open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gemeinden des Kantons Luzern

Em Kanton Lozärn gits em Momänt 83 politische Gmeinde. (Stand: 1. Januar 2013). Me seit dene Ywohnergmeinde. Si sind bis Endi 2012 uf föif Ämter verteilt gsii. Sed em 1. Januar 2013 isch de Kanton Lozärn i sächs Wahlchreis iiteilt.

## Gmeinde vom Kanton Lozärn
Di ehemolige Hauptort vo de föif Ämter sind fett useghobe.

### A





### B





### D





### E





### F





### G





### H





### I





### K





### L





### M





### N





### O





### P





### R





### S





### T





### U





### V





### W





### Z





## Änderige im Gmeindsbestand sed 2000
Im Kanton Luzern hets of de 1. Septämber 2004 folgendi Änderig gäh:
* D Gmeinde Beromünster ond Schwarzenbach hend sech zur Gmeind Beromünster zämegschlosse.

Uf de 1. Jäner 2005 hets folgendi Änderige gäh:
* D Gmeinde Herlisberg ond Römerswil hend sech zor Gmeind Römerswil zämegschlosse.
* D Gmeinde Kulmerau, Triengen ond Wilihof hend sech zor Gmeind Triengen zämegschlosse.

Uf de 1. Jäner 2006 hets folgendi Änderige gäh:
* D Gmeinde Buchs LU, Dagmersellen ond Uffikon hend sech zor Gmeind Dagmersellen zämegschlosse.
* D Gmeinde Ettiswil ond Kottwil hend sech zor Gmeind Ettiswil zämegschlosse. 
* D Gmeinde Langnau bei Reiden, Reiden ond Richenthal hend sech zor Gmeind Reiden zämegschlosse.
* D Gmeinde Willisau Land ond Willisau Stadt hend sech zor Stadt Willisau zämegschlosse.

Uf de 1. Jäner 2007 hets folgendi Änderige gäh:
* D Gmeinde Hohenrain ond Lieli zor Gmeind Hohenrain zämegschlosse.

Uf de 1. Jäner 2009 hets folgendi Änderige gäh:
* *[[Beromünster]]* und *[[Gunzwil]]* → Beromünster
* *[[Hitzkirch]]*, *[[Gelfingen]]*, *[[Hämikon]]*, *[[Mosen LU|Mosen]]*, *[[Müswangen]]*, *[[Retschwil]]* und *[[Sulz LU|Sulz]]* → Hitzkirch
* *[[Triengen|Trienge]]* und *[[Winikon LU|Winike]]* → Trienge

Uf de 1. Jäner 2010 het sech Stadt Lozärn ond d Gmeind Littau zor Stadt Lozärn zämeschlosse.

Uf de 1. Jäner 2013 händ sech folgendi Gmeinde zämegschlosse:
* *[[Escholzmatt]]* und *[[Marbach LU]]* → Escholzmatt-Marbach
* *[[Ohmstal]]* und *[[Schötz]]* → Schötz
* *[[Beromünster]]* und *[[Neudorf LU]]* → Beromünster
* *[[Pfeffikon]]* und *[[Rickenbach LU]]* → Rickenbach LU

## Weblink
Amt Luzern

S **Amt Lozärn** esch bes Endi 2012 eine vo de föif Bezirk (Ämter) vom Kanton Lozärn i de Schwiiz gsee. De Hauptort esch d Stadt Lozärn gsee. Uf e 1. Januar 2013 esch s Amt Lozärn, met Uusnahm vo de Stadt Lozärn, i Wahlchreis Lozärn-Land öber gange.

S Amt Lozärn hed us folgende Gmeinde bestande:





## Veränderige im Gmeindsbestand sit 2000

Datei:Karte Gemeinden des Bezirks Luzern 2009.png|Gmeinde bis 2009


### Fusione
* 2010: *[[Luzern|Lozärn]]* und *[[Littau]]*  →  Lozärn

## Weblink

*
Opposition (Astronomie)

As **Opposition** bezeichnet mer in dr Astronomi dr Aspekt, wo sich zwei Himmelskörper am Himmel im Winkelabstand vu 180 Grad befinde.

