open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nganasanische Sprache

D **Nganasanisch Sproch** isch aini vu dr samojedische Sproche. Die bilde zämme mit dr finno-ugrische Sproche di uralisch Sprochfamilie.

## Sproch
Nganasanisch wird vu dr Nganasane in dr Mitti un im Sidweschete vu dr Taimyrhalbinsle z Russland gschwätzt. S ghert wie Nenzisch un Enzisch zue dr Gruppe vu dr nordsamojedische Sproche.

D Sproch isch vum Uusstärbe bedroht. Noch ere Zellig vu anne 1989 hän 1.063 Mänsche Nganasanisch as Muetersproch gschwätzt. D Zahl vu dr Nganasanen goht noch dr letschte Bevelkerigszellig vu 2002 zue weniger wie 900. Dodervu haiße 83 % vu dr Befrogte Nganasanisch as ihri Muetersproch. 

S phonetisch System umfasst acht Vokal, zwai Diphthongoid un rund zwanzg Konsonante. Karaktersitisch sin d Palatalisierig un e Stufewächsel. D Sproch wyst arg vil Ähnligkaite mit em Selkupisch un em Jukagirischen uf.

## Orthografi
Fir s Nganasanisch git s kai Schriftsproch. Nganasanisch ghert zue dr wenige lokale Sproche vu dr Sowjetunion, wu in dr 1930er Johr kai Alphabet iberchuu hän. Aafangs 1990er Johr het s Versuech gee vun ere Verschriftig mit kyrillische Buechstabe, wu aber in dr Praxis nit brucht wird. 

## Dialekt
Naganasanisch wird in zwee Dialäkt unterdailt:
* **Awamisch** (russisch авамский говор)
* **Wadeisch** (russisch вадеевский говор)

## Literatur
* Kortt, Ivan R.; Simchenko, Ju. B.: Wörterverzeichnis der nganasanischen Sprache: T. 1: nganasanisch-deutsch-russisches Glossar. (Materialien / Systemata mundi Inst. zur Erforschung fremder Denksysteme u. Organisationsformen 1). Berlin, 1985

* Wagner-Nagy, Beáta: Chrestomathia Nganasanica. (Studia Uralo-Altaica: Supplementum 10) Szeged, 2002, 306 p. ISBN 963-482-588-5

* Katzschmann, Michael:	Chrestomathia Nganasanica: Texte - Übersetzung - Glossar - Grammatik, Bearbeitung der *Нганасанская фольклорная хрестоматия* zusammengestellt von Kazis I. Labanauskas unter Berücksichtigung des *Словарь нганасанско-русский и русско-нганасанский*. (Nganasanica 1) Norderstedt, 2008, 604 p. ISBN 978-3-8370-1121-0

## Weblinks
* Nganasanisch uf ethnologue.com
* Endangered Languages of Indigenous Peoples of Siberia: The Nganasan Language
* The Red Book of the Peoples of the Russian Empire: The Nganasans
* Wortverzeichnis Deutsch-Nganasanisch
* Bibliografi zum Nganasanisch
* Nganasanica
* Languages of the world (Nganasan)
Selkupische Sprache

D **Selkupisch Sproch** (au Ostjak-Samojedisch oder Wald-Samojedisch) isch aini vu dr samojedische Sproche. Die bilde zämme mit dr finno-ugrische Sproche di uralisch Sprochfamilie. S Wort *Selkup (šöľqup)* bedytet urspringli *Mänsch im Norde*.

## Sproch
Selkpuisch isch di ainzig no läbig sidsamojedisch Sproch. Si wird vu dr Selkupe in dr Region zwische dr Fliss Ob un Jenissei gschwätzt. D Zahl vu dr Muetersprochler wird mit rund 1.500 aagee, was dr Helfti vum selkupische Volk entspricht). Im Alldag setzt sich aber allmeh s Russisch dure. Bis zue dr vierte Klasse wird an e Dail Schuel no in Nordselkupisch unterrichtet.

## Schrift
Vor dr russische Revolution vu 1917 het s nume wenigi religiesi Text gee, wu im Ramme vu dr Christianisierig in dr selkupische Sproch ufgschribe wore sin. E systematisierti selkupischi Schriftsproch isch erscht anne 1931 entwicklet wore. Am Aafang isch s latynisch Alfabet brucht wore, ab 1940 un revidiert 1986 isch zum kyrillische Alfabet ibergange wore. Wichtigi Forscher vum Selkupisch sin di finnische Sprochwisseschaftler Matthias Alexander Castrén un Kai Donner gsii.

## Dialäkt
Im Selkupisch wäre drei Dialäkt unterschide:
* **Taz** (тазовский диалект): Nordselkupisch. Uf ihm böut d Schriftsproch uf. Taz umfasst 25 Vokal un 16 Konsonante. Dr Name laitet sich vu dr Sidligsgebiete am Fluss Tas ab. Dr Dialäkt wird vu ca. 90% vu dr Selkupe gschwätzt. Hite bruche ne bis zue 1.400 Sprächer vu ca. 1.700 Aagherige vum Volk
* **Tym** (тымский диалект): Mittelselkupisch. Gnännt noch em Fluss Tym (Тым), eme Näbefluss vum Ob. Hite no vu ca. 150 Sprächer gschwätzt.
* **Ket** (кетский диалект): Sidselkupisch. Gnännt noch em Fluss Ket (Кеть), eme Zuefluss vum Ob. Hite no vu ca. 20 Sprächer gschwätzt.

## Weblink
*Selkupisch uf ethnologue.comt
*Bschrybig vum Selpukisch
*Selkupisch-Änglischs Wortverzaichnis
*The Red Book of the Peoples of the Russian Empire: The Selkups

## Literatur
* Alatalo, Jarmo: Phonological irregularities in Selkup morphology and their origin. In: Materialien zum internationalen uralistischen Symposium Diachronie in der synchronen Sprachbeschreibung, Hamburg, 6-10. Oktober 1999. Finnisch-Ugrische Mitteilungen 23:1-9. Hamburg 2001
* Alatalo, Jarmo: Sölkupisches Wörterbuch aus Aufzeichnungen von Kai Donner, U. T. Sirelius und Jarmo Alatalo. Zusammengestellt und herausgegeben von Jarmo Alatalo. 2004
* Hajdú, Péter. Chrestomathia Samoiedica. Budapest 1968, s. 58–65
Juan José Cobo

**Juan José Cobo Acebo** (* 11. Februar 1981 z Cabezón de la Sal, Kantabrie) isch e spanische Velorennfahrer.

Sit 2004 isch er Profi und isch bis jetzt (2011) as Brofi nume für s UCI ProTour-Team Saunier Duval-Prodir gfahre. Denn isch er jewiils ei Säson für Scott-American Beef (2008), Fuji-Servetto (2009) und Caisse d'Epargne (2010) gfahre. Sit 2011 isch er bi Geox-TMC.

Dr Cobo isch bi dr erste Etappe vo dr Dütschland Tour 2005 mit 48 Sekunde Rückstand uf en Etappesiiger Bram Tankink as Zweite achoo. Bi dr Vuelta a España 2011 het er die fuffzähti Etappe uf en Angliru gwunne, dr Bradley Wiggins as Erste im Gsamtklassemänt abglöst und s wisse Liibli für d Füehrig in dr Kombinationsrangliste überchoo.
## Erfolg
;2003
*  Spanische Meister - Einzelzitfahre (U23)
;2007
* zwei Etappene und Gsamtklassemänt Baskeland-Rundfahrt
;2008
* ei Etappe Burgos-Rundfahrt
* ei Etappe Volta a Portugal
;2009
* ei Etappe Vuelta a Castilla y León
* ei Etappe Vuelta a España
;2011
* ei Etappe Vuelta a España

## Weblingg
* 

## Fuessnoote
Matorische Sprache

D **Matorisch Sproch**, au **Motorisch**, isch aini vu dr samojedische Sproche. Die bilde zämme mit dr finno-ugrische Sproche di uralisch Sprochfamilie. 

