open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1906

|}
## Was isch bassiert?
* 1. Jänner: Dr Ludwig Forrer wird Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 22. Februar: Dr Max Wolf entdeckt dr Aschteroid (588) Achilles.
* 18. April: Bi me schwäre Ärdbidem mit ere gschetzte Sterki 7,8 und dr Bränd, wu derno entstehn, wird di kalifornisch Stadt San Francisco verwieschtet.
* 27. Mai: Z Essen wird di 6. Sinfoni („Tragischi Sinfoni“) vum Gustav Mahler urufgfiert.
* 1. Juni: S erscht schwyzerisch Poschtauto nimmt syy Bedriib uf.
* 12. Juli: Dr Alfred Dreyfus wird rehabilitiert – fascht 12 Johr no dr Dreyfus-Affäre.
* 27. Juli: D BLS Lötschbergbahn wird unter em Name *Berner Alpenbahngesellschaft BLS (Bern–Lötschberg–Simplon)* grindet.

* Grindig vum Technikum Konstanz

## uf d Wält chuu
* 11. Jänner: Albert Hofmann, Schwyzer Chemiker un Entdecker vum LSD
* 27. Jänner: Karl Gerok, dytsche Komponischt un Musikpedagog
* 4. Februar: Dietrich Bonhoeffer, lutherische Theolog un NS-Gegner
* 1. Merz: Heinrich Roth, dytsche Pedagog un Psycholog
* 6. April: Alban Spitz, dytsche Moler un Autor
* 28. April: Paul Sacher, Schwyzer Dirigänt un Mezen
* 29. April: Karl Werner Glättli, Schwyzer Lehrer un Schriftsteller
* 30. April: Paul Zinsli, Schwyzer Sprochforscher un Volkskundler
* 18. Juni: Felix Burckhardt («Blasius»), Schwyzer Schriftsteller
* 28. Juni: Maria Goeppert-Mayer, dytsch-amerikanischi Physikeri
* 2. Juli: Hans Bethe,  dütsch-amerikanische Füsiker und Nobelbriisdreeger für Füsik
* 8. Juli: Max Strecker, dytsche Volksschauspiler
* 11. Juli: Georges Hugnet, franzesische Schriftsteller un Filmmacher
* 14. Augschte: Tom Pickett, US-amerikanische Bolitiker
* 14. Novämber: Hermann Schäufele, Erzbischof vu Friburg
* 23. Novämber: Oscar Heiler, schwäbische Volksschauspiiler
* 14. Dezämber: Helmut Bornefeld, dytsche Komponischt
* 18. Dezämber: Emma Paolini, dytschi Haimetdichteri

## gstorbe
* 26. Jänner: Wilhelm Fürchtegott Niedermann, Schwyzer Jurnalischt und Mundartdichter
* 10. Februar: Anton Hermann Albrecht, dytsche Bfaarer un Haimetdichter
* 21. Mai: Friedrich Schneeberger, Schwyzer Gsanglehrer un Komponischt
* 23. Mai: Henrik Ibsen, norwäägische Schriftsteller und Dramatiker
* 25. Augschte: Max Eyth, dytsche Schriftsteller, Ingenieur un Zaichner
* 5. Septämber: Jakob Ulrich, Schwyzer Romanischt
* 22. Oktober: Paul Cézanne, franzesische Moler

## Weblink
1905

|}
## Was isch bassiert?
* 1. Jänner: Dr Marc-Emile Ruchet wird Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 2. Jänner: Dr Aschtronom Charles Dillon Perrine entdeckt dr Jupitermond Elara.
* 22. Jänner: Dr *Petersburger Bluetsunntig* fiert zue dr Russische Revolution 1905 un zur Yyberuefig vu dr erschte Duma.
* 10. Merz: Dr FC Chelsea wird grindet.
* 30. April: Dr Albert Einstein git an dr Universität Züri sy Dissertation *Eine neue Bestimmung der Moleküldimensionen* yy.
* 9. Mai: Grindig vum FC Arminia Reutlingen 1905
* 25./26. Juni: Aidgnessisch Schwing- un Älplerfescht z Interlake
* 20. Juli bis 31. Augschte: Maji-Maji-Ufstand z Dytsch-Oschtafrika
* 13. Augschte: In ere Volksabstimmig mit 85 % Wahlbedailigung spricht si ne Meehait vu 368.208 zu 184 vu dr Norweger fir d Uflesig vu dr Union mit Schweden uus. Am 23. Septämber wird d Union mit em Verdag vu Karlstad ufglest. Dr dänisch Prinz Håkon VII. wird am 18. Novämber zum Chenig vu Norwege gchrent.
* 30. Augschte: Totali Sunnefinschternis z Sideuropa, Algerien un Egypte
* 5. Septämber: Mit dr Unterzaichnig vum Verdrag vu Portsmouth hert dr Russisch-Japanische Chrieg uf.
* 26. Septämber: Dr Albert Einstein vereffetligt syy speziälli Relativitetstheori in dr *Annalen der Physik*.
* 26. Oktober: Noch ere Volksabstimmig am 13. Augschte wird d Union vu Norwege mit Schwede ufglest un Norwegen e aigeständig Chenigrych.
* 29. Oktober: Nationalrots- un Ständerotswahle in dr Schwyz
* 17. Novämber: Korea wird e japanisch Protektorat.
* Der Schwiizer Heimetschutz wird gründet.
*D Agnes Bodmer veröffendlecht di erschti Bibelübersetzig uf Schwizerdütsch.

## uf d Wält chuu
* 1. Februar: Alfred Weitnauer, dytsche Schriftsteller un Haimetbfläger
* 25. Merz: Hans Wanner, Schwyzer Sprochwisseschaftler un Lexikograf
* 2. April: Andrea Schorta, Schwyzer Romanischt
* 3. Mai: Lucien Sittler, elsässische Schriftsteller un Stadtarchivar
* 21. Juni: Jean-Paul Sartre, franzesische Schriftsteller un Philosoph
* 5. Juli: Friedrich E. Vogt, dytsch Schriftsteller
* 22. Juli: Helene Zapf-Beydeck, dytschi Dichteri un Musikeri
* 18. Oktober: Félix Houphouët-Boigny, Bresidänt vu dr Elfebaikischte
* 28. Oktober: Coghuf, Schwyzer Chinschtler
* 9. Novämber: Erika Mann, düütschi Autoorin
* 10. Novämber: Otto Feger, dytsche Jurischt, Archivar un Hischtoriker
* 24. Novämber: Pierre Jaccoud, Schwyzer Aawalt un Bolitiker

Datum nit bekannt:
* Gotthold Otto Schmid, Schwyzer Dialäktautor

## gstorbe
* 7. Jänner: Paul Cérésole, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 9. Jänner: Louise Michel, französischi Lehrerein und Anarchischtin
* 12. April: Auguste Schepp, dytschi Moleri
* 12. Oktober: William Thomas Clark, US-amerikanische Bolitiker

Datum nit bekannt:
* Pietro Axerio, Dichter us dr Walsergmai Arrimmu

## Weblink
1904

|}
## Was isch bassiert?
* 1. Jänner: Dr Robert Comtesse wird Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 12. Jänner: Z Dytsch-Sidweschtafrika chunnt s zum Ufstand vu dr Herero. In dr Schlacht am Waterberg am 11. un 12. Augschte wäre d Herero vu dr dytsche Kolonialdruppe gschlaa un flichte no Oschte in d Omaheke, eme Uuslaifer vu dr Kalahari-Wieschti. Dr General Lothar von Trotha wyst syni Druppen aa, d Herero z verfolge un si als furt vu allne Wasserstelle z verdrybe. E Großdail vu dr Gflichtete verdurschtet. S Vorgoh vu dr dytsche Kolonialmacht giltet in dr Wisseschaft as erschte Velkermord im 20. Johrhundert.
* 8. Februar: Mit eme Iberraschigsaagriff vu Japan uf Port Arthur fangt dr Russisch-Japanisch Chrieg aa.
* 30. Mai: Grindig vum SC Friburg
* 1. Juli bis 23. Novämber: III. Olympischi Sppil vu dr Neizyt z St. Louis, Missouri, USA
* 3. Augschte: Druppe vu dr British Indian Army bsetzen im Tibetfäldzug di tibetisch Hauptstadt Lhasa. Dr Dalai Lama isch us dr Stadt gflichtet.
* 20. Oktober: Mit eme Friidesverdrag zwische Chile un Bolivie hert dr Salpeterchrieg ändgiltig uf.
* 8. Novämber: Bi dr Bresidäntschaftswahl in dr USA wird dr Theodore Roosevelt widergwehlt.
* 3. Dezämber: Vum kalifornische Lick-Observatorium uus entdeckt dr Aschtronom Charles Dillon Perrine d Himalia, dr sechst Mond vum Jupiter.
* I dr Nööchi vo Wien goot s Carnuntum-Museum uuf.