Im Regelfall interessiert numme d'Opposition vume e Himmelskörpers zue dr Sunne vu dr Erde us gsähe, denn in sällem Fall het dr Himmelskörper dr gringst Abstand zue dr Erde un isch die ganz Nacht iber z'sähe, wobi er um die astromonisch Middernacht am höchste iber em Horizont stoht.
Allerdings wird debi wäge dr Exzentrizität vu dr Planetebahne dr gringst Erdabstand hüffig nit exakt zum Oppositionszittpunkt erreicht, doch isch die zue beobachtend Differenz vu wänige Däg im Regelfall ohni praktische Bedütig.

Stehn zwei Himmelskörper fast zue dr gliche Zitt in Opposition zue dr Sunne, so cha es wäge dr schinbare Schleifebahne (*Oppositionsschleife*) vu dr beteiligte Himmelskörper zu ere so gnennte dreifache Konjunktion chumme. Debi begegne sich die beide Himmelskörper dreimol im zittliche Abstand vu numme wänige Munät.

Drefachkonjunktione, vor allem sälli vum Jupiter un Saturn, hän besunders in dr Astrologi immer wiider Aloss fer die wildiste Spekulatione gä. 

Stoht dr Erdmo in Opposition zue dr Sunne, so hämmer Vollmo.

Himmelskörper, wo wie die undere Planete Merkur un Venus innerhalb vu dr Erdbahn um d'Sunne umlaufe, chänne nie in Opposition chumme und sind doher stets numme am Obend- oder Morgehimmel, aber nit während dr ganze Nacht z'sähe.

**Sunderforme vu dr Opposition**
* Vollmo
* Mofinsternis

*Lueg au:*  Syzygium

* Konjunktion
* Quadratur
* Sextil
* Trigon
Amt Hochdorf

Ds **Amt Hofdere** esch bes Endi 2012 eine vo de föif Ämter (Bezirk) vom Kanton Lozärn i de Schwiiz gsee. De Hauptort esch Hofdere gsee. D Kantonsverfassig vo 2007 kennt keni Ämter me, si werded aber witerhin för statistischi Zweck bruucht und send uf e 1. Januar 2013 i Wahlchreis omgwandled worde.

Das Amt Hofdere hed us folgende Gmeinde bestande:



D Aagobe zu de Flächi vo de Gmeinde chönd underschidlich si - je nochdem, öb me de Aateil a de Seeflächi mitzellt oder nöd.

## Änderige em Bestand vo de Gmeinde
Em Amt Hochdorf hets sit em 2004 folgende Änderig gäh:
* uf de 1. Jäner 2005 hend sech d Gmeinde Herlisbärg ond Römisch zor Gmeind Römerswil zämegschlosse
* uf de 1. Jäner 2007 hend sech d Gmeinde Hohnrii (2'146 Iw. / 19,84 km²) ond Lieli (211 Iw. / 3,68 km²) zor Gmeind Hohenrain zämegschlosse
* uf de 1. Jäner 2009 hend sech d Gmeinde Gelfingen (768 Iw. / 7,41 km²), Hämikon (455 Iw. / 4,65 km²), Hitzkirch (2'222 Iw. / 3,55 km²), Mose (274 Iw. / 1,71 km²), Müswange (444 Iw. / 4,5 km²), Retschwiu (164 Iw. / 2,61 km²) ond Sulz (177 Iw. / 3,84 km²) zor Gmeind Hetzchöuch zämegschlosse

## Weblink

*
Amt Sursee

Ds **Amt Sorsi** esch bis Endi 2012 eine vo de föif Bezirk (Ämter) vom Kanton Lozärn i de Schwiiz gsee. De Hauptort esch d'Stadt Sorsi gsee. Uf e 1. Januar 2013 esch s Amt Sorsi i Wahlchreis Sorsi öbere gange ond hed d Gmeind Wouhuuse an Wahlchreis Äntlibuech ab gee.

