* isch vor guet 3,9 bis 3,5 Mrd. Johre in dr Noachische Periode dur dr Ischlag vume chilometergrosse Asteroid entstande. S'Becke het e Durmesser vu bis zue 2.100 km und isch mit ere Diefi vu bis zue 9 km die diefscht Gegend uffem Mars. Um dr Krater rum verlauft e Ring us ufgworfenem Material vu guet 2 km Höchi.
ISO 639-1

S ISO 639-1 isch de erscht Deil vo de internationale ISO-639-Standardabchürzige für Sproche und bstoht uss 136 Abchürzige, wo alli zwei Büechstabe hän. Si diene dezüe, Sproche eso abzchürze, dass mer au in andere Länder erkänne cha, was gmeint isch. Bispyl:

* Alemannisch wird mit **als** bzw. **gsw** (was eigentlig für Schwizerdütsch stoht und drum falsch isch) abchürzt
* Chinesisch wird mit **zh** abchürzt (wyl d'Eigebezeichnig *Zhōngwén* isch)
* Dütsch wird mit **de** abchürzt
* Französisch wird mit **fr** abchürzt
* Ungarisch wird mit **hu** abchürzt (wäge de Änglische Bezeichnig *Hungarian*)

D ISO-639-1-Liste isch im Johr 2002 zu me Standard worre, es hät's aber scho e baar Johr devor als Entwurf gee. Zletscht (am 26. Februar 2003) isch d'Abchürzig **ht** dezüegfiegt worre, wo für Haitianisch stoht.

Für d'Abchürzige isch d'Infoterm (vo Ängl. *International Information Center for Terminology*) züeständig.

Es werre hütt keini neue ISO-639-1-Abchürzige meh vergee, wyl's e ISO 639-2 git. Dodurch mien System, wo d'ISO-639-1-Abchürzige bruche, im Fall vo-n-re Änderig nit umstelle.

## Lüeg au
* ISO 639
* ISO 639-2
Theora

**Theora** isch e freyer Video-Codec (Video-Coder-Decoder), wu vun de Xiph.Org Foundation entwickelt worre isch. Er ghert zuem Ogg-Containerformat. D Entwicklung bout uf em VP3.2-Codec vun de Firma On2 Technologies uf un zilt druf ab, e patent-freyi Alternativ zue proprietäre nidrig-bitrate Video-Codecs wie RealVideo, DivX odr Windows Media Video z biete.

Zurzyt wird au dron gschafft, Theora mit RTP z verbinde, zum d Streaming-Eigeschafte z verbessre.

## Gschicht

Im August 2001 het d Firma On2 Technolgies de Video-Codec VP3.2 on d Xiph.Org Foundation  ibergäbe, zum e unter ere BSD-artige Lizenz quelluffig witer entwickle z lu. Trotz dass VP3.2 patentiert worre isch, het On2 d Recht zur abgabfreye Nutzung vun de jewilige Patent freygebä, un so d Meglichkeit ufgmacht, Theora ohni patentrechtligi Problem un Yschränkunge z nutze. De Code, wu unter em Nome Theora  witerentwickelt worre isch, isch om 25. September 2002 in ere erschte Alpha-Version vereffentligt worre. De Nome Theora schtommt vun de Theora Jones, ere Figur us de Cyberpunkgserie „Max Headroom“.

Om 1. Juni 2004 isch s Bitstream Freeze feschtglegt worre, des heisst, ass alli Videos, wu mit em Codec ab dert un schpäter erschtellt worre sin, au kinftig mit em Codec glese werre kinne. Im Summer 2004 sin di erschte gressre Theora-Streams uff Open-Source-Konferenze verwendet worre, zum d Leischtungsfähigkeit vum Codec z bewiise.
In derre Zyt isch au de RealPlayer 10 freygebe worre. Der het als erschter verbreiteter Video-Player Theora unterschtitzt.

## Versione

Di erscht Beta-Version isch om 22. September 2007 vereffentligt worre..

