open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Schwyzerlüt (Zeitschrift)

D **Schwyzerlüt** (äigetli *Schwyzerlüt. Zytschrift für üsi schwyzerische Mundarte* und ab 1950 *Schwyzerlüt. Schriftereihe für üses Schwyzerdütsch*) isch es Heftli gsi, wo häd wele di schwiizertüütsche Dialäkt pfläge. S isch vom Gotthold Otto Schmid 1939 z Friburg gründet und useggèè worde. Di letscht Nummere isch im 1973i trukt worde.

D *Schwyzerlüt* sind uf Dialäkt gschribe gsi. Si händ über d Mundarte prichted, aber au vil Gschichte und Gedicht vo ziitgenössische Autore abtrukt. Au en Täil vo de Inseränte häd uf Mundart gschribe. De Schmid häd mit de *Schwyzerlüt* wele di alemanischi Literatur verbräite und eso d Mueterspraach vo de Tüütschschwiizer stèrche. Vor allem i de eerschte Jaar isch es au wichtig gsi, de *Schwiizergäischt* (dozmal hät me au öppe *Landigäischt* gsäit) z pfläge und de Zämehalt vo de Landestäil z fördere. D Schwiiz söll starch wärde, wämer s typisch Schwiizerisch, also i dem Fall d Mundart, stèrchi.

S Heftli isch vier bis sächs Mal im Jaar i Doppel- und Drüfach-Nummere usecho. Mängisch sind das Theme-Nummere gsi zu äim beschtimte Dialäkt oder au zu äim Autoor oder ere Autoorin. Under vilne andere händ öppe de Ruedolf Hägni, de Traugott Meyer, de Traugott Vogel, d Sophie Haemmerli-Marti oder de Karl Grunder Tägscht i de *Schwyzerlüt* chöne abtruke. Wärtvoll sind au d Uufsätz vo Lüüt, wo d Spraachsituazioon i de Kantöön kännt händ, über d Literatur vo irere Regioon. So findt me i dène Heft vil Kwälematerial zu dr schwiizerdütsche Literaturgschicht.

## Weblink
* Tigitaals Archiv vo de ''Schwyzerlüt'' (1939–1973)
* Churzpricht bi de Landesbibliothek
Mundart. Mitteilungsblatt des Mundartforums

__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__

**Mundart** isch s Heftli vom Mundartforum, em früenerige *Verein Schweizerdeutsch* und em na früenerigere *Bund Schwyzertütsch*. Es chunt sit 1948 emaal mee und emaal weniger vil use und häd im Lauf vo siinere Gschicht verschideni Näme ghaa. Vo 1999 bis 2008 isch s Heft under em Name **Mundart. Forum des Vereins Schweizerdeutsch** usecho, ab dänn bis 2013 under em Name **SchweizerDeutsch** und sit 2016 wider under em Name *Mundart* – zeerscht mit em Undertitel *Mitteilungsblatt des Vereins Schweizerdeutsch* und jetz mit em Undertitel *Mitteilungsblatt des Mundartforums*. Di mäischten Artikel sind uf Standardtüütsch gschribe. Es häd aber vo Fall zu Fall au literarischi Biiträg uf Alemannisch.

D Zytschrift *SchweizerDeutsch* häd en hööchen Aaspruch ghaa. De Name «Heftli» häd de Redakter dän gaar nöd wele ghööre. *SchweizerDeutsch* häd vil Choschte gmacht, aber nie gnueg Lüüt, wos aboniert händ, und chuum Inseraat ghaa. Au di jetzig Version vo de *Mundart,* wo aber nu na äimaal im Jaar usechunt, wott mee weder nu es Heftli sy, und s häd amig au spraachwüsseschaftlichi Artikel dine.

## Website
* Mitteilungsblätter uf mundartforum.ch
* SchweizerDeutsch uf web.archive.org
* Schweizerdeutsch (1977–1992) uf e-periodica.ch
* Mundart (1993–2008) uf e-periodica.ch

## Lueg au
* Alemannischi Heftli

## Referänze
Alemannische Zeitschriften

Das isch e **Liischte mit Heftli** won uf alemannisch gschribe sind oder won über die alemannische Dialäkt prichtet.

## [[Alemannisch dunkt üs guet (Zeitschrift)|Alemannisch dunkt üs guet]]
D Ziitschrift vo de Muettersproch-Gsellschaft isch uf alemannisch gschribe und chunt all halb Jaar use. Sit 1967.

## [[D'Heimet (Zeitschrift)|D'Heimet zwische Rhin un Vogese - La tribune des dialectes alémanique et francique]]
D Ziitschrift vom Verein Heimetsproch un Tradition isch uf französisch, tüütsch und elsässisch gschribe und chunt sächs mal im Jaar use. Si prichtet vor allem über d Situation im Elsass und z Lothringe. Sit 1982.

## [[Land un Sproch (Zeitschrift)|Land un Sproch - Les cahiers du bilinguisme]]
D Ziitschrift vo de René Schickele-Gesellschaft isch uf französisch, tüütsch und alemannisch gschribe und chunt drü mal im Jaar use. Si prichtet vor allem über d Situation im Elsass und z Lothringe.

## [[Mundart. Mitteilungsblatt des Mundartforums]]
D Ziitschrift vom Verein Schweizerdeutsch, wo verschideni Näme ghaa hät und verschide vil usechoo isch, isch hauptsächli uf tüütsch gschribe. Si prichtet vor allem über d Situation i de Schwiiz. Sit 1948.

## [[Rot un Wiss]]
D Ziitschrift für me Sälbschtbestimmig im Elsass und z Lothringe isch vor allem uf tüütsch und französisch gschribe gsi und jede Monet usecho. Si häd au über d Spraachsituation und d Spraach vom Elsass und z Lothringe prichtet. Vo 1975 bis 2004.

## [[Schwyzerlüt (Zeitschrift)|Schwyzerlüt]]
D Ziitschrift vom Dr. G. Schmid isch uf alemannisch gschribe gsi und sächs mal im Jaar use cho. Si häd über d Situation i de Schwiiz prichtet und vil literarischi Tegscht und Gedicht abtruckt. Vo 1939 bis 1973.
Juckerhaus (Männedorf)

S **Juckerhuus** isch e stattlichs Huus z Mänidorf, grad bim Baanhoof zue. De Andreas Ammann, won Gmäindsmetzger gsi isch, häds 1815 pout. Ab 1877 häts em Sänn Jakob Jucker ghört. De Grundriss isch fascht quadratisch und s Huus staat gibelständisch härt a de Brunngass. Uf de Nordsiite isch di hööch Stützmuur vo de Baanhoofstraass. Drum gseet mer vo det nume de oberschti Stock.

S Huus häd drü Stöck und es Mansardetach. Das isch zwar typisch für d Bouziit - aber nöd uf em Land usse. S Tach isch es Chrüppelwalmdach mit drü chline Luggarne uf de beede Traufsiite. Drum wirkts zimli groos und begränzt de Ruum am obere Ändi vo de Brunngass, bevor si i de Underfüerig verschwinde tuet. S Huus isch markant und häd e gwüssi Würdi.

Um 1915 isch im Juckerhuus e Ziit lang s Reschtorant Baanhoof gsi. S Huus isch vo de Poscht kauft worde. Won im Garte vom Huus di nöi Poscht poue worden isch, hät me s Juckerhuus schöön renoviert.

## Literatur
* Hanspeter Rebsamen, Rudolf Schilling: *Zürichseeufer 75.* Stäfa, 1975: Theodor Gut.
* Josef Weinmann und Werner Pfister: '' Männedorf in alten Ansichten. Zaltenbommel, 1993: Europäische Bibliothek.
Kleiner Zieglerhof (Männedorf)

De **Chliini Zieglerhof** isch es Landhuus z Mänidorf am Zürisee. Es isch am öschtliche Rand vom Dorf zwüsched em alte Leue und em Zieglerhof. Zäme mit em Zieglerhof und de Näbeboute gits es wichtigs Ensemble.