Matorisch isch in dr nerdlige Region vum Sajangebirg z Sibirie in dr Nechi vu dr mongolische Gränze gschwätzt wore. D Sprächer hän im große Biet vu dr Region Minussinsk am Jenissei lang bis zum Baikalsee gläbt.

Was mer hite iber die Sproch waißt, stammt vu russische un dytsche Sprochwisseschaftler, wu im 18. un 19. Johrhundert in dr Region chuu sin. Matorisch ghert wie Selkupisch un s uusgstorbe Kamassisch zue dr Gruppe vu dr sidsamojedische Sproche. As Dialäkt vum Matorisch wäre Mator, Taiga un Karagass gnännt, wu vun e Dail Wisseschaftler au as aigeni Sproche aagsääne wäre. D Sproch isch im e änge Kontakt gstande zue dr Turksproche un zue dr mongolische Sproche in dr Region.

Matorisch isch in dr 1840er Johren uusgstorbe. D Sprächer sin vor allem in dr Altaisproche ufgange, vor allem im Chakassisch un Tuwinisch.

## Literatur
* Eugene Helimski: ''Die Matorische Sprache: Wörterbuch – Grundzüge der Grammatik – Sprachgeschichte''. Szeged 1998.

## Weblink
*Matorisch uf ethnologue.com
*Wortverzeichnis Matorisch-Englisch im Internet Archive
Kamassische Sprache

D **Kamassisch Sproch** isch aini vu dr samojedische Sproche. Die bilde zämme mit dr finno-ugrische Sproche di uralisch Sprochfamilie. Kamassisch ghert wie Selkupisch un s uusgstorbe Matorisch zue dr Gruppe vu dr sidsamojedische Sproche. 

Kamassisch isch z Russland eschtlig vum Ural bis zum Jenissei gschwätzt wore. Dialäkt sin Kamas un Koibal (Kaibal) gsii. Dr Nidergang vu dr Sproch het scho im 18. Johrhundert aagfange, wu d Kamassiner allmeh in dr turksprochige Chakasse ufgange sin. Di letscht Muetersprochleri isch d Klavdiya Plotnikova gsii, wu anne 1989 gstorben isch. 

Wichtigi Arbete iber s Kamassisch hän di finnische Sprochwisseschaftler Matthias Alexander Castrén un Kai Donner verfasst. S git zahlrychi Tonbänder un Videoufnahme, wäge däm isch s Kamassisch relativ guet dokumentiert.

## Sprochsystem
(noch em finno-ugrische phonetische Alfabet)

* Vokal
** Im Kamassisch het s 13 Vokal gee: a, e, i, o, u, ü, ä, ö, å, ə, ɛ, e̮ und i̮.
* Konsonante
**Plosiv: k, k̕, g, t, t̕, d, ď, p, ṕ, b, b̕,
**Affrikate: s, ś, š, š̕, z, ź, ž, ž̕, c, ć, č, č̕, ʒ, ʒ́, ǯ, ǯ̕
**Nasal: m, ḿ, n, ń, ŋ
**Frikativ: ɣ, x, x́, δ, f,
**Halbvokal: w, j
**Lateral: l, ĺ
**Tremulant: r, ŕ

## Literatur
* Joki, A.J. (Hrsg.): Kai Donners Kammasisches Wörterbuch nebst Sprachproben und Hauptzügen der Grammatik. Lexica Societatis Fenno-Ugricae VIII. Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura, 1944.
* Künnap, Ago.: System und Ursprung der kamassischen Flexionssuffixe I – Numeruszeichen und Nominalflexion. In: Suomalais-Ugrilaisen Seuran toimituksia 147. Suomalais-Ugrilainen Seura, Helsinki, 1971.

## Weblinks
*Kamassisch uf ethnolologue.com
*Kamassisch-Englisches Wortverzeichnis im Internet Archive
Landrat (Basel-Landschaft)

S Kantonsparlament vom Schwizer Kanton Basel-Landschaft isch dr **Landroot**. Er het 90 Mitgliider, und wird zurzit (2011) vom Urs Hess (SVP) bresidiert. Dr Vizebresidänt isch dr Jörg Degen (SP).

## Zsämmesetzig und Ufgoobe

Dr Landroot bestoht us 90 Mitgliider.
Die wärde noch em Proporzsystem in vier Wahlregione und zwölf Wahlkreis alli vier Johr gwehlt, s letschte Mol am 27. März 2011. D Verdeilig vo de 90 Abgeordnete uf die zwölf Wahlkreis wird noch dr Zahl vo de stimmberächtigte Bürger in jedem Wahlkreis berächnet; jede Wahlkreis het aber mindestens 6 Abgeordneti im Landroot.

As Legislative erloot dr Landroot Gsetz, wo em Volk müesse zur Genähmigung oder Ablähnig underbreitet wärde, es sig denn, mindestens 80 % vo de Landrööt haige dr Gsetzesvorlag zuegstimmt. Usseredäm kontrolliert und überwacht dr Landroot d Arbet vo dr Regierig.

Dr Landroot versammlet sich in dr Regel zwei Mol im Monet (usser im Juli und im August) immer am Donnschdig im Liestlemer Regierigsgebäud. Siini Sitzige si öffentlig.

Gmäss §§ 61 ff. vo dr Kantonsverfassig het dr Landroot die Ufgoobe und Kompetänze:

* Er erloot alli grundlegende und wichdige Bestimmige in dr Form vo Gsetz. Usfüehrendi Bestimmige erloot er in dr Form vo Dekret, sofärn er dur s Gsetz drzue ermächtigt worden isch.

* Er gnähmigt d Staatsverdrääg, wo dr Volksabstimmig underlige und all andere Verdrääg, solang nit dr Regierigsroot zueständig isch.

* Er gnähmigt die grundlegende Blän vo dr kantonale Dätigkeit, bsunders s Regierigsbrogramm und dr Finanzblaan. Er erloot die kantonale Richtblään.

* Er beschliesst – under Vorbehalt vom Finanzreferendum – nöji Usgoobe und setzt im Rahme vom Finanzblaan dr jöhrlig Voraaschlaag fest.

* Er git s Kantonsbürgerrächt an Usländer. 

* Er wehlt die kantonale Gricht, d Staatsaawält, dr Finanzkontrollöör, dr Ombudsman, dr Landschriiber und die eidgenössische Gschworene. 

* Er reglet d Besoldige, wo dr Kanton müess usrichde, und üebt wiiteri Rächt us, won er dur s Gsetz überchoo het.

Wie alli andere Parlamänt in dr Schwiz (inklusive die beide Bundeschammere Nationaal- und Ständeroot), isch au dr Landroot e Milizparlamänt. Mä erhofft sich vo däm System, ass d Parlamentarier en ängeri Realitäts- und Volksbindig wurde haa als Bruefsparlamentarier. Kritiker gsehn din aber d Gfohr vo dr zitlige und fachlige Überforderig.

## Bardeie

NA = Nit aadräte

'* 1991 und 1995 inklusiv 3 Sitz vo dr FDP Laufedaal

'** = 1995 inklusiv 2 Sitz vo dr Freie Grüene Liste

## Fuessnote

## Weblingg
* Webpresänz vom basellandschaftlige Parlamänt
Thor Hushovd

Dr **Thor Hushovd** (* 18. Januar 1978 z Grimstad) isch e norwägische Velorennfahrer.

## Laufbahn
Dr Hushovd isch 1999 Brofi worde, nochdäm er e Johr vorhär Wältmeister im Zitfahre vo de U23 worden isch. Bi dr Tour de France 2001 het er mit sim Team *[[Crédit Agricole (Radsportteam)|Crédit Agricole]]* (u.&nbsp;a. mit em Jens Voigt) überraschend s Mannschaftszitfahre gwunne. E Johr druf het er bi dr Tour de France 2002 im Sprint si erst Etappesiig gwunne. Er isch wie zum Bischbil dr Stuart O'Grady en Allrounder, das heisst er setzt sich im Sprint dure, er chunnt in de Bärg sehr guet mit und cha guet Zitfahre und risst gärn us.

