open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
636

|}

## Was isch bassiert?
* Dr Kalif Umar ibn al-Chattab gründet d Stadt Basra.
* D Byzantiner verlüre e Schlacht gäge d Araber am Jarmuk.
* D Araberer belagere d Stadt Jerusalem.
* Dr Chintila wird König vo de Weschtgoote.

## s erschte Mol imene [[Quelle (Geschichtswissenschaft)|Dokumänt]] erwäänt
* Altrich

## gschtorbe
* 4. April: dr Bischof Isidor vo Sevilla

## Weblink
Vivarium (Kloster)

**Vivarium** isch es Chlooschtr z Süditalie im 6. Joorhundert gsi.

Dr oschtgotisch Gleerti und Filosoof Cassiodor het’s öppe ane 554 ggründet. Vorhär isch er Berooter vom König Theoderich em Grosse gsi. Dr Cassiodor isch is Gebiet vo Kalabrie ggange und het im Gebiet vom hüttige Catanzaro s Chlooschter ufbout, wo alerdings scho öppe nach drissg Joor, wo dr Cassiodor gstorben isch, wider ufglöst worden isch.

Vom Chlooschtergründer händ d Mönch d Ufgaab gha, alti Schrifte vo de antiken Autoore zämezträge und drvo Kopie z mache. Eso isch es glunge, i dr unsichere Krisezyt am Ändi vo dr Spootantike s Fachwüsse vo de früenere Joorhunderte und Tegscht vo dr antike Litratur wenigschtens deilwys no ufzbhalte. S Chlooschter Vivarium isch so dr Muschterbetriib für die middelalterliche Chlöschter gsi, wo derno überall in Öiropa d Arbet i de Schrybstube, i de Biblioteeke und de Schuele öppis wäsentlichs vom Mönchsläbe worden isch.

## Literatur
* Günter Ludwig: *Cassiodor. Über den Ursprung der abendländischen Schule*. Akademische Verlagsgesellschaft, Frankfurt a.&nbsp;M. 1967, Kapitel *Die Gründung von Vivarium*, S. 6–28
* Ulrich Schindel: *Neues zur Überlieferungsgeschichte der Bibliothek des Klosters Vivarium.* In: International Journal of the Classical Tradition, 15, s. 1–15.
Alemannische Minuskel

Die **alemannischi Minuskle** isch e Schrifttyp, wo mä im achte und em nüünte Joorhundert i de Schrybstube vo de Chlööschter am Bodesee bruucht het.

Es isch dr Schwiizer Schriftforscher Albert Bruckner gsi, wo die regionali Schrift beschribe het.

I dr Zyt vo de Merowinger und de Karolinger sind i de grosse alemannische Chlööschter Sanggalle und Rychenau und vilecht au am Münschter vo Konstanz und z Freising, z Murbach und im Chlooschter Mondsee Büecher und Urkunde i dem Schrifttyp gschribe worde. Und au dr einzigartig Chlooschterplan vo Sanggalle isch den gmacht worde.

Bi dr Kulturreform vo de Karolinger isch dr alemannisch Schrifttyp vo dr karolingische Minuskle verdrängt worde.

## Literatur
* Natalie Maag: *Alemannische Spuren in Lorsch.* In: Julia Becker, Tino Licht, Stefan Weinfurter (Hrsg.): Karolingische Klöster. Wissenstransfer und kulturelle Innovation. Berlin/Boston 2015, S. 163–173.
* Natalie Maag: *Alemannische Minuskel (744–846 n. Chr.). Frühe Schriftkultur im Bodenseeraum und Voralpenland.* Stuttgart 2014, ISBN 978-3-7772-1422-1.
* Bernhard Zeller: *Schriftformen: Alemanien.* In: Hans Rudolf Sennhauser (Hrsg.): Wandel und Konstanz zwischen Bodensee und Lombardei zur Zeit Karls des Grossen. Zürich 2013, S. 310–318.
* Tino Licht: *Die älteste karolingische Minuskel.* In: Mittellateinisches Jahrbuch 47, 2012, S. 337–346.
* Walter Berschin: *Sanktgallische Schriftkultur.* In: Werner Vogler (Hrsg.): Die Kultur der Abtei Sankt Gallen. St. Gallen 1998, S. 69–80.
Regelinda

D **Regelind** (* öppe 885; † 958), au *Regelinda,* *Reginlinde* oder *Reginlind*, isch d Dochter vom Graf vom Zürigau, Herzogin vo Schwoobe und Äptissin vom Chlooschter Fraumöischter z Züri gsi.

Wän si uf d Wält cho isch, weiss me nit gnau. Ire Vatter isch dr Zürigaugraf Eberhard dr erschti gsi, d Muetter het Gisela gheisse und vo 869 bis 926 gläbt. Ire Brueder Eberhard dr zwöiti isch wie scho dr Vater Graf vom Zürigau woorde.

D Regelind het zwöimol ghürootet; s erschte Mol öppe ane 904 dr Herzog Burchard dr zwöiti vo Schwoobe, wo au no Graf vo Räzie gsi isch. Wo dä ane 926 als Begleiter vom burgundische König Rudolf em zwöite z Italie bi Novara bimene Kampf ums Läbe isch, het gly drufabe dr nöi Herzog Hermann d Wittfrou vo sim Vorgänger ghürootet.

Mit em Burchard het si s Frauechlooschter Sankt Margreete z Waldkirch bi Fryburg gründet, wo iri Dochter Gisela d Äptissin worden isch.

Iiri anderi Dochter us dr erschte Ee, d Berta (907–966), isch d Frau vom König Rudolf em Zwöite vo Burgund gsi, und d Dochter Ida us dr zwöite Ee die vom Liudolf, em Soon vom Kaiser Otto. En Änkelin, die Heiligi Adelheid vo Burgund, Dochter vo dr Berta und em König Rudolf, isch zerscht Königin vo Italie gsi und het denn dr Kaiser Otto dr Grooss ghürootet und gilt als eini vo de bedüütendschte Fraue vom zääte Joorhundert.

Won ere au dr zwöit Maa ane 949 gstorben isch, isch d Regelind uf Züri is Fraumöischter ggange, wo si Äptissin worden isch. Derzue ane het si au s Ampt vo dr Äptissin vom Stift Säckinge gha.

Me lueget d Regelind als Stifterin vom Chlooschter Äisidle aa. Eine vo irne Söön, dr Heilig Adalrich, het uf dr Insle Ufenau im Zürisee als Äisidel gläbt und isch Mönch vom Chlooschter Äisidle gsi. Wie mä uf em farbige Relief obe gseht, het d Regelinda uf dr Insle d Kapälle vom heilige Martin und no e grösseri Chile lo boue, wo d Muetterchile vo vilne Dörfer am obere Zürisee worden isch. D Äptissin isch am Ändi vo irem Läbe, wo si schynts wäge de Lepra chrank worden isch, au sälber uf die abglägnigi Insle go woone, und si isch ane 958 dört im Alter vo 73 Joor gstorbe. Begrabe het me se im Chlooschter Rychenau am Bodesee.

Anne 2019 hät d Züürcher Zouft *[[Gesellschaft zu Fraumünster|Gselschaft vom Fraumöischter]]* bim Sächsilüüte a die bedüütendi Züürcheri, wo vor meh weder tuusig Jaar gläbt hät, gmaanet. zum Aadänken a d Regelind hät si iires Nöijaarsblatt ufs 2020 iire gwidmet; und si wott uf de Insle Ufenau en Dafele amache, wo ad Herzogin und Äptissi maanet.

## Literatur
* 
* 
* Alfons Zettler: *Geschichte des Herzogtums Schwaben*. Stuttgart 2003, ISBN 3-17-015945-3, S. 103 ff.
* Jeannette Röthlisberger: *Regelinda.* In: Neujahrsblatt der Gesellschaft zu Fraumünster auf das Jahr 2020 (Vierzehntes Stück), Edition Gutenberg 2020, ISSN 1663-6452.
* Hansmartin Decker-Hauf: *Reginlinde, Herzogin von Schwaben.* In: Schwäbische Lebensbilder, 6, 1957, S. 1-4.