De chliini Zieglerhof staat traufständig a de Dorfgass. Uf de andere Siite isch de Garte, won bis an See gange isch (hüt no bis a d Seestraass). S Huus isch vilicht 1729 vom Jakob Christoph Ziegler als Lehehuus für de *Zieglerhof* poue la worde. Vilicht isch es aber scho vorane deet gstande und vom Hauptme Ziegler nume umpoue worde. En Änkel von em häts 1787 zäme mit em Zieglerhof für 17 000 Gulde em Adjutante und Landrichter Gerold Zuppinger verchauft. 

Spööter, im 1806i, häd de Chasper Fierz im chliine Zieglerhof e Privatschuel mit 18 Schüeler eröffnet. Die Schuel häd bald en guete Ruef gha und scho im 1810i sind det 46 Chind id Schuel gange. Für Uswärtigi isch es Internat iigrichtet worde. Für das isch s Huus im klassizistische Stil umpoue worde und mer häd im Türsturz d Jaareszaal 1809 ine gmäislet.
Zieglerhof (Männedorf)

De **Zieglerhof** isch en herrschaftliche barocke Landsitz z Mänidorf am Zürisee. Es isch am öschtliche Rand vom Dorf zwüsched em chline Zieglerhof und em Änd vom alte Dorf gäge s Spital use. Zäme mit em chline Zieglerhof und de Näbeboute gits es wichtigs Ensemble.

De Zieglerhof isch 1729 für de Hauptme Jakob Christoph Ziegler und sin Brüeder, de Ratshärr Leonhard Ziegler us de Familie Ziegler vom Pelikan pout worde. Zum Hof ghöret no anderi Hüüser: es Trotthuus, e groossi Schüür und es Lehehuus. Dem säit mer hüt de *chliini Zieglerhof*. Säb isch vilicht schor früener gstande. Ales zäme isch vo me Änkel vom Jakob Christoph Ziegler 1787 für 17 000 Gulde em Adjutante und Landrichter Gerold Zuppinger verchauft worde. S Härrschaftshuus isch 1872 in Bsitz vo de Familie Spörry cho. Das sind riichi Fabrikante us Mülhuuse gsi, wo no anderi Hüüser im Dorf und di hütige Seeaalage gha händ.

De Zieglerhof staat traufständig zwüsched de Dorfgass und de Seestraass. Uf de Seesiite isch de Garte, won bis an See füre gaat, hüt dur d Seestraass i zwäi Täil gschnitte. Am See isch au s Bootshuus gsi, won hüt de Gmäind ghört und an Fischerveräin als Klubhuus verpachtet isch. Im Norde und im Oschte vom Zieglerhof isch e erhaltenswärti Grüenflechi; im Oschte isch die aber 2012 verchlineret worde, won d Bärgstraass verläit worden isch. Im Norde isch scho früener di nöii Poscht und no nöcher d Telifonzäntrale poue worde.

## Literatur
* *Siedlungs- und Baudenkmäler im Kanton Zürich*. Stäfe, 1993: Th Gut.
* Peter Ziegler: *Männedorf.* Männedorf, 1975: Gemeinde Männedorf.
* Etienne Ruedin: *Mänidorf, es Läsibuech.* Mänidorf, 1990: Eigeverlag.
* Josef Weinmann und Werner Pfister: '' Männedorf in alten Ansichten. Zaltenbommel, 1993: Europäische Bibliothek.
Giebel- und traufständig

**Gibelständig** und **traufständig** säged, wien es Huus uf d Straass oder dä Platz uusgrichtet isch, wons dra staat.

Bi *gibelständige Hüüser* staat de Gibel gäge d Straass zue und de Dachfirscht isch quär zur Straass. Settige Hüüser säit mer au Gibelhüüser. Das sind also Hüüser mit eme Satteldach oder eme Chrüppelwalmdach, won de Gibel a de Gebäudefront isch.

*Traufständigi Hüüser* sind s Gägetäil. Bi dene isch d Traufe a de Straass oder parallel zur Straass. De Firscht isch i dem Fall au parallel zur Strass.
Oper am Gänsemarkt

D **Opere am Gansmäärt** z Hamburg isch s erste und vo 1678 bis 1738 s wichdigste bürgerlig-stedtische Theater im dütsche Sproochruum gsi. Es isch am 2. Januar 1678 iigweit worde. Es het zwäiduusig Blätz ghaa und isch gröösser gsi as alli zitgenössische Theater. Vo 1722 bis zur letschte Säson im Joor 1738 het dr Georg Philipp Telemann s Operehuus gläitet. 1765 isch es abgrisse worde, wo s scho lengerei Zit leer gstande und baufellig gsi isch. An sim Blatz isch s *[[Hamburgische Entreprise|Dütsche Nazionaltheater]]* baut worde, wo dr Gotthold Ephraim Lessing vo 1767 aa drei Joor lang as Dramaturg gschafft het bevor s iigangen isch.

Mit em Huus am Gansmäärt si d Nääme vo wichdige dütsche Opere-Komponiste verbunde: Georg Bronner, Johann Philipp Förtsch, Johann Wolfgang Franck, Christoph Graupner, Georg Friedrich Händel, Reinhard Keiser, Johann Philipp Krieger, Johann Sigismund Kusser, Johann Mattheson, Georg Caspar Schürmann, Georg Philipp Telemann und Johann Theile. Au e Hufe dütschi Dichder, wo im früeje 18.&nbsp;Joorhundert as Librettiste berüemt worde si,  hänge mit em Theater zämme, drunder dr Joachim Beccau, Friedrich Christian Bressand, Heinrich Elmenhorst, Barthold Feind, Heinrich Hinsch, Christian Friedrich Hunold, Johann Ulrich König und dr Christian Heinrich Postel. 

## Litratuur
* Werner Braun:	*Vom Remter zum Gänsemarkt: aus der Frühgeschichte der alten Hamburger Oper (1677-1697)* (Saarbrücker Studien zur Musikwissenschaft, n.F. 1).  Saarbrücken: Saarbrücker Druckerei und Verlag, 1987.   ISBN 3-925036-17-2
* Renate Brockpähler: *Handbuch zur Geschichte der Barockoper in Deutschland*.  Emsdetten 1964
* Hans Joachim Marx u. Dorothea Schröder: *Die Hamburger Gänsemarkt-Oper: Katalog der Textbücher (1678-1748).*  Laaber: Laaber-Verlag, 1995. ISBN 3-89007-268-2
* Birgit Kiupel: "'Ick segg dat Lohn is man een Quarck.' Dienstmädchen und weibliche Dienstbarkeit. Zur Geschlechter-Politik auf der Hamburger Gänsemarkt-Oper (1678-1748)", in: Gabriele Busch-Salmen u. Eva Rieger (Hg.), *Frauenstimmen, Frauenrollen in der Oper und Frauen-Selbstzeugnisse* Herbolzheim: Centaurus, 2000. ISBN 3-8255-0279-1 
* Walter Schulze: *Die Quellen der Hamburger Oper (1678-1738). Eine bibliographisch-statistische Studie zur Geschichte der ersten stehenden deutschen Oper.* (Mitteilungen aus der Bibliothek der Hansestadt Hamburg (Hg. Gustav Wahl), Neue Folge, Band 4.) Hamburg-Oldenburg: Verlag von Gerhard Stalling A.-G., 1938
* Olaf Simons: *Marteaus Europa oder der Roman, bevor er Literatur wurde: eine Untersuchung des deutschen und englischen Buchangebots der Jahre 1710-1720.* Amsterdam: Rodopi, 2001 (darin die Opernszenen aus den zitierten Romanen vollständig S. 333-338). ISBN 90-420-1226-9
* Joachim E. Wenzel: *Geschichte der Hamburger Oper 1678-1978*, hg. vom Vorstand der Hamburgischen Staatsoper 1978

## Weblink
Cembalo

S **Cembalo** (äigtl. vom ital. *Clavicembalo*, vom lat.: *clavis* = Daste; *cymbel* „Zimbel“; au *Gravicembalo*; dt. au *Klavizimbel* oder *Kielklavier*; Plural *Cembali*), isch e historischs Dasteinstrumänt, wo sini Blüetezit vom 15. bis 18. Joorhundert gha het. Im Vergliich zu andere Dasteinstrumänt het s e helle Doon, wo riich an Ooberdöön isch.