## Gmeinde
Ds Amt Sorsi hed us folgende Gmeinde bestande:





### Änderige em Bestand vo de Gmeinde sed em Johr 2000
Em Amt Sorsi hets uf de 1. Jäner 2004 folgendi Änderig gäh:
* D Gmeinde *[[Beromünster|Möischter]]* ond *[[Schwarzenbach LU|Schwarzebach]]* hend sech zor Gmeind *[[Beromünster]]* zämegschlosse

Em Amt Sorsi hets uf de 1. Jäner 2005 folgendi Änderig gäh:
* D Gmeinde *[[Kulmerau]]*, *[[Triengen|Trienge]]* ond *[[Wilihof]]* hend sech zor Gmeind *[[Triengen|Trienge]]* zämegschlosse

Em Amt Sorsi hets uf de 1. Jäner 2009 folgendi Änderig gäh:
* D Gmeinde Trienge ond Winike hend sech zor Gmeind *[[Triengen|Trienge]]* zämegschlosse
* D Gmeinde *[[Beromünster]]* ond *[[Gunzwil]]* hend sech zor Gmeind *[[Beromünster]]* zämegschlosse

## Weblink
Amt Willisau

Ds **Amt Willisou** esch bes Endei 2012 eine vo de föif Bezirk (Ämter) vom Kanton Lozärn i de Schwiiz gsee. Hauptort esch ds Städtli Willisou gsee. Uf e 1. Januar 2013 esch s Amt Wilisou i Wahlchreis Wilisou öber gange.

Im Amt Willisou sind die Gmeinde gläge:





## Gmeindsfusione
Uf de 1. Jäner 2006 hend sech:
* d Gmeinde Dammersöue, Ufike ond Bochs zor Gmeind Dammersöue zämegschlosse.
* d Gmeinde Ettiswil ond Kottwil zor Gmeind Ettiswil zämegschlosse.
* d Gmeinde Willisou Stadt ond Willisou Land zor Stadt Willisou zämegschlosse.
* d Gmeinde Langnou bi Reide, Reide ond Ridu zor Gmeind Reide zämegschlosse.


Datei:Karte Gemeinden des Bezirks Willisau 2005.png|Gmeinde bis 2005
Amt Entlebuch

Ds **Amt Äntlibuech** esch bis Endi 2012 eine vo de föif Bezirk (Ämter) vom Kanton Lozärn i de Schwiiz gsii. De Hauptort esch Schöpfe gsii. 

Uf de 1. Januar 2013 esch s Amt Äntlibuech, wel d Lozärner Kantonsverfassig us em Johr 2007 e ke Ämter me kennt, i Wahlchreis Äntlibuech übergange.

## Geografii
S Amt Äntlibuech ligt im südweste vom Kanton Lozärn u werd im Norde dur e Napf begränzt und im Süde dur e Bärgchötti, wo sech vom Pilatus übers Brienzer Rothorn bes zor Schratteflue erstreckt. S Äntlibuech werd vo de Chline Ämmä dorflosse.

Ds Amt Äntlibuech hed us folgende Gmeinde bestande:




## Biosphärenreservat
Ds Amt Äntlibuech, mit Uusnahm vo Wärtistei, esch syt 2000 ds erschte UNESCO Biosphärereservat vor Schweiz (nach de Sevilla-Strategie).

