open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Flusssystem

E **Flusssüsteem** (au **Flussnetz**) bestoot us eme Hauptfluss und alle sine diräkten und indiräkte Nääbeflüss. S Flusssüsteem bechunnt mäistens dr Naame vom Hauptfluss über (zum Bischbil s Flussüsteem vom Rhii oder vom Amur).

Em Gebiet, wo vom Flusssüsteem entwässeret wird, säit mä Iizugsgebiet und sine Gränze Wasserschäide.

## Gschicht und Forschig
D Usbildig und Verzwiigig vo Flusssüsteem isch vo groossem Inträsse für alli Forscher und Entdecker gsi, aber erst im 20. Joorhundert het mä die existierende Flussnetz wüsseschaftlig afo undersueche und iidäile. E Mäilestäi in dr Gschicht vo dr wüsseschaftlige Bedrachdig vo Flusssüsteem isch d Veröffentligung vom Robert Elmer Horton im Joor 1945 gsi. Dr Horton het d Organisazioon vo Flusssüsteem undersuecht und het e Räije vo Richtlinie ufgstellt, wo as *Hortonsches Ordnigssüsteem* bekannt worde si. D Iidäilig, wo hüte verwändet wird, goot uf si Süsteem zrugg, und daas isch in de 1950er Joor vom Arthur Newell Strahler ergänzt worde. D Bezäichnig vo de äinzelne Grundrissmuster stammt vom Emilie R. Zernitz us em Joor 1932.

## Tüpe vo Flusssüsteem
Flusssüsteem wärde noch dr Geometrii vo de Flusslöif, wo drzueghööre, in verschidnigi Haupttüpe iidäilt. Die Tüpe si:
* s parallele Flussnetz
* s radiale Flussnetz
* s dendritische Flussnetz
* s rächtwingglige Flussnetz
* s spalierartige (appalachische) Flussnetz
* s chaotische Flussnetz

## Die grösste Flusssüsteem
### In dr Vergangehäit
S grösste Flusssüsteem vo Westöiropa isch noch em aktuelle Stand vo dr Forschig wäärend em Duefstand vom Meeresspiegel in dr Iiszit s Flusssüsteem vom Rhii gsi, wo au d Themse und d Seine drzue ghöört häi, und wo wenn s nordische Inlandiis sich gstaut het, über s Gebiet vom Ermelkanal, wo denn droche glääge isch, in Atlantik abgflosse isch.

Noch ere Hüpothese chönnti s grösste Flusssüsteem uf dr Wält en Uramazonas gsi si, wo uf em Superkontinänt Gondwana gflosse isch und wo dä usenanderbroche isch, sich in d Flusssüsteem vom Niger und vom hütige Amazonas ufgspaltet het.

### Hütigi Flusssüsteem

## Fuessnoote


## Litratuur
* 

## Weblingg
* Abbildig vo de Flusssüsteem z Dütschland
Chloroplastida

D **Chloroplastida** sin e Gruppe vu photosynthetisch aktive Eukaryote, also Läbewäse mit Zällchärn. Zue ihne ghere d Grienalge un d flanze.

## Merkmole
Di maischte Chloroplastida hän photosynthetisch aktivi Plaschtide mit Chlorophyll a un b, d Chloroplaschte. Uusnahme sin sonigi, wu sekundär d Fähigkait zur Photosynthese wider verlore hän. Doderzue zelle zem Byschpel di parasitisch Vogel-Neschtwurz oder di farblos Alge *Polytoma*. D Plaschtide stamme vun ere primäre Endosymbiose mit em Cyanobakterium. Vylmol het s in dr Plaschtide ne Pyrenoid din. D Chloroplastida hän zmaischt e Zällwand us Zällulose. D Cristae vu dr Mitochondrie sin flach. As Spycher-Chohlehydrat dient Sterchi. Mit Uusnahm vu dr Angiosperme hän d Zälle Zentriole.

## Syschtematik
Innerhalb vu dr Chloroplastida git es zwoo großi Klade, wu stark vonenander drännt sin: d Chlorophyta un d Charophyta (wu au d Pflanze derzue ghere). D Chlorophyta un au vyl Verdrätter vu dr Charophyta wäre klassischerwys Grienalge gnännt. Wäge däm wird dr Uusdruck Grienalge nimi fir e aige Taxon brucht.

Adl et al. glideren in Aalähnig an Lewis un McCourt d Chloroplastida in die Gruppe ohni klassischi Rangstapfle (d Chlaigruppe, wu bi Adl et al. ewäggloo sin, sin wider yygfiegt):

* Chlorophyta
** Ulvophyceae
** Trebouxiophyceae
** Chlorophyceae
* Chlorodendrales
* Prasinophyceae
* *[[Mesostigma]]*
* Charophyta
** Coleochaetales
** *[[Chlorokybus]]*
** *[[Klebsormidium]]*
** Zygnemophyceae
*** Jochalge (Zygnematales)
*** Zieralge (Desmidiales)
** Streptophytina
*** Armlychteralge (Charales)
*** Pflanze (Plantae)

D Chloroplastida entspräche dr Viridiplantae Cavalier-Smith, 1981; dr Chlorobionta Jeffrey, 1982, emend. Lewis und McCourt, 2004; un dr den Chlorobiota Kendrick und Crane, 1997.

## Literatur
* Louise A. Lewis, Richard M. McCourt: *Green Algae and the origin of land plants*: American Journal of Botany 91 (10), 2004, Seiten 1535-1556. Abstract und Volltext

## Fueßnote
Streptophytina

D **Streptophytina** sin e Gruppe vu photosynthetisch aktive, mehzällige Eukaryote, also Läbewäse mit Zällchern. D Gruppe bstoht us dr Armlychteralge un dr Pflanze.

## Merkmol
Uf d Streptophytina dräffe natyrlig alli Merkmol vu dr Charophyta au zue. D Zälldailig goht generäll iber e Phragmoplascht. D Zällulose wird vu rosettefermige Enzymkomplex synthetisiert. Alli Arti sin mehzällig, s vegetativ Wachstum goht iber apikali Zälle am Änd vu dr Sytenescht oder dr Hauptnescht. Di sexuäll Vermehrig goht iber Oogamie, doderby sin d Aizälle in ere Hille gschitzt. D Spermatozoide sin zmaischt drillt. Bi abglaitete Forme dritt des Merkmol zruck: Palmfarn un Ginkgo hän Spermatozoide mit eme drillte Flagelleband, di ibrige Soomepflanze hän uubegaisleti un nit drillti Spermie. D Zälldailige finden in allne drei Ruumebene statt.

## Syschtematik
In dr letschte Johr hän sich d Armlychteralge dytlig as d Schweschtergruppe vu dr Pflanze uusekrischtallisiert. Wäge däm wäre die boode Gruppe in dr Charophyta as aigeni Gruppe Streptophytina zämmegfasst. No Adl et al. 2005 wäre d Taxa kaine Rangstapfle zuegordnet:

* Armlychteralge (Charales)
* Pflanze (Plantae)

## Literatur
* Sina M. Adl, Alastair G. B. Simpson, Mark A. Farmer, Robert A. Andersen, O. Roger Anderson, John A. Barta, Samual S. Bowser, Guy Bragerolle, Robert A. Fensome, Suzanne Fredericq, Timothy Y. James, Sergei Karpov, Paul Kugrens, John Krug, Christopher E. Lane, Louise A. Lewis, Jean Lodge, Denis H. Lynn, David G. Mann, Richard M. McCourt, Leonel Mendoza, Øjvind Moestrup, Sharon E. Mozley-Standridge, Thomas A. Nerad, Carol A. Shearer, Alexey V. Smirnov, Frederick W. Spiegel, Max F. J. R. Taylor: *The New Higher Level Classification of Eukaryotes with Emphasis on the Taxonomy of Protists.* The Journal of Eukaryotic Microbiology 52 (5), 2005; Seiten 399-451 (Abstract und Volltext)
* Louise A. Lewis, Richard M. McCourt: *Green Algae and the origin of land plants*: American Journal of Botany 91 (10), 2004, Seiten 1535-1556. Abstract und Volltext
Mississippi River

Dr **Mississippi** [] (ängl.: **Mississippi River**) isch e Stroom in de Veräinigte Staate, wo 3778 Kilometer lang isch. Er foot am Lake Itasca im nördlige Minnesota aa und mündet öbbe 160 Kilometer südlig vo New Orleans in Golf vo Mexiko.