## Wie dr Doon erzügt wird

Dr Doon vom Cembalo wird dur dorneförmigi Plektrum erzügt, wenn si Saite aarisse. D Plektrum stecke beweeglig in Springer, und die wärde vo de Daste ufwärts druckt. Mä cha s Cembalo dorum au as „Zupfinstrumänt mit Klaviatur“ beschriibe. Wenn d Daste loosgloo wird, fallt dr Springer aabe und dämpft d Schwingige vo dr Saite mit eme Filz.

Dr Aaschlaag het käi Iifluss uf d Lutsterki vom Doon, nid wie bim Klavier. Wie bin ere Orgle het e Cembalo mänggisch Register, d. h. verschiideni Setz vo Saite, wo mä cha us- und iischalte. Eso cha mä d Lutsterki und d Farb vom Doon verändere.

## Weblingg
Hallescher Dom

Dr **Dom z Halle** isch s eltiste Chillegeböid in dr Altstadt vo Halle, wo no stoot. D Stadt isch zwar nie Sitz vom ene Bistum gsi, het mä dr Chille vo Aafang aa Dom gsäit, wil d Erzbischöf vo Magdeburg dört langi Zit as Landesherre vo dr Stadt residiert häi und d Chille vom Kardinal Albrecht vo Brandeburg zämmen mit dr Nöije Residänz nääbedraa Däil vom iiflussriichste, mächdigste und repräsentativste Stift nördlig vo de Alpe worde isch. Alli Gmäld vom Cranach, wo hüte im Stift St.Peter und Alexander Aschaffeburg si, si emol dört gsi.

Ursprünglig isch d Chille d Chlosterchille vom Bättelorde vo de Dominikaner gsi, wo sä 1271 gründet häi. Um 1330 isch si fertig worde. Vo öbbe1520 aa het dr Magdeburger Erzbischof, dr Kardinal Albrecht vo Brandeburg, d Chille vo dr Bauhütte Bastian Binder usse nooche lo verändere und schliesslig 1523 as Stiftschille vom Magdeburger Erzbistum nöi lo weije. Dr Matthias Grünewald, dr Lukas Cranach dr Elteri und dr Peter Schro häi sä vo inne gstaltet. 1541 het dr Kardinal Albrecht Halle und s Kärnland vo dr Reformazioon verloo und d Inneustattig mit uf Aschaffeburg gnoo. Vo denn aa isch d Chille d Hoofchille vo de de wältlige Herrscher worde. In dr Middi vom 17. Joorhundert isch si im Stil vom Barock  renowiert worde. 1680 het sä dr Grooss Kurfürst, Friedrich Wilhelm vo Brandeburg, de Evangelisch-Reformierte as Gmäindichille überloo.

## Litratuur
* Achim Todenhöfer: *Kirchen der Bettelorden. Die Baukunst der Dominikaner und Franziskaner in Sachsen-Anhalt*. Dietrich Reimer Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-496-01396-9. S. 81–91, 
* Achim Todenhöfer: *Steinernes Gotteslob. Die mittelalterlichen Kirchen der Stadt Halle.* In: *Geschichte der Stadt Halle, Bd. 1, Halle im Mittelalter und der Frühen Neuzeit.* Mitteldeutscher Verlag, Halle 2006, ISBN 978-3-89812-512-3. S. 207-226.
* Peggy Grötschel / Matthias Behne: *Die Kirchen der Stadt Halle*. MDV, Halle 2006, ISBN 3898123529.
* Martin Filitz: *Der Dom zu Halle*. Halle 2005.
* Holger Brülls / Thomas Dietsch: *Architekturführer Halle an der Saale.* Dietrich Reimer, Berlin 2000, ISBN 3496012021.

## Weblingg

* Website vom Dom z Halle
* Virtuelle Tour durch den Dom in www.dom-in-halle.de
* Der Dom zu Halle in dome-schloesser.de
* Entdeckung eines 500 Jahre altes Renaissanceportal bei Sanierungsarbeiten
Vrahovice

**Vrahovice** (uff Dytsch: *Wrahowitz*) isch en Ort z Tschechie. Er hätt ca. 3400 Iwohner.

## Geographii
Vrahovice befindet sich uf dr lingge Site vom Flüssli Romže in dr Obermährische Sänki (*Hornomoravský úval*). Im Süde vom Dorf fliesst d Romže in d Hloučela und häisst vo denn aa Valová. Am nördlige Rand vom Ort goot d Baanstrecki Prostějov - Olomouc duure und e Kilometer westlig d Schnällstrooss R46.

Nochberort si Olšany u Prostějova und Hablov im Norde, Dubany, Vrbátky und Štětovice im Nordoste, Kraličky und Hrdibořice im Oste, Čechůvky und Kralice na Hané im Südoste, Bedihošť im Süde, Prostějov im Südweste und Držovice im Nordweste.
## Seenswürdikäite
* D Chille St. Bartholomäus, baut 1831 bis 1837. D Glogge stammt us em Joor 1586.

File:Kostel svatého Bartoloměje ve Vrahovicích, Prostějov.jpg
File:Socha sv. Floriána (Vrahovice-Trpinky).jpg
File:Vrahovice.jpg


## Litratuur
* Franz Josef Schwoy. Topographie vom Markgrafthum Mähren. Band 1: Olmützer Kreis. Wien 1793, S. 503-504.
* Gregor Wolny. Kirchliche Topographie von Mähren meist nach Urkunden und Handschriften. Abtheilung 1: Olmüzer Erzdiöcese: Band 1. Brno 1855, S. 405-408. 
* Gregor Wolny. Die Markgraftschaft Mähren, topographisch, statistisch und historisch geschildert. V. Band. Olmützer Kreis. Brünn 1839, S. 536-537.

## Weblingg
* www.vrahovice.eu
Marcus Antonius

Dr **Marcus Antonius** (iidütscht *Mark Anton*, churz *Antonius*; * 14. Januar 82, 83 oder 86 v. d. Z.; † 1. August 30 v. d. Z.) isch e römische Politiker und Fäldheer gsi. Zerst isch er en Aahänger vom Gaius Iulius Caesar gsi und het eso Karriere gmacht. Wo dr Caesar im Joor 44 v. d. Z. ermordet worde isch, isch er äine vo de mächdigste Manne z Rom gsi. Er het mit em Octavian, wo spööter as Kaiser Augustus ghäisse het, und em Marcus Aemilius Lepidus s zwäite Triumvirat abgschlosse. 42 v. d. Z. het er d Partei vo de Mörder vom Caesar entmachdet und het sithär dr Oste vom Römische Riich verwaltet und isch dr Gliebti vo dr egüptische Köönigin Kleopatra worde. Dr Geegesatz zum Octavian isch aber immer grösser worde und het schliesslig im Joor 32 v. d. Z. zum offene Chrieg gfüert. 31 v. d. Z. isch s zur entschäidende Schlacht bi Actium cho wo dr Marcus Antonius verloore het. Im Joor druf häi är und d Kleopatra Sälbstmord begange. Dr Wääg vom Octavian zur Elläiheerschaft über Rom isch frei gsi.

