open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zeus

**Zeus** (), Sohn vom Kronos und vo da Rhea, isch da högschte olympische Gott in der griachischa Mythologie und mächtiger wia n alle andara Götta zäm. Bloss geg s sine Töchta, d Moire, s personifizierte Schiksal, isch o er machtlos.

Bi da Röma hot ma dm högschta Gott Jupiter gset.

## D Machtergriifung vum Zeus
De Kronos hot alle sine Kind glei noch da Geburt gfreassa, will er Angscht ghet hot, dass se eam d Macht wegnea künnten so wia er‘s seal mit sinem Vata to hot. Drum hot d Rhea de Zeus heimli in ra Höhle uf Kreta uf d Wealt brocht, und m Kronos an Schtoa zum Freassa gea. Der isch eam aba so schwer im Maga gleaga, dass er a Breachmittl nea hot müssa, und zäm mit deam Schtoa ho a alle andra Kinda wieda usgschpuckt.

Und wia de Kronos befürchtet hot, hond sine Kind ean agriffa und ean und sine Gschwischta, dia Titana, mit Hilfe vo da Zyklopa, wo m Zeus Blitz und Donna als Waffa gea hond, besiegt und inn Tartaros gschtürzt. Danoch hot Zeus no gegs dia Giganta und n Typhon kämpfa müassa, aba am Schluß hond Zeus und sine Gschwüschta gwunna und d’Herrschaft untaranand usglosat: de Zeus hot n Himml kriagt, de Poseidon s Meer und de Hades d Untawealt.

## Kind vum Zeus
Vahürota gsi isch Zeus mit sinara Schwöschta Hera, mit derra er o Kinda ghet hot, zum Biischpiel de Hephaistos, Gott vo da Schmiedekunscht. Daneabs aba hot a no an Huufa Sitaschprüg pfleagt: Dia Göttin Leto, Tochta vom Titana Koios, hot vo eam de Apollon, Gott für Licht und Musik, und d Artemis, Göttin vo da Natur und da Jagd, kriagt, d Leda isch d Muatta vo da Dioskure Kastor und Polydeukes wora, und so wita – s hot an Huufa Nymphe, Halbgöttina und Schterbliche gea – aba bi koanara isch a lang bliba, wiil sine Fro Hera giifarat hot. Bloss mit m Ganymed, nam Königssohn isch a länga zäm gsi. Der si nämle so schöa gsi, dass de Zeus ean mit uf n Olymp gno und als Mundschenk bi sich bhebt hot.

Manchmol isch de Zeus o als Schtier, Schwan, goldana Reaga, oda so Vata wora, und zwo vo siina Töchta hot a ganz ohne Fro kriagt: d Aphrodite, Göttin vu Schönheit und Liebe, isch usm Meerschuum ko, und sis Lieblingskind, d Athene, isch sogäär us siinem Schädl gschtiga.  

## Lueg au
* Dyaus

## Literatur
* Edward Tripp: *Reclams Lexikon der antiken Mythologie*. Stueggert, 1991. ISBN 3-15-010371-1
* 

## Weblink

* https://web.archive.org/web/20011211182537/http://homepage.mac.com/cparada/GML/ Carlos Parada's Link zur griechischen Mythologie
* https://web.archive.org/web/20181228130621/http://haidukpress.com/ Die Geschichte von Zeus und Ganymed
* https://web.archive.org/web/20051129042338/http://www.theoi.com/Cult/ZeusCult.html Zeuskult
* https://web.archive.org/web/20051230225140/http://www.theoi.com/Erotes/ZeusLoves.html Das Liebesleben des Zeus
Mneme (Mond)

D' **Mneme** (Jupiter XL) isch ein vu dr Zwergmönd vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
S/2003 J 21 isch am 6. Februar 2003 vu de Astronome Brett Gladman, John J. Kavelaars,
Jean-Marc Petit, Lynne Allen, Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre. De Mond het am 30. März 2005 de offiziell Namme **Mneme** (nooch de Muse Mneme) vu de Internationale Astronomische Union IAU erhalde. 

## Bahndate

Mneme umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 21.069.000 km in 620 Däg un 58 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2273 uf. Mit ere Naigig vu 148,635° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. 

Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird Mneme de Ananke-Gruppe, bnennt nooch em Jupitermond Ananke, zuegordnet.

## Physikalischi Date
Mneme besitzt ä Durmesser vu etwa 2 km. D'Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gschätzt, sofern d'Annahm vu eme Ufbau us iberwigend silikatischem Gstai zuetreffend isch.
Si wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 23,3m.
Eurydome (Mond)

D' **Eurydome** (Jupitermond XXXII) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
D'Eurydome isch am 9. Dezember 2001 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre un het zuenächst die vorläufig Bezaichnung S/2001 J 4 erhalde.

Daift worre isch der Mond uf de Namme Eurydome, nooch ainere vu de Charite us de grichische Mythologie. 

## Bahndate
D'Eurydome umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 22.865.000 km in 717 Däg, 7 Stund un 55 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2759 uf. Mit ere Naigig vu 150,274° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. 

Ufgrund vu ihrene Bahnaigeschafte wird Eurydome de Pasiphae-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Pasiphae, zuegordnet. Eurydome isch s'innerst Mitglid vu sällere Gruppe.

## Physikalischi Date
D'Eurydome besitzt ä Durmesser vu etwa 3 km. D'Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gschätzt, sofern d'Annahm vu eme Ufbau us iberwigend silikatischem Gstai zuetreffend isch.
Si wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 22,7m.
Schaan

**Schaa** (amtlich **Schaan**) isch mit 5'900 Ywooner di gröscht Gmänd z Liechteschtä. Si lit im nördliche Teil vom Fürschtetum nördlich vo Vadoz und isch gliichzitig di nördligscht Oberlender Gmänd.

## Geografi
Schaa grenzt im Süde a de Hauptort Vadoz, im Oschte a Planka und Trisebärg und im Norde a d Gmaande Escha und Gamprii. Im Weschte bildet de Rhii d Grenze zue de Schwiiz, im Oschte wird dr Ort vo de Bärgketti *Drei Schwoschterä* dominiert.

## Gschicht
Schaa isch sit über 6000 Jaar besidlet. Zum erschte Mol gnennt worde ischt Schaa im Johr um 840 als *Scana*. Ursprünglig ischs Dorf zwaitailt gsi: Die romanisierte Räter hän ihr Zentrum bim St. Peter gha, d Alemanne ums Gebiet Specki und Lindeplatz, wo me au vili Grabfund hett chönne mache. Die Zwaitailig zaigt sich no hütt do drin, dass zwai Alpgnosseschafte exischtiere: Die nördlich-alemannischi Gnosseschaft Guschg und die südlich-rätoromanisch Gnosseschaft Gritsch. Die baide Alpgnosseschafte sin dodrby Exklave vo Schaan und vo dört zimli wyt entfärnt: Guschg lit zwüsche Trisabärg und Malbun, Gritsch ganz im Südoschte vom Land, öschtlig vo Tresa.

