open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Changy (Marne)

**Changy**  ìsch a frànzeescha G’mainda ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Sa hàt a Flächa vu 6,2&nbsp;km² un  Iiwoohner (). Sa g’heert zem Arrondissement Vitry-le-François, zem Kàntoon Sermaize-les-Bains so wia zem Côtes de Champagne et Val de Saulx.

## zem Dorfnàmma
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Àltfrànzeesch, schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1218976", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

D’ G’mainda Changy lììgt äbba zeehn Kilomeeter nordeeschtlig vu Vitry-le-François àn dr Mìndung vu dr Vière ìn d’ Chée. Umgaa wìrd Changy vu da Noochberg’mainda Bassuet ìm Norda, Vavay-le-Grand ìm Nordoschta, Heiltz-l’Évêque ìm Oschta, Outrepont ìm Süüdoschta, Merlaut ìm Süüda so wia Saint-Quentin-les-Marais ìm Wäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Schtefàànskìrìch *()*. D’rìnn ìsch a Holzkànzla üss’m 17. Joohrhundert àls Ainzelwark bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann.


51122 CHANGY 1.jpg|d’ Schtefàànskìrìch


## Lìteràtüür
* 
* 
* 
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Changy biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Changy ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)
* d’ G’mainda Changy ìm Informàzioonsportààl BANATIC vum frànzeescha Ìnnaminìschteerium (frànzeesch)
* Schtàtistischa Dààta züa dr G’mainda Changy, wo düü kààsch ufflààda bii *data.gouv.fr* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Friederike Berthel

D **Friederike Berthel** (* 26. April 1883 z Mille; 21. Jänner 1971 au dert) isch e dytschi Haimetdichteri gsii.

D Berthel het z Mille gläbt un as Beegleri gschafft. Si het Gedicht uf Alemannisch un uf Hochdytsch gschribe, wu si zwische 1907 un 1946 in segs handgschribene Gedichtbänd zämedrait het. 

Dr Johannes Helm schrybt iber si: 

## Literatur
* Johannes Helm: *Wer — wann — wo? Biographische Notizen aus dem Markgräflerland.* In: *Das Markgräflerland,* Jg. NF 6(37).1975, Heft 3/4, S. 147–269
Kommunistische Partei

E **kummenistischi Bartei** isch e bolitischi Bartei, wu dr Kummenismus (e klasseloosi Gsellschaft) as Gsellschaftsoornig aasträbt.

## Iiberblick
Di eerscht kummenistisch Bartei im Sinn vun ere nazionaal organisierte barteinolitische Organisazioon sin d Bolschewiki unter dr Fierig vum Wladimir Iljitsch Lenin gsii. Anne 1919 het si di Russisch Soziaaldemokraatisch Aarbaiterbartei in *Kummenistischi Bartei vu Russland (Bolschewiki)* umgnännt go si vu dr dytsche SPD abgränze, wu dr Eerscht Wältchrieg billigt hetz un doodmool di wiichtigscht sozialistisch Aarbaiterbartei z Europa gsii isch. Vu dr Teese vum Lenin iber s Verwiirkilige vu dr Oornig, wu dr Karl Marx propagiert ghaa het, sin no dr russische Oktooberrevoluzioon vu 1917 wältwyt anderi kummenistischi Barteie grindet woore, zmaischt as Abspaltige vu sozialistischen un soziaaldemokraatische Barteie, wu die noodsnoo uf refoormorientierte Kuurs umgschwänkt sin un au im Rame vum Eerschte Wältchrieg un em Ussenanderbräche vu dr Zwoote Internazionaale all mee ne anderi Uusleegig vum „broletaarische Internazionmalismus“ zaight ghaa hän wie di revoluzioneere Marxischte.

Di wältaaschauli Grundlaag vu dr kummenistische Barteie baöut uf de histoorische, ekenoomische un filesoofische Chänntnis vum Marxismus (*Wisseschaftlige Sozialismus*) uf, wu s teoretisch Fundamänt vu dr kummenistische Leer bilde. Die Leer isch vum  Karl Marx un em Friedrich Engels im Verlauf vum 19. Jorhundert entwicklet woore. Di wiichtgschte Grundgedanke sin scho im Kummenistische Manifescht vu 1848 din gsii.

Scho im 19. Jorhundert un all mee im 20. Jorhundert isch s zue unterschiidlige Uusleegige un Wyterentwicklige vu dr Marxsche Leere chuu, wu bis in d Geegewaart zue verschiidene Kunzäpt vu Sozialismus un Kummenismus gfier hän (zem Byschpel Leninismus, Marxismus-Leninismus, Trotzkismus, Titoismus, Maoismus, Eurokummenismus etc.). Em Lenin sy Teory vu dr zäntraale Bedytig vu dr kummenistische Bartei as „Voorhuet vu dr Aarbaiterklass“ het do ne grooße Yyfluss uf alli realsozialistische Sischteem ghaa.

## Literatur
* Uwe Backes, Patrick Moreau (Hrsg.): *Communist and Post-Communist Parties in Europe* (= *Schriften des Hannah-Arendt-Instituts für Totalitarismusforschung*. Bd. 36). Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2008, ISBN 978-3-525-36912-8.
Fritz Träris

Dr **Fritz Träris** (* 3. Novämber 1898 z Britzige; † 31. Dezämber 1968 au deert) isch e dytsche Buur un Dialäktautor gsii.

Dr Träris het Gedicht im alemannische Dialäkt gschriibe, e Dail sin in Zytschrifte un Zytige publiziert wore.

Anne 1968 het dr Hubert Baum s Gedicht *Mi Vatter mahnt* vum Träris in sy Anthology Freude am alemannischen Gedicht ufgnuu un doderzue ne Interpretation gschribe. Iber d Sproch vum Gedicht schrybt er:

## Literatur
* Johannes Helm: *Wer — wann — wo? Biographische Notizen aus dem Markgräflerland.* In: *Das Markgräflerland,* Jg. NF 6(37).1975, Heft 3/4, S. 147–269
Ueli Sutter

Dr **Ulrich «Ueli» Sutter** (* 16. Meerz 1947 z Bettlach; † 9. Dezämber 2025) isch e Schwyzer Raadrennfaarer gsii.

## Spoortligi Karriere
Anne 1972 isch dr Sutter bi de Olympische Spiil z München aadrätte un isch im Strooßeränne uf Blatz 24 chuu. Im Mannschaftszytfaare isch dr Vierer us dr Schwyz mit em Gilbert Bischoff, em Bruno Hubschmid, em Roland Schär un em Ueli Sutter uf dr aacht Blatz chuu. In dr Tour de l’Avenir het er ai Etappe un d Bäärgwäärtiggwunne.

Im Joor druf isch er Profi woore. 1978 isch sy erfolgryychscht Joor gsii: In dr Gsamtwäärtig vu dr Tour de Suisse isch er Zweete woore, un bim Giro d’Italia het er d Bäärgwäärtig gwunne, 1977 isch er in däre Wäärtig scho Zweete woore. In dr Gsamtwäärtig isch er uf dr Rang zee chuu. 1979 un 1981 isch er nomool Segste bi dr Tour de Suisse woore.

1974 un 1975 isch dr Sutter Dritte vu dr Schwyzer Strooßémaischterschaft un 1976 Schwyzer Vize-Maischter woore. 1975 isch er bi dr nazionaale Maischtzerschaft im Omnium uf dr Baan uf Blatz drei chuu un 1977 bi dr Steeermaischschaft zuf Blatz zwee.

## Erfolg
**1972**
* ai Etappe un Bäärgwäärtig Tour de l’Avenir
**1978**
* Bäärgwäärtig Giro d’Italia
**1979**
* zwoo Etappe Tour de France (baidi Mannschaftszytfaare)

## Grand Tour-Blatzierige

## Weblink
* 
* 
* 

## Fueßnote
Krasnodar

**Krasnodar** () isch die grööschti Stadt im Sidrussland. Si lyt am Fluss Kuban, nöd wyt ewäg vom Schwarze und vom Asowsche Meer. Dert läbet öppe 1,2 Millioone Ywoner. D Stadt isch im Jaar 1793 gründet worde und hät am Aafang **Jekaterinodar** () gheisse. Hüt isch si es wichtigs Zäntrum für d Induschtrie, de Handel und d Kultur im ganze Land. Me säit ere au oft d Hauptstadt vom Sidrussland.