## uf d Wält chuu
* 4. Jänner: Karl Walker, dytsche Sozialwisseschaftler
* 23. Jänner: Karl Peters, dytsche Jurischt
* 10. Februar: Robert Balthasar Christ, Schwyzer Journalischt un Schriftsteller
* 7. Merz: Reinhard Heydrich, dytsche NS-Bolitiker
* 6. April: Kurt Georg Kiesinger, dytsche Bolitker
* 9. April: Lena Maurer, dytschi Bolitikeri
* 4. Mai: Umm Kulthum, ägyptischi Sängeri un Musikeri
* 11. Mai: Salvador Dalí, spanische Moler
* 21. Mai: Fats Waller, amerikanische Dschääsmuusiker
* 29. Mai: Katharina Seifried, dytschi Bolitikeri
* 5. Juli: Ernst Mayr, dytsch-US-amerikanische Biolog
* 12. Juli: Pablo Neruda, chilenische Schriftsteller un Nobelbryysdreeger
* 22. Augschte: Edith Kelber, dytschi Bolitikeri
* 22. Augschte: Deng Xiaoping, chinesische Bolitiker
* 5. Septämber: Johannes Spörl, dytsche Hischtoriker
* 17. Novämber: Paul Chaudet, Schwyzer Bolitker un Bundesrot
* 5. Dezämber: Karl Walker, dytsche Sozialwisseschaftler un Bolitiker

## gstorbe
* 7. Merz: Édouard Thiérot, franzesische Architäkt
* 24. Merz: Emma Herwegh, dütschi Aktivischtin
* 1. Mai: Antonín Dvořák, behmische Komponischt
* 10. Mai: Rosina Gschwind-Hofer, Schwyzer Lehreri un Frauerächtleri
* 23. Mai: Jakob Wirz, Schwyzer Fabrikant
* 3. Juli: Theodor Herzl, Begründer vom politische Zionismus
* 4. Oktober: Frédéric Auguste Bartholdi, franzesische Bildhauer
* 12. Oktober: Karl Jauslin, Schwyzer Moler

## Weblink
1903

|}
## Was isch bassiert?
* 1. Jänner: Dr Adolf Deucher wird zum dritte Mol Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 1. Jänner: In dr Beherde vu Dytschland, Eschtrych-Ungarn un dr Schwyz wird di gänderet dytsch Rächtschrybig yygfiert. Dodermit wäre d Ergebnis vu dr II. Orthographische Konferenz umgsetzt.
* 23. Februar: D USA paachte vu Kuba fir 99 Johr d Bucht vu Guantánamo as Marinestitzpunkt.
* 14. Merz: Dr US-Senat ratifiziert dr Hay-Herrán-Verdrag mit Kolumbien iber dr Panamakanal.
* 16. Juni: Bi dr Wahle zum 11. Dytsche Rychstag chunnt d SPD uf 31,7 % un 81 Mandat, s Zäntrum uf 19,8 % un 100 Mandat, di Dytsch-Konservativen uf 10,0 % un 54 Mandat un di Nationalliberalen uf 13,9 % un 51 Mandat.
* 1. Juli: Z Montgeron starte 60 Fahrer zue dr erschte Tour de France.
* 23. Augschte: 6. Zionischtekongreäs z Basel: Dr Theodor Herzl schlaat as provisorischi Lesig fir di bedrohten ukrainische Jude ne Haistatt z Uganda vor, s Ändziil bliebi aber ne Staat z Paleschtina.
* 9. Septämber: D Albulabahn im Kanton Graubinde wird yygweit. Di erscht Fahrt goht vu Chur uf Samedan.
* 25. Septämber: Mit ere Uffierig vum *Tannhäuser* vum Richard Wagner wird s nei Stadttheater z Bärn yygweit.
* 3. Novämber: Z Stroßburi wird s Elsässisch Museum grindet.
* 3. Novämber: Panama wird unabhängig vu Kolumbie.

* Z Stuegert wird d Hochschule für Druck und Medien grindet.

## uf d Wält chuu
* 9. Jänner: Eugen Seiterich, Erzbischof vu Friburg
* 28. Jänner: Maurus Gerner-Beuerle, dytsche Bfaarer un Dialäktdichter
* 25. Jänner: Wilhelm Maucher, dytsche Pazifischt
* 8. Februar: Alfons Oswald, dytsche Landrot
* 26. Februar: Eugen Falk-Breitenbach, dytsche Moler um Haimetdichter
* 17. Merz: Franz Georg Brustgi, dytsche Schriftsteller un Mundartdichter
* 12. April: Rudolf Hotzenköcherle, Schwyzer Sprochwisseschaftler
* 1. Mai: Armin Diem, eschtrychische Dichter
* 13. Mai: Reinhold Schneider, dytsche Schriftsteller
* 15. Juni: Victor Brauner, rumänisch-franzesische Moler
* 4. Juli: Werner Veidt, dytsche Schauspiler
* 12. Augschte: Walter Bodmer, Schwyzer Moler un Bildhauer
* 11. Septämber: Theodor W. Adorno, e dütsche Filosoof, Sozioloog, Muusigtheoretiker und Komponist
* 26. Oktober: Horst-Tanu Margraf, dytsche Dirigänt
* 10. Novämber: Hermann Mühleisen, dytsche Musikpedagog un Dirigänt
* 7. Dezämber: Josef Hug, Schwyzer Mundartdichter

## gstorbe
* 24. Jänner: Jakob Friedrich Wanner, Schwyzer Architäkt
* 5. März: Gaston Paris, französische Sproochwüsseschaftler
* 8. Mai: Paul Gauguin, franzesische Moler
* 11. Juli: George Washington Jones, US-amerikanische Bolitiker
* 11. Oktober: William S. Herndon, US-amerikanische Bolitiker
* 12. Novämber: Camille Pissarro, Moler vum Impressionismus

## Weblink
1900

|}
## Was isch bassiert?
* 1. Jänner: Dr Walter Hauser wird zum fimfte Mol Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 1. Jänner: Im Dytsche Rych drätte s Burgerli Gsetzbuech (BGB) un s Handelsgsetzbuech (HGB) in Chraft.
* 17. Februar: D Samoa-Insle wäre dailt. Weschtli vum 171. Lengegrad wäre si dytsch Schutzbiet, eschtli US-amerikanisch.
* 21. Februar: Dr Physiker Albert Einstein, wu z Ulm uf d Wält chuu isch, wird z Züri yyburgeret.
* 27. Februar: Mitglider vum Männer-Turn-Verein München grinde z Schwabing dr F.C. Bayern.
* 28. Februar: Per Gsetz wäre Großherzogtum Bade Fraue ohni Yyschränkig zum Hochschuelstudium zuegloo.
* 14. April: D Radsportverbänd vu Belgie, Frankrych, Italie, dr Schwyz un dr USA grinde z Paris dr Weltverband Union Cycliste Internationale (UCI).
* 15. April bis 12. Novämber: 5. Wältuusstellig z Paris
* 14. Mai bis 28. Oktober: II. Olympischi Spiil vu dr Neizyt z Paris
* 26. Mai:  Z Bärn wird dr Bund Schweizerischer Frauenvereine (BSF) grindet.
* 28. Mai: Totali Sunnefinschternis z Portugal, z Spanie, z Algerien un in Dail vu dr USA
* 29. Juli in Monza wird de italiänischi König Umberto I. vo em Anarchist ermordet.
* 26./27. Augschte: Aidgnessisch Schwing- un Älplerfescht z Bärn
* Im Zweete Burechrieg z Sidafrika erobere d Brite am 13. Merz Bloemfontein, d Hauptstadt vum Oranje-Freistaat un am 5. Juni Pretoria, d Hauptstadt vu Transvaals. 
* Gege dr Yyfluss vu dr europäische Kolonialmächt z China richtet sich dr Boxerufstand. Sechs europäischi Staane, d USA un Japan schicke zämme Druppe uf China. Bi dr Verabschiedig vun eme Dail vu dytsche Druppen am 27. Juli haltet dr Chaiser Wilhelm II. sy berichtigti «Hunnered».

## uf d Wält chuu
* 5. Jänner: Yves Tanguy, franzesische Moler
* 16. Februar: Erhart Ermatinger, Schwyzer Komponischt
* 22. Februar: Luis Buñuel, spanisch-mexikanische Regisseur
* 17. April: Willy Burkhard, Schwyzer Komponischt
* 26. April: Eva Aschoff, dytschi Schrift- un Buechgstalteri
* 17. Juni: Hermann Reutter, dytsche Komponischt
* 29. Juni: Paula Doell, dytschi Bolitikeri
* 11. Juli: Josef Schirpf, dytsche Lehrer, NS-Kulturfunktionär un Schriftsteller
* 19. Juli: Arno Breker, dytsche Bildhauer un Architekt
* 15. Juli: Severin Kern, dytsche Bolitiker
* 27. Juli: Hans Haug, Schwyzer Komponischt
* 3. Augschte: Lera Millard Thomas, US-amerikanischi Bolitikeri
* 3. Oktober: Paula Hollenweger, dytschi Dichteri
* 14. Oktober: Roland Penrose, änglische Chinschtler
* 26. Novämber: Anna Maurizio, Schwyzer Biologi
* 27. Novämber: Robert Blum, Schwyzer Komponischt

Datum nit bekannt:
* Park Heon-young, nordkoreanische Bolitiker

## gstorbe
* 23. Februar: Eugène Boeckel, elsässische Chirurg
* 6. März: Gottlieb Daimler, dütsche Ingenieur
* 29. Juli: Umberto I., Chenig vu Italie
* 25. Augschte: Friedrich Nietzsche, dytsche Philosoph

## Weblink
Feuerwaffe

E **Füürwaffe** isch e Schusswaffe, won e Projektil mit Hilf vo häisse Gaas,  wo sich schnäll usdeenene, dur oder us ere Rööre oder eme Lauf gschosse wird. Die Gaas wärde bim Verbrenne vom ene entsprächende pürotechnische Driibmiddel wie Schwarzbulver, Schiessbulver oder Sprängmiddel erzügt.  S Spektrum vo de Füürwaffe goot vo dr Fustfüürwaffe bis zu de Gschütz vo dr schwere Artillerii. Noch de Definizione vo dr Füsik zele si zu de thermische Chraftcholbemaschine us dr Grubbe vo de Fluidenergiimaschine. Us waffetechnischer Sicht wärde si hauptsächlig in drei Grubbe iidäilt: Gschütz, Granatwaffe und Handfüürwaffe. Si wärde brucht as Wärkzüüg bi dr Jagd, as Chriegswaffe, Verdäidigungsmiddel und Sportgrät (Handfüürwaffe). Drüber uuse häi si, wie anderi Waffen au, zum Däil e kulturelli Bedütig.

## Gschicht
Die erste, unsichere Hiiwiis, ass Gschütz in Öiropa brucht worde si, stamme us em 13. Joorhundert. Sicher isch, ass Füürwaffen in Öiropa churz noch dr Entwigglig vom Schwarzbulver vo 1324 aa mit em ''pot de fer'' z Metz zum Iisatz cho si. Scho 1326 erwäänt dr Walter de Milimete, ass Schwarzbulver in Waasegschütz vom änglische König Eduard II. iigsetzt worde isch Zum erste Mol noochgwiise isch dr Iisatz vo Füürwaffe in Dütschland wääred dr Eltzer Fehde vo 1331 bis 1336, wo mä Pfiilbüggse brucht het. Zerst emol si Füürwaffe aber vor allem in statische Situazione zum Iisatz cho, vor allem bi dr Verdäidigung oder dr Belaagerig vo feste Posizione. Dr wichdigst Grund für das isch gsi, ass es im Middelalter seer schwiirig gsi isch, Fäldgschütz wäge iirer Gröössi und iirem Gwicht z dransbordiere. Au häi sich e Hufe Oobrikäite die nöiji Waffetechnologii wäge de Spezialiste und dr Infrastruktur, wo nöötig gsi si, nid chönne läiste. Bald het mä aber liichteri Waffe wie s Handroor entwigglet und Gschütz si uf Lafette montiert worde und eso mobiler worde. Eso isch e ganz nöiji Art vo dr Chriegsfüerig ufchoo. Wenn vor dr Iifüerig vo de Füürwaffe dr persönlig Kampf vo Maa gege Maa oder vo Gwalthufe gege Gwalthufe entschiide het, so häi sich, wil Füürwaffe über groossi Distanze chönne wirke, ganz nöiji Taktike entwigglet.

In dr witeren technische Entwigglig vo de Füürwaffe isch s glatte Roor witgehend dur dr zoognigi Lauf verdrängt worde, was s Schiess seer vil gnauer gmacht het. Dr Vorderlader isch dur e Hinderlader ersetzt worde, was es mööglig gmacht het, seer vil schnäller z schiesse und d Waffe au bim Lige z lade. In dr Middi vom 19.&nbsp;Joorhundert si d Äihäitspatrone und s Zündnoodlegweer erfunde worde,  und s Schiesse isch no schnäller worde. Denn het mä Bulver uf dr Basis vo de Zellulosenitrat, wo nume wenig Rauch entwiggle, erfunde. Im Vergliich zum Schwarzbulver isch dr Druck hööcher worde und mä het chönne Füürwaffe baue mit Patronemunizioon, wo no witer gschosse und s Schiesse schliesslig automatisiert häi.

## Litratuur
* Peter H. Kunz: *Technische Entwicklung der Feuerwaffen 1200 bis 1900*. Editions à la carte, Zürich 2008, ISBN 978-3-905708-18-9.

## Weblingg

* Visier Lexikon "F" (äifachi Definizion)
* feuerwaffen.ch - Feuerwaffen-Geschichte in Kurzform

## Fuessnoote
Maschinengewehr

E **Maschinegweer** (churz **MG**, in dr Schwizer Armee **Mg**) isch e vollautomatischi Schusswaffe, wo mit Gweermunizion schiesst.

Maschinegweer föngen afo schiesse, wemm mä am Abzug ziet und schiesse so lang, bis mä dr Abzug wider loos loot, bis dass d Munizion usgoot oder bis es stecke blibt. Dr Mechanismus vom automatische Lade wird äntwääder dur e Gasdruck vo de Bulvergaas, dur d Chraft vom Rückstooss oder dur en Aadriib vo usse wie zum Bischbil en Elektromotor realisiert.

Die tüpische Mg-Kaliber gönge vo 5,56&nbsp;mm bis öbbe 15&nbsp;mm bzw. maximal bis 20&nbsp;mm. Maschinegweer, wo fest iibaut bzw. uf Lafette montiert si mit eme Kaliber vo 12 bis under 20&nbsp;mm wärde as schweeri Maschinegweer bezäichnet. Automatischi Schusswaffe mit eme Kaliber vo 20&nbsp;mm aa si Maschiinekanone und schiesse mäistens Granate anstatt vo Massivgschoss. Maschinegweer, wo mit Bistolemunizion schiesse, wärde as Maschinebistole bezäichnet und si im allgemäine chliiner as Maschinegweer.

## Litratuur
* F. W. A. Hobart: *Das Maschinengewehr. Die Geschichte einer vollautomatischen Waffe.* 3. Auflage. Motorbuch-Verlag, Stuttgart 1976, ISBN 3-87943-277-5.
* Daniel Musgrave: *Deutsche Maschinengewehre. Entwicklung, Technik, Typen.* Motorbuch-Verlag, Stuttgart 1995, ISBN 3-613-01653-2.
* Eugen A. Lisewski: *Deutsche Maschinengewehre im Einsatz. MG 01 bis MG 42.* Podzun-Pallas Verlag, Wölfersheim-Berstadt 1999, ISBN 3-7909-0681-6 (*Das Waffen-Arsenal* Bd. 180).
* Rolf Wirtgen: *Die Entwicklung des Maschinengewehrs. Vom Handrohr zum Universal-Maschinengewehr. Broschüre zur Sonderausstellung 2005 bei der Wehrtechnischen Studiensammlung*. Bundesamt für Wehrtechnik und Beschaffung, Koblänz 2005, ISBN 3-927038-66-0.
* Ilya Shaydurov: *Russische Schusswaffen - Typen.Technik.Daten.* Motorbuch Verlag, Stuttgart 2010, ISBN 978-3-613-03187-6.

## Weblingg

* http://www.waffenhq.de/specials/mg-liste.html Übersicht über alli MG bis 20&nbsp;mm
* http://science.howstuffworks.com/machine-gun.htm How Machine Guns Work (änglisch)
* Im James Puckle si Maschinegweer (änglisch)
Tank

**Tank** stoot für:

* e Bhälter zum flüssigi und gasförmigi Stoff z laagere oder dransbordiere
* *Tank*, en Actionkomödie mit em James Garner
* dr änglisch und uf Hoochdütsch weniger bruchti Begriff für Panzer
* e britischi New-Wave-of-British-Heavy-Metal-Band us London
* e Panzer-Simulazion-Arcade-Spiil 
* en alts indischs Gwicht für Perle, Gold und Silber

Persone:
* Azize Tank (* 1950), e dütschi Politikere, MdB
* Carsten Tank (1766–1832), e norwäägische Politiker und Undernäämer
* Carsten Tank-Nielsen (1877–1957), e norwäägische Marineoffizier, zletscht Konteradmiral
* David Tank (* 1953), en amerikanische Biofüsiker und Nöirofüsiolog
* Franz Tank (1890–1981), e Schwizer Füsiker
* Kurt Tank (1898–1983), e dütsche Flugzüügkonstruktöör
* Maksim Tank (1912–1995), e wissrussische Lüriker und Schriftsteller
* Stephan Tank (* 1961), e Wirtschaftswüsseschaftler
* *Tank Man*, en unbekannte Maa, wo uf em Tiananmen-Blatz vor d Panzer gstande isch zum sä aazhalte

Ort:
* e Distrikt in der North-West-Frontier-Province Khyber Pakhtunkhwa z Pakistan
* en Ort in der North-West-Frontier-Province z Pakistan
1901

|}
## Was isch bassiert?
* 1. Jänner: Dr Ernst Brenner wird Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 1. Jänner: Di bishär sälbschtändige Biet New South Wales, Victoria, Queensland, South Australia, [estern Australia un Tasmanie schließe si zum Bundesstaat Auschtralie *(Commonwealth of Australia)* zämme.
* 3. Jänner: Dr Johann Carl Weck grindet zäme mit em Georg van Eyck z Öflikche d „J. Weck u. Co“.
* 10. Jänner: China akzeptiert no dr Niderschlagig vum Boxerufstand di vu dr Großmächt Italie, Dütschland, Österriich-Ungarn, Frankriich, Grossbritannie, Russland, Japan und de USA diktierte Friidesbedingige.
* 25. Mai: Norwege fiert as erschts europäischs Land s allgmai Frauestimmrächt uf kommunaler Ebeni yy.
* 28. Juni: Mit dr Militärversicherig wird in dr Schwyz di erscht Sozialversicherig grindet.
* 1. Juli: Z Züri wird s Grand Café Odeon ufgmacht.
* 12. Augschte: Grindig vum FC Lozärn
* 19. Novämber: Dytschi Druppen unterdrucken in dr Kolony Kamerun bi Garua ne Ufstand vu dr Fulbe.
* 10. Dezämber: Am Dodesdag vum Alfred Nobel wäre zum erschte Mol d Nobelbryys vergee, dr Friidesnobelbryys z Oslo, di andere z Stockholm.
* D Cookinsle (syt 1888 britisch Schutzbiet) cheme zue Neiseeland.

## uf d Wält chuu
* 21. Jänner: Eduard Spörri, Schwyzer Bildhauer
* 20. Februar: Gerda Schlayer-von Puttkamer, dytschi Bolitikeri
* 25. Februar: Franz Kerber, dytsche Bolitiker
* 4. Merz: Alfred Stèèrn, Schwiizer Musiker und Komponischt
* 9. Merz: Fritz Gugelmeier,  dytsche Haimetdichter
* 26. Merz: Rudolf Bernhard, Schwyzer Schauspiiler
* 29. Merz: Fritz Pümpin, Schwyzer Moler
* 17. Mai: Werner Egk, dytsche Komponischt
* 23. Mai: Otto Reinacher, dytsche Fabrikant un Haimetdichter
* 14. Juni: Claus Reinbolt, elsässische Dichter un Dramatiker
* 24. Juli: Hermann Schneider, Schwyzer Schriftsteller
* 4. Augschte: Louis Armstrong, US-amerikanische Jazzmusiker
* 8. Septämber: Josef Eberle, dytsche Dichter (bekannt unter em Pseudonym *Sebastian Blau*)
* 20. Septämber: Leo Justinus Kauffmann, elsässische Komponischt, Dirigänt un Musikpedagog
* 26. Septämber: August Benz, dytsche Haimetdichter
* 29. Septämber: Enrico Fermi, italienisch-amerikanische Physiker
* 30. Oktober: Josef Brandel, dytsche Bolitiker
* 5. Dezämber: Walt Disney, US-amerikanische Filmproduzänt un Erfinder vu *Micky Mouse*
* 5. Dezämber: Werner Heisenberg, dytsche Physiker
* 27. Dezämber: Marlene Dietrich, dytschi Schauspiileri

## gstorbe
* 16. Jänner: Arnold Böcklin, Schwyzer Moler
* 22. Jänner: Victoria, Chenigi vu Großbritannen un Chaiseri vu Indie
* 27. Jänner: Giuseppe Verdi, italienische Komponischt
* 12. April: Emilie Kempin-Spyri, Schwyzer Jurischti
* 1. Juni: Hans Sandreuter, Schwyzer Künstler vom Symbolismus und vom Fin de siècle
* 5. Juni: Robert E. Burke, US-amerikanische Bolitiker
* 5. Juni: Jakob Hunziker, Schwyzer Lehrer, Dialäktolog und Volchskundler
* 7. Juli: Johanna Spyri, Schwyzer Schriftstelleri
* 18. Augschte: Otto Sutermeister, Schwyzer Pädagog un Märlisammler
* 3. Septämber: Friedrich Chrysander, dytsche Musikwisseschaftler

## Weblink
1902

|}
## Was isch bassiert?
* 1. Jänner: Dr Josef Zemp wird Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 1. Jänner: D Schwyzerische Bundesbahne wäre grindet.
* 24. Jänner: Z Frankrych wäre d Yysebahne verstaatligt.
* 16. Februar: In dr Nechi vu Bärn findet s erscht Skiränne in dr Schwyz statt. Gwinne duet dr Dytsch Heinrich von Dieskau.
* 6. Merz: Z Madrid wird dr Fueßballclub Real Madrid grindet.
* 31. Mai: Mit em Friidesverdrag vu Vereeniging hert dr Zweet Burechrieg z Sidafrika uf.
* 17. Juni: Z China wird di erscht chinesischsprochig Zytig *Ta Kung Pao*  大公報 / 大公报 (Pinyin *Dàgōng Bào*, alem. *Großi Allgmaini Zytig*) grindet.
* 19. Juli: Dr Bundesrot bschließt, dass in dr Schwyz di neie dytsche Rächtschrybregle ibernuu wäre.
* 24./25. Augschte: Aidgnessisch Schwing- un Älplerfescht z Sarne
* 26. Oktober: Nationalrots- un Ständerotswahle in dr Schwyz

## uf d Wält chuu
* 5. Jänner: Pierre Gauchat, Schwyzer Grafiker
* 31. Jänner: Willy Spühler, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 12. Februar: Jean Georges Baer, Schwyzer Naturforscher
* 13. Februar: Max Rieple, dytsche Schriftsteller
* 25. Februar: Karl Friedrich Müller, dytsche Sprochwisseschaftler
* 10. Merz: Fritz Wolfsberger, dytsche Haimetdichter
* 25. April: Jo Mihaly, düütschi Tänzerin und Dichterin
* 3. Mai: Alfred Kastler, französische Füüsiker und Nobelbriisdreeger
* 22. Mai: Mathilde Flury-Lieb, dytschi Haimetdichteri
* 2. Juni: Giuseppe Lepori, Schwyzer Bolitker un Bundesrot
* 19. Juni: Robert Stäger, Schwyzer Dialäktdichter
* 1. Juli: William Wyler, elsässisch-amerikanische Filmregisseur un -produzänt
* 2. Augschte: Paul Dirac, britische Physiker
* 11. Augschte: Werner Morf, Schwyzer Zaichner un Mundartdichter
* 23. Augschte: Robert Minder, Germanischt us m Elsass
* 3. Septämber: Paul Wehrli, Schwyzer Mundartschriftsteller
* 16. Septämber: Jean Bourgknecht, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 1. Novämber: Adolf Hermann Ribi, Schwyzer Sproochwüsseschaftler und Redakter
* 2. Novämber: Friedrich Alois Hugenschmidt, dytsche Mundartautor
* 11. Novämber: Fritz Maurer, Schwyzer Unternämmer un Bolitiker
* 19. Novämber: Erika Buchmann, dytschi Bolitikeri
* 28. Dezämber: Oskar Kohler, dytsche Lehrer un Haimetautor

## gstorbe
* 8. Februar: Christopher C. Upson, US-amerikanische Bolitiker
* 4. Juli: Vivekananda, indische Mench un Glehrte
* 29. Augschte: Reese C. De Graffenreid, US-amerikanische Bolitiker
* 29. Septämber: Émile Zola, e franzöösische Schriftsteller und Schurnalist
* 22. Oktober: Walter Hauser, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 25. Novämber: Thomas P. Ochiltree, US-amerikanische Bolitiker

## Weblink
Sprengstoff

E **Sprängstoff** oder au **Explosivmiddel** isch e chemischi Verbindig oder e Mischig vo chemische Verbindige, wo under bestimmte Bedingigen seer schnäll reagiere und drbii e relativ groossi Energiimängi in dr Form von ere Druckwälle (vilmol mit Hitzentwicklig) freisetze (Detonazioon). D Gschwindigkäit, wo sich d Reakzion mit ere innerhalb vom Sprängstoff usbräitet, isch hööcher as die innerstoffligi Schallgschwindikäit.

D Sprängstoff ghööre zämmen mit de *[[Initialsprengstoffe|Inizialsprängstoff]]*, *Driib- und Schiessstoff* (Schwarzbulver und Schiessbulver oder Driibladigsbulver), *[[Zündmittel|Zündmiddel]]* und *[[Pyrotechnische Erzeugnisse|pürotechnische Brodukt]]* zu de *explosionsgföörlige Stoff* (Explosivstoff

## Gschicht
S Schwarzbulver isch vom Middelalter aa, wo s erfunde worde isch, bis zur Entwigglig vo de erste modärne Sprängstoff in dr Middi vom 19. Joorhundert dr äinzig milidäärisch und zivili Explosivstoff und s äinzige Driibmiddel für Artillerii- und Handfüürwaffe gsi. Denn häi s brisanteri Sprängstoff - wie s Nitroglyzerin, s Dynamit, wo uf em Nitroglyzerin basiert, d Nitrozellulose (Schiessbauelle), Nitroaromat, Nitramin usw. witgehend as Explosivstoff und Driibmiddel verdrängt.

## Weblingg

* Lexikon der deutschen Explosivmischungen
* Beschreibung von Waffensystemen – engl.
* Über die Leichtigkeit, Spreng- und Kampfstoffe herzustellen
* Chemie im Alltag: Neue Nachweisverfahren für Sprengstoffe.
1899

|}
## Was isch bassiert?
* 1. Jänner: Dr Eduard Müller wird Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 17. Merz: Dr Aschtronom William Henry Pickering entdeckt d Phoebe, dr nynt Mond vum Planet Saturn.
* 3. Mai: Z Basel wird s Dänkmool füre Hebel ygweiht.
* 29. Juli: Uf dr erschte Haager Frideskonferänz wären Abchuu un Erklerige zum Chriegsvelkerrächt un zue dr fridlige Lesig vu internationale Strytfäll unterzaichnet.
* 9. Septämber: Dr Alfred Dreyfus wird no dr Ufhebig vum erschte Urdail dur dr franzesisch Kassationsgrichtshof nomol schuldig gsproche wäge Spionage, wäge mildernder Umständ wird er zue 10 Johr Freihaitsstrof verurdailt un vum Staatsbresidänt Émile Loubet begnadigt.
* 21. Septämber: Grindig vu dr Stuttgarter Kickers
* 2. Oktober: Dr Zweet Burechrieg fangt aa.
* 26. Oktober: Im Chunschttheater z Moskau wird s Drama *Onkel Wanja* vum Anton Tschechow urufgfiert.
* 29. Oktober: Nationalrots- un Ständerotswahle in dr Schwyz
* 4. Novämber: Em Sigmund Freud syy frie Hauptwärch *Die Traumdeutung* erschynt – vum Autor uf s Johr 1900 vordatiert.
* 29. Novämber: Dr FC Barcelona wird vum Schwyzer Hans Gamper grindet.

## uf d Wält chuu
* 12. Jänner: Paul Hermann Müller, Schwyzer Chemiker
* 15. Februar: Ida Ospelt-Amann, Liechtesteiner Mundartdichterin
* 26. Februar: Max Petitpierre, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 10. April: Friedrich Traugott Wahlen, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 16. April: Hildegard Stern, dytschi Lehreri un Schriftstelleri
* 21. April: Richard Gäng, dytsche Dialäktdichter
* 28. April: Walter Clauss, Schwyzer Germanischt un Lehrer
* 29. April: Duke Ellington, amerikanische Dschääsmuusiker
* 4. Juni: Elsa Muschg, Schwyzer Jugendbuechautori
* 22. Juni: Hedwig Jochmus, dytschi Bolitikeri
* 23. Juli: Gustav Heinemann, dytsche Bolitiker un Bundesbresidänt
* 3. Augschte: Hanny Christen, Schwyzer Volkskundleri
* 13. Augschte: Alfred Hitchcock, britische Filmregisseur
* 24. Augschte: Jorge Luis Borges, spanische Schriftsteller
* 28. Augschte: Chang Myon, sidkoreanische Boliktiker
* 9. Septämber: Brassaï, ungarisch-franzesische Fotograf
* 31. Oktober: Nold Halder, Schwyzer Lehrer un Archivar
* 13. Novämber: Huang Xianfan, chinesische Hischtoriker
* 22. Novämber: Émile Storck, elsässische Dichter

## gstorbe
* 29. Jänner: Alfred Sisley, franzesische Moler
* 4. Februar: Max Leu, Schwiizer Bildhauer
* 24. Februar: Emil Welti, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 3. Merz: John W. Cranford, US-amerikanische Bolitiker
* 16. Merz: Asa H. Willie, US-amerikanische Bolitiker
* 20. April: Charles Friedel, e französische Chemiker
* 14. Mai: Volney Howard, US-amerikanische Bolitiker
* 1. Juni: Klaus Groth, plattdüütsche Mundartschriftsteller
* 10. Juli: Caspar Brennwald, Schwyzer Chaufmann un Unternämmer
* 13. Juni: Édouard Roederer, elsässische Stadtböuinschpäkter
* 25. Juli: Niklaus Riggenbach, Schwyzer Yysebahnpionier
* 27. Novämber: Constant Fornerod, Schwyzer Bolitker un Bundesrot
* 15. Dezämber: Numa Droz, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 21. Septämber: Vergil, remische Dichter

## Weblink
1897

|}
## Was isch bassiert?
* 1. Jänner: Dr Adolf Deucher wird zum zwaite Mol Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 14. Jänner: Dr Schwyzer Matthias Zurbriggen bstygt as Erschte dr 6.962&nbsp;m hoch Aconcagua in dr argentinische Ande, dr hegscht Bärg vu Amerika.
* 28. Jänner: Dr Rudolf Diesel setzt z Augschburg mit Erfolg dr vu ihm erfundene Motor in Gang. Am 17. Februar nimmt d TU Minche dr 10 PS stark Motor ab.
* 28. Februar: Uf Madagaskar wird di letschte Chenigi Ranavalona III. vum franzesische General Joseph Gallieni abgsetzt un ins Exil verbannt.
* 12. April: In dr Schwyz wird d Goldminze *[[Goldvreneli|Vreneli]]* in Umlauf brocht. D Minze wird aafangs stark kritisiert, entwicklet sich aber zue dr bekannteschte Goldminze vu dr Schwyz.
* 26. bis 31. Augschte: Dr Theodor Herzl organisiert z Basel dr erscht Zionistisch Wältkongress, wu d Errichtig vun eme jidische Staat z Palästina forderet.
* 26. Septämber/3. Oktober: Aidgnessisch Schwing- un Älplerfescht z Biu

## uf d Wält chuu
* 3. Jänner: Friedrich Roth, dytsche Schriftsteller
* 3. Februar: Anny Engelmann, tschechoslowakischi Grafikerin
* 4. Februar: Ludwig Erhard, dytsche Bolitiker
* 17. Februar: Emil Johannes Preusch, dytsche Lehrer un Haimetdichter
* 13. Merz: Josef Anton Bueb, dytsche Kommunalbolitiker un Haimetdichter
* 13. Merz: Jeghische Tscharenz, armenische Dichter
* 20. Merz: Elisabeth Haich, ungarischi Chinschtleri
* 17. April: Thornton Wilder, amerikanische Schriftsteller
* 21. Mai: Markus Feldmann, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 26. Mai: Albert Streich, Schwyzer Mundartschriftsteller
* 4. Juli: Tresl Gruber, ladynischi Künschtlerin und Autoorin
* 10. Juli: Basile Luyet, Schwyzer Prieschter und Forscher
* 2. Augschte: Max Weber, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 26. Augschte: Yun Bo-seon, sidkoreanische Bolitiker
* 4. Septämber: Marta Giesemann, dytschi Bolitikeri
* 26. Septämber: Paul VI., Papscht
* 1. Oktober: Heinrich Gretler, Schwyzer Schauspiiler
* 25. Oktober: Walter Füsslin, dytsche Psychiater un Dialäktdichter
* 2. Dezämber: Friedrich Doldinger, dytsche Anthroposoph un Bfaarer vu dr Chrischtegmainschaft

## gstorbe
* 3. April: Johannes Brahms, dytsche Komponischt
* 29. Mai: Julius Sachs, dytsche Botaniker
* 21. Juli: Amand Goegg, badische Freihaitskämpfer
* 8. Augschte: Jacob Burckhardt, Schwyzer Chunschthischtoriker
* 13. Septämber: Johann Georg Längin, dytsche Bfarrer un Schriftsteller

## Weblink
Accelerando

**Accelerando** un **Stringendo** sin musikalischi Vordraagsbezeichnigè, welli è suksessivi Beschlünigung vom Tempo vorschrybd. Diè gegèdeiligi Vordraagsaawysig lutet Ritardando.

## Accelerando
**Accelerando** (italiènisch für *brèssyrè*, Abk.: *accel.*) wörd hauptsächlich vowèndet, woby d Längi vom Accelerando mit èrè gschricheltè Linniè odder dè Zuèsätz *poco a poco* (è bitzele brèssyrè) odder *molto* (vill bressyrè) zimli bräzys feschtglait wörd.

## Stringendo
**Stringendo** (italienisch für *zämmedrängend*, Abk.: *string.*) isch èn genèrellèrè Uusdrugg wiè *Accelerando*, zmòl d Gültigkeit öfter nit gnau feschtglait isch. D Aawysig Stringendo würd vo dè Komponischtè dütlich wènniger bruucht wiè s Accelerando.

## Luèg au
* Agogik
* Lischtè vo dè musikalischè Vordraagsbezeichnigè
Felix Hoffmann

**Felix Hoffmann** isch dr Name vu däne Lyt:
* Felix Hoffmann (1868–1946), dytsche Chemiker un Apedeker
* Felix Hoffmann (1911–1975), Schwyzer Grafiker un Chinschtler
* Felix Hoffmann (1896–1968), dytsche Haimetforscher
* Felix Hoffmann (* 1981), dytsche Badmintonspiiler
1895

|}
## Was isch bassiert?
* 1. Jänner: Dr Josef Zemp wird Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 5. Jänner: Z Frankrych wird dr Offizier Alfred Dreyfus, wo vun eme Chriegsgricht wäge Landesverrot verurdailt wore isch, vor syre Deportation militerisch degradiert.
* 1. Mai: S Chanderli wird ereffnet.
* 3. Juli: Z Lieschtel wird dr Fussballclub Liestal grindet.
* 18. Augschte: Aidgnessisch Schwing- un Älplerfescht z Biu
* 8. Novämber: Dr Wilhelm Conrad Röntgen entdeckt d Röntgenstrahle.
* 27. Novämber: Dr Alfred Nobel verfiegt in sym Teschtamänt d Yyrichtig vun eme Bryys fir d Kategorie Physik, Chemy, Physiology oder Medizin un Literatur. Derzue soll alljohr eber uuszaichnet wäre, wu si bsundersch fir d Verbriederig vu dr Velker, d Abschaffig oder Reduzierig vu Armeene un dr Friiden yygsetzt het.
* Di erschte Filmvorfierige finde statt: am 22. Merz z Paris vor eme gschlossene Publikum, am 1. Novämber z Berlin di erscht effetli Vorfierig.
* Seegfrörni: Dr Zürisee isch komplett zuegfrore.

## uf d Wält chuu
* 12. Jänner: Rudolf Schneider, dytsche Chaufmann un Dirigänt
* 6. Februar: Franz Radziwill, dytsche Moler
* 13. Februar: Balthasar Zimmermann, Schwyzer Aviatikpionier
* 14. Februar: Max Horkheimer, e dütsche Sozialfilosoof
* 28. Februar: Paul Schmid, dytsche Lyriker un Autor
* 30. Merz: Josef Bürckel, nationalsozialistische Bolitiker
* 13. Mai: Traugott Meyer, Schwyzer Mundartdichter
* 24. Mai: Marcel Janco, rumänisch-jidische Moler
* 28. Juli: Friedrich Gysling, Schwyzer Sprochwisseschaftler un Walserforscher
* 23. Septämber: Emil Landolt, Schwyzer Bolitiker
* 25. Oktober: Levi Eschkol, en israelische Politiker
* 25. Novämber: Ludvík Svoboda, tschechoslowakische General un Bolitiker
* 8. Dezämber: Albert Adolf Zehntner, Schwyzer Moler
* 14. Dezämber: Paul Éluard, franzesische Dichter

## gstorbe
* 2. Jänner: Auguste Lustig, elsässische Dichter
* 2. Merz: Berthe Morisot, franzesischi Moleri
* 6. Merz: Francesco Filippini, italienische Moler
* 11. Juni: Daniel Kirkwood, US-amerikanische Aschtronom
* 18. Juli: Karl Schenk, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 19. Augschte: Ludwig Tobler, Schwyzer Sprochwisseschaftler
* 22. Augschte: Wilhelm Senn, Schwyzer Lehrer und Dichter
* 21. Septämber: Charles Stewart, US-amerikanische Bolitiker
* 28. Septämber: Louis Pasteur, franzesische Chemiker un Mikrobiolog
* 7. Oktober: Ludwig Theodor Knauß, schwebische Lehrer un Autor
* 23. Dezämber: John R. Hind, britische Aschtronom

## Weblink
Schwarzpulver

**Schwarzbulver** isch dr ersti Explosivstoff gsi, wo as *[[Schießpulver|Schiessbulver]]* für Driiblaadige vo Schusswaffe verwändet worde isch. As **Sprängbulver** isch s e Sprängmiddel. Hüte wird s as **Chorn-** und **Määlbulver** hauptsächlig in dr Pyrotechnik und bsundrigs für Füürwärk verwändet.

## Zämmesetzig
Schwarzbulver isch e *[[pyrotechnischer Satz|pürotechnischi Mischig]]*, wo us Kaliumnitrat (Kalisalpeter), Holzchoole, wo früener vor allem us em Holz vom Fuulbaum gmacht worde isch, und Schwääfel bestoot. Die durchschnittligi Zämmesetzig isch 75 % Salpeter (Kaliumnitrat), 10 % Schwääfel und 15 % Holzchoole, aber je noch däm für was es brucht wird, cha d Zämmesetzig e chli andersch si.

Dr Salpeter liiferet dr Suurstoff, s Choolebulver isch dr Brennstoff und dr Schwääfel isch Brennstoff und Sensibilisierer, für dass d Schwarzbulvermischig sofort foot afo brenne,  au wenn nume en äinzige Funke uf sä fallt.

## Härstellig
D Bestanddäil wärde meereri Stunde lang in ere Bulvermüüli fiin vermaalt und gliichmäässig vermischt. Denn wird s Gmisch füecht gmacht und in d Form vom ene *Chueche* brässt. Mä loot en lo dröchne, duet en no äinisch vermaale und bewaart s Bulver denn as *Chörner* oder as *Määlbulver* uf. Je noch dr Gröössi vo de Chörner verbrennt s Bulver underschiidlig schnäll.

## Die chemischi Reakzion bim Verbrenne
Veräifacht bassiert daas:
:\mathrm{16 \, C + 4 \, S + 10 \, KNO_3 \rightarrow 15 \, CO + K_2CO_3 + 4 \, K_2SO_3 + 5 \, N_2} 

Bim Verbrenne vo Schwarzbulver entstöön also Choolemonoxid, Kaliumcarbonat, Kaliumsulfit und Stickstoff. Was mit de Wasserräst im Bulver bassiert, wird in dere Formle nid berücksichdiget.

## Litratuur
* 
* 
* 
* 
* Fritz Seel: *Geschichte und Chemie des Schwarzpulvers. Le charbon fait la poudre* in Chemie in unserer Zeit 22 (1988), 9–16. 

## Weblingg
* 
* 
* 
* 
* 
* Eric Hansen: ''Castles of the Fields.'' auf saudiaramcoworld (änglisch)

## Fuessnoote
1894

|}
## Was isch bassiert?
* 1. Jänner: Dr Emil Frey wird Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 20. Juni: Z Hongkong entdeckt dr Arzt un Bakteriolog Alexandre Yersin dr Erreger vu dr Pescht, e Bakterium, wu speter ihm zue Ehre dr Name *Yersinia pestis* iberchunnt.
* 23. Juni: Uf Initiative vum Pierre de Coubertin wird z Paris s International Olympisch Kommittee grindet.
* 15. Oktober: Dr franzesisch Artilleriehauptmann Alfred Dreyfus wird wäge Spionage verhaftet. Am 22. Dezämber verurdailt e Militergricht dr Dreyfus zuen ere läbeslange Verbannig uf d Deifelsinsle. Des antisemitisch Urdail lest vier Johr speter d Dreyfus-Affäre uus.
* 15. Dezämber: Dr erscht Abschnitt vu dr Chaiserstuelbahn wird ufgmacht. 
* 22. Dezämber: Mit em Orcheschterstuck *Prélude à l’après-midi d’un faune* vum Claude Debussy wird z Paris s erscht wichtig Wärch vum musikalischen Impressionismus urufgfiert.

## uf d Wält chuu
* 3. Jänner: Anette Langendorf, dytschi Bolitikeri
* 27. Februar; Traugott Vogel, Schwyzer Schriftsteller
* 8. Merz: Margarete Ruckmich, dytschi Chrankebflägeri un Begrinderi vum Fraueberuef in dr Seelsorg
* 9. Merz: Frank Arnau, schwyzerisch-dytsche Schriftsteller
* 15. April: Bessie Smith, amerikanischi Bluessängere
* 15. April: Nikita Sergejewitsch Chruschtschow, e sowjetische Politiker und Regierigsschef
* 7. Septämber: Gala Éluard Dalí, russisch-spanischi Chinschtlermuse
* 14. Oktober: Heinrich Lübke, dytsche Bolitiker un Bundesbresidänt
* 25. Novämber: Alexander Zschokke, Schwyzer Bildhauer
* 31. Dezämber: Ernst Niefenthaler, dytsche Buur un Dialäktdichter

## gstorbe
* 6. Mai: Arnold Bürkli, Schwyzer Ingeniöör
* 16. Juni: Heinrich Handschin, Schwyzer Unternämmer
* 8. Septämber: Hermann von Helmholtz, dütsche Füsioloog und Füsiker

## Weblink
1893

|}
## Was isch bassiert?
* 1. Jänner: Dr Karl Schenk wird zum sechste Mol Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 6. Augschte: Dr Kanal vu Korinth wird fir dr Schiffsverchehr ufgmacht.
* 20. Augschte: In dr Schwyz wird e Volksinitiative fir d Abschaffig vum Schächten aagnuu.
* 9. Septämber: Dr *[[VfB Stuttgart|Stuttgarter FV 93]]* wird grindet.
* 19. Septämber: Z Neiseeland chemme d Fraue s aktiv Wahlrächt iber.
* 29. Oktober: Nationalrots- un Ständerotswahle in dr Schwyz
* 15. Novämber: Dr Fueßballverain FC Basel wird grindet.
* Dr Edvard Munch molt di erscht Version vu sym Gmälde *Dr Schrei*.
* Winnetou I bis III vum Karl May erschyne.
* Mit dr Eroberig vu Timbuktu dur d Franzose goht s Mali-Rych unter.

## uf d Wält chuu
* 3. Jänner: Frida Hilty-Gröbly, Schwyzer Mundartschriftstellere
* 12. Jänner: Hermann Göring, dytsche NS-Bolitiker
* 21. Jänner: Wilhelm Zentner, dytsche Germanischt und Musigwüsseschaftler
* 10. Merz: Emil Müller, Schwyzer Architäkt un Bolitiker
* 19. Merz: Albert Meyer, Schwyzer Lehrer und Übersetzer
* 3. April: Oscar Frey, Schwyzer Offizier
* 20. April: Joan Miró, katalanische Moler un Bildhauer
* 17. Augschte: Mae West, US-amerikanischi Schauspiileri
* 28. Septämber: Maurice Bazin, franzesische Bolitiker
* 23. Novämber: Hans Kohler, dytsche Bolitiker
* 10. Dezämber: Hans Schmidt, Schwyzer Architäkt
* 23. Dezämber: Hugo Marti, Schwiizer Germanischt, Schriftsteller und Journalischt
* 26. Dezämber: Mao Zedong, chinesische Bolitiker

;Datum nid bekant:
* Hans Guggebüel, Schwyzer Mundartschriftsteller (1893 oder 1892)
* Emilie Kuster-Weder, Schwyzer Mundartdichterin

## gstorbe
* 20. Mai: Henriette Obermüller, badischi Revolutionäri un Frauerächtleri
* 11. Juli: Alexander Gregg, US-amerikanische Bischof
* 19. Juli: John Hancock, US-amerikanische Bolitiker
* 6. Augschte: Jean-Jacques Challet-Venel, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 14. Septämber: Antoine Louis John Ruchonnet, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 6. Novämber: Pjotr Iljitsch Tschaikowski, russische Komponischt

## Weblink
1896

|}
## Was isch bassiert?
* 1. Jänner: Dr Adrien Lachenal wird Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 5. April bis 15. April: Z Athen finde di Erschten Olympische Spiil vu dr Neizyt statt.
* 1. Mai bis 15. Oktober: 2. Schwyzer Landesuusstellig z Gämf
* 1. Juli: Dr FC Winterthur wird grindet.
* 1. Augschte: Mit dr Fusion vum FC Turicum mit em FC Exelsior wird dr FC Züri grindet.
* 6. Augschte: S franzesisch Protektorat Madagaskar wird zur Kolony umgwandlet.
* 18. Augschte: S dytsch Burgerli Gsetzbuech BGB wird verchindet. S dritt am 1. Jänner 1900 in Chraft un isch in vylfach umgschaffter Form bis hite giltig.
* 25. Oktober: Nationalrots- un Ständerotswahle in dr Schwyz
* 26. Oktober: Im Verdrag vr Addis Abeba mueß Italie syni Kolonialdraim z Ethiopien ufgee.

## uf d Wält chuu
* 1. Jänner: Hermann Schilli, dytsche Zimmermann un Buurehuusforscher
* 4. Jänner: André Masson, franzesische Moler
* 6. Jänner: Ferdinand Gehr, Schwyzer Moler
* 17. Jänner: Eva Christa, dytschi Schauspileri un Regisseuri
* 22. Jänner: Max Barth, dytsche Journalischt un Autor
* 7. Februar: Thomas Holenstein, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 19. Februar: André Breton, franzesische Dichter
* 25. Februar: Hans Stocker, Schwyzer Moler
* 29. Februar: Rudolf Olaf Tönjachen, Schwyzer Lehrer, Hischtoriker und Autor
* 20. Merz: Gilberte Montavon, «Gilberte de Courgenay», Schwyzer Servierdochter
* 16. April: Tristan Tzara, rumänische Schriftsteller
* 1. Mai: Heinrich Danioth, Schwyzer Moler un Dichter
* 16. Mai: Hermann Landerer, dytsche Haimetdichter
* 16. Juni: Josef Albicker, dytsche Haimetdichter
* 17. Juni: Joseph Yerly, Schwyzer Mundartdichter
* 21. Juni: Adolf Guggenbühl, Schwyzer Schriftsteller und Publizischt
* 30. Juli: Rudolf Schoch, Schwyzer Musikpädagog
* 6. Augschte: Clark W. Thompson, US-amerikanische Bolitiker
* 30. Augschte: Willy Reichert, dytsche Komiker un Schauspiler
* 4. Septämber: Rodolphe Rubattel, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 30. Oktober: Marc Margotin, franzesische Architäkt
* 23. Novämber: Klement Gottwald, tschechoslowakische Bolitiker
* 4. Dezämber: Heo Jeong, sidkoreanische Bolitiker
* 7. Dezämber: Richard Nutzinger, dytsche Bfaarer un Mundartdichter

;Datum nit bekannt
* Joan Alavedra i Segurañas, katalanische Schriftsteller

## gstorbe
* 27. Jänner: Simeon Bavier, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot
* 10. Februar: William H. Crain, US-amerikanische Bolitiker
* 17. Mai: Elias Landolt, Schwyzer Forschtwisseschaftler
* 3. Augschte: Friedrich Staub, Schwyzer Dialäktforscher
* 11. Oktober: Anton Bruckner, eschtrychische Komponischt
* 10. Dezämber: Alfred Nobel, schwedische Chemiker un Erfinder, Stifter vum Nobelbryys

## Weblink
Schießpulver

**Schiessbulver** isch e Sammelbegriff für Driibmiddel vo Füürwaffe, wo wemm mä sä e chli änderet au as Driibsätz für Raggeete chönne iigsetzt wärde. 

## Allgemäins
S Schwarzbulver isch s eltiste bekannte Driibmiddel für Füürwaffe und Feststoffrageete und wird au hüte no verwändet. S Nitrozellulosebulver, wo im Gegesatz zum Schwarzbulver us sogenannte rauchschwache Zellulosenitratbulver bestoot, isch hüte wit verbräitet. Zämme mit de Inizialsprängstoff, Sprängstoff, Zündmiddel und pürotechnische Setz ghööre d Schiessbulverarte zu de Explosivstoff.

## Litratuur
* Rainer Leng (Hrsg.): *Anleitung Schießpulver zu bereiten, Büchsen zu laden und zu beschießen – eine kriegstechnische Bilderhandschrift* (= Imagines medii aevi, Band 5). Reichert, Wiesbade 2000, ISBN 3-89500-161-9.
1890

|}
## Was isch bassiert?
* 1. Jänner: Dr Antoine Louis John Ruchonnet wird Bundespresidänt vu dr Schwyz.
* 18. Merz: Dr Rychschanzler Otto von Bismarck git bim Chaiser Wilhelm II. sy Ruckdrittsgsuech yy. Zwee Däg speter wird er offiziäll entloo, sy Noofolger wird dr Leo von Caprivi.
* 20. März: Reichskanzler Otto von Bismarck wird von Kaiser Wilhelm II. entlassen, sein Nachfolger wird dr Leo von Caprivi.
* 31. Mai: Mit em Ufsetze vu dr Chryzblueme wird s Ulmer Minschter volländet.
* 26. Juni: Z Basel wäre di Schwyzerische Sozialdemokrate Basel grindet.
* 1. Juli: Helgoland-Sansibar-Vertrag: S Dytsch Rych chunnt d Insle Helgoland vu Großbritannien iber. Im Uusdusch doderfir erkännt s Dytschland di änglischen Aanprich uf Sansibar aa. Am 9. Augschte wird Helgoland in di dytsch Verwaltig ibergee.
* 26. Oktober: Nationalrots- un Ständerotswahle in dr Schwyz
* 23. Novämber: Wel noch em Dod vum Chenig Wilhelm III. däm syy Dochter Wilhelmina uf dr niderländische Thron chunnt, erlischt d Personalunion mit Luxemburg, wel dert e rain männligi Thronfolg vorgsääne isch. Luxemburg wird e souverän Großherzogtum unter em Adolf I. us em Huus Nassau.
* 29. Dezämber: Bi Wounded Knee im Bundesstaat South Dakota massakriere US-amerikanischi Druppe iber 350 Indianer vum Stamm vu dr Lakota.

## uf d Wält chuu
* 15. Februar: Emil Balmer, Schwyzer Mundartautor und Volchskundler
* 15. Merz: Gertrud Kurz, Grinderi un Laiteri vun eme Schwyzer Flichtlingshilfswäärch
* 6. Mai: Friedrich Oehlkers, dytsche Botaniker
* 19. Mai: Hồ Chí Minh, vietnamesische Revoluzionär un Bolitiker
* 27. Mai: Konstantin Iwanow, tschuwaschische Dichter
* 27. Augschte: Man Ray, US-amerikanische Moler un Fotograf
* 10. Septämber: Elsa Schiaparelli, italienisch-franzesischi Modedesigneri
* 15. Septämber: Konrad Bänninger, Schwiizer Dichter
* 2. Oktober: Groucho Marx, US-amerikanische Schauspiiler
* 29. Oktober: Claire Goll, dytsche-franzesischi Schriftstelleri
* 4. Novämber: Alfred Fankhauser, Schwyzer Schriftsteller
* 22. Novämber: Charles de Gaulle, franzesische General un Bolitiker
* 11. Dezämber: Mark Tobey, US-amerikanische Moler

## gstorbe
* 12. Jänner: Giovanni Giordani, italienische Dokter un Sprochforscher
* 28. Mai: Victor Ernst Nessler, elsässische Komponischt
* 15. Juli: Gottfried Keller, Schwyzer Schriftsteller
* 18. Juli: Christian Heinrich Friedrich Peters, dytsch-amerikanische Aschtronom
* 29. Juli: Vincent van Gogh, niderländische Moler
* 19. Augschte: Martin Birmann, Schwyzer Bfaarer un Armeninschpäkteur
* 1. Septämber: Eduard Degener, dytsch-amerikanische Bolitiker
* 3. Novämber: Ulrich Ochsenbein, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot

## Weblink