## Bevölkerig

## Politik
Gmäändsvorsteher isch dr Daniel Hilti (VU).

## Religion
Vo dr 5365 Iiwohner sind im Johr 2000 76 % römisch-katholisch gsii und 8 % evangelisch-reformiert.

## Literatur
* Gemeinde Schaan (Hrsg.): *Kulturweg Schaan. Rundgang in 21 Stationen*. 2007.
* 
* 

## Weblink

* Offizielle Internetsita vo dr Gmänd Schaa

## Fuessnote
Triesenberg

Dr **Trisabärg** (liachtaschtanerisch **Tresabärg** – ma seet öppadia o afach *Bärg,* amtlich **Triesenberg**) ischt, wias dr Nama seid, oberhalb va Trisa.

## Geografi
Trisäbärg ischt mid rund 29,7 Quadratkilometer vo dr Flechi har di gröscht Gmeind vam Land. Zu dr Gmeind ghöörend Trisabärg, Masescha, Silum, Gaflai (Gaflei), Stäg (Steg) und e Exklave uma Ort Milbu (Malbun). Z Milbu lit ima Hochtal uf rund  mit da Alpa Turna und Pradamee. Dr Stäg lid im Saminatal, zu dr Sidlig ghöörend dr Grossstäg und dr Chleistäg. Gaflei lid im Norda va Trisabärg uf rund , Masescha uf ätta . D Nachbuurgmeinda sind Triesen, Schaan, Vaduz, Planken, Balzers. Trisabärg grenzt im Weschta an Tresa, Schaa und Vadoz, im Norde a Planka, im Süda an an Alp va dr Gmeind Baalzers und Trisa, und im Osta a Alpa va dr Gmeinde Schaa, Vaduz und Baalzers.

Trisabärg lid ufara Terrassa am Bärghang, und ma hed en wundrschöni Ussicht uber z Rhiital. Trisabärg isch bekannt für z Wandara und Bika im Summer und Schiifara und Langlaufa im Winter.

Mengmal im Winter lid dr Bärg scho uberem Näbl, wa meischtens vam Bodasee har iz Rhiital chrücht. Bis iz Tal brucht ma ätta 10 Minuta, es hed zwei Zuafahrtsstrassa und bi bedna sind guati Fahrkünscht erforderlich, zum wohlbehalta am Ziilort ahko.

## Gschicht
D Trisabärger hän ganz en Dialäkt, will schi es Walservolk sind. Vor 650 Jahr sinsch iz Liachtaschtei igwanderet und händ va da Trisner dr Boda ubercho. Trisabärg ischt ds ersta Mal im Jahr 1378 als *Trisnerberg* genennd worda. Bis hüt läbend dia Walser ihri Tradition und sind au Mitglied ir Internationala Vereinigung für Walsertum.

## Bevölkerig

## Politik
Gmeindsvorsteher isch dr Christoph Beck (VU).

## Religion
Vo dr 2531 Iiwohner sind im Jahr 2000 82,6 % römisch-katholisch gsi und 6,9 % evangelisch-reformiert.

## Süschtigs
D Kilcha vam Trisabärg hed en wunderschöna Zwibeltura, ubrigens dr einzig im ganza Land.

D Schüalerinna und Schüaler bsuachen d Primarschual im Dorf und gand drnah id Oberstufa uf Trisa oder iz Gymnasium Vadoz.

## Weblink

* Offizielle Internetsita vo dr Gmond Trisabärg
* 
* 
* 
* Internationale Vereinigung für Walsertum: https://www.wir-walser.ch/

## Fuessnote
Planken

**Planka** (amtlich **Planken**) isch di klinscht Gmänd vu Liachtastä und lit ober Schaa. Si ghört no zum Oberland.
Bekonnt worre isch s duerch d Ski-Olympiasiegerin Hanni Wenzel.

## Geografi
Planka lit uf ra Terrasse über em Rhiital unter em Drei-Schwestra-Massiv.

## Gschicht
Dr Dorfname Planke wird vom romanische Wort plaunca abgleitet, wo mit Halde übersetzt wird. Die romanischi Bevölkerig us Schaan und Vaduz het s Gebiet vom hütige Dorf nämlig schon grodet gha, bevor d Walliser vermuetlig gege s Ändi vom 13. Johrhundert dört iigwanderet si und no wiiteri Fleche an de obere Bärghäng grodet hai. Die ersti urkundligi Erwähnig vo Planke isch für s Johr 1361 als *Planken* dokumentiert. Zwei grossi Chriegsplünderige het s Dorf erlitte: 1499, wo d Eidgenosse über Planke nach Frastanz marschiert si, wo si am 20. April dr Schwöbisch Bund besiigt hai, und 1799 vo de Franzose, nochdäm si die kaiserlige Truppe vertriebe hai, wo z Planke iiquartiert gsi si.

1868 isch Planke an s Strossenetz agschlosse worde, so dass au grossi Fuehrwärk ins Dorf hai könne ko, und es nit nume meh über Trampelpfad het könne erreicht wärde. Noch eme Grossbrand vo 1869 het s e starki Abwanderig ge. So het s Dorf 1901 nume no 56 Iiwohner gha. Mit dr Grundzämmelegig 1961-1981 und ere verbesserete Infrastruktur het sich d Lag vo Planke wider besseret.

Der esoterischi Poet Martin Smyrk het im 19. Johrhundert z Planke gläbt.

## Bevölkerig

## Politik
Gmeindevorstehar isch dr Rainer Beck (VU).

## Religion
Vo dr 367 Iiwohner sin im Johr 2000 76,8 % römisch-katholisch gsii und 9,5 % evangelisch-reformiert.

## Sehenswiirdigkeite
* hischtorischi Walser-Hiiser
* Josefskapell (1768)

## Weblink

* Offizielle Internetsita vo dr Gmänd Planka
* 
* 

## Fuessnote
Carme (Mond)

D' **Carme** (Jupitermond XI) isch ein vu dr grössere ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
D'Carme isch am 30. Juli 1938 vum Astronom Seth Barnes Nicholson am Mount Wilson Observatorium in Kalifornie entdeckt worre. Dr Nicholson het de Jupiter zwischem 5. Juli un em 25. August photographiert, wobi d'Carme uf ere photographische Platte sichtbar gsi isch, wo am 30. Juli beliechtet worre isch. D'Entdeckig vume neie Mond bim Jupiter isch no am End vum August vum gliiche Johr bekannt gä worre. 

Daift worre isch der Mond uf d'Carme, ere Geliebte vum Zeus us dr grichische Mythologi. 
Ihr offizielle Namme het si erscht 1975 erhalde, vorher isch si eifach as *Jupitermond XI* bezeichnet worre, wil si dr elft entdeckt Mond vum Jupiter isch. 

## Bahndate
D'Carme umchraist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 23.404.000 km in 734 Däg, 4 Stund un 48 Minüte. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,2533 uf. Mit ere Neigig vu 164,907° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu dr Rotationsrichtig vum Jupiter um dr Planet.