## Litratuur
* Hermann Bengtson: *Marcus Antonius. Triumvir und Herrscher des Orients*. Beck, Münche 1977, ISBN 3-406-06600-3.
* Simon Benne: *Marcus Antonius und Kleopatra VII. Machtaufbau, herrscherliche Repräsentation und politische Konzeption*. Duehrkohp & Radicke, Göttinge 2001, ISBN 3-89744-146-2 (*Göttinger Forum für Altertumswissenschaft. Beihefte*, Band 6).
* Francois Chamoux: *Marcus Antonius. Der letzte Herrscher des griechischen Orients*. Katz, Gernsbach 1989, ISBN 3-925825-16-9.
* Ulrich Gotter: *Der Diktator ist tot! Politik in Rom zwischen den Iden des März und der Begründung des Zweiten Triumvirats*. Steiner, Stuttgart 1996, ISBN 3-515-06815-5.
* Helmut Halfmann: *Marcus Antonius*. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2011, ISBN 978-3-534-21727-4.
* Krešimir Matijević: *Marcus Antonius: Consul – Proconsul – Staatsfeind. Die Politik der Jahre 44 und 43 v. Chr.* Leidorf, Rahden 2006, ISBN 3-89646-732-8 (Osnabrücker Forschungen zu Altertum und Antike-Rezeption, Band 11). (Rezension) bi sehepunkte.
* Johannes Pasquali: *Marcus Antonius - Todfeind Ciceros und Rivale des Octavianus*. Projekt Verlag, Bochum, Freiburg 2009, ISBN 978-3-89733-196-9.
* Pat Southern: *Marcus Antonius. Ein Lebensbild*. Sutton, Erfurt 2000, ISBN 3-89702-230-3.

## Weblinks
Kontrapunkt

Dr **Kontrapunkt** (vo lat. *punctus contra punctum* = „Note gege Note“) isch die wichdigsti Komposizionstechnik vo dr Rönessans und vom Barock. Si het under em Johann Sebastian Bach e Höhepunkt erläbt. In dr Muusigtheorii isch die äifachsti Variante vom Kontrapunkt d „Gegestimm“ zun eer Melodii, wo vorgee isch. E Fuge het son e Melodii, wo men ere Thema bzw. Soggetto säit; dr Kontrapunkt spilt um s Thema ume und begläitet s as zwäiti Stimm. Vo do us bezäichnet dr Begriff Kontrapunkt au d Kunst bzw. Technik, Gegestimme zu Doonfolge z erfinde, dass e vertikal (harmonisch) sinnvolle Zämmeklang entstoot und si au e horizontal-lineari (melodisch) sinnvolli Äigeständigkäit ufwiise.

As Komposizionstechnik het dr Kontrapunkt in dr Gschicht vo dr Muusig immer wider nöiji Reegle überchoo, wo drvo abghange häi, wie Konsonanze und Dissonanze bewärtet worde si. E wichdigi Rolle het dr Kontrapunkt in dr polyphone Muusig gspiilt, wo die verschiidene Stimme gliichwärtig und unabhängig wäi si, im Geegesatz zur Homofonii, wo von ere Hierarchii brägt isch zwüsche dr übergordnete Melodii und dr undergordnete Begläitig.

Wil s für s Komponiere vo polyfoner Muusig groossi Bedütig het, ass mä die kontrapunktische Gsetz beherrscht, wird dr Begriff Kontrapunkt in sinere umfassendste Bedütig vilmol mit dr Polyfonii gliichgsetzt.

## S Kontrasubjekt
S **Kontrasubjekt** oder **Geegethema** isch e Form vom Kontrapunkt, won e Geegestimm zum Thema von ere Fuge daarstellt und mit dr Liniefüerig witermacht.

Im Geegesatz zum freije Kontrapunkt, wo nume äimol innerhalb von ere Fuge ufdaucht, isch s Kontrasubjekt e kontrapunktischi Geegestimm, wo im Lauf vo dr Fuge immer wider emol vorchunnt. Es darf drbii chliini Abwiichige gee, solang dr Rhüthmus und d Richdig vo dr Beweegig gliich bliibe und mä drbii äntwääder immer schrittwiis oder immer sprungwiis vorgoot.
## Litratuur
* 
* Brockhaus Riemann Musiklexikon, Münche 1979 (Ergänzige)
* Knud Jeppesen, Kontrapunkt, Lehrbuch der klassischen Vokalpolyphonie, Wisbaade 1985
* Geschichte/Geschehen 5/6, 2006
* Heinrich Bellermann: *Der Contrapunkt. Mit zahlreichen Notenbeispielen und 5 lith. Tafeln in Farbendruck*. Berlin, Springer Verlag 1901, XVIII, 480 SW
* Diether de la Motte: *Kontrapunkt. Ein Lese- und Arbeitsbuch*, Münche, dtv 2002, ISBN 3-423-30146-5
* Dietrich Manicke: *Der polyphone Satz*, zwei Bände, Räägesburg, Laaber Verlag 1965 bzw. 1979.
* Klaus-Jürgen Sachs: *Der Contrapunctus im 14. und 15. Jahrhundert. Untersuchungen zum Terminus, zur Lehre und zu den Quellen*. Stuttgart, Franz Steiner Verlag 1974, ISBN 3-515-01952-9

## Weblingg
* Principles of Counterpoint (änglisch)
Hugo Chávez

Dr **Hugo Rafael Chávez Frías** [] (* 28. Juli 1954 z Sabaneta; † 5. Merz 2013 z Caracas) isch e venezolanische Offizier, Politiker und vo 1999 bis zu sim Dood Staatsbresidänt vo Venezuela gsi.

Im Chávez si Vorbild isch dr Simón Bolívar gsi und däm si Iisatz für e veräints Südamerika. Si politischs Brogramm isch e Bolivarischi Revoluzioon gsi, won er mit sozialistischi und marxistischi Ideä ergänzt het. In dr Armee isch er Oberstlütnant gsi, denn het er am Aafang vo de 1980er Joor d Undergrundbewegig Movimiento Bolivariano Revolucionario 200 gründet. Er het e Putschversuech gmacht, wo abverheit isch, und isch für zwäi Joor ins Gfängnis choo. Er het denn d Partei Movimiento Quinta República gründet und 1998 isch s em glunge, d Waale zum Bresidänt z gwünne. Bi de drei Waale 2000, 2006 und 2012 isch er immer wider gwelt worde.

Er isch chräbschrank worde, het sich e baar Mol z Kuba lo behandle und isch schliesslig am 5. Merz 2013 draa gstorbe.

## Litratuur
* *Die vielen Gesichter des Hugo Chávez.* Schwerpunkt- und Titelthema der Lateinamerika-Nachrichten, Heft 318, Dezember 2000, 
* Arturo Uslar Pietri: *Venezuela für Chávez und gegen Korruption.* In: *Le Monde diplomatique*, Nr. 5709, 11. Dezember 1998 (online)
* Pablo Aiquel: *Was meint Hugo Chávez mit Bolivarismus?* In: *Le Monde diplomatique*, Nr. 6293, 10. November 2000 (online)
* Maurice Lemoine: *Der Herbst des Populisten Hugo Chávez.* In: *Le Monde diplomatique*, Nr. 6751, 17. Mai 2002 (online)
* Javier Corrales, Michael Penfold: *Dragon In The Tropics: Hugo Chávez And The Political Economy Of Revolution In Venezuela.* Brookings Institution Press, 2011.

## Weblingg

* Literatur über e Hugo Chavez im Katalog vo dr Bibliothek vom GIGA German Institute of Global and Area Studies
* Offizielli Website vom Hugo Chávez
* Interview vom Hugo Chávez mit dr Schurnalistin Barbara Walters, ABC News, 18. März 2007
* Günther Maihold: *[http://www.swp-berlin.org/fileadmin/contents/products/studien/2008_S22_ilm_ks.pdf Außenpolitik als Provokation – Rhetorik und Realität in der Außenpolitik Venezuelas unter Hugo Chávez] (PDF; 320&nbsp;kB).* Stiftung Wissenschaft und Politik, Juli 2008
* Anja Dargatz: *[http://library.fes.de/pdf-files/iez/03026.pdf Wohin steuert Venezuela? Zur Politik des Präsidenten Hugo Chávez] (PDF; 215&nbsp;kB).* Friedrich-Ebert-Stiftung, Oktober 2005
* Dario Azzellini: ''Steter Tropfen höhlt den Stein''. In *Telepolis*, 12. Novämber 2003

## Fuessnoote
Almira (Händel)

**Der in Krohnen erlangte Glücks-Wechsel, oder: Almira, Königin von Castilien** (HWV 1) isch im Georg Friedrich Händel si ersti Opere. 

