open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bestechlichkeit

**Bestächligkäit** isch e Verhalte, wo öbber vo öbber anderem Vordäil bechunnt, sige si materiell oder immateriell, und denn für dä öbbis macht, wo dä kä Rächt druf het. D Bestächig isch moralisch verwärflig und in Rächtsstaate au e Verbräche. Si schaadet dr Wirtschaft und dr Gsellschaft und isch vor allem dört verbräitet, wo die öffentligi Kontrolle über Lüt in Verdrauensposizioone schwach isch. 

Näbe anderem korrupte Verhaltenswiise wie Bestächig, Usnütze vo Vordäil und öbberem s Usnütze vo Vordäil duureloo isch d Bestächligkäit vo Persoone, wo am Gschäfts- und Rächtsvercheer däilnäme, e Gfoor für s Verdraue, ass sich d Behörde und d Undernääme im Wettbewärb aaständig benäme. Dorum isch d Bestächig e Stroofdaat in Rächtsstaate. Bsundrigs sträng wird d Bestächlikäit vo Richter bestrooft, wäge iirere bsundrige Posizioon im Stroofbrozäss, wo die ganzi Rächtsstaatlikäit cha in Gfoor bringe.
Gen

As **Gen** bezäichnet mä mäistens en Abschnitt uf dr DNS, wo d Grundinformazioone zur Härstellig von ere biologisch aktive RNA enthaltet. Bim Brozäss vo dr Dranskripzioon wird e komplementäri Kopii vom codogene Strangeabschnitt in dr Form von ere RNA härgstellt.

Es git verschiideni Arte vo RNA. Bi äim Däilvorgang vo dr Proteinbiosynthese, dr Translazioon, wird d Sekwänz vo de Aminosüürene vo de Protein vo dr mRNA abglääse. D Protein übernäme im Körper jedes sini spezifische Funkzioone, wo d Merkmol chönne usbrääge. Dr Aktiwidäätszuestand vom ene Gen und wie es sich usbrägt, cha in äinzelne Zälle verschiide reguliert wärde.

Allgemäin wärde Gen au as **Erbaalaage** oder **Erbfaktore** bezäichnet, wil si d Erbinformazioon in sich drääge, wo dur d Reprodukzioon an d Noochkomme witergee wird. Wie Gen ufbaut si, was iiri Funkzioon isch und wie si vererbt wärde, wird in dr Genetik erforscht. Dr ganze Erbinformazioon von ere Zälle säit mä Genom.

## Litratuur
* Ernst Peter Fischer: *Geschichte des Gens*. Fischer, Frankfurt 2003, ISBN 3-596-15363-8
* Benjamin Lewin: *Molekularbiologie der Gene*. Spektrum Akademischer Verlag, Häidelbärg 2002, ISBN 3-8274-1349-4 (dütsch)
* Benjamin Lewin: *Genes 8*. Pearson Prentice Hall, London 2004, ISBN 0-13-143981-2 (änglisch)
* Inge Kronberg: *Welche Gene machen den Menschen zum Menschen?* In: *Biologie in unserer Zeit.* 34.2004,4, S. 206–207, 

## Weblingg

* vcell.de: ''Der lange Weg zum Gen: Meilensteine''
* 
** . Pressemitteilung Universität Freiburg, 3. Septämber 2008
* Joachim Bauer: swr.de: ''Aus der Werkstatt der Evolution – Neue Erkenntnisse über die Gene''. Vortrag in der SWR 2-Sendereihe *Aula*, 23. Novämber 2008 (*Real Audio* öbbe 30 Min. – Manuskript öbbe 6 Site)
* genecards.org: ''Human Gene Database'' (änglisch)
* Michael Stang: deutschlandfunk.de: ''Gehackte Gene''. Deutschlandfunk, *Wissenschaft im Brennpunkt*, 3. Oktober 2014. Zum Datenschutz der „genetischen Privatsphäre“
Genetik

D **Genetik** (modärni Wortschöpfig zu griechisch γενεά *geneá* ‚Abstammig‘, γένεσις *génesis* ‚Ursprung‘) oder **Vererbigsleer** isch ä Däilgebiet vo dr Biologii. Si befasst sich mit de Gsetzmäässigkäite und de materielle Grundlaage vo dr Usbildig vo erblige Merkmol und em Witergee vo Erbaalaage (Gen) an die neggsti Generazioon (Vererbig).

Es isch nid ser lang här, sit mä wäiss, ass indiwiduelli Merkmol über meereri Generazioone äwäg witergee wärde; d Vorstellige vo sonige natürlige Vererbigsbrozäss si erst im 18. und früeje 19. Joorhundert entstande. As Begründer vo dr Genetik gältet dr Augustinermönch und Hilfsleerer Gregor Mendel, wo in de Joor 1856 bis 1865 im Gaarde vo sim Chlooster süstematisch Chrüzigsexperimänt mit Ärbsli gmacht het und die statistisch usgwärtet het. So het er d Reegle entdeggt, wo spööter noch iim dr Naame Mendelschi Reegle bechoo häi, in dr Wüsseschaft allerdings erst im Joor 1900 rezipiert und bestäätigt worde si. Dr Beriich vo dr Genetik, wo hüte bi witem am wichdigste isch, isch d Molekulargenetik, wo in de 1940er Joor entstande isch und sich mit de molekulare Grundlaage vo dr Vererbig befasst. Us iire isch d Gentechnik choo, wo d Erkenntniss vo dr Molekulargenetik braktisch aagwändet wärde.

## Litratuur
* François Jacob: *La logique du vivant: Une histoire de l'hérédité.* Gallimard, Bariis 1971, dütsch: *Die Logik des Lebenden.* Fischer, Frankfurt am Main 1972, Nöiusgoob 2002
* Wilfried Janning, Elisabeth Knust: *Genetik.* 2. Uflaag, Thieme, Stuttgart 2008
* William S. Klug, Michael R. Cummings, Charlotte A. Spencer: *Genetik.* 8. Uflaag, Pearson Studium, Münche 2007
* Katharina Munk (Hrsg.): *Taschenlehrbuch Biologie: Genetik*, Thieme, Stuttgart 2010
* Hans-Jörg Rheinberger, Staffan Müller-Wille: *Vererbung – Geschichte und Kultur eines biologischen Konzepts*, Fischer, Frankfurt am Main 2009

## Weblingg
* Deutsche Fassung von "DNA from the Beginning" des Dolan DNA Learning Center
* Genetic Science Learning Center – University of Utah (ängl.), Gwünner vom *Science Prize for Online Resources in Education*.
* Michael Stang: deutschlandfunk.de: ''Gehackte Gene''. Deutschlandfunk, *Wissenschaft im Brennpunkt*, 3. Oktober 2014. Zum Datenschutz der „genetischen Privatsphäre“

## Fuessnoote
Gregor Mendel

**Gregor Johann Mendel** (tschechisch *Řehoř Jan Mendel*; Geburtsnaame *Johann Mendel*; * 20. Juli 1822 z Heinzendorf, hüt en Ortsdäil vo Vražné bi Odrau, Ööstriichisch-Schlesie; † 6. Januar 1884 z Brünn) isch e katholische Ordensbriester (OESA) gsi und e bedütende Naturforscher, wo d Vererbigsreegle entdeckt het, wo mä spööter noch iim die mendelsche Reegle benennt het. Er wird dorum vilmol as dr «Vater vo dr Genetik» bezäichnet.