## Quelle

# 
# 

## Weblink

* Netzsyte vum Projekt (uff änglisch)
* On2 Technologies (änglisch)
Tingulli 3

**Tingulli 3** isch e kosovarischi Hip-Hop-Grupp.

D Erfolgsgschicht vun Tingulli 3 het in de Johr 1995-1996 ogfonge. Tingulli 3 het domals winig Erfahrung mit Musik ghet. Ihri Lieder sin bi de Jugendlige nit eso bekannt gsi un au nit erfolgriich. Noch em Krieg im Johr 1999 het sich die Grupp ney grindet. Om Schluss sin di zwo wichtigschte Persone blibe. Die hen ogfonge noch neye Ten z sueche. Im Johr 2000 hen si ihr neys Album mit em Titel *Prishtina fuckin City* gmacht.

S Album isch bi de Jugendlige guet okumme un het vil Erfolg ghet. Aber vili sin nit z fride gsi mit Text wie z. B. *Kishe une Pidh*, wil der het vun de kosovarische Maidli ghondelt, wu sich arg freyzigig gäh hen un des au in de Text zum Ussdruck gäh hen. D Grupp het vil Kritik iistecke miesse, aber dodemit sin s zrecht kumme. 2002 isch ihr zweit Album *Alboomi i 2te* uff de Märik kumme, 2004 s dritt *Tingulli 3 NT*. In de Text vun Tingulli 3 geht s um d Jugend vun Kosova, d Politiker un di derzytig Situation in Kosova. Die 2 Sänger heissen: Getuard Selimi ('Ghetto Gold') und Agon Syleimani ('Big-Xig').

## Albe
* 1998: Prishtina Fucking' City
* 2000: alBOOMi i 2-të
* 2004: Tingulli 3 NT
Breitnau

**Breitnau** isch e Ort 30 km östlich vu Friburg im Brisgau im Südschwarzwald *(Hochschwarzwald)*.

## Geographi
Dr Breitnauer Bann isch sehr wittläufig mit viile, verstrait glägene, zum Deil grosse Burehöf, die meiste devu mit em fier dr Schwarzwald typische Krüppelwalmdach. Dr eigentlich Ortskern isch vergliichwiis klei, isch aber in dr ledschte Johre im Zuenämme begriffe. 

### Geographischi Lag
Breitnau lit 10 km vum Titisee entfernt.

## Gschicht
Breitnau wird erschtmols 1275 als *Breittnowe* urkundlich erwähnt, es isch aber wohl älder, wil die erscht Kilche um 1200 erbaut worre isch. Es isch domols im Bsitz vu dr Herre vu Falkestei gsi. 1408 hän die inzwische verarmte Falkesteiner ihr Besitz an die Herre Schnewlin vu Landeck verkauft.

### Religione
E Kilche isch am Ort sit ca. 1200 noochwiisbar. Die hüttig Pfarrkilche stammt vu 1753.

### Igmeindige
* 1935: Steig

## Politik
Mit em südlich glägene Noochberort Hinderzarte bildet Breitnau e Verwaltungsgmeinschaft un deilt sich Grund- un Hauptschuel.

### Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 

1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke

## Wirtschaft und Infrastruktur
Breitnau läbbt iberwigend vu Forst- un Weidewirtschaft, in dr Nächi vu dr Bundesstross 500 spilt au Tourismus e Rolle. 
Im Summer eignet sich Breitnau fier Wanderunge, wo, wil s'Glände in witte Beriiche e Art Hochebeni darstellt, keini grosse Astrengunge erfordere. Klars Wetter vorusgsetzt, ergäbbe sich debi witti Sichte iber d'Rhiebeni zue die jensits glägene Vogese. Es git aber au steili Wäg abi in s'uf Friburg füehrend Hölledal oder dur die wildromatisch Ravennaschlucht. Im Winter eignet sich Breitnau mit witte Loipe *(Thurnerspur)* un Aschluss an d'Skilanglaufstrecki Schonach - Hinderzarte fier dr Skilanglauf (Schneesicherheit isch in dr ledschte Johre allerdings nimmi gäbbe). Drei kleini Skilifte eigne sich eher fier dr lokal Abfahrtslauf.