Dr Händel het d Opere chönne komponiere und lo uffüere, wil dr Diräkter vo dr Hamburger Opere am Gansmäärt, dr Reinhard Keiser, en Opere noch em gliiche Libretto zwar scho 1703/04 gschriibe het,  denn aber us Hamburg het müesse flüchte wäge sine Schulde. So het dr Händel si Schansse überchoo und wo si Opere urufgfüert worden isch, isch dr Keiser scho wider zrug z Hamburg gsi. D *Almira* isch e groosse Erfolg gsi und isch vo dr Uruffüerig am 8. Januar 1705 bis zum 25.&nbsp;Februar 1705 zwanzigmol ufgfüert worde.

## Litratuur
* Winton Dean, John Merrill Knapp: *Handel’s Operas 1704–1726.* The Boydell Press, Woodbridge 2009, ISBN 978-1-84383-525-7 (änglisch).
* Bernd Baselt: *Thematisch-systematisches Verzeichnis. Bühnenwerke.* In: Walter Eisen (Hrsg.): *Händel-Handbuch.* Band 1, Deutscher Verlag für Musik, Leipzig 1978, ISBN 3-7618-0610-8.
* Silke Leopold: *Händel. Die Opern.* Bärenreiter-Verlag, Kassel 2009, ISBN 978-3-7618-1991-3.
* Arnold Jacobshagen (Hrsg.), Panja Mücke: *Das Händel-Handbuch in 6 Bänden. Händels Opern.* Band 2, Laaber-Verlag, Laaber 2009, ISBN 978-3-89007-686-7.
* Christopher Hogwood: *Georg Friedrich Händel. Eine Biographie.* Aus dem Englischen von Bettina Obrecht. Insel Verlag, Frankfurt am Main/Leipzig 2000, ISBN 3-458-34355-5 (= Insel-Taschenbuch 2655).
* Paul Henry Lang: *Georg Friedrich Händel. Sein Leben, sein Stil und seine Stellung im englischen Geistes- und Kulturleben.* Bärenreiter-Verlag, Basel 1979, ISBN 3-7618-0567-5.
* Albert Scheibler: *Sämtliche 53 Bühnenwerke des Georg Friedrich Händel, Opern-Führer.* Edition Köln, Lohmar/Rheinland 1995, ISBN 3-928010-05-0.

## Fuessnoote


## Weblingg
* Partitur von *Almira* (Händel-Wärkusgoob, uusegee vom Friedrich Chrysander, Leipzig 1873)
* 
* 
* 
* Libretto vo dr *Almira*
* Handlig und Hindergrund vo dr *Almira* (änglisch)
Octavia (Oper)

**Die römische Unruhe, oder Die edelmüthige Octavia** isch en Opere in drei Akt mit Prolog vom Reinhard Keiser.

D *Octavia* isch am 5. August 1705 in dr Opere am Gabsmäärt z Hamburg urufgfüert worde, wo dr Keiser wider zrug z Hamburg gsi isch, nochdäm er im Joor vorhäär vor sine Glöibiger d Stadt fluchtarig verloo het. Dr Georg Friedrich Händel, won e Fründ vom Keiser gsi isch, het us dere Opere allerhand Ideä übernoo. D Melodii vo «O voi dell'Erebo» chunnt zum Bischbil von ere.

Dr Keiser het die Opere as Antwort uf em Händel si *Nero* gschriibe, wo verscholle isch. Si spiilt in dr gliiche Zit und er brucht s gliiche Material, aber dr Barthold Feind (1678-1721) het e seer vil bessers Libretto gschriibe. Es goot din um d Intrige vom verruckte Kaiser Nero, mit de Mordaaschleeg gege si Frau Octavia, dr Verschwöörig vom Piso und wie si underdruckt worden isch, um die filosofischi Erzieig vom Seneca und die lustige Bemerkige vom Gloon Davus.

## Weblingg
* Partitur vo dr ***Octavia*** (Supplement-Band vo dr Händel-Wärkusgoob, uusegee vom Friedrich Chrysander u. Max Seiffert, Leipzig 1902)
## Fuessnoote
Arcangelo Corelli

Dr **Arcangelo Corelli** (* 17. Februar 1653 z Fusignano; † 8. Januar 1713 z Rom) isch en italiänische Komponist und Violinist im Barock gsi.

Im Corelli sini Wärk häi e groosse Iifluss uf d Entwicklig vo dr Kammermuusig, vo dr Chille- und Kammersonate gha und uf d Gattig vom Concerto grosso, wo dr Corelli massgääblig bi sinere Entwigglig gsi isch. Er het e virtuose Musizierstil ghaa, wo zur Grundlaag vo dr modärne Violintechnik vom 18. und 19. Joorhundert worde isch und het e Hufe Komponiste beiiflusst.

## Wärk

* Op. 1: 12 Triosonate *da chiesa* (*Sonate a tre*, Rom 1681)
* Op. 2: 12 Triosonaten *da camera* (*Sonate da camera a tre*, Rom 1685)
* Op. 3: 12 Triosonaten *da chiesa* (*Sonate a tre*, Rom 1689)
* Op. 4: 12 Triosonaten *da camera* (*Sonate a tre*, Rom 1694)
* Op. 5: 12 Sonaten für Violine und Continuo (*Sonate a violino e violone o cimbalo*, Rom 1700; Nr. 12: Variationen über La Folia)
* Op. 6: 12 *Concerti grossi* (Amsterdam 1714; Nr. 8 s bekannte *Wienachtskonzärt* in g-Moll)

* WoO 1: *Sinfonia* zum Giovanni Lorenzo Lulier sim Oratorium *Santa Beatrice d’Este* (1689)
* WoO 2–3: 2 *Sonate a quattro* (enthalte in: *Six Sonates à 4, 5, & 6 parties …*, Amsterdam um 1699)
* WoO 4: *Sonata a quattro* für Drumbeete, 2 Violine und Basso continuo
* WoO 5–10: 6 *Sonate a tre* op. post. (Amsterdam um 1714)

## Litratuur
* Peter Allsop: *Arcangelo Corelli und seine Zeit.* Laaber-Verlag, Laaber 2009, ISBN 978-3-89007-247-0
* Annette Monheim-Semrau: *Zwischen Formstrenge und Ausdrucksvielfalt. Die Concerti grossi op. 6 von Arcangelo Corelli.* In: Richard van Dülmen, Sina Rauschenbach (Hrsg.): *Denkwelten um 1700. Zehn intellektuelle Profile.* Böhlau Verlag, Köln 2003, ISBN 3-412-07102-1, S. 141–165
* Hans Oesch, Hans-Joachim Hinrichsen, Laurenz Lütteken: *Arcangelo Corelli: Historisch-kritische Gesamtausgabe.* Fünf Bänd und äi Zuesatzband, Muusigwüsseschaftligs Institut vo dr Universidäät Baasel, Laaber-Verlag, Laaber 1976–2007, ISBN 978-3-89007-157-2

## Weblingg

* 
* Fatto per la Notte di Natale op.6 Nr.8 Videoaufnahme: JugendKammerOrchester Berlin in der Heilig-Kreuz-Kirche Berlin (16. Dezämber 2007)
* MuseData: Arcangelo Corelli Freie Noten der opp. 1–6
Fairlington

**Fairlington** isch e gmäindfreis Gebiet im Süde vom Arlington County, Virginie, i de Vereinigte Staate vo Amerika. Äs isch 10 km südweschtlech vo Washington, D.C.. Die wichdige Stroosse si d Interstate 395 (Shirley Highway), wo dr Ort in Nord- and Süd-Fairlington iidäilt, d State Route 7 (King Street) und d State Route 402 (Quaker Lane).