## Ywoner
Luut de offizielle Statistik hät Krasnodar sälber öppe 1,2 Millioone Lüüt. Aber neuji Schetzige säget, dass die würkli Zaal wege de grosse Zuwanderig scho bi fascht zwoo Millioone lyt. D Stadt isch sehr dicht bevölkeret und d Bevölkerig wachst rasant schnell, was für d Millioonestadt grossi wirtschaftlichi und soziali Herussforderige mit sich bringt.

## Persoone
* Anna Netrebko (* 1971), Operesängeri.

## Bilder

Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Екатерина Великая. Монумент.JPG


## Referänze


## Weblink
* 
*
Elsässer Weinstraße

D **Elsasser Wiistroß** (uf Frànzeesch *Route des Vins d'Alsace*) ìsch a tourischtischer Wag wo dur d Rawa ìm Elsàss fiahrt. Sa gheert zu da ältscha Touristastroßa ìm Frànkrìch; sa ìsch ànna 1953 igwhèit worra.

Sa ìsch 170 Kilometer làng, sa befìndet sìch ìn beida Départements vum Elsàss, s Owerelsàss un s Unterelsàss, un betrìfft 119 Gmeina.

S Stroßaschìld vu dr Elsasser Wiistroß zeigt a Triiwel un a schmàl Wiiglàs, wiss uf brüün gmolt.

## Geografie
D Elsasser Wiistroß geht ìn Nord-Süd-Rìchtung dur d Rawa vu Cleeburg, gànz ìm Norda, un vu Màrla bis uf Thànn, àm Füeß vu da Vogesa entlàng, àm weschtliga Rànd vu dr Elsassischa Ewena.

Mìt'ra Länga vu 170 Kilometer, betrìfft sa 300 Rabgebìet, 49 vu 51 da *Grand Cru* Flächa un 67 vu da 119 Rabgmeina.

**Gmeina ìm Unterelsàss**

* Màrle
* Wànge
* Weschtoffe
* Trane
* Bàlbronn
* Baribiete
* Dàngelse
* Sulz
* Àvelse
* Molsz
* Müssig
* Dorelse
* Rose
* Bersch
* Ottrott
* Ewernahn
* Batschwiller
* Heljestään
* Bàrr
* Mìttelbarige
* Àndlöi
* Äschhoffe
* Itterschwiller
* Nuutelt
* Bleschwiller
* Dàmbàch
* Scherwiller
* Käschtaholz
* Kìnza
* Orschwiller

**Gmeina ìm Owerelsàss**

* Sàmpìlt
* Rodere
* Rorschwihr
* Barga
* Ràppschwihr
* Hunawihr
* Zallebarg
* Richewihr
* Bàwla
* Mìttelwihr
* Bennwihr
* Sìjelsa
* Kìnza
* Kaysersberg
* Àmmerschwihr
* Kàtzathàl
* Ìngerscha
* Nìedermorschwihr
* Tìrka
* Colmer
* Wìnzena
* Wettolsa
* Egsa
* Husseren-les-Châteaux
* Vœgtlinshoffen
* Obermorschwihr
* Hàttschet
* Gawerschwihr
* Pfàffa
* Ruffàch
* Waschthàlta
* Sulzmàtt
* Orschwihr
* Bergholtzzell
* Bergholtz
* Gawiller
* Sulz
* Wüena
* Sanna
* Àlt-Thànn
* Thànn

## Gschìchta
D Elsasser Wiistroß ìsch àm 30. Mai 1953 vum Tourismusverbànd grìnda worra. Saller Tàg sìn Waga vu Thànn, ìm Süda, un àndera Waga vu Màrla, ìm Norda, furtgànga, fer sìch ìn dr Mìttla vum Wag traffa. Uf em Wag hàt's mehrera Wiiprowa un tourischtischa Bsìchtigunga gaa. Trotz em schlachta Watter ìsch dia Verààstàltung a Erfolg gsìì, noh dr regionàla Presse vu sallamols.

## Referanza
In articulo mortis

**In articulo mortis** (dàs bediitet „ìm Àuigablìck vum Tood“, „ìm Ààg’sìcht vum Tood“ un schtàmmt üss’m làt. *artículus* ‚Wandapunkt‘ un *mors* ‚Tood‘) ìsch a làtiinischer Üssdruck, womm’r ìm Kìrcharacht un ìn dr kàthoolischa Gotteslehr sajt, fìr d’ Hàndlunga un Äntschaidunga b’schriiwa, womm’r grààd vor’m Tood vu’ma Glàuiwiga trìfft. So gìtt’s zem Biischpììl d’ Schpandung un Ämpfàng vu da Sàkràmanta wia d’ Daifata odd’r vum Büasssàkràmant mìt dr Waagzeehrung *in articulo mortis*, wia àui d’ Àbleegung vu da Oordagelübta odd’r d’ Schliassung vun’ra Eeha ìm Ààg’sìcht vum Tood.

A aahnliga Bediitung hàt dr Üssdruck *in periculo mortis* („ìn Toodesg’fààhr“, üss’m làt. *Periculum* ‚G’foohr‘).

Vor dr Liürgiireform vum Zwaita Vàtikàànischa Konziil hàt m’r numma vor’m Tood s’ Sàkràmant vu dr Krànkasaalwung därfa schpanda.

## Lìteràtüür zem Theema
* 

## Ainzelnoohwiisa
Emile Guillemin

**Emile Guillemin** (16. Oktober 1841 – 1907) isch e französische Bildhauer vo de Belle Époque gsi.

Er het vorwiegend mit Bronze gschafft. Er het bi sim Vater, em Maler Auguste Guillemin, und bi  studiert.

Er het sini Wärk vom 1870 bis 1899 am Salon i Paris usgstellt, und 1897 het er e ehrenwäerti Erwähnig am Musée du Louvre i Paris übercho.

Im 2008 is sini Bronzeskulptur vo 1884 *[[Femme Kabyle d'Algerie and Janissaire du Sultan Mahmoud II]]* (*Femme kabyle d'Algérie* und *Janissaire du sultan Mahmoud II*) i New York für 1'202'500 $ plus Auktionsgebühre a ne private Sammler dür d'Auktionshuus Sotheby's verkauft worde.

Sini Reitschulptur, *[[Cavalier Arabe]]*, isch sowohl vo ihm wie au vom Alfred Barye unterschribe.
 
## Fueßnote
Pius Jauch

Dr **Pius Jauch** (* 1983 en Rautweil) ischt an deitscha Dichter, Komponischt, Sänger und Schauspieler. 

## Leaba
Er ischt 1983 z Rautweil uf'd Wält kumma. Bekannt ischt er vor ällem als Liadermacher. Er singt i schwäbisch-allemanischem Dialäkt, wia'ner i sim Hòamatdorf, z Baisinga bei Rautweil, gschwätzt wud. Schau als Bua hòt er afanga Musig z macha und Liader z schreiba. Er hòt längere Zeit z Italia gläbt, wo'ner Liader uf Italienisch, Deitsch, und Schwäbisch gschrieba hòt. 2008 ischt si erschtes Album *Baumhaus* uf Hochdeitsch erschiena. Dri Jòhr später hòt er nò schliaßle mit sim Album *Haggåbutzågai* si musikalisches Debüt uf Schwäbisch gea. Si drittes Album *Wolk am Horizont* ischt 2015 erschiena. Dòdribertnaus ischt er au im Theater aktiv und setzt sich fiar d' Ferderung vo'r schwäbischa Mundart i.

Seid 2023 ischt dr Pius Jauch stellverdretende Vorsitzender vom nuia Dachverband der Dialekte Baden-Württemberg (DDDBW).