Sit 1970 isch Breitnau als Kurort anerkennt.

### Verkehr
Dur Breitnau verlauft die, dr Schwarzwald vu Norde nooch Süde durlaufende, B 500 (Schwarzwaldhochstross).

Sit em 21. Mai 1887 verbindet d'Hölledalbahn mit ihrem Bahnhof in Hinderzarte Breitnau mit em yberregionale Schinenetz.

## Kultur un Aluegenswürdigkeite

### Bauwercher
S im Hölledal gläge Hotel Sterne isch historisch beditsam un bestoht sit iber 250 Johre. Dert hän schu Johann Wolfgang von Goethe un Felix Mendelssohn Bartholdy ibernachtet.
Ebefalls im Hölledal befindet sich die romanisch Kilche St. Oswald.

Aluegenswert isch au s Hölledalviadukt am undere End vu dr Ravennaschlucht un schliessli dr näbe dr Dorfchilche gläge ald Pfarrhof, wo greeschtedeils originaltreu restauriert worre isch.

## Weblink

* Breitnau: Offizieller Internetuftritt
* Breitnau: Bilder un Infos
* Breitnau fer Ehreamtlichi, Urlauber un Gschäftigi

## Fueßnote
ISO 639-2

**ISO 639-2** isch de zwet Teil vum internationaler Standard ISO 639, wu Sproche Sprochkennunge zueordnet.
ISO-2 isch 1998 vereffentligt worre. 

Zweiezwonzg vun denne Sproche hen zwei 3-Buechschtabe-Codes:
* E Code fir di bibliographisch Verwendung (ISO 639-2/B)
* E Code fir di terminologisch Verwendung (ISO 639-2/T).

Die 22 Sproche hen alli au e ISO-639-1-Code.

Dr offiziell Code fir *„[[Alemannisch]] (im engere Sinn)“* isch sittm 4. Novämber 2005 „gsw“ (ISO 639-3). Des „gsw“ steht fir „german swiss german“. Sit em 5. März 2008 sin au no „Alemannic“ un „Alsatian“ as „alternate names“ (zuesätzlige Nämme) dezuegfiegt worre. S git derzue au no Codes fir s Schwäbisch (swg), Walsertitsch (wae) un dr Dialekt vun de Colonia Tovar (gct).

## Luege au
* Lischte vun ISO-639-Codes
* ISO 639-1

## Weblink
* ISO 639-2/RA Hauptsyte
* ISO 639-2/RA Ändrungsmitteilunge
* Details uff de Library of Congress Websyte
Bremen (Begriffsklärung)

Dr Namme **Bremen** bezeichnet

* die Freie Hansestadt Bremen
* e dytsches Bundesland, lueg Freii Hansestadt Bremen
* e ehemoligs katholischs Bistum, lueg Bistum Bremen
* e Ort vu dr Gmei Ense, Chreis Soest, Nordrhi-Westfale, lueg Bremen (Ense)
* e Ort vu dr Gmei Hohetenge, Landchreis Sigmaringe, Bade-Württeberg, lueg Hohetenge (Oberschwobe)
* e Stadtdeil vu dr Stadt Geisa, Wartburgchreis, Thüringe, lueg Geisa
* mehreri Orte in dr USA
** Bremen (Alabama)
** Bremen (Georgia)
** Bremen (Indiana)
** Bremen (Maine)
** Bremen (Ohio)
** New Bremen (New York)
** New Bremen (Ohio)
* e Insle in dr Antarktis, lueg Bremeninsel
* e Viilzahl vu Schiffe, lueg Bremen (Schiff)
* e Flugzüg, mit dem hän dr Hermann Köhl, dr Freiherr von Hünefeld un dr James Fitzmaurice 1928 dr Atlantik überquert.
Buch (Mondkrater)

**Buch** isch e alde Krater im südliche Hochland vum Mo. Er lit nordöstlich vum Maurolycus-Krater un isch vu dr Grössi mit em Büsche-Krater vergliichbar.