Dr grösst Nääbenfluss Missouri isch vo dr Kwelle bis er in Mississippi mündet dütlig lenger as dr Mississippi. Dr Missouri und dr Underlauf vom Mississippi bilde as Mississippi-Missouri mit 6051 Kilometer Lengi s viertlengste Flusssüsteem uf dr Wält.

Dr Mississippi goot fast dur s ganze Staatsgebiet vo de USA vo Norde uf Süde und fliesst dur acht US-Bundesstaate: Minnesota, Illinois, Missouri, Kentucky, Arkansas, Tennessee, Mississippi, Louisiana und bildet d Gränze vo Wisconsin und Iowa. Bi St. Louis chunnt er mit em Missouri und em Meramec River zämme und bi Cairo, Illinois, mit em Ohio. Bis uf s Gebiet um die Groosse Seä entwässeret dr Fluss s ganze Gebiet zwüsche de Rocky Mountains im Weste und de Appalatsche im Oste. S Delta bi New Orleans isch äins vo de grösste Mündigsgebiet uf dr ganze Wält.

## Weblingg

* ''Mister & Missis.Sippi (1/3)'', Mit dem Floß durch die Südstaaten, Film von Volker Strübing und Patricia Schäfer, 3sat, Erstausstrahlung 3.–5. April 2010

## Fuessnoote
Mississippi

**Mississippi** stoot für:
* Mississippi River, e Fluss in de Veräinigte Staate
* Mississippi (Bundesstaat), e Bundesstaat vo de Veräinigte Staate
* Mississippi River (Ontario), e Fluss z Kanada
* Mississippi County (Arkansas), e County z Arkansas in de Veräinigte Staate
* Mississippi County (Missouri), e County z Missouri in de Veräinigte Staate
Demokratische Partei (USA)

Die **Demokratischi Bardei** (*Democratic Party* oder aifach *Democrats*) isch näbe dr Republikanische Partei äini vo de bäide groosse Parteie in de USA.

D Demokrate gälte hüt im Vergliich mit den Republikaner as weniger konservativ und mee am Progressivismus orientiert. S inoffizielle Wabbedier isch dr Esel, er isch aber im Geegesatz zum Elifant vo de Republikaner nie offiziell as Wabbedier aagnoo worde. Si Ursprung goot uf e amerikanisch Karikaturist Thomas Nast zrugg, grad so wie dr Elifant vo de Republikaner. D Parteifarb vo de Demokrate, wo au inoffiziell isch, isch blau.

Wie amerikanischi Bardeie im Allgemäine isch die Demokratischi Bardei wääsentlig andersch organisiert as vergliichbari dütschi Bardeie. So wärde d Bezirksvorständ, je noch em Bundesstaat, zum Däil vo dr allgemäine Waalbevölkerig in Vorwaale und nit öbbe vo de Bardeimitgliider elläi gweelt. S wichdigste Organ für d Gsamtbardei isch s *Democratic National Committee,* wo au die *Democratic National Convention* veraastaltet.

Mit em Joe Biden stelle d Demokrate sit 2020 dr (46.) Bresidänt vo de Veräinigte Staate. Im Represäntehuus stelle s im Momänt (2021) d Meerhäit, und im Senat herrscht e Pattsituazioon.

## Weblingg

* The Democratic Party (änglisch)
* Democrats Abroad (änglisch)
* Wie dr Esel s inoffizielle Parteisümbool vo de Demokrate worde isch (änglisch)
Republikanische Partei

Die **Republikanischi Bardei** (ängl. *Republican Party,* au as *Republicans,* oder *Grand Old Party, GOP* „groossi, alti Bardei“ bezäichnet) isch näbe dr Demokratische Bardei äini vo de bäide groosse Bardeije in de USA. Si isch vo bäide die konservativeri. D Bardei isch 1854 mit em Ziil gründet worde, die iihäimischi Industrii mit Hilf vom Protezionismus z schütze und d Sklaverei abzschaffe. Si het sich 1860 under em Abraham Lincoln gege d Demokrate duuregsetzt, wo drfür plediert häi, d Sklaverei z bhalte.

Dr letscht republikanisch Bresidänt isch vo 2001 bis 2009 dr George W. Bush. Dr Vorsitzendi vom nazionale Organisazioonsgremium vo dr Partei, em *[[Republican National Committee]]*, isch sit em Januar 2011 dr Reince Priebus. S Wabbedier vo dr Bardei isch dr Elifant. Die (inoffizielli) Bardeifarb isch root.

## Politischi Usrichdig
Die Republikanischi Bardei isch e Koalizioon vo gsellschaftlig Konserwative und wirtschaftlig Liberaale und isch in de letschte Joorzäänt immer mee gege Rächts gruckt und progressivi Politiker häi en immer schwiirigere Stand in dr Bardei. Si wird vor allem vo wisse Manne, dr Landbevölkerig und religiööse Fundamentaliste gweelt und finanziell stark vo Rüstigs-, Dubak- und Öölkonzärn understützt.  
As Bardei isch si gege d Abdriibig, gege d Gliichstellig vo homosexuelle Bäärli und für e frei Zuegang zu Waffe. Si verlange ass d Stüüre gsänkt und d Wirtschaft dereguliert wurde.

## Bresidänte, wo vo dr Republikanische Bardei gstellt worde si
* Abraham Lincoln, 1861–1865
* Ulysses S. Grant, 1869–1877
* Rutherford B. Hayes, 1877–1881
* James A. Garfield, 1881
* Chester A. Arthur, 1881–1885
* Benjamin Harrison, 1889–1893
* William McKinley, 1897–1901
* Theodore Roosevelt, 1901–1909
* William Howard Taft, 1909–1913
* Warren G. Harding, 1921–1923
* Calvin Coolidge, 1923–1929
* Herbert C. Hoover, 1929–1933
* Dwight D. Eisenhower, 1953–1961
* Richard Nixon, 1969–1974
* Gerald Ford, 1974–1977
* Ronald Reagan, 1981–1989
* George Bush, 1989–1993
* George W. Bush, 2001–2009
* Donald Trump, 2017–2021

## Litratuur
* Kevin Phillips: *American Theocracy. The Peril and Politics of Radical Religion, Oil, and Borrowed Money in the 21st Century.* Viking Books, März 2006. – ISBN 0-670-03486-X (*Rezension:* http://www.nytimes.com/2006/03/19/books/review/19brink.html?_r=1&incamp=article_popular&oref=slogin*; auch als Audiobuch erhältlich. – Kevin Phillips war republikanischer Parteistratege und zieht in seinem Buch eine beunruhigende Bilanz der Entwicklung der GOP.*)
* Thomas Greven *Die Republikaner. Anatomie einer amerikanischen Partei.* C.H. Beck Verlag ISBN 3-406-52203-3 - Analyse der republikanischen Partei und ihrer Geschichte.