## Wärk
### Musig
* 2008: *Baumhaus*
* 2009: *Haggabutzagai*
* 2015: *Wolk am Horizont*

* 2008: *Baumhaus (CD)*
* 2009: *Haggabutzagai (CD)*
* 2015: *Wolk am Horizont (CD)*
* 2025: *D Oma, dr Opa ond an Enkel* – Kindheitserinnerungen auf Schwäbisch (Peter Schlack), Südwestrundfunk, Musik: Pius Jauch
* 2025: *D Nudelsupp* – Eine schwäbische Weihnachtsgeschichte (1. und 2. Teil), Südwestrundfunk, Komposition: Pius Jauch

### Buppatheaterstigg
* *Pumpernickel – oder wie Napoleon unter die Räuber fiel*
* *Pumpernickel 2.1 – die Generalprobe*

### Heerspiel (als Sprecher)
* *Ums Eck –* Hörspiel von Hugo Rendler, Südwestrundfunk 2023 (als *Nils*)
* *Die Bootsbauer* – Hörspiel von Felix Huby, Südwestrundfunk 2024 (als *Florian Kommerell*)

### Filmbroduktiona
* *Jürgen Hohl, Trachtenpapst –* Filmporträt im Auftrag vom Schwäbische Albverein, 2023
* *SOS - Streets of Stuttgart,* Kurzfilm, (FanFiction-Parodie, feat. Jimmy Las Vegas), 2023
* *Hirschguldenweg –* Imagefilm im Auftrag vom Schwäbische Kulturarchiv, 2025

## Auszeichnonga
* 2012: Sebastian-Blau-Preis fir Liadermacher
* 2021: Heimatmedaille des Landes Baden-Württemberg
* 2022: Kulturpreis vom Rotary-Club Rautweil
* 2022: Sebastian-Sailer-Medaille

## Weblinks
* 
* Offizielle Website vom Pius Jauch

## Fuaßnota
Grundschule an der Fándlyho-Straße 11

D **Grundschuel a de Fándlyho-Stross 11** (uf Slowakisch *Základná škola Fándlyho 11*; i de Vergangeheit *III. ZDŠ Fándlyho ulica*, umgangssprachlich d *Panelka* odr *panelová škola*) isch e Primarstufe, wo sich im Südoste vo de Stadt Pezinok, in de Slowakei befindet und im Johr 1959 ihri Tätigkeit ufgnoh het. D’ derzitigi Diräktorin isch d’ Ing. Monika Hlúšková.

Es bestoht us eme Hauptgebäud mit Speisesaal, ere Turnhalle und eme Gebäude für de Schuelclub vo de Chind. De Schuelkomplex umfasst au e Laufbahn, en Basketball-Feld und Chinderschpielplätz. Er befindet sich i de nöchi vo de Judo-Arena.

Im Johr 2016 isch dank em Gwünn vom Wettbewerb vo de Firma Lidl uf em Schuelhof anstatt vom ursprüngliche Chinderschpielplatz en neue Spielplatz namens «Žihadielko» *(Chline Giftstachel)* errichtet worde und nebeddra en wiitere Spielplatz für Workout-Aktivitäte.

## Gschicht vo de Schuel

De Grundstei für die drüzwänzg Klasse umfassendi Panelschuel «Na pažiti» isch 1957 gleit worde. Am 20. Oktober 1959 zog die elfjährige Schule in ein neues Gebäude namens «Panelka» um, und am 23. Oktober begann dort der reguläre Unterricht in einer einzigen Schicht. Im Schueljohr 1959/1960 isch da en Arbeitergymnasium (Abendschuel) iigrichtet worde und d Grundschuel het 545 Schüeler in 16 Klasse zählt. 502 Schüeler hend d Prüefig abgschlosse, devo 87 mit Uszeichnig und 41 duregfalle. 16 Schüeler isch d Wiederholigsprüefig gschtattet worde. Die damaligi Schuelleiterin isch d Marta Fraňová gsi, ihr Stellvertreter Martin Kováč.

Im Johr 1973 isch sie zur «bázová škola» worre, d. h. sie bot pädagogischi Beratig für Schuele im gsamte Einzugsgebiet (Pezinok, Grinava, Svätý Jur, Limbach, Viničné, Slovenský Grob).

D’ Errichtig vom Schuelheim isch i de erschte Hälfti vo de 1970er Johr vom damalige Vorsitzende vom Stadtrat vo Pezinok, Štefan Lovič, im Rahme vo de «akcia Z» (*Aktion Z*) duregsetzt worde. Es isch in Eigeleischtig us Ziegel- und Betonplatte errichtet worde und 1976 z Betrieb gno worde.

## Rekonstruktion
Während ihrere Existänz het sie verschiedeni chlineri Renovierige duregloffe, aber die gröschti Renovierig het 2017 stattgfunde, wo das gsamte Hauptgebäude vo de Grundschuel mit de Mensa renoviert worde isch.

## Einzelnachwiis
Primarschule Schlossmatt

D **Primarschuel Schlossmatt**, uf Hochdütsch **Primarschule Schlossmatt**, isch e Primarschuel mit Chindergarte a de Grunerstrasse 7 in Bùùrdlef, wo 1959 gründet worde isch. D Schulleiterin isch Sabine Häberlin.

Im Johr 1999, ufgrund vo de wachsende Schüelerzahl, het d Stadt s Gebäude vo de Primarschuel um e dopplete Pavillon erwiitere. Sit März bis Oktober 2024 isch uf em Gländ vo de Primarschuel e Neubau für zwei Chindergarteklasse und siebe Primarschuelklasse errichtet worde, wo 13 Millione Schwiizerfranken kostet het.

## Tagesschuel
Als ergänzendi Betreuigsmöglichkeit bietet d Schuel en Tagesschuel-Betrieb (*Tagesschule*) aa. De isch vom Mäntig bis 6:30 bis 8:15 Uhr und vom 11:50 bis 18:00 öffnet. D Tagesschuel befindet sich im Pavillon Bleu (blaue Pavillon). Die Leitig der Tagesschule obliegt Daniela Burkhalter.

## Einzelnachwissen
Peter-Lukas Graf

Dr **Peter-Lukas Graf** (* 5. Jänner 1929 z Züri; haimetberäächtigt im Spiicher; † 31. Dezämber 2025 z Binnige) isch e Schwyzer Fletischt gsii.

## Lääbe
Dr Peter-Lukas Graf isch e Suun vum Dokter Ernst Graf gsii. Är het z Züri bim André Jaunet un z Paris bim Marcel Moyse un em Roger Cortet Fleete studiert. Am Conservatoire national de Paris het er dr Eerscht Bryys as Fletischt iiberchuu. S Diploom as Dirigänt het er anne 1950 bim Eugène Bigot gmacht. Vu 1950 bis 1956 het er as Soolofletischt bim Winterthurer Stadtorcheschter gschafft, ab 1951 widerhoolt bim Schwyzerische Feschtspiilorcheschter z Lozärn. Derzue het dr Graf dr Eerscht Bryys am Internazionaale Musikwettbewäärb vu dr ARD z München un dr Bablock-Bryys vum H. Cohen International Music Award z London gwunne.

Vu 1960 bis 1970 het er in dr Hauptsach as Kunzäärt- un Ooperedirigänt am Stadttheater Lozärn gschafft. Vu 1973 bis 1985 het er as Brofässer fir Fleete an dr Musik-Akademy vu dr Stadt Baasel doziert. Är het bi vyyl internazionaale Maischterkiirs unterriichtet un isch e gfrogte Juuror bi internazionaale Musikwettbewäärb gsii. As Solischt, Chammermuusiker un Dirigänt het er Hyfe Schallblatte ufgnuu. Är het z Binnige gläbt.

Dr Peter-Lukas Graf isch ghyroote gsii un het drei Chinder ghaa. Sy Suun Florian Graf isch Chinschtler, d Doochter Aglaia Graf isch Pianischti. An Silveschter 20925 het dr Peter-Lukas Graf mit 96 Joor d Auge fir immer zuegmacht. 