## Ehrige
Im Dezämber 2010 isch dr Thor Hushovd zum Sportler vom Johr vo Norwäge gwehlt worde und het d Aftenposten-Goldmedallie gwunne.

## Erfolg
;1998
*  Wältmeister - Einzelzitfahre (U23)

;2001
* Gsamtklassemänt Paris–Corrèze
* Gsamtklassemänt Normandii Rundfahrt
* Gsamtklassemänt Schwede'Rubdfahrt

;2002
*  Norwägische Meister - Einzelzitfahre
* ei Etappe Tour de France

;2003
* Grote Prijs Jef Scherens
* ei Etappe Dauphiné Libéré

;2004
* Classic Haribo
* Grand Prix de Denain
* ei Etappe Dauphiné Libéré
*   Norwägische Meister - Einzelzitfahre
*   Norwägische Meister - Stroosserenne
* ei Etappe Tour de France
* Tour de Vendée

;2005
* ei Etappe Katalonie-Rundfahrt
* ei Etappe Dauphiné Libéré
*  Norwägische Meister - Einzelzitfahre
* ei Etappe Vuelta a España
*  Punktklassemänt Tour de France

;2006
* ei Etappe Tirreno–Adriatico
* Gent-Wevelgem
* ei Etappe Katalonie-Rundfahrt
* ei Etappe Dauphiné Libéré
* Prolog und ei Etappe Tour de France
* ei Etappe und  Punktklassemänt Vuelta a España

;2007
* ei Etappe Tour de France

;2008
* ei Etappe Middelmeer-Rundfahrt
* Prolog Paris-Nizza
* ei Etappe Vier Dääg vo Dünkirche
* Prolog und ei Etappe Katalonie-Rundfahrt
* ei Etappe Tour de France

;2009
* ei Etappe Kalifornie-Rundfahrt
* Omloop Het Nieuwsblad
* Prolog und ei Etappe Katalonie-Rundfahrt
* ei Etappe und  Punktklassemänt Tour de France
* ei Etappe Tour du Poitou Charentes
* ei Etappe Tour of Missouri

;2010
*  Norwägische Meister - Stroosserenne
* ei Etappe Tour de France
* ei Etappe Vuelta a España
*  Wältmeister -  Stroosserenne

;2011
* ei Etappe Tour de Suisse
* zwei Etappene und s Mannschaftszitfahre Tour de France

### Grand Tour Gesamtklassemänt

## Mannschafte
* 2000–2008 Crédit Agricole
* 2009–2010 Cervélo TestTeam
* 2011 Team Garmin-Cervélo
* 2012 BMC Racing Team

## Weblingg

* Offizielli Website vom Thor Hushovd (änglisch, französisch)
* 
*
Real Club Deportivo Carabanchel

**Real CD Carabanchel** isch ä schpanische Fuessballclub. Si Heimetstadion heisst *La Mina* und het 2.000 Zueschauerplätz. Der Club isch 1916 gründät worde. Es isch der dritteltisti Fuessballclub z Madrid. Die höchsti Liga, won er je din gspiilt het, isch d *Segunda División B*.

## Weblink
* Offizielli Website
Luxemburgerli

D **Luxemburgerli** sind chliini Süessigkeite wo e chlige uusgsend wie farbigi Hamburger. 
si sind weltbekannt und werded z Züri i de Fabrik vo Lindt & Sprüngli gmacht. 
E Luxemburgerli bestaht us zwei Makrönli us Mandle, gschlagnigem Eiwiss mit Zucker und ere Crème- oder Ganachefüllig. Jedes Stück het e Durchmesser vo öbbe 2,5 cm.
## Härkumft
Erfunde het si dr luxeburgisch Konditer Camille Studer, wo s Rezäpt vom ene französische Zuckerbeck im Johr 1957 mit uf Züri brocht het und es dört im Rahme vom ene intärne Wettbewärb verfiineret het. S Gebäck het üsserlig wie au noch em Gschmack e grossi Ähnlikäit mit de *Macarons* vom Huus Ladurée z Paris, wo sit em Aafang vom 20.&nbsp;Johrhundert bekannt si, si abr biz chliiner. 

Dr Name *Luxemburgerli* goht uf dr Spitzname vo sim Erfinder zrugg, wo bi sine Kolleege wäge siner Härkumft *Luxeburgerli* ghäisse het. *[[Baiser|Baiser de Mousse]]*, frz. für e ‹Schmutz vo Schuum›, wo aagäblig dr ursprünglig Name gsi sig, sig dr Kundschaft e chli piinlig gsi. Si häige anstatt *Schmütz* s *Gebäck vom Luxeburger* verlangt, ebe *Luxeburgerli*.

## Vilfalt
Es git e Hufe verschiideni Arte vo Luxeburgerli, aber eigentlig si alli gfüllti Maggeröndli.
Die wichdigste Gschmacksrichtige si Vanill, Schoggi, Mokka, Schampanier,  Himbeeri, Zitrone, Pistasch. Drzue chömme viil anderi Gschmäck und es git immer wider nöji.

## Literatur
* François Mutter: *Le Luxemburgerli, ou la savoureuse histoire d’une douceur zurichoise qui envoûte les palais.* Genève 2002, 36 S.
* Erich Breiteneder et al.: *Konditorei, Patisserie, Bäckerei.* 3. Auflage. Trauner, Linz 2008, ISBN 978-3-85487-589-5, S. 245.

## Weblink

## Fuessnoote
Pokémon

**Pokémon** sind Fantasiiwesä, wo sehr erfolgriich als Computerspiil und Chartä-Spiel sind, abär au d Film und Anime Folgä sind sehr beliäbt.

S wohl bekantischt Pokémon isch dä Pikachu. Bi dä Pokémon gits 18 Typä, nämli: de normal Typ, de Kampftyp, de Flugtyp, de Gifttyp, de Bodetyp, de Steityp, de Chäfertyp, de Geisttyp, de Stahltyp, de Füürtyp, de Wassertyp, de Pflanzetyp, de Elektrotyp, de Psychotyp, de Iistyp, de Drachetyp, de Unliechttyp und de Feetyp. De letschtgnannti Typ isch mit de sächste Generation vo Pokémon iigfüehrt worde.

S Wort Pokémon chunnt vom japanische ポケモン ['pokemoɴ], churz für ポケットモンスター Poketto Monsutā. Das isch vom änglische Pocket Monsters, , abgleitet. Es wird au PoKéMoN oder POKéMON gschriibe.

## Literatur
* Steven L. Kent: *The Ultimate History of Video Games. From Pong to Pokémon and Beyond — The Story Behind the Craze That Touched Our Lives and Changed the World.* Roseville Cal 2001, S. 566-568. ISBN 0-7615-3643-4
* Jürgen Oelkers: *Die Welt aus Lego und Pokémon. Kindererziehung im Konsumzeitalter.* In: *Universitas.* Zeitschrift für interdisziplinäre Wissenschaft. Schmidel, Stuttgart 59. Jg. 2002, Nr. 671, S. 473-481. 
* *Medienkindheit - Markenkindheit. Untersuchungen zur multimedialen Verwertung von Markenzeichen für Kinder.* München 2004. ISBN 3-935686-88-9
* Jürgen Oelkers: *[http://www.paed-work.unizh.ch:8950/ap/downloads/oelkers/Vortraege/031_Pokemon.pdf Was lernt man mit Pokémon? Kindheit und Medien heute.]* Vortrag anlässlich der Eröffnungsfeier des Neubaus der psychosomatisch-pschiatrischen Station der Universitäts-Kinderklinik Zürich am 31. Mai 2001.