## Weblink
* Material zu der Reginlind uf dr Websyte manfred-hiebl.de
958

|}

## Was isch bassiert?
* Di schwööbisch Herzogin und Äptissin vom Fraumöischter Regelinda stirbt.
* Dr Ekkehard dr erschti wird Apt vo dr Rychenau.
* D Grafschaft Hennegau falt as Herzogtum Lootringe.
* Dr Kaiser Otto het e schwäri Chranket.
* Dr Harald Blauzahn wird König vo Dänemark.
* Dr Bagrat dr zwöiti wird König vo Georgie.
* Dr spöter byzantinisch Kaiser Basileios chunt uf d Wält.

## Weblink
Rheinwald GR

**Rhiiwald** isch e politeschi Gmaind i de Region Viamala im Kanton Graubünde, wo uf de 1. Jänner 2019 per Fusion entstanden isch.

## Gschicht
Im Juni 2016 händ di damalige politische Gmainde im Rhiiwald, da sin vo une ufe; Sufers, Splüge, Nufene und Hinderrhii, s erschtmol öber Fusionsplän abgstumme – Sufers hät as ainzigi Gmaind abglehnt. Am 8. Dezember 2017 häds en zwaite Aalauf ge, dänn ohni Sufers, und d Gmainde händ nomol öber e Fusion abgstumme. Di Stimmberächtigte vo allne drü Gmainde händ em Fusionsvertrag zuegstumme und under anderem au bschlosse, as s Wappe vo de neue Gmaind mit em Name Rhiiwald, s Wappe vom ehmolige Chrais Rhiiwald söll si. Am 12. Juni 2018 hät da Grooss Root vom Kanton Graubünde de Fusion uf de 1. Jänner 2019 zuegstumme.

## Weblink

* d Website vo de Gmaind Rhiiwald
* 

## Fuessnote
Service Civil International

**Service Civil International (SCI)** isch e internationali Nitregierigsorganisation (NGO), wu Hilfs- un Friidesdienscht uf freiwilliger Basis organisiert.
Vor allem bietet dr SCI nationali un internationali Workcamp un lengerfrischtigi Freiwilligedienscht aa.

## Gschicht
Grindet woren isch d Organisation anne 1920 vum Schwyzer Ingenieur Pierre Cérésole, dr Rodolfo Olgiati het ab 1935 as Sekretär gamtet. Dr Dachverband vum SCI, wo dr Sitz z Antwärpe het, het Beroterstatus bim Europarot un isch Mitglid bi dr Dachorganisatione CCIVS, YFJ, AVSO un UNITED for Intercultural Action. 1987 isch d Organisation dur di Verainte Nationen mit em *Messenger of Peace* uuszaichnet wore. Dr SCI het Näscht in iber 35 Länder.

Dr dytsch Nascht isch noch em Zweete Wältchrieg as *Internationaler Freiwilliger Dienst für den Frieden (IFDF)* widergrindet wore. D Aafäng gehn zrugg bis an dr Aafang vum Johrhundert, z Dytschland hän do Mitglider vu dr Jugedbewegig mitgmacht, z. B. dr Erich Mohr, wu si scho frie (1924) fir di Dytsch-franzesisch Verständigung yygsetzt ghaa het.

Z Eschtrych isch dr SCI anne 1947 grindet wore un isch ehreamtli organisiert.

Z Frankrych het dr national Nascht in dr Zyt vum Zweete Wältchrieg ghulfe jidischi Flichtling z versteckle, vor allem Chinder in dr Gegnig uum Le Chambon-sur-Lignon.

## Weblink

* Internationale SCI Dachverband
* Service Civil International – Deutscher Zweig e. V.
* Service Civil International – Österreich
* Service Civil International – Schweiz

## Fueßnote
Schlacht bei Winterthur (919)

D **Schlacht vo Wintertuur** isch es wichtigs politischs Ereignis im Gebiet vo Schwoobe ane 919 gsi.

Dr König Ruedolf dr Zwöit vo Hochburgund het us em Gebiet vo dr Aare sis Rych welle bis an Bodesee vergrössere. Dozmol isch s Herzogtum Schwoobe, wo au die hütigi Oschtschwiiz drzue ghört het, wäge vilerlei Stryt schlächt gfüert gsi, und so het dr Burgunder dänkt, das sig jetz d Glägeheit zum sini Macht z erwytere. Dr Ort Züri, s wichtige Zäntrum vom Zürigöi, het er scho eroberet gha. Won er mit der burgundische Armee drno ane 919 gäge s Tuurgi zogen isch, het sech iim s Ufgebott vom alemannisch-schwööbische Herzog Burchard em Zwöite bi dr alte römische Sidlig *Vitudurum,* also dört wo hütt d Stadt Wintertuur isch, in Wääg gstellt.

Em Herzog Burchard sini Lüüt händ d Schlacht gwunne. Und so het sech Burgund müesse zruggzie, und au s Zürigöi isch alemannisch blibe und nit zu Burgund cho.

Drufabe hetme d Gränze zwüsche Alemannie und Burgund im schwiizerische Middelland zmitzt dur s Aargäu, öppe vom Vierwaldstettersee bis uf Basel, zoge.
Bubulcus

Dr **Bubulcus** isch vo ane 517 bis 534 als erschte Bischof vo Vindonissa bezüügt.

Bim ehemolige Legionslager *Vindonissa* ufem Hoger zwüsche dr Aare und dr Rüüss isch i dr spootantike Zyt d Bischofschile entstande, wo noch em Bubulcus dr Bischof Grammatius und drno dr Ursinus Gmeindleiter gsi sind. Das isch am Afang vo dr alemannische Aasidlig im schwiizerische Middelland gsi.

Dr Bubulcus het ane 517 a dr Chilesynode vo Epao im Burgund deilgnoo.

Am Änd vom 6. Joorhundert isch s Bischtum vo Vindonissa uf Choschtez verleit worde. Me dänkt, ass das uf Wunsch vo de domolige alemannische Herzög so cho isch.
534

|}

## Was isch bassiert?
* Dr Bubulcus isch Bischof vo Vindonissa.
* Dr Gschichtschryber Marcellinus Comes stirbt *(ane 534 oder spöter)*.
* D Byzantiner erobere s Gebiet vo de Wandaale.
* Z Byzanz wird s Gsetzbuech *Codex Repetitae Praelectionis* useggää.
* Dr Decius Paulinus isch dr letscht Konsul vo Weschtrom.
* D Franke deile Burgund under sich uuf.
* Ye wird d Hauptstadt vom öschtliche chinesische Rych.
* Dr walisisch Sänger Taliesin chunt uf d Wält.
* Dr Oschtgotekönig Athalarich stirbt.

## Weblink
517

|}

## Was isch bassiert?
* Dr Bischof Avitus vo Vienne leitet s Chilekonzil vom Burgund z Epao.
* Dr Bischof Bubulcus vo Vindonissa goot au uf die burgundischi Chileversamlig.
* Dr König Sigismund vo Burgund tuet sech an Oschtrom aanöchere.
* D Dochter vom König Sigismund hürootet dr Frankekönig Theuderich dr Erscht.
* Dr Flavius Agapitus wird Konsul vo de Oschtgote.
* Dr Patriarch Timotheos I. vo Byzanz stirbt.
* Dr Papscht Hormisdas schickt dr Bischof vo Pavia uf Konstantinopel.
* Dr heilig Eugendus stirbt.

## Weblink
919

|}

## Was isch bassiert?
* D Schlacht vo Winti gwünnt s alemannisch-schwöbische Uffgebott gägen em König Rudolf vo Burgund sini Armee.
* Dr römisch-düütsch König Heinrich dr erschti wird gwäält.
* Dr byzantinisch Admiral Romanos Lakapenos nimmt dr Kaiserin Zoe Karbonopsina d Macht wägg.

## s erschte Mol imene [[Quelle (Geschichtswissenschaft)|Dokumänt]] erwäänt
* Dietehause, Dirlewang, Ellmendinge

## gschtorbe
* dr Bischof Waldbert vo Hildesheim

## Weblink
Staatsbibliothek Bamberg

D **Staatsbibliothek Bamberg** isch e wisseschaftlichi Bibliothek vom Freistaat Bayern und d Regionalbibliothek vo Oberfranke. Si isch in dr Neue Residenz z Bamberg underbroocht.