D'Carme isch d'Nammensgäberi vu ere Gruppe vu Mönd, wo sich uf ähnliche Bahne um dr Jupiter bewege. D'Carme-Gruppe umfasst sibzehn Mönd, wobi d'Carme s'gröscht Mitglid isch. 

## Physikalischi Date
D'Carme het e middlere Durmesser vu etwa 46 km. Ihri Dichte under de Annahm vum e Ufbau us silikatischem Gstei uf 2,6 g/cm3 gschätzt.
D'Carme wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., numme 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Ihri schinbar Helligkeit betrait 17,6m.

## Weblink
* Seth B. Nicholson, "Two new satellites of Jupiter", PASP '''50''' (1938) 292–293
Chaldene (Mond)

D**'Chaldene** (Jupitermond XXI) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
D'Chaldene isch am 26. November 2000 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Yanga R. Fernández un Eugene A. Magnier entdeckt worre un het zuenächst die vorläufig Bezaichnig S/2000 J 10 erhalde.

Daift worre isch der Mond uf d'Chaldene, ere Gliebte vum Zeus us de grichische Mythologi. 

## Bahndate
D'Chaldene umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 23.100.000 km in 723 Däg, 16 Stund un 48 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2590 uf. Mit ere Naigig vu 165,191° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. 

Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird d'Chaldene de Carme-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Carme, zuegordnet.

## Physikalischi Date
D'Chaldene het ä middlere Durmesser vu etwa 3,8 km. Ihri Dichte under de Annahm vum ä Ufbau us silikatischem Gstai uf 2,6 g/cm3 gschätzt.
Chaldene wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Ihri schinbar Helligkait betrait 22,5m.
Cyllene (Mond)

D' **Cyllene** (Jupiter XLVIII) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.
## Entdeckig
S/2003 J 13 isch am 8. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre un het am 30. März 2005 dr offiziell Namme **Cyllene** (nooch dr Nymphe Kyllene) vu dr Internationale Astronomische Union IAU erhalde. 
## Bahndate
D'Cyllene umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 23.951.000&nbsp;km in 751 Däg, 22 Stund un 33 Minute. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,4116 uf. Mit ere Neigig vu 150,123° isch d'Bahn retrograd, d. h., dr Mond beweggt sich entgege vu dr Rotationsrichtig vum Jupiter um dr Planet.

Ufgrund vu ihre Bahneigeschafte wird d'Cyllene in dr Pasiphae-Gruppe, benennt nooh em Jupitermond Pasiphae, zuegordnet.
## Physikalischi Date
D'Cyllene het e middlere Durmesser vu etwa 2&nbsp;km. Ihri Dichte wird under dr Annahm vum e Ufbau us silikatischem Gstei uf 2,6 g/cm3 gschätzt.
D'Cyllene wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., numme 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert.

Wie bi allene ussere, chleine Jupitermönd sin die Date iber die physikalische Eigeschafte sehr usicher. Sälli Mönd sin so chlei, dass si au in dr gröschte irdische Teleskope numme e winzigs Liechtpünktli sin. Si sin au sowit ewegg vum Jupiter, dass keini vu dr bisherige Jupitersonde e Vorbiflueg undernumme het. Doher wird sich - es isch wohl uf längeri Zitt kei Sonde meh bim Jupiter - die schlecht Datelag au in de nächschte Johrzehnte nit ändere.
Erinome (Mond)

D' **Erinome** (Jupitermond XXV) isch ain vu de ussere Zwergmond vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
D'Erinome isch am 23. November 2000 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Yanga R. Fernández un Eugene A. Magnier entdeckt worre un het zuenächst die vorläufig Bezaichnig S/2000 J 4 erhalde.

Benennt worre isch der Mond nooch Erinome us de grichische Mythologi, de Doochter vum Keles, wo zue Lieb mit Zeus drängt worre isch.

## Bahndate
D'Erinome umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 23.196.000 km in 728 Däg, 12 Stund un 14 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2665 uf. Mit ere Naigig vu 164,934° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. 

Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird d'Erinome in de Carme-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Carme, zuegordnet. 

## Physikalischi Date
D'Erinome het e middlere Durmesser vu etwa 3 km.  Ihri Dichti wird under dr Anahm vum e Ufbau us silikatischem Gstei uf 2,6 g/cm3 gschätzt.
D'Erinome wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert (was dr Helligkeit vume Kohlebrikett entspricht). Ihri schinbar Helligkait betrait 22,8m.
Pan (Begriffsklärung)

**Pan** isch

*  pan- ( „alles, ganz, völig“), e Präfix in vile Fremdwörter. Es bedütet soviil wie *alli, umfassend*. Bispile: *Panarabismus, pantheistisch*,...
* Pan, e grichische Hirtegott
* Pan (Mond), e Saturnmond
* Pan (Newsreader) , e Newsreader im Usenet
* Pan troglodytes, de wüsseschaftlich Name fer de Schimpans
* Pan-pan, ä Dringlichkeitsruef im UKW-Seefunk

De Namme Pan in Literatur un Chunst:

* Pan (Zittschrift) Kunst- un Literaturzittschrift
* Pan (Novelle) vu Knut Hamsun
* Peter Pan
* Pan Tau (vu slawisch *Pan* "Herr")
* Pan, e Werch vum Moler Oskar Kokoschka
* Pan (Film)

Lueg au: PAN
Atlas

S Wort **Atlas** (grich. *Träger*) bezaichnet

* ä Titan in de grichischen Mythologi, lueg Atlas (Mythologi)
* de erst Chönig vum Inselriich Atlantis, lueg Atlas (Chönig)
* s'Gebirge in Nordwest-Afrika, lueg Atlas (Gebirge)
* ä geographischs Chartewerch, lueg Atlas (Kartographi)
* ä hauptsächlich als Nammensgäber fer de kartographisch Atlas bekannte mauretanische Chönig, lueg do
* ä graphischs Noochschlagewerch als ä Sammlig vu Bilddafele us eme Wissensgebiit, zum Bispil vu de Medizin, lueg Atlas (Noochschlagwerch)
* in de Topologi ä Familie vu kompatible Charte vu ere Mannigfaltigkait, lueg Atlas (Mathematik)
* in de Medizin de erst Halswirbel, wo de Chopf trait, lueg Atlas (Halswirbel)
* ä schwers hochglänzends Siidegwebe, Satin, lueg Atlas (Gwebe)
* ä Mond vum Planet Saturn, lueg Atlas (Mond)
* ä Serie vu Interkontinental- un Trägerrakete vu de USA, lueg Atlas (Rakete)
* ä südamerikanische Kampfhelikoptertyp Atlas CSH-2 "Rooivalk"
* s'dytsch elektronisch Zollabfertigigssystem, lueg ATLAS (Zollsoftware)
* ä Stern in de Plejade, lueg Atlas (Stern)
* d'Musikeri Natacha Atlas
* ä Computersoftware, lueg Atlas (Computersoftware)
* ä Computersoftware fer Lineari Algebra, lueg Atlas (Computersoftware Lineari Algebra)
* ä Experiment am LHC/CERN, lueg ATLAS
* ä Baumaschinehersteller, lueg ATLAS-TEREX GMBH
* ä nimmi bestoends Entwicklerstudio fer Handheld-Spile (Atlas, Ltd)
* ä Case-Management-Software fer d'Behandlig vu IT-Problemen Atlas (Case-Management-System)
* ä Buech, lueg Atlas shrugged
* ä Forschigsprojekt im Spacelab (**''At**mospheric **L**aboratory for **A**pplications and **S**cience*)

