open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Claudia Mattai del Moro

D **Claudia Mattai del Moro** (* 1972 z Züri) isch e Schwyzer Filmtoonmaischteri un Chlangchinschtleri.

## Lääbe
D Claudia Mattai del Moro isch in dr Schwyz ufgwagse. Bis 2004 het si as Brojäktlaiteri un Ewäntmänätscheri fir Theater-, Chinder- un Kultuurveraastaltige gscafft. Anne 2004 het si si entschlosse, iri Faszinazioon fir Chlang un Toon zum Beruef z mache un isch in dr Veraastaltigs- un Kunzärtberaich gwägslet.

Im Joor 2006 isch si uf Hamburg zooge. Deert het si bi Studio Hamburg e Uusbildig zur Meediegstalteri Bild un Toon gmacht. Syterhäär schafft si freiberuefli fir Kinofilm, Fäärnseefilm un Dokumäntaarfilm as Filmtoonfrau. Fir dr Abschlussfilm *Sadakat* vum İlker Çatak, wu 2015 dr Student Academy Award in Gold iiberchuu het, isch d Claudia Mattai del Moro fir d Originaaltoon-Ufnaame un s ganz Sounddesign verantwoortli gsii.

D Claudia Mattai del Moro isch Mitgliid in dr Beruefsverainigung Filmtoon un im Verband vu Dytsche Toonmaischter (VDT). Si engaschiert si au fir e steerkeri Siichtbarkait vu Frauen in Filmberuef un isch Mitgliid bi Pro Quote Film un im Frauenetzwäärch *Filmtoonfraue*, eme brofässionälle Zämeschluss vu Frauen us allne Filmtoonberaich.

Nääben iren Aarbet fir dr Film schafft d Claudia Mattai del Moro au as Chinschtleri un schafft Chlanginstallazioone, Videoinstallazioone un Ufdraagsaarbete fir anderi Chinschtler*ne. Si sälber umschrybt in eme Interview mit dr Zytschrift *Film & TV Kamera* iri Wäärch as „Klanglandschaften, Soundscapes oder irgendwelche schrägen Kompositionen, die man vielleicht nicht als Musik bezeichnen kann – aber Kompositionen würde ich sie auf alle Fälle nennen“.

Anne 2024 isch si in di Dytsch Filmakademy ufgnuu woore.

## Uusglääseni Filmografy

* 2013: *Der fast perfekte Mann.* (Spiilfilm, Reschy: Vanessa Jopp)
* 2014: *Bach in Brasil.* (Kinofilm, Reschy: Ansgar Ehlers)
* 2014: *Sadakat.* (Chuurzfilm, Reschy: İlker Çatak)
* 2016: *Werner Nekes. Das Leben zwischen den Bildern.* (Dokumäntaarfilm, Reschy: Ulrike Pfeiffer)
* 2019: *Nur ein Augenblick.* (Spiilfilm, Reschy: Randa Chahoud)
* 2020: *Willi und die Wunderkröte.* (Kinofilm, Reschy: Markus Dietrich)
* 2021: *Eldorado KaDeWe.* (TV-Miniserie, Reschy: Julia von Heinz)
* 2021: *Immer der Nase nach.* (Fäärnseespiilfilm, Reschy: Kerstin Polte)
* 2022: *Gewalten.*.*, Spielfilm, Reschy: Constantin Hatz)
* 2022: *Tatort: Die Kälte der Erde.*, Reschy: Kerstin Polte)
* 2022: *WaPo Elbe* (Fäärnseeseerie)
* 2023: *Gäste zum Essen* (Fäärnseespiilfilm, Reschy: Carolin Otterbach)
* 2024: *Road Runner'' (Videochunscht, Reschy: Cemile Sahin)

## Weblink
* Offiziälli Websyte vu dr Claudia Mattai del Moro
* 
* 
* d Claudia Mattai del Moro uf Crew United
* d Claudia Mattai del Moro uf dr Websyte vu dr Filmtonfraue

## Fueßnote
Sacré-Cœur (Reims)

D’ ehamooliga reemisch-kàthoolischa Pfàrrkìrìch **Sacré-Cœur** z’ Reims b’haarbargt hìtt d’ Warkschtàtt vum Glààsmoolaräi Simon-Marcq.

## wu sa lììgt
S’ Gebäi lììgt àn dr Rue Ernest-Renan ìm Viartel Clairmarais ìm Nordwäschta vum Schtàdtgebiat vu Reims.

## G’schìcht
D’ Pfàrräi Sacré-Cœur ìsch ànna 1908 ìm Àrwaiterviartel Clairmarais vum Kàrdinààl Louis Luçon ärschtällt worra. Dr Viartel ìsch mìt dr Äntwìcklung vu dr Ìndüschtrii vììl greesser worra gsìì, un m’r hàt doo mehrera Kàpalla bàuija. Vor’m Bàui vu dr Kìrìch Sacré-Cœur sìnn mehrera Projakta gsìì, wo nia woohr worra sìnn.

D’ Kìrìch, womm’r hìtt kännt, ìsch vu da Àrkitäckta André Gaston un Yves Michel zaichent worra. D’ Àrweta hann zwìscha 1956 un Oktoower 1959 schtàttg’funda, un s’ Gotteshüüs ìsch àm 25. Oktoower 1959 vum Reimser Wäihbischoof Georges Béjot g’wäijt worra.

Zitter 2020 lììgt doo d’ Warkschtàtt vum Glààsmooler Simon-Marcq, wo zitter 1640 Kìrchafanschter haarschtällt. Fìr dàs sìnn a pààr Àrweeta ìn dr Kìrìch gsìì.

## wia ’s üsssìht
S’ Gotteshüüs b’schteht vor àllem üss Schtààhlbetùng. Sa hàt zwai G’scheesser. Ìm untera G’schooss, wo tailwiis unter’m Booda lììgt, ìsch a Gruft un a Mehrzwacksààl gsìì, so wia 8 Sààla fìr Kàtekìschmus leehra. 

Ìwwer’m Dàch vum Glockaturm, wo 32 Meeter hooch ìsch, schteht a Kriiz üss Schmììdiisa. D’ Müüra vor’m Wäschtportààl sìnn fàrwig g’moolt — dia Moolaräi hàt dr Reimser Glààsmooler Hubert de Sainte Marie ìn siim Warkschtàtt z’ Quintin ìn dr Bretagne zaichent un g’moolt.

Ìm rachtackiga Kìrchaschìff hann 900 Litt känna sìtza. Dr Schìff ìsch mìt Figuura un Szeena vum Àlta un vum Näija Täschtàmant ziart. D’ zwai groossa Kìrchafanschter zaiga d’ hailiga Wunda vum Jesüs Krìschtüs, wo dr Charles Marcq haarg’schtällt hàt — dia Wunda sìnn mìt’m Krìschtüs siim Hailigschta Harz verbunda. 


Reims Église du Sacré-Cœur.jpg|a Blìck uff d’ Kìrìch
Église du Sacré Coeur 1200208.jpg|dr Glockaturm
Église du sacré coeur 1100205.jpg|d’ Wäschtfàssààda
Église du sacré Coeur 1100207.jpg|wia d’ Wäschtfàssààda-n-àm Füass vum Glockaturm üsssììht
Baptistere sacré coeur 1100209.jpg|dr Tàuifbäcka


## Lìteràtüür
* 
* 

## Weblìnks

* d’ Kìrìch Sacré-Cœur ìm Genrààlverzaichniss vum Kültüüräärwa Grand Est (frànzeesch)
* d’ Kìrìch Sacré-Cœur bii *Clochers de France* (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Deborah Neininger

D **Deborah Neininger** (* 21. Juli 1983 z Schafuuse) isch e Schwyzer Reschiseeri. 

## Lääbe
D Deborah Neininger isch z Schafuuse uf d Wält chuu un ufgwagse. Si HET VU 2006 bis 2012 Aagwändti Theaterwisseschafte an dr Justus-Liebig-Uniwersitet Gießen un an dr Aristotle University of Thessaloniki (AUTH) studiert. Noch dm Abschluss het si an verschiidene Theater- un Performacebrojäkt gschafft, unter anderem as Dail vum Kolläktiiv "We Ate Lobster" zäem mit em Schriftsteller Lukas Linder un dr Schauspiileri Laura Lienhard. 2013 un 2020 isch si mit em Schafuuser Kultuurfeerderbryys un 2015 mit em Bryys fir Kultuurvermittlig kult&co vu baide Baasel uuszaichnet woore.

D Neininger schafft au as TV- un Wäärbe-Reschiseeri. Me chännt si unter anderem dur d Comedy-Seerie "Güsel. Die Abfalldetektive", wu si zäme mit em Gabriel Vetter un em Jan Sulzer 2014-2015 in zwoo Stapfl umgsetzt het. 