## Agrenzendi Krater
Normalerwiis findet mer dr Buechstab uf dere Site vum Kratermiddelpunkt, wo am nächste an Buch lit.

## Lueg au
Liste vu dr Erdmondkrater
Drachen in der griechischen Mythologie

**Drache** spiile in de griechische Mythologi e Roll.

## Ladon
De **[[Ladon (Mythologie)|Ladon]]** isch e dracheähnlichi Beschtie gsi wu dr Herakles uff Volange vun Eurystheus het solle umbringe. Er isch de hundartkepfig Drache, wu d Gärte vo dr Hesperide bewacht. Er wird entwäder als Nochkumme vum Phorkys oder em Typhon un de Echidna gnennt. S wird gsait, dass sinni Kepf mit viili voschideni Sproche un Schtimm hen kinne spreche.

## Python
De **Python** isch de Drache, wu s Orakel vun Delphi bewacht. Er isch e Kind vun de Gaia unem Schlomm, wu ibrigbliebe isch, wo d Deukalionischi Fluet s Goldeni Zytalter beendet ghet het. Er isch vum Apollon umbrocht worre, wo Delphi zum beriemteschte Orakel vo Griecheland gmacht het. D Prieschterinne vum Tempel, wu d Zuekumft vorhergsait hen, hen noch de Schlang Pythie gheisse.

## Sunschtigi
Ondri dracheähnlichi Beschtie sin d Hydra mit de immer Kepf, wu immer nochgwachse sin, un ondri schlongeartigi Gschepf gsi. Im Allgmeine sin d Drache fyr d Bewachung vum Schätz wie s Goldeni Fliess odr de Baim vun de Hesperide uftrette. D Muetter vun allene Beschtie soll d Echidna gsi si, wil se mitem Titan Typhon e Beziehung ghet het, wu u. a. de Kerberos, de Orthrus, d Sphinx un de Ladon drus entschprunge sin.
Ladon

**Ladon** (altgriechisch: Λάδων) isch
*Ladon (Mythologie), in de griechisch Mythologie ä mehrköpfiger Drache
*Ladon (Flussgott), ä Flussgottheit z Arkadie bzw. ä Nebefluss vum Alpheios
Ladon (Mythologie)

De **Ladon** () isch in de griechische Mythologii ä mehkepfiger Drache gsi, wu uf di Goldene Äpfel vun de Hesperide ufbasst het. Er wird nochm Karl Kerényi aber ender e Schlang wiä e Drache gnennt.

No unterschidliche Erzählunge het er meischt zwey, efters drey un eimol hundart Kepf, wu villi unterschidlichi Lut vun sich gebe hen kinne.
Er schloft nie. Er isch vum Herakles bezwunge worre, wu der d Äpfel vun de Hesperide hole het miesse. Au do gibts unterschidlichi Versione vun derre Gschicht,
Entwedr wird er vum Herakles tot schlage, odr er gibt d Äpfel freywillig her, odr er hilft m Atlas, d Äpfel z kriege. Als Sternbild Drache isch er deno in Himmel gsetzt worre.

D Eltre sin de Phorkys un d Keto gsi, noch ôndre Erzählunge d Echidna un de Typhon odr au d Gaia, in de Theogonie vum Hesiod sin d Eltre de Okeanos un d Tethys gsi. In erschtere Fall isch er de Brueder vun de Echidna, de Skylla, abr au vun de Gorgone un de Graie.