## Si Lääbe und Wärk
Dr Mendel isch uf s Gümnasium z Troppau und het denn an dr Olmützer Uniwersidäät Filosofii studiert.  1843 as Postulant bi de Augustiner-Eremite vo dr Abtei St. Thomas z Alt Brünn ufgnoo worde. Bim Franz Diebl (1770–1859) an dr Filosofische Leeraastalt z Brünn het er d Chrüzigstechnik, d Uslääsi und d Soomevermeerig gleert. 1847 isch er zum Briester gweiht worde.  1849 het er e Stell as Ushilfleerer am k. k. Gümnasium z Znaim (hüte Znojmo) bechoo und Mathematik und Griechisch unterrichdet. 1854 het gäigneti erbkonstanti Sorte vo Ärbsli afo brüefe und uslääse. 1866 het er d Resultaat vo sinere Forschig veröffentligt, het aber us dr wüsseschaftlige Fachwält kuum e Reakzioon bechoo, was en aber nid gstöört het. 1868 isch er zum Abt gweelt worde.

## Rezepzioon
Si Wärk isch denn in d Vergässehäit groote, bis noch dr Duplizierig vo sine Erkenntniss dur e Hugo de Vries and Carl Correns. Wo im Mendel sini Schrifte denn widerentdeggt worde si, häi die bäide si Aaspruch druf, ass är dr erst gsi isch, anerkennt.

## Wärk
* *Versuche über Pflanzen-Hybriden.* In: *Verhandlungen des naturforschenden Vereines in Brünn.* Band IV (Abhandlungen 1865), Brünn 1866, S. 3–47. ; (Volltext)
* *Versuche über Pflanzenhybriden. 2 Abhandlungen 1865 und 1869*. Herausgegeben von Erich von Tschermak-Seysenegg. Nachdruck in der Reihe *Ostwald's Klassiker der exakten Wissenschaften*. Verlag Harry Deutsch, Frankfurt am Main 2000, ISBN 3-8171-3121-6, (Volltext)

## Litratuur
* Robin M. Henig: *Der Mönch im Garten. Die Geschichte des Gregor Mendel und die Entdeckung der Genetik.* Argon, Berlin 2001, ISBN 3-87024-528-X.
* 
* Rolf Löther: *Wegbereiter der Genetik. Gregor Johann Mendel und August Weismann.* Deutsch, Frankfurt am Main / Thun 1990, ISBN 3-8171-1130-4.
* Luca Novelli: *Mendel und die Antwort der Erbsen*. Arena, Würzburg 2009, ISBN 978-3-401-06182-5.
* 
* Eckart Roloff: *Der Erbsenzähler, der seiner Zeit voraus war.* In: Eckart Roloff: *Göttliche Geistesblitze. Pfarrer und Priester als Erfinder und Entdecker.* 2.,&nbsp;aktualisierte Ausgabe. Wiley-VCH, Weinheim 2012, ISBN 978-3-527-32864-2, S. 255–277.

## Weblingg

* 
* 
* Kurzbiografie (englisch) im Virtual Laboratory des Max-Planck-Instituts für Wissenschaftsgeschichte
* digitale Quellen im Volltext im Virtual Laboratory des Max-Planck-Instituts für Wissenschaftsgeschichte
* www.mendelweb.org *Versuche über Pflanzen-Hybriden.* Mendels Originaltext von 1865
* Mendelianum im Mährischen Museum, Brünn
* Porträt G. J. Mendel mit Abt-Insignien und Franz-Joseph-Orden, Mendel-Museum, Brünn (Tschechien)
* Weblernkurs zu den mendelschen Regeln mit Erfolgskontrolle

## Fuessnoote
Eizelle

D **Äizälle** (, Meerzaal: **') oder **Oocyte*' (gr. *Oos*, Äi;  *kytos* ‚Zälle‘) isch die wiibligi [[Keimzelle|Käimzälle]] vo [[Heterogam|zwäigschlächtlige]] [[Lebewesen|Lääbewääse]]. Si isch Däil vo dr generative Vermeerig dur [[Oogamie|Oogamii]] und enthaltet alli [[Genetik|genetische]] Aalaage vom wiiblige Lääbewääse, wo an d Noochkomme witergee wärde. D Äizälle si [[haploid]]i [[Zelle (Biologie)|Zälle]], das häisst si enthalte nume äi Satz vo [[Chromosom]]e.

Wääred dr männlig [[Gamet]], z. B. s [[Spermium]], nume Kärn-[[Desoxyribonukleinsäure|DNA]] bi dr Bildig vo dr [[Zygote]] biistüürt, liiferet d Äizälle mäistens die allgemäini zelluläri Umgääbig wie s [[Cytoplasma]] und d [[Organell]]e, wo sich din befinde.

In de [[Mitochondrium|Mitochondrie]] und bi Pflanze au in de [[Plastid]]  het s ebefalls DNA, wo mäistens nume vo dr Mueter vererbt wird.

Bi Pflanze reedet mä nid vo Äizälle, sondern vo wiiblige Gamete. Si si mäistens wie d Äizälle vo de Dier wääsentlig gröösser as die männlige Käimzälle.

Vilmol brucht mä s Wort Äi für d Äizälle. So säit mä Äiläiter, Äisprung usw. Gnau gnoo isch en Äi aber s früeje Stadium vo dr sälbständige Furtentwigglig ([[Ontogenie|Ontogenii]]) vom ene [[Ovipar]], eme Dier wo Äier läit. Es enthaltet näben dr Äizälle Näärstoff und e Schaale, wo s ganze Äi schützt.
== Litratuur ==
* Karl Ernst von Baer: *De ovi mammalium et hominis genesi.* St. Petersburg 1827
* Karl Ernst von Baer: *Commentar zu der Schrift: De ovi mammalium et hominis genesi.* In: *Heusinger's Zeitschrift für organische Physik.* Bd. 2, 1828, S. 125–193.
* Erich Blechschmidt: *Wie beginnt das menschliche Leben? Vom Ei zum Embryo.* Stein am Rhein 1989, ISBN 3-7171-0653-8.
* Gerhard Wagenitz: *Wörterbuch der Botanik.* 2. Uflaag, Spektrum Akademischer Verlag, Häidelbärg/Berlin 2003, ISBN 3-8274-1398-2.
* Thomas Schmuck: *Baltische Genesis. Die Grundlegung der Embryologie im 19. Jahrhundert.'' Aachen 2009 

## Fuessnoote


## Weblinks

* Pflanzliche Eizelle steuert ihre Befruchtung
St. Niklausen

**St. Niklausen** isch de Name vo däne Ortschafte:
* St. Niklausen LU, en Ortsteil vo de Gmeind Horb im Kanton Lozärn, Schwiz
* St. Niklausen OW, en Ortsteil vo de Gmeind Chärns, Kanton Obwalde, Schwiz

**Lueg au:**
* St. Niklaus
* Sankt Nikolaus
St. Niklaus

**St. Niklaus** isch de Name vo däne Ortschafte:
* St. Niklaus VS, e politeschi Gmeind und en Ortschaft im Bezirk Visp, Kanton Wallis
* St. Niklaus BE, en Ortschaft uf em Gebiet vo de Gmeinde Meerzlige u Bämung Verwautigs-Chreis Seeland u Bieu, Kanton Bärn
* St. Niklaus SO, en Ortsteil vo de Gmeind Fäubrunne-Sank Niklaus im Bezirk Läbere, Kanton Soledurn

**St. Niklaus** isch de Name vo däne Pfarrcherche oder Pfarreie:
* e Pfarrcherche und Pfarrei z Zaniglas im Bezirk Visp, Kanton Wallis
* e Pfarrcherche z Hombrächtike im Kanton Zöri

**Lueg au:**
* St. Niklausen
* Sankt Nikolaus
Nikolaus von Myra

Dr **Nikolaus vo Myra** (altgriech. Νικόλαος Μυριώτης, *Nikolaos Myriotes;* * zwüsche 270 und 286 z Patara; † 6. Dezember 326, 345, 351 oder 365) isch aine vo de bekanntiste Heilige vo de Ostchile und de latinische Chile. Sin Gedänktag, de 6.&nbsp;Dezember, wird im gsamte Christetum mit verschidnige Brüüch gfiired; lueg öppe Samichlaus und Chlausjage.