2018/19 het me iri Nei-Inszenierig vum Musical „Traumfrau-Mutter“ in verschiidene Stedt in dr Dytschwyz un am St. Pauli Theater z Hamburg chenne sää.

D Deborah Neininger isch Kummissioonsmitgliid bi SWAN – Swiss Women’s Audiovisual Network.

Syt 2021 schrybt si Kolumne fir d Wuchezytig Schafuuser AZ.

## Theater/Performance/Musical (Uuswaal)
* *Traumfrau Mutter*, Musical, 2018/2019 (Reschy un Buechneibearbaitig)
* *Twenty Four*, Theaterstugg Wildwuchs Festival Basel, 2017 (Reschy)
* *Komm auf meine Seite*, Performance an de Treibstoff Theatertage Baasel, 2015 (Reschy) 
* *And For The Rest*, Pooschterbrojäkt vum Chinschtler Tim Etchells z Baasel, 2015 (Interview)
* *Nuancen sind oft sehr wichtig, aber selten entscheidend*, Kobrodukzioon vum Hessische Landestheater Marburg, dr Hessische Theaterakademie unen Institut für Angewandte Theaterwissenschaft Gießen (Reschy, zäme mit em Ferdinand Klüsener)
* *Bekenntnisse*, Performance am Künstlerhaus Mousonturm z Frankfurt am Main, 2012 (Kunzäpt un Inszenierig, zäme mit andere Chinschtler*ne)

## Uusglääseni Filmografy
* *Tour Retour*, Chuurzfilm, 2008 (Reschy, zäme mit em Jan Sulzer, un Draibuech)
* *Güsel. Die Abfalldetektive*, Webserie SRF, 2014–2015 (Reschy)

## Wäärbefilm
* *Migros – Die Backe*, 2017 (Reschy), Brodukzioonsfiirma: Jung von Matt
* *Sanagate – Einfach geht anders. Tanzkurs, Berndeutsch, Mathestunde*, 2017 (Reschy, Brodukzioonsfiirma: Stories AG)

## Weblink
* Websyte vu dr Deborah Neininger
* 
* d Deborah Neininger uf swissfilms.ch
* ''Güsel. Die Abfalldetektive'' bim SRF

## Fueßnote
Moritz Baumgartl

Dr **Moritz Baumgartl** (* 22. Mai 1934 z Frühbuß, Tschechoslowakei; † 8. Juuli 2024) isch e dytsche Mooler, Graafiker un Hoochschuelleerer gsii.

## Lääbe
Dr Moritz Baumgartl isch anne 1934 z Frühbuß im Eerzgebiirg uf d Wält chuu. Vu 1955 bis 1959 het er an dr Staatlige Akademy vu dr Bildende Chinscht Stuegert (ABK) Chunschterzieig bim Rudolf Daudert, em Christoff Schellenberger un em Rudolf Yelin studiert. Är het langi Joor Friedrich-Eugens-Gimnaasium Stuegert as Chinschtleerer gschafft, zum Summersemeschter 1976 isch er as Brofässer un Laiter vun ere Klass fir allgmaini chinschtlerisch Uusbildig as Noofolger vum Hugo Peters an d Stuegerter Akademy gruefe woore. Anne 1993 het er dr Sudeetedytsch *Kultuurbryys* fir Bildendi Chunscht un Architäktuur iiberchuu. Im Joor 2000 het er sy Aarbet as Dozänt an dr Akademy ufgee. 

Sy chinschtlerisch Wäärch het er in e Hufe Uusstellige zaigt, unter anderem z Stuegert, z Baasel, z Züri un z Paris. S git au verschiideni Wäärchmonografie, Uusstelligskateloog un Fäärnseefilm iber iin.

Anne 1987 isch er as oordeli Mitgliid vu dr Klass vu dr Chinscht un Chunschtwisseschafte in di Sudeetedytsch Akademy vu dr Wisseschafte un Chinscht gruefe woore.

Im Joor 2018 isch er mit em Erich-Heckel-Bryys vum Chinschtlerbund Baade-Wiirtebäärg fir sy Lääbeswäärch uuszaichnet woore.

## Uusglääseni Wäärch
* *Der Keim*
* *The Olympic Camp*
* *Ruhe nach dem Flug*
* *Taube von innen nach außen*
* *Die Überfahrt*
* *Entstehung eines Stillebens II*, 1967
* *Luftschiff,* 1967
* *Ruhe nach dem Flug,* 1967
* *Castle in landscape*, 1969
* *Sitzvogel E*, 1969
* *Säule,* 1970
* *Treppe,* 1970
* *Taube von innen nach außen*, 1972
* *Untitled*, 1972
* *Untitled*, 1973
* *Die Überfahrt,* 1977
* *The Artist*, 1977
* *Einseitiges Interesse,* 1983
* *Ikarus oder der Steinerne Himmel,* 1983
* *Die Zange,* 1985
* *Dalmatiens blaue Stunde,* 1991

## Literatur
* *Schenkung Wolfgang Kermer: Bestandskatalog.* Hrsg. von der Städtischen Galerie Neunkirchen, Neunkirchen 2011, ISBN 978-3-941715-07-3, S. 17–18.

## Weblink
* Websyte vum Moritz Baumgartl
* Nooruef vu dr ABK Stuegert

## Fueßnote
Michaela Müller (Filmemacherin)

D **Michaela Müller** (* 1972 z Sanggale) isch e Schwyzer Animazioonsfilmeri un Chinschtleri. Si läbt z Rüti, z Zagreb un z New York.

## Lääbe
D Müller het anne 1998 ein Diploom as Zaichne- un Wäärchleereri an dr Hoochschuel Lozärn (HSLU) gmacht. 2009 het si an dr Academy of Fine Arts z Zagreb e Master in Animazioon un Neii Meedie gmacht mit em Film «Miramare» as Absschlussaarbet.

Si kumbiniert Chunschtfoorme un Meedie mitenander, untersuecht d Zämmehäng zwische Moolerei, Performance, Sound un Film un realisiert animierti Chuurzfilm un Inschtallazioone in Film, Theater oder Oopere. Mit Choreografy un Rhythmus forscht si an de Gränze vum Animazioonsfilm un thematisiert mediaal un visuäll transitoorischi Ryym, zem Byyschpel zwische Turischte, Immigrante, Passante un Passaschier.

E Zytlang het si d Props fir s Lozärner Theater gmacht un Animazioone fir New Belgrade Opera. Anne 2012 het d Michaela Müller zäme mit dr Dänzeri Zrinka Šimičić Mihanović un em Sound Artist Fa Ventilato di multimediaal Performance «Trag/Trace/Spur» am Museum fir zytgnessischi Chunscht z Zagreb ins Lääbe gruefe.

Bi iren Animazioonsfilm moolt si dr ganz Film Bild fir Bild uf e belyychteti Glaasblatte, nimmt e jeedes Ainzelbild digitaal uf un animiert nocherdani wider. Dr Animazioonsfilm «Miramare», wu si iiber fimdöusert Bilder derfiir in dääre Tächnik animiert het, isch an de Internazionaale Filmfeschtspiil vu Cannes 2010 zum eerschte Mool ziagt woore. Me het där Film an iiber100 Feschtiwäl chenne sää, är het aachtzee Uuszaichnige gwunne. Doodrunter dr *Grand Prix of Animateka International* vum Animation Festival Ljubljana, d *Golden Centaur for Best Debut Film* am Message to Man Film Festival z St. Petersburg un dr Schwyzer Filmbryys *Quartz*.

Ire zweet, zeeminitig Animazioonsfilm «Airport» het sy Schwyzer Premiere am Locarno Festival gfyyrt. Är isch unter anderem am Toronto International Film Festival, em Festival d’Animation Annecy, bi de Soledurner Filmdääg un bi Fantoche z Bade glofe. Dr Film het unter anderem Uuszaichnige am Chicago International Film Festival 2017, dr Schwyzer Filmbryys fir Beschti Animazioon 2018 un dr Bryys fir Best Sound am Ottawa International Animation Festival. iiberchuu.

## Filmografy
* 2009: *Miramare* (Diräkteri, Animazioon)
* 2017: *Airport* (Diräkteri, Autoori, Cinematografy, Figuure, Animazioon)
* 2020: *Real Human Being* (zäme mit dr Anna Samo, Diräkteri, Autoori, Animazioon)
* 2025: *The Woman you Look* (zäme mit dr Darcy Alexandra, Diräkteri, Autoori, Animazioon)

## Weblink
* Websyte vu dr Michaela Müller
* Täxt im Kulturblatt Appenzell
* Videoportrait
* Video zue Airport bi Fantoche
* d Michaela Müller uf Vimeo

## Fueßnote
Rue de la Gabelle

D’ **Rue de la Gabelle**  ìsch a Gassla ìm Schtàdtzäntrum vu Reims.