## Weblingg

* Republican National Committee
* Daniel Casse, Crashing the party: President Bush's policies have reawakened a GOP identity crisis. („Los Angeles Times“, 12. März 2006 – *Der Autor fungierte als Berater bei vier Präsidentschaftswahlkämpfen der Republikanischen Partei*)
* Republicans Abroad Germany

## Fuessnoote
Madrider Zuganschläge

Am 11. März 2004 werded bi Terroraaschlääg in de Hauptschtadt vo Schpanie, Madrid  191 Mensche umbraacht und meh als 1'500 verletzt. D Aagriffsziil vo de islamistische Terrorischte, wo 10 Bombe i Reisetäsche verschteckt händ, sind 4 Züüg in de Vorort vo Madrid gsii. Bimene spätere Polizeiiisatz sprenged sich 7 Verdächtigi in ihrem Appartement i d Luft. 

Die domooligi schpanischi Regierig vom Partido Popular under em José María Aznar het voriilig d ETA verantwortlich gmacht.
Dr Aaschlag churz vor de Parlamäntswaale und die froogwürdigi Informazionspolitik vo dr Regierig vom Aznar häi d Weeler beiiflusst und d Sozialiste vo dr PSOE häi d Waale am 14. März 2004 gwunne.

## Litratuur
* Eben Kaplan: ''Rail Security and the Terrorist Threat'', Council on Foreign Relations, 12. März 2007
Terroranschläge am 7. Juli 2005 in London

D **Terroraaschleeg vom 7. Juli 2005 z London**  si e Serii vo islamistische Attentaat uf Ziviliste z London gsi, wo sich wääred dr Hauptvercheerszit am Morge im öffentlige Noochvercheer vo dr Stadt abgschbilt hai. Es handlet sich um die schwerste islamistische Terroraaschleeg in dr Gschicht vo Groossbritannie.

Am 7. Juli 2005 isch d Inneschtadt vo London vo vier Terroraaschleeg erschütteret worde. Drei vo de Schprengsätz sind i dr U-Bahn und eine imene Doppelstockbus vo de Hauptschtadt vo Grossbritannie zündt worde. Drbii si 56 Mensche (die vier Sälbstmordattentääter inklusiv) umchoo und über 700 si zum Däil schweer verletzt worde. E Hufe Lüt si bis zum Noomiddaag in de betroffene Züüg iigschlosse bliibe.

Drei vo de vier Terroriste si Brite mit pakistanischem Wurzle gsi und si us dr Regioon vo Leeds choo. Wo iiri Hüüser dursuecht worde si, het mä Sprängstoff gfunde. Es isch nid sicher öb si d Absicht gha häi, bi de Aaschleeg sälber umzchoo.

D Aaschleeg si in de britische Medie au mit dr Abchürzig *7/7* (seven-seven) bezäichnet worde, in Aaläänig an die islamistische Terroraaschleeg vom 11. Septämber 2001 in de USA, wo under *9/11* bekannt worde si.

## Weblingg

* Die Last der Vergebung Dokumentarfilm über Julie Nicholson und die Folgen des Anschlags
* Süddeutsche Zeitung: Eine Chronologie der Anschläge in London
* Fragwürdige Aufklärung Rekapitulation einiger wesentlicher Fakten zum fünften Jahrestag des Anschlags von Paul Schreyer in Telepolis
* CNN
* Sky news
* BBC
* Vicar who cannot forgive tube bombers quits pulpit

## Fuessnoote
Round Maple

**Round Maple** isch e Wiiler in dr Gmäind Edwardstone, im District Babergh in dr Groofschaft Suffolk, Ängland. Round Maple het zwanzig Iiwooner. Es het dört vier dänkmolgschützti Geböid, drunder The Flushing, Seasons, Quicks Farmhouse, Little Thatch und Hathaway Cottage.

## Nochbergmäinde

## Round Maple Mild
S *[[Ale]]*  Round Maple Mild, wo z Mill Green, Edwardstone braut wird, bechunnt si Naame vo däm Wiiler. S Round Maple Mild het 3,3 % Alkohool und es het din e Spuur vo Ahornsirup.

## Fuessnoote


## Weblingg
* http://www.geograph.org.uk/gridref/TL9543
Darling River

Dr **Darling River** isch 2'844 Kilometer lang (d Kwellflüss inklusiv) und isch dr lengsti Fluss uf em Kontinänt Australie. Er mündet in dr Murray River. Er füert Wasser seer unregelmäässig, im Durchschnitt 102&nbsp;m³/s bi Menindee. 

Nume uf ere Lengi vo 1.570 Kilometer bezäichnet mä dr Fluss as *Darling River*. Zu dr Gsamtlengi vo 2'844 Kilometer wärde au d Däilstreckene Culgoa River, Condamine River und Balonne River vom rächte Kwellfluss, wo chliiner aber lenger isch, drzuezelt. Zämme mit dr Flussstrecki underhalb vo wo dr Darling in Murray River mündet und wo 828 Kilometer lang isch, het s ganze Flusssüsteem e Lengi vo 3'672 Kilometer.

## Weblink

## Fuessnoote
Murray River

Dr **Murray River** isch e Fluss z Australie, wo 2'375
&nbsp;Kilometer lang isch. Er isch dr wasserriichsti Fluss im Land und dr zwäitlengsti noch sim gröösste Nääbefluss, em Darling River. Mit em Darling River het dr Murray e gmäinsame Underlauf vo 828 Kilometer Lengi. S Flusssüsteem isch 3'672&nbsp;Kilometer lang (noch andere Kwelle 3'750 Kilometer) bis zur Mündig in dr Indischi Ozean. Es entwässeret e Gebiet vo 1'058'549 km² im Süüde vom Land.

## Fuessnoote
Universidade Federal da Bahia

D' **Uni vo Bahia** (port.: **Universidade Federal da Bahia**, abkürzt **UFBA**) isch di gröschti Universität vo Salvador, Bahia, Brasilie. Si isch 1946 gründet worde.

Si bietet 33 Master- und elf Doktoratsprogramm aa. Im Joor 2009 het si 3.474 Dozänte gha und 27.549 Studänte, drvo 1.768 Doktorante.
D Uni vo Bahia isch eini vo de grösste Universitäte im Land und gältet as die besti z Bahia. Überhaupt ghöört si zu de aagseenste in ganz Brasilie.
## Weblinks
* Homepage vo dere Universidät

## Fuessnote
Universidade Federal de Minas Gerais

D' **Uni vo Minas Gerais** (port.: **Universidade Federal de Minas Gerais**, abkürzt **UFMG**) isch di gröschti Universität vo Belo Horizonte, Minas Gerais, Brasilie und die fünftgrössti im Land. Si isch 1927 gründet worde. Dr Hauptsitz isch z Belo Horizonte aber si het au Abdeilige z Montes Claros, Diamantina, Tiradentes und z Conselheiro Lafaiete.

Im Joor 2009 het si 14.838 Dozänte gha und 49.254 Studänte, drvo 2.743 Doktorante.
## Fakuldäte
D Universidät bietet Studiegäng unter anderem in de Beriich vo de Exakte Wüsseschafte, Agrarwüsseschafte, Biologii, Ingenieurwäse, Geowüsseschafte, Humanwüsseschafte, Biomedizinischi Wüsseschafte, Sozialwüsseschafte und Bildendi Kunst.

## Weblinks
* Homepage vo der Universidät

## Fuessnote
Basler Brot

S **Basler [[Laib]]li** isch e Broot us Heefidaig. Es isch aini vo de beliebtiste Brotsorte in dr Schwiz und aini vo de weenige Schwizer Brootsorte, wo über d Sproochgränze uuse verbräitet sind. 