## Buechbeschtänd
Im Ganze het s in dr Staatsbibliothek Bamberg mee as 566.000 Medieäinhäite, drunter e riiche Altbeschtand. Se het vil Literatur iber d Gschicht und Landeskund vom ehemalige Hochstift Bamberg, vo Franken und vo Bayern.

* ca. 566.000 Medieäinhäite im Ganze
* ca. 80.000 Grafike und Fotografie
* ca. 3.600 Inkunable
* ca. 6.400 Handschrifte und Autografe im Ganze, drunter ca. 1.000 Handschrifte us em Mittlaltär
* ca. 1.650 laufende Zitschrifte

Drei Handschrifte het d UNESCO in s Wältdokumäntenerb *(Memory of the World)* ufgnoo:
* d Bamberger Apokalypse (Msc.Bibl.140),
* dr Kommentar zum Hohen Lied, zue de Sprich vom Salomo und zum Buech Daniel (Msc.Bibl.22) und
* s Lorscher Arzneibuech (Msc.Med.1).

## Weblink

* Website vo dr Staatsbibliothek Bamberg
* Katalog vo dr Staatsbibliothek Bamberg
* Kaiser-Heinrich-Bibliothek
* Bamberger Schätze (Auswahl vo Handschrifte, alte Druck und Grafike vo dr Staatsbibliothek Bamberg)
* [Staatsbibliothek Bamberg](https://fabian.sub.uni-goettingen.de/fabian?Staatsbibliothek_(Bamberg)) im *Handbuch der historischen Buchbestände*

## Fuessnote
Gundahar

Dr **Gundahar** († 436) isch im früeche 5. Joorhundert König vo de Burgunder gsi.

Wo ane 406 d Burgunder bi Mainz übere Rhy is Gebiet vom Römische Rych ggange sind, isch dr Gundahar vermuetlech scho ire Häuptling gsi.

Im Gschichtsbuech vom Griech Olympiodor, wo i dere Zyt gläbt het, stoot, dr Gundahar heig ane 411 zäme mit em Gallier Jovinus und em Alaan Goar bim ene Uufstand gäge Rom mitgmacht. Au no dr Gregor von Tours schrybt vo dere Sach. Dr römisch Kaiser Honorius het aber dere Revolte es Änd gmacht, und jetz sind d Burgunder als Verbündeti vo de Römer am Rhy agsidlet worde. Ane 435 isch dr Gundahar mit sine Burgunder gäge Weschte uf Gallie zoge, wo se dr römisch General Flavius Aëtius gschlage het. Im Chrieg isch dr Gundhar ane 436 ums Läbe cho. Und drufabe het s Volch vo de Burgunder uf Gheiss vo de Römer is Gebiet vo dr Rhone rund um Gämf müesse goo.

D Literaturforscher dänke, ass d Gschicht vom Gundahar törft eis Grundmotiyv vo dr Saag vo de Nibelunge sy.

## Literatur
* Reinhold Kaiser: *Die Burgunder.* Stuttgart 2004, ISBN 3-17-016205-5.
436

|}

## Was isch bassiert?
* Dr römisch General Flavius Aëtius underwirft d Burgunder.
* Dr König Gundahar vo de Burgunder stirbt i däm Kampf.
* Dr Bischof Remigius vo de Franke chunt uf d Wält *(öppe 436)*.
* Dr Bischof Marcellus vo Paris stirbt.
* Dr chinesisch General Tan Daoji stirbt.

## Weblink
Marius von Avenches

Dr **Marius von Avenches** (* 530 oder 531 z Autun im Burgund; † 31. Dezämber 594 z Lausanne) isch Bischof vo Aventicum, em spötere Wiflisburg, und drno vo Lausanne gsi. Er het es Gschichtsbuech über Ereignis im Rych vo de Franke und im Gebiet vo de Burgunder gschribe.

Dr Marius isch us ere adelige Familie vom Burgund gsi. Ane 574 isch er Bischof vo Avenches worde. 585 isch er als Deilnäämer vom Konzil vo Mâcon ufgfüert. Me weiss nid gnau, wenn ass er dr Bischofssitz vo Avenches gäge Weschte uf Lausanne übere verleit het. Ob das gsi isch, wil d Alemanne vo Oschte här immer wyter dur s schwiizerische Middelland cho sind, isch au nid sicher. Uf all Fäll sind Bischöf vo dänn aa immer z Lausanne blibe, bis d Waadt vo de Bärner eroberet worden isch.

Wo dr Bischof Marius am Sylväschter ane 594 gstorben isch, het men en i dr Chil vom heilige Thyrsius beärdiget.

I sim churze Gschichtsbuech het dr Marius als Historiker vil Sache us dr Zyt vo 455 bis 581 ufgschribe. Em Marius sini Chronik isch zäme mit andere Gschichtskwelle us em Gebiet vo de Franke in ere Handschrift überliferet, wo öppe im nüünte Joorhundert zämegstelt worden isch und hüt der Britische Biblioteek ghört. Es het dört d Signatur *Additional 16974*. Es git vo dere Chronik en alti und en nöji Uusgab; die erschti isch vom Theodor Mommsen, die früschi vom Justin Favrod gmacht.

Dr Marius schribt vo Sache bi de Burgunder, de Byzantiner, de Franke, de Langobarde, de Sachse und de Oschtgote. Ganz am Afang seit er, dass d Burgunder im Joor 456 is gallische Gebiet a dr Rhone cho sige. Ane 515 heig dr König Sigismund s Chlooschter vo ''Agaunum'' bim hüttige St-Maurice im Wallis gründet. Är brichtet vom grosse Bärgsturz bi *Tauredunum* am Gämfersee ane 563, wo gmacht het, ass d Stadt Gämf vo de höche Wälle überschwemmt worden isch. Vom Joor 574 seit er, d Langobarde sige über d Alpepäss is Wallis cho, heige sech z *Agaunum* ufghalte und drufabe im burgundische Gebiet gäge d Franke kämpft. Und ane 580 het d Rhone im Wallis höchs Wasser brocht und isch ufs Land use gloffe. Vo de Alemanne weiss dr Bischof Marius i sim Wärch nüt z prichte.

## Literatur
* Theodor Mommsen, Hg.: *[[Monumenta Germaniae Historica]]: Auctorum Antiquissimorum 11*. Berlin 1894.
* Justin Favrod: *La chronique de Marius d'Avenches (455–581)*. Lausanne 1991.
* Justin Favrod: *Les sources et la chronologie de Marius d'Avenches*. In: *Francia* 17 (1990), S. 1–22.
* Jan Markus Kötter, Carlo Scardino: *Gallische Chroniken.* Paderborn 2017.
993

|}

## Was isch bassiert?
* Pfunge im Zürigau wird s erschte Mol urkuntlech erwäänt.
* Dr König Konrad dr Dritt vo Burgund stirbt.
* 19. Oktober: Sin Soon Ruedolf dr Dritt wird z Lausanne zum König vo Burgund gchröönt.
* Dr Papscht Johannes dr Fuffzäät erklärt dr Ulrich vo Augschbrg zum Heilige.
* Dr Wilhelm dr Zwöit wird Graf vo dr Provence.
* Dr Tichter Schmuel ha-Nagid vo Granada chunt uf d Wält.

## Weblink
Konrad III. (Burgund)

Dr **Konrad dr Dritt** († 19. Oktober 993) isch König vo Burgund gsi.

Er isch dr Soon gsi vom König Ruedolf em Zwöite († 937) und dr Brueder vo dr Adelheid. Wenn er uf d Wält cho isch, weiss me nid gnau. No bevor er erwachse gsi isch, het men en z Lausanne ane 937 zum König gwäält. Aber jetz isch dr König Hugo vo Italie über d Alpe cho, wil er au s burgundische Königrych hett wellen übernää. Do hepme dr jung Konrad zu sinere Sicherheit em oschtfränkische König Otto em Erschte brocht, won em gäge Hugo ghulfe het. Der König Otto isch drufabe mit eme grosse Ufgebott über d Alpe in Süde ggange und het Oberitalie eroberet. Er het ane 951 d Adelheid, d Schwöschter vom Konrad, ghürootet und däm jetz ghulfe sech im Burgund durezsetze. Fascht vierzg Joor lang isch dr Konrad denn dört König gsi, und sis Rych het e schwäri Zyt duregmacht, wo d Sarazeene joorzäntelang vo dr Provence us s Rhonetaal agriffe und plünderet händ; anne 939 isch vonne s Chlooschter Sankt Moritz im Wallis usgraubt worde.