## Verlàuif un Braita
D’ Rue de la Gabelle làuift uff 205 Meeter zwìschem Rue Cérès 18–20 ìm Nordwäschta un dr Rue Eugène-Desteuque ìm Süüdoschta. Ìn Mìtta vun ìhrer Làuifschträcka trìfft sa àn dr Nordoschtsitta d’ kurza Rue d’Avenay, wo züa dr Rue des Marmouzets fiahrt. 

Sa ìsch numma 1,2 odd’r 1,4 Meeter brait àm Nordwäschtiigàng un ìsch domìt d’ dìnnschta Schtrooss z’ Reims. Numma dr Passage Wattebault bii dr Thomààskìrìch ìsch dìnner gsìì (0,89 Meeter brait), àwwer ar ìsch jez züag’müürt.

## G’schìcht
Dr Nàmma „Rue de la Gabelle“ bediitet uff Elsassisch „Sàlzschtiiraschtrooss“, ema Schtiira, wo d’ Litt ìm Mìttelàlter (àb’m 14. Joohrhundert, bis àn dr Frànzeescha Revoluzioon) hann müassa bezààhla. Dr Sìtz vu da Schtiirabeheerda ìsch àn dr Rue du Grenier à Sel ìm hìttiga Reimser Schtàdtzäntrum gsìì. Vermüatlig sìnn uff dr Schtrooss mehrera Sàlzhandler un Sàlzkàmmra gsìì.

Bis zem 17. Joohrhundert hàt m’r vermüatlig ìn dr Umgàngsschprooch dia Schtrooss *rue Écarquille-Con* g’nännt, dänn ’s säjg da Fràuija schwaar gsìì, doo riahwig z’ làuifa.

Zitter 1874 ìsch àn dr Schtrooss a Schokolààdafàwrìk. Ìm Zwaita Waltkriag hann sìch oft Wììderschtàndskampfer ìn dr Kaller vu dr Fàwrìk verschtäckt – d’ Diitscha hann doo nìt känna kumma, dänn s’ dìnna Gassla ìsch fìr sììe züa g’foohrlig gsìì.

D’ Schtrooss ìsch zitter da 2010er Joohra mìt zwai Dììra g’schlossa, dänn vììla Litt sìnn hüüfig doo kumma ku brunza un Drooga verkàuifa, un ’s sìnn vììla Diabschtààhla gsìì.

## Lìteràtüür
* 
* 

## Weblìnks

## Noohwiisa
Autoroute A 344

D’ **Autoroute A 344**, womm’r àui d’ **Traversée urbaine de Reims** un àui tailwiis **Voie Jean-Taittinger** nännt, ìsch a frànzeescha Otoschtrooss, wo ànna 1976 fartigg’schtällt worra-n-ìsch. Sa verbìndet zwìscha Thillois un Reims d’ Otoschtroossa A 4 — wo vor dr Iimìndung vu dr A 26 ààfàngt — un d’ A 34 mìtanànder.

## G’schìcht
Daa Àbschnìtt hàt m’r bis 2010 àls A 4 üssg’wììsa. Nohdam àss d’ Süüdumfààhrung vu Reims fartigg’schtällt worra-n-ìsch, hàt m’r ànna 2013 daa B’raich züa dr A 344 g’wìdmet. Ìnsg’sàmt ìsch d’ Otobààhn 10,0 Kilomeeter làng.

Àm 25. Janner 2014 hàt m’r dr Tail vu dr Otoschtrooss uff dr G’mainda Reims ìn „Voie Jean-Taittinger“ — dr Taittinger hàt àls Bìrgermaischter vu dr Schtàdt a groossa Rolla g’schpììlt, fìr àss dia Otoschtrooss dur d’ Schtàdt fààhrt. D’ A344 wìrd bis 2026 vum frànzeescha Schtààt beträijt.

D’ A344 fààhrt dur d’ G’mainda Thillois, Tinqueux, Saint-Brice-Courcelles, Reims un Cormontreuil. Z’ Reims fààhrt sa vor’m Parc Léo-Lagrange un àui äntlàng dr Coulée Verte — wàs a Hällakràch màcht fìr d’ Schpàziarganger.

Zitter’m 1. Septamber 2021 ìsch d’ A344 Tail vu dr Reimser Umwaltzoona.


Autoroute A344 - Reims (FR51) - 2024-01-28 - 1.jpg|d’ A344 z’ Reims vor’m Kongrasszäntrum
Entrée bretelle Reims-Centre autoroute urbaine.jpg|z’ Reims, dr Züabrìnger, fìr uff Cormontreuil fààhra (doo ìn d’ Rìchtung vum Schtàdtzäntrum g’sah)
Rayure sur la trosième voies de l'autoroute urbaine entre Centre vers Cathédrale.jpg|d’ A344 vor dr Rue de Vesle ìm Reimser Schtàdtzäntrum
Vitesse maxi ancienement à 110 autoroute urbaine Reims, vers sortie Cathédrale.jpg|vor dr Brucka vu dr Rue de Vesle
A344 - 20130830 113053.jpg|wämm’r àm Wäschtand vu dr A344 ìn d’ Gebüühra Thillois iifàhrt
A344 - 20130830 113121.jpg|àm Wäschtand vu dr A344 — vu doo kààt m’r uff d’ A4 witterfààhra


## Weblìnks

* d’ Autoroute A344 uff WikiSara (frànzeesch)

## Noohwiisa
Thillois

**Thillois**  ìsch a frànzeescha G’mainda ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est mìt  Iiwoohner (Schtànd: ). Sa g’heert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Fismes-Montagne de Reims.

## wu dr Nàmma haar ìsch
Dr Dorfnàmma schtàmmt vum Oïl-Wort *teilloy*, *tilloi*, wo bediitet äbba „Ort, wo mìt Lìnda gepflànzt ìsch“.

D’ Iiwoohner nännt m’r **'  un **'  uff Frànzeesch.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q646711", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Thillois lììgt ìm Zäntrum vu dr Champagne àls Vorort àm wäschtliga Rànd vu Reims. D’ neerdliga Granz vu dr G’mainda bìldet dr Fluss Vesle. Umgaa wìrd Thillois vu da Noochberg’mainda Châlons-sur-Vesle ìm Norda, Champigny ìm Oschta un Nordoschta, Tinqueux ìm Oschta un Süüdoschta, Ormes ìm Süüda, Vrigny ìm Süüdwäschta, Gueux ìm Wäschta so wia Muizon ìm Nordwäschta.

Ìm Süüda vu dr G’mainda ìsch s’ Otobààhnkriiz vu dr Otoschtrooss A4 un dr Otoschtrooss A 26. Durs G’maindagebiat fààhrt d’ Nàzionààlschtrooss 31.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Kìrìch Saint-Loup üss’m 13. Joohrhundert, wo zitter 1921 bii da Histoorischa Dankmooler schteht, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann. Sa ìsch ìm Äärschta Waltkriag fàscht vollschtandig zärschteert worra, ìsch d’rnooh idantisch wììder uffbàuija worra. Zallamols ìsch ìn dr Kìrìch d’ Schtaischtàtüüta vu dr Màdonna, wo mìt’m Jesüskìnd sìtzt üss’m 15. un 16. Joohrhundert àls Ainzeobjakt bii da Histoorischa Dankmooler mìt’ra nàzionààla Bediitung klàssifiziart. Sa ìsch àwwer vermüatlig ìm Äärschta Waltkriag zärschteert worra.
* s’ Kriagerdankmool vum Äärschta Waltkriag
* s’ Kriagerdankmool züa dr 5. frànzeescha Infàntriidiwisioon, fìr d’ Soldààta-n-eehra, wo-n-ìm Septamber 2014 g’schtoorwa sìnn.


St-Loup de Thillois 598.JPG|d’ Kìrìch Saint-Loup
Mémorial Thillois 3600.JPG|s’ Kriagerdankmool
Mémorial thillois 3609.JPG|s’ Kriagerdankmool züa dr 5. frànzeescha Infàntriidiwisioon
Mairie Thillois 613.JPG|s’ Roothüüs


## Lìteràtüür zem Ort
* 
* 
* 
* 
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Thillois biim INSEE (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Châlons-sur-Vesle

**Châlons-sur-Vesle**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Stand: ) ìm Département Marne ìn dr Region Grand Est (vor 2016 Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Fismes-Montagne de Reims.