S Basler Laibli isch lenglig-ovaal. Charakteristisch isch si waiche Rampf mit groosse, unregelmäässige Poore und eme knusprige, dunkle Rampf ooni Riss mit Määl oobe druf.

S Basler Broot wird us eme wäiche Heefidaig mit eme seer hooche Wasserghalt häärgstellt. S Waizemääl kaa Ruuchmääl oder Halbwissmääl si. D Laib wärde noch em Ufgoo nume e chli gformt und in Määl dunggt, so dass d Struggduur vom Daig lugg blibt. Bim Bache lait mä zwai Laib mit de Stirnsite anenander und dr Oofe muess mit bis zu 330 °C seer haiss si. Am Aafang duet sich dr Rampf nume wenig usbilde wägen em Dampf.

S Basler Broot wird in Laibli vo 500 Gramm und 1 Kilogramm verkauft, bim Beck vilmol au in Laibli vo 250 und mänggisch au 400 Gramm.

## Weblingg
*
Baselstab

As **Baselstaab** oder **Baslerstaab** wird dr Hirtestaab bzw. Bischofsstaab in de Wabbe vo Dörfer und Stedt in dr Regioon Basel bezäichnet.

So findet mä dr Bischofsstaab vom Fürstbischof zu Basel im Wabbe vo dr Stadt Basel und vo de Kantöön Basel-Stadt, Basel-Landschaft und Jura. Dr Baselstaab vo Basel-Stadt isch schwarz und dä vo Basel-Landschaft und vom Jura root.

Dr Staab isch e historischi Kuriosidäät: Bis zur Reformazioon isch dr Sitz vom Bischof vo Basel daatsächlig z Basel gsi (vo doo dr Naame Bistum Basel), denn e Zitlilang z Pruntrut und sit em 19. Joorhundert isch dr offizielli Sitz vom Bischof vo Basel z Soledurn. S Bistum häisst aber immer no Bistum Basel und d Kantöön Basel-Stadt und Basel-Landschaft häi dr Bischofsstaab im Wabbe bhalte drotz iirem reformierte Bekenntniss.

## Verwändig

Dr Baselstaab chunnt in deene Kantons-Wabbe vor:

* Basel-Landschaft
* Basel-Stadt
* Jura

Dr Baselstaab chunnt in de Wabbe vo vile Gmäinde in dr nööchere und wiitere Umgääbig vo Basel vor: (d Liste undenooche isch nit vollständig)

* Basel
* Bättwil
* Bärschwil
* Dälschbrg
* Effringe-Chirche
* Grellinge
* Hochwald
* Laufe
* Lieschtl
* Mervelier
* Riinach
* Röschenz
* Schlienge
* Wahle

## Weblingg

* Der Baselstab und sein Ursprung uf altbasel.ch
Basler Münsterschatz

Dr **Basler Münsterschatz** isch dr Chilleschatz vom Basler Münster in dr Schwiz, wo in über 500 Joor entstande isch. Basel isch im Middelalter dr Sitz vom Bischof vo Basel gsi und s Münster isch d Hauptchille vom Bistum gsi, und het en ussergwöönlige und riiche Schatz besässe. 
## D Gschicht vom Schatz
Objekt us de erste Joorhundert vom Münster si nid erhalte. Dr Schatz goot zrugg uf d Zit vom Heinrich II. im 11. Joorhundert, wo dr Bau vom zwäite Basler Münster, em Adalberto- oder Heinrichsmünster, gförderet het. In de fümf Joorhundert druf isch s *Ensemble* vo Relikwiar, Monstranze und Chrüz stark gwaggse. Es isch erstuunlig, ass dä Chilleschatz d Zerstöörigswuet vom Bildersturm vo 1529 umbeschäädigt überstande het. Denn isch er öbbe 300 Joor lang in dr Sakristei vom Münster ufbewaart worde. 

Erst d Drennig vom Kanton Basel in d Halbkantöön Basel-Stadt und Basel-Landschaft im Joor 1833 het en usenandergrisse. Am 25. Novämber 1833 het s Schiidsgricht vo dr äidgenössische Daagsatzig beschlosse, ass dr Chilleschatz im Verheltnis 36&nbsp;Brozänt (Basel-Stadt) zu 64&nbsp;Brozänt (Basel-Landschaft) sött ufdäilt wärde. Wil Basel-Landschaft dringend Gäld brucht het, isch si Däil vom Schatz im Joor 1836 verstäigeret und eso in dr ganze Wält verströit worde. Hüte si e Hufe vo deene wärtvolle Relikwiar und liturgische Gräät in Sammlige in verschiidene Museum wie em Bayrische Nazionaalmuseum z Münche, em Kunstgwärbmuseum z Berlin, em British Museum z London, em Rijksmuseum z Amsterdam, em Metropolitan Museum of Art z Nöi York, em Victoria and Albert Museum z London und em Musée national du Moyen Âge z Bariis.

D Stück, wo d Stadt Basel bhalte het, si im Historische Museum Basel usgstellt. 
## D Ustellig vom gsammlete Schatz im Joor 2001
2001 het z Basel en Usstellig vom Chilleschatz stattgfunde, wo alli Objekt us de verschiidene Museum, wo no erhalte gsi si und wo mä het chönne dransbordiere, zämme usgstellt worde si. D Ustellig isch au im Nöi Yorker Metropolitan Museum und im Bayrische Nazionalmuseum z Münche zäigt worde.

## Fuessnoote


## Weblingg

* Website vom Historische Museum Basel
Literaturhaus Basel

S **Literaturhuus Basel** isch im Joor 2000 as ersts Literatuurhuus in dr Schwiz ufdoo worde mit em Ziil, d Literatuur und d Autoore in dr Stadt z fördere. Es befindet sich sit 2006 an dr Barfüessergass 3 z Basel.

## Funkzioone
S Literaturhuus Basel organisiert öffentligi Lääsige, Diskussionsrundene, literarischi Spaziergäng und anderi Veraastaltige. Es git Lääsizirkel und e Schriibwärkstatt, wo d Lüt s Schriibe chönne leere und drüber chönne diskutiere. 

S Lektoraat am Literaturhuus Basel bietet au e professionells Lektoraat-Servis aa und macht Guetachte vo Manuskript und begläitet literarischi Brojekt. Dr Saal vom Literatuurhuus cha am Fritig- und Samschdigoobe gmietet wärde und het Blatz für 140 Lüt.
Em Literaturhuus isch s *Café* »Kafka am Strand« aagschlosse, won e Dräffpunkt für literarisch Intressierti isch.
## Organisatorischs
Dr Bresidänt vom Dräägerveräin «LiteraturBasel» isch dr Hans Georg Signer (2012). D Intendantin Katrin Eckert läitet s Literatuurhuus Basel sit em Oktober 2008.

## Weblingg
* Literaturhaus Basel
Orinoco

Dr **Orinoco** füert 35'000&nbsp;m³/s Wasser und isch us dere Sicht dr viertgrössti Fluss uf dr Wält und dr zwäitgrössti in Südamerika. In dr Lengi isch dr Orinoco dört as Fluss mit sine 2'010&nbsp;km und as Flusssüsteem (vom Kwellgebiet vom Río Guaviare aa) mit ere Lengi vo öbbe 3'010&nbsp;km nume dr viertlengsti noch em (Amazonas, Paraná und Rio São Francisco). Dass er doch so vil Wasser füert, chunnt vo de hooche Niiderschleeg (zwüsche 1'000&nbsp;mm/a und mee as 4'000&nbsp;mm/a) fast im ganze Iizugsgebiet, wo öbbe e Millioon Quadratkilometer umfasst. S Flussgebiet lit nume e bitz nördlig vom Ekwator, zringsum si im Weste d Ande und anderi Gebirg (d Sierra Nevada del Cocuy: 5'330&nbsp;m) und es isch vo tropische Räägewald und Füechtsawanne bedeckt. Öbbe zwäi Driddel von em ligge uf venezolanischem Staatsgebiet und äi Driddel uf däm vo Kolumbie.