## Weblink

* www.pokemon.com
* Offizielli japanischi Internetsite
* www.pokemon-gl.com
Stadtkino Basel

S **Stadtkino Basel** isch e nid kommerziells Chlaikino an dr Klostergass 5 z Basel, wo zum Ziil het, künstlerisch wärtvolli Film z zäige.

S Stadtkino Basel isch 1982 vom Veräin «Le Bon Film» gründet worde. «Le Bon Film» isch e Filmklub gsi, wo sit 1931 gueti Film in öffentlige Vorfüehrige in verschidnige Basler Kino zäigt het. Bis 1982 hai nume d Klubmitgliider d Film chönne go luege, denn isch s «Stadtkino Basel» gründet worde, mit dr Absicht, d Film im ene  äignige Lokal z zäige, und d Vorfüehrige si für alli zuegänglig worde. As öffentligi Institution het dr Staat s Stadtkino afo subventioniere, und es het siis Aagebot chönne vergrössere. 1998 het s denn an dr Chlostergass in dr Kunsthalle im früehnere Skulpturesaal e Häim mit 99 Sitzblätz gfunde. 2007 isch s Foyer renoviert worde und het e Bar überchoo.

2003 het s dr Kulturbriis vo dr Stadt Basel überchoo für si, wie s dr Regierigsroot bim Verlei vom Briis gsäit het,  *Pfläg vo dr Filmgschicht und s Brogrammiere vo Film, wo inhaltlig und formal innovativ si, und wo im Verleiaagebot no käi Blatz finde.*

Im Johr zeigt s Stadtkino Basel öbbe 300 Film in 800 Vorstellige. Es het sid 2008 en äignigs Filmarchiv, d «Kinematek Le Bon Film», mit Hunderte vo Kopie vo bedütende Film mit em Schwerpunggt uf dütsche Film sid 1929. S Stadtkino het e Schwösterkino im «Landkino» z Lieschdel, wo äinisch bro Wuche äine vo de Film, wo im Stadtkino zäigt wärde, ufgfüehrt wird.

## Quelle
*D Website vom Stadtkino Basel
## Fuessnoote

## Weblingg
* D Website vom Stadtkino Basel
Cathy Sharp

D **Cathy Sharp** isch en amerikanischi Dänzere und Choreografin, wo z Basel ihri äignigi freji Danzgrubbe, s «Cathy Sharp Dance Ensemble» läitet.

## Läbe und Wärk
D Sharp isch z Nashville, Tennessee (USA), uf d Wält choo. Si isch uf d «North Carolina School of the Arts» gange und het mit em Duncan Noble, Peter Apple, Bill Griffith, Joop Sanders, David Howard, Pauline Koner und dr Sonja Tyven gschafft. Vo 1968 bis 1973 isch si Mitgliid vom «Atlanta Ballet» in Atlanta, Georgia,  und vom «Grands Ballets Canadiens» z Montreal gsi. 1973 isch si uf Basel choo, wo si bim Heinz Spoerli sim «Basler Ballett» het afo danze und denn Solistin worden isch. Ihri Interbretazione in neoklassische und modärne Choreografie hai z Basel grossen Erfolg ghaa. Vo 1978 bis 1988 het si d Ballettschuel vom Basler Theater gläitet, het für Opereinszenierige choreografiert und au für anderi Danzgrubbe gschafft.

1991 het si ihri äignigi Danzgrubbe gründet, s «Cathy Sharp Dance Ensemble», wo hüte e grosses Repertuar an neoklassische und zitgenössische Choreografie het. D Sharp het d Choreografii für meh as 20 Stück gmacht. D Danzgrubbe het au Gastchoreografe iiglaade wie d Nicole Caccivio, dr Nils Christe, dr Richard Wherlock, dr Itzik Galili, dr Etienne Frey und d Regina van Berkel. Au Mitgliider vom Ensemble wie dr Duncan Rownes hai afo choreografiere. Sit 2003 goht s Ensemble an Schuele und Studio, zum dr Noochwuggs für dr zitgenössisch Danz z fördere.

D Grubbe het öbbe e halbs Dotzed Dänzerinne und Dänzer us dr Schwiz und us em Usland. S «Cathy Sharp Dance Ensemble» macht Turneä im Usland und isch under anderem scho z Australie, in de Vereinigte Staate, in dr Tschechische Republik und z Irland gsi.

D Cathy Sharp isch au Gastdozäntin an dr berüehmte «Rotterdamse Dansacademie» und an dr «Shawbrook School of Dance» z Legan in Irland. 2005 und 2007 isch si Schürimitgliid bim Prix-de-Lausanne gsi. Im Novämber 2005 het d Cathy Sharp dr Kulturbriis vo dr Stadt Basel überchoo für ihr hochs künstlerischs Kwalitetsbewusstsii und ihre Iisatz für e zitgenössisch Danz und siini Vermiddlig uf regionaler, nazionaler und internazionaler Ebeni, wie s dr Basler Regierigsroot usdruggt het.

## Quelle
*Cathy Sharp Dance Ensemble, ugfrüeft am 16.9.2011
* Medienmitteilungen des Kantons Basel-Stadt: «Feierliche Übergabe des Kulturpreises 2005 der Stadt Basel», ugfrüeft am 16.9.2011

## Fuessnoote
Theater im Teufelhof

S **Theater im Düüfelhof** isch e Chläibühni am Lienerdsgraabe 49 in dr Schwizer Stadt Basel.
## Gschicht
S Theater im Düüfelhof isch us em «Schiefe Theater» uusegwachse, wo dr Dominique Thommy (eigetlig Thomas Vogt) zämme mit em Albert leVice 1967 as ersts fahrbars Chläitheater gründet het. Säll isch e Konstruktion uf Reeder gsi, wo mä het chönne usenanderklappe und denn e schallisolierte, gschlossnige Theaterruum für 120 Zueschauer komplett mit Bühni worden isch. 1968 isch d Bremiäre gsii und denn si si z Viert, d Monica und dr Dominique Thommy-Kneschaurek und dr Albert leVice und si Frau, siibe Johr lang in ganz Europa umegräist und häi meh as 1'100 Vorstellige gee vor über 90'000 Zueschauer.

Wo si sich häi welle sässhaft mache, häi si z Basel e Restorant bedriibe, für zum ihr Theater z subvenzioniere. Däm häi si «Theater/Café zum Teufel» gsäit. 1989 isch do drus s Kultur- und Gasthuus «Der Teufelhof» worde, wo, wie d Gastgäber sääge, ‹Gastronomii, Hotellerii, Theater und Kunst under eim Dach› dehäi si.

## S Theater
S Theater het hundert Sitzblätz und e drissig Kwadratmeter groossi Bühni. S Brogramm bestoht vor allem us Satiire- und Kabarettvorstellige.

Es git e «Verein Theater im Teufelhof», wo d Ufgoob von em isch, kulturelli Aaläss vo alle mööglige Arte duurezfüehre, wo mit em "Düüfelhof" verbunde si.

## Uszeichnige
*2001 Dr Kulturbriis vo dr Stadt Basel für e Laiter vom Theater im Düüfelhof, dr Fredy Heller
*2004 Dr Markgräfler Gutedelbriis für d Monica Thommy-Kneschaurek und dr Dominique Thommy

## Fuessnoote

## Weblingg
* Regierungsrat - Medienmitteilung vom 13.11.2001: «Der Kulturpreis geht an Fredy Heller»
*S Theater im Düüfelhof
Ringelnatter

D **Oottere** (*Natrix natrix;* alemanischi Näme lueg doo) isch die Schlangenart, wo i Mitteleuropa em maiste verbraitet isch. Do si empfindli uf menschlichi Iigriff reagiert ghört si zo de starch bidroote Tier. D Ootere isch kai Giftschlange und för de Mensch nöd gföörli.

