Brühl (Baden)

**Brühl** (pfälzisch *Brihl*) isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het  Iiwohner (Stand: ). Si ghert zue dr Metropolregion Rhy-Necker.

## Geografi
Brühl lyt am rächte Stade vum Rhy. Iber dr _Baan goht dr Leimbach, wu in Rhy mindet. Di 400 Hektar groß Kollerinsel isch näbe dr Altstadt vu Konschtanz ais vu dr baide linksrhynische Biet vu Bade-Wirttebärg. Dr Baan bstoht us 47,8 % Landwirtschaftsflechi, 9 % Wald, 30,3 % Sidligsflechi un 12,9 % sunschtiger Flechi.

Nochbergmaine vu Brühl (Baden) sin Mannheim im Norde, Schwetzingen im Oschte un Ketsch im Side. Weschtlki vu dr Kollerinsle lige d rhyland-pfälzische Gmaine Altrip, Waldsee un Otterstadt.

## Gmaigliderig
Zue Brühl ghere d Derfer Brühl un Rohrhof.

## Gschicht
Brühl isch in ere Urkund us em Johr 1157 zum erschte Mol gnännt wore as *Bruowele*. Mit däre Urkund het dr Bischof vu Speyer Brühl gchauft un em Hochstift Speyer ibergee. Räächt z Brühl hän im Spotmittelalter unter anderen d Freiherre vu Wiesloch, s Chloschter Maulbronn, d Herre vu Handschuhsheim, di Edle vu Sickingen un d Herre vu Helmstatt ghaa. Dr Hans von Helmstatt het anne 1423 sy Viertel an Brühl an dr Kurfirscht Ludwig vu dr Bflatz verchauft. Dodermit het s Dorf ab dert mit Speyer un dr Kurbfalz zwee Landesherre ghaa. Des Kondominat het me anne 1709 mit eme Verdrag ufglest, Brühl isch doderdur ganz an d Kurbfalz chuu. In dr Kurbfalz het s Dorf zue Kirchheimer Zent ghert.

Rohrhof isch anne 976 zum erschte Mol gnännt wore as *Rorheim* in ere Schänkig vum Chaiser Ottos&nbsp;II. an Bischof vu Worms. S Lääche z Rohrhof hän ab em 11. Jorhundert d Grofe vu Henneberg ghaa. Anne 1152 het dr Wormser Bischof s Dorf em Chloschter Schönau gschänkt, em Huuschlooschter vu dr Bfalzgrofe bi Rhy. No dr Reformation isch s Chloschter 1558 dur dr Kurfirscht Ottheinrich ufghobe wore.

Wu d Kurbfalz anne 1803 im Rame vum Rychsdeputationshauptschluss säkularisiert woren isch, sin Brühl un Rohrhof an s Kurfirschtedum Bade chuu, ab 1806 an s Großherzogtum Bade.

Ab 1803 het Brühl zum Amt Schwetzingen ghert, ab 1924 zum Bezirksamt Mannheim, wu speter dr Landchrais Mannheim drus woren isch. Im Rame vu dr bade-wirttebärgische Chraisreform isch 1973 dr Landchrais Mannheim ufglest wore un d Brühl isch zum neie Rhy-Necker-Chrais chuu.

Zum 30. Oktober 1878 isch Rohrhof zue Brühl yygmaindet wore.

### Yywohnerentwicklig

## Verwaltig
Brühl ghert zue kainere Verwaltigsgmainschaft.

Burgermaischter vu Brühl:

; Partnergmaine
* Ormesson-sur-Marne, Frankrych: syt 1977
* Weixdorf, Sagse (1999 zue Dresden yygmaindet): syt 1993
* Dourtenga, Burkina Faso: syt 1997

## Kultur un Böuwärch
* Rothuus (1866)
* Gaschhuus „Ratsstube“ (1734)
* Feschthalle (1962)
* Villa Meixner (Jugendstil, 1899)
* Katholischi Schutzängelchilche (neigotisch, 1899)
* Evangelischi Chilche (1888)
* Katholischi Chilche St. Michael, Rohrhof (1956)
* Chriegerkapäll (1875)


Ansicht bruehl.png|Ortsaasicht vu Side
Brühl, Baden, Festhalle, Apr 2016.jpg|Feschthalle un „Ratsstube“
Ev kirche bruehl.png|Evangelische Kirche
Bruehl-St-Michael.jpg|St. Michael, Rohrhof
Brühl Schutzengelkirche 20100619.jpg|Schutzängelchilche
Brühl, Kriegerkapelle, V2.jpg|Chriegerkapäll
Leimbach bruehl.png|Leimbach


## Dialäkt
Dr Dialäkt vu Brühl ghert zum Pfälzisch.

## Lyt
* Steffi Graf (* 1969) 

## Literatur
* Otto Knaus: *Achthundert Jahre Brühl: Geschichte der Gemeinde Brühl in 8 Jahrhunderten urkundlich nachgewiesenen Bestehens*. 1957.
* Hans Huth: *Die Kunstdenkmäler des Landkreises Mannheim: Ohne Stadt Schwetzingen*. München 1967.
* Staatl. Archivverwaltung Baden-Württemberg in Verbindung mit d. Städten u.d. Landkreisen Heidelberg u. Mannheim (Hrsg.): * Die Stadt- und die Landkreise Heidelberg und Mannheim: Amtliche Kreisbeschreibung*.
** Bd. 1: *Allgemeiner Teil*. Karlsruhe 1966.
** Bd. 3: *Die Stadt Mannheim und die Gemeinden des Landkreises Mannheim*. Karlsruhe 1970.
* Peter Dewitz, Helmut Mehrer: *Liebes altes Brühl: Eine Gemeinde im Spiegel ihrer jüngeren Geschichte*. Ketsch 1982(?)
* Ralf Göck, Helmut Mehrer: *Eine Gemeinde und ihr Rathaus: 125 Jahre Brühler Ortsgeschichte*. Schwetzingen 1991.
* Verein für Heimat- und Brauchtumspflege Brühl/Rohrhof (Hrsg.): *Brühl und Rohrhof: Das Heimatbuch*. Brühl 2007.

## Weblink

* Websyte vu Brühl
* Brühl uf LEO-BW

## Fueßnote