Dr Konrad het zwo Froue gha. Die erschti het Adelana gheisse und isch 963 gstorbe, die zwöiti, d Mathilde (943–982), het er anne 964 ghürootet. Dr eint Soon Rudolf dr Dritt het noch iim s Königrych Burgund regiert.

## Literatur
* 
*  2008
Schlacht bei Winterthur

**Schlacht bi Winterthur** chan eis vo däne Ereignis bedüte:
* Schlacht bei Winterthur (919), wo de Herzog Burchard II. vo Schwabe de König Ruedolf II. vo Hochburgund besiigt hät
* Schlacht bei St. Georgen, wo im Johr 1292 es habsburgischs Ufgebot vor de Tor vo de Stadt Winterthur es Heer vo de Stadt Züri besiigt hät
* Gefecht bei Winterthur im Mai 1799, wo öschtriicheschi Truppe es Heer vo de Französische Republik besiigt händ
Ferrera

**Ferrera** isch de Name vo däne geografische Objekt:
* Ferrera GR, e politeschi Gmaind im Kanton Graubünde, Schwiz
* *Ferrera*, de rätoromanische Name vo de politische Gmaind Schmitten GR im Kanton Graubünde, Schwiz
* Ferrera TI, en Wiiler i de Gmaind Melide im Kanton Tessin, Schwiz
* Ferrera di Varese, e Gmaind i de Provinz Varese, Italie
* Ferrera Erbognone, e Gmaind i de Provinz Pavia, Italie

*  Ferrera (Columbretes), e Felseninsel im Mittelmeer nördlich vo de Baleare, Islas Columbretes, Spanie

**Ferrera** isch de Familiename vo däne Persone:
* America Ferrera (1984), en US-amerikaneschi Schauspilleri
* Francisco Ferrera (1794–1851), en honduranische Präsident (1841–1844)

**Ferrera** isch en Namesteil vo däre Firme:
*  Fratelli Della Ferrera, en ehmolige italienische Motorrad- und Automobilhersteller

**Lueg au:**
* Ferrara, en oberitalieneschi Stadt i de öschtliche Po-Ebeni, Region Emilia-Romagna
Vivarium

**Vivarium** chan aini vo däne Bedütige ha:
* Vivarium (Kloster), es Chloschter z Süditalie
* Vivarium (Tierhaltung), en Aalag zur Haltig vo Tier: lueg au s Vivarium im Basler Zoo
* Vivarium (Prater), es Gebäue (Biologeschi Versuechsaastalt) im Wiener Prater, wo 1947 abgrisse woren isch
* Vivarium (Zeitschrift), e Zitschrift för Philosofii- und Kulturgschicht vom Mittelalter und vo de Renaissance
Alfred Stern

**Alfred Stern** isch de Name vo däne Persone:
* Alfred Stern (Jurist) (1831–1918), en öschtrichische Rächtsaawalt und Kommunalpolitiker
* Alfred Stern (Historiker) (1846–1936), en dütsche Historiker
* Alfred Stern (Musiker) (1901–1982), en Schwizer Musiker
* Alfred Stern (Philosoph) (1899–1980), en öschtrichisch-amerikanische Philosof und Schriftsteller
* Alfred Stern (Produzent) (1932–1962), en dütsche Filmproduzent 
* Alfred Kaufman Stern (1897–1986), en amerikanische Investmentbanker und KGB-Spion
768

|}

## Was isch bassiert?
* Dr Aaregau wird s erschte Mol im ene Dokumänt erwäänt.
* Dr König Pippin vo de Franke eroberet Akwitanie; er stirbt no im glyche Joor.
* 9. Oktober: Dr Karl dr Gross und dr Karlamann wärde zäme Könige vom Frankerych. Si deile sech s Land: Alemannie, Burgund und d Gebiet am Middelmeer wärde vom Karlmann regiert, alls wo witer oben isch vom Karl.
* Dr chinesisch Tichter Han Yu chunt uf d Wält.
* 7. August: Dr Stephan dr Dritt wird Papscht.
* Dr König Fruela dr Erscht vo Asturie wird ermordet.
* Dr Telerig wird Chaan vo de Bulgare.

## s erschte Mol erwäänt
* Untervaz
* Fassene
* Niderherge

## Weblink
594

|}

## Was isch bassiert?
* Dr Bischof Marius von Avenches stirbt.
* Dr Gisulf dr Zwöit wird Herzog vom Friaul.
* Dr Buddhismus wird Staatsreligion vo Japan.
* Die japanischi Kaiserin Kōgyoku chunt uf d Wält.
* Dr Gregor von Tours stirbt.

## Weblink
Rudolf II. (Burgund)

Dr **Ruedolf dr Zwöit** (* um 880; † 12. Juli oder 13. Juli 937) isch dr König vo Hochburgund, spöter au vo Niderburgund und e Zyt lang au no König vo Italie gsi.

Er isch as eltischte Soon vom König Ruedolf em Erschte vo Hochburgund uf d Wält cho. Sini Mueter isch d Willa, Dochter vom König Boso vo Niderburgund, gsi.

Für d Gschicht vom alemannische Gebiet isch es wichtig, ass dr Ruedolf dr Zwöit probiert het, sis Land gäge Nordoschte ufs Gebiet vom Herzogtum Schwoobe z vergrössere. Das isch am Afang zimli eifach gsi, wil s bi de Alemanne und de Schwoobe dozmol zu schwäre innere Machtkämpf cho isch und s Herzogtum trum schwach und ungschützt gsi isch. De Burgunder isch es glunge, im Middelland Gebiet bis über s Ämmetaal use und im Jura bis uf Basel z erobere. Au Züri isch für churzi Zyt burgundisch worde, bis denn ane 919 d Alemanne und Schwoobe under am Herzog Burchard d Burgunder i dr Schlacht vo Wintertuur gschlage händ. So sind dr Thurgau und dr Zürigau alemannisch blibe.

Es baar Joor spöter – öppe anne 922 – het dr König Ruedolf em Herzog Burchard und dr Herzogin Regelinda iri Dochter Berta ghürootet, wo jetz Königin vo Burgund gsi isch. Me verzellt vo ire no hüt i vilne Saage vo dr Weschtschwiiz.

921 isch dr Ruedolf zum König vo Italie gwäält worde. Wo e Deil vo de Oberiteliäner gägen iin en Uufstand azettlet het, isch em dr Herzog Burchard mit sim alemannische Uufgeboot über d Alpe z Hilf cho. Uf däm Chriegszug anne 926 isch dr Herzog vo de Iteliäner bi Novara agriffen und umprocht worde.

Drufabe het dr Burgunderkönig Italie verloo. Er het aber d Rychssymbol vo de iteliänische Könige mitgnoo. S wärtvollschte drvo isch die *Heilegi Lanze* gsi. Er het se no ane 926 em düütsche König Heinrich gschänkt, wo drfür Basel definitiv an Burgund überggä het. Sider ghört dä Speer zu de choschtbare Rychsinsignie vo de düütsche Herrscher. Hüt isch er i dr Schatzchammere vo dr Hofburg z Wien.

Anne 933 isch dr Ruedolf mit em König Hugo vo dr Provence überichoo, ass dää sell König vo Italie wärde und dr Ruedolf drfür au s Königrych Niderburgund überchöm. Sider isch s burgundische Rych vo Basel bis as Middelmeer ggange.

Wo dr König Ruedolf gstorben isch, het me ne im königliche Chlooschter Sankt Moritz im Wallis begrabe.

## Literatur
*
937

|}

## Was isch bassiert?
* 26. April: S Chlooschter Sanggalle verbrönnt.
* Dr Herzog vo Lootringe macht en Uufstand gäge König Otto dr Erscht.
* 12. Juli: De König Ruedolf dr Zwöit vo Burgund stirbt.
* Dr König Hugo vo Italie hürootet d Berta, d Wittfrou vom König Ruedolf em Zwöite.
* Dr Konrad dr Dritt wird König vo Burgund.
* Pfullinge wird s erschte Mol erwäänt.
* Dr chinesisch Dichter Li Houzhu chunt uf d Wält.
* 14. Juli: Dr Herzog Arnulf vo Bayern stirbt.