## Uussie
D Oottere isch e langi dünni dunkli Schlange, d Färbig goot vo grau bis dunkelgrau, lokall chönet au schwarzi Individue vorchoo. Mandli sind zwösched 70 und 95 cm lang, Wiibli zwösched 130 und 140 cm. Si hett e rundliche Chopf, grossi Auge mit groosse Puppile und um s Muul ume het si wiissi Schuppe. Junig Oottere messet bim Schlüüffe 14 bis 22 cm.

## Verbraitig
D Oottere isch i ganz Europa verbraitet, mit Uusnaam vo Irland, Island und em nördliche Skandinavie. I de Alpe chömet Oottere bis maximal 2000 müM. vor, fortpflanze tüend si sich aber nume underhalb vo 1500 müM.

S gitt zwoo Underarte vo de Oottere, d *Natrix natrix helvetica* lebt westlich vom Rhii und d *Natrix natrix natrix* östlich vom Rhii. östlich vom Rhii gits e Mischpiet, wo vo Bade-Württeberg, Rhiiland-Pfalz, Hesse bis uf Nordrhii-Westfale goot. I de Schwiiz isch d Natrix natrix natrix ganz selte.

## Vorchoo
D Oottere lebt i de Regle i de Nööchi vo Wasser. Si bruucht gueti Versteck und au Plätz zom sünele. Moor, Schilf, Gröll, Trochemuure und naturnööchi Gärte sind typischi Landschafte, wo d Oottere vorchunnt.

## Lebeswiis
D Ootere verharret vom November bis in Märze ine, inere Winterrue. Scho im März oder im April paaret si sich. Sechs Wuche spööter lait denn s Wiibli zwöschet 15 und 40 Aier. Debi suecht s e gaingete Platz uuf und chrüücht dodeför bis zomene Kilometer wiit. Die Plätz wered hüüffig öber meriri Joor bruucht und gliichzittig au vo merere Wiibli, so ass hunderti vo Aier a aim Ort abgleit sii chönt. Di Junge schlüüffet den im Augste oder September. Endi Oktoober oder im November leged si sich i d Winterrue. Debii suechet si e gaignets Versteck uuf, wo meriri Joor bruucht werd, da chönd Erdlöcher, Felsspalte, Komposthüüffe oder au e Cheller sii.

Oottere sind i de Regle tagaktiv, jaged mengisch aber au i de Nacht. Si lebet ufem Bode, stiiged aber inen Busch ufe, um e Laubfrosch z fange; si chönt aber au schwüme. Si fressed vor alem Amphibie, bsunders Frösche, aber au Mole und i de Alpe sogär de giftigi Regemole. Si möged aber au Fisch, Echsli, chllini Vögel und chliini Süüger. Jungi Oottere lebed vor alem vo Rossnägel und junge Mole.

Oottere sind nöd gifit und för de Mensch harmloos. Si sind extreem schüüch und flüched sofort ines Versteck, wenn si sich gstöört füeled. Wenn da nöd goot, blaaiet si sich uuf und tüend ase, as öb sie zuebiisse wönd und zisched debii. Nützt da nünt, schaidet si e stinkige Saft uus, vermischt mit em Darminhalt und im schlimmste Fall steled si sich halt tot.

## Find
Di grööschte Find sind Vögel, wie de Storch, de Raigel, de Gäbelivogel oder der Fischadler. Si werd aber au vom Iltis und vom Wismeli gjagt.
Grossbasel

S **Grossbasel** isch dr linggsrhiinisch Stadtdeil vo dr Schwizer Stadt Basel.

S Grossbasel umfasst d Quardier Iseli, Santihanns, Gotthälf,  Gundeli, Bachlätte,  Bruederholz, Breiti, Dalbe, Am Ring, d Vorstedt und d Grossbasler Altstadt.

D Altstadt mit em Münster uf em Münsterhügel und rund um e Märtblatz mit em Roothuus us em 14. Johrhundert isch s eigetlige Zentrum vo Basel. Die änge Stroosse und Gasse lade zum Flaniere ii. 

S linggsrhiinische Grossbasel wird dur e Iisebahnbrugg, vier Stroossebrugge und vier Personefährene mit em rächtsrhiinische Chlaibasel verbunde.
Baseldytschi Bihni

Die **Baseldytschi Bihni** isch e Chlaitheater im Lohnhof in dr Schwizer Stadt Basel. Si wird vom Verein «Baseldytschi Bihni» dräit.

## Gschicht
1892 isch die «Dramatische Gesellschaft» gründet worde, wo sich 1925 vorgnoh het, s Mundarttheater z pfläge, und ihre Name zu «Dialektgruppe Baseldytschi Bihni» gänderet het. En äignigi Bühni het dr Verein nonig gha. D Mitgliider häi in verschidnige Lokal brobt und ufgfüehrt, drunder im Café Spitz, in dr Cardinalhalle, dr Burgvogtei-Halle, im Gundeldinger-Casino, im Stadttheater, im Kiechli und im Saal im Griifebräu-Horburg. In de 1960er Johr häi si im e Chäller in dr Lienertstrooss 7 Blatz überchoo, wo si drus e chliins Theater gmacht hai. Wäge de Erwiiterige vo de Gymnasie am Kohlebärg, wo 1997 zum Lienert-Gümnasium zämmegläit worde si, häi si 1995 ihre Chäller an dr Lienertstrooss müesse ufgee, häi denn aber e Chäller im Lohnhof 4 überchoo und häi dä as Bühni iigrichdet. S Theater het fast hundert Sitzblätz im Parket und meh as vierzig uf em Balkon.

## S Brogramm
Wil eigetlig braktisch keini Mundartstück me gschriibe wärde, übersetze und adaptiere d Lüt vo dr «Baseldytsche Bihni» modärni fremdsproochige Stück sälber, so zum Bischbil «D Grille und d Ameise» vom spanische Autor Alfonso Paso, «Bi dr Ginette lyttets!» (noch em François Campaux sim Boulevardstück «Des enfants de Coeur») oder d Komödie «Lifting» vom Pierre Chesnot. Gspiilt wird am Donnschdig, Fritig und Samschdig. In ere Säson, wo vom Novämber bis zum Mai goht, git s von ere Inszenierig 60 bis 70 Uffüehrige.

## Theaterkurs
Die «Baseldytschi Bihni» het aagfange mit eme Theaterkurs für Zwölf- bis Sächzähjöhrigi.

## Quelle
* Website vo dr Baseldytsche Bihni
Häbse-Theater

S **Häbse-Theater** isch e Chläibühni in dr Klingedaalstrooss 79 in dr Schwizer Stadt Baasel. S Theater isch 1989 vom Hansjörg Hersberger (Häbse) gründet worde im ene Saal, wo as Kino baut aber nie eso brucht worden isch, und denn vo verschidnigi Lüt für die underschidligste Zwäck brucht worden isch, so het dr Alfred Rasser dört d Uruffüehrig vom  «Demokrat Läppli» gee. Noch ere Totalrenovierig het s Theater meh as dreihundert Sitzblätz. 

Sit 2022 wird s Theater vom Dani vo Wattewyl gläitet.
## S Brogramm
S Theater füehrt Eigebrodukzione uf, drunder Musical und Operette («My Fair Laidy», «Der Zigeunerbaron» u. a.) und Komödiene mit em Häbse und siim Ensemble, won e Deil drvo vom Schwizer Färnseh ufgnoh und gsändet worde si. 

S vorfasnächtlige Mimösli isch dört schon e baar Johr dehäi und für die Chliine git s Määrliuffüehrige.

Gastspiil gee hai Komiker wie dr Hape Kerkeling, dr Bastian Pastewka und dr Olli Dittrich, d Volksschauspiilere Heidi Kabel oder dr Schauspiiler Hannes Schmidhauser. Au Muusig cha mä go loose, vom Neuen Orchester Basel über dr Iwan Rebroff bis zur Dutch Swing College Band.