## Weblingg

* Satellitenbild der Bifurkation auf *wikimapia.org*
* Aquanet-Fachbeitrag zum Rio Orinoco

## Fuessnoote
Canberra

**Canberra** [] isch d Hauptstadt und die achtgrössti Stadt z Australie. Es isch die grössti Stadt im Innere vom Land und lit im Australian Capital Territory (ACT), 286&nbsp;km südwestlig vo Sydney und 669&nbsp;km nordöstlig vo Melbourne. Canberra isch e blaanti Hauptstadt und isch 1908 as Kompromisslöösig zur zuekümftige Hauptstadt gweelt worde wäge dr Rivalidäät zwüsche Melbourne und Sydney. Es het en internazionale Stedtebauwettbewärb gee und die australischi Regierig het dr Entwurf vom amerikanische Archidekt Walter Burley Griffin uuseglääse. D Bauarbäite häi im Joor 1913 aagfange, dr Status as Hauptstadt het Canberra am 9. Mai 1927 überchoo.

D Struktuur vo dr Stadt basiert uf de Prinzipie vo dr Gardestadt und umfasst witlöifigi Flechene, wo mä nid aaglängt het und wo dr Canberra-Naturpark bilde. Das het Canberra dr Biinaame „Busch-Hauptstadt“ iibrocht. Dr Erst Wältchrieg und d Wältwirtschaftskrise häi d Entwicklig vo dr Stadt abbrämst, aber noch em Zwäite Wältchrieg het d Bevölkerig stark afo waggse.

As Hauptstadt isch Canberra dr Sitz vo de Verfassigsorgan vom australische Staat mit alle sine Ministerie, Verwaltige und Gricht. Die möche dr grösst Däil vom Bruttosozialbrodukt us und si au dr grösst Arbetgääber. Au e Hufe soziali, wüsseschaftligi und kulturelli Instituzioone mit nazionaler Bedütig häi iire Sitz dört. Canberra isch au e beliebts Turisteziil.

## Litratuur
* Lionel Wigmore: *Canberra: history of Australia’s national capital.* Dalton Publishing Company, 1971. ISBN 0-909906-06-8.
* Eric Sparke: *Canberra 1954–1980.* Australian Government Publishing Service, 1988. ISBN 0-644-08060-4.
* Lyall Gillespie: *Canberra 1820–1913.* Australian Government Publishing Service, 1991. ISBN 0-644-08060-4.
* Jim Gibbney: *Canberra 1913–1953.* Australian Government Publishing Service, 1988. ISBN 0-644-08060-4.
* Andrew Metcalf: *Canberra Architecture*. Watermark Press, Wichita 2006. ISBN 0-949284-63-7
* Andrew Metcalf: *Canberra - History of Australia's National Capital*. Dalton Publishing Company, 1972. ISBN 0-909906-06-8
* *A History of Australia's Capital, Canberra*. ACT Ministry for Health, Education, and the Arts, 1990. ISBN 1-86331-049-5

## Weblingg

* Verwaltig vom Australian Capital Territory (änglisch)
* National Capital Authority (änglisch)
* Tourismus z Canberra (änglisch)
* Architektuur z Canberra (änglisch)
* Gschicht vo Canberra (änglisch)
* Dr Blaanigswettbewärb für Canberra vo 1912 (änglisch)

## Fuessnoote
BuchBasel

D **BuechBasel** isch e Litratuurfestiwal   z Basel, wo internazionali und umfassendi Aasprüch macht. Si isch vo 2003 bis 2011 zämme mit ere Buechmäss organisiert worde. S Brogramm isch s, möögligst vili *Facette* vom Buech und Medie, wo mit em verwandt si, vorzstelle. An dr BuechBasel wird in Zämmenarbet mit em Schwizerische Buechhändler- und Verleeger-Verband dr Schwizer Buechbriis vergee. E «Symposion» mit themebundene Vordrääg und e Bruefsinformazionsbörse si Däil vo de Veraastaltige. D Dräägerschaft vo dr BuechBasel isch dr Veräin «LiteraturBasel».

## Gschicht
1998 het dr Matthyas Jenni dr Aastoos für s Litratuurfestiwal gee und 2003 het er s denn fertigbrocht, d Mäss Schwiz AG für e Buech- und Mediemäss z intressiere, wo denn jedes Joor parallel zum Festival stattgfunde het und bis 2007 vom Jenny gläitet worde isch. D Mäss Schwiz AG het s in däm Joor us finanzielle Gründ abgleent, d Buechmäss in iire Halle abzhalte. D Laitig vo dr BuechBasel het s Konzept gänderet und d Mäss under de Nääme «BucH.08» und «BucH.09» in de neggste zwäi Joor organisiert. D Mäss und s Festiwal si vom Verleeger Egon Ammann gläitet worde. Denn het mä s Konzept under em Felix Werner wider gänderet und sit 2010 isch d Mäss under em ursprünglige Naame BuechBasel abghalte worde.

2012 isch d Mäss wäge finanzielle Schwiirikäite nid duuregfüert worde. D Katrin Eckert vom Literatuurhuus Basel het s Festiwal in däm Joor gläitet, wo dr Peter von Matt drbii dr Schwizer Buechbriis 2012 überchoo het. S Festiwal het fast 100 Veraastaltige an de underschiidliste Ört in dr Stadt organisiert und mä het öbbe 6'000 Iidritt zelt.

## Weblingg
* Homepage der BuchBasel
* Homepage des Vereins LiteraturBasel

## Fuessnoote
Basler Taube

S **Basler Düübli**  isch die ersti und äinzigi Briefmarke, wo vom Schwizer Kanton Basel-Stadt uusegee worde isch.

S Basler Düübli isch am 1. Juli 1845 uusechoo. Zu deere Zit het s no käi äihäitligs Bostwääse für die ganzi Schwiz gee. Jede Kanton isch für si äignige Bostdienst verantwortlig gsi. Erst noch em Sonderbundschrieg isch am 1. Januar 1849  s Schwizer Bostwääse gründet worde, wo vo 1850 allgemäini Briefmarke für die ganzi Schwiz uusegee het. Bis denn häi usser Basel nume no d Kantöön Züri und Gämf Briefmarke uusegee. 

Dr Wärt vom Basler Düübli isch 2½ Rappe gsi und isch für Brief bis zu 1 Lot (15 Gramm) im Stadtgebiet vo Basel bestimmt gsi. Dr Archidekt Melchior Berri het d Marke gstaltet. Er het as Motiv e wissi Duube gnoo, wo um sä ume d Inschrift *Stadt-Post-Basel* isch. S Bsundere an dr Briefmarke isch aber iiri Farb. S Briefmarkemotiv isch in drei Farbe, schwarz, blau und karmin, druckt worde und isch eso die ersti meerfarbigi Briefmarke uf dr Wält.

D Briefmarke isch im Buechdruckverfaare häärgstellt worde. D Duube isch brägt gsi und stoot doorum e chlii us em Babbiir uuse. S Basler Düübli isch gschnitte verchauft worde. Das bedütet, ass si käi Perforazioon het und doorum mit dr Scheeri us em Booge uusegschnitte worde isch. Mä het die Briefmarke bis zum 30. Säptember 1854 chönne bruuche.

Dr hoochi Sammlerwärt vom Basler Düübli chunnt drvoo, ass d Marke sälte und seer bekannt isch. Si ghöört näbe dr Dobbelgämf und dr Züri 4 und Züri 6 zu de beliebtiste Briefmarke bi Schwizer Filateliste.