*Lueg au:'' Atlant
Prometheus

De Begriff **Prometheus** bezaichnet
* ä Gstalt in de grichische Mythologi, lueg Prometheus (Mythologie)
* ä Saturnmond, lueg Prometheus (Mond)
* ä aktive Vulkan uf em Jupitermond Io, lueg Prometheus (Vulkan)
* ä Dafelberg uf em Jupitermond Io, lueg Prometheus Mensa
* ä Projekt fer ä nukleari Atribstechnologi vu de NASA fer ä Rais zum Mars, lueg Prometheus (Atrib)
*ä verdailts digitals Bildarchiv fer Forschig un Lähr - lueg Prometheus (Bildarchiv)
* s'prometheus applications framework 
* de Wisseschafts- un Dokumentations-Sender fer Bade-Württeberg, lueg Prometheus-TV
* de Titel vume Gedicht vum Johann Wolfgang von Goethe, lueg Prometheus (Gedicht)
* de Titel vume dramatische Fragment vu Johann Wolfgang von Goethe, lueg Prometheus (Drama)
* ä 1969 urufgfüehrts Werch vu Carl Orff (1895-1982), lueg Prometheus (Orff)
* ä 1868 vollendets Gmälde im Stil vum Symbolismus vu Gustave Moreau (1826-1898)
* s'Prometheus Ensemble, ä Gruppe vu 18 Musikern, wo klassischi un zittgnössischi Musik spile
* als Prometheus Quartett ä Gruppe vu vir us verschidene Länder vu Europa stammende Musiker.
Pandora (Begriffsklärung)

**Pandora** (altgriechisch: Πανδώρα) bezaichnet

* Pandora, e Gstalt us de grichische Mythologi
* Pandora (Mond), e Mond vum Planet Saturn
* (55) Pandora, e Asteroid
* Pandora (Musik), e Zupfinstrument vu de Renaissance
* HMS Pandora, s britisch Kriegsschiff, wo 1791 usgsendet worre isch, d'Meuterer vu de Bounty fange z'ne
* Pandora (Internet-Radio), e Projekt vume neuartige, personifizeerte Internet-Radio
Janus

**Janus** oder au *Ianus* bezaichnet:

* Janus (Mythologie), ä Gott us de römische Mythologi
* Janus (Mond), ä Mond vum Saturn
* Janus (Band), ä dytschsprochige Musikgruppe
* Janus (Segelflugzüg), ä Segelflugzüg
* Zündapp Janus, ä PKW vu Zündapp
* Janus-Schach, e Schachvariante
Tethys

De grichisch Namme **Tethys** (altgriechisch: Τηθύς) isch nit z'verwexle mit em Namme Thetis, änere Meeresnymphe ebefalls us de grichische Mythologi. 

Folgendi Verwendige vum Begriff Tethys sin bekannt:

* Tethys (Mythologie), ä Titani in de grichische Mythologi
* Tethys (Saturnmond) ä nooch ihre benennte Saturnmond
* Tethysmeer, ä nooch ihre benennts Meer im Erdzittalder vum Paläozoikum
Kalypso

**Kalypso** (Altgriechisch: *Καλυψώ*, Latin: *Calypso*) bezaichnet
* Kalypso (Mythologie), ä Nymphe us de grichische Mythologi
* (53) Kalypso, en Asteroid vom Hoptgürtel
* Calypso (Mond), ä Saturnmond
* Calypso (Schiff), ä Forschigsschiff vum Jacques-Yves Cousteau
* Calypso (Musik), ä Danz un ä Musikrichtig
* Calypso (Gattung) d Gattig us de Familie vu de Orchidee (Orchidaceae)
Dione (Begriffsklärung)

**Dione** () bezeichnet

* Dione , e griechischi Göttin, d Muetter vo de Aphrodite
* Dione (Saturnmond), dr Namme vume Saturnmond
* (106) Dione, dr Namme vume Asteroid
* Ousseynou Dione, e senegalische Fuessballspiler
Rhea

**Rhea** (altgriechisch:  Ῥέα, Rhéa, oder Ῥεία, Rheía) bezaichnet:
# Rhea (Mythologie), ä Götti in de altgrichische Mythologi
# Rhea Silvia, d Mueder vu Romulus un Remus, us de römische Mythologi
# Rhea-Ozean, ä Meer im Erdzittalder vum Paläozoikum
# Rhea (Mond), de zwaitgrößt Mond vum Planet Saturn
# (577) Rhea, en Asteroid
# *Rhea americana*, ä Gattig vu de Nandus (straußeartigi Vögel in Südamerika)
Titan

**Titan** bezeichnet:

* Titan (Mythologie), ein, wo zue dr **Titane**, em äldeste Göttergschlecht vu dr grichische Mythologi ghört. 
* Titan (Mond), dr grösst Mond vum Planet Saturn
* Titan (Element), e chemisches Element/Metall
* Titan (Jean Paul), e Roman vum Jean Paul
* Titan (Roman), e Roman vum Morgan Robertson
* Titan A.E., e Science-Fiction-Trickfilm
* 1. Sinfonie (Mahler), e Symphoni vum Gustav Mahler
* Titan (Rakete), e amerikanischi Trägerrakete
* Titan (Firma), e dytschi Firma, wo Schwerlastzugmaschine uf Basis vu Zugmaschine vu dr Marke MAN un Mercedes-Benz herstellt
* e Lastwage am End vu dr fuffziger Johre vu Krupp
* e Pick-Up vu Nissan fer de Automärkt vu dr USA
* Titan (Motorrad), e US-amerikanische Motorrad-Hersteller
* Titan (Spiel), e strategischs Brettspil
Hyperion