Dr Ort bestoot fast nume us Räijehüüser, wo in de 1940er wääred em Zwäite Wältchrieg vom Defense Homes Corporation baut worde und hüte in Äigedumswoonige ufdäilt si. 

Fairlington isch im *National Register of Historic Places*, em amerikanische nazionale Verzäichnis vo historische Blätz, und im *Virginia Landmarks Register*.

## Weblingg

*"Complex Analysis: Not-So-Secret Garden-Style Units of Fairlington, Parkfairfax Grow in Popularity and Price" us dr Washington Post, änglisch
*Charte vo Arlington County Police Districts, änglisch
*Fairlington News, änglisch
Karneval in Venedig

Dr historischi **Karneval z Venedig** isch mit sine Larve, Dierkämpf, Herkulesspiil und Füürwärk dr bekanntisti Karneval z Italie näbe deene vo Floränz und Rom. Dr Karneval het an de italiänische Fürstehööf aagfange, isch sit em Spootmiddelalter immer prunkvoller und ufwändiger worde. Im Allgemäine goot s Fest vo Epiphania (6. Januar) bis zum Aafang vo der Fastezit am Aschermittwuch. 

Dr Ursprung vom Karneval goot uf d Saturnalie in dr Antike zrugg und uf d Brüüch und Festligkäite vo vor dr Fastezit im spoote Middelalter. Z Venedig wird dr Karneval zum erste Mol in dr Chronik für 1094 vom Doge Vitale Falier erwäänt. Dr Chronist Martino da Cànal isch dr erst gsi, wo im 13. Joorhundert vo Larve am ene Zumftumzug gschriibe het. Zur Zit vom Giacomo Casanova im 18. Joorhundert het dr Karneval si grössti Bracht empfaltet, und au d Sitte si immer lugger worde. Bis 1797 het mä jedes Joor dr Siig vo Venedig über Aquileia im Joor 1162 gfiirt. Z Venedig hät me de Karneval vom Stefanstag (26. Dezember) a gfyred. Bis 1796 hät me während de Uufahrt nomol e chlyners Fest aaghänkt.

## Weblingg

* carnevale.venezia.it di offizielli Website (italiänisch und änglisch)
* carnivalofvenice.com en anderi Website (italiänisch und änglisch)
* costumi.de e Website mit de meistprämierte Gostümgruppe vom Karneval z Venedig

## Bildli vom Karneval z Venedig

Venezia carnevale 3.jpg
Venezia_flickr03.jpg
Venezia_flickr05.jpg
Carnevale_venezia_maschere_1.jpg
Carnival Venice.jpg
Venezia_flickr06.jpg
Venezia carnevale 2.jpg
Venezia carnevale 13.jpg
Venezia_flickr08.jpg
Venezia carnevale 1.jpg
Venezia carnevale 16.jpg
Venezia carnevale 11.jpg
Carnival of Venice. 2018-02-13 13-03-52.jpg
Carnival of Venice. 2018-02-13 13-10-50.jpg
Carnival of Venice. 2018-02-13 13-01-47.jpg
Carnevale a Verona, Italia.jpg
Carnival of Venice. 2018-02-13 12-01-15.jpg
Carnival of Venice. 2018-02-13 12-27-02.jpg
Domenico Scarlatti

Dr **Giuseppe Domenico Scarlatti** (* 26. Oktober 1685 z Neapel; † 23. Juli 1757 z Madrid) isch en italiänische Komponist und Cembalist im Barock gsi. Si Hauptbedütig lit in de Sonate für Cembalo, won er gschriibe het und wo zum Originellste vo iirer Art im 18. Joorhundert zele.

## Lääbe
Dr Domenico Scarlatti isch dr Soon vom Komponist Alessandro Scarlatti, wo denn seer bekannt gsi isch.  Sin erste Opere si scho vo 1703 aa z Neapel ufgfüert worde, drunder „L'Ottavia ristituita“. 1701 isch er bi dr neapolitanische Hofkapälle Organist und Komponist gsi. Vo 1702 aa het er z Floränz zämme mit sim Vater für e Ferdinando de' Medici gschafft. 1707 isch er z Venedig gsi und denn z Rom bi dr polnische Köönigin Maria Casimira Sobieska und im Vatikan.  Z Venedig isch er e Fründ vom Georg Friedrich Händel worde.

1719 isch dr Scarlatti Muusigleerer und Hofkapällmäister am köönigligen Hoof z Lissabon worde, und het dört Vokal- und Orchesterwärk gschriibe,  vor allem aber Suite für Cembalo und Hammerklavier. Sini Wärk us deere Zit si im Ärdbeebe vo 1755 verloore gange.
Er isch 1729 mit dr Maria Barbara uf Sevilla gange, wo die dr Ferdinand VI. ghürootet het, und het dört d Muusig vo de spanische Zigüüner kennegleert.

Z Spanie het dr Scarlatti sich braktisch nume mit em Cembalo abgee. Vo 1738 aa het er mindestens 555  Cembalosonate gschriibe und isch mit ene berüemt worde.

Dr Domenico Scarlatti isch am 23. Juli 1757 z Madrid gstorbe und isch im Chloster *Convento de San Norberto* begraabe worde, wo 1864 abgrisse worde isch und mit em isch au si Graab verschwunde.

## Fuessnoote


## Literatur
* 

## Weblingg

### Litratuur vom und über e Scarlatti
* Scarlatti: Sonate, Site vom Erik Reischl
* "Domenico Scarlatti." In: *Klang des Verbotenen* (Historische Roman um e Domenico Scarlatti) vom Reinhard Febel.

### Akustischs
* Dr Claudio Colombo spiilt d Sonate uf em Klavier, as MP3 Dateie

### Noote
* 
* www.kreusch-sheet-music.net Sammlig vom Scarlatti sine Klavierwärk
Hexachord

E **Hexachord** (vo griech. *hexa* „säggs“, *chordé* „Saite“) isch in dr Muusigtheorii e Reije vo säggs Döön oder Doonklasse, wo äin noch dr andere chunnt wie in ere Doonläitere..

In dr middelalterlige Muוsiעtheorii het dr Hexachord, wo vermuetlig vo de Döön vo dr Lyra mit säggs Säite chunnt, d Grundlaag für s Leere vom Gregorianische Gsang bildet. Mä sött sich die verschiidene Hexachord as Usschnitt, wo enander überlappe, vorstelle us em ganze domoolige Doonvorroot vo G bis e".

## Litratuur
* Christian Berger: Artikel *Hexachord (I.-V.)* in: Musik in Geschichte und Gegenwart, 2. Auflage, hrsg. v. L. Finscher, Sachteil Bd. 4, Kassel 1996, Sp. 279-286
* Christian Berger: *La quarte et la structure hexacordale.* In: *L’enseignement de la musique au Moyen Age et à la Renaissance.* Colloque Royaumont 1985, Royaumont 1987, S. 17-28 (vgl. http://www.freidok.uni-freiburg.de/volltexte/6002)
* Christian Berger: *Cithara, cribrum und caprea. Wege zum Hexachord.* In: M. Kintzinger, S. Lorenz, M. Walter (Hrsg.): *Schule und Schüler im Mittelalter. Beiträge zur europäischen Bildungsgeschichte des 9. bis 15. Jahrhunderts.* Beihefte zum Archiv für Kulturgeschichte 42. Köln 1996, S. 89-109 (vgl. http://www.freidok.uni-freiburg.de/volltexte/375)
* Christian Berger: *Hexachord und Modus: Drei Rondeaux von Gilles Binchois.* In: *Basler Jahrbuch für historische Musikpraxis* 16 (1992), S. 71-87 (vgl. http://www.freidok.uni-freiburg.de/volltexte/388)
* Jacques Chailley: *„Ut queant laxis“ et les origines de la gamme.* In: *[[Acta Musicologica]]* 56 (1984), S. 48-69
* Klaus-Jürgen Sachs: *Musikalische Elementarlehre im Mittelalter.* In: Frieder Zaminer (Hrsg.): *Rezeption des antiken Fachs im Mittelalter.* Geschichte der Musiktheorie. Darmstadt 1990, S. 105-162

## Fuessnoote

## Weblingg
* Hexachords, solmization, and musica ficta Usfüerligi Daarstellig (änglisch)
Georg I. (Großbritannien)

Dr **Georg I. Ludwig** (; * 28. Maijul./7. Junigreg. 1660 z Hannover; † 11. Junijul./22. Junigreg. 1727 z Osnabrück) isch äine vo de Herzöög vo Braunschweig und Lüneburg gsi und sit 1698 Kurfürst vo Braunschweig-Lüneburg („Kurhannover“) und Erzbannerdrääger (und spööter Erzschatzmäister) vom Häilige Römische Riich und vo 1714 aa au Köönig vo Groossbritannie und Irland und Titularköönig vo Frankriich.