## Wäärch
* Peter-Lukas Graf: *Interpretation – Grundregeln zur Melodiegestaltung.* Schott, Mainz 1996.

## Eerige
Am 16. Juuni 2021 isch e Aschteroid nooch em gnännt woore: (5856) Peluk.

## Literatuur
* Schweizerischer Tonkünstlerverein, Andres Briner, Cedric Dumont und Willi Schuh: *Schweizer Musiker-Lexikon.* Atlantis Verlag, Zürich 1964/1965, S. 146f.
* *Die Musik in Geschichte und Gegenwart: allgemeine Enzyklopädie der Musik.* Personenteil Fra–Gre 7. 2. neubearbeitete Auflage. Bärenreiter, Kassel 2002, S. 1464f.
* 

## Weblink
* Homepage vum Peter-Lukas Graf
* Kurzbiografie auf der Plattform musinfo.ch
* 

## Fueßnote
Neapolitanische Sprache

**Neapolitanisch** isch e Sproch, wo weltwit vo ca. 7.5 Millione Lüt gschwätzt wird. S ghört zu de romanische Sproche und dört zu de Undergruppe vo de Ostromanische Sproche. Merchmol vo säller Sprochgruppe isch, dass si kei Plural-s hät. Si isch sit em Mittelalter z’Süditalie beleit.

## Gschicht
D’neapolitanischi Schprooch stammt vonere Gruppe vo alte süd-italienische Dialäkt ab, wo im Frühmittelalter unter em Sammelbegriff *volgare pugliese* („apulischi Volksschprooch“) bekannt gsi sind. Dä historisch Name chunnt vom Herzogtum Apulien und Kalabrien, wo zur Ziit vo de Normanne sis Zäntrum z’Salerno gha hät. Salerno isch damals s’Haupthuus vom Königreich Sizilien gsi und isch dromm au „d’Hauptschtadt vo Apulie“ gnännt worde.

Aber ab em 13. Jahrhundert isch d’Schtadt Neapel zum wichtigschte Zäntrum vo de Region worde. Neapel isch d’Hauptschtadt vom gliichnamige Königriich für über sächshundert Johr (bis is 19. Jahrhundert) gsi. So hät de Iifluss vo de „parthenopeische“ Variante (also de Mundart vo de Schtadt Neapel) innerhalb vom apulische Schproochruum immer meh de Ton aagee. Des Neapolitanische im ängere Sinn isch am Aafang no fascht gliich gsi wie die alte süd-italienische Dialäkt.

Gnau wie di andere süd-italienische Dialäkt hät sich s’Neapolitanische über d’Johrhunderte eigeständig wiiterentwicklet, ohni dass es e feschti Standardisierig gee hät. Des isch ähnlich wie bim Dialäkt vo Florenz, wo d’Grundlag für s’hütig Italienisch worde-n-isch, sich aber au usere alte Schproochform entwicklet hät.

Scho im 18. Johrhundert isch s’literarische Neapolitanisch so starch vom gschprochne Neapolitanisch abgwiche, dass de Ferdinando Galiani 1779 gschribe hät, s’*Pentameron* vom Giambattista Basile (vo 1634) sei „inere Mundart gschribe, wo so verfälscht und voller Fehler isch, dass mer si fascht nümme als d’Eige erkänne cha“.

## Literarische Neapolitanisch
Hie isch en Biischpel für s’literarische Neapolitanisch, wie mer’s am Hof vo Neapel in de zweite Hälfti vom 15. Johrhundert bruucht hät. Überliferet isch des durch d’Schrifte vom **Giovanni Brancati**, eme Humanischt am Hof vom Ferdinando I: 

 «Ben so io esserno multe cose in latino dicte quale in vulgaro nostro o vero non se ponno per niente o ver non assai propriamente exprimere, quale son multi de animali quali noi havemo, molti de arbori quali fi’ al presente sono como dal principio foron chiamati; chosì de herbe, de medicine, de infirmitate, de metalle, de pietre et de gioie, essendono o ver per loro rarità o vero per sorte chon li primi lor nomi ad noi pervenute. […]»

In sällere Epoche isch s’literarische Neapolitanisch vo de Hofchanzlei scho vo de gröbschte lokale Eigeheite „greinigt“ gsi. Mer hät si abgschwächt, indem mer Elämänt us de toskanische Literaturtradition übernoh hät, wo mer damals als vornämer (prestigeträchtiger) aagseh hät.

## Weblink
* napoletanita.it
* Napoletano in de Ethnologue World linguistic classification
Anne-Marie Miéville

D **Anne-Marie Miéville** (* 11. Novämber 1945 im Vallée de Joux) isch e Schwyzer Filmemacheri, Schauspiileri un Schriftstelleri, wu me vor allem chännt dur iri Zämenaarbet mit dem Reschiseer Jean-Luc Godard.

## Lääbe
Anne 1960 isch d Miéville uf Paris zooge. Deert het si zwoo Schallblatten ufgnuu. 

Ändi 1960er Joor het si ne  filmischi Zämenaarbet mit em Francis Reusser yygange, wu si an verschiideni Chuurzfilm mit em gschafft. Speeter het si dr Jean-Luc Godard chännegleert un isch Standfotograafi bi sym Film *Tout va bien* (1972) gsii, ab 1973 het si mit iim in Co-Reschy (u. a. *Ici et ailleurs*) un as Co-Autoori (u. a. *Numéro deux*, *Comment ça va*) zäme gschafft. Ab 1977 het si aigeni Film realisiert, u. a. dr Chuurzfilm *How Can I Love*.

Anne 1988 isch s Miévilles Langfilmdebüt *Mon cher sujet* z Cannes an dr Semaine de la critique zaigt woore. Dr Film isch z Frankreich seli positiiv ufgnuu, in dr Schwyz het me en aber nit gaachtet. 1994 het si ire zweet Spiilfilm *Lou n’a pas dit non* vereffetligt. No zwee sälbschtändig inszenierte Chuurzfilm Mitti 1980er het si verschiideni Langspiilfilm gschaffe.

## Filmografy
* 1973: *Ici et ailleurs* (Co-Reschy mit em Jean-Luc Godard)
* 1976: *Six fois deux*
* 1978: *Comment ça va?* (Co-Reschy mit em Jean-Luc Godard)
* 1983: *How Can I Love* (Chuurzfilm)
* 1984: *Le livre de Marie* (Chuurzfilm)
* 1986: *Soft and Hard* (Co-Reschy mit em Jean-Luc Godard)
* 1988: *Mon cher sujet*
* 1994: *Lou n'a pas dit non*
* 1997: *Nous sommes tous encore ici*
* 2000: *Après la réconciliation*

## Literatuur
* Maryel Locke und Charles Warren (Hrsg.): *Jean-Luc Godard’s Hail Mary. Women in the sacred film.* Southern Illinois University Press, Carbondale 1993, ISBN 0-8093-1824-5, S. 125.

## Weblink
* 

## Fueßnote
Bettina Eberhard

D **Bettina Eberhard** (* 1972 z Züri) isch e Schwyzer Filmreschiseeri un Chinschtleri.

## Lääbe
Noch eme Voorkuurs an dr Hoochschuel fir Gstaltig un Chunscht Züri het d Bettina Eberhard Freii Chunscht am Goldsmiths College z London studiert. Si isch e Mitgliid vu dr Chinschtlergruppe *Drater!* un het iri chinschtlerischen Aarbete z London, z Berlin un im Glaris uusgstellt. Noch em Stuudium het d Bettina Eberhard as freiberuefligi Szeenebildneri gschafft, unter anderem fir dr vyylfach uuszaichnet änglisch Spiilfilm *The Last Horror Movie*. Anne 2004 het si ne poschtgraduaal Stuudium mit Fachriichtig Film un Fäärnsee an dr Chunschthoochschuel fir Meedie Köln aagfange. Ir deertig Stuudium het si 2007 mit em premierte Chuurzfilm *Lostage* abgschlosse.

D Eberhard het as Kultuuragänti im Kanton Thurgau an de Sekundaarschuel Remisberg un am Schuelzäntrum Bernegg z Chrüzlinge gschafft. Syt em Augschte 2024 schafft si as Kultuuragänti im Kanton Züri.