De Namme **Hyperion** bezaichnet
* ain vu de Titane us de grichische Mythologi, lueg Hyperion (Mythologi)
* de Sunnegott Helios (Binamme).
* ain vu de Söhn vun Priamos, dem Chönig vu Troja, lueg Hyperion (Troja)
* ä Mond vum Planet Saturn, lueg Hyperion (Mond) 
* ä Briefroman vu Friedrich Hölderlin - *Hyperion* oder *Der Eremit in Gricheland*, lueg Hyperion (Hölderlin)
* ä versepischi Dichtig vu John Keats, lueg ''Hyperion''
* ä Science Fiction-Roman vu Dan Simmons - Hyperion-Quadrologie
* ä britischs Chriegsschiff HMS Hyperion (1936-1940) 
* d'AmigaOS4- un Spile-Softwarefirma Hyperion Entertainment
* die vu 1908 bis 1910 in Münche erschineni Literaturzittschrift
* ä bedütende Hersteller vu Business Performance Management-Software, "Hyperion Solutions Management"
* d'Firma Hyperion Records us England
* de glichnmamig, 1991 gründet, New Yorker Verlag "Hyperion Books"
* der uf EU-Projekte spezialiseert, britisch Forschigsdienstlaister "Hyperion Ltd."
* die rumänisch Hochschuel "Universitatea Hyperion" in Bukarest
* die polnisch "Grupa Hyperion"
* s'NASA-Erdbeobachtigsgrät "Hyperion instrument"
* d'Nanotube-Firma "Hyperion Catalysis International"
Phoibe

**Phoibe** (altgriech. Φοίβη; lat. *Phoebe*; "die Helli", "die Lüchtendi" isch
* in de grichische Mythologi ä Binamme vu de Artemis 
* Phoibe (Titanin), ä Titani, Dochter vu de Gaia un vum Uranos, wo sich ihr Brueder Koios zum Maa gnu het
* Phoibe (Messenie), d'Dochter vum Leukippos, emene mythische Chönig vu Messenie, un d Frau vum Dioskur Polydeukes
* Phoebe (Sparta), d'Dochter vum mythische König Tyndareus vu Sparta, un de Leda, somit d'Schwester u. a. vu de Dioskure

Usserdem isch Phoebe/Phoibe
* Phoebe (Mond), nooch de Titani de Namme vum ä ussere Mond vum Saturn
* Phoebe (Vorname), ä im angelsäxische, speziell amerikanische, Ruum nit ganz seltene Vornamme
* Phoebe (Gattig), de Namme vu ere Pflanzegattig us de Familie vu de Lorbeergwäxe (*Lauracae*)
* Phoebe (Bibel), ä im Römerbrief erwähnti Diakoni us Kenchräa bi Korinth
PAN

**PAN** schteht fyr:

* s ISO 3166 un olympisch Länderkyrzel fyr Panama
* Kfz-Kennzeiche vum Londkreis Rottal-Inn.
* Personal Area Network
* Partido Acción Nacional de México, ä politisch Partei us Mexiko
* Partido de Avanzada Nacional, ä politisch Partei us Guatemala
* Polyacrylnitril
* Peroxiacetylnitrat
* Primary Account Number, Inschtitutsnummer fyr de internationale Kartezahlungsverkehr mit de Bankkundekarte

*Lueg au Pan (Begriffsklärung)
Ymir

De **Ymir**, identisch mit em Aurgelmir, isch in de nordische Mythologi s äldist Läbewese.

Er isch ä zwaigschlechtlicher Urzittriis gsi. Er isch entstande us de Vermischig vum Gletscheriis vu Niflheimr un us em Fir vu Muspelsheimr. Er het sich vu de Milch vu de Urchueh Audhumla ernährt. Wie er vu de Milch vu de Urchueh trunke gha het, isch er igschlofe un debi isch us sinem Schwaiß us sinere de Achselhöhli e Riis und e Riisin gwachse und sini baide Füess hen mitenand de Thrudgelmir zügt, e sexchöpfige Riis. 

Die erste Götter Odin, Vili un Ve hän ihn umbrocht un us sine Körperdaile d Welt baut: Us sinem Flaisch isch d Erde worre, us em Bluet s Meer, us de Zähn Stai un Felse, us sinem Hoor d Baim, us sine Augenbraue Midgard un us sinem Schädel de Himmel.  S Flaisch isch aber mädig worre un wo d Götter da bemerkt hen, hen si d Made gnoo un d Zwerge drus gmacht. Die vir Eckpunkt vum Himmel werre sit dem vu de Zwerge Nordri, Sudri, Austri un Vestri gstützt.

Zwüschet em Ymir und em indische Totegott Yama und em iranische Urkönig Yima bistönt Äänlichkait, wo uf e gmainsame indoeuropäische Uursprung hidüütet.

## Büecher
* Rudolf Simek: *Lexikon der germanischen Mythologie*. Stuttgart (3. Uflaag) 2006. ISBN 978-3520-36802-4
Skathi

**Skathi** bezaichnet:
*Skadi, ä Riis i de nordische Mythologi
*Skathi (Mond), ä Mond vum Planet Saturn
Eukelade (Mond)

D' **Eukelade** (Jupiter XLVII) isch ein vu de ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
S/2003 J 1 isch am 5. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna, Yanga R. Fernández un Henry Hsieh entdeckt worre un het am 30. März 2005 de offiziell Namme **Eukelade** (nooch ere Muse us de grichische Mythologi) vu de Internationale Astronomische Union IAU erhalde. 

## Bahndate
D'Eukelade umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 23.661.000 km in 746 Däg, 9 Stund un 22 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2721 uf. Mit ere Naigig vu 165,482° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. 

Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird Eukelade de Carme-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Carme, zuegordnet.

## Physikalischi Date
D'Eukelade besitzt ä Durmesser vu etwa 4 km. Ihri Dichti wird under de Anahm vume iberwigende Ufbau us silikatischem Gstai uf 2,6 g/cm3 gschätzt. Ihri schinbar Helligkait betrait 22,6m.

Wie bi allene ussere, chleine Jupitermönd sin die Date iber die physikalische Eigeschafte sehr usicher. Sälli Mönd sin so chlei, dass si au in dr gröschte irdische Teleskope numme e winzigs Liechtpünktli sin. Si sin au sowit ewegg vum Jupiter, dass keini vu dr bisherige Jupitersonde e Vorbiflueg undernumme het. Doher wird sich - es isch wohl uf längeri Zitt kei Sonde meh bim Jupiter - die schlecht Datelag au in de nächschte Johrzehnte nit ändere.
Hegemone (Mond)

D' **Hegemone** (Jupiter XXXIX) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
S/2003 J 8 isch am 8. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna un Yanga R. Fernández entdeckt worre.
De Mond het am 30. März 2005 de offiziell Namme **Hegemone** nooch ainere vu de Charite us de grichische Mythologi vu de Internationale Astronomische Union IAU erhalde. 

## Bahndate

Hegemone umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 23.947.000 km in 739 Däg, 14 Stunde un 24 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,3276 uf. Mit ere Naigig vu 155,214° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. 

Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird Hegemone de Pasiphae-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Pasiphae, zuegeordnet.

## Physikalischi Date
Hegemone het ä middlere Durmesser vu etwa 3 km.  Ihri Dichte under de Annahm vum ä Ufbau us silikatischem Gstai uf 2,6 g/cm3 gschätzt. Si wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 22,9m.
Kale (Mond)

D**'Kale** (Jupitermond XXXVII) isch ain vu de ussere Zwergmond vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
D'Kale isch am 9. Dezember 2001 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre un het zuenächst die vorläufig Bezaichnig S/2001 J 8 erhalde.