De Nikolaus isch jung zum Priester gwait worde und spöter Bischof z Myra in Lykie gsii. Das lit in Chliiasie, i de hüttige Türkei, wo doozmol vo Grieche besidled und en Tail vom römische, spöter vom byzantinische Riich gsii isch. De Nikolaus söll sis Vermöge, won er gerbt hät, under de Arme vertailt und lut de Legände, e paar Wunder bewirkt ha. Er isch noch sim Tod i de Chile z Myra biigsetzt worde.

Im Johr 1087 sölled italienischi Kauflüt, churz vor de Eroberig dur d Seldschuke vo de Stadt Myra, wo hüt Demre haisst, de Sarkophag i de St.-Nikolaus-Chile ufbroche und d Gebai vom hailige Nikolaus use gno ha. Si heged die Reliquie dänn i ihri Haimet uf Bari öberfüert, wo si hüt no in ere äxtra dodefür baute Chile verehrt wärded.

## Weblink

* 

## Fuessnoote
Gamet

**Gamete**, au as **Gschlächtszälle** oder **Käimzälle** bezäichnet, si haploidi Zälle, wo vo Lääbewääse, wo sich gschlächtlig furtpflanze, mäistens in bsundrige Organ erzügt wärde. Wenn sich zwäi Gamete veräinige, entstoot e diploidiZygote, und us dere cha e nöis Indiwiduum entstoo. D Veräinigung vo de Gamete wird as *Gschlächtsvorgang* oder *Gametogamii* bezäichnet.

## Dr Vordäil vo dr gschlächtlige Furtpflanzig
Dr Vordäil vo dr gschlächtlige Furtpflanzig bestoot din, ass verschiideni Genom nöi kombiniert wärde und eso die genetischi Vilfalt vo de Indiwidue von ere Art gröösser wird. Dä Effekt isch denn bsundrigs grooss, wenn verhinderet wird, ass Gamete vom gliiche *Indiwiduum* mitenander verschmelze wie s z. B. bi vile Pflanze mit zwäigschlächtlige Blüete mööglig isch, wo sich sälber chönne bestöibe. Für das git s verschiideni Baarigstüpe wo sich in iire füsiologische Äigeschafte underschäide und vilmol au in iirer Gstalt. Bi de mäiste vo dene Arte git s zwäi Baarigstüpe, z. B. d Äizälle und s Spermium vo de Dier, es git aber au Arte mit mee as zwäi Baarigstüpe.

## D Organ wo Gamete bilde
D Organ, wo in ene d Gamete broduziert wärde, wärde bi Dier as Gonade bezäichnet und bi Pflanze und Bilz Gametangie. Wemm mä noch em Gschlächt will differenziere, säit mä de wiiblige Gonade Eierstöck (Ovar) und de männlige Hoode (Testikel) und die wiiblige Gametangie bezäichnet mä as Archegonie oder Oogonie und die männlige as Antheridie.

## Fuessnoote
Genom

As **Genom** oder **Erbguet** vom ene Lääbewääse oder vom ene Wiirus bezäichnet mä alli materielle Drääger vo de vererbbare Informatioone zämme von ere Zälle bzw. vom ene Wirus: Chromosome, Desoxyribonukleinsüüri (DNA) bzw. Ribonukleinsüüri (RNA) bi RNA-Wirus, wo bin ene RNA anstatt vo DNA as Informazioonsdrääger dient. Im abstrakte Sinn verstoot mä under Erbguet alli vererbbare Informazioone zämme.

## D Bezäichnig «Genom»
D Bezäichnig *Genom* isch 1920 vom Botaniker Hans Winkler brägt worde. S Däilgebiet vo dr Genetik, wo sich mit dr Erforschig vom Ufbau vo Genom und de Wäggselwirkige zwüsche Gen befasst, wird as *Genomik* (ängl. *genomics*) bezäichnet.

## D DNA-Sekwenzierig
D DNA vo Genom vo verschiidene Organisme, wo äntwääder für die medizinisch-farmazöitischi oder die aawändigsorientierti Forschig oder au für d Grundlaageforschig relewant si, si fast vollständig sekwenziert worde, was nid s Gliiche isch wie s Entschlüssle wie män em vilmol säit. Mä het iiri Basesekwänz uusegdunde und die über s Internet zuegänglig gmacht.

## Litratuur
*Ernst Peter Fischer: Das Genom. Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main 2002,2004, ISBN 3-596-15362-X.
* Martin Mahner & Michael Kary (1997): *What Exactly Are Genomes, Genotypes and Phenotypes? And What About Phenomes?* In: *Journal of Theoretical Biology.* Bd. 186, S. 55–63. PMID 9176637 
*     Ernst-Ludwig Winnacker: Das Genom. Möglichkeiten und Grenzen der Genforschung. Eichborn, 2002, ISBN 3-8218-3931-7.

## Fuessnoote


## Weblinks
Sankt Nikolaus

Mit **Sankt Nikolaus** isch maischtens de Nikolaus vo Myra (3./4. Jh. n. Chr.), en griechisch-byzantinische Bischof gmaint.

**Sankt Nikolaus** oder **St. Nikolaus** isch de Name vo däne Ortschafte:
* *Sandichlaus*, en Ortsdail vu Opfige bi Friburg im Brisgau, Bade-Würtebärg
* *St. Nikolaus*, en Ortsdail vu de Gmaind Langenau, Alb-Donau-Chrais, Bade-Würtebärg
* *St. Nikolaus*, en Ortstail vo Großrosseln bi Saarbrücken, Saarland

* *Sankt Nikolaus*, en Ortstail vo Güssing, Burgeland
* *St. Nikolaus*, en Stadttail vo Innsbrugg, Tirol
* *St. Nikolaus*, en Ort bi Matrei, Bezirk Lienz, Osttirol

* *St. Nikolaus/Eggen*, e Fraktion vo Deutschnofen, Südtirol
* *St. Nikolaus*, e Fraktion vo Kaltern, Südtirol
* *St. Nikolaus*, e Fraktion de Ulten, Südtirol

* *Liptau-Sankt-Nikolaus*, isch de dütschi Name vo de Stadt *Liptovský Mikuláš* i de Slowakei
* *Groß Sankt Nikolaus*, isch de dütsch Name vo de Stadt *Sânnicolau Mare* z Rumänie

**Sankt Nikolaus** oder **St. Nikolaus** chan witers bedüte:
* Sankt Nikolaus (Kantate), e Kantate vom Benjamin Britten
* St. Nikolaus, e Barockchile z Prag, Tschechie

**Lueg au:**
* St. Niklaus
* St. Niklausen
Bellenberg

**Böllaberg** (amtlich *Bellenberg*) ischt a Gmoed em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Böllaberg leit eschtlich vo dr Iller, 15 Kilometer sidlich vo Ulm. Vo dr Gmarkong send 51,9 % Landwirtschaftsfleche, 6 % Wald, 37,6 % Sidlongsfleche ond 4,5 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Böllaberg ghered koene weitere Ortsdoel. Böllaberg grenzt an Neu-Ulm ond Pfaffenhofen an der Roth.