## Uusglääseni Filmografy
* 2007: *Lostage* (Brodukzioon, Draibeuch, Reschy)

## Uuszaichnige
* 2010 Nominierig fir dr Kölner Theaterpreis fir d Theaterinsschtallazioon *Macbeth in den Städten*, Reschy Bettina Eberhard un Ulrike Schwab
* 2008: E *Lobende Erwähnung* fir *Lostage* im Rame vu dr „Perspektive Deutsches Kino“ bi dr 58. Berlinale

## Weblink
* d Bettina Eberhard uf kulturagent-innen.ch
*
Großwohnsiedlung Süden (Pezinok)

D **Grosswohnsiedlig Süde** (uf Slowakisch *Sídlisko Juh* []) isch s zweitgröschte Grosswohnsiedlig vo de Stadt Pezinok, i de Slowakei. Es befindet sich im südliche Teil vo de Stadt, i de nöchi vo de Grosswohnsiedlig Althof (uf Slowakisch *Sídlisko Starý dvor*) im Nordweschte und vo de Grosswohnsiedlig Sahara im Weschte.

A de Bystrická-Strosse befindet sich en Chindergarte und s Kaufhaus Kocka. I dem Stadtviertel git s au es Altersheim, e kombinierti Schuel, e Halle-Schwimmbad, d Sporthalle vo de SOŠ (Fachmittelschuel) und de ehemaligi Standort vo de Fachmittelschuel (ehemals Berufslehre), a de Komenského-Strosse, wo bis 2025 d Chirchlichi Grundschuel Narnia unterbrocht gsi isch.

## Gschicht
D Grosswohnsiedlig Süde het i de 1970er Johr sini Gschicht aagfange. D Vorbereitig vom Grosswohnsiedlig Süde für e konzentrierti Industriebauig isch eis vo de Hauptziel vom Fünfjahreswahlprogramm 1971–1975 gsi. Bereits 1972 isch en detaillierte Stadtentwickligsplan für de nöie, dominierende Stadtteil vo Pezinok erstellt worde. Gmäss däm Plan söttet 485 Wohnheite, Gschäft, Dienstleistigsbetrieb, es Restaurant, e Transformatorestation, e Heizstation, elf Chinderspielplätz und en Chindergarte für 90 Chind baut werde. 

Die erschte Wohngebäud i däm Teil vo Pezinok sind Ändi 1974 vo Pozemné stavby (*[[Hochbau]]wesen*) Trnava, wo Niederlassig in Pezinok, errichtet.

## Galerie

File:Juh_Pezinok.jpg|Blick uf de südliche Teil vo Grosswohnsiedlig Süde vo de Sahara us im Jahr 2010
File:Komenskeho Pezinok 2024 (cropped).jpg|De nördlich und nordwestliche Teil vo de Grosswohnsiedlig Süde mit Grosswohnsiedlig Althof im Hintergrund


## Einzelnachwiis
Bratislavská-Straße (Pezinok)

D **Bratislavská-Stross** (uf Slowakisch *Bratislavská ulica* ['braɟislauskaː 'ulitsa], wörtlich «Bratislavastross»), früecher *Nová-Stross* (uf Slowakisch *Nová ulica*, uf Ungarisch *Új utcza*, wörtlich «Neustross»), *Sväto-Jurská* odr *Svätojurská-Stross* (uf Slowakisch *Sväto-Jurská* odr *Svätojurská ulica*, wörtlich «St.-Georg-Stross»), isch eini vo de Houptstross in Pezinok, i de Slowakei, und Teil vo de Stross II/502. Si isch nach Bratislava gnennt.

## Orte vo Interässe
Vor em Huus Nr. 60, wo sech näb eim vo de Bushaltestelle vo de Stross befindet, schteit e Helgestöckli (uf Slowakisch *božie muky*). Sit 2010 isch e sowjetische Panzer vom Typ T-72 uf em Firmegländ vo dr Firma Murat ar Nr. 87 usgstellt.

## Verchehr
D Bratislavská-Strooss het zwöi Bushaltestelle:
* «Fándlyho» (formerly *panelová škola*)
* «Grosswohnsiedlig Süde» (früecher *[[Tesco|TESCO]]*)

Si wärde derzyt bedient vo: 
* Arriva Bratislava: regionali Linie Nr. 506, 520, 521, 526, 527, 528, 540, 550, und 565
* Öffentliche Verchehr (MHD or MAD) in Pezinok und und di städtische Linie Nr. 4, 44, 5 und 55

## Rekonstruktionä

Im Herbscht 2018 isch dä Fuesswäg vo dä Bernolákova-Stross zu dä Fándlyho-Stross umbaut worde. Im Novämber 2022 isch d Fahrbahn vo de Stross vo de Chrüüzig Bratislavská-Drevárska-Komenského bis zur Brugg saniert und e temporäri Chrüüzig iigrichtet wordä. Aafang Juni 2024 isch im Rahme vo de 1. Etappe vo de Fahrwäg uf de Brugg und im Rahme vo de 2. Etappe de Fahrweg vo de Familiehüser Nr. 61 und 70 bis zur Jesenského-Stross im Rahme vo de Stross II/502 dur d Selbstverwaltigsregion Bratislava (uf Slowakisch *Bratislavský samosprávny kraj*) rekonstruiert worde. Vo Aafang Juli bis Oktober isch im Rahme vo de 5. Etappe en neue Verchehrsknotepunkt a de Chrüüzig Bratislavská-Drevárska-Komenského baut worde, inklusive de Errichtig vo neue Strosseränder, de Erschtellig vo Entwässerigsalage, de Verlegig vo Versorgigsleitige, de Asphaltierig vo de Hüüser Nr. 61 und 70 bis zum Huus Nr. 100 und de Realisierig vo de Verchehrsinsel-Chrüzig.

## Verastaltigä
Im Septämber 2003 isch uf de Stross e Papamobili-Karawane mit em Papst Johannes Paul II. gfahre.

## Strosse i de Nöchi
* Bernolákova-Stross
* Jesenského-Stross
* Za koničkom
* Fándlyho-Stross
* Nerudova-Stross
* Komenského-Stross
* Drevárska-Stross
* Myslenická-Stross
* Okružná-Stross

## Galeri

File:Bratislavska 1980s.jpg|D Bratislavská-Stross in Richtig Stadtzentrum i de früeche 1980er Johr
File:Bratislavska Pezinok.jpg|De Helgestöckli (uf Slowakisch *božie muky*) i de Nöchi vo de Bushaltestell «Fándlyho»
File:Bratislavska_Pezinok_-_Panelova_skola.jpg|D Bratislavská-Stross in Richtig Bratislava im Johr 2022


## Einzelnachwiis
Greti Kläy

D **Greti Kläy**, gebooreni *Schlapfer,* gschiideni *Luginbühl,* (* 3. Meerz 1930 z Lozärn; † 20. Novämber 2015) isch e Schwyzer Filmreschisseeri, Koschtiimbildner un Chunschtwääberi gsii.

## Lääbe
D Kläy het Daameschnyyderi gleert un isch paralleel dooderzue vu 1947 bis 1949 uf d Gwäärbschuel z Bärn gange. Noch em Abschluss an dr Gwäärbschuel het d Kläy Handwääberi gleert un het syt 1950 Handdeppig gwäbt. 

An dr Gwäärbeschuel het d Kläy ire eerscht Mann Bernhard Luginbühl chännegleert, si hän anne 1950 ghyroote. Us dr Ee sin zwoo Deechtere fiirigange. Dr Luginbühl het dr Kläy sy Staifiguur *Greti* gwidmet, het si aber no dr Schyydig 1957 in *Sitzende* umgnännt. Anne 1959 het d Greti Kläy dr Mooler Fritz Kläy ghyroote. 

In dr Filmbranche het si in de 1970er Joor as Koschtiimbildneri aagfange. Iri ainzig Reschyaarbet isch anne 1993 dr Chinderfilm *Anna annA* mit em Co-Reschiseer Jürgen Brauer gsii. Fir där Film, wu noch eme beliebte Schwyzer Chinderbuech vum Lukas Hartmann entstanden isch, het si au am Draaibuech mitgschafft.