Sinni Töchter sin:  d Daphne, d Merope, d Methone, d Syrinx un d Thelpusa.
Python

**Python** (altgriechisch: Πύθων) bezeichnet:
* Python (Mythologie), e Drache in de griechische Mythologii
* Pythons (Pythoninae), e Unterfamilie vun de Riiseschlange (Boidae)
* Eigentliche Pythons, e Gattung us de Unterfamilie vun de Python
* Python (Programmiersprache), e Programmiersproch

## Lueg au
* Monty Python, e britisch Komikergrupp
* Pythia, e Wahrsageri vum Orakel vun Delphi
Kampfstern Galactica

Mit denn Wort het di erscht Folg vun **Kampfstern Galactica** (engl. Battlestar Galactica) ogfonge. D Science-Fiction-Fernsehserie isch vum Glen A. Larson entwicklet un in de Johr 1978/79 au vun em fir Universal Pictures produziert worre. Zum Zytpunkt vun de Produktion isch d Serie mit em hegschte Budget vun 7 Millione Dollar pro Folg usgschtattet gsi, wu je e Fernsehserie bis dert bikumme het. Schpäter het mer aber s Budget uff ei Million Dollar kirzt. Au wenn si hochi Ischaltquote ghet het, isch s noch nur eire Staffel abgsetzt worre.  

Wege ä paar Okläng on de Film Star Wars (1977) vum George Lucas isch *Kampstern Galactica* Gegestond vun grichtlige Ussenondersetzunge gsi. Bsundersch wil bi de erschte Folge de John Dykstra, wu dertmols bi de Firma Industrial Light and Magic gschafft het, wu au on *Star Wars* gschafft ghet het, au fir d Spezialeffekt verantwortlich gsi isch.

## Weblink
*Battlestar Wiki
*Battlestar Wiki:Translation Project
Zürcher Ortsnamen

I de Lischte vo de **Zürcher Ortsnäme** sind es baar Ortsnäme vom Kanton Züri uf Alemannisch und i de amtliche Schriibwiis uf Schrifttüütsch ufgfüert.

Alemannischi Näme vo anderne Gebiet sind i de Lischte Alemannischi Ortsnäme zfinde.

## Gmeinde
*Lueg under:* Gmeinde vom Kanton Züri

## Ortschafte
Da sind eemaligi politischi Gmeinde, wo fusioniert sind, Ortsteil, Zivilgmeindene, Wiiler und Ortschafte, wo scho immer zun ere andere politische Gmeind ghört händ.

;Bezirk Affoltere (Säuliamt)
* Dachelsen - Tachlisse

;Bezirk Andelfinge
* Girsberg - Gììrschbèèrg 
* Guntalingen - Guntalinge (ugs. au *Gunti*) (bi Waltalinge)

;Bezirk Tielschtoorff
* Dachslern - Tachslere
* Nöschikon - Nöschike

;Bezirk Hiwil
* Adetswil - Adetschwiil
* Affeltrangen - Afeltrange
* Betzikon - i de Betzike
* Binzikon - Binzike
* Emmetschloo - Ämmetschloo
* Ettenhausen - Ettehuuse
* Grüt - Grüt
* Itzikon - Itzike
* Kempten - Chämpte
* Laupen - Laupe
* Ottikon - Ottike
* Robenhausen - Robehuuse
* Steg - Stäg
* Wernetshausen - Wärnetshuuse
* Wolfhausen - Wolfhuuse

;Bezirk Horge
* Au - i der Au
* Bendlikon - Bändlike

;Bezirk Meile
* Dollikon - Tolike
* Ülikon - Üülike
* Ürikon - Üürike

;Bezirk Pfäffike
* Kempten - Chämpte
* Kyburg - Chibùùrg, elter: Chibèèrg
* Theilingen - Täilig
* Wermatswil - Wermetschwil

;Bezirk Uster
* Agasul - Agisuul
* Ebmatingen - Ämedinge oder Ebedinge
* Nossikon - Nossike

;Bezirk Wintertuur
* Dättnau - Tättnau
* Eschlikon - Äschlike
* Henggart - Hänggert
* Oberwinterthur - Oberwintertuur (ugs. au churz Oberi)
* Rikon - Rike
* Schottikon - Schottike
* Seen - Séée
* Töss - Töss
* Veltheim - Välte
* Wülflingen - Wülflinge