## Gschicht
Em Johr 1302 wud zom erschte Mol en *Cunrat der Bellenbergaer* gnennt.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 6,2&nbsp;% gleäge.

## Religion
78,8&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 11,8&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Böllaberg ghert zua koenere Verwaltonsgmoeshaft. D Birgermoeschtere vo Böllaberg ischt d Simone Vogt-Keller .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Böllaberg ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* www.gemeinde-bellenberg.de
* 
* 

## Fuaßnota
Buch (Schwaben)

**Buach** (amtlich *Buch*) ischt a Markt em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Buach leit Dal vo dr Roth, rund 23 km sideschtlich vo Ulm. Vo dr Gmarkong send 62,4 % Landwirtschaftsfleche, 26,9 % Wald, 9,7 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Buach ghered d Derfer Buach, Christertshofen, Dietershofen b.Illertissen, Ebersbach, Gannertshofen, Nordholz, Obenhausen, Rennertshofen ond Ritzisried, d Weiler Engenhof, Friesenhofen, Halbertshofen, Imberg ond Waldreichenbach ond d Gheft Hetzenmühle, Lehenmühle, Riedmühle, Siede ond Untermühle. Buach grenzt an s gmoedfrei Gebiat *Roggenburger Forst* ond dr Landkreis Unterallgäu.

## Gschicht
Buach ischt om 1160 an d Herra vo Nuiffa komma ond 1342 an d Wittelsbacher.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,3&nbsp;% gleäge.

## Religion
92,6&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,1&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Buach hot mit dr Gmoede Oberroat ond Unterroat a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Buach ischt dr Roland Biesenberger .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Buach ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* Heinrich Habel: *Landkreis Illertissen.* Deutscher Kunstverlag, München 1967.

## Weblink
* 
* Verwaltongsgmoeschaft Buach
* Markt Buach
* 
* 

## Fuaßnota
Elchingen

**Elchinga** (amtlich *Elchingen*) ischt a Gmoed em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Elchinga leit rond sibe Kilometer eschtlich vo Ulm an dr Donau Vo dr Gmarkong send 48,6 % Landwirtschaftsfleche, 17 % Wald, 23,8 % Sidlongsfleche ond 10,6 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Elchinga ghered d Derfer Oberelchingen, Thalfingen ond Unterelchingen ond d Weiler Fischerhaus ond Weitfelder Höfe.

## Gschicht
Elchinga ischt zom erschte Mol gnennt worda em 12. Jh.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,2&nbsp;% gleäge.

## Religion
65&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 26,2&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Elchinga ghert zua koenere Verwaltonsgmoeshaft. Dr Birgermoeschter vo Elchinga ischt dr Joachim Eisenkolb .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Elchinga ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* Richard Ambs: *Befunde und Funde vom „Heiligen Berg“ in Oberelchingen*, Gemeinde Elchingen. Bodendenkmäler – ungeliebte Überbleibsel vergangener Zeiten. In: Geschichte im Landkreis Neu-Ulm, 15. Jhrg. 2009.
* Richard Ambs: *Keramik der Bronzezeit am Oberelchinger Südosthang*. In: Geschichte im Landkreis Neu-Ulm, 13. Jhrg. 2007.
*Richard Ambs u.&nbsp;a.: *Die Kirche St. Laurentius in Thalfingen*. Berichte zur Archäologie im Landkreis Neu-Ulm, Bd. 3, Neu-Ulm 2002. ISBN 3-9807689-0-2.
* Daniel Drascek: *Homo peregrinus. Der Mensch als Fremder in dieser Welt. Die Wallfahrt nach Oberelchingen* in *Kulturgeschichtliche Forschungen 7*, München 1987.
* Ferdinand Kramer: *Wissenschaft und Streben nach „Wahrer Aufklärung“. Ein Beitrag zur Aufklärung im oberschwäbischen Benediktinerkloster Elchingen*, in: ZBLG 54 (1991), S. 269–286.
* Alfred Krauss: *1805 – Der Feldzug von Ulm.* Wien 1912.
* Henriette Obermaier: *Tierknochenfunde vom „Heiligen Berg“ in Oberelchingen*, Gemeinde Elchingen aus dem 11./12. und 16. Jahrhundert In: Geschichte im Landkreis Neu-Ulm, 15. Jhrg. 2009.
* Emma Pressmar: *Elchinger Kreuz, Landkreis Neu-Ulm. Siedlungsgrabung mit urnenfelderzeitlichem Töpferofen.* Kallmünz/opf. 1979, ISBN 3-7847-5119-9.
* Johann Nepomuk von Raiser, *Die vorige Benidiktiner-Reichsabtey Elchingen in Schwaben, München 1817*.
* Franz Willbold: *Napoleons Feldzug um Ulm. Die Schlacht von Elchingen 1805* ISBN 3-7995-8027-1.
* Gerhard Flitsch: *Oberelchingen - Heimatgeschichte(n) einer schwäbischen Gemeinde*, Ulm 2014, ISBN 978-3-00-047517-7

## Weblink
* 
* www.elchingen.de
* 
* 

## Fuaßnota
Holzheim (bei Neu-Ulm)

**Holza** (amtlich *Holzheim*) ischt a Gmoed em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Holza leit en dr Region Donau-Iller z Mittelschwoba. Vo dr Gmarkong send 72,1 % Landwirtschaftsfleche, 12,6 % Wald, 13,7 % Sidlongsfleche ond 1,6 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Holza ghered d derfer Holzheim ond Neuhausen.

## Gschicht
Dr Ortsdoel Ettenbeuren ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 993 als *Untinburen*.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,7&nbsp;% gleäge.

## Religion
81,9&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 15,5&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Holza hot mit em Markt Pfahofa a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Holza ischt dr Ursula Brauchle .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Holza ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* www.holzheim-nu.de
* 
* 

## Fuaßnota
Illertissen

**Dissa** (amtlich *Illertissen*) ischt a Stadt em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Dissa leit an dr Iller zwischa Memmenga ond Ulm. Vo dr Gmarkong send 58,7 % Landwirtschaftsfleche, 11,8 % Wald, 25,8 % Sidlongsfleche ond 3,6 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Dissa ghered d Stadtdoel Au, Bedlinshausa, Doraweila, Jedeshoam ond Diefabach ond d Weiler ond Gheft Aumühle, Binsengraben, Bruckhof, Jungviehweide, Ölmühle, Tannenhärtle, Untere Mühle, Unteres Ried ond Ziegelstadel. Dissa grenzt an Bellenberg, Weißenhorn, Buch, Unterroth, Altenstadt an der Iller, Balzheim ond Dietenheim ond s gmoedfrei Gebiat „Auwald“.

## Gschicht
Dissa ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 954 als *Tussa*.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 7,2&nbsp;% gleäge.

## Religion
76,4&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 13,8&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Dissa ghert zua koenere Verwaltonsgmoeshaft. Dr Birgermoeschter vo Dissa ischt dr Jürgen Eisen .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Dissa ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* Wilfried Läbe, Eduard Ohm (Text); Stadt Illertissen, Josef Kränzle (Hrsg.): *[http://www.illertissen.de/index.php?id=0,86 50 Jahre Stadt Illertissen. 1050 Jahre Frieden zu Tussa. Unser Illertissen. Bilder und Geschichten aus 1050 Jahren. Festschrift.]*

## Weblink
* 
* www.illertissen.de
* 
* 

## Fuaßnota
Kellmünz an der Iller

**Kellmünz** (amtlich *Kellmünz a.d.Iller*) ischt a Markt em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Kellmünz leit an dr Iller, zwischa Dissa ond Memmenga. Vo dr Gmarkong send 30,2 % Landwirtschaftsfleche, 51,3 % Wald, 11,9 % Sidlongsfleche ond 6,7 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Kellmünz ghered koene weitere Ortsdoel. Kellmünz grenzt an Illertissen, Weißenhorn, Unterroth, Roggenburg ond Kettershausen.

## Gschicht
D Burg Kellmünz hot bis 1316 dr Pfalzgrofa vo Dibenga ghert.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3,3&nbsp;% gleäge.

## Religion
89,3&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,8&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Kellmünz hot mit em Markt Altestadt ond dr Gmoed Oschterbärg a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Kellmünz ischt dr Michael Obst .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Kellmünz ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* www.kellmuenz.de
* 
* 

## Fuaßnota
Altenstadt (Iller)

**Altestadt** (amtlich *Altenstadt*) ischt a Markt em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Altestadt leit em Dal vo dr Iller, rond 30 km sidlich vo Ulm. Vo dr Gmarkong send 44,8 % Landwirtschaftsfleche, 36,8 % Wald, 13,9 % Sidlongsfleche ond 4,5 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Altestadt ghered d Derfer Bergenstetten, Dattenhausen, Filzingen, Herrenstetten, Illereichen ond Untereichen.

## Gschicht
En ra Urkond vom 25. März 1128 wud zom eschte Mol en Adalbert vo Aichheim gnennt. D Derfer, mo heit Altestadt bilded, send om d Burg Aichheim entstanda. Altesatd ischt oene vo dr wenige Gmoede gwea, mo Jude em 18. Johrhondert sich hond derfa aasidla. Em Johr 1834 ischt d Zahl vo dr Jude z Altestadt bei 403 Persone glege, ond d Zahl vo dr Chrischte bei rond 100. Mit dr Liberalisierong vo dr Gsellschaft send viel Jude wegzoge vo Altestadt. Die leschte 24 Altestädter Jude send 1942 en Vernichtongslager deportiert worda. Koener hot iberleabt.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,5&nbsp;% gleäge.

## Religion
84,8&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 9,3&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Altestadt hot mit em Markt Kellmenz ond dr Gmoed Oschterbärg a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Altestadt ischt dr Wolfgang Höß .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Altestadt ghert zom Schwäbisch.

## Leid
* Barbara Renz (1863-1955), Religionswisseschaftleri un Frauerächleri

## Literatur
* *Altenstadt mit den Gemeindeteilen Bergenstetten, Dattenhausen, Filzingen, Herrenstetten, Illereichen und Untereichen. Bilder erzählen aus vergangenen Jahrzehnten.* Geiger-Verlag, Horb am Neckar 2005, ISBN 3-86595-001-9.
* Georg Baur: *Illereichen-Altenstadt. Beiträge zur Geschichte der Marktgemeinde.* Konrad, Weissenhorn 1965.
* Erich Josef Geßner (Hrsg.): *Altenstadt und Osterberg. Sammelband zur Geschichte jüdischer Gemeinden im Landkreis Neu-Ulm.* 2. Auflage. Landkreis Neu-Ulm, Neu-Ulm 2001.
* Anton H. Konrad: *Illereichen-Altenstadt.* Konrad, Neu-Ulm 1962.
* Karin Sommer: *Die Juden von Altenstadt. Zum Alltagsleben in einem Judendorf von ca. 1900–1942.* Magisterarbeit am Institut für Volkskunde der LMU München 1982 (auch in: Erich Josef Geßner (Hrsg.): *Altenstadt und Osterberg. Sammelband zur Geschichte jüdischer Gemeinden im Landkreis Neu-Ulm.* 2. Auflage. Landkreis Neu-Ulm, Neu-Ulm 2001, S. 1–79).
* Karin Sommer: *Die Geschichte der jüdischen Gemeinde Altenstadt.* In: Peter Fassl (Hrsg.): *Geschichte und Kultur der Juden in Schwaben.* Thorbecke, Sigmaringen 1994, ISBN 3-7995-4172-1, S. 93-103 (*Irseer Schriften* 2).

## Weblink
* 
* www.altenstadt-vg.de
* 
* 

## Fuaßnota
Nersingen

**Nersenge** (amtlich *Nersingen*) ischt a Gmoed em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Nersenge leit rond 10&nbsp;km nordeschtlich vo Nei-Ulm. Durch s Gmoedsgebiat fliaße d Donau, d Leibi, d Roth ond Biber. Vo dr Gmarkong send 48,4 % Landwirtschaftsfleche, 24,5 % Wald, 18,8 % Sidlongsfleche ond 8,3 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Nersenge ghered d Derfer Leibi, Oberfahlheim, Straß ond Unterfahlheim ond d Weiler Glassenhart ond Lohhof. Nersenge grenzt an Elchingen, Leipheim, Bibertal, Pfaffenhofen an der Roth ond Neu-Ulm.

## Gschicht
Nersenge ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1143.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 10,6&nbsp;% gleäge.

## Religion
73,6&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 17,7&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Nersenge ghert zua koenere Verwaltonsgmoeshaft. Dr Birgermoeschter vo Nersenge ischt dr Erich Winkler .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Nersenge ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* Michael Mackensen, Angela von den Driesch: *Frühkaiserzeitliche Kleinkastelle bei Nersingen und Burlafingen an der oberen Donau*, C.H. Beck, 1987, ISBN 3406317499
* Thomas Fischer, Erika Riedmeier-Fischer: *Der römische Limes in Bayern*, Verlag Friedrich Pustet, Regensburg 2008. ISBN 3-7917-2120-8. S. 187, Abb. 139
*Thomas Fischer: *Die Römer in Deutschland*, Konrad Theiß Verlag, Stuttgart 1999. ISBN 3-8062-1325-9. S. 59.
*Anton Aubele: *Straß Zur Geschichte eines Dorfes im Ulmer Winkel*, Anton H. Konrad Verlag, Weißenhorn 1982. ISBN 3-8743-7200-6

## Weblink
* 
* www.nersingen.de
* 
* 

## Fuaßnota
Oberroth

**Oberroat** (amtlich *Oberroth*) ischt a Gmoed em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Oberroat leit em Dal vo dr Roth, 25 km nerdlich vo Memmenga ond 35 km sideschtlich vo Ulm. Vo dr Gmarkong send 64 % Landwirtschaftsfleche, 24,5 % Wald, 9,8 % Sidlongsfleche ond 1,6 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Oberroat ghert au no dr Weiler Schalkshofen.

## Gschicht
Oberroat ischt zom erschte Mol gnennt worda om 780 als *Rota*.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 0,1&nbsp;% gleäge.

## Religion
93,5&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,1&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Oberroat hot mit em Markt Buach ond dr Gmoed Unterroat a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Oberroat ischt dr Willibold Graf .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Oberroat ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* www.oberroth.de
* 
* 

## Fuaßnota
Osterberg

**Oschterbärg** (amtlich *Osterberg*) ischt a Gmoed em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Oschterbärg leit en dr Region Donau-Iller z Mittelschwoba, rond 40 km sidlich vo Ulm ond 20 km nerdlich vo Memmenga. Vo dr Gmarkong send 53,9 % Landwirtschaftsfleche, 37,3 % Wald, 8 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Oschterbärg ghered d Derfer Oschterbärg ond Weiler.

## Gschicht
Oschterbärg hoit friar dr Freiherra vo Oschterbärg ghert ond ischt 1806 mit dr Rheibondakte zua Bayern komma.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,9&nbsp;% gleäge.

## Religion
91,5&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,2&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Oschterbärg hot mit dr Märkt Altestadt ond Kellmenz a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Oschterbärg ischt dr Rainer Schmalle .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Oschterbärg ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* www.osterberg-weiler.de
* 
* 
* ''Osterberg (Jüdische Geschichte / Betsaal / Synagoge)''. Auf: Alemannia Judaica

## Fuaßnota
Pfaffenhofen an der Roth

**Pfahofa** (amtlich *Pfaffenhofen a.d.Roth*) ischt a Markt em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Pfahofa leit 16 km sideschtlich vo Ulm ond 45 km nerdlich vo Memmenga. Vo dr Gmarkong send 71,2 % Landwirtschaftsfleche, 16 % Wald, 11,9 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Pfahofa ghered d Derfer Balmertshofen, Berg, Beuren, Biberberg, Diepertshofen, Erbishofen, Hirbishofen, Kadeltshofen, Niederhausen, Raunertshofen, Remmeltshofen, Roth ond Volkertshofen, dr Weiler Luippen, Beurensäge, d Beurermühle ond d Marienfriedkirche. Pfahofa grenzt an Nersingen, Bibertal, Ichenhausen, s gmoedfrei Gebiat *Stoffenrieder Forst*, Weißenhorn, Senden, Neu-Ulm ond Holzheim.

## Gschicht
Pfahofa ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1303.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 4,6&nbsp;% gleäge.

## Religion
80,4&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 12,7&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Pfahofa hot mit dr Gmoed Holza a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Pfahofa ischt dr Josef Walz .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Pfahofa ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* ''Chronik Markt Pfaffenhofen'', 1982, 276 Seita (.pdf, 15 MB)

## Weblink
* 
* www.markt-pfaffenhofen.de
* 
* 

## Fuaßnota
Roggenburg (Bayern)

**Roggaburg** (amtlich *Roggenburg*) ischt a Gmoed em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Roggaburg leit an dr Biber en dr Region Donau-Iller z Mittelschwoba, rond 30 Kilometer sideschtlich vo Ulm ond 40 Kilometer nerdlich vo Memmenga. Vo dr Gmarkong send 69,1 % Landwirtschaftsfleche, 17,6 % Wald, 11,1 % Sidlongsfleche ond 2,2 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Roggaburg ghered d Derfer Biberach, Ingstetten, Meßhofen, Schießen, Schleebuch ond Unteregg, d Gheft Dirrfelden, Hochbuch ond Wenenden, d Klostermühle ond d Unteregger Mühle ond d Wannenkapelle.

## Gschicht
Em Johr 1126 ischt s Prämonstratenser-Kloschter Roggaburg grendet worda.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,3&nbsp;% gleäge.

## Religion
90,8&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,3&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Roggaburg ghert zua koenere Verwaltonsgmoeshaft. Dr Birgermoeschter vo Roggaburg ischt dr Mathias Stölzle .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Roggaburg ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* www.roggenburg.de
* 
* 

## Fuaßnota
Unterroth

**Unterroat** (amtlich *Unterroth*) ischt a Gmoed em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Unterroat leit em Dal vo dr Roth en dr Region Donau-Iller z Mittelschwoba, rond 30 km sideschtlich vo Ulm ond 30 km nerdlich vo Memmenga. Vo dr Gmarkong send 44,7 % Landwirtschaftsfleche, 47,9 % Wald, 6,7 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Unterroat ghert au no dr Weiler Matzenhofen.

## Gschicht
Unterroat ischt zom erschte Mol gnennt worda em 9. Jh.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 0,6&nbsp;% gleäge.

## Religion
96,5&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 2&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Unterroat hot mit em Markt Buach ond dr Gmoed Oberroat a Verwaltongsgmoeschaft vereibart. Dr Birgermoeschter vo Unterroat ischt dr Gerhard Struve .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Unterroat ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* Unterroth
* 
* 

## Fuaßnota
Senden (Bayern)

**Senda** (amtlich *Senden*) ischt a Stadt em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Senda leit an dr Iller, 12 km sidlich vo Ulm. Vo dr Gmarkong send 45,8 % Landwirtschaftsfleche, 15,9 % Wald, 33,1 % Sidlongsfleche ond 5,3 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Senda ghered d Stadtdoel Aufheim, Ay, Freudenegg, Hittistetten, Witzighausen ond Wullenstetten. Senda grenzt an Neu-Ulm, Pfaffenhofen, Weißenhorn, Vöhringen ond Illerkirchberg.

## Gschicht
Wullenstetten ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1215, Hittisstetten 1220 Hittistetten als *Hedinstetten *, Ay 1256 als *Oy situm apud Kirchberg *, Witzighausen 1396 als *Wiczishusen*.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 9,7&nbsp;% gleäge.

## Religion
59,9&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 26,4&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Senda ghert zua koenere Verwaltonsgmoeshaft. Dr Birgermoeschter vo Senda ischt dr Raphael Bögge .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Senda ghert zom Schwäbisch.

## Weblink
* 
* Stadt Senda
* Website zua Wullastetta
* 
* 

## Fuaßnota
Shkodran Mustafi

Dr **Shkodran Mustafi** (* 17. April 1992 z Bad Hersfeld) isch e dytsche Fueßballspiler. Är stoht syt dr Saison 2014/15 bim FC Valencia unter Verdrag. 2014 isch er mit dr dytsche Nationalmannschaft z Brasilie Wältmaischter wore.

## Lääbe
Dr Mustafi isch e Suhn vu albanische Eltere vu Gostivar z Mazedonie un isch im hessische Bebra ufgwachse, Miete m Fueßball spiile het er bim 1. FV Bebra aagfange.  mit dem Fußballspielen. Anne 2006 isch er in s Internat vum Hamburger SV zoge un isch dert zum defensive Mittelfäldspiler un Inneverdaidiger umgschuelt wore.

Zue dr Saison 2009/10 isch er vum änglische Erschtligischt FC Everton fir drei Johr verpflichtet wore. Aafangs 2ß212 isch er zum italienische Zwootligischt Sampdoria Genua gwächslet un zue dr Saison 2014/15 zum FC Valencia.

Anne 2009 isch dr Mustafi in dr Kader fir d U-17-Europamaischterschaft gruefe wore un isch mit dr Mannschaft Europamaischter wore. Är isch in allne nationale Uusmannschafte gsii un am 28. Februar 2014 schließli vum Bundestrainer Joachim Löw fir s Tescht-Länderspiil vu dr A-Nationalmannschaft gege Chile noiminiert wore, isch dert aber nit zum yysatz chuu. Am 8. Mai 2014 het dr Bundestrainer Löw ihn in dr vorlaifig Kader fir d Wältmaischterschaft 2014 ufgnuu, dr Mustafi isch derno fir dr verletzt Marco Reus in dr ändgiltig Kader noogruckt. Sy Länderspiil-Debüt in dr A-Nationalmannschaft het er am 13. Mai 2014 z Hamburg bim 0:0 im Tescht-Länderspiil gege Pole gee. Mit dr Nationalmannschaft isch er z Brasilie derno Wältmaischter wore.

## Erfolg
**Nationalmannschaft** 
* U-17-Europamaischter: 2009
* Wältmaischter: 2014

## Weblink

* Offiziälli Websyte vum Shkodran Mustafi
* 
* 
* Shkodran Mustafi bi aic.football.it
Zellkern

E **Zällkärn** oder **Nukleus** (lat. *nucleus* „Kärn“) isch e Organell vo dr öikaryotische Zälle, wo s Erbguet enthaltet. Dr Nukleus lit im Cytoplasma und si Form isch mäistens rundlig. Mit *nukleär* oder *karyo* (altgriechisch κάρυον *káryon* „Kärn“) wird e Bezug uf e Zällkärn usdruckt. So säit mä em Inhalt vom Zällkärn Karyoplasma oder dr Wüsseschaft vom Zällkärn Karyologii.

## Äigeschafte
Dr Zällkärn isch s Hauptmerkmol zum zwüsche Öikaryote (Lääbewääse mit eme abgränzte Zällkärn) und Prokaryiote (Lääbewääsen ooni abgränztem Zällkärn, also Bakterie und Archeä) z underschäide. Er enthaltet dr grösst Däil vom genetische Material vo dr öikaryotische Zälle in dr Form vo meerere Chromosome. Witeri Gen het s in de Mitochondrie und bi Pflanze au in de Chloroplaste. Die mäiste öikaryotische Zälle häi genau äi Nukleus. Es git aber au Usnaame wie d Myotube, wo entstöön, wenn Myoblaste verschmelze, und die häi mee as äi Kärn. In Embryo vo dr Fruchtfliege däile sich d Kärn seer schnäll, ooni dass zerst Zällmembran entstöön, wo d Zälle drenne. Rifi Erythrozyte vo de Süüger enthalte kä Kärn me, er wird abgstoosse wääred em Rifigsbrozäss.

Wichdigi Vorgäng, wo innerhalb vom Zällkärn ablaufe, si d Replikazioon vom DNA, wo drbii s genetische Material in dr Form vo DNA dupliziert wird, und d Dranskripzioon, won e mRNA-Kopii gmacht wird vom ene DNA-Abschnitt, wo vilmol, aber nit immer, eme Gen entspricht.

## Litratuur
* T. Cremer: *Von der Zellenlehre zur Chromosomentheorie*. Springer Verlag, Berlin u.&nbsp;a., 1985, ISBN 3-540-13987-7 (onläin) (zum Gschicht; PDF; 6,1&nbsp;MB)

## Weblingg

* Elektronenmikroskopischi Bilder vo Zällkärn vo verschiidene Zälltüpe
Die beiden Blinden

**Die beiden Blinden** (Originaltitl: *Les deux aveugles*, schwäbisch kennt-mr *Selle zwoi Blende* drzua saga) ischt a franzeesischa Operedde en oim Uffzug vom Kombonischda Jacques Offenbach. S Libreddo stammt em franzeesischa Original vom Jules Monaux ond en dr deitscha Fassong vom Friedrich Wittmann. Zom erschda Mol ibr d Bihne ganga isch des Werk am 5. Juli 1855 em Kombonischda seim oigena *Théâtre des Bouffes-Parisiens* en Paris. A Uffihrong dauret rond 25 Menudda.

## Orkeschtr
Firs Orkeschtr braucht-mr zwoi Fleeda, oi Oboe, zwoi Klarinedda, oi Fagott, zwoi Herner, zwoi Kornett, oi Posaun ond a kloina Streichergrubbe. Fir de deitsch-sprochig Premiere en Wien hot dr Karl Binder des Werk fir a baar andre Instrument omorkeschtriirt, damit’s besser em eschtreichischa Gschmack entgegakomma ischt. Dui Bearbeidong spiilt heitzodag abr koi Roll meh.

## Persona vo dr Handlong
(Gnannt werdet dia Nama zerscht en dr Originalfassong ond drhendr en dr deitscha Fassong)
* Patachon – Kümmelberger: Tenor
* Giraffier – Jerzabek: Tenor
* Drzua kommet noh a baar Persona, wo Passanda spiilet, wo abr weder Schwätza noch Senga därfet.

## Ort ond Zeit
Dui Gschicht spiilt em Johr vo dr Uruffihrong (1855) uff-ra Bruck en dr franzeesischa Hauptstadt. Wuud dui Operedde em deitschsprochiga Raum uffgfihrt, wird en dr Regl irgend-a andra Großstadt gnomma, weil d Persona vo dr Handlong en dr deitscha Fassong au deitsche Nama traget.

## Handlong
Uff dr Bihne standet zwoi Musikanda. Jeder hot a Instrument en dr Hand ond uff dr Bruschtseit a Schild, wo se sich als *Blende* druff bezeichnet. Noh vor kurzer Zeit hend sich selle Kerle als *Taube* ausgwiisa ghet. En Wirklichkeit abr ischt sowohl ihr Gheer wia au ihr Sehvormeega en beschder Ordnong. Se glaubet abr, als *Behinderde* meh Erfolg mit ihrer Beddelei zo han. Do drbei gennt koiner em andra ebbes. Drom beschempfet se sich gegaseidich uffs Hefdigschde.

## Quell
* Hellmuth Steger, Karl Howe: *Operettenführer – Von Offenbach bis zum Musical*, Fischer Bücherei Frankfurt am Main, November 1958, S. 124.

## Litradur
* Jacques Offenbach: *Die beiden Blinden.* = *Les deux aveugles* (= *Bibliothek einaktiger Operetten in vollständigen Klavier-Auszügen mit gesungenem und gesprochenem Text.*) Tekscht vom Jules Moinaux ond vom Carl Friedrich Wittmann mit-em vollstendiga Klaviir-Auszug mit-em deitscha ond-em franzeesischa Tekscht. Bote & Bock, Berlin 1940.

## Weblink

## Fuaßnoda
Sauge

**Sauge** (frz.[]) isch e politischi Gmeind im Verwautigs-Chreis Bärner Jura im Kanton Bärn.

## Geografy
D Gmeind lyt im Jura uf dr erschte Jurachetti.
Zu Sauge ghört au s Dorf Fridlischwart a dr Schüss unde.

## Gschicht
D Gmeind Sauge isch uf den 1. Jänner 2014 äntstange dur d Fusion vo dr vorhär unabhängige Gmeinde Pläntsch und Wölflige.

## Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005
Met  Ywohner (Stang ) ghört Sauge zu dä middelgrosse Gmeinde vom Bärner Jura.

## Politik
Gmeindsbräsident isch de Pierre-Allain Grosjean (Stang 2015).

Stimmenaadeil vo dr Parteie bi dr Nationalratswau 2015: SVP 37.7 %, SP 23.9 %, BDP 9.3 %, Grüeni 8.0 %, FDP 5.5 %, glp 5.3 %, CVP 2.6 %, PdA 2.5 %, Piraten 1.4 %, SD 1.2 %, EDU 1.2 %, EVP 1.1 %.

## Weblingg
* Websyte vo dr Gmeind Sauge (französisch)

## Fuessnoote
Nods

**Nods** isch de Name vo däne Ortschafte:
* Nods BE, e Gmeind im Kanton Bärn, Schwiz
* Nods (Doubs), e Gmeind im Département Doubs, Frankriich

**Lueg au:**
* Notz
Weißenhorn

**Weissahoara** (amtlich *Weißenhorn*) ischt a Stadt em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.

## Geografi
Weissahoara leit an dr Roth, rund 22 Kilometer sideschtlich vo Ulm. Vo dr Gmarkong send 56,5 % Landwirtschaftsfleche, 25,5 % Wald, 16,6 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschtige Fleche.

## Gmoendsgliderong
Zua Weissahoara ghered d Derfer Attenhofen, Biberachzell, Bubenhausen, Emershofen, Grafertshofen, Hegelhofen, Oberhausen, Oberreichenbach, Unterreichenbach ond Wallenhausen ond d Weiler ond Gheft Asch, Attenhofer Mühle, Berghof, Eschachgari, Münzhaus, Kuttenthalmühle ond Ölmühle. Weissahoara grenzt an Roggenburg, Buch, Illertissen, Bellenberg, Vöhringen, Senden, Pfaffenhofen ond s gmoedfrei Gebiat *Stoffenrieder Forst*.

## Gschicht
Weissahoara ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1160 als *villa Wizzenhorn*.

## Eiwohner

Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 5,8&nbsp;% gleäge.

## Religion
81,5&nbsp;% vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 11,5&nbsp;% evangelisch.

## Verwaltong
Weissahoara ghert zua koenere Verwaltonsgmoeshaft. Dr Birgermoeschter vo Weissahoara ischt dr Wolfgang Fendt .

### Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986: 

## Dialekt
Dr Dialekt vo Weissahoara ghert zom Schwäbisch.

## Literatur
* Erich Mennel, Wolfgang Ott (Hrsg.): *Weißenhorner Profile 1160–2010. Beiträge und Untersuchungen zur Stadtgeschichte* (Kataloge und Schriften des Weißenhorner Heimatmuseums 5), Weißenhorn 2010
* Joseph Holl: *Geschichte der Stadt Weissenhorn*. Kempten 1904. Nachdruck: Konrad, Weißenhorn 1983, ISBN 3-87437-208-1
* Hans Burkhardt: *Geschichte der Stadt Weissenhorn und ihrer Stadtteile*. Weißenhorn 1988.
* Wolfgang Ott, Monika Kolb: *Weissenhorn 1945 bis 1965, Die Reihe Archivbilder* Erfurt 2006, Sutton Verlad GmbH, ISBN 3-89702-972-3
* Nicolaus Thoman: *Weißenhorner Historie*. Neudruck. Weißenhorn 1969 (Teilreprint der Ausgabe von Franz Ludwig Baumann (Hrsg.): *Quellen zur Geschichte des Bauernkrieges in Oberschwaben*. Stuttgart 1876 mit Ergänzungen sowie Nachworten von Horst Gaiser und Anton K. Konrad)

## Weblink
* 
* www.weissenhorn.de
* 
* 
* Historisches Lexikon Bayerns: Kirchberg-Weißenhorn, Herrschaft (Sarah Hadry)

## Fuaßnota
Seehof

**Seehof** isch de Name vo däne politische Gmeinde:
* Seehof BE, e Gmeind im Kanton Bärn, Schwiz
* Seehof (Mecklenburg), e Gmeind im Landchreis Nordwestmeckleburg, Meckleburg-Vorpommere, Dütschland

**Seehof** isch de Name vo vilne Ortschafte, Wiiler und Ghööft:

z. B. en Ortsteil vo Bächinge (Bayern), Boxbärg (Bade), Kenga (Wirtabärg), Mänznou (LU), Oettinge (Bayern), Stötte (Allgai) usw.

**Seehof** isch de Familiename vo däre Person:
* Arthur Seehof (1892–1966), en dütsche Verleger, Buechhändler und Autor

**Lueg au:**
* Seehofer
* Seeshof
* Seedorf
Jérôme Boateng

Dr **Jérôme Agyenim Boateng** (* 3. Septämber 1988 z Berlin) isch e dytsche Fueßballspiler. Syter anne 2011 stoht er bim FC Bayern München unter Verdrag un spiilt dert in dr Inneverdaidigung.

2013 het er mit dr Münchner s *groß Triple* us dytscher Maischterschaft, DFB-Pokal un dr UEFA Champions League gwunne. Mit dr dytsche Nationalmannschaft isch er 2014 z Brasilie Wältmaischter wore.

## Lääbe
Dr Boateng isch e Suhn vun ere dytsche Muter un eme ghanaische Vater. Är het e jingeri Schweschter, Avelina, un iber dr Vater zwee elteri Halbbriedere, dr Kevin-Prince un dr George.

Dr Jérôme Boateng isch z Berlin ufgwachse un im Bezirk Charlottenburg-Wilmersdorf uf d Poelchau-Oberschuel gange, e sportbetonti Gsamtschuel mit gimnasialer Oberstapfle. Är het dr Hauptschuelabschluss gmacht un isch derno Profifueßballspieler wore.

Aagfange het er bi Tennis Borussia Berlin un isch 2002 im Alter vu 13 Johr in d Noowuchsabdailig vu Hertha BSC gwächslet. Am 31. Jänner 2007 het er sy erscht Bundesligaspiil fir d Profimannschaft vu Hertha BSC gmacht.

Zuer Saison 2007/08 isch er vum Hamburger SV verpflichtet wore. No drei Johr isch er zue dr Saison 2010/11 zum änglische Erschtligischt Manchester City gwächslet un syt dr Saison 2011/12 spilt er fir dr FC Bayern München

## Erfolg
**Nationalmannschaft**
* Wältmaischter: 2014
* Dritter bi dr Wältmeisterschaft: 2010
* U-21-Europamaischter: 2009
**Hertha BSC**
* Dytsche B-Juniorenmeister: 2005
**Manchester City**
* Änglische Pokalsiger: 2011
**FC Bayern München**
* FIFA-Klub-Wältmaischter: 2013
* UEFA-Champions-League-Siger: 2013
* Finalischt vu dr UEFA Champions League: 2012
* UEFA-Super-Cup-Siger: 2013
* Dytscher Maischter: 2013, 2014, 2015, 2016
* DFB-Pokal-Siger: 2013, 2014, 2016
* Dytsche Supercup-Siger: 2012

## Uuszaichnige
* Silbernes Lorbeerblatt 2010, 2014
* Fritz-Walter-Medaille 2007 in Bronze

## Weblink

* Offiziälli Websyte
* 
* 

## Fueßnote