## Quelle
*D Website vom Häbse-Theater abgrüeft am 17. Septämber 2011
*Basel Culture Unlimited abgrüeft am 17. Septämber 2011

## Fuessnoote
Förnbacher Theater

S **Förnbacher Theater** isch e Theater gsi, wo im Badische Bahnhof z Basel dehäi gsi isch. Hüt isch s e Theaterkompanii ooni äignigs Huus, d «Helmut Förnbacher Theater Company», wo immer no vom Helmut Förnbacher gläitet wird. 

## Gschicht
1980 het dr Basler Schauspiiler und Reschissör Helmut Förnbacher si freiji Theatergrubbe, d «Helmut Förnbacher Theater Company», gründet. Lang häi si käi Häimbühni gha, hai äi Inszenierig pro Säson ufgfüehrt in dr Stadt Basel sälber oder dr Umgäbig. 1980 isch s in dr Elisabethekiirche gsi, wo si im Hugo vo Hoffmannsthal si «Jedermann» gee hai und im neggste Johr «Das grosse Welttheater» in dr Martinskiirche. In de Johr druf si si vom Botanische Garde Brüglige uf Rieche in Sarasin- und in Wänkepark zooge, hai au im Volkshuus, Pfisterhuus und in dr Mäss Basel ufgfüehrt, bis si 1997 im Badische Bahnhof, im Büffe, glandet si. Vo 1998 bis 2021 het iir Theater dört Förnbacher Theater ghäisse und isch in dr ehemolige Zollhalle dehäi gsi. Hüt isch s wider e Theaterkompanii ooni äignigs Huus.

## Brogramm
Solang si no käi äignigs Theater gha het, het d Company en äinzigs Stück in dr Säson inszeniert. Im Badische Bahnhof isch s Brogramm rasch gwaggse und in 2011/12 het s säggs Nöibroduktione und zäh Wiiderufnohme in meh as hundertsibzig Vorstellige gee.

Im Repertuar het s vil Klassischs:  Shakespeare, Goldoni, Molière, Goethe, aber au modärneri Klassiker wie dr Jean Anouilh, dr Oscar Wilde oder dr Arthur Schnitzler chömme nid z churz, und immer wider gseet mä im Dürrematt siini Stück.  Sid 1999 wird au jedes Johr s vorfasnächtlige «Ridicule» ufgfüehrt. Für Chinder gits mänggisch Mundartvorstellige am Sunndig am Noomiddag, und au die Erwaggsene hai mit «Altwyyber-Friehlig», dr Bühneadapdierig vom Film «Die Herbstzeitlosen», e Dialäktmümpfeli überchoo.

## Finanziells
Wie bi de mäiste brofessionelle Theater länge au bim Förnbacher d Iinahme vom Billettverchauf nid. S Theater wird nid staatlig subventionert, bechunnt aber mänggisch vom Baasler Regierigsroot e finanzielli Understützig für e bestimmti Broduktion, wenn s drum bittet. Au dr Kanton Basel-Landschaft, Gmäinde, Stifdige und Sponsore hälfe mit Fördergälder us und dr Förnbacher sälber investiert in s Theater vom Gäld, won er für d Färnsehfilm überchunnt, won er macht.

## Quelle
*D Website vo dr Helmut Förnbacher Theater Company, aagluegt 10/10/2022
*Badische Zeitung: «Ein äußerst wandelbarer Mime», abgrüeft am 17. Septämber 2011
*Baslerstab: «Herbstzeitlosen im Baselbiet», abgrüeft am 17. Septämber 2011

## Fuessnoote
Polizei

D **Polizey** isch a Exekutivorgan vo nam Staat wo fürd Ufrechterhaltung vo Recht und Ordnung und fürd Strofverfolgung zuaständig isch. In mancha Ländr isch d Polizey ou fürd Überwachung vum Stroßavrkehr zuaständig. Polizista, dia vom Staat agstellt worra siand zum mit bsundriga Reachte dia Maßnahma durchsetza, heand meistens a spezielle Usbildung kriegt und heand in da meista Ländr durch ihre Bstellung zum Polizeybeamte ou a bsundrige Amtsstellung.

Polizeyeinheita uf dr ganza Wealt sind mituntr komplett verschieda usbildat und usgstattat. Gmeinsam heand se alle, dass se meistens bwaffnet siand und vom Staat mit speziella Reacht und Pflicht usgstattet worra siand. Zu deana Reacht ghört ou, dass Polizista mit Hilfe vo Gwalt gegs Bürgr vorgoh dürfan wenns nid andersch goht. Sie üaband dodamit s staatliche Gwaltmonopol us. Igsetzt würd dia Gwalt abr in dr Regl nur dänn, wenn andre Bürger, dr Polizist seal oder (abstrakt denkt) dr Staat in Gfohr siand, was juristisch gseaha an sognannta Reachtsgüatrschutz dorstellt. Welle Reachtsgüatr gnau unter speziella Schutz durch'd Polizey gstellt siand und was dia sus no für Ufgaba heat isch vo Staat zu Staat undrschiedlich.

I dr Schwiiz und in Dütschland siand Polizeyanglegaheita Sach vo da Kanton beziehungswis da Ländr. Z Östriich und im Liechtastua gits jeweils nur ua Polizey, dia füra ganze Staat zuaständig isch.

## Weblinks
Katalonien

**Katalonie** (uf Katalanisch *Catalunya*) isch e Autonomi Gmainschaft z Spanie.

S liit im Nord-Oschte vo de Iberische Halbinsle und grenzt im Norde a Andorra und Frankriich, im Weschte a di spanisch Region Aragón, im Süde a di spanisch Region Valencia und im Oschte as Mittelmeer. Katalonie het schätzigswiis 7'364'000 Iiwohner (im 2008) und isch z Spanie di zweit-bevölkerigrichscht Region. 51,55 % vo de gsamte Bevölkerig, wo Katalanisch redt, wohnt z Katalonie.

S katalanisch Parlament het de Wille vo de Bevölkerig ufgnah und Katalonie i de Präamble vom *Estatut d’autonomia* als Nation bezeichnet. Ebefalls het au de spanisch Staat Katalonie i de Verfassig (Art. 2) als Nation anerkannt. De Quim Torra isch sit 2018 dr Presidänt vo Katalonie.

Katalonie isch hüt eini vo de wohlhabendschte Regione vo Spanie.

D Hauptstadt isch Barcelona.

Im 2006 isch die katalanisch Bevölkerig über 7 Millione gstige. Im Gsamte hets 947 Gmeinde, devo hend 59 meh als 20'000 Iiwohner. Zwei Drittel vo de Bevölkerig wohnt in oder i de Vorort vo Barcelona.

## Lueg au
* s Kataloonische
* Plataforma per la Llengua

## Literatur
* Hermann von Staff zu Reitzenstein: *Der Befreiungs-Krieg der Katalonier in den Jahren 1808 bis 1814.* 2 Bände. 1821/1827.
* Pilar Arnau i Segarra, Gero Arnscheidt, Tilbert Dídac Stegmann, Manfred Tietz (Hrsg.): *Narrative Neuanfänge. Der katalanische Roman der Gegenwart.* edition tranvia/Verlag Walter Frey, Berlin 2007, ISBN 978-3-938944-13-4.
* Walther L. Bernecker, Torsten Eßer, Peter A. Kraus: *Eine kleine Geschichte Kataloniens.* suhrkamp taschenbuch 3879, Frankfurt 2007, ISBN 978-3-518-45879-2.
* Sören Brinkmann: *Katalonien und der Spanische Bürgerkrieg, Geschichte und Erinnerung.* edition tranvía/Verlag Walter Frey, Berlin 2007, ISBN 978-3-938944-12-7.
* Carlos Collado Seidel: *Kleine Geschichte Kataloniens.* C.H. Beck, München 2007, ISBN 978-3-406-54787-4.
* Torsten Eßer, Tilbert D. Stegmann (Hrsg.): *Kataloniens Rückkehr nach Europa 1976–2006: Geschichte, Politik, Kultur und Wirtschaft.* LIT Verlag, Münster 2007, ISBN 978-3-8258-0283-7. (Kultur: Forschung und Wissenschaft Bd. 8)