## Weblingg
*Abbildig vo mee as 300 Brief mit Basler Düübli under anderem au us Aukzioone in de letschte 20 Joor
* Bekannti Bäärli vom Basler Düübli 
* Bekannti Boogerandstück vom Basler Düübli
* Basler Düübli Stämpel
Zürich 4 und Zürich 6

D **Züri 4 und Züri 6** si die erste und äinzige Briefmarke, wo dr Schwizer Kanton Züri uusegee het. D Bezäichnig Züri 4 und Züri 6 chunnt vo dr Wärtbezäichnig, wo die Usgoob dominiert.

D Briefmarke si am 1. Merz 1843 uusechoo.  Zu deere Zit het s no käi äihäitligs Bostwääse für die ganzi Schwiz gee. Jede Kanton isch für si äignige Bostdienst verantwortlig gsi. Erst noch em Sonderbundschrieg isch am 1. Januar 1849  s Schwizer Bostwääse gründet worde, wo vo 1850 allgemäini Briefmarke für die ganzi Schwiz uusegee het. Bis denn häi usser Züri nume no d Kantöön Basel-Stadt und Gämf Briefmarke uusegee. 
Die sältene Briefmarke het mä no bis zum 30. Septämber 1854 döfe bruuche.

D Züri 4 und Züri 6 gälte als die erste Schwizer Briefmarke. Mit em Usgoobdatum vom 1. Merz 1843 weer d Schwiz s zwäite Land uf dr Wält mit äigene Briefmarkeusgoobe nch Groossbritannie. Die Aasicht isch allerdings vor allem usserhalb vo de dütschsproochige Gebiet umstritte, wil es sich bi Züri nit um en äiges Land, sondern um e witgehend suverääne Kanton ghandlet het. Us däm Grund wird d Züri 4 und Züri 6 mänggisch nume as Lokalusgoobe aagluegt und nit as richdigi Briefmarkeusgoob.

Dr Bostwärt isch 4 beziejigswiis 6 Rappe gsi. Die umperforierte Marke si in schwarzer Farb uf wissem Babbiir im Stäidruck in dr Druckerei *[[Orell Füssli|Orell, Füssli und Co.]]* in Bööge vo 100 Marke häärgstellt worde. Die bäide Freimarke si ganz ooni Gummierig uusechoo und gummiert worde, wemm mä sä brucht het. Näbe dr Ziffere si uf de Marke no d Bezäichnig vom Land und d Inschrift *Local-Taxe* uf dr Züri 4 und *Cantonal-Taxe* uf dr Züri 6, wo druf hiiwiise für was die bäide Wärtstuefe dänkt gsi si. D Züri 4 isch also für Brief vo dr Stadtbost und d Züri 6 für Brief innerhalb vom Kanton bis zum ene Gwicht vo äim Lot verwändet worde. Für iigschriibeni Brief het mä 10 Rappe müesse zaale, d. h. e Züri 4 und e Züri 6 uf e Brief chlääbe.

Dr hoochi Sammlerwärt vo dr Züri 4 und dr Züri 6 chunnt drvoo, ass d Marke sälte und seer bekannt si. Für e Spezialist duet sich do e wits Fäld uf. Er cha do zwüsche woogrächte und sänkrächte Underdruck underschäide, fümf verschiideni Tüpe vo jedere Briefmarke sammle und Blattefeeler sueche. D Züri 4 und Züri 6 ghööre näbe dr Dobbelgämf und em Basler Düübli zu de beliebtiste Briefmarke bi Schwizer Filateliste.

## Weblingg

* Ardikel über d Kantonalmarke Züri
Oscar Niemeyer

Dr **Oscar Ribeiro de Almeida Niemeyer Soares Filho** (* 15. Dezämber 1907 z Rio de Janeiro, † 5. Dezämber 2012 z Rio de Janeiro) isch e brasilianische Archidekt gsi. Er het d Geböid für die brasilianischi Hauptstadt Brasília entworfe, wo 1987 zum Wältkultuurerb erkläärt worde isch.

Dr Niemeyer gältet as Wäägberäiter vo dr modärne brasilianische Archidekduur. Er het as Baumaterial fast nume Staalbeton brucht, und het nöiji Aawändigsmööglikäite für en erfunde. Si Formesprooch isch futuristisch und blastisch mit wäiche Kontuure und e Hufe Kurve, und Rächtegg, wie sini Kolleege sä brucht häi, findet mä in sine Arbäite kuum. Er het sich immer ums Verheltnis zwüschen em freije Ruum und em Volume kümmeret.

## Publikazioone
* Oscar Niemeyer: *Curves of Time. The Memoirs of Oscar Niemeyer*. Phaidon Press, 2000, ISBN 0-7148-4007-6.

## Litratuur
* Christian Hornig: *Oscar Niemeyer. Bauten und Projekte*. Verlag Ernst & Sohn, Berlin 1981, ISBN 3-7879-0213-9.
* David Kendrick Underwood: *Oscar Niemeyer and the Architecture of Brazil*. Rizzoli, New York, N.Y. 1994, ISBN 0-8478-1687-7.
* Jan Op Gen Oorth: *Oscar Niemeyer – Architekt der Moderne*. In: *Tópicos – Deutsch-Brasilianische Hefte.* 43. Jg., Nr. 2, 2003, S. 42–45, . (PDF-Datei, 230 kB)
* Heike Werner: *Rio de Janeiro für Architekten*. Werner, München 2003, ISBN 3-00-012540-X.
* Ingeborg Flagge, Paul Andreas: *Oscar Niemeyer. Eine Legende der Moderne / A Legend Of Modernism*. Edition Deutsches Architekturmuseum, Birkhäuser Verlag, Basel 2003, ISBN 3-7643-6992-2.
* Alan Hess: *Oscar Niemeyer. Häuser*. DVA, München 2006, ISBN 3-421-03580-6.
* Yukio Futagawa: *Oscar Niemeyer. Form & Space*. A.D.A. Edita, Tokyo 2008, ISBN 978-4-87140-490-7.

## Weblingg

* 
* *[https://web.archive.org/web/20110222031241/http://www.niemeyer.org.br/ Fundação Oscar Niemeyer.]* – Seite der Oscar-Niemeyer-Stiftung (portugiesisch)
* *[http://www.museuoscarniemeyer.org.br/ Museu Oscar Niemeyer.]* – Seite des Oscar Niemeyer Museums (portugiesisch)
* *[http://www.macniteroi.com.br/ Museu de Arte Contemporânea de Niterói.]* – Seite des Museu de Arte Contemporânea de Niterói (portugiesisch)
* *[https://web.archive.org/web/20090831042612/http://www.pritzkerprize.com/laureates/1988_1/index.html Oscar Niemeyer 1988 Laureate.]* – Pritzker Architecture Prize, (englisch)
* *[http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a24273/l13/l0/F.html Riesenwelle im Betonmeer.]* In: *[[einestages]]*, 21. Februar 2012 (über das Edifício Copan in São Paulo)
* *[http://www.avidaeumsopro.com.br Oscar Niemeyer – A vida é um sopro.]* – Dokumentarfilm von 2007
Dave Brubeck

Dr **David Warren „Dave“ Brubeck** (* 6. Dezämber 1920 z Concord, Kalifornie; † 5. Dezämber 2012 z Norwalk, Connecticut) isch en amerikanische Dschääspianist, Komponist und Bandliider gsi. Er het vo 1951 bis 1967 s Dave Brubeck Quartet gläitet, wo äini vo de langlääbigste und erfolgriichste Combos im Modern Jazz gsi isch. Er het mit dr intellektuelle Middelschicht e nöis Publikum für e Dschääs erooberet. In sine Stück het er Dschääs mit dr öiropäische Konzärtmuusig verbunde und au mit Muusig vo usserhalb vo Öiropa. Im Brubeck sim Klavierschbiil häi Blockakkord und ungraadi Taktarte im rhüthmische Ufbau vo sine Stück e groossi Rolle gschbiilt.