## Filmografy
* 1977: *Kleine frieren auch im Sommer* (Koschtiimbild)
* 1985: *Symphonie* (Seerie, Koschtiimbild)
* 1986: *Queen of Elastic* (Neikunzipierig, Montaasch)
* 1989: *Meine Freunde in der DDR* (Script, Montaasch)
* 1989: *Pestalozzis Berg* (Koschtiimbild)
* 1991: *Anna Göldin – Letzte Hexe* (Koschtiimbild)
* 1992: *Anna annA* (Co-Reschy, Draaibuech)
* 1998: *Propellerblume* (Koschtiimbild)
* 2001: *Lieber Brad* (TV, Koschtiimbild)
* 2003: *Au sud des nuages – Fünf Walliser Bauern auf Abwegen* (Koschtiimbild, Brodukzioonsdesign)

## Literatuur
* *Greti Kläy*. In: Ingelore König, Dieter Wiedemann, Lothar Wolf (Hrsg.): *Zwischen Marx und Muck. DEFA-Filme für Kinder*. Henschel, Berlin 1996, ISBN 3-89487-234-9, S. 429.

## Weblink
* 
* 

## Fueßnote
Olga Dinnikova

D **Olga Dinnikova** (* 5. Februar 1985 z Riga, Lettischi SSR, UdSSR) isch e Schwyzer Schauspiileri, Reschiseeri un Draaibuechautoori.

## Lääbe
D Olga Dinnikova isch z Lettland un z Israel ufgwagse, si chunnt us ere jidische Familie, wu noch em Ussenandergheie vu dr Sowjetunion uf Israel uusgwanderet isch. Wu iri Mueter deert e Schwyzer chännegleert het, isch d Olga Dinnikova 2000 mit dr Mueter in d Schwyz chuu, wu si syterhär läbt.

Vu 2004 bis 2007 het si Filmschauspiil an dr European Film Actor School (EFAS) z Züri studiert. Iri eerscht Fäärnseeroll het si anne 2007 in dr SRF-Fäärnseeseerine ''Tag und Nacht'' gspiilt, derno het si e Hufe Ufdritt im Film un im Fäärnsee ghaa, unter anderem in Kinospiilfilm wie *Marija* vum Michael Koch, *Ispansi!* vum Carlos Iglesias un *Nightfall* vum Simon Aeby.

Anne 2011 het d Dinnikova e Bachelorstuudium in Film an dr Zürcher Hoochschuel vu dr Chinscht (ZHdK) aagfange, wu si 2014 erfolgryych mit em Chuurzspielfilm *Luftschloss* abgschlosse het, wu unter anderem fir dr Studio Hamburg Noowugsbryys 2016 nominiert gsii isch.

Vu 2014 bis 2016 het d Dinnikova wytergmacht mit irem Stuudium an dr ZHdK un het en Masterabschluss im Fach Draaibuech gmacht. Um des Zyt het si d Draaibiecher fir dr Chuurspiilfilm *Aquarium* (Reschy: Cosima Frei) gschriibe, wu vum Schwyzer Fäärnsee koproduziert wooren isch, un fir dr Langspiilfilm *Peripherie*, wu si d Episood „Sonja“ derfiir gschriibe het. *Peripherie* het sy Wältpremieere 2016 am Zurich Film Festival ghaa un iusch fir dr „Prix du Public“ bi de Soledurner Filmdääg nominiert gsii.

Im Jänner 2025 isch ire eerscht Kinospiilfilm *Behind the Glass* bi de 60. Soledurner Filmdääg urufgfiert woore.

D Dinnikova schwätzt Schwyzerdytsch, Hochdytsch un Russisch. Si isch ghyroote un läbt mit irem Mann un dr gmainsaame Chinder z Niderlänz im Aargau. Si het au d Staatsbuurgerschaft vu Israel.

## Uusglääseni Filmografy

### as Schauspiileri
* 2007: *Tag und Nacht* (Pilootfolg)
* 2008: *Tag und Nacht*
* 2008: *Flug in die Nacht – Das Unglück von Überlingen*
* 2010: *Ispansi!*
* 2012: *Der Bestatter*
* 2012: *Bleiben*
* 2013: *Bild mit Ton*
* 2013: *Zorn – Tod und Regen*
* 2015: *Marija*
* 2018: *Tatort: Im toten Winkel*
* 2018: *Nightfall*
* 2024: *Diary of a Women*

### as Reschiseeri un Draaibuechautoori
* 2011: *Zwei im Bett* (Reschy un Draaibuech)
* 2013: *Bleiben* (Reschy un Draaibuech)
* 2014: *Luftschloss* (Reschy un Draaibuech)
* 2015: *Aquarium* (Draaibuech)
* 2015: *Peripherie* (Draaibuech)
* 2025: *Behind the Glass* (Reschy un Draaibuech)

## Weblink
* 
* Olga Dinnikova bi swissfilms.ch
* 
* Websyte vu dr Olga Dinnikova 
* ''Behind the Glass''
* Regisseur Michael Koch: «Durch genaue Beobachtung vermeidet man Klischees», Interview mit dr Aargauer Zytig
* Dreharbeiten zum Kinofilm Behind the Glass, Interview mit dr Aargauer Zytig

## Fueßnote
Fanny Bräuning

D **Fanny Bräuning** (* 1975 z Baasel) isch e Schwyzer Filmreschiseeri vu Dokumäntaarfilm. Me chännt si vor allem dur dr Film *No More Smoke Signals*.

## Lääbe
D Fanny Bräuning isch e Doochter vu dr Annette un em Niggi Bräuning. Si isch in irem Gebuurtsoort Baasel ufgwagse un het deert ire Schuelabschluss gmacht. Vu 1996 bis 2001 het si an dr Zürcher Hoochschuel vu dr Chinscht (ZHdK) z Züri im Beraich Film studiert. In dr Zyt vu irem Stuudium het si dr Chuurzfilm *Meine Mutter* drillt. No irem Diploomfilm *Paloma* het si iri aige Brodukzioonfiirma Fanny Bräuning Filmproduktion grindet. 

Anne 1999 isch si Reschyassischtänz bi me Chuurzfilm vum Dieter Stürmer gsii. Im Joor 2004 het si zäme mit em Kaspar Kasics d Distant Lights GmbH grindet, e Filmbrodukzioon fir Dokumäntaar- un Spiilfilm mit gsellschaftlige, bolitische un kulturälle Teemene. 2009 isch ire eerscht Langfilm *No More Smoke Signals* in d Kino chuu. Anne 2018 isch ire bryysgchreent Dokumäntaarfilm *Immer und ewig* uusechuu. 

D Fanny Bräuning isch Mitgliid vu dr Schwyzer Filmakademy un dr Europäische Filmakademy. Si läbt z Berlin un z Baasel un isch Mueter vun eme Suhn.

## Filmografy
* 1999: *Meine Mutter* (Dokumäntaarchuurzfilm)
* 2001: *Paloma* (Dokumäntaarfilm)
* 2009: *No More Smoke Signals* (Dokumäntaarfilm)
* 2018: *Immer und ewig* (Dokumäntaarfilm)

## Uuszaichnige
* Zürcher Filmbryys 2008 fir «No More Smoke Signals»
* Jurybryys «Prix de Soleure» (60'000 Fr.) an de Soledurner Filmdääg 2009 fir «No More Smoke Signals»
* Schwyzer Filmbryys 2009 in dr Kategory Beschte Dokumäntaarfilm fir «No More Smoke Signals»
* Baasler Filmbryys 2009 fir «No More Smoke Signals»
* Jurybryys «Prix de Soleure» (60'000 Fr.) an de Soledurner Filmdääg 2019 fir «Immer und ewig»
* Zürcher Filmbryys 2019 in dr Kategory Beschte Dokumäntaarfilm fir «Immer und Ewig»
* Schwyzer Filmbryys 2020 in dr Kategory Beschte Dokumäntaarfilm fir «Immer und Ewig»

## Weblink
* 
* 
* Immer und ewig uf hugofilm.ch

## Fueßnote
Talkhon Hamzavi

D **Talkhon Hamzavi** (* 1979 z Teheran, peersisch: تلخون حمزوی) isch e iraanisch-schwyzerischi Reschiseeri. Ire Chuurzfilm *Parvaneh* isch bi dr Oscarverleiig 2015 fir dr bescht Chuurzfilm nominiert gsii.