## Weblink

* Website vo dr Regierig vo Katalonie (''Generalitat de Catalunya'') (Katalanisch, Kastilisch, Änglisch)
* Catalan Hyperencyclopaedia – umfassendi Enzyklopädi zue Katalonie (Katalanisch)
Strafrecht

S **Strofreacht** (ou **Kriminalreacht** gnennt) isch der Toal vum Reachtssyschtem vo da meischta Staata, der Handlunga untr Adrohung vo nar Strof odr bstimmta andra Reachtsfolga verbütat. In dr Regl isch s Ziel vom Strofreacht dr Schutz vo bstimmta bsundrigs gschützta Reachtsgüatr, wia eappa dm Leaba, dr Freiheit odr dm Eigetum. Welche Reachtsgüatr gnau untr Schutz gstellt wörran hängt all vo dr jeweiliga Gsellschaft ab, genauso wia d adrohta Strofa. D Strofa künnan vo nar einfacha Gealdstrof übr Freiheitsstrofa bis ane zu Körprstrofa und dr Todesstrof langa.

In fascht allna Ländr uf dr Wealt isch s Strofreacht primär in nam Strofgsetzbuach greglat, des oft no vo verschiedna strofreachtlicha Neabagsetzr ergänzt würd. Manche muslimische Ländr wändn als Strofreacht d Scharia a, dia noch Ansicht vo mancha islamischa Reachtsglehrta direkt usm Koran abgleitet wörra ka.

Zur Verfolgung vo strofbara Handlunga siand in da meista Ländr spezielle Irichtunga vorgseaha, meischtens Schtaasanwaltschafta und d Polizey. Usgführt würd s Strofreacht vu da Grichtr und allgemeinr vum Justizapparat. Des isch ou uanna vo da primära Gründ fürd Exischtenz vum Strofreacht – d Verhindrung vu eigemächtiga Lynchjustiz durch d Bürgr seal.
Kweku Adoboli

De **Kweku Adoboli** (* 21. Mai 1980 z Ghana) isch en ghanaische Banker und ehemalige Aagstellte vo de Schwiizer Grossbank UBS. 

Er het für d UBS z London gschaffet und isch derte Direkter vom *Global Synthetic Equities Trading*-Handelsteam vo de Bank gsi. Am 15. September 2011 isch er z London verhaftet worde. De Vorwurf isch, dass er ohni Autorisiirig 2.3 Milliarde Dollar vo de UBS verloore het. En Sprächer vo de FINMA het sin Fall eine vo de gröschte bezeichnet, wo s je bi ere Schwiizer Bank gäh het.

Am 20. November 2012 isch er vomene Gschworenegricht z London in zwei Fäll wäge Betrug schuldig gschproche worde. De erschti Schuldspruch het sich uf di erschti Zit bezoge, wo er noch kei Verlüscht gmacht het, de zweiti uf di Zit mit de höche Verlüscht. Für d Falschbuechige, wo im Zämmehang mit de Verschleierig vo sim z höche Handelsvolume schtönd, hei di Gschworene ihn freigschproche, wil si es «Mittel zum Zweck» gsi sind und nöd sinere persönliche Beriicherig golte hei. S Strofmass für di beide Schuldsprüch sind vom vorsitzende Richter uf viir und sibe Johr feschtgstezt worde, wobi sich di beide Ziitschpanne nöd düent addiire, sondern mitenand duent laufe, so dass d Haftziit vom Kweku Adoboli sibe Johr betrait. Wil nach em angelsächsische Rächt aber numme d Hälfti im Gfängnis muess verbracht werde und di ander Hälfti uf Bewährig usgsetzt isch und de Adoboli nün Mönet in Untersuechigshaft gsässe-n-isch, muess er noch für öppe zweiehalb Johr ins Gfängnis. 

## Einzelnochwis
Michael S. Hart

De **Michael Stern Hart** (* 8. Merz 1947 in Tacoma, Washington; † 6. Septämber 2011 in Urbana, Illinois) esch en Amerikanischà Schriftstellär ond Gründär vom Gutenberg- Projekt. 

## Läbä
De Hart giltäd als en Pionier vo dä Buech- Digitalisierig. Zo der Idee, Büechär im Netz för alli frei zur Verfüegig z' stellä, esch er als Studänt inspiriert wordä. Am 4. Juli 1971, am Jahrästag vo dä Unabhängigkeitserchlärig vo dä Vereinigtä Staatä, hät er äs Exemplar vo dä *Declaration of Independence* öbercho. Er het grad no am glichä Obig dä ganzi Text abtippt ond diä digitali Abschrift au jedäm öber' s Netzwärk a dä Uni vo Illinois zo sinerä Verfüegig gstellt.

## Weblinks
* Webseite auf gutenberg.org (änglisch, Nachruef vom Greg Newby)
* Michael Hart, a Pioneer of E-Books, Dies at 64 in: *[[The New York Times]]* vom 8. Septämber 2011

## Einzelnachweise
Projekt Gutenberg-DE

S' **Gutenberg Projekt** bietäd en düütschsprachigä Läseservice met Wärbigä finanziert im Internet a. Debii handelt es sich i dä meischtä Fäll um Text vo Schiftstellär, wo vor meh als 70 Johr gstorbä sind ond' s uf däre ehrnä Wärch jetz kei Urheberrächtsasproch meh get. Set äm Juli 2011 bietäd das Projekt gmeinsam mit ämenä Verlag us Hamburg diä erstä vo däne scho lang vergriffnä Wärch wiedär als Buech a. Bis zom Dezämber 2011 sölled alli Titäl wedär in Buechform erhältlech sii.

Im Gägesatz zum freiä internationalä *Project Gutenberg*, wo au düütschi Text beinhaltäd, esch jedoch bim *Projekt Gutenberg-DE* s' abladä vo komplettä Text nid emmer möglich, well d' Firma Hille+Partner Rechte a dä vo ehrä vertriebnä Büecher beasprocht.

S' Projekt Gutenberg-DE dokumäntiert aussärtdem au ned d' Quellenä vo denä gspeichertä Text, so dass diä au ned zom zitierä im Umfäld vo wössäschaftlichä Arbeitä giltäd.

## Urhebärrechts Fragä
Trotzdem dass d' Urhebärrechtsaspröch uf denä Wärch scho beräits nöm göltig esch, begröndät d' Firma, dass si än urhebärrechtlichä Asproch för diä Inhalt uf dä Projektsiitä händ, well si diä arbät för Ufberäitig, Verlinkig, met dä Zämmestellig ond dä för d' Firma gschriebnä Zuesätz, wie Erlüüterigä gha händ.

Juristisch isch denä ehrä Urhebärrechtsasproch aber eher ned göltig. Au cha diä Firma käi Urhebärrechtsasproch uf diä Inhalt i dä Büecher aamälde, well diä Text scho beräits gmeinfrei send. D' Frog werd alläfalls den no einisch vomenä Grecht entschiedä werdä müessä.

## GaGa – Gmeinsam am Projekt arbäitä
Ebäfalls vo Hille+Partner is läbe gruäfä esch 2004 das Projekt GaGa – Gmeinsam am Gutenberg arbäitä, en Siitä, wo mer zämä versuecht s' Läse zom korigiärä vo Büecher z' organisierä.

Wiä bim Distributed Proofreaders wertäd Büecher scannt ond inerä Texterchännig unterzogä. Met Freiwelligä wird denns Ergäbnis mit äm Original verglichä ond wenn nötig korrigiert. Am 28. Februar 2007 esch diä 500.000 Siite bearbäitäd wordä. Uf dänä vo GaGa erstelltä Text get äs käi Copyright.