;Bezirk Züri
* Affoltern - Afoltere bi Züri
* Altstetten - Altstette
* Aussersihl - im Ussersiil
* Enge - Ängi
* Höngg - Höngg
* Leimbach - im Läibach
* Örlikon - Öörlike
* Wiedikon - Wiedike
* Wipkingen - Wickinge
* Witikon - Witike
* Wollishofen - Wolishofe

## Literatur
* Hans Kläui und Viktor Schobinger: *Zürcher Ortsnamen. Entstehung und Bedeutung*. Zürich: Zürcher Kantonalbank, 1989.
Heidi Abel

D **Heidi Abel** (* 21. Februar 1929 z Basel, † 23. Dezämber 1986 z Zyri) isch e Schwyzer Färnsee- und Radiomoderatori gsi.

## Biografi
D Heidi Abel hett noch dr Matuur am Basler Maidligymnasium und noch dr Usbildig a dr Kunschtgwärbschuel z Basel zeerscht als Operatrice und Asagere bi dr Basler Radio- und Kabelgsellschaft Radibus gschafft und denne als Asagere, vor allem aber au Moderatori und Redaktori fyr verschideni Sändige bim Schwyzer Färnsee z Zyri. Si isch e Färnseefrau vo dr erschte Stund bim dämzumoll junge Schwyzer Färnsee und e brägends Gsicht vom Färnsee vor dytsche Schwyz (DRS) gsi.

D Heidi Abel het Kindersändige wie *Die Welt ist rund (D Wält isch rund)*, *Was man weiss und doch nicht kennt (Was me weiss aber doch nit kennt)*, und e Hufe vo Noochrichte-, Diskussions- und Unterhaltigssändige moderiert, wie "*Heidi Abel sucht Plätze für Tiere (Heidi Abel suecht es Plätzli fyr Tier)*, *DRS-aktuell*, *Musik und Gäste (Musik und Gescht)*, *Telefilm* und anderi mee. Zletscht hett si d Sändig "Karambuli" moderiert. D Heidi Abel isch au am Schwyzer Radio DRS z heere gsi (Talk-Show "Persönlich" (Perseenlig)).

Am 23. Dezämber 1986 isch d Heidi Abel z Züri an Kräbs gstorbe.

1986 isch dur s Legat vo dr Heidi Abel dr Innovationsfonds vo dr Stiftig fyr Apassti Technologi und Sozialökologi (SATS) vom Ökozentrum Langebruck begrindet worde.

## Eerige
D Heidi Abel het zahlriichi Uszeichnige fyr ihr Schaffe bikoo: 1956 en Uszeichnig vom spanische Färnsee als beschti Sprächere, 1976 dr MUT-Priis fyr bsunderi Verdienscht um dr Mensche-, Umwält- und Dierschutz, 1983 dr "Tele"-Priis fyr d Gsprächsfyerig in dr Sändig "Telefilm". Im 2000 isch d Heidi Abel postum von ere Färnsee-Zittschrift zur Schwyzer Färnseefrau vom 20. Johrhundert gwehlt worde.

Z Zyri isch uf si dr Heidi-Abel-Wäg tauft worde.

## Dokumentarfilm
* Felice Zenoni: ''Heidi Abel – Licht und Schatten einer TV-Pionierin.* [[SRF 1]], 2019, 92 min.

== Weblink ==
* 
* [https://www.alt-zueri.ch/turicum/strassen/h/heidi_abel_weg/heidi_abel_weg.html De Heidi-Abel-Weg z Züri-Seebach] uf alt-zueri.ch
* [https://www.srf.ch/play/tv/glanz--gloria/video/heidi-abel-vor-25-jahren-starb-die-tv-legende?id=460ba11f-3c9f-42e2-ac0c-60a766064fad *Heidi Abel: Vor 25 Jahren starb die TV-Legende''] Sändig vom 23. Dezämber 2011 vo SRF zum 25. Todestag