## wu dr Nàmma haar ìsch
Dr Dorfnàmma hàt sìch ìm Làuif vu dr G’schìcht asoo uff Làtiinisch, Àltfrànzeesch un schpeeter uff Frànzeesch äntwìckelt:

D’ Iiwoohner nännt m’r **'  (fìr d’ Fràuija) un **'  (fìr d’ Manner) uff Frànzeesch.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q939465", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Châlons-sur-Vesle lììgt äbba älf Kilomeeter wäscht-nordwässchtlig vum Schtàdtzäntrum vu Reims àm Vesle, wo d’ G’mainda-n-ìm Süüda begranzt. Umgaa wìrd Châlons-sur-Vesle vu da Noochberg’mainda Chenay ìm Norda, Merfy ìm Oschta un Nordoschta, Champigny ìm Süüdoschta, Thillois ìm Süüda un Süüdoschta, Muizon ìm Süüda un Süüdwäschta so wia Trigny ìm Wäschta un Nordwäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt
 

## Wìrtschàft
D’ Gmainda Châlons-sur-Vesle lììgt ìm Wiibàuigebiat Champagne. Ìm G’maindagebiat sìnn àwwer numma 1,90 ha mìt Raabgàrta gepflànzt, d’runter 1,60 ha mìt dr Raabsorta Pinot Noir un 0,30 ha mìt Chardonnay (Schtànd: 2025).

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Màgdàleenakìrìch *()* üss’m 13. Joohrhundert. Ìn dr Kìrìch sìnn zwai G’mälda àls Ainzelobjakta bii da Histoorischa Dankmooler klàssifiziart, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann: s’ G’mäld vu dr Kriizigung un dàs vu dr Ààbeetung vu da Keeniga, wo baida vum Joohr 1609 schtàmma un a vergulda Holzrààhma hann. Üsserdam sìnn a Hüüfa-n-Objakta bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann: s’ holziga Triumpfakriiz vum 17. un vum 19. Joohrhundert, s’ G’mäld vu dr Verkìndigung ìn dr Mària vum 18. Joohrhundert, s’ G’mäld vum Krìschtüs siim lätschta-n-Oowamohl vum 17. Joohrhundert, s’ G’mäld vu dr Hailiga Fàmìlia üss’m 18. Joohrhundert, wo wia-n-a Wark vum Raffael üsssììht, d’ Schtaischtàtüüta vu dr Màdonna mìt’m Jesüskìnd üss’m 14. Joohrhundert s’ G’mäld vu dr Ààbeetung vu da Hìrta üss’m 17. Joohrhundert so wia s’ G’mäld *Noli me tangere* vum 18. Joohrhundert.

## Lìteràtüür zem Ort
* 
* 
* 
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Châlons-sur-Vesle biim INSEE (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Kanton Fismes-Montagne de Reims

Dr **Kàntoon Fismes-Montagne de Reims** ìsch a frànzeescher Wààhkrais ìm Département Marne ìn dr Region Grand Est. Ar umfàsst 53 G’mainda-n-üss’m Arrondissement Reims. Sii Hàuiptort (uff Frànzeesch *bureau centralisateur*) ìsch z’ Fismes. 

## d’ G’mainda
Dr Kàntoon b’schteht üss 53 G’mainda mìt ìnsg’sàmt  Iiwoohner (Schtànd: ) uff’ra G’sàmtflächa vu 345,91 km²:

## Weblìnks
* Schtàtistik zem Kàntoon Fismes-Montagne de Reims biim INSEE (frànzeesch)
Kanton Dormans-Paysages de Champagne

Dr **Kàntoon Dormans-Paysages de Champagne** ìsch a frànzeescher Wààhlkrais ìm Département Marne ìn dr Region Grand Est. Ar umfàsst 70 G’mainda üss da Arrondissements Épernay un Reims. Sii Hàuiptort (uff Frànzeesch **) ìsch Dormans.

## d’ G’mainda
Dr Kàntoon b’schteht üss 70 G’mainda mìt ìnsg’sàmt  Iiwoohner (Schtànd: ) uff’ra G’sàmtflächa vun 719.00 km²:

## d’ Veranderunga ìm G’maindab’schtànd zitter 2016
ànna 2023: 
* Füsioon *[[Binson-et-Orquigny]]*, *[[Reuil]]* un *[[Villers-sous-Châtillon]]* → Cœur-de-la-Vallée

## Weblìnks
* Schtàtistik zem Kàntoon Dormans-Paysages de Champagne biim INSEE (frànzeesch)
Messerangriff in Mülhausen am 22. Februar 2025

Àm 22. Hornung 2025 ìsch vor dr Mìlhüüser Màrkthàlla-n-a **Masserààgrìff** gsìì. D’rbii ìsch a Mànn umbrocht un fìmf wittera Litt verlätzt worra. Dr Tààtverdachtigt ìsch a 37-joohriger Àlgeeriar, wo vermüatlig a Islàmìscht ìsch.

## wàs ìsch pàssiart?

Àm Noohmìttààg vum 22. Hornung 2025 ìsch z’ Mìlhüüsa-n-a Demonschtràzioon gsìì fìrs Kongo unterschtìtza. Um 15 Ühr 40 hàt a Mànn vor dr Màrkthàlla mìt’ma Masser d’ Polizìschta-n-ààgrìffa, wu-n-’r Allahu Akbar g’schräija hàt. Ar hàt àui mìt’m Masser a Mànn g’schlààga, wo d’rzwìschatratta-n-ìsch — där ìsch laider g’schtoorwa, ar hàt ìsch portügììsischer Rantner nàmmens Lino De Sousa Loureiro mìt 69 Joohra gsìì. Ar ìsch ìm Mìlhüüser Portügììserverain àktiiv gsìì. Zwai vu da Polizìschta sìnn schwaar verlätzt worra — dr Aina àm Hàlsschlààgoodra un dr Àndra àm Bruschtkàschta —, un dräi àndra Polizìschta sìnn numma liicht verlätzt worra.

Noh zeehn Mìnüüta ìsch dr Ààgriffer vu dr Polizäi verhàfta worra.

## dr Tààtverdachtigt
Dr Ààgriffer ìsch dr Brahim Abdessemed gsìì. Ar ìsch 37 Joohra àlt gsìì un ìsch àm 20. Àwrìl 1987 z’ Batna ìn Àlgeeria uff d’ Walt kumma. S’ frànzeescha G’haimdianscht hàt’na güat kännt, dänn’r ìsch a ràdikààler Mosläm gsìì.

Àui d’ Juschtiz hàt’na güat kännt: sa hàt’na amol züa säcks Moneeta Zuchthüüs verurtailt, dänn’r hàt ìm Internet a lànga Video veräffentligt g’hàà, wu-n-’r Wärsa vum Korààn g’laasa un da Mosläma g’rüafa, „fìr Pàläschtiina kampfa, sìch z’ bewàffna un d’ Unglàuiwiga bekampfa“. Gliichzittlig hàt em s’ G’rìcht verpflìchta, s’ Schtààtsgebiat vu Frànkrììch z’ fààraloo — ar hàt domìt a **, a OQTF, bikumma. Ar ìsch ìm März 2024 ìn Àbschiawungshàft z’ Gaisschpìtza gsìì. Ar ìsch jedoch àm 19. Jüüni 2024 fräig’loo worra àwwer hàt d’haim müassa bliiwa. Ar ìsch àui gaischteskrànk gsìì.

Dr Ìnnaminìschter Bruno Retailleau hàt g’sajt, àss d’ àlgeerischa Beheerda zeehnmol refüsiart hann, dr Abdessemed ìm Lànd ààz’namma. Ar hàt g’fordert, s’ frànzeesch-àlgeerischa-n-Àbkumma vu 1968 z’ kìndiga.

## Reàkzioona
Dr Schtààtspresidant Emmanuel Macron, wo àn dr Pàriiser Làndwìrtschàftsmassa gsìì ìsch, hàt ìn da Fàmìlia vu da Opfer g’sajt, àss d’ frànzeescha Nàzioon mìt ìhna schteeht. Ar hàt àui g’sajt, àss’s „ohna Zwiifel a islàmìschter terrorìschter Ààschlààg ìsch“.

Àm Oowa vum 22. Hornung 2025 ìsch dr Ìnnaminìschter Bruno Retailleau z’ Mìlhüüsa kumma.

## d’ Ärmìttlung
Àm 23. Hornung 2025 sìnn viar Litt ìn Polizäig’waarsààmkait gsìì — bii dana sìnn dr Ààgriffer un àui dr Frììnd, bii wällem ar g’schloofa hàt.

D’ Ärmìttlung wìrd vu dr Nàzionààla Genrààlschtààtsànwàltschàft geega Terrorìschmus g’fiahrt.