## Meh dezuä fendsch au
* Virtuelle Bibliothek
* Wikisource
* Projekt Runeberg
* Distributed Proofreaders

## Links im Web
* projekt-gutenberg.org – Websiitä vom *Projekt Gutenberg-DE*.
* www.gaga.net – Das Projekt *GaGa* esch en Zuäliefärer förs *Projekt Gutenberg-DE*.
* www.tredition.de/projekt-gutenberg - *tredition verläged diä Wärch us äm Projekt-Gutenberg-DE als neuidruckti Büecher.*

## Quelläverzäichnis
Dansk Folkeparti

Die *Dänisch Volksbartei*, uf Dänisch **Dansk Folkeparti**, abkürzt DF, isch a rächtspopulistischi Bardei z Dänemark. Die hütigi DF het nüt diräkt mit dr faschistische Dansk Folkeparti vo 1941 z due.

Dr Kristian Thulesen Dahl isch dr Bresidänt vo dr DF. D Bardei isch EU-kritisch iigstellt und befürwortet strängi Integrazions- und Iiwanderigsgsetz. 
## Gschicht
1995 si d Pia Kjærsgaard, dr Kristian Thulesen Dahl und anderi us dr Dänische Fortschrittspartei usdräte und häi die Dänisch Volksbardei gründet.
2005 won e Karikatur vom Mohammed in ere dänische Zitig erschiine isch und e Wälle vo Protest in dr muslimische Wält usglööst het, het d DF gforderet, as alli Muslime us Dänemark usgschafft wurde. 
D DF het bis 2011 d Regierig vom konservative Minischterbresidänt Rasmussen unterstützt, wo am 15. September 2011 abgweelt worde isch. In dene Waale het d DF 12,3 Brozänt vo de Stimme überchoo, 2015 si s scho 21,1 Brozänt gsi. 2019 het si aber viili Stimme verloore und isch numme no uf 8,7 % Brozänt choo; doodermit isch si aber allewiil no di drittsterchst Fraktion im Folketing.
LISTE, the Young Art Fair

**LISTE, the Young Art Fair** isch e jöhrligi Kunstmäss in dr Stadt Basel. Si isch äini vo de wichdigste Entdeckermässe uf dr Wält.

D Galeriste Eva Presenhuber und Peter Kilchmann häi 1995 em Peter Bläuer vorgschlaage, e Mäss z organisiere für jungi Künstler, wil si in de Kunstmässe, wo s scho gee het, z churz chieme. Im Johr druf isch d LISTE gründet worde und het sit denn jedes Johr nöji Galerie vorgstellt und dr letscht Schrei in dr zitgenössische Kunst. D Galerie si nie elter as fümf Johr und d Künstler jünger as vierzgi. 

Scho im erste Johr si achtduusig Bsuecher mit 36 Galerie bekannt gmacht worde, und drei Johr druf het d Vernissage vo de Performance-Künstler eläi dreiduusig Lüt aazooge, dobblet so vil wie im Johr vorhär. Vili nöji Galerie häi sich um e Blatz bi dr LISTE grisse und d Organisatoore hai die beste chönne ussueche. Vo deene het d Art Basel e Driddel bi sich akzeptiert, was as gueti Kwaliteetskontrolle dütet wird. Ass d LISTE in dr Middi vom Kunstläbe aachoo isch, zeigt d Daatsach, ass d Nationale Suisse as Briis für dr best Noochwuggsviedeokünstler ihm nid nume e Gäldbriis gid, sondern au e Blatz an dr LISTE verschafft.

## Uszeichnige
*2004 Dr Kulturbriis vo dr Stadt Basel für e Peter Bläuer
## Quelle
* D Website vo dr LISTE, abgrüeft am 22. Seprämber 2011
* NZZ Online: Basler Kulturpreis 2004 an Gründer der «LISTE, The Young Art Fair», abgrüeft am 22. Seprämber 2011
* Medienmitteilungen des Kantons Basel-Stadt: Der Basler Kulturpreis 2004 geht an Peter Bläuer Gründer und Leiter der LISTE The Young Art Fair, abgrüeft am 22. Seprämber 2011
Michael Gaedt

Dr **Michael Gaedt** (* 31. Juli 1957 z Schwäbisch Gmend) ischt a deitscher (schwäbischer) Kabareddischt, Musiker ond Schauschbiilr. 

## Aus seim Leaba
Dr Michael Gaedt ischt em Jôhr 1957 z Schwäbisch Gmend uf d Welt komma. Ufgwagsa ischt’r ganz en dr Nähe vo seira Geburtsstadt, nemlich z Heibach em heidiga Oschtalbkreis am Fuaß vo dr Schwäbischa Alb.  Nôch seira Schualausbildong hôt’s da Gaedt zerscht amôl fir a lengra Zeit ens Ausland vrschlaga. Om sein Lebensondrhalt bestreida zo kenna, hôt’r en Kanada bei dr Fischinduschtrii gschafft. Wia-nr wiidr em Schwôbalendle zruck gwäa ischt, hôt’r zonägscht a Lehr zom Stoimetz ond hendrher noh a Ausbildong zom Denzr gmacht, zerscht z Stuegert ond nô noh en New York.

Em Jôhr 1981 hôt dr Gaedt – zamma mit seine Schuelkamrada Ernst Mantel ond Michael Schulig – a Kómedigrubbe grendet. Dera hend dia drei da Nama *Die kleine Tierschau* gäa. Fir an Außastehenda isch dui Bezeichnong a bissle irrefihrend, denn mit Viicher hôt-se nix em Senn. Au wenn s Programm ganz ibrwiigend uf broid Schwäbisch drherkommt, tourt dui Grubbe fascht em ganza deitschschbrôchiga Room omanandr. Oine vo ihre Hauptschbiilstedda isch s *Theaterhaus* z Stuegert. Se send abr ondr andrem au scho em *Tempodrom* z Berlin ond em *Schmidts Tivoli* en Hamburg ufdredda.

Als Filmschauschbiler hôt-ma da Gaedt s erschde Môl 1998 en-ra kloina Roll em Stuegerter Tatort-Krimi „Bienzle und der Champion“ seha kenna. En sellra vom ZDF seit 2009 drehda Krimiserie „SOKO Stuttgart“, wo emmr am Donnschdich em Vorôbedprogramm ausgschdrahlt wuud, schbiilt’r da Gaschtwirt *Schrotti* ond vrleiht so dera Serie a bissle a schwäbischs Lokalkolorit. Au en dr Familiaserie „Die Fallers“ vom Sidweschtrondfonk hôt’r a kloina Neabaroll als Rockmusiker kriagt, wo hin- ond wiidr em Landgaschthof zom „Leewa“ eikehrt. 

Sei Theaterdebii als Schauschbiiler hôt dr Gaedt am 13. Januar 2006 en dr *Komödie im Marquardt* z Stuegert gäa, wo-nr d Roll vom *Harold Gorringe* em Luschtschbiil „Komödie im Dunkeln“ vom Peter Shaffer ibrnomma hôt.

## A Auswahl vo de Film, wo-nr dren mitgspilt hot
* 1998: *Tatort: Bienzle und der Champion*
* 2006: *Im Netz*
* 2010–2012: *Die Fallers – Eine Schwarzwaldfamilie*
* 2013–2017: *SOKO Stuttgart*
* 2014: *Ohne Dich*
* 2016: *Metalophobia*
* 2016: *White Pillow*
* 2017: *Leichtmatrosen – Drei Mann in einem Boot*

## Quella
*S Programmheftle vom Theatr *Komödie im Marquardt* en Stuegert zom Luschtschbiil „Komödie im Dunkeln“ aus dr Schbiilzeit 2005/2006 (Uf de Seida 22 bis 23 standet Biografia vo de Leit, wo an dr Uffihrong beteiligt send.)
*Lueg d Weblink

## Weblink
* 
* A Interview mit-em Michael Gaedt em Danz- ond Kuldurblog
* A Interview mit-em Gaedt en dr Esslengr Zeidong

## Oinzlne Nôchweis