## Diskografii (Uswaal)

* *The Dave Brubeck Octet* (1947–48)
* *Dave Brubeck Trio Featuring Cal Tjader* (1949–50)
* *Dave Brubeck/Paul Desmond* (1951–53)
* *Jazz at Oberlin* (1953)
* *Jazz at College of the Pacific* (1953)
* *All-Time Greatest Hits* (1956–65)
* *Time Out* (1959)
* *The Real Ambassadors* (1961, mit em Louis Armstrong)
* *Blues Roots* (1970, mit em Gerry Mulligan)
* *All the Things We Are* (1973–74, mit em Anthony Braxton und Lee Konitz)
* *Brubeck and Desmond 1975: The Duets* (1975)
* *Reflections* (1985)
* *New Wine* (1987)
* *One Alone* (2000)

## Litratuur
* Ilse Storb: *Dave Brubeck: Improvisationen und Kompositionen. Die Idee der kulturellen Wechselbeziehungen*, 2. Auflage, Lit-Verlag, Münster/Hamburg/London 1999, ISBN 3-8258-4763-2.

## Filmufnaame DVD
* Dave Brubeck – Live in ’64&’66 (Schwarz-Weiß, Belgien 1964, Deutschland 1966)
* Dave Brubeck & Paul Desmond – Take Five (Mono, San Francisco 1961, New York 1962 und Kalifornien 1975)
* Bruce Ricker: *In His Own Sweet Way* (2010)

## Weblingg

* Offizielli Site vom Dave Brubeck
* 
* The Brubeck Institute
* Umfassendi Diskografii

## Fuessnoote
Bezirk Solothurn

Dr **Bezirk Soledurn** im Kanton Soledurn (Schwiz) ghöört zur Amtei Soledurn-Lääbere und bestoot nume us dr Stadt Soledurn sälber.

## Stellewärt und Gschicht
D Bezirk vom Kanton Soledurn si sit em 19. Joorhundert Waalkräis für d Waale zum Kantonsparlamänt gsi. Si si witgehend idäntisch mit de vorhäärige Vogtei-Gebiet vom usgehende Ancien Régime, häi e langi Dradizioon gha und eso gwüssi kulturelli Äigeständigkäite entwicklet. Dr Soledurner Stadtbezirk isch insofärn e Sonderfall, wil er e historischs Herrschaftszentrum isch und nie e ländligs Vogteigebiet gsi isch. Au noch dr liberale Revoluzioon vo 1830 si dört gwüssi politischi Briwilegie bliibe, so het d Hauptstadt e Sitzzaal im Kantoonsroot gha, wo dütöig überbroporzional zur Zaal vo de Bürger gsi isch (Zensuswaalrächt). S Brinzip vo äi Maa, äi Stimm het sich erst im Lauf vom 19. Joorhundert duuregsetzt.

Im Joor 2002 isch dr Kantoonsroot uf 100 Sitz verchliineret worde, und d Bezirk häi iiri Funkzioon as Waalkräis verloore. D Waalkräis si jetz idäntisch mit de Amteie, wo jewiils zwäi Bezirk umfasse. Dr Bezirk Soledurn lit sithäär im ene gmäinsame Waalkräis mit em Bezirk Lääbere.

Geografisch gsee isch dr Bezirk Soledurn dr äinzigi Bezirk vom Kanton, wo nid an dr Kantonsgränze lit.

## S Wabbe
: *Däilt vo Root und Silber*
:: Stadt und Bezirk Soledurn häi s gliiche Wabbe.

## Iiwoonergmäinde





## Weblingg

## Fuessnoote
Chlorophyta

D **Chlorophyta** sin grieni Alge, wu zue dr Chloroplastida ghere. Zämme mit dr algenartige Verdrätter vu dr Charophyta bilde si di paraphyletisch Gruppe vu dr Grienalge.

## Merkmol
Bi dr Chlorophyta chemme fascht alli Organisationsstapfle vor: begaißleti Aizäller, uuverzwygti un verzwygti Fadenalge, blattartigi Thalli, au Flächtthalli un Gwääbthalli. D Gaißle vu dr beweglige Zälle sin s zwait oder e Vylfachs vu zwai. E stärnfermigi Struktur am Basallyyb vu dr Ibergangszone verbindet d nyyn Baar Mikrotubuli, wu ne Gaißle bilde. D Plaschtide hän zwoo Membrane, aber kai periplaschtidär Endoplasmatisch Reticulum. D Thylakoid vu dr Plaschtide sin einzeln oder bige. As Reservecheholehydrat wird Sterchi bildet. D Zälle hän e Glykolat-Dehydrogenase. 

D Zällwand bstoht, wänn s aini het, us Zällulose. D Zälldailig goht ohne d Bildig vun eme Phragmoplascht.

## Vorchuu
D Chlorophyta läbe zmaischt im Plankton un Benthos vum Sießwasser. E baar greßeri Arte chemme im kischtenoche Beraich vu dr Meer vor. Im Meerplankton fähle si fascht ganz. E baar Verdrätter läben an fychte Standort an Land, epiphytisch uf Baum usw. E baar läben au symbiontisch in Fläächten oder intrazellulär in Dier, zem Byschpel in Sießwasserpolype *(Hydra)*.

E baar Verdrätter hän sekundär ihri Chloroplaschte verlore un läbe heterotroph.

## Syschtematik
Zue dr Chlorophyta ghert d Mehzahl vu dr Grienalgenarte, zue dr Charophyta ghere weniger. No Guiry in AlgaeBASE (2012) umfasse d Chlorophyta iber 4500 Arte. Die wären in 12 Klasse gruppiert:
* Unterstamm Prasinophytina:
** Mamiellophyceae, mit ebe 16 Arte
** Nephroselmidophyceae, mit ebe 26 Arte
** Prasinophyceae, mit ebe 97 Arte
* Unterstamm Tetraphytina:
** Chlorodendrophyceae, mit ebe 43 Arte
** Chlorophyceae, mit iber 2300 Arte
** Siphonocladophyceae, mit ebe 401 Arte
** Trebouxiophyceae, mit ebe 546 Arte
** Ulvophyceae, mit ebe 522 Arte
* wyteri Klasse:
** Bryopsidophyceae, mit ebe 521 Arte
** Dasycladophyceae, mit etwa 50 Arte
** Pedinophyceae, mit ebe 22 Arte
** Pleurastrophyceae, mit 3 Arte

Anderi, chlaini Gruppe, wu dailwys zue dr Chlorophyta zellt wäre, wäre vu Adl et al. diräkt in d Chloroplastida yygordnet.