## Weblink
Fußball-Weltmeisterschaft 2002

D Ändrundi vu dr **Fueßball-Wältmaischterschaft 2002** () vu dr Manne isch d **17.** Uusdragig vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft gsii, em wichtigschte Turnier fir Fueßball-Nationalmannschafte, un het vum 31. Mai bis zum 30. Juni 2002 zum erschte Mol z Asie stattgfunde un au zum erschte Mol in zwai Länder. Sidkorea un Japan hän zäme dr Zueschlag vu dr FIFA iberchuu. Beworbe hän si si no drännt ghaa. Wältmaischter isch Brasilie mit em Dorschitzechenig Ronaldo (8 Dor), wu si im Finale gege Dytschland duregsetzt het, wu mit em Oliver Kahn dr bescht Spiiler un au dr bescht Dorwart vum Turnier gstellt ghaa het.

## Spiilort
D Spiil vu dr Wältmaischterschaft sin in je zee verschidene japanische un sidkoreanische Stadie uusdrait wore.

### Sidkorea

### Japan

## Dailnämer
Fir d Ändrundi hän si die 32 Nationalmannschafte qualifiziert:

 

## Vorrundi
### Gruppe A

|}

### Gruppe B

|}

### Gruppe C

|}

### Gruppe D

|}

### Gruppe E

|}

### Gruppe F

|}

### Gruppe G

|}

### Gruppe H

|}

## Finalrundi
1 Sieg nach Golden Goal2 Sieg im Elfmeterschießen

### Achtelfinale

### Viertelfinale

### Halbfinale

### Spiil um Blatz 3

### Finale

## Literatur
* Wolf-Dieter Poschmann: *Fußball WM 2002*. Sportverlag, Juli 2002, ISBN 3-328-00950-7.
* Sven Simon: *Fußball-WM 2002 Südkorea/Japan*. Copress-Verlag, 2002, ISBN 3-7679-0514-0.
* Süddeutsche Zeitung WM-Bibliothek: *2002 Japan/Südkorea*. 2005, ISBN 3-86615-152-7.

## Weblink

* Offiziälli Websyte vu dr FIFA zue dr WM 2002
987

|}

## Was isch bassiert?
* Sand im Underelsass wird s erschte Mol erwäänt.
* 30. März: Dr Balduin dr Viert wird Graf vo Flandere.
* 21. Mai: Dr König Ludwig dr Föift, wo dr letscht vo dr Dynaschty vo de Karolinger gsi isch, stirbt.
* 3. Juli: Drufabe wird dr Hugo Capet König vom Weschtfrankerych. Das luegt men as dr Afang vo dr Gschicht vom hütige Frankrych aa.
* D Maure erobere Santiago de Compostela und mache d Stadt kabut.
* Uxmal wird gründet.

## Weblink
Gozbert

Dr **Gozbert** († 4. April, öppen im Joor 850, i dr Rhynau) isch Apt vom Chlooschter Sanggallen und drno vom Chlooschter Rhynau gsi.

Sid em Joor 798 isch dr Gozbert als Mönch vom Chlooschter Sanggallen erwäänt, anne 811 s erschte Mol au als Prieschter. Im Joor 816 het men en zum Apt vo däm alte alemannische Chlooschter gwäält.

E schwiregi Sach isch dozmol für Sanggalle d Macht vom Bischof vo Konschtanz gsi, wo s Chlooschter ganz hätt welle kontroliere. Dr Apt Gozbert het denn vom Kaiser Ludwig anne 818 en Urkunden überchoo, won em Chlooschter d Unabhängikeit garantiert het. Bsunders isch dr Mönchsgmeinschaft au zuegsicheret worde, ass si iren Apt sälber törf wääle.

Dr Gozbert het d Verwaltig vom Chlooschter verbesseret und modernisiert, und er het ganz im Sinn vo dr karolingische Kulturreform speziell au d Schrybstube pflägt, wo me hütt no schöni Wärch drvo i dr berüempte Stiftsbiblioteek ufbewahrt.

I dr Zyt vo 830 bis 835 isch under em Apt Gozbert die nöi karolingisch Gallusbasilika fürs Chlooschter bout worde. D Chilewei vo anne 835 muess es grosses Fäscht gsi sy; dr Bischof Ulrich vo Basel, dr Bischof Wolfleoz vo Konschtanz und dr Apt Erlebald vo dr Rychenau sind derby gsi.

Anne 837 isch dr bedütend Apt vo sim Ampt zruggträtte; er isch spöter Apt im Chlooschter uf dr Inslen i dr Rhynau worde, won er öppe anne 850 gstorben isch.

## Literatur
*
Fußball-Weltmeisterschaft 1998

D Ändrundi vu dr **Fueßball-Wältmaischterschaft 1998** (franzesisch *FIFA Coupe Du Monde*, ) vu dr Manne isch d **16.** Uusdragig vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft gsii, em wichtigschte Turnier fir Fueßball-Nationalmannschafte, un het vum 10. Juni bis zum 12. Juli 1998 zum zwaite Mol no 1938 z Frankrych stattgfunde. Wältmaischter isch zum erschte Mol Frankrych wore, wu im Finale gege dr Titelverdaidiger Brasilie gwunne het.

## Spiilort
D Spiil vu dr Wältmaischterschaft sin in zee verschidene franzesische Stadie uusdrait wore.

## Dailnämer
Fir d Ändrundi än si die 32 Mannschafte qualifiziert:

 

## Vorrundi
### Gruppe A

|}

### Gruppe B

|}

### Gruppe C

|}

### Gruppe D

|}

### Gruppe E

|}

### Gruppe F

|}

### Gruppe G

|}

### Gruppe H

|}

## Finalrundi
1 Sieg nach Golden Goal2 Sieg im Elfmeterschießen

### Achtelfinale

### Viertelfinale

### Halbfinale

### Spiil um Blatz 3

### Finale

## Weblink

* Offiziälli Syte vu dr FIFA zue dr WM 1998
798

|}

## Was isch bassiert?
* Salzburg wird es Erzbischtum.
* E Gsandtschaft vom Karl em Grosse goot zum arabische Herrscher Hārūn ar-Raschīd.
* Dr König Cenwulf vo Mercia eroberet s Rych Kent.
* D Franken und d Abodrite gwünnen en Schlacht gäge d Sachse.
* Ändige und Lengnau im Aargau und Barschem im Underelsass wärde s erschte Mol gnamset.
* S Uufgebott vom König Alfons vo Aschtuurie eroberet Lissabon.
* Dr spöteri Apt Gozbert vom Chlooschter Sanggalle wird s erschte Mol als Mönch vo Sanggallen erwäänt.
* Dr hanafitisch Jurischt Abu Yusuf stirbt.

## Weblink
Fußball-Weltmeisterschaft 1994

D Ändrundi vu dr **Fueßball-Wältmaischterschaft 1994** () vu dr Manne isch d **15.** Uusdragig vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft gsii, em wichtigschte Turnier fir Fueßball-Nationalmannschafte, un het vum 17. Juni bis zum 17. Juli 1994 zum erschte Mol in dr USA stattgfunde. Wältmaischter isch Brasilie wore, wu im Finale gege Italie im Elfmeterschieße gwunne het. Dr Titelverdaidiger Dytschland isch im Viertelfinale uusgschide.

## Spiilort
D Spiil vu dr Wältmaischterschaft sin in nyyn verschidene franzesische Stadie uusdrait wore.

## Dailnämer
Fir d Ändrundi sin die 24 Mannschafte qualifiziert gsii:

 

## Vorrundi
### Gruppe A

|}

### Gruppe B

|}

### Gruppe C

|}

### Gruppe D

### Gruppe E

### Gruppe F

### Ranglischt vu dr Gruppedritte

|}

## Finalrundi
### Spiilplan
1 Sieg nach Verlängerung2 Sieg im Elfmeterschießen

### Achtelfinale

### Viertelfinale

### Halbfinale

### Spiil um Blatz 3

### Finale

## Weblink

* Offiziälli Syte vu dr FIFA zue dr WM 1994

## Fueßnote
Mighty Roots

D **Mighty Roots** isch e Schwiizer Reggae-Band.

I de 1980er Johr het sich dr Kärn vo der Band zerschmol zämegfunde unter em Name *Strictly Roots*. 1992 het sich d Band neu formiert als *Roots Vibration Reggae Band*. Sit 1997 nennt sich d Band *Mighty Roots Reggae Band*. 2001 het si ihr erschts Album, *Hear me calling*, veröffentlicht; zu dere Zit isch d Mighty Roots au für en chline Prix Walo nominiert worde. D Mighty Roots händ mit de Wailers, mit Dubversive, Headcornerstone, Percubaba und Fusion Square Garden zäme gspilt. 2007 händ d Mighty Roots zäme mit Freakout Records, d EP *Shake Loose* realisiert. Nach ere Neustrukturierig het d Band vermehrt as Backing-Band afo agiere. 2010 händ si mit Funky Fresh bi Lee Everton s Album *Perfect Place* produziert. Ab 2011 het d Mighty Roots Reggae Band mit MG Florentine zäme afo schaffe, und 2014 händ si d EP *Easy Say* z Kingston produziert. Sit 2015 spielt d Band mit em Collie Herb zäme. Mit ihm händ si 2016 s Album *Bambus* produziert. „Warmi Reggae-Beats“ produziere si au mit der Jo Elle zäme.

## Kwelle
Fußball-Weltmeisterschaft 1990

D Ändrundi vu dr **Fueßball-Wältmaischterschaft 1990** ( *Campionato Mondiale Di Calcio*, churz *Italia novanta*, ) vu dr Manne isch d **14.** Uusdragig vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft gsii, em wichtigschte Turnier fir Fueßball-Nationalmannschafte, un het vum 8. Juni bis zum 8. Juli 1990 zum zwaite Mol z Italie stattgfunde. Wältmaischter isch Dytschland wore, wu im Finale gege dr Titelverdaidiger Argentinie gwunne het.

## Spiilort
D Spiil vu dr Wältmaischterschaft sin in zwelf verschidene italienische Stadie uusdrait wore.

## Dailnämer
Fir d Ändrundi sin die 24 Mannschafte qualifiziert gsii:

 

## Vorrundi

### Gruppe A

|}

### Gruppe B

|}

### Gruppe C

|}

### Gruppe D

|}

### Gruppe E

|}

### Gruppe F

### Ranglischt vu dr Gruppedritte

|}

## Finalrunde
### Spiilplan
1 Siig no Verlengerig2 Siig im Elfmeterschieße

### Achtelfinale

### Viertelfinale

### Halbfinale

### Spiil um Blatz drei

### Finale

## Literatur
* Bedürftig, Friedemann (Hrsg.): *WM Italien 1990 (Fußball Weltmeisterschaft)*, Verlag Carlsen, 1991 Hamburg, ISBN 3-551-45304-7.
* Valérien, Harry: *Fußball-WM: '90 Italien*, 1990, Verlag Südwest, ISBN 3-517-01191-6.
* Unbekannt: *Internationaler Trainer-Kongress 1990. Analyse der WM Italia '90*, 1991, 112 Seiten, ISBN 3-89001-033-4.

## Weblink

* Offiziälli Syte vu dr FIFA zue dr WM 1990
Konstantin Iwanow

Dr **Konstantin Wassiljewitsch Iwanow** (tschuwaschisch *Иванов Константин Васильевич*; *  z Slakbasch (tschuwaschisch: Слакпуç, russisch: Слакбаш) im domolige Gouvernement Ufa, hite im Chrais Belebei z Baschkortostan; †  z Slakbasch) isch e tschuwaschische Dichter un Grinder vu dr tschuwaschische Literatur gsii.

## Lääbe un Wärch
As Suhn vun ere ryche Buurefamilie isch dr Konstantin Iwanow vu 1903 bis 1907 uf e Schuel fir tschuwaschischi Lehrer z Simbirsk gange. Wel er bi antizaristische Demonschtratione mitgmacht het, isch er vu dr Schuel uusgschlosse wore un uf Slakbasch retuurchuu. Anne 1909 het er s Examen zum Volkslehrer abglait.

Im Johr 1907 het er aagfange mit Ibertsetzige vu Lermontow, Tolstoi, Kolzow un Nekrasow vum Russische ins Tschuwaschisch.

Scho mit 18 Johr het er s Gedicht *Narspi* (1908 z Simbirsk rusgee) gschribe, wu ne bekannt macht het un wu in e baar Sproche ibersetzt wore isch un au s tschuwaschisch Romeo un Julia gnännt wird wird. Mer chännt au syni Gedicht *Spotjohr*, *De Hungrige*, *Unseri Zyt*, syni Ballade un s Drama *Sklav vum Deifel*.

Mit nit emol 25 Johr isch dr Konstantin Iwanow an Lungetuberkulose gstorbe.

## Ehrige
Im Dorf Slakbasch isch e Museum zue Lääbe un Wärch vum Iwanow yygrichtet wore. S tschuwaschisch Akademytheater isch noch em gnännt wore un au ne Stroß z Tscheboksary.

## Weblins
* Narspi vum Wladimir Iwanow ins Dytsch ibersetzt mit Churzbiografy
* Lääbeslauf uf peoples.ru
* Lääbeslauf uf dr Websyt vu dr Universitet vu Baschkortostan
984

|}

## Was isch bassiert?
* 30. Oktober: Dr Apt Ymmo vo Sanggalle stirbt.
* Wil dr Kaiser Otto III. erscht drüü Joor alt isch, übernäh sini Muetter Theophanu und dere iri Schwiger Adelheid vo Burgund d Herrschaft im Rych.
* Dr Bonifatius VII. wird Papscht.
* Dr Bermudo dr Zwöit wird König vo Leon.
* Dr Kazan wird Tenno vo Japan.
* Z China wird d Schlöisen erfunde.

## Weblink
Fußball-Weltmeisterschaft 1986

D Ändrundi vu dr **Fueßball-Wältmaischterschaft 1986** ( *Campeonato Mundial De Futbol*, ) vu dr Manne isch d **13.** Uusdragig vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft gsii, em wichtigschte Turnier fir Fueßball-Nationalmannschafte, un het vum 31. Mai bis zum 29. Juni 1986 zum zwaite Mol no 1970 z Mexiko stattgfunde. Wältmaischter isch Argentinie, wu im Finale gege Dytschland gwunne het. Dr Titelverdaidiger Italie isch im Achtelfinale uusgschide.

## Spiilort
D Spiil vu dr Wältmaischterschaft sin in 12 Stadie in 9 mexikanische Stedt uusdrait wore.

## Dailnämer
Fir d Ändrundi än si die 24 Mannschafte qualifiziert gsii:

 

## Vorrundi
### Gruppe A

|}

### Gruppe B

|}

### Gruppe C

|}

### Gruppe D

|}

### Gruppe E

|}

### Gruppe F

|}

### Ranglischt vu dr Gruppedritte

|}

## Finalrundi
### Spielplan
1 Siig no Verlengerig2 Siig im Elfmeterschieße

### Achtelfinale

### Viertelfinale

### Halbfinale

### Spiil um Blatz 3

### Finale

## Literatur
* Harry Valérien: *Fussball-WM '86 Mexiko*, Südwest, 1986, ISBN 3-517-00894-X

## Weblink

* Offiziälli Syte vu dr FIFA zue dr WM 1986
Ymmo

Dr **Ymmo** († 30. Oktober 984) isch Apt vom Chlooschter Sanggalle gsi.

Me weis vo iim, ass er anne 973 dr Dekan vo Sanggalle worden isch. Drü Joor spöter het en dr Konvänt zum Apt gwäält. Wil s Chlooschter Sanggalle diräkt em Rych understanden isch, het en dr Kaiser Otto dr Zwöit is Ampt ygsetzt. Es gitt drü Urkunde, wo iin erwääne, die sind uff 976, 980 und 981 datiert.

Dr Apt Ymmo het, so wird überliferet, druff gluegt, ass me i sym Chlooschter dr Regle vom Heilige Benedikt gnau nocheläbt und ass es em wirtschaftlig guet goot.

## Literatur
*
Fußball-Weltmeisterschaft 1982

D Ändrundi vu dr **Fueßball-Wältmaischterschaft 1982** (spanisch *Campeonato Mundial De Futbol*, ) vu dr Manne isch d **12.** Uusdragig vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft gsii, em wichtigschte Turnier fir Fueßball-Nationalmannschafte, un het vum 13. Juni bis zum 11. Juli 1982 z Spanie stattgfunde. Wältmaischter isch Italie wore, wu im Finale gege Dytschland 3:1 gwunne het. Dr Titelverdaidiger Argentinie isch in dr zwoote Rundi uusgschide.

## Spiilort
D Spiil vu dr Wältmaischterschaft sin in 17 Stadie in 14 spanische Stedt uusdrait wore.

## Dailnämer
Fir d Ändrundi än si die 24 Mannschafte qualifiziert gsii:

 

## Erschti Rundi
### Gruppe 1

|}

### Gruppe 2

|}

### Gruppe 3

|}

### Gruppe 4

|}

### Gruppe 5

|}

### Gruppe 6

|}

## Zwooti Rundi

### Gruppe A

|}

### Gruppe B

|}

### Gruppe C

|}

### Gruppe D

|}

## Finalrundi
### Halbfinale

### Spiil um Blatz 3

### Finale

## Weblink

* Offiziälli Syte vu dr FIFA zue dr WM 1982
Fußball-Weltmeisterschaft 1978

D Ändrundi vu dr **Fueßball-Wältmaischterschaft 1978** (spanisch *Campeonato Mundial De Futbol*, ) vu dr Manne isch d **elft** Uusdragig vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft gsii, em wichtigschte Turnier fir Fueßball-Nationalmannschafte, un het vum 1. bis zum 25. Juni 1978 z Argentinie stattgfunde. Wältmaischter isch s Gaschgeberland Argentinie wore, wu im Finale gege d Niderlande gwunne het.

## Spiilort
D Spiil vu dr Wältmaischterschaft sin in sechs Stadie in fimf argentinische Stedt uusdrait wore.

## Dailnämer
Die 16 Mannschafte hän si fir d WM WM 1978 qualifiziert:

 

## Erschti Rundi
### Gruppe 1

|}

### Gruppe 2

|}

### Gruppe 3

|}

### Gruppe 4

|}

## Zwooti Rundi
### Gruppe A

|}

### Gruppe B

|}

## Finalrundi
### Spiil um Blatz 3

### Finale

## Weblinks

* Offiziälli Syte vu dr FIFA zue dr WM 1978
Fußball-Weltmeisterschaft 1974

D Ändrundi vu dr **Fueßball-Wältmaischterschaft 1974** () vu dr Manne isch d **zeent** Uusdragig vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft gsii, em wichtigschte Turnier fir Fueßball-Nationalmannschafte, un het vum 13. Juni bis zum 7. Juli 1974 in dr Bundesrepublik Dytschland stattgfunde. Wältmaischter isch s Gaschgeberland Dytschland wore, wu im Finale 2:1 gege d Niderlande gwunne het. Dr Titelverdaidiger isch Brasilie isch Vierte wore.

## Spiilort
D Spiil vu dr Wältmaischterschaft sin in nyyn Stadie in nyyn dytsche Stedt uusdrait wore:

## Qualifikation
Die 16 Mannschafte hän si fir d WM WM 1974 qualifiziert:

 

Bundesarchiv Bild 183-N0622-0035, Fußball-Weltmeisterschaft, Spiel DDR-BRD.jpg|BR Dytschland - DDR
Bundesarchiv Bild 183-N0622-0031, Fußball-WM, Zaire - Brasilien 0-3.jpg|Zaire – Brasilie
Bundesarchiv Bild 183-N0619-0037, Fußball-WM, Bulgarien - Uruguay 1-1.jpg|Bulgarie – Uruguay
Bundesarchiv Bild 183-N0615-0029, Fußball-WM, VR Polen - Argentinien 3-2.jpg|Pole – Argentinie
Bundesarchiv Bild 183-N0716-0305, Fußball-WM, VR Polen - Brasilien 1-0.jpg|Brasilie vor em Spiil um dr 3. Blatz
Bundesarchiv Bild 183-N0716-0314, Fußball-WM, BRD - Niederlande 2-1.jpg|BR Dytschland - Niderlande
Finale wereldkampioenschap voetbal 1974 in Munchen, West Duitsland tegen Nederla, Bestanddeelnr 927-3100.jpg|dr Bundestrainer Helmut Schön mit em WM-Pokal


## Erschti Rundi

### Gruppe I

|}

### Gruppe II

|}

### Gruppe III

|}

### Gruppe IV

|}

## Zwooti Rundi
### Gruppe A

|}

### Gruppe B

|}

## Finalrundi
### Spiil um Blatz drei

### Finale

## Literatur
* Franz Beckenbauer (Hrsg.): *WM 74.* Pamir Verlag, Bern 1974
* Uli Hoeneß, Paul Breitner, Udo Lattek: *Fußball-Weltmeisterschaft 1974 in Deutschland.* BS-Verlag, Winnenden 1974
* Harry Valérien (Hrsg.): *Fußball 74 – Weltmeisterschaft.* Südwest Verlag, München 1974, ISBN 3-517-00450-2.
* Hennes Weisweiler (Hrsg.): *X. Fußballweltmeisterschaft Deutschland 1974.* C. Bertelsmann Verlag, München [u.&nbsp;a.] 1974, ISBN 3-570-00036-2.
* Christoph Biermann et al.: *1974 Deutschland. Süddeutsche Zeitung WM-Bibliothek.* Süddeutsche Zeitung, München 2005, ISBN 3-86615-156-X.
* FIFA (Hrsg.): *FIFA World Cup 1974 – Final Competition – Technical Study* (Download (PDF)
* Kay Schiller: *WM 74: Als der Fußball modern wurde*. Rotbuch. 1. Aufl. 2014, ISBN 978-3-86789-194-3.

## Weblink

* Offiziälli Syte vu dr FIFA zue dr WM 1974
Beringer (Abt von St. Blasien)

Dr **Beringer** († 974 z Sankt Bläsi) isch zerscht Prior und drno vo anne 946 bis 974 dr Apt vom Chlooschter Sankt Bläsi im Schwarzwald gsi.

Er isch dr erscht Apt vo däm Huus gsi, wo vorhär sid em 9. Joorhundert en Ussestazioon vom Chlooschter Rhynau gsi isch und sech öppe ane 946 vo dr Muetteraptei glöst het und sälpständig worden isch. Dr Beringer het s nöje Chlooschter dr Regle vom heilige Benedikt understellt. Dr Bischof vo Konschtanz isch anne 950 uf Sankt Bläsi die erschti steinigi Chlooschterchile cho yweie.

Wo dr Apt Beringer ane 974 gstorben isch, het dr Konvänt langi Zyt kei Nochfolger im Rang vom ene Apt gwäält. D Vorsteher, wo Yzo, Werner, Sigfrid und Beringer gheisse händ, sind nid Äpt gsi. Dr zwöit richtig Apt isch dr Werner gsi, wo s Chlooschter vo anne 1045 bis 1068 regiert het.

## Literatur
* Johann Wilhelm Braun (Bearb.): *Urkundenbuch des Klosters St. Blasien.* Teil I, *Von den Anfängen bis zum Jahr 1299.* Reihe A: Quellen. Veröffentlichungen der Kommission für geschichtliche Landeskunde in Baden-Württemberg, 2003, ISBN 3-17-017985-3.
* Ausstellungskatalog: *Das Tausendjährige St. Blasien, 200jähriges Domjubiläum.* 2 Bände, 1983 ISBN 3-7617-0221-3.
Güterschuppen

Dè **Güèterschopf**, au *Güèterschuppè*, *Güèterhallè* odder *Güèterboddè*, diènt dè Zwǜschèlagerung vo Stugggüèter bim Übbergang zwǜschè dè dè Strõße un dè Ysèbaa odder zwůschè eim vo beidè un èm Schiff. Massègüèter wörrèd dègegè in spezièll dõdèfür bauté Aalaagè odder a dè Laddeschtrõß umgschlagè.

## Uffbau
Chlyni Güèterschöpf sin zmeischt sitlich a s EG hèrrè baut, wôrend größeri Güèterschöpf meischtens allei stôn. Bi dè richtig größerè Baanhööf, welli meischtens Chnotèbaanhööf sin, isch Gleisfäld für dè Guètervokeer uff dè andrè Sitè, d.&nbsp;h. gegèübber vom EG, zämmè mit èm Güèterschopf aaglait, z.&nbsp;B. bim Baanhof Immèdingè odder bim Baanhof z Büli. Oftmòls isch au no è Ladderampè a dè Güèterschuppè  hèrrè baut. Dè Güèterschuppè isch durch è Gleis uff dè eintè un durch è Strõß uff dè andrè Sitè a beidi Vokeersdräger aabundè, seltèner füürèd au Gleis dirèkt i s Innere vom Schopf. Zuè dè Erlyychterung vom Umschlag befindet isch dè Boddè vom Güèterschopf uff dè Höchi vom Boddè vo dè Strõßèfaarzüüg bzw. Ysèbaawägè.
Im Güèterschopf hèt s au d Güèterexpedition gää, dört hèt jeder sini Güèter uffgää un abhollè chönnè.

## Baanbedryb
Bi dè Güèterexpedition sin d Güèter uffgää worrè, wo für dè Boschtdransport z schwèr gsi sin. Für dè Warèfluss am Ort isch dè Güèterschopf wichtig gsi, well er dè Warèfluss èrscht i d Gäng brocht hèt. Meischtens isch nu Stückguèt aagnõ worrè, well d War unterwägs i dè Regel meemòls umgladdè wörrè hèt müèsè. Doch d Art vom Umschlag isch personalintensyv gsi; d Rationalisyrung nõch èm Zweitè Wältchrièg hèt unter andrem dèzuè gfüürt, dass 1961 d Eurobalèttè ygfüürt worrè isch. Sèll hèt zwar dè Umschlag lychter gmacht, abber s meefache Umladdè wôrend m Dransport isch blibbè.

## Gegèwärtigi Vowendung
Durch Umorganisation un Volagerung vom Stüggguètvokeer uff d Strõß sin fascht alli Güèterschöpf übberflüssig worrè. Voeinzelt sin d Güèterschöpf vo Firmè übbernõ worrè un als Gleisaaschluss bruucht worrè. Sèlli Wittervowèndung isch allerdings durch Strychung vo dè Bediènung von è baar Baanhööf au sèltè worrè, well d Frachtmengi bi söttigè Kundè meischtens nit langè duèt. Diè meischtè Güèterschöpf sin abgrissè worrè, andri sin für voschiddèni andri Zwèck bruucht worrè odder stôn leer. Leer un abgrissè drǜfft uff d Güèterschuppè vom Baanhof z Büli zuè, wo abgrissè un blatt gmacht worrè isch, nõchdèm er lang nǜmmi bruucht worrè isch. In sèltènè Fäll isch dè Güèterschopf au umgmodlèt worrè, z.&nbsp;B. als Museum im Baanhof Zollhuus.

## Weblinggs

* zeno.org Definition vom Victor vo Röll für èn Güèterschuppè
727

|}

## Was isch bassiert?
* Dr Sankt Pirmin muess wägem alemannische Herzog Theudebald s Chlooschter Rychenau verloo.
* Dr Pirmin gründet s Chlooschter Müerbe im Elsass.
* Luzwiller wird s erschte Mol gnamset.
* Dr Orso Ipato wird Doge vo Venedig.
* D Araber belagere Nikäa.

## Weblink
Liste der Äbte des Klosters Murbach

Das isch d **Lischte vo de Äpt vom Chlooschter Müerbe**.

D Äpt vom elsässische Chlooschter Müerbe sit sinere Gründig sind gsi, so wyt ass me’s hütt no weiss:

* dr heilig Pirmin, anne 727
* Romanus, vo 727 bis 751
* Baldebert, vo 751 bis 762
* Herbert, vo 762 bis 774
* Amicho, vo 774 bis 786
* Simpert, vo 786 bis 792, au Bischof von Augschbrg
* dr Karl dr Grooss, als Laienapt vo 792 bis 793
* Agilmar, anne 793
* Geroch, vo 793 bis öppen 808, au Bischof von Eichstätt
* Guntram, i de Kwelle gnamset annen 811
* Sigismar (oder Sigismund), erwäänt annen 829
* Iskar, erwäänt annen 870
* Friedrich, erwäänt annen 876
* Nandbert, erwäänt 910
* *vo 926 bis 959 weiss me nüüt vom enen Apt z Müerbe*
* Landeloh, öppe vo 959 bis 977
* Beringer, vo 977 bis öppe 988
* Helmerich, sid 988
* Werner, öppen anne 994
* Degenhard, erwäänt vo 1012 bis 1025
* Eberhard, sid anne 1026
* Wolfrad, erwäänt anne 1049
* Ulrich vo Lorsch, vo 1073 bis 1075
* Samuel vo Wisseburg, vo 1080 bis 1097
* Erlolf vo Bärgholtz, erwäänt anne 1122, au Apt vo Fulda
* Bertolf, vo 1122 bis 1149
* Egilolf von Erlach, erwäänt vo 1150 bis 1162
* Konrad vo Eschebach, erwäänt vo 1173 bis 1186
* Widerolf, vo 1187 bis 1188
* Simbert dr Zwöit, erwäänt bis anne 1194
* Arnold vo Frohburg, vo 1194 bis 1216
* Hugo vo Rooteburg, vo 1216 bis 1236
* Albrächt vo Frohburg, vo 1237 bis 1244
* Theobald vo Faucolgney, vo 1244 bis 1260
* Berthold vo Steinbronn, vo 1260 bis 1285
* Berchtold vo Falkeschtei, vo 1286 bis 1299
* Albrecht vo Liebeschtei, vo 1299 bis 1303
* Konrad vo Widergrüen, vo 1305 bis 1334
* Konrad Wernher vo Murhard, vo 1334 bis 1343
* Heinrich vo Schaueburg, vo 1343 bis 1353
* Johann Schultheiss, vo 1354 bis 1376
* Wilhelm Stoer vo Stoereburg, vo 1377 bis 1387
* Rudolf vo Wattwiiler, vo 1387 bis 1393
* Wilhelm vo Wassele, vo 1393 bis 1428
* Peter von Oschtei, vo 1428 bis 1434
* Dietrich vo Huuse, vo 1434 bis 1447
* Bartholomäus von Andlau, vo 1447 bis 1476
* Achatius vo Griesse, vo 1476 bis 1489
* Walter Mönch vo Wilsberg, vo 1489 bis 1513
* Georg vo Masmünschter, vo 1513 bis 1542
* Johann Rudolf Stoer vo Stoerenberg, vo 1542 bis 1570
* Johann Ulrich vo Raitenau, vo 1570 bis 1587
* Wolf Dietrich vo Raitenau, anne 1587
* Gabriel Giel vo Giersberg, anne 1587
* Andreas von Öschtrych, vo 1587 bis 1600, au Bischof vo Konstanz und vo Brixe
* Johann-Georg vo Kalkenried, vo 1600 bis 1614
* Leopold vo Öschtrych, als Verwalter vom Chlooschter vo 1614 bis 1625, au Bischof vo Passau und vo Stroossburg
* Leopold Wilhelm von Öschtrych, vo 1626–1662, au Bischof vo Stroossburg und vo Passau
* Kolumban von Andlau, anne 1662
* Karl Joseph von Öschtrych, vo 1662 bis 1664
* Franz Egon vo Fürschtebärg-Heiligebärg, vo 1664 bis 1682, au Bischof vo Stroossburg
* Felix Egon vo Fürschtebärg-Heiligebärg, vo 1682 bis 1686
* Kolumban von Andlau, anne 1686
* Philipp Eberhard vo Löieschtei-Wertheim-Rochefort, vo 1686 bis 1720
* Zölestin vo Beroldinge-Gündelhard, vo 1720 bis 1737
* Franz Armand vo Rohan-Soubise, vo 1737 bis 1756, au Bischof vo Stroossburg
* Kasimir Friedrich vo Rathsamhausen, vo 1756 bis 1786
* Benedikt Anton Friedrich von Andlau-Homburg, vo 1786 bis 1790

## Fuessnoote