## Lääbe
D Talkhon Hamzavi isch z Teheran uf d Wältz chuu un isch anne 1986 in d Schwyz chuu, wu si syterhäär läbt. Si het e doppleti Staatsbuurgerschaft. Vu 1998 bis 2003 het si ne Uusbildig zur Mediziinische Praxisassischtänti gmacht. Anne 2003 het si ne Voorkuurs fir Gstaltig z Aarau gmacht un druf Filmgstaltig an der Zürcher Hoochschuel vu dr Chinscht (ZHdK) studiert. Deert het si 2010 dr Bachelor un 2012 dr Master of Arts gmacht.

Ire Debütfilm isch 2004 *Wenn der Schleier fällt* gsii. 2007 isch *Der süsse kalte Hauch* un 2009 *Es ist normal, verschieden zu sein* uusechuu, 2010 dr Chuurzfilm *Taub* un 2012 *Parvaneh*. Dr letscht isch ire Abschlussfilm gsii, wu si dr Student Academy Award un dr First Steps Award dermit gwunne het.

## Filmografy
* 2004: *Wenn der Schleier fällt* (Experimäntaalfilm)
* 2007: *Der süsse kalte Hauch* (Chuurzfilm)
* 2009: *Es ist normal, verschieden zu sein* (Chuurz-Dokumäntaarfilm)
* 2010: *Taub* (Chuurzfilm)
* 2012: *Parvaneh* (Churzfilm)

## Weblink
* 
* d Talkhon Hamzavi uf swissfilms.ch

## Fueßnote
Barbara Kulcsar

D **Barbara Kulcsar** (; * 26. Februar 1971 z Züri) isch e schwyzerisch-ungarischi Filmreschiseeri un Draaibuechautoori.

## Lääbe
D Barbara Kulcsar isch as Doochter vu ungarische Flichtling z Züri uf d Wält chuu un deert ufwagse. No dr Matura isch si uf d Schauspiilschuel z Budapest gange, het spaanischi Literatur z Barcelona un Soziology un Filmwisseschafte an dr Uniwersiteet Züri studiert. Vu 1994 bis 1999 het si ne Filmstuudium an dr Hoochschuel fir Gstaltig un Chunscht Züri gmacht.

Ire Abschlussfilm *Blush* het verschiideni Bryys gwunne, ire Spiilfilmdebüt *zu zweit* het dr Zürcher Filmbryys gwunne, d Linda Olsansky isch fir dr Schwyzer Filmbryys al beschti Hauptdaarstelleri nominiert woore. Anne 2011 het si dr Fäärnseespiilfilm *Nebelgrind* drillt, wu fir dr 3sat-Zueschauerbryys nominiert un im Wettbewäärb vum Fäärnseefilmfeschtiwäl Baade-Baade zaigt wooren isch. Dr Hauptdarsteller Peter Freiburghaus het dr Schwyzer Fäärnseefilmbryys iiberchuu. Ire 2013 drillt Fäärnseespiilfilm *Kursverlust* isch au fir dr 3sat-Zueschauerbryys nominiert un im Wettbewäärb vum Fäärnseefilmfeschtiwäl Baade-Baade zaigt woore.

Fir dr 2017 drillt Fäärnseespiilfilm *Zwiespalt* isch d Barbara Kulcsar am Fäärnseefilmfeschtiwäl Baade-Baade mit em Fäärnseefilmbryys vu dr Dytsche Akademy vu dr Daarstellende Chinscht uuszaichnet woore. Anne 2018 het d Kulcsar drei Folge vu dr Fäärnseeseereine *Der Bestatter* drillt un ai Episood vu dr dytsche Kriminaalfilmraie *Tödliche Geheimnisse*, 2019 en *Tatort* fir dr SWR, 2020 dr eerscht *Tatort Bremen* mit neiem Team.

Anne 2021 het si d Schwyzer Kinokumeedi *Die goldenen Jahre* drillt, wu iri Wältpremieere 2022 am 18. Zurich Film Festival ghaa het un im Jänner 2023 am Palm Springs International Film Festival iri Nordamerikaanisch Premieere ghaa het. Dr Schauspiiller Ueli Jäggi isch fir sy Daarstellig vum Heinz fir dr Schwyzer Filmbryys 2023 as beschte Nääbedaarsteller nominiert woore.

D Barbara Kulcsar isch Mitgliid vu dr Europäische Filmakademy un im Verband Filmreschy un Draaibuech Schwyz.

Si läbt mit irem Mann, em Filmbroduzänt HC Vogel, un dr zwee gmainsaame Siin z Züri.

## Filmografy
* 1999: *Blush* (Chuurzfilm)
* 2003: *Sunntig* (Chuurzfilm)
* 2007: *Der Agent*
* 2007: *Die Endabrechnung*
* 2010: *Zu Zweit*
* 2012: *Nebelgrind*
* 2013: *Kursverlust*
* 2017: *Zwiespalt*
* 2018: *Der Bestatter* (3 Episoode)
* 2018: *Tödliche Geheimnisse – Das Versprechen*
* 2020: *Tatort: Rebland*
* 2021: *Tatort: Neugeboren*
* 2022: *Die goldenen Jahre*
* 2025: *Tatort: Kammerflimmern*

## Uuszaichnige
* 2017 Fäärnseefilmbryys vu dr Dytsche Akademy vu dr Daarstellende Chinscht am Fäärnseefilmfeschtiwäl Baade-Baade fir *Zwiespalt*
* 2010 Zürcher Filmbryys, Beschte Film fir *Zu Zweit*
* 2000 Palm Springs International Short Filmfestival, Beschte Chuurzfilm fir *Blush*
* 2000 Filmfeschtiwäl Max Ophüls Bryys, Nominierig Beschte Chuurzfilm fir *Blush*
* 2000 Schwyzer Filmbryys, Nominierig Beschte Chuurzfilm fir *Blush*

## Weblink
* 
* 
* 
* s Kulcsars Agentur-Syte

## Fueßnote
Lisa Blatter

D **Lisa Blatter** (* 1979 z Heide (Holstein), Dytschland) isch e Schwyzer Draaibuechautoori, Reschiseeri un Filmbroduzänti.

## Lääbe
D Lisa Blatter isch in dr Schwyz un de USA ufgwagse. Si het zwai Joor lang Chunschtvermittlig (Leerberuef fir Gstaltig un Chunscht) an dr Hoochschuel fir Gstaltig un Chunscht Züri HGKZ (hite ZHdK) studiert, vooerb si ab 2004 uf d Fachriichtig Film gwägslet isch. Si het s Stuudium anne 2008 abgschlosse mit em Chuurzspiilfilm *Nachglühen*. Dr Film isch Locarno Film Festival urufgfiert un fir dr First Steps Award nominiert woore.

As Dail vun eme zeechebfige Reschykollektiiv isch si verantwortli gsii fir ai Episood vum Spiilfilm *Heimatland*, wu anne 2015 im internazionaale Wettbewäärb am Locarno Film Festival Premieerte ghaa het un mit em Bryys vu dr Juugedjury uuszaichnet wooren isch. Dr Film isch au uuszaichnet woore mit em Bryys fir dr gsellschaftlig relevanteschte Film am Filmfestival Saarbrücken un mit em Zürcher Filmbryys, derzue isch er zwaifach nominiert gsii fir dr Schwyzer Filmbryys (Beschte Spiilfilm un Beschti Montaasch),

Anne 2016 isch ire Spiilfilm *Skizzen von Lou* am Zurich Film Festival urufgfiert woore. D Liliane Amuat isch fir iri Roll im Film fir dr Schwyzer Filmbryys as Bescti Daarstelleri nominiert woore.

Au ire zweet  lang Spiilfilm as Reschiseeri un Draaibuechautoori, *Von dem, was bleibt*, het sy Premeere am Zurich Film Festival gfyyrt, im Spootjoor 2025. In de Hauptrolle cha me d Carla Juri un dr Dashimir Ristemi sää.