## Ainzelnoohwiisa
Bundestagswahl 2025

D **Wahl zum 21. Dytsche Bundesdag** het as vorzogeni Neiwahl am 23.&nbsp;Februar 2025 stattgfunde. Noch em Bruch vu dr Ampelkoalition us SPD, Griene un FDP am 6. Novämber 2924 het dr Bundeschanzler Olaf Scholz am 16. Dezämber 2024 im Dytsche Bundesdag d Verdröuesfrog gstellt, wun er, wie blant, verlore het. Dr Bundesbresidänt Frank-Walter Steinmeier het derno dr Bundesdag ufglest un dr Termin fir Neiwahl verchindet.

## Ergebnis
D CDU/CSU hän mit 28,5 % di maischte Stimmen iberchuu. D AfD isch uf 20,8 % chuu un dodermit ire bescht Ergebnis in ire Gschicht. D SPD het dytli verlore un isch mit 16,4 % uf s schlächtscht Ergebnis syt 1887 chuu. Di Griene hän e baar Brozänt verlore un cheme uf 11,6 %. D Linksbartei het ire Stimmenaadail uf 8,8 % chenne uusböue. D FDP un s BSW sin dergege an dr Fimf-Brozänt-Hurd hange blibe. Au im Bundesdag mit aim Abgornete verdrätte isch dr SSW, wu vu dr Hurd uusgnuu isch.

## Barteie
Insgsamt sin 29 Barteie mit zmindescht aire Landeslischt aadrätte. In dr 299 Wahlkrais sin 2.665 Lyt fir e Dirätmandat aadrätte.

* Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD), alli Länder
* Christlich Demokratische Union Deutschlands (CDU), alli Länder usser BY
* Christlich-Soziale Union in Bayern (CSU), nume BY
* Bündnis 90/Die Grünen (GRÜNE), alli Länder
* Freie Demokratische Partei (FDP), alli Länder
* Alternative für Deutschland (AfD), alli Länder
* Die Linke (DIE LINKE), alli Länder
* Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW), alli Länder
* Bündnis Deutschland (BÜNDNIS DEUTSCHLAND), alli Länder
* Freie Wähler (FREIE WÄHLER), alli Länder
* Südschleswigscher Wählerverband (SSW), nume SH
* Volt Deutschland (Volt), alli Länder
* Marxistisch-Leninistische Partei Deutschlands (MLPD), alli Länder
* Partei Mensch Umwelt Tierschutz (Tierschutzpartei), in 11 Länder
* Basisdemokratische Partei Deutschland (dieBasis), nume BW, BY, NI, NW
* Partei für Arbeit, Rechtsstaat, Tierschutz,<br />Elitenförderung und basisdemokratische Initiative (Die PARTEI), in 13 Länder
* Die Gerechtigkeitspartei – Team Todenhöfer (–), nume BE, NW
* Piratenpartei Deutschland (Piraten), nume NI, SL, SN
* Ökologisch-Demokratische Partei (ÖDP), nume BW, BY, RP
* Partei für Verjüngungsforschung (Verjüngungsforschung), nume HB
* Partei der Humanisten (PdH), nume BY, NW
* Bündnis C – Christen für Deutschland (Bündnis C), nume BW
* Bayernpartei (BP)), nume BY
* Menschliche Welt (MENSCHLICHE WELT)), nume HB
* Partei des Fortschritts (PdF), nume BE, NW
* Sozialistische Gleichheitspartei, Vierte Internationale (SGP), nume BE
* Bürgerrechtsbewegung Solidarität (BüSo), nume BE
* MERA25 – Gemeinsam für Europäische Unabhängigkeit (MERA25)
* DiEM25 (–), nume BE, HB, NW
* WerteUnion (WerteUnion), nume NW

Derzue hän 62 Ainzelkandidate*ne in Wahlkrais kandidiert.

## Literatur
* 

## Weblink

* Bundeswahllaiteri: Wahl zum 21.&nbsp;Deutschen Bundestag am 23. Februar 2025
* Wahl-O-Mat – Plattform vu dr Bundeszentrale für politische Bildung mit 38 Froge un 29 Barteie

## Fueßnote
Kanton Argonne Suippe et Vesle

Dr **Kàntoon Argonne Suippe et Vesle** ìsch a frànzeescher Wààhlkrais ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Ar umffàst 79 G’mainda-n-üss’m Arrondissement Châlons-en-Champagne, sii Hàuiptort (uff Frànzeesch &nbsp;*bureau centralisateur*) ìsch Sainte-Menehould. 

## d’ G’mainda
Dr Kàntoon b’schteht üss 79 G’mainda mìt ìnsg’sàmt  Iiwoohner (Schtànd: ) uff’ra G’sàmtflächa vu 1426.59 km²:

## Gebiatsanderunga
Bis 2017 hann 12 G’mainda zem em Arrondissement Châlons-en-Champagne un 67 G’mainda zem Arrondissement Sainte-Menehould g’heert.
Kanton Bourgogne-Fresne

Dr **Kàntoon Bourgogne-Fresne** ìsch a frànzeescher Wààhlkrais ìm Arrondissement Reims ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est; sii Hàuiptort (uff Frànzeesch **) lììgt z’ Bourgogne-Fresne. Bis zem 24. Hornung 2021 hàt’r aifàch *Kàntoon Bourgogne* g’haissa.

## d’ G’mainda
Dr Kàntoon b’schteeht üss 27 G’mainda mìt ìngsg’sàmt  Iiwoohner (Schtànd: ) uff’ra G’sàmtflächa vun 371.91 km²:

Ìm März 2015 ìsch a làndeswitta Näiordnung vu da frànzeescha Kàntoona gsìì. Vorhaar hann zem Kàntoon Bourgogne d’ 24 G’mainda Auménancourt, Bazancourt, Berméricourt, Boult-sur-Suippe, Bourgogne, Brimont, Caurel, Cauroy-lès-Hermonville, Cormicy, Courcy, Fresne-lès-Reims, Heutrégiville, Isles-sur-Suippe, Lavannes, Loivre, Merfy, Pomacle, Pouillon, Saint-Étienne-sur-Suippe, Saint-Thierry, Thil, Villers-Franqueux, Warmeriville und Witry-lès-Reims g’heert. Domìt hàt dr Kàntoon a Flächa vun 2284,65&nbsp;km2 g’hàà. Vor 2015 hàt’r dr INSEE-Code 5105 trajt.

## G’maindaveranderunga zitter 2015
2017:
* Füsioon *[[Bourgogne]]* un *[[Fresne-lès-Reims]]* → Bourgogne-Fresne
* FÜsioon *[[Cormicy (Cormicy)|Cormicy]]* un *[[Gernicourt]] ([[Departement Aisne]])* → Cormicy

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## Noohwiisa
Kanton Châlons-en-Champagne-2

Dr **Kàntoon Châlons-en-Champagne-2** ìsch a frànzeescher Wààhlkrais ìm Arrondissement Châlons-en-Champagne ìm Département Marne un ìn dr Regioon Grand Est; sii Hàuiptort ìsch Châlons-en-Champagne.

## d’ G’mainda
Dr Kàntoon b’schteht üss 19 G’mainda un Tailg’mainda mìt ìnsg’sàmt  Iiwoohner (Schtànd: ) uff’ra G’sàmtflächa vu 259.53 km²:



Ìm März 2015 ìsch a làndeswitta Näiordnung vu da frànzeescha Kàntoona gsìì. Vorhaar hann zem Kàntoon Bourgogne d’ älf G’mainda Aigny, Châlons-en-Champagne, Condé-sur-Marne, Isse, Juvigny, La Veuve, Les Grandes-Loges, Recy, Saint-Étienne-au-Temple, Saint-Martin-sur-le-Pré un Vraux g’heert. Dr Kàntoon hàt bis 2015 dr INSEE-Code 5135 trajt.
Kanton Sermaize-les-Bains

Dr **Kàntoon Sermaize-les-Bains** ìsch a frànzeescher Wààhlkrais ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est. Ar umfàsst 75 G’mainda-n-üss’m Arrondissement Vitry-le-François, sii Hàuiptort (uff Frànzeesch&nbsp;*bureau centralisateur*) ìsch Sermaize-les-Bains. 

## d’ G’mainda
Dr Kàntoon b’schteht üss 75 G’mainda mìt ìnsg’sàmt  Iiwoohner (Schtànd: ) uff’ra G’sàmtflächa vu  km²:
Kanton Châlons-en-Champagne-3

Dr **Kàntoon Châlons-en-Champagne-3** ìsch a frànzeescher Wààhlkrais ìn da Arrondissements Châlons-en-Champagne, Épernay un Vitry-le-François ìm Département Marne un ìn dr Regioon Grand Est; sii Hàuiptort ìsch Châlons-en-Champagne.