Daift worre isch de Mond uf d'Kale, aini vu de Charite us de grichische Mythologi. 

## Bahndate

D'Kale umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 23.217.000 km in 729 Däg, 11  Stund un 17 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2599 uf. Mit ere Naigig vu 164,996° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. 

Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird d'Kale de Carme-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Carme, zuegordnet. 

## Physikalischi Date
D'Kale besitzt ä Durmesser vu etwa 2 km. Ihri Dichte wird under de Anahm vum ä Ufbau us silikatischem Gstai uf 2,6 g/cm3 gschätzt.
Kale wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 23,0m.
Kallichore (Mond)

D' **Kallichore** (Jupiter XLIV) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
S/2003 J 11 isch am 6. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna un Yanga R. Fernández entdeckt worre isch am 30. März 2005 vu de Internationale Astronomische Union IAU uf de de offiziell Namme **Kallichore** daift worre.  Kallirrhoe isch ä Nymphe oder Muse us de grichische Mythologi.

## Bahndate
D'Kallichore umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 24.043.000 km in 764 Däg, 17 Stund un 31 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 02640 uf. Mit ere Naigig vu 165,501° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. 

Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird si de Carme-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Carme, zuegordnet. Kallichore isch s'usserst bekannt Mitglid vu de Gruppe.

## Physikalischi Date
D'Kallichore besitzt ä Durmesser vu etwa 2 km. Ihri Dichte wird under de Anahm vum ä Ufbau us silikatischem Gstai uf 2,6 g/cm3 gschätzt.
Kallichore wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 23,7m.
Megaclite (Mond)

D' **Megaclite** bzw. **Megaklite** (Jupitermond XIX) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
D'Megaclite isch am 25. November 2000 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Yanga R. Fernández un Eugene A. Magnier entdeckt un het zuenächst die vorläufig Bezaichnig S/2000 J 8 erhalde.

Daift worre isch der Mond uf d'Megaklite, ere Geliebte vum Zeus us de grichische Mythologi. 

## Bahndate
D'Megaclite umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 23.493.000 km in 752 Däg, 21 Stund un 7 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,4197 uf. Mit ere Naigig vu 152,769° isch d'Bahn retrograd, des haißt, der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. 

Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird Megaclite de Pasiphae-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Pasiphae, zuegordnet.

## Physikalischi Date
D'Megaclite besitzt ä Durmesser vu etwa 5,4 km. Ihri Dichte wird under de Anahm vum ä Ufbau us silikatischem Gstai uf 2,6 g/cm3 gschätzt.
D'Megaclite wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Ihri schinbar Helligkeit betrait 21,7m.

Wie bi allene ussere, chleine Jupitermönd sin die Date iber die physikalische Eigeschafte sehr usicher. Sälli Mönd sin so chlei, dass si au in dr gröschte irdische Teleskope numme e winzigs Liechtpünktli sin. Si sin au sowit ewegg vum Jupiter, dass keini vu dr bisherige Jupitersonde e Vorbiflueg undernumme het. Doher wird sich - es isch wohl uf längeri Zitt kei Sonde meh bim Jupiter - die schlecht Datelag au in de nächschte Johrzehnte nit ändere.
Pasiphae (Mond)

D**'Pasiphae** (au Pasiphaë oder Jupitermond VIII) isch ein vu dr grössere ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
D'Pasiphae isch am 27. Jänner 1908 vum Astronom Philibert Jacques Melotte entdeckt worre. 
Si isch erschtmols uf photographische Platte gfunde worre, wo in dr Naacht vum 28. Februar 1908 am Royal Greenwich Observatory (England) beliechtet worre sin. D'Undersuechig vu andere Platte het zeigt, dass des Objekt scho am 27. Jänner ufgnu worre gsi isch. Wil zuenächscht nit chlar gsi isch, ob es sich um e Asteroid oder Mond ghandelet het, het's die vorläufig Bezeichnig *1908 CJ* erhalde. Am 10. April het schliesslich d'Entdeckig vume achte Mond bim Jupiter bestätigt werre chänne. 

Daift worre isch der Mond uf d'Pasiphae, dr Gatti vum Minos un Mueder vum Minotauros us dr grichische Mythologi. 
Ihre offizielle Namme het si erscht 1975 erhalde, vorcher isch si as *Jupitermond VIII* bezeichnet worre.

## Bahndate
D'Pasiphae umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 23.624.000 km in 743 Däg, 15 Stund un 7 Minüte. D'Bahn wiist e starchi Exzentrizität vu 0,4090 uf. Mit ere Neigig vu 151,431° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu dr Rotationsrichtig vum Jupiter um dr Planet. 

D'Pasiphae isch die Nammenspatroni vu ere Gruppe vu Jupitermönd, wo sich uf ähnliche Bahne bewege. D'Pasiphae-Gruppe het 2005 drizehn bekannti Mitglider gha, wobi d'Pasiphae s'gröscht isch.

## Physikalischi Date
D'Pasiphae besitzt e middlere Durmesser vu guet 60 km.  Ihri Dichte wird under dr Anahm vum e Ufbau us silikatischem Gstei uf 2,6 g/cm3 gschätzt.
D'Pasiphae wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., numme 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Ihri schinbar Helligkeit betrait 17,0m.
Die mittlere Temperatur an ihrer Oberflächi betrait -102° Celsius.

## Weblink
* ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 68, p.373 (März 1908)
* ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 68, p.456 (April 1908)
* ''Publications of the Astronomical Society of the Pacific'', Vol. 20, No. 120, p.184 (Juni 1908)
* International Astronomical Union Circular #2846
Iokaste (Mond)

D' **Iokaste** (Jupitermond XXIV, latinisiert Iocaste) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
D'Iokaste isch am 23. November 2000 vu dr Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt,
Yanga R. Fernández und Eugene A. Magnier entdeckt worre un het zuenächscht die vorläufig Bezeichnig S/2000 J 3 erhalde.

Daift worre isch dr Mond uf dr Namme vu dr Iokaste, dr Mueder vum Oidipos us dr grichische Mythologi. 

## Bahndate
D'Iokaste umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 21.061.000 km in 631 Däg, 7 Stunde un 12 Minüte. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,2160 uf. Mit ere Neigig vu 149,429° isch d'Bahn retrograd, d. h., dr Mond beweggt sich entgege vu dr Rotationsrichtig vum Jupiter um dr Planet. 

Ufgrund vu ihre Bahneigeschafte wird d'Iokaste in dr Ananke-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Ananke, zuegordnet.

## Physikalischi Date
D'Iokaste besitzt e Durchmesser vu guet 5 km. Ihri Dichte wird under de Anahm vum e Ufbau us silikatischem Gstei uf 2,6 g/cm3 gschätzt.
D'Iokaste wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., numme 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Ihri schinbar Helligkeit betrait 21,8m.
Sinope (Mond)

D' **Sinope** (Jupitermond IX) isch ein vu dr usserschte bekannte Mönd vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
D'Sinope isch am 1. Juli 1914 vum Astronom Seth Barnes Nicholson am Lick Observatorium entdeckt worre. 