## Literatur
* Sina M. Adl, Alastair G. B. Simpson, Mark A. Farmer, Robert A. Andersen, O. Roger Anderson, John A. Barta, Samual S. Bowser, Guy Bragerolle, Robert A. Fensome, Suzanne Fredericq, Timothy Y. James, Sergei Karpov, Paul Kugrens, John Krug, Christopher E. Lane, Louise A. Lewis, Jean Lodge, Denis H. Lynn, David G. Mann, Richard M. McCourt, Leonel Mendoza, Øjvind Moestrup, Sharon E. Mozley-Standridge, Thomas A. Nerad, Carol A. Shearer, Alexey V. Smirnov, Frederick W. Spiegel, Max F. J. R. Taylor: *The New Higher Level Classification of Eukaryotes with Emphasis on the Taxonomy of Protists.* In: *The Journal of Eukaryotic Microbiology.* 52 (5), 2005; Seiten 399-451 (Abstract und Volltext)
* Michael D. Guiry, G.M Guiry: ''Chlorophyta'' In: Algaebase - World-wide electronic publication, National University of Ireland, Galway, abgerufen 21. April 2012 (Abschnitt Systematik)

## Fueßnote


## Weblinks
Sarasinpark

Dr **Sarasinpark** isch e Parkaalaag im Stil vom ene änglische Landschaftspark us dr Middi vom 19. Joorhundert mit ere Flechi vo öbbe 1'200 m² z Rieche im Kanton Basel-Stadt in dr Schwiz. Er lit nördlig vom alte Dorfkärn, diräkt wisawii vo dr Fondation Beyeler.

Ursprünglig isch s Areal landwirtschaftlig gnützt worde und es het druf e baar Buure- und Räbhüüser ghaa. An iirem Blatz si d Ökonomii- und Remisegböid vo de Landsitz baut worde, wo zum Däil no erhalte si. Dr Sarasinpark, wo 1766 entstande isch, veräinigt s Gländ vo drei barocke Landgüeter vo de Familie Werthemann-Stähelin, Le Grand und Elbs-Birr.

S Landguet vo de Elbs-Birr het dr Daniel Elbs-Birr in de Joor 1694/95 as Räbguet baut. Dr Samuel Heusler het s Geböid zum ene barocken Landsitz vergröösseret mit eme Cour d'honneur, wo s au bim Landguet vo de Iselin-Weber äine het. Us dr Barockzit isch e Lindenallee erhalte. Zitwiis isch s Landguet vo de Elbs-Birr im Bsitz vom Basler Stadtrootbresidänt Hieronymus Bischoff gsi, wo vo 1852 aa dr ersti Bresidänt vom Riechener Diakonissehuus gsi isch. 

Im Beriich vom Iigang vom Haupthuus het d Dänkmolpflääg Deckimoolereie freigläit, wo under de spöötere barocke Stuckdeckene versteckt gsi si. S Geböid isch sit 1976 im Bsitz vo dr Iiwoonergmäind Rieche. Es isch saniert worde und isch hüte en öffentligi Muusigschuel. 

In de früeje 1980er Joor isch dr Sarasinpark immer wider ins Gsprööch choo. Es isch vorgschlaage worde, druf e nöis Gmäindispiddaal oder e Schwümmbaad z baue, was aber bis hüte nid gmacht worde isch. Die ursprüngligi Grundstruktuur vom Park wird sit meerere Joor noo di noo wider häärgstellt. Under anderem wärde die gschwungene Wäägverlöif rekonstruiert, won emol vorhande gsi si und wo mä uf alte Blään vom Park guet cha gsee. En Orangscherii, wo dr domoolig Bsitzer vom Elbs-Birrsche Landguet im Joor 1836 baut het, isch restauriert worde und hüte wärde dört ghoobeni Aaläss abghalte. Grad unde draa lit e Weijer.

Au uf sim Zirkusblatz cha mä im Sarasinpark alli mööglige Aaläss organisiere. D Gmäind stellt dr Zirkusblatz bsundrigs sälle Organisatore zur Verfüegig, won e Beziejig zu Rieche häi. Im Inträssi vo de Noochbere basst mä uf, ass d Zaal vo de Aaläss nid über e verdrätbars Maass uusegoot.

## Weblingg
* Virtuelle Spaziergang im Park 
* Luzia Knobel: Sarasinpark. In: Gemeinde Lexikon Riehen
Fusspilz

Dr **Fuessbilz** isch e Bilzinfekzioon vo de Füess dur Faadebilz (Dermatophyte), bsundrigs zwüsche de Zeeche (*Tinea pedis interdigitalis*, *Interdigitalmykose*) und Fuesssoole (*Tinea pedis*, au *Tinea pedum*).

## Ursache
Dr Fuessbilz wird vo Faadebilz (Dermatophyte) verursacht, wo Hornmaterial (Neegel, Hoor) befalle und sich hauptsächlig zwüsche de Zeeche aasidle. Mäistens si *[[Trichophyton rubrum]]*, *[[Trichophyton mentagrophytes]] var. interdigitale*  oder *[[Epidermophyton floccosum]]* d Uslööser.  Persoone mit Diabetes mellitus oder Durbluetigsstöörige häi e hööchers Risiko für Fuessbilz oder Naagelbilz.

Äigentlig isch dr Erreeger vom Fuessbilz für e Mensch ungföörlig. Wenn aber e Befall nid behandlet wird, cha die natürligi Abweer vo dr Hut so wit gschwecht wärde, ass es zun ere Streptokokkeninfekzioon chunnt, wo sich dur e Wundrose bemerkbar macht. Das isch denn aber e schweeri Hutinfekzioon, wo mänggisch vo hoochem Fieber begläitet wird und stationär behandlet wärde muess. Dr Fuessbilz macht au d Infekzioon mit eme Naagelbilz äifacher, wenn s zur Zit vo dr Chrankhet am Fuess an de Zeecheneegel Riss oder offnigi Stelle het.

## Litratuur
* Peter Altmeyer, Martina Bacharach-Buhles: *Enzyklopädie der Dermatologie, Venerologie, Allergologie, Umweltmedizin.* Band 2: *M – Z.* 2., vollständig überarbeitete Auflage, Springer, Berlin/ Heidelberg 2010, ISBN 978-3-540-89543-5, Kapitel: *Tinea pedum.* (online).

## Weblingg

## Fuessnoote
Bezirk Thal

Dr **Bezirk Thal** isch e Bezirk im Kantoon Soledurn. Dr Hauptort isch Balschdl.

2009 isch dr Bezirk Thal as ersti Regioon in dr Schwiz (noch dr Biosfääre Entlibuech) as Regionale Naturpark vo nazionaler Bedütig anerkennt worde. D Grundlaag isch s Potenzial im Beriich vom Naturturismus, bsundrigs vom Wanderturismus de Hööchezüüg vom Thaler Jura nooch.

Zämme mit em Bezirk Gäu bildet er d Amtei Thal-Gäu.

## S Wabbe
: *In Rot uf eme silbrige zaggige Dreibärg e silbrige Falk mit usbräitete Flügel wo gege rächts luegt*

## Gschicht
S Thal isch vo de Germane öbbe im 7./8. Joorhundert n. Chr. besiidlet worde. D Nöisiiler hä zerst dr dicht Walt müesse felle, bevor si überhaupt Landwirtschaft häi chönne betriibe, aber s Thal isch bis ins 19. Joorhundert au an de flachen Stelle vergliche mit hüte immer no zimlig stark bewaldet gsi. Sit em 7. Joorhundert het s Chloster Moutier-Grandval bestande zbd d Bewooner vo Thal si vermuetlig relativ früe christlig missioniert worde. Die erste bekannte urkundlige Erwäänige vo Thaler Gmäinde existiere für Balschdel, Laupersdorf und Matzedorf und si us em 10. Joorhundert. S Thal isch under em Ancien Régime öbbe im 16. Joorhundert zum Amtsbezirk worde, wo denn no e Vogtei gsi isch.
## Iiwoonergmäinde

## Fusione

Karte Bezirk Thal Gemeindeveraenderungen 2021.png|Gemeinden bis 2020


* 2021: Fusion vo *[[Gänsbrunnen|Gänsbrunne]]* u *[[Welschenrohr|Wäuscheror]]* → Wäuscheror-Gänsbrunne

## Weblingg

* 
* Website vom Naturpark Thal

## Fuessnoote