## d’ G’mainda
Dr Kàntoon b’schteht üss 42 G’mainda un Tailg’mainda mìt ìnsg’sàmt  Iiwoohner (Schtànd: ) uff’ra G’sàmtflächa vu  km²:



Ìm März 2015 ìsch a làndeswitta Näiordnung vu da frànzeescha Kàntoona gsìì. Bis zu dam Joohr hann zem Kàntoon Châlons-en-Champagne-3 d’ fìmf G’mainda Châlons-en-Champagne, Compertrix, Coolus, Fagnières un Saint-Gibrien g’heert. Dr Kàntoon hàt bis 2015 dr INSEE-Code 5136 trajt.
Annalena Miano

D **Annalena Miano** (* 2000) isch e Schwizer Schauspileri.

## Läbu
D Annalena Miano isch z Blattu, ima Bäärgdeerfji, wa zer Gmei Naatersch im Wallis gcheert, üfgwagsu. 2020 hetsch d Matura am Kollegium Spiritus Sanctus z Brig abgschlossu. Irusch Müeterspraache sind Wallisertitsch und Italienisch. D Miano het aner Zürcher Hoochschüel fer Agwandti Wissuschafte (ZHAW) Ergotherapii studiert und 2024 ds Studium abgschlossu. 

Ds eersch Maal vor der Kamera gstannu isch d Annalena Miano 2021 iner eerscht Staffla vaner Seeria Tschugger. Schii spilt da en Rapperi mit dum Namu Valmira, wa probiert irusch Karrieera z startu – das glingut ra aber nit immer eso güet und darum probiert sch de öi esie mit Lugine und kriminellum Verhaaltu witerzcho. Öi inu witeru Staffle het d Miano du Charakter vaner Valmira gspilt. Siter sind Höiptrolle in chleinere Film-, Fernse- und Theaterprojekt derzüecho.

## Film und Fernse
D Annalena Miano het in folgunde Film- und Fernseprojekt mitgmacht:
* *[[Tschugger]]* (2021–2024)
* *Ergo…Was? Die Ergotherapie im Arbeitsfeld Psychiatrie* (2023)
* *The Palace* (2023)
* *Ergo…Was? Klient:innen erzählen* (2024)
* *How to be good in a world thats not* (2024)
* *MitschDrii* (2024)
* *Handyhimmel* (2024)
* *Eine Nacht in Tobrien* (2025)

## Theater
2023 und 2024 het d Annalena Miano d Höiptrolla inu Theaterstuck vam Oberwalliser Theaterverei *Wort und Spiel* chännu spilu. Bis jetz hetsch in folgunde Theaterprojekt mitgmacht:
* *Boozunacht* (2019)
* *Reactical, die Tanzshow* (2023)
* *Der wunderbare Massenselbstmord* (2023)
* *Die Benennung der Tiere* (2024)

## Weblinks
* Di persöönlich Websita vaner Annalena Miano
* D Annalena Miano uf swissfilms.ch
* D Annalena Miano uf imdb.com

## Quälle
Kanton Épernay-1

Dr **Kàntoon Épernay-1 ** ìsch a frànzeescher Wààhlkrais ìm Arrondissement Épernay, ìm Département Marne un ìn dr Regioon Grand Est; sii Hàuiptort ìsch Épernay.

## d’ G’mainda
Dr Kàntoon b’schteeht üss 18 G’mainda un Tailg’mainda mìt ìnsg’sàmt  Iiwoohner (Schtànd: ) uff’ra G’sàmtflächa vu  km²:



Ìm März 2015 ìsch a làndeswitta Näiordnung vu da frànzeescha Kàntoona gsìì. Bis züa dam Joohr hàt zem Kàntoon Épernay-1 numma-n-a Tail vu dr G’mainda Épernay g’heert. Vor 2015 hàt dr Kàntoon dr INSEE-Code 5111 trajt.

## Veranderunga ìm G’maindab’schtànd zitter 2015
2016:
* Füsioon *[[Ay]]*, *[[Bisseuil]]* un *[[Mareuil-sur-Ay]]* → Aÿ-Champagne
* Füsioon *[[Louvois]]* un *[[Tauxières-Mutry]]* → Val de Livre
Kanton Épernay-2

Dr **Kàntoon Épernay-2 ** ìsch a frànzeescher Wààhlkrais ìm Arrondissement Épernay ìm Département Marne un ìn dr Regioon Grand Est; sii Hàuiptort ìsch Épernay.

## d’ G’mainda
Dr Kàntoon b’schteht üss 18 G’mainda un Tailg’mainda mìt ìnsg’sàmt  Iiwoohner (Schtànd: ) uff’ra G’sàmtflächa vun 148.87 km²:



Ìm März 2015 ìsch a làndeswitta Näiordnung vu da frànzeescha Kàntoona gsìì. Bis züa dam Joohr hann zem Kàntoon d’ 11 G’mainda Chouilly, Damery, Épernay, Fleury-la-Rivière, Mardeuil, Moussy, Pierry, Saint-Martin-d’Ablois, Vauciennes, Venteuil und Vinay g’heert. Vor 2015 hàt dr Kàntoon dr INSEE-Code 5137 g’heert.
Villers-Allerand

**Villers-Allerand**  ìsch a frànzeescha G’mainda ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 Champagne-Ardenne) mìt  Iiwoohner (Schtànd ). Sa g’heert zem Kàntoon Mourmelon-Vesle et Monts de Champagne ìm Arrondissement Reims. D’ Iiwoohner nännt m’r **' (fìr d’ Fràuija) un **' (fìr d’ Manner) uff Frànzeesch.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1221317", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Villers-Allerand lììgt äbba zehn Kilomeeter süüdlig vu Reims àm Rànd vum Reimser Hììgellànd. Umgaa wìrd Villers-Allerand vu da Noochberg’mainda Champfleury ìm Norda, Montbré ìm Nordoschta, Rilly-la-Montagne ìm Oschta, Germaine ìm Süüda, Sermiers ìm Wäschta so wia Villers-aux-Nœuds ìm Nordwäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ reemisch-kàthoolischa Àgathakìrìch *()*, wo um 1200 bàuija worra-n-ìsch. Zitter 1924 ìsch sa bii da Histoorischa Dankmooler klàssifiziart, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann: Ìn dr Kìrìch ìsch s’ G’mäld vum Jesüs Krìschtüs àm Kriiz (17. Joohrhundert) àls Ainzelobjakt bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann. Àui s’ holziga Choorg’schtüahl vum 18. Joohrhundert un dr Prozässionshìmmel vum 19. Joohrhundert, wo dr Napoleon III. g’schtìfta hàt, sìnn bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitung hann.
* s’ Schloss La Rosière


Villers-Allerand, the centre.JPG|ìm Dorfzäntrum
Villers-Allerand, war memorial.JPG|s’ Kriagerdankmool
Église monument aux morts 03696.JPG|d’ Agathakìrìch mìt’m Kriagerdankmool vornadràà
Église vue du cimetièrre 03702.JPG|d’ Kìrìch vum Frììdhoof haar g’sah
Nef villers Allerand 03730.JPG|ìm Kìrchaschìff
Chapelle abside 03745.JPG|dr Hàuiptàltààr
Chapelle abside 03745.JPG|d’ Süüdkàpall
Baptistère 03762.JPG|dr Tàuifbäcka
Mairie Villers Allerand 03695.JPG|s’ Roothüüs
Fontaine Villers Allerand 03765.JPG|a Brunna ìm Dorf
Fontaine Mont Bailly 03722.JPG|a Brunna àm Mont Bailly
Villers-Allerand, cemetery midst vineyards.JPG|a Blìck uff dr Frììdhoof


## Wìrtschàft
D’ Gmainda Villers-Allerand lììgt ìm Wiibàuigebiat Champagne. Ìm G’maindagebiat sìnn àwwer numma 132,10 ha mìt Raabgàrta gepflànzt, d’runter 24,60 ha mìt dr Raabsorta Chardonnay, 65,40 ha mìt Pinot Meunier, 41,50 ha mìt Pinot Noir un 0,60 ha mìt àndra Raabsorta (Schtànd: 2025).


Villers-Allerand, vineyards-1.JPG|s’ Raabgebiat um Villers-Allerand
Villers-Allerand, vineyards-2.JPG|s’ Raabgebiat um Villers-Allerand


## Lìteràtüür zem Ort
* 

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Websitta vu dr G’maindaverwàltung (frànzeesch)
* Schtàtistik züa dr G’mainda Villers-Allerand biim INSEE (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Saint-Gilles (Marne)

**Saint-Gilles**  ìsch a frànzeescha G’mainda mìt  Iiwoohner (Schtànd: ) ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est (vor 2016 ìn dr Regioon Champagne-Ardenne). Sa g’heert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Fismes-Montagne de Reims. D’ Iiwoohner nännt m’r **' (fìr d’ Fràuija) un **' (fìr d’ Manner).

## dr Dorfnàmma
Ìm Làuif vu dr G’schìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch un Frànzeesch äntwìckelt:

Ìn dr Frànzeescha Revoluzioon hàt d’ G’mainda d’ Nàmma **', **' un **' trajt.

D’ Iiwoohner nännt m’r **'  uff Frànzeesch.

## wu ’s lììgt

{ "type": "ExternalData", "service": "geoline", "ids": "Q1219729", "properties": { "stroke": "#3b78cb", "stroke-width": 2 } }

Saint-Gilles lììgt äbba 30 Kilomeeter wäscht-nordwäschtlig vum Schtàdtzäntrum vu Reims àn dr Ardre un ìhrem Züafluss Orillon. Umgaa wìrd Saint-Gilles vu da Nochberg’mainda Fismes ìm Norda, Courville ìm Oschta un Süüdoschta, Mont-sur-Courville ìm Süüda so wia Mont-Saint-Martin ìm Nordwäschta.

## wia sìch d’ Beveelkerung äntwìckelt hàt

## wàs doo z’ sah ìsch
* d’ romàànischa, reemisch-kàthoolischa Petrüskìrìch *()* vum 12. Joohrhundert, wo zitter 1920 bii da Histoorischa Dankmooler klàssifiziart ìsch, wo-n-a nàzionààla Bediitung hann. Ìn dr Kìrìch sìnn mehrera Ainzelobjakta bii da Histoorischa Dankmooler mìt’ra nàzionààla Bediitung: dr Sebàstiàànsàltààr mìt siim Retààwel un säcks Schtàtüüta, wo vum Ààfàng vum 16. Joohrhundert schtàmma, d’ fàrwiga Schtaischtàtüüta vu dr Màdonna mìt’m Jesüskìnd üss’m 16. Joohrhundert, d’ fàrwiga Schtàtüütagruppa vum Hl. Ägidius mìt’m Hìrschküah üss’m 15. Joohrhundert. Üsserdam sìnn mehrera Objakta bii da Histoorischa Dankmooler iig’schtuuft, wo-n-a regionààla Bediitun hann: S’ Älfabaikrüzifix vum 19. Joohrhundert, a Kärzaschtander üss’m friahja 19. Joohrhundert, 21 Kìrchabanka, dr schtainiga Tàuifbäcka vum 17. Joohrhundert mìt siim romàànischa Sockel un Schàft vum 12. Joohrhundert, dr Sàkrischtäijschrànk vum 17. un 18. Joohrhundert, d’ fàrwiga Schtaischtàtüüta vum hl. Ägidius üss’m 15. Joohrhundert, d’ Holzschtàtüüta vum Johànnis Evànggeelìscht vum 17. Joohrhundert, d’ Schtaischtàtüüta vum hl. Antonius dr Groossa so wia d’ fàrwiga, vergulda Holzschtàtüüta vu dr Schmarzhàfta Müatter *()* üss’m 17. Joohrhundert.
* a ehamoolig Wàschhüüs


Église Saint-Pierre de Saint-Gilles, Marne.jpg|d’ Petrüskìrìch vum Norda har g’sah
Eglise Saint Pierre de Saint Gilles.jpg|d’ Oschtfàssààda vu dr Petrüskìrìch
Mairie st-Gilles_173.JPG|s’ Roothüüs
Lavoir de Saint-Gilles (51).jpg|s’ ehamoolig Wàschhüüs
Fontaine de Saint-Gilles (51).jpg|a Brunna


## Lìteràtüür zem Ort

## Lüag àui
* d’ Lischta vu da G’mainda ìm Département Marne

## Weblìnks

* Schtàtistik züa dr G’mainda Saint-Gilles biim INSEE (frànzeesch)
* Informàzioona züa dr G’mainda Saint-Gilles ìn dr Dààtabànk vu dr LdH/EHESS/Cassini (frànzeesch)

## Ainzelnoohwiisa
Orillon (Fluss)

Dr **Orillon** ìsch a klainer Fluss ìm Norda vu Frànkrììch, wo ìm Département Aisne vu dr Regioon Hauts-de-France un ìm Département Marne vu dr Regioon Groossa-n-Oschta süüdeeschtlig vu dr Schtàdt Soissons verlàuift.

## Verlàuif
Dr Orillon äntschprìngt ìm Süüda vum G’maindagebiat vu Coulonges-Cohan. Ar verlàuift vor àllem ìn Rìchtung Nord-Nordoscht un mìndet nooh ìnsg’sàmt äbba 16 Kilomeeter ìm G’maindagebiat vu Saint-Gilles ìn d’ Ardre — ar ìsch a lìnker Naawafluss vu daara.

## d’ Orta-n-àm Fluss
*(Räihjafolg ìn dr Fliassrìchtung)*
* *Coulonges*, G’mainda Coulonges-Cohan
* *Cohan*, G’mainda Coulonges-Cohan
* Dravegny
* Mont-sur-Courville
* Saint-Gilles

## Noohwiisa
Hashima (Insel)

**Hashima** (uff Jàpàànisch , uff Diitsch „Granzìnsla“) ìsch a unb’woohnta jàpàànischa Ìnsla, wo 3&nbsp;km süüdwäschtlig vu Takashima lììgt, un wo züa dr Schtàdt Nagasaki g’heert. Dr Ìwwernàmma vu dr Ìnsla lüütet **Gunkanjima** (, uff Diitsch „Kriagsschìff-Ìnsla“), wo jedoch àui Mitsukejima ìn dr Prefäktüür Ishikawa b’zaichnet, so wia friahjer Sarushima ìn dr Bucht vu Tokio. Àls ehamooliga Koohlamiina ìsch Hashima ànna 2015 zem B’schtàndtail vum UNESCO-Waltkültüüräärwa „Japan's Meiji Industrial Revolution“ ärkläärt worra.

## Geogràfii
D’ Ìnsla hàt urschprìnglig a Braita vu 120 Meeter un a Länga vu 320 Meeter g’hàà. D’ Kìschta hàt m’r mehrmols iigedàmmt, sodàss d’ Ìnsla zitter 1897 ìhra hìttiga Mààssa hàt, mìt 160 Meeter Braita un 480 Meeter làng un era Kìschtalänga vu 1,2 Kilomeeter. D’ Ìnsla hàt a Flächa vu 6,3 Häktààr.

Ànna 1959 hàt d’ Ìnsla aina vu da heechschta Beveelkerungsdìchta uff dr Walt g’hàà — naamlig  Iiwoohner je Kwàdrààtkilomeeter.

## a pààr Bìlder

Nagasaki Hashima history map.png|wiamm’r ìm Làuif vu dr G’schìcht d’ Ìnsla vergreessert hàt
Gunkanjima Island from the Sea.jpg|d’ Ìnsla Hashima vum Meer üss g’sah, ànna 2012
Nagasaki Hashima 01-1.png|d’ Ìnsla vum Meer üss g’sah, ànna 2009
Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|Hashima uff’ra Ààsìchtskàrta-n-üss Nagasaki ums Joohr 1910 — d’ Kàrta ìsch vu Hànd g’fàrbt worra
Hashima apartment building circa 1930.JPG|a Woohnungsgebäi uff Hashima ums Joohr 1930
Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|a Video vu Hashima ànna 2016
Nagasaki Hashima 08.png|d’ Gebäijer #50 (a Kiino) un #23 (mìt Firmawoohnunga àm 1. Schtock un dr buddhìschta Tampel Sempuku-ji  àm 2. Schtock), wo zammakràcht ìsch
Hashima (Nagasaki) 20170526-3.jpg|uff dr Ìnsla ànna 2017
Hashima (Nagasaki) 20170526-6.jpg|uff dr Ìnsla ànna 2017
Block 65 on Hashima Island.jpg|s’ Gebäi #65 ànna 2012
第四竪坑捲座跡-01.jpg|ànna 1992
P1110198 (15615725032).jpg|a Gruppa vu Tourìschta uff dr Ìnsla ànna 2014


## Lìteràtüür zem Theema
* S. Noma: *Hashima.* In: Alan Campbell, David S. Noble (Hrsg.): *Japan. An Illustrated Encyclopedia.* Kodansha, Tokio 1993, ISBN 4-06-205938-X, S.&nbsp;507.
* 
* , Making Places, (englisch)
* Roger Walch:  (PDF; 83&nbsp;kB), rowmuse, (englisch), archiviert am 28. September 2007 von archive.org
* Yves Marchand and Romain Meffre: Gunkanjima, Steidl-Verlag Göttingen 2013, ISBN 978-3-86930-546-2 (in Englisch)
* Aude de Tocqueville: *Atlas der verlorenen Städte*. Frederking & Thaler. München 2015, ISBN 978-3-95416-179-9.

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Sandra Studer

D **Sandra Studer**, ghyrooteni *Müller* (* 10. Februar 1969 z Züri) isch e Schwyzer Fäärnseemoderaateri un Sängeri.

## Lääbe
D Doochter vun erem Schwyzer un ere Spaanieri isch im Zolikerbèèrg ufgwagse. Noch ere Ballett- un Klavieruusbildig het si as 17-Jeerigi eerschti Erfaarigen as Sängeri gmacht. Si het Germanischtik un Musikwisseschafte an dr Uniwersiteet Züri studiert. Eerschti Toonufnaame sin anne 1987 entstande. 1989 isch si Backgroundsängeri vum DJ BoBo bim Lied «I Love You» gsii. Unter em Name *Sandra Simó* het si d Schwyz bim Eurovision Song Contest 1991 verdrätte, ire uf Italienisch gsunge Lied *Canzone per te* isch uf Blatz fimf chuu.

Mit Fäärnseesändige wie «Takito», «Traumziel» un «Country Roads» isch si zuen ere erfolgryyche Fäänseemoderaateri woore. Bim Eurovision Song Contest het si vyylmool di dytschsproochige Kummentaar fir s Schwyzer Fäärnsee gsproche, 1999 het si an dr Syte vum Axel Bulthaupt di dytsch Voorentschaidig fir däär Wettbewäärb moderiert. Vu 2002 bis 2012 het d Studer all Joor d Gaala fir dr SwissAward modertiert. Dernääbe duet si mit Musical-Brogramm im dytschsproochige Ruum ufdrätte. In dr Fäärnseeshow «The Masked Singer Switzerland» isch si in dr Verchaldig vun eme Bfau 2021 u dr zweet Blatz chuu.

Anne 1997 het d Studer dr Luka Müller ghyroote, wu as Räächtsaawalt schafft. Si isch vierfachi Mueter (Gian Luca * 1998, Lilian Victoria * 2000, Nina Soana * 2006 un Julia Kim * 2008) un läbt im  zürcherische Mäile.

Am 20. Jänner 2025 isch verchindet woore, ass si zäme mit dr Hazel Brugger di baide Halbfinaal vum Eurovision Song Contest 2025 moderiere soll. Im Finaal wääre di boode dur d Michelle Hunziker unterstitzt.

## Weblink
* 
* Websyte vu dr Sandra Studer
* Toondokumänt mit dr Sandra Studer in dr Schwyzerische Nationalphonothek

## Fueßnote
Bucht von Tokio

D’ **Bucht vu Tokio** (uff Jàpàànisch , *Tōkyō-wan*, uff Anglisch **') ìsch a [[Bucht]] àn dr [[Japan|jàpàànischa]] [[Pazifischer Ozean|Pàzifikkìschta]]. Àn dr Buchtkìschta fìnda m’r s’ greeschta [[Ballungsgebiet|Bàllungsgebiat]], wo ’s uff dr Walt gìtt, d’ Metropoolregioon vu dr jàpàànischa Hàuiptschtàdt [[Tokio]] mìt äbba 37 Millioona Iiwoohner (Schtànd 2008). Àn dr Bucht lììgt üsserdam ainer vu da greeschta-n-[[Asien|àsiààtischa]] Haafa, naamlig dr Hààfa Yokohama. Zallamols ìsch sa àui **Bucht vun Edo** (, ''Edo-wan'').

D’ Tōkyō-wan-Aqua-Line, a Zammaschällung vu [[Brücke|Brucka]] un [[Tunnel]], ìwwerkweert d’ Bicht. Ìm Norda vu dr Bucht düat m’r ìmmer mehr kìschtlig Lànd bàuija, sodàss d’ greessa vu dr Bucht ìm Làuif vu dr Zitt schtandig àbnìmmt. D’ greeschta nàdììrliga Ìnsla vu dr Bucht ìsch [[Sarushima]] un lììgt vor [[Yokosuka]].

== Üssdehnung ==


D’ Bucht vu Tokio ìsch vu Nord uff Süüd äbba 75 km làng un ìsch äbba 20 km brait. Sa hàt a Flächa vu 1380 km² un a màximààla Tiafa (àn dr Mìndung) vu 700 m.

D’ Bucht wìrd ìm Norda dur dr Fluss [[Sumida (Fluss)|Sumida]] un ìm Süüda dur dr Pàzifischa Ozeààn begranzt. Ìm Oschta wìrd sa vu dr [[Bōsō-Halbinsel|Bōsō-Hàlbìnsla]] (bis’m Kàp Sunosaki (), )un ìm Wäschta vu dr [[Miura-Halbinsel|Miura-Hàlbìnsla]] (bis’m Kàp Tsurugisaki (), ) vum Pàzifik getrännt.
Dr Üssgàng vu dr Bucht, wo knàpp 30 km làng ìsch, àb dr Liinia Kàp Futtsu-misaki (; ) un Kàp Kannon-saki (; ) wìrd àls **Uraga-Kànààl*' (, *Uraga-suidō''; ) bezaichnet. Tailwiis wìrd jedoch numma dr B’raich neerdlig vum Uraga-Kànààl àls Bucht vu Tokio (ìm angera Sìnn) g’sah.

## Weblìnks

## Ainzelnoohwiisa
Albrecht Rychen

Dr **Albrecht Rychen** (* 29. Juuli 1948 z Wilderswil; † 26. Februar 2025) isch e Schwyzer Bolitker (SVP, syt 2008 BDP) gsii.

## Lääbe
Dr Rychen isch e diplomierte Beruefsschulleerer gsii un vu 1979 bis 2013 Räkter vum Bruefs- un Wyterbildigszäntrum BWZ Lyss.

Sy Bolitikkarriere het er anne 1966 im Juugedbarlemänt Bärn aagfange, wun er bis 1969 aagheert het. Im nämlige Joor het er di Jung BGB vum Kanton Bärn grindet. Vu 1974 bis 1987 het dr Rychen em Grooße Root vum Kanton Bärn aagheert. Vu 1982 bis 1987 isch e au Mitgliid vum Grooße Gmairoot vu Lyss gsii. Vu 1984 bis 1996 het er d SVP vum Kanton Bärn bresidiert. Vu 1987 bis 1999 isch e Nazionaalroot gsii un het dr *Ussebolitische Kummissioon* aagheert, wun er zwai Joor lang bresidiert het, un dr *Kummissioon fir Soziaal- un Gsundhaitsbolitik*. Vu 1988 bis 1992 het er di *Aidgnessisch Wasserwiirtschaftskummissioon* bresidiert. Bi de Barlemäntswaale 1999 isch dr Rychen, wu as gmäässigt gilte het, nimi wiidergweelt woore. Anne 2008 isch dr Rychen Mitgrinder vu dr BDP Schwyz, Mitgliid vu dr Gschäftslaitig vu dr BDP Schwyz un Brogrammschef gsii.

Vu 1982 bis 1996 isch dr Rychen em *Kantonaalverband vu bärnische Chrankechasse* voorgstande. Vu 1995 bis 2003 isch er Bresidänt vu dr Schwyzerische Lungeliiga gsii. 1998 bis 2017 isch er Verwaltigsrootsbresidänt vu dr Chrankechasse Visana gsii.

Dr Rychen isch verwitwet gsii un het drei Chinder ghaa. Är isch Buurger vu Wilderswil gsii un het z Lyss gwoont.

Anne 2023 het me erfaare, ass dr Rychen d Alzheimer-Chranket het. Är isch am 26. Februar 2025 gstoorbe.

## Weblink
* 

## Fueßnote
Muze (Vesle)

D’ **Muze**  ìsch a klainer Fluss ìm Norda vu Frànkrììch, wo ìm Département Aisne vu dr Regioon Hauts-de-France süüdeeschtlig vu dr Schtàdt Soissons verlàuift.

## Verlàuif
D’ Muze äntschprìngt unter’m Nàmma „Ruisseau de Chouy“ ìm G’maindagebiat vun Arcy-Sainte-Restitue, verlàuift ìn Rìchtung Nordoscht un mìndet nooh ìnsg’sàmt 17 Kilomeeter àn dr G’maindagranz vu Mont-Notre-Dame un Quincy-sous-le-Mont ìn d’ Vesle — sa ìsch a lìnker Naawafluss vu daara. Ìm Unterlàuif beglaitet d’ Muze d’ Bààhnschträcka Trilport-Bazoches.

### d’ Orta-n-àm Fluss
*(Räihjafolg ìn Fliassrìchtung)*
* Arcy-Sainte-Restitue
* Loupeigne
* Bruys
* Lhuys
* Tannières
* Mont-Notre-Dame
* Quincy-sous-le-Mont

## Noohwiisa