Daift worre isch der Mond uf d'Sinope, e Nymphe us dr grichische Mythologi, wo vum Zeus umworbe un vum Apollon entfüehrt worre isch.

Ihr offizielle Namme het si erscht 1975 erhalde, vorcher isch si eifach as *Jupitermond IX* bezeichnet worre, wil si de nünt entdeckt Mond bim Jupiter gsi isch. 

## Bahndate
Sinope umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 23.939.000 km in 758 Däg, 21 Stund un 36 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2495 uf. Mit ere Naigig vu 158,109° isch d'Bahn retrograd, des haißt, der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.

Sinope wird ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte de Pasiphae-Gruppe zuegrechnet.

## Physikalischi Date
Sinope besitzt ä middlere Durmesser vu etwa 38 km. Ihri Dichte wird under de Anahm vum ä Ufbau us silikatischem Gstai uf 2,6 g/cm3 gschätzt.
Sinope wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait  18,1m.

## Weblink
* Seth B. Nicholson, "Discovery of the ninth satellite of Jupiter", PASP '''26''' (1914) 197–198
Thelxinoe (Mond)

D' **Thelxinoe** (Jupiter XLII) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
S/2003 J 22 isch anno 2004 uf photographische Ufnahme entdeckt worre, wo am 9. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna, 
Brett Gladman, John J. Kavelaars, Jean-Marc Petit un Lynne Allen gmacht worre sin. Der Mond hwt am 30. März 2005 de offiziell Namme **Thelxinoe**  vu de Internationale Astronomische Union IAU erhalde. 

## Bahndate
Thelxinoe umchraist Jupiter ime middlere Abstand vu 21.162.000 km in 628 Däg un 43 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2206 uf. Mit ere Naigig vu 151,417° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. 

Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird Thelxinoe de Ananke-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Ananke, zuegordnet.

## Physikalischi Date
Thelxinoe besitzt ä Durmesser vu etwa 5,2 km. Ihri Dichte wird under de Anahm vum ä Ufbau us silikatischem Gstai uf 2,6 g/cm3 gschätzt.
Kalyke wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 23,5m.
Scott S. Sheppard

Dr **Scott S. Sheppard** isch e Astronom im *Department of Terrestrial Magnetism* (Abdeilig fier Erdmagnetismus) bi dr Carnegie Institution for Science.  Er het am Institut fier Astronomi bi dr Universität vu Hawaii anno 2004 bim David C. Jewitt promoviert het. 

Domols her dr Sheppard bsunders d'Mönd vu dr ussere Planete vum Sunnesystem erforscht un isch sinerzitt an dr Entdeckig vu viilene chleine, liechtschwache Mönd vum Jupiter, Saturn, Uranus un Neptun bedeiligt gsi.

Usserdem isch er bi dr Entdeckig vum zweite bekannte trojanische Asteroid in dr Neptunbahn   bedeiligt gsi.

## Weblink
* Im Scott Sheppard si web site bi dr Carnegie Institution for Science.
S/2003 J 4

**S/2003 J 4** isch ein vu de ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
S/2003 J 4 isch am 5. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna, Yanga R. Fernández un Henry H. Hsieh entdeckt worre. Der Mond het noch kai offizielle Namme erhalde – bi de Jupitermonde sin des in de Regel wiblichi Gstalte us de grichische Mythologi – sundern wird entsprechend vu de Systematik vu de Internationale Astronomische Union IAU vorläufig als S/2003 J 4 bezaichnet. 

## Bahndate

S/2003 J 4 umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 23.930.000 km in 755 Däg, 5 Stund un 46 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,3618 uf. Mit ere Naigig vu 149,581° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. 

Ufgrund vu sine Bahnaigeschafte wird S/2003 J 4 de Pasiphae-Gruppe, bnennt nooch em Jupitermond Pasiphae, zuegordnet.

## Physikalischi Date
S/2003 J 4  besitzt ä Durmesser vu etwa 2 km. D'Dichti vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch.
Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Si schinbari Helligkait betrait 23,0m.
Wehr

De Usdruck **Wehr** bezaichnet folgendes:
* Wehr (Wasserbau), ä wasserbaulichi Irichtig zum Staue vu Wasser
* Widerstand, Verteidigig (*sich zur Wehr setze*)
* e Waffe (veraltet), Schutzirichtig (vgl. Liedtext vom Martin Luther; „Ein feste Burg ist unser Gott, ein gute Wehr und Waffen...“)
* Umgangssprooch oder Churzform fer Firwehr
* es alts dütsches Flächemass im Bergbau

**Wehr** bezaichnet folgendi Ortschafte:
* Wehr (Baden), ä Stadt im Landchrais Waldshuet in Bade-Württebärg, Dütschland
* Wehr (Eifel), ä Gmai im Landchrais Ahrwiler in Rhinland-Pfalz, Dütschland
* Wehr, en Ortstail vo de Gmaind Palzem, Rhyland-Pfalz, Dütschland
* Wehr, en Ort i de Gmaind Selfkant, Nordrhy-Westfale, Dütschland

* Wehrhalden, en Ortstail vo de Gmaind Herrischried, Bade-Württebärg, Dütschland

**Wehr** isch de Familiename vo folgende Persone: 
* Albert Wehr (1895–1987), en dütsche Politiker (SPD)
* Elke Wehr (1945/6–2008), e dütschi Übersetzeri
* Elke Wehr (Schauspielerin) (* 1968), e dütschi Schauspileri
* Gerhard Wehr (* 1931), en dütsche evangelische Theolog und freie Schriftsteller
* Gunhild von Schönau-Wehr (1891–1981), e dütschi Maleri
* Hans Wehr (1909–1981), en dütsche Arabist
* Julius Wehr, en preußische Landrat
* Lothar Wehr (* 1958), en katholische Theolog
* Marcel Wehr (* 1990), en dütsche Fueßballspiler
* Marco Wehr (* 1961), en dütsche Physiker und Tänzer
* Mathias Wehr (* 1984), en dütsche Dirigent und Klarinettist
* Matthias Wehr (1892–1967), en dütsche katholische Theolog, vo 1951 bis 1966 Bischof vo Trier
* Norbert Wehr (* 1956), en dütsche Publizist
* Oskar Wehr (1837–1901), en dütsche Ritterguetsbsitzer und Politiker (NLP), MdR
* Otto Wehr (1886–1960), en dütsche evangelische Pfarrer, Superintendent und Persönlichkeit vo de Bekännende Chirche im Saargebiet
* Philipp Wehr (1906–1960), en dütsche Politiker (SPD)
* Sabine Wehr-Hasler (* 1967), e dütschi Snowboarderi

**Lueg au:**
* Wehrchille St. Arbogast, e Chille z Muttenz im Kanton Basel-Land, Schwiz
* Wehrmacht, d Bezaichnig för d Armee im nationalsozialistische Dütschland
* Wehra, en Fluss im südwestliche Südschwarzwald, Bade-Württebärg, Dütschland
* Wer
* Ver
Kore (Mond)

D **Kore** (Jupitermoo XLIX) isch ain vu de ussere Zwergmonde vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
D Kore (S/2003 J 14) isch am 8. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt und Jan Kleyna entdeckt worre. Der Mond isch noch de griechische Göttin Kore binennt, sini Entdeckigsbinennig vu de Systematik vu de Internationale Astronomische Union IAU isch S/2003 J 14 bezaichnet. 