D Lisa Blatter isch Mitgrinderi un -inhaaberi vu dr Brodukzioonsfiirma 2:1 Film mit Sitz z Züri. Fir die Fiirma schafft si au as Broduzänti, unter anderem het si *Die Böhms – Architektur einer Familie* vum Maurizius Staerkle Drux oder *Europe, She Loves* vum Jan Gassmann broduziert. *Europe, She Loves* isch an dr Sekzioon Panorama vu dr Berlinale zaigt woore un isch zwaifach fir dr  Schwyzer Filmbryys nominiert gsii (Beschte Dokumäntaarfilm un Beschti Kamera). Anne 2024 isch mit *Les paradis de Diane* wiider e Film, wu si broduziert gaa het, bi dr Berlinale zaigt woore (Reschy: Jan Gassmann un Carmen Jacquier, Draaibuech: Carmen Jacquier).

## Uusglääseni Filmografy
**As Reschiseeri:**
* 2005: *Pool*
* 2006: *Hotel 7.4*
* 2006: *A Normal Dog And Shit Like That*
* 2006: *Return The Dog*
* 2007: *Traurige Jungs tanzen, wenn niemand hinsieht*
* 2007: *Schlüsselkind*
* 2008: *Nachglühen*
* 2015: *Heimatland*
* 2016: *Skizzen von Lou*
* 2025: *Von dem, was bleibt*

**As Broduzänti:**
* 2014: *Die Böhms – Architektur einer Familie*
* 2016: *Europe, she loves*
* 2016: *Skizzen von Lou*
* 2017: *Zwischenstopp* (Chuurzfilm)
* 2024: *Les paradis de Diane*

## Weblink
* Aigeni Websyte: 2:1 Film
* Aigeni Websyte: Skizzen von Lou
* 
* Lisa Blatter uf swissfilms,ch
* 

## Fueßnote
Luzia Schmid

D **Luzia Schmid** (* 1966 z Züri) isch e dytsch-schwyzerischi Dokumäntaarfilmreschiseeri. Si läbt z Köln.

## Lääbe
D Luzia Schmid het in dr Schyz näb em Beruf Schurnalismus studiert. No ne baar Joor bim SRF as Moderaateri un Redakteri isch si an d Chunschthoochschuel fir Meedie z Köln gwägslet, go im Fachberaich Fäärnsee/Film Reschy studiere. Syter anne 1997 schafft si freiberueflig as Dokumäntaarfilmeri. In irem Film *Drei Frauen – Ein Krieg* vu Jahr 2022 zaigt d Luzia Schmid, wie di amerikaanische Schurnalischtene Martha Gellhorn, Lee Miller un Margret Bourke-White drum grunge hän, ire männlige Kolleege glyychgstellt z syy, go as Chriegsrepoorterne us em Zweete Wältchrieg briichte.

In eme Interview het d Schmid zue irem Film *Drei Frauen – Ein Krieg* gsait: „S git allno esoo vyyl Gsachiichte, wu nume us dr Perschpektiiv vu Manne bschriibe woore sin. Un dr Zweet Wältchrieg isch aini dervu. Wuun i mi uf die drei Frauen yygloo haa, isch mer klaar woore, ass i iiri Gschiicht uubedingt haa welle verzelle. Wel s e wyybligi Perschpektiiv uf dr Chrief isch un wel s wiichtig isch, z verzelle, wie heert die Fraue drum kämüft hän, iri Aarbet mache z deerfe.“

Ire Film *Ich will alles. Hildegard Knef* isch fir d Kategory „Panorama Dokumente“ vu dr Berlinale 2025 uusgweelt woore.

## Filmografy

* 1998: *Solidarcity – Dakar*
* 1999: *Haemmerli*
* 2000: *Stundenhotel*
* 2000: *Ganz Schön*
* 2001: *Groundspeed*
* 2001: *Hin und Her*
* 2005: *Geschwister Vogelbach*
* 2005: *Funny Help*
* 2007: *Lost in Liberia*
* 2011: *Geschlossene Gesellschaft – Der Missbrauch an der Odenwaldschule*
* 2012: *Ein Tag Leben in NRW*
* 2013: *Geheimnisvolle Orte*
* 2013: *24h Jerusalem*
* 2014: *Deine Arbeit! Dein Leben!*
* 2015: *Zum Glück Deutschland*
* 2020: *Der Ast, auf dem ich sitze – Ein Steuerparadies in der Schweiz*
* 2021: *Hin und Her*
* 2022: *ungewollt schwanger in Deutschland, der § und ich*
* 2022: *Drei Frauen – Ein Krieg (Trained to see – three women and the war)*
* 2025: *Ich will alles. Hildegard Knef*

## Uuszaichnige
* 2001: *First Steps Award* fir *Groundspeed*
* 2003: *Weitwinkel Feerderbryys* fir beschts Treatment *Geschwister Vogelbach*
* 2003: *Gerd Ruge Stipändium* vu dr Filmstiftig NRW
* 2005: Raveschburger Stiftig *1. Bryys* fir *Geschwister Vogelbach*
* 2012: *Grimme-Bryys* fir *Geschlossene Gesellschaft – Der Missbrauch an der Odenwaldschule*
* 2016: *Bryys vu dr Dytsche Akademy fir Fäärnsee* fir *Zum Glück Deutschland*
* 2020: *Grimme-Bryys* fir *Der Ast, auf dem ich sitze – Ein Steuerparadies in der Schweiz*
* 2024: *Grimme-Bryys* un *Publikumsbryys vu dr Marler Gruppe* fir *Drei Frauen – Ein Krieg*

## Weblink

## Fueßnote
Kristina Konrad

D **Kristina Konrad** (* 1953 z Zug) isch e Schwyzer Dokumäntaarfilmeri.

## Lääbe
D Kristina Konrad Gschiicht studiert. Anne 1977 het si d Maîtrise d’histoire an dr Université Paris VII gmacht. Derno het si as Volonteeri fir s Schwyzer Fäärnsee DRS z Züri gschafft un het Magaziinbyydreeg un Dokumäntaarfilm gmacht. An dr School of Arts z New York het si ne Uusbildig in Tächnik, Kamera un Schnitt gmacht. Vu 1984 bis 1986 het so zäme mit em Gabrielle Baur an Dokumäntaarfilm iber Nicaragua gschafft. Druf isch si uf Montevideo, Uruguay gange, wu si Dokumäntaarfilm drillt, Ibersetzige gmacht un as Broduzänti gschafft het un mit andere *Girasolas* grindet het. Syt 1995 läbt si z Berlin. Deert het si zäme mit em Christian Frosch d konrad/froschfilm Filmproduktion un 2002 d weltfilm GmbH grindet.

## Uusglääseni Filmografy
* 1986 *Cada Día Historia / Jeder Tag Geschichte* (Dokumäntaarfilm)
* 1988 *Yo Era De Un Lugar Que En Realidad No Existía / Ich kam von einem Ort, den es in Wirklichkeit nicht gab* (Dokumäntaarfilm)
* 1989 *De La Mar A La Mesa* (Dokumentar)
* 1990 *Zum hundertsten Mal* (Dokumäntaarfilm)
* 1992 *Referendum* (Dokumäntaarfilm)
* 1993 *Comuna Mujer* (Dokumäntaarfilm)
* 1996 *Eine Seekrankheit auf festem Lande* (Fikzioon)
* 2000 *Grosse Freiheit, Kleine Freiheit* (Dokumäntaarfilm)
* 2005 *Unser America* (Dokumäntaarfilm)
* 2008 *Weit weg von hier* (Dokumäntaarfilm)
* 2011 *Als wir glücklich waren und es nicht wussten* (Dokumäntaarfilm)
* 2015 *Diego* (Dokumäntaarfilm)
* 2017 *Dos Días en Mayo* (Dokumäntaarfilm)
* 2018 *Unas Preguntas / One or Two Questions* (Dokumäntaarfilm)

## Uusglääseni Uuszaichnige
* 2005: Dr Dokumäntaarfilm «Unser America» het am *Festival Internacional del Nuovo Cine Latinoaméricano* z Havanna, Kuba, dr Bryys as beschte uusländische Film iber Latyynamerika gwunne.
* 2018: 35 Torino Film: Festival Special Jury Prize for Internazionale.doc
* TRANSCINEMA Festival Internacional Lima: Best Film
* 2020: Dr Film «Unas Preguntas» het dr Publikumsbryys am *Festival Images de Justice* z Rennes, Frankryych gwunne.

## Fueßnote