Geschichte der Technik

D **Gschicht vo der Technik** isch so alt wie d Gschicht vo der Menschheit. Vo siine Afäng aa het der Mensch versuecht, siis Läbe dur Hilfsmittel z erliechtere. D Technik isch en wichtige Beschtandteil vo der menschliche Kultur- und Zivilisations-Gschicht. Do unde sind einigi wichtigi Meileschtei vo der Technik-Entwicklig:

* Vor öbbe 600'000 Johr, eventuell au scho früecher: D Hominide stelle Wärkzüüg us Schtei här.
* Vor öbbe 350'000 Johr: S Füür wird in China zum erste Mol brucht.
* 4. Johrtuusig vor Christus: S Wage-Rad isch erfunde.
* 3. Johrtuusig v. Chr.: Papyrus zum druf schriibe z Ägypte
* 3. Johrtuusig v. Chr.: Sägelschiff in Ägypte; dr Bau vo de Pyramide
* 3. Johrtuusig v. Chr.: Dr eltischt Bärgbau z Europa
* 2. Johrtuusig v. Chr.: Bronze
* um 1600 v. Chr.: Metall- und Glasschmelze z Ägypte
* ca. 500 v. Chr.: Aatrieb vo technische Vorrichtige (z. B. Müli) mit Göpel, wo vo Dier atrybe wärde, bi de Grieche 
* 3. Johrhundert v. Chr.: Iiseguss z China
* um 275 v. Chr.: manuelli Cholbe-Pumpi erfunde
* um 180 v. Chr.: Druck-Wasserleitig vo Pergamon mit öbbe 18 bar Druck
* öbben am Afang vo unserer Ziträchnig: Wassermüli z Rom 
* 1. Johrhundert nach Chr.: Glasfänschter z Rom
* 5. Johrhundert: Stygbügel zum Ryte, z China
* um 1000: Uusbreitig vom Wasserrad z Europa
* um 1050: Destillation vo Alkohol
* 12. Johrhundert: Entdeckig vo chemische Süürine
* ab 12. Johrhundert: Windmühlene in Europa (z Persie scho im 7. Johrhundert)
* 1231 Schiesspulver in China, 1320 Gschütz z Europa
* 13. Johrhundert: Brille
* 14. Johrhundert: Turmuhr
* um 1445: Buechdruck mit beweeglige Letter
* um 1500: Maschine-Entwürf, vom Leonardo da Vinci
* 1510: Taschenuhr
* 1561: Dräibank
* 1611: Färnrohr, vom Johannes Kepler
* 1642: Rächnigsmaschine, vom Blaise Pascal
* 1690: Eifachi Dampfmaschine, vom Denis Papin
* 1776: Erschti awändbari Dampfmaschine im ene änglische Iisewärk
* 1784: Flug vom erschte Heissluftballoon, vo de Brüeder Montgolfier
* 1804: Erschti Tampflokomotiyv
* 1805: Lochschtreife-programmierte Wäbstuel
* 1816: Stethoskop, Abhörgrät vom Dokter (symbolisch für en Medizin-Fortschritt im 19. Johrhundert)
* 1817: S erschte Welo, vom Karl Drais
* 1826: Di erschti Fotografy vom Joseph Nicéphore Niépce
* 1837: D Telegrafy wird bi dr Ysebaan brucht.
* 1848: Erschti bruuchbari elektrischi Lampe
* 1861: Telefon
* 1866: Elektromotor
* 1879: Elektrischi Lokomotyv mit 3 PS, vom Werner Siemens
* 1882: Erschts Chraftwärk in New York, vom Thomas Edison
* 1885: Erschts Automobil, vom Carl Benz
* 1878: Patänt für en Fonograaf, em Thomas Alva Edison verlie.
* 1903: Motorflugzüüg, vo de Brüeder Wright
* 1912: Ärdöl-Raffinerie
* 1920: Überträgig vom ene Konzärt z Dütschland mit em Radio
* 1924: Erschte medizinische Dialyse-Apparat für Niere-Gschädigti, vom Georg Haas
* 1928: Plexiglas (Kunschtstoff-Glas)
* 1938: Erschti Chärnschpaltig, vom Otto Hahn
* 1941: Programmgschtürte Relais-Computer
* 1946: Autotelefon
* 1947: Transischtor, erfunde i de Bell Laboratories
* 1954: Afang vom Bou vo Induschtryroboter
* 1954: Erschts zivils Chärnchraftwärk i der Sowjetunion
* 1969: Mondlandig vo de USA 
* 1969: S Arpanet goot in Betriib.
* 1972: E-Mail-Programm, vom Ray Tomlison
* 1972: Mikroprozässor für chlineri Computer (anstell vo Transischtore wie vorhär)
* 1981: D CD wird z Berlin öfentlich vorgstelt.
* 1982: Solarzälle-Chraftwärk z Kalifornie
* 1984: Domain Name-Syschteem für s Internet
* 1985: Dr Iran setzt im Chrieg gägen Irak s erschte Mol Kampfdroonen y.
* 1989: Dr Tim Berners-Lee schrybt s *Information Management: A Proposal*.
* 1991: Afäng vo der breitere Awändig vom Internet
* 1997: Landig vom mobile Roboter *Sojourner* uf em Mars
* 2001: S erschte UMTS-Telefonnetz uf dr Isle of Man
* 2001: Gründig vo dr Online-Enzyklopädy Wikipedia
* 2005: Gründig vo YouTube

## Literatur
Friedrich Klemm: *Geschichte der Technik*, 1983