## Bahndate
D Kore umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 24.011.000 km in 779 Däg, 4 Stunde un 19 Minute. D Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,3351 uf. Mit ere Naigig vu 144,529°  isch d Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet. 

Ufgrund vu sine Bahnaigeschafte wird d Kore de Pasiphae-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Pasiphae, zuegordnet.

## Physikalischi Date
D Kore besitzt ä Durmesser vu etwa 2 km.  D Dichti vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch. Si wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert.

Wie bi allene ussere, chleine Jupitermönd sin die Date iber die physikalische Eigeschafte sehr usicher. Sälli Mönd sin so chlei, dass si au in dr gröschte irdische Teleskope numme e winzigs Liechtpünktli sin. Si sin au sowit ewegg vum Jupiter, dass keini vu dr bisherige Jupitersonde e Vorbiflueg undernumme het. Doher wird sich - es isch wohl uf längeri Zitt kei Sonde meh bim Jupiter - die schlecht Datelag au in de nächschte Johrzehnte nit ändere.
David C. Jewitt

De **David C. Jewitt** (* 1958 z London) isch Professor fer Astronomi an de University of Hawaii. 

Jewitt het 1979 an de University of London gradueert un 1980 am California Institute of Technology promoveert. 

Sini Forschige beschäftige sich vor allem mit de Objekt im ussere Sunnesystem un de physikalische Aigeschafte vu Komete. Zämme mit dr amerikanische Astronomin Jane Luu, het er 1992 s erscht Kuipergürtel Objekt entdeckt.
Dribernus isch er an de Entdeckig vu mehrere chlaine Mond vum Planet Jupiter bedailigt gsi. 

## Weblink
* Websyte vom D. Jewitt
S/2003 J 19

**S/2003 J 19**  isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.

## Entdeckig
S/2003 J 19 isch am 6. Februar 2003 vu dr Astronome Brett Gladman, Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna, John J. Kavelaars, Jean-Marc Petit un Lynne Allen entdeckt worre.
Säller Mond het noch kei offizielle Namme erhalde – bi dr Jupitermönd sin säll in dr Regel wiblichi Gstalte us dr grichische Mythologi – sundern wird nooch dr Systematik vu dr Internationale Astronomische Union IAU vorläufig als S/2003 J 10 bezeichnet.

## Bahndate
S/2003 J 19 umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 23.533.000 km in 740 Däg, 10 Stunde un 5 Minute. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,2478 uf. Mit ere Neigig vu 165,153  isch d'Bahn retrograd, d. h., säller Mond beweggt sich entgege vu dr Rotationsrichtig vum Jupiter um dr Planet. 

Ufgrund vu sine Bahneigeschafte wird S/2003 J 19 dr Carme-Gruppe, benennt nooch em Jupitermond Carme, zuegordnet.

## Physikalischi Date
S/2000 J 19  besitzt e Durmesser vu öppe 2 km. D'Dichti vu 2,6 g/cm3 isch e blossi Muetmassig, falls dr Mond iberwigend us silikatischem Gstei ufbaut isch.
Er wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloss 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Si schinbari Helligkait betrait 23,7m.
Durchmesser

De **Durmesser** (grich. *Diameter*) isch d'Entfernig zwische de Schnittpunkte vume Chrais mit ere Gerade, wo dem si Middelpunkt schnidet. De Durmesser vu ere Chugle ergit sich, wenn sälli dur s'Chuglezentrum gschnitte wird, wobi uf de Schnittflächi widerum ä Chrais entstoht.
D'Hälfti vume Durmesser nennt mer Radius. Durmesser isch nit Querschnitt.

S'Verhältnis Umfang (*U*) vume Chrais zum Durmesser isch d'Chraiszahl \pi (*pi*), si isch ugfähr 3,1415926536. D'Formle fer de Durmesser (*d*) lutet: d = \frac{U}{\pi}.

In de Metallverarbaitig cha zum Bispil de Durmesser vu ere Bohrig oder vume Bolze mit em geaignete Messmittel gmesse werre. Dodezue isch s'gmessen Maß mit de Agab uf de Konstruktionszaichnig z'vergliche. De Durmesser entspricht debi im größte Maß, wo rächtwinklig zue de Bohrigs- oder Bolzeax gmesse wird.

Chugeldurmesser werre au bi Sunne, Planete oder Monde agä, wo jewils ä annächerndi Chugle darstelle.

Ä Verallgmainerig isch de Durmesser vume metrische Ruum *M* in de Mathematik. Er isch defineert als s'Supremum vu alle Abständ vu je zwai Punkt vum Ruum,
:
\operatorname{diam}(X) := \sup\{d(x,y):x,y\in X\}

Fer Chraise un Chugle in Euklidische Rüüm stimmt sälli Definition mit em obe gnennte geometrische Begriff iberi.
Oberfläche

De Begriff **Oberflächi** bezaichnet

* d Flächi vu ere Flüssigkait, wo de Flüssigkaitsspiegel markiert; fer die physikalisch-chemische Aspekte lueg Grenzflächi.
* d'Gsamthait vu de Fläche, wo ä physikalische Körper vu usse begrenze. (Spezialfall: die zwaidimensional Grenzi zum Ussere vume drideimensionale geometrische Körper). 
* d'Größi vu de Oberflächi - de Flächeinhalt - gmesse in ere Flächeainhait
* in de Möbelindustri ä dünne Belag fer d'Versiegelig vum Korpus gege usseri Iflüss.
* im Maschinebau ä dünni Schicht uf eme Trägermetall. Maistens zum Schutz vor Korrosion, us optische Gründe, als Verschliißschutz usw. 
* Benutzerschnittstelle am Computer/ Display (maistens Benutzeroberflächi, au GUI gnennt).

Es isch z'bedenke, dass de Begriff vu de Oberflächi nit so chlar defineert isch, wie mer naiv anämme chännt.
Die erste baide Definitione werre spätistens im mikroskopische Beriich problematisch.
Do wird's uchlar, was als Oberflächi anzsähe isch, denn ä „Begrenzig vum Körper“ isch nimmi z'entdecke. D'Oberflächeatome sin kaini scharf begrenzte Chugle.
Liicht iz'sähe isch die Problematik z. B. au bi Wolke oder de Sunne.