## Lueg ou
* Pflanzenäme vom Äntlibuech
* Tiernäme vom Äntlibuech

## Weblink

* Artikel ''Entlebuch (Vogtei, Amt)'' im Historischen Lexikon der Schweiz
* Entlebuch online
* UNESCO Biosphärenreservat Entlebuch
* Goldwaschen in Doppleschwand
* Entlebucher Museum in Schüpfheim
Sattel (Pass)

Dr **Sattel** isch en langzogne Schtraassepass im Kanton Schwyz. Er füehrt vo Pfäffike SZ (Gmaind Fryebach) uf Seewe SZ (Gmaind Schwyz). Di aigentlich Schtrecki vom Pass isch zwüschet Biberbrugg und Sattel. D Passhöchi liit uf 932 m ü.M. bi Biberegg, südweschtlich vo Roteturm.

Dr Sattel isch vermuetlich scho vor em 13. Jahrhundert als Zuegang zum Gotthardpass gnutzt worde. Dur de Uusbau vo dr Schtraass 1860 und de Eröffnig vo de Iisebahnlinie 1891 vo Biberbrugg uf Arth-Goldau isch dr Sattel eini vo de wichtigschte Wescht-Oscht Verbindige i d Innerschwiiz worde.

D Schtrooss und d Isebahnlinie vo de SOB füered paralell zume grosse Hoochmoor, wo i de 1980-er Joor emol en Waffeplatz vom Schizer Militär het söle baut wärde, sit 1987 aber under Naturschutz schtoot und vo nazionaler Bedütig isch.
Kappelerkriege

I dr Alte Eidgenosseschaft häts zwei Religionskonflikt geeh, wo mer ene **Chappelerchrieg** säit.

* Erschte Chappelerchrieg (1529)
* Zweite Chappelerchrieg (1531)

## Weblink
*
Unteriberg

**Underibrig** isch ä Gmäind im Bezirk Schwyz, Kanton Schwyz i dr Schwiiz.

## Umgäbig
S Underibrig gränzt a Einsidlä, Oberybrig, as Muätital, und as Innertal. Früänär isch d Gmeind midm Oberybrig zämä gsi, und häd äifach Ybrig gheissä. Wills dä öppä idä Rüüsch gärä gschtrittä hend, und will d Oberybrigär, d Underibrigär ä chle undrdrückt hend, isch diä Gmäind täilt wordä i Under- und Oberibrig. S Underibrig isch jetzt diä jüngscht Gmäind vom Kanton Schwyz.

Vom Underibrig us chunt mr übär d Wäglousä mid de Seilbahn is Hoch-Ybrig ufä. Ide Wäglousä hinnä häds umä 10. Juni amä äs Openair. S isch zimmli chlii, abr es gilt bi Usswärige als eis vo de Openair mit dr beschtä Stimmig. Es wird nur schwiizer Musig spillt, was öppe gliichgsinnti Lüüt aazieht, und es grosses Zämmeghörigkeitsgfühl uuslööst.

## Gschicht
Underybrig isch zum eerschte Maal gnennt worde im Jaar 1397 als *Yberg*.

## Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005

De Uusländeraateil isch 2010 bi 5,4 % gläge.

## Religion
84,7 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,5 % evangelisch-reformiert.

## Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 2220 Iiwoner 98,2 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 1,8 % anderi Spraache. De Tieläkt vu Underybrig ghöört zum Höuchschtalemannisch.

## Äigähäitä
Au ä Äigäschaft vom Ybrig sind diä vilä Fiirtigä wo gfiirät wäre, das isch abr fürä Kanton Schwyz normal. Äinä vo dä Fiirtigä häd susch niämärt, dä Stöck-Märcht. Dä isch immr am Mäntig nachm drittä Sunntig im Oktober. Dä Stöckmärcht isch ä Märcht im Ybrig, wo vo dr Dorfchrützig äwäg dur z Dorf hindärä ä huufä Ständ ufgstellt sind. Dä chanäs scho oppä gäh, dass z Dorf mit Lüütä überstellt isch, und mr nid durdur laufä chan, ohni dass dr öppär vor dä Füässä umänand trouläd. Am Abig vo dem Stöckmärcht gits imänä Fäschtzält innä nu ä bsundärä Leckärbissä: z Chatzästreblä. Au wänn das jetz nach Tiärliquälärii und Toud töint, isch dä das gar nüd ä Dertigs. Da gahts drum, dass zwäi Mänschä ä Riämä umä Hals umä am Hinderchopf machid, und uf dä Chnünä huurid. Wänns dä das machid, mönds uf z Kommando bäidi hinderschi ziä, und probiärä, dä Gägnär übernä Liniä durä z ziä, ähnlich wiä Säilziä. Dä Namä chund wahrschindli dahär, will mr bi derä Morgsärii ä Chatzäbuggäl macht.

Ä wiitäri Äigähäit vom Underibrig, odr insgesamt vom Ybrig, sind d Übernämä. Diä wärdid i dä Regäl uf d Flurnämä oder uf d Ahnä bezogä. Nämä wo sich uf dä Ort beziähnd, wärid zum Biispiil:
* dä Schachä R...
* dä Bräntä F...
* d Furli E...

und wiitäri.

Nämä wo sich uf d Ahnä beziänd, wärid:
* z Joseibä A...
* Twingi-Fränzäls F...
* Tönämelkä T...

und au da gits nu vili mej. 

Äs hed sogar äinisch anärä Fasnacht ägschtra äs Telefonbuäch gäh, wo alli Bewohner mit ihrem Übernamä drinnä ufgfüährt gsi sind. 

Z Dorfläbä im Ybrig isch zimmli aktiv. S git ä huufä Reschtäran, und äs paar Baarä. S git au ä huufä Veräinä, under adäräm d Fäldmusig Alpäröisli.

## Weblink

* Offiziälli Homepage vu de Gmeind
* 
* Website zur Feriäregion Ybrig

## Fuessnote
Erster Kappelerkrieg

Der **Erscht Chappelerchrieg** isch en Konflikt zwüsched reformierte und katholische Orte i dr Schwiiz gsii. Er isch 1529 uusbroche, hät aber ohni äigetlichi Kampfhandlige mit eme Versöönigsässe, der „Chappeler Milchsuppe“, ggändet.

Uusgangspunkt im Ziitalter vo dr Glaubesschpaltig isch de Grabe zwüsched de alt- und nöiglöibige Orte vo dr Alte Äidgenosseschaft gsii. 

De Zürcher Reformator Huldrych Zwingli hät zum Schutz vom evangelische Glaube 1529 mit Choschtez s „chrischtlich Burgrächt“ gründet. Das Bündnis under dr Füerig vo Züri isch in erschter Linie gäge Öschterriich und in zwäiter Linie gege di katholische innere Orte Luzern, Uri, Schwyz, Underwalde und Zug grichtet gsii. Di 5 innere Orte händ als Gägemassnaam mit Öschterriich di „chrischtlichi Veräinigung“ gründet. Im Zäntrum vom Glaubesschtriit sind d Fürschtabtei St.&nbsp;Galle und di gmäine Herrschafte, bsunders s Thurgi, gstande. De Zwingli hät miteme militärische Schlag em Gägebündnis de Bode welle entzie und hät nacheme Chriegsgrund gsuecht. Im Mai 1528 händ d Zürcher im Thurgi en altglöibige Feldwöibel laa hiirichte, es Jaar spöter händ d Schwyzer de reformiert Pfarrer J.&nbsp;Keyser verbrännt. Wo en Underwaldner als Landvogt in Bade iigsetzt worde isch, hät Züri de innere Orte am 8. Juni 1529 de Chrieg erchlärt. D Zürcher sind bi Chappel am Albis uufmarschiert und händ s Thurgi und d Sanggaller Landschaft bsetzt. 

Ganz ohni Kämpf isch dr Erscht Chappeler Landfride gschlosse worde. Me hät abgmachet, dass jedi Gmäind dur Meerhäitsbschluss dr alt oder nöi Glaube törf aanee. Dr Fride isch dur es Versöönigsässe, d Chappeler Milchsuppe, bsiglet worde. 

De Konflikt isch aber 1531 mit em Zwäite Chappelerchrieg wider uusbroche.

## Literatur
* Christian Bäder, Oliver Bangerter: *Kappeler Kriege 1529/1531: Kampf um Vorherrschaft und Souveränität, ums Wort und den wahren Glauben*. Dokumentation. Militärgeschichte zum Anfassen, 11. 3. Aufl. Au 2003.

## Weblink
* Artikel bi historicum.net
Zweiter Kappelerkrieg

Dr **Zwäiti Chappelerchrieg** isch d Fortsetzig vom Erschte Chappelerchrieg, wo 1529 ooni Kampfhandlige mitem Erschte Chappeler Landfride beendet worde isch.

Bi de Chappeler Chrieg handlets sich um di erschte europäische Religionschriege. Di zwee Chrieg sind dur di reformierte Kantön under dr Füerig vo Züri mit em Reformator Zwingli gege di föif innere katholische Orte gfüert worde.

D Abmachige vom erschte Chappeler Landfride händ nöd lang ghebet. Wesentliche Iifluss hät d Entwicklig z Dütschland ghaa. D Beschlüss vom Augsburger Riichstag (Confessio Augustana) händ zu Misstraue zwüsched dr alt- und dr nöiglöibige Partei i dr Schwiz gfüert. Iimischige i d Glaubesverhältnis vo de gegnerische Gebiet händ die Haltig verschtärcht. Züri isch vorgworfe worde, es welli sich nöii Gebiet iiverliibe. Wo di katholische innere Orte d Hilf im Müsserchrieg verwäigeret händ, hät dr Zürcher Reformator Zwingli uf en neue Waffegang drängt. Di im chrischtliche Burgrecht verbündete Orte sind zrugghaltend blibe und händ äinzig e Lebesmittelschperri gege di innere Orte verhängt. Druf händ die am 9. Oktober 1531 Züri de Chrieg erchlärt. I dr Schlacht bi Chappel händ di isolierte und schlecht gfüerte Zürcher am 10. Oktober 1531 e Niderlaag erlitte. De Zwingli isch i dere Schlacht gfalle. 

Drizee Taag schpäter, isch i dr Schlacht am Gubel dr Chrieg endgültig zugunschte vo de katholische Ort entschide und Fridesverhandlige si iigläitet worde. Mit em Zwäite Chappeler Landfriide isch dr Zwäiti Chappelerchrieg beendet und eso dr witere Uusbräitig vo dr Reformation i dr dütsche Schwiz e Grenze gsetzt worde.

## Lueg au
* Erschte Chappelerchrieg
* Chappeler Milchsuppe
* Chloschter Chappel

## Literatur
* Christian Bäder, Oliver Bangerter: *Kappeler Kriege 1529/1531: Kampf um Vorherrschaft und Souveränität, ums Wort und den wahren Glauben*. Dokumentation. Militärgeschichte zum Anfassen, 11. 3. Uflag. Au 2003.
* Helmut Meyer: *Der Zweite Kappeler Krieg. Gedenkschrift zur 450. Wiederkehr des Todestages von Huldrych Zwingli. 11. Oktober 1531–11. Oktober 1981*. Züri 1981.
(20) Massalia

D' **(20) Massalia** isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 19. Juli 1852 vum Annibale de Gasparis as zwanzigster Asteroid entdeckt worre isch. Dr Asteroid isch unabhängig devu vum französische Astronom Jean Chacornac am Observatorium vu Marseille entdeckt worre. Massalia isch dr antik latinisch Namme vu dr Stadt.

D'Massalia beweggt sich ime Abstand vu 2,0638 (Perihel) bis 2,7540 (Aphel) astronomische Eiheite in 3,739 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 0,7066° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1433.

Mit eme middlere Durmesser vu 145 Kilometer ghört d'Massalia zue dr grössere Asteroide vum Hauptgürtel. Si besitzt e relativ helli silikatrichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,21. 
D'Massalia rotiert in öppe 8 Stunde um die eige Ax.

*Lueg au [[Liste der Asteroiden|Liste vu dr Asteroide]]*

## Aspekte

## Quelle
Villmergerkrieg

Als **Villmergerchriege** werded d Schlachte vom 24. Januar 1656 bzw. 24. Juli 1712 zwüsched de reformierte und katholische Schwiizer Orte bezeichnet.
## Dr erscht Villmergerchrieg
Zum **erschte Villmergerchrieg** isch es choo, nachdem i de Jahre 1654/55 dr Versuech vonere Bundesreform (Bundesprojekt vo 1655) dur di reformierte Ort am Widerschtand vo de katholische Ort geschiiteret isch. Züri hät druufabe im Jahr 1656 siini Verbündete zum Chrieg gege d Katholike drängt. Züri hät en Schtriit mit em katholische Schwyz um de Bsitz und d Recht vo einige Neugläubige, wo us Arth gflüchet si, gnutzt, um e gsamteidgenössischi Entscheidig z erzwinge. Am Aafang vom Jahr 1656 sind zürcherischi Truppe vor Rapperschwiil grückt, wo aber erfolglos belageret worde isch. Underdesse händ di katholische Ort mit ihrne Truppe d Verbindig zwüsched Züri und Bern abgschnitte und händ d Berner am 24. Januar 1656 bi Villmerge gschlage. D Kampfhandlige sind aber erscht am 20. Februar endgültig iigstellt worde.

## Dr Dritti Landfride
Dr **Villmerger** oder **Dritti Landfride** vom 7. März 1656 hät di alte Zueschtänd wider hergschtellt, wie si dur de Zweiti Kappeler Landfride vo 1531 gschaffe worde sind. Demit isch di katholischi Hegemonie i dr Eidgenosseschaft gesicheret worde.
## Dr zweit Villmergerchrieg
:: *Meh het s im Ardikel [[Toggenburgerkrieg|Toggeburgerchrieg]]*

1712 händ Bern und Züri en Schtriit zwüsched dr Fürschtabtei St. Galle und ihrne reformierte Undertaane im Toggeburg und di günschtigi ussepolitischi Situation vo dere Ziit gnutzt, wil Frankriich und Habsburg dur de Spanischi Erbfolgchrieg militärisch gschwächt gsii sind, um di katholische Ort nomal aazgriife. Im so genannte **[[Toggenburgerkrieg|Toggeburgerchrieg]]** oder **zweite Villmergerchrieg** händ Bern und Züri dank gueter Vorbereitig gwunne.

## Dr Vierti Landfride
Es isch dr **Vierti Landfride** gfolgt, wo d Vormachtschtellig vo de katholische Ort i dr Eidgenosseschaft beendet hät.

## Lueg au
*Samuel Frisching (II.)
*Fürschtabtei St. Galle
*Toggeburgerchrieg
Reduit

S **Réduit** isch en verschtärchte Verteidigungsbau, wo zum Rückzug für d Besatzig dient hät, falls dr Find dr vorglagereti Verteidigungswall überwunde hät. S Réduit (s Chernwerch) lit im Innere vom ene Verteidigungswall. Vermehrt zum Iisatz sinds bi de detachierte Werch vo dr Neupreussische/Neudüütsche Befeschtigungsmanier vom 19. Jahrhundert choo. Sie ghörted zu de schtärchschte Feschtigsaalage und hätted sölle e hartnäckigi Verteidigung möglig mache. D Zitadelle zum Bischpil isch s Reduit beziehigswiis s Rückszugswerch innerhalb von ere Feschtig.

## S Réduit i de Schwizer Alpe (Réduit National)
*Zu Einzelheite lueg bim Artikel [[Schweizer Reduit|Schwizer Reduit]].*

Während em 2. Weltchrieg isch s Réduit zum Begriff vom Widerschtand vo dr Schwiz gege s Dritte Riich worde, uf dr einte Site vo ihrem geischtige Widerschtand, uf dr andere vom ene konkrete militärische Widerschtand vo dr Schwizer Armee i dr Alpefeschtig.

Vo dr Grenze durs Mittelland hett im Chriegsfall nur no en Verzögerigskampf sölle gfüehrt werde. S dichtbevölkerete Mittelland und demit alli wirtschaftliche Zentre vom Land wär notfalls priisgeeh worde.

D Zentralruumschtellig hät im wesentliche de Alperuum ohni de grösseri Teil vo Graubünde und witgehend au ohni s Tessin umfasst, wobii di nördlichi Grenze im Berner Oberland dur de Hohgant, Heiligeschwendi und de Thunersee, und de Underlauf vo dr Chander und d Stockhornchetti bildet worde isch.

Zu de wichtigschte Feschtige vom Réduit händ d Feschtigswerch Sargans und St-Maurice und dr Sankt Gotthard als Zentrum vom Réduit ghört.

## Witeri Reduits
* Bundesfeschtig Ulm - mehreri Usseforts
* Feschtig Koblenz - Fort Aschterschtei, Feschti Kaiser Franz
* Feschtig Mainz - Rhyufer bi Mainz
Uf dr hessische Rhysite (Mainz-Kastel (zu Wisbade)) direkt nebe dr Theodor-Heuss-Brugg staat e Gebäud, wo Reduit gnännt wird. Es beherbergt hüt zahlriichi Vereinsheim und Jugendpflege-Iirichtige. Dr Innehof wird im Summer für Open-Air-Kinos, -Konzert und anderi Veraaschtaltige gnutzt. Usserdem isch au s Kaschteler Heimatkundemuseum, s Museum Castelanum, i dr Reduit underbracht.

* Komárno (Slowakei)

## Literatur
* Dr zweiti Weltchrieg Band 1 ISBN 3-7166-0048-2
* Walter A. Gieringer (Hrsg.): *Erinnerige a d Feschtigsbrigade 13*.  Bündner Buechvertrieb, Chur 2003
* Bundesarchiv Bern

## Weblink
* D Feschtigsmusee vo dr Schwiiz
(22) Kalliope

D **(22) Kalliope** isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 16. November 1852 vum John Russel Hind entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d Kalliope, d Muse vu dr epische Dichtig, vu dr Wisseschaft un vum Saitespil.

D Kalliope beweggt sich in eme Abstand vu 2,610 (Perihel) bis 3,208 (Aphel) astronomische Eiheite, in öppe 5 Johre um d Sunne. D Bahn isch 13,7° gege d Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,103.

D Kalliope het e Durmesser vu 181 Kilometer un isch demit ein vu dr grösste Asteroide vum Hauptgürtel. In 4 Stunde un 9 Minüte rotiert si um die eige Ax.

D Kalliope het e Mo, wo mer **[[(22) Kalliope I Linus|Linus]]** daift her. Er isch mit eme Durmesser vu 38&nbsp;km im Vergliich zue dr Kalliope relativ gross un umchreist d'Kalliope uf ere chreisförmige Umlaufbahn ime Abstand vu 1065&nbsp;km in 3,59 Däg.

Beidi Himmelskörper zelle zue dr metallische Asteroide.

*Lueg au [[Liste der Asteroiden|Liste vu dr Asteroide]]*

## Aspekte

## Weblink
* 22 Kalliope and Linus (en.)
Quelle: dr englisch un dr dytsch Wikipedia-Bitrