Wallburg Semberg

Dè **Sèmbärg** isch è Aahöchi i dè Nôchi vo dè Ortschaft Schwèrzè (Gmeind Öschingè) im Landchreis Waldshuèt, Baddè-Württèbärg. Dè Bärg hèt uff drei Sitè gäch abbèkeiendi Felswänd, sellèwäg hèt si nit nu è günschtigi Voteidigungsbosition botè, sondern au diè aalt Wägvobindig übber dè Pass bi Bächtersbool unterhalb vo dè Küssaburg i s mittleri Wuètèdal bhèrrscht. Vo dè Höèburg übbrig sin uff èm Sembärg no meefach Wall un Grabbè sowiè einigi witteri Relikt, wo uff èn lokal bedütendi (milidärischi) Nutzung schlièßè lòt. Archäologischi Untersuèchungè odder gar Uusgrabungè hèn nit stattgfundè. Hywys i dè älterè Literadur lôn sich au findè, well früèner au no Muèrräschtè exischtyrt hèn un Begehungè no mee Rückschlüss zuèglõ hèn. Ob è Vobindig zuè dè hallschtattzitlichè Grabhöger i dè Nôchi bschtòt, ist no offè.

## Laag un Maaß vo dè Befeschtigung

I sim Bydraag zu dè 2006 erschinenè Chronik vo Öschingè git dè Heimètforscher Horscht Merkel in sim Bydraag für d Ur- un Früègschichtè Maaß vo dè Aalaag im Zämmèhang mit enèrè aaltè Chartè mit èm Titel „Gewann im Rütteli“ aa: „Dè flache, sich öppè 100 Meter übber s Wuètèdal erhebende Buggèl vojüngt sich im Weschtè zuè nèrè schmalè Spickel. Diè vorderschte Spitzè mit ènèrè Gsamtlängi vo ca. 70 m isch durch èn jetzt zämmèkeiendè Wall mit èm vorglagertè Grabbè abdrènnt.“ Drum ummè wörd sebbè ‚vorderschte Spickel‘ vo drei Sitè mit èm Ringgrabbè un hochèm Wall yygfasst (Im Südè keit d Steilwand fascht sänkrächt abbè). Selli „Hauptburg“ isch uff dè Chartè als Vyregg mit 20 Meter Sitèlängi ygdrait, wo è öschtlichs vorglagerts Plateau mit 54 Meter Längi un bis zu 38 Meter Breiti hèt. S Plateau wörd vo Oschtè hèr ebbèfalls durch dè Wall un dè Grabbè abgriglèt. Diè i dè Stei gschlageni Vodüèfig wörd uff dè Chartè als ^Füèrschtel* bezeichnèt, wo im Ringgrabbè vo dè Hauptburg lyt.

== Historischi Nutzungè ==

=== Keltè ===
Nòch lyt è Zuèwysig zuè nèrè keltischè Höhèburg, well i dè Johrhunderte vor üsèrè Zitrechnig d [[Hochrhein|Hochrhy]]region nõchwyslich vo keltischè Stämm bsidlèt gsi isch. Gipfel mit voglychbar abschpèrrendè Wäll un gäch abbèkeiendè Häaldè, wo d [[Kelten|Keltè]] zuègschribbè wörred un diè ebbèfalls wichtigè Wägvobindigè behèrrscht hèn, sin im Umfäld meefach bekannt: Au „d [[Küssaburg]] [...] mag bi irer bsundèrè Laag uss ènèrè vorgschichtlichè [[Wallburg|Ringwallburg]] entschtandè sy, wiè [...] dè Hornbuck bi [[Riedern am Sand|Rièdèrè]] un dè Napbärg bi [[Weisweil (Klettgau)|Wyswyl]].“ Uss enèm Roman bekannt – Heinrich Huber: *Das blaue Licht* – isch dè Birnbärg bi [[Grießen (Klettgau)|Grièßè]], dèm si Plateau bi dè Begehig aaluègbar, von èm no guèt erhaaltenè Wall abgriglèt wörd. Übberregional bekannt isch s ebbèfalls i dè Region befindliche [[Altenburg-Rheinau|Oppidum bi Altèburg-Rhynau]], welles intensyv erforscht worrè isch. 

=== Römer ===
S Èndi vo dè Besidlig vom Oppidum stòt im zitlichè Zämmèhang mit dè Iirichtung un Belegung vum [[Römerlager Dangstetten|Legionslagers ei Dangschtèttè]] (15 v. bis 9 n. Chr.) un dõdemit enèm èrschtè römischè Zuègriff uff d Hochrhylinniè, wo möglicherwys zu dè Unterwèrfig vo dè dörtigè keltischè Bevölkerig gfüührt hèt. Schriftlichi Übberliferungè git s dezuè nit, ergo isch èrscht d Bsetzung vo dè Region im Zslmmèhang mit èm Schwarzwaldfäldzug 73/74 n. Chr. als historisch gsicherèT gildèt. Uff Grund vo allgmeinè, historisch begründetè Schlüss un voschidènè ‚Fundschtellè‘ gòt abber au dè Archäolog Jürgen Trumm devò uus, dass diè römischè Aasidelung im Chleggau scho früèner stattgfundè haa chönnt  –  nōchdèm d Keltè dört unterworfè worrè sin. Trumm: „Ausgehend von frühzeitlichen Truppenlagern in Zurzach und Hüfingen könnte die zivile Aufsiedlung des Klettgaus bereits in spättiberisch-frühclaudischer Zeit erfolgt sein, wie dies für das westlich anschließende Oberrheingebiet immer wahrscheinlicher wird.“ Au dè Voellner meint: „Als die Römer im Jahre 10 v. Chr. bei Zurzach den Rhein überschritten, machten sie zunächst die Wutach zur Grenzlinie.“ Dè dirèkte Wäg vo Bechtersbool uus füürt zum Sèmbärg. 



È Szenario exischtyrt i dè Heimètforschig i dè Vobindig mit ènèm witterè, unerforschtè Blatz mit ufffälligen Wall- un Grabbèschtrukturè mit èm Nammè „Schloßbückle“, wo i dè Sichtvobindig mit èm Sèmbärg stòt: „S Schloßbückle, obberhalb vo dè Kläraalaag, dürft èn römischè Lageposchtè gsi sy, dè für d Beobachtung vo dè Ringburg uff èm Sèmbärg diènt hèt, odder au für d Unterschtützung von èm Aagriff uff sellèn hoch glegènè Ringwall.“ Dè Autor macht au Aagaabè zuè dè tagtischè Laag: „È römischi Strõß isch vum Chlèggau hèr übber selli Höchi in unmittelbarer Nöchi vum Schloßbücklè nõch Willmèdingè un übber Schwèrzü gu Horrè chô, wo mô d Wuètè mit èrè Brugg übberschrittè hèt chonnè. Vo Horrè isch selli Strõß übber d Hööf, am sognanntè Altschtädli vorby chò un in Richtung Bõõdorf witer gangè.“ Dè Autor bezièt sich i sim Artikel au uff è älteri Quällè: „[[Samuel Pletscher]] uss [[Schleitheim|Schlaatè]]/Schwiz hèt in èm voöffentlichtè Bricht am 21. Dezembèr 1890, übber diè aalti Befeschtigungsaalaagè uff èm Sèmbärg gschribbè, daß diè großi Nöchi vum Schloßbückle-Befeschtigungspungt zum Sèmbärgringwall, hauptsächlich d Gschtaltung vum èrschteren als zimli regelmäßigs Vyregg, vomuètè lò würd, daß es èn römischè Urschprung hèt sy chönnè.“ Vomuètlich a sellèrè Strõß isch au dè bim hütigè Breitwisèhof vor [[Ühlingen-Birkendorf|Üülingè]] nõchgwisene römische Guètshof glegè.

Dè Heimètforscher Horscht Merkel, wo selli Übberlegungè au hüt für durchuus plausibel haltè duèt, got aber no vo andèrè Nutzige uus:

=== Mittelaalter ===
Dè Merkel dütet d Befeschtigungè uff dè Aahöchi als è „früèmittelaalterlichi Weeraalaag“. Èn Deil dèvò chpnnt abber „schu in früègschichtlicher Zit entschtandè un spôter i diè Gsamtaalaag mitybezogè worrè sin. [...] Dè endgültige, hüt feschtschtellbare Uusbau cha abber èrscht in spòt[[Karolinger|karolingisch]]-[[Ottonen|ottonisch]]er Zit erfolgt si. [...] Möglicherwys handlèt s sich bi sellèrè Weeraalaag um dè Sitz odder s Refugium vo dè Hèrrè vo Schwèrzè, wo èrschtmòls zwǜschè 1090 un 1100 urkundlich fassbar sin.“

Zu sebbèrè Zit hèT sich denn au s Schloßbückle „um èn Aasitz odder Burgschtall handlè chönnè, wo an èm wichtigè Strõßèzug glègè isch, wo vo Zurzi chò isch un wuètèdaluèzuès gfüürt hèt.“

Egon Gerschpach gòt devò uus, dass diè Edelfreiè vo Schwèrzè, welli urkundlich um 1090 un 1122 gnennt wörrèd, dõ yr Refugium ghaa hèn chönntèd. Gnauerj Uffschlüss chönntèd einèwäg nu Grabungè bringè.

<gallery class="center">
Wutö. Schwerzen Semberg.jpg|Sèmbärg
Semberg Eingang Gipfel.jpg|Zuègang vum Plateau zum Gipfelberych
Semberg_Wall u. Graben.jpg|Dè (links) zuè dè Hauptburg aaschtygende Wall
Faustkeil.jpg|Fuuschtkeil uus [[Feuerstein|Füèrschtei]], gfundè bim Bau vum Hochbhälter für d Wasservosorgung uff èm Sèmbärg
Schloßbückle_innerer_wall.jpg|Dè innere Wall uff èm Schloßbückle
Klettgau_Birnberg_Keltenwall.jpg|Wägdurchbruch im Wall uff èm Birrèbärg bi [[Grießen|Grièßè]] zum Burgberych (vornè)
</gallery>

=== Gegèwart ===

Hpt isch ün Chrützwäg vum Fuèß vom Sèmbärg bis zum Gipfel uè vorahndè. 

„Im Summer 2003 isch am Fuèß vum Sèmbärg vum Pfarrer Karl Boll aalässlich vo sim Goldenè Prièschterjubiläum mit dè Unterschtützig vo mengè ehrèamtlichè Hèlfer diè chly Sèmbärgkapèllè baut worrè. Sèll isch Aadenkè a diè vu Schwèrzè un Horrè stammendè Prieschter un Ordensfrauè.“ Vo dè 1967 abgrissenè Kapèllè vom [[Schloss Willmendingen|Schloss Willmèdingè]] isch vum Hans Mayer „das von ihm gerettete und 36 Jahre lang gehütete Wappen der Familie Beck aus der Schlosskapelle (eingebaut).“

== Literadur ==
* Egon Gersbach: *Urgeschichte des Hochrheins (Funde und Fundstellen in den Landkreisen Säckingen und Waldshut); Fryburg/Briisgau, Staatliches Amt für Ur- und Frühgeschichte, (Badische Fundberichte, Sonderheft 11), Tegscht- un Dafelband, 1968–1969* (= Phil. Dissertation Universidät Fryburg im Briisgau).
* Horscht Merkel: *Aus der Ur- und Frühgeschichte* in: *Wutöschingen – einst und heute,* Hrsg.: Ortsvowaltig Öschingè 2006.
* Hans Ruppaner: *Die Familie Beck von und zu Willmendingen* in: *Wutöschingen – einst und heute,* Hrsg.: Ortsvowaltig Öschingè 2006.
* Heinz Völlner: * Die Burgen und Schlösser zwischen Wutachschlucht und Hochrhein*, Schriftèreiè *Heimat am Hochrhein*, Hochrhy-Gschichtsvorein (Hrsg.), 1975.
* Ernst Wellenreuther: *Die Küssaburg'' in: Heimat am Hochrhein, Schriftenreihe des Landkreises Waldshut, 1965/66.

## Aamerkigè


## Einzelnõchwys