Dr Georg Ludwig isch evangelisch-lutherisch erzooge worde, was wääsentlig gsi isch, won er uf en britisch Dron choo isch. 1714, noch em Dood vo dr Queen Anne, isch s im britische Köönigriich vor allem drum gange, ass mä e gäignete, bluetsverwandte Droonfolger wurd finde, so dass dr Aaspruch vo de römisch-katholische Stuarts nid wurd zelle.

Dr Georg Ludwig het as Köönig vo Groossbritannie e schweere Stand ghaa, wil er kuum Änglisch gschwätzt het oder het welle schwätze und Dütsch oder Franzöösisch voorzooge het. Eso isch s choo, ass sich wäärend sinere Regierigszit d Balanse vo dr Macht erheeblig vo dr Monarchii zum Parlamänt verschoobe het. Es het sich s britische Parteiesüsteem uusebildet und dr Robert Walpole isch faktisch zum erste Brömieeminister worde, wo mit eme Kabinett regiert het. Offiziell het dr Walpole dä Ditel allerdings erst 1730 under em Georg II., wo im Georg Ludwig si Noochfolger gsi isch, überchoo.

## Litratuur
* John M. Beattie: *The English Court in the Reign of George I.* Cambridge 1967.
* Ragnhild Marie Hatton: *Georg der Erste. Ein deutscher Kurfürst auf Englands Thron.* Societäts Verlag, Frankfurt a.&nbsp;M. 1982 (1. Auflage), 1985 (2. Auflage), ISBN 3-7973-0398-X.
* 
* 

## Weblingg

* Eintrag in der Classic Encyclopedia auf 1911encyclopedia.org (änglisch)

## Fuessnoote
Antonio Lotti

Dr **Antonio Lotti** (* um 1667 z Venedig; † 5. Januar 1740 z Venedig) isch en italiänische Komponist vo Opere und Chillemuusig im Barock gsi.

## Lääbe
Dr Lotti het as Chind im Chor vo dr Markuschille z Venedig gsunge und Underricht vom Giovanni Legrenzi überchoo. Er isch sächzääni gsi, won er d Opere *Il Giustino* gschriibe het.  1692 isch er 2. Organist an dr Markuschlle worde und 1704 1. Organist.

1716 het er für e Wiener Hoof d Opere *Costantino* komponiert, wo d Partitur von ere hüte in dr Ööstriichische Nazionalbibliothek ufbewaart wird.

Wo 1717 dr Soon vom Kurfürst August em Starke im Lotti si Muusig ghöört het, won er z Venedig gsi isch, het er en uf Dresde iiglaade. Dr Lotti isch denn zwüsche 1717 und 1719 am Hoof z Dresde gsi. Dört isch si bekanntisti Opere *Teofane* entstande. Er het se für d Hochzit vom spöötere Kurfürst Friedrich August komponiert. Im Novämber 1719 isch dr Lotti zrugg uf Venedig und het vo denn aa käini Opere me komponiert, sondern Kammermuusig und chirchligi Muusig.

Im Joor 1731 het s e Skandal gee, wo dr berüemt Komponist Giovanni Battista Bononcini felschligerwiis behauptet het, är häig s Madrigal *In una siepe ombrosa* gschriibe und nit dr Lotti. Es isch aber äidütig bewiise, ass das Madrigal us em Lotti sinere Sammlig *Duetti, terzetti e madrigali* vo 1705 gnoo isch. Die usgezäichneti Reputazioon vom Lotti isch denn no besser worde. 

Am 2. April 1736 isch dr Lotti *Maestro di Cappella* vo dr Markuschille z Venedig worde, dr Boste wo fr[ener emol dr Claudio Monteverdi ghaa het. Er het sich gege anderi Kandidaate wie dr Antonio Pollarolo, Nicola Porpora und Andrea Porta duuregsetzt. Dank em Komponiere isch dr Lotti zimlig woolhabend worden; er het aber äinewääg uf dr Boste vom vom Kapällmäister nid welle verzichte. Dr Lotti isch au as e hervorraagende Leerer bekannt gsi: zu sine Schüeler häiu.&nbsp;a. dr Domenico Alberti, Giovanni Battista Bassani, Baldassare Galuppi, Quirino Gaspari, Benedetto Marcello und dr Jan Dismas Zelenka ghöört.

1736 isch er schweer chrank worde und am 5. Januar 1740 isch er z Venedig gstorbe. Mä het en in dr Chille San Geminiano begraabe. Wo d Chille 1851 zerstöört worden isch, isch si Grabstäi verloore gange.

In dr Muusig vom Antonio Lotti het mä e spoote, aber würdige Noochfolger für e Andrea Gabrieli gfunde, wo hundert Joor vorhäär die italiänischi Chillenmuusig zum ene künstlerische Höhepunkt gfüert het.
## Modärni Uffüerige
2004 isch am Bachfest z Leipzig im Lotti si Opere *Ascanio* vo dr Batzdorfer Hofkapälle ufgfüert worde.

Im Raame vo de Dresdner Muusigfestspiil 2009 het s im chliine Schlosshoof vom Residänzschloss Dresde en Uffüerig vom Lotti sinere Opere *Teofane* gee.

## Litratuur
* 
* Charlotte Spitz: *Antonio Lotti in seiner Bedeutung als Opernkomponist*. Dissertation, Universität München 1917

## Weblingg

* 
*  
* Biografii und Kataloog vo sinere Chillemuusig (änglisch)
Jakob Greber

Dr **Jakob Greber** (begraabe am 5. Juli 1731) isch e dütsche Barockkomponist im früeje 18. Joorhundert gsi.

## Lääbe und Wärch
S Datum und dr Ort won er uf d Wält choo isch, si umbekannt. Au wenn er gstorbe isch, wäiss mä nid genau; im *Grove Dictionary of Music and Musicians* isch gschriibe, ass er am 5. Juli 1731 z Mannheim begraabe worde isch.

Im ene Verzäichnis vo Komponiste, wo us em Franzöösische übersetzt worde isch und 1709 z London erschiine isch, wird dr Greber as *a German who had Study'd Composition in Italy* erwäänt. Er isch woorschinlig mit dr toskanische Sängere Francesca Margarita de l'Epine uf Ängland choo. Am 27. Mai 1703 isch zum erste Mol brichtet worde ass si ufdräte isch. Z Ängland het men en as „Signor Giacomo Greber“ kennt. D de l'Epine isch offesichtlig im Greber si Geliebti gsi, het aber spööter en andere Komponist, dr Johann Christoph Pepusch ghürootet. Am 9. April 1705 isch im Greber si Pastorale *Gli amori d'Ergasto* bi dr Eröffnig vom nöije Queen's Theatre (spööter King's Theatre) am Haymarket ufgfüert worde. Das isch die erst italiänischi Opere gsi, wo z London ufgfüert worde isch. S Wärk het käi Erfolg ghaa. E Zitli druf het dr Greber London verloo und und isch 1707 Kapällmäister vom Herzog Karl Philipp, em Statthalter vom Tirol, z Innsbrugg worde. Dört het er ee *festa teatrale* („Theatralisches Fest“) mit em Ditel *L'allegrezza dell' Eno* komponiert. Es isch 1708 zu Eere vo dr Elisabeth Christine vo Braunschweig-Wolfebüttel ufgfüert worde, wo die uf Spanie zu iirem Maa Erzherzog Karl gange isch und z Innsbrugg duurechoo isch. Mä het *Gli amori d'Ergasto*  woorschinlig 1711 wider ufgfüert, wo z Wien d Droonbestiigig vom Kaiser Karl VI. gfiirt worde isch. Wo dr Johann Wilhelm 1716 gstorbe isch, isch si jünger Brueder, dr Herzog Karl Philipp,  Kurfürst vo dr Pfalz worde, und er het dr Greber in sine Dienst bhalte. Noch dr Hoofliste vo 1723 si dr Greber und dr Johann Hugo vo Wilderer denn gliichzitig as Kapällmäister aagstellt gsi. 

*Gli amori d'Ergasto* isch as handschriftligi Partitur in dr Nazionalbibliothek Wien erhalte. Usserdäm si vom Greber no säggs Büünewärk bekannt, wo mä von ene aber nume d Libretti het, und vier Solokantate und e Kammerkantate.

## Kwelle
*Grove Dictionary of Music and Musicians, Bd. 7.
*Musik in Geschichte und Gegenwart, Bd. 5.
Land Tirol

**Tirol** isch es Land im Weschte vo Öschtriich und en Tail vo de historische Alperegion Tirol. D Landeshoptstadt isch Innsbrugg. Es isch is grösser Nordtirol und i di chlinner Enklave Oschttirol uftailt.

## Geografii
Mit ennere Flächi vo 12.640,17&nbsp;km² isch Tirol s drittgröschti Land vo Öschtriich. Vo allne öschtriichische Länder häts mit total 719&nbsp;km di längschti Ussegränze. Es gränzt a di öschtriichische Länder Vorarlbärg, Salzburg und Kärnte, im Norde a de Fraistaat Bayern (Dütschland), im Südweschte a de Kanton Graubünde (Schwiz) und im Süde a d Provinz Belluno und a di Autonomi Provinz Boze-Südtirol (Italie).

### Verwaltigsgliderig
S Land isch i nüü politischi Bezirk glideret:
; Nordtirol
* Imst
* Innsbrugg Stadt
* Innsbrugg Land
* Kitzbüel
* Kufstein
* Landegg
* Reutte
* Schwaz
; Oschttirol
* Lienz

### Di füffzä gröschte Städt und Gmainde

## Bilder


Tirol Hall 01.jpg|Hall in Tirol
Kufstein burgen.jpg|Kufstein
Kirche Kappl Tirol.jpg|Kappl im Paznauntal
Oberes Lechtal.JPG|s Lechtal
Achensee winter.jpg|de Achesee
Stubaier Wildspitze.JPG|d Stubaier Wildspitze i de Stubaier Alpe


## Weblink

* Website vo de Tiroler Landesregierig
* Informazione zum Ferieland Tirol
* Dialäktbegriff us Osttirol

## Fuessnoote
Stein (Name)

**Stein** chan en Familiename oder en Tail vome Name sii.

Bekannti Namensträger:
* Edith Stein (1891–1942), e dütschi Philosophin, römisch-katholischi Ordensfrau und Märtyrin

* Herre vo Stai, es Adelsgschlächt us em Südschwarzwald

**Lueg au**:
* Stein (Begriffsklärung)
* Altenstein
Neukirch im Schwarzwald

**Neikirch** (dt. *Neukirch*) isch en Ortsdoal vu Furtwangen im Schwarzwald-Baar-Kreis z Bade-Wirtteberg. De Ortsdoal isch „staatlich anerkannter Luftkurort“. 

## Geografi
Neikirch lit im mittlere Schwarzwald an de *Bundesstraße 500* (Schwarzwald-Panoramastross) zwische Furtwangen un Hinderzarte. 

## Gschicht
Neikirch isch anne 1275 im Zehntbuech vom Bischtum Konschtanz zum erschte Mol gnennt wore. 1971 isch de Ort zue Furtwange eigmoandet wore.

## Wirtschaft
Neikirch isch vo Tourismus un Wintersport prägt.

## Lit
* Bertin Nitz (1888-1932), Haimetdichter


Datei:Kandel-Waldkirch-Furtwangen.jpg|Luftbild vo Furtwange (rechts unte) un Neikirch (mittig unte)
Datei:Kirche-neukirch.jpg|Pfarrkirch St. Andreas
Datei:Hexenlochmuehle.jpg|Hexelochmihle
Datei:Hexenlochmuehle_Schwarzwald.jpg|Hexelochmihle


## Weblink
* Private Seite iber Neikirch
Her Majesty’s Theatre

**Her Majesty’s Theatre** isch e Theater am Haymarket im *West End* vo London.

## Gschicht

S Theater het e langi Dradizioon. Es isch in meerere Geböid dehäi gsi und und het e baar mol si Naame gwäggslet. Dr erst Bau het dr Archidekt John Vanbrugh baut, und es isch am 9. April 1705 as *Queen’s Theatre* mit dr Uffüerig von ere Pastorale vom Jakob Greber eröffnet worde. Noch dr Inthronisazioon vom Georg I. im Joor 1714 het mä si Naame aabasst und es isch s *King’s Theatre* gsi. Doo si die mäiste Opere vom Georg Friedrich Händel urufgfüert worde, vor allem wääred dr Zit vo dr Opereakademii 1719 bis 1728, wo au dr Giovanni Battista Bononcini und dr Attilio Ariosti für sä komponiert häi. Wo dr Johann Jacob Heidegger  kaufmännische Diräkter gsi isch, het er au Maskebäll uf d Büüni brocht.

1789 isch s Geböid aabebrennt. Dr Michael Novosielski het e nöije Bau entworfe, wo im Merz 1791 iigweiht worde isch. In dere Epoche isch dr berüemti und exzentrischi franzöösischi Harfenist Nicolas Bochsa (1789–1856)  dr musikalisch Diräkter gsi, und het dä Boste vo 1827 bis 1833 ghaa. 1837 het mä s Huus in *Her Majesty’s Theatre* umdauft und spööter wo d Herrscher wider Manne gsi si isch s wider *His Majesty’s Theatre* worde. Im Dezämber 1867 het s wider emol brennt und dr Charles Lee het s wider ufbaut. Es isch schliesslig abgrisse worde und dr Charles John Phipps het s Geböid entworfe, wo hüt no stoot und wo am 28. April 1897 eröffnet worde isch. Hüte cha mä dört vor allem Uffüerige vo Miusikl gsee.

## Aktuelli Uffüerig
Sit em 9. Oktober 1986 wird s Miusikl S Fantom vo dr Opere ufgfüert.

## Weblingg

* Website vom Her Majesty’s Theatre
Hocker

E **Hocker** oder *Höcker*, isch e Sitzmöbel ooni Lääne. Mit Lääne wärs en Stuel oder en Sässel. Mä säit em Hocker au **Schemel** (über althoochdütsch *[fuoʒ]scamil* us spootlatiinisch *scamillus*, „Bänkli“ zu latiinisch *scamnum*, „Bank“) oder **Daburett**.

Hocker si scho in dr Antike bekannt gsi. Im Middelalter isch s näben em Bangg s Sitzmöbel gsi, wo am witiste verbräitet gsi isch. Dr Stuel isch bis ins 16. Joorhundert vor allem für die Meebessere und für e Huusheer und si Frau doo gsi.

Sit em Ändi vom 16. Joorhundert säit mä ame Schemel mit vier Bäi, wo ufwändig gstaltet und bolsteret si, *Daburett* ().

Schemel hai mäistens drei oder vier Bäi, d Mälchschemeli häi nume äins und wärde mit eme Rieme am Liib aabunde.

## Fuessnoote


## Weblingg