Ronco sopra Ascona

**Ronco sopra Ascona**, lombardisch *Rónch* [], isch e Gmäind im Schwyzer Kanton Tessin. Si ghöört zum Chräis (circolo) Isole im Bezirk Locarno.

## Geografy

Ronco sopra Ascona lyt zwüschet Ascona un Brissago uf ere Felseterrasse über em Langesee. Zur Gmäind ghööred under anderem d Frakzioone Fontana Martina, Gruppaldo un Porto Ronco. Naachbergmäinde sind Ascona und Brissago und über de See au Gambarogno und di italienisch Gmäind Maccagno con Pino e Veddasca (mit irer Fraktion Pino sulla Sponda del Lago Maggiore).

## Gschicht
Ronco sopra Ascona isch zum eerschte Maal ane 1264 as *Roncha* gnännt woorde, 1498 dänn as *Ronca de Scona*. De Name *Ronco* bidüütet «frisch grodts Land, wo mer uurbar macht; Räbbäärg».

Z Ronco isch de Maaler Antonio Ciseri (1821–1891) uf d Wält choo, wo dänn z Floränz Kariääre gmachet hät, aber au s Altaarbild i de Chile vo Ronco gmaalet hät. Hauptsächli i der eerschte Helfti und de Mitti vom 20. Jarhundert händ i de schöön glägene Gmäind sälber vil Künschtler und anderi Kulturlüüt gläbt, drunder de Richard Seewald (1889–1976, spööter Profässer a de Münchner Akademy), de Manfred Henninger (1894–1986, spööter Abtäiligsläiter und Räkter a de Stuegerter Akademy), der Erich Maria Remarque (1898–1970, Autor vo «Im Westen nichts Neues») und syni Frau, d Paulette Goddard (1910–1990, under anderem i Film zäme mit em Charlie Chaplin und em Gary Cooper), und hütt d Eveline Hasler (* 1933, Autoori vo de «Wachsflügelfrau»). De Wyler *Fontana Martina* isch vom Bäärner Buechtrucker Hans Jordan 1923 gchaufft und wider uufpoue woorde und hät dän e gwüssi Zyt as Künschtlerkolony funkzioniert, wo underem anderem de Heinrich Vogeler (1872–1942, vorane z Worpswede und nachanen i de Sowjetunion), de Clément Moreau (1903–1988) und de Paul Klee (1879–1940) gwürkt händ. Au Uusstyger im Umfäld vom Monte Verità händ im früene 20. Jarhundert i alte, uufggääne Hüüser zwüsched Ascona und Ronco gwont.

## Verwaltig
De Gmäindsbresidänt (Sindaco) vu Ronco sopra Ascona isch de Paolo Senn.

## Ywonerzaale
Quäle: Bundesamt für Statistik

## Dialäkt
De Dialäkt vo Ronco sopra Ascona ghöört zum *Tesines,* ere Mundartgruppe vom Weschtlombardisch.

## Böuwärch
S Doorff hät en mittelalterliche Chäärne, wo spööter i de Barockzyt erwyteret und umpoue woorden isch. Us em Spaatmittelalter sind die schmaale, hööche Hüüser mit groosse, schwääre Stäi um d Türen und d Fäischter; und us em Barock sind d Hüüser mit Loggie i den obere Stockwäärch und däne chlyne Balköndli mit fyne Gländer. Tipisch isch au, das d Gassen a männgem Oort under eme Huus oder Huustäil duregönd – dänen Underfüerige säit mer im Tialäkt *barchétt*.

Daa e paar bsunderi Exämpel vo Hüüser:
* d Pfarchile *S. Martino* (1498 s eerscht Maal gnännt)
* d Kapäll *SS. Annunziata*
* zwäi Privaathüüser händ Sääl mit Maalereie us em 19. Jarhundert: d *Casa Ciseri* (17. Jh., umpouen öppe 1830) und d *Ca’ di Pitúr*

## Literatur
*  (truckti Version: Band 10, S.&nbsp;437).
* Cornelia Ammann: *Ronco com’era – wie es war.* C. M. Schwarz, Ronco s/Ascona 2011.
* Cornelia Schwarz-Ammann, i Zämenaarbet mit em Stefano Vassere, em Ermanno Barioni und em Tarcisio Pellanda: *Repertorio toponomastico ticinese. I nomi di luogo dei comune del Cantone Ticino: Ronco sopra Ascona.* Ug. vom Staatsarchiv vom Kanton Tessin. Bellinzona 2007 (zwäispraachig italienisch und tüütsch).
* Niklaus Starck: *Circolo Verbano. Die Maler von Ronco sopra Ascona.* Porzio Verlag, Ascona 2015.

## Weblink

* http://www.ronco-s-ascona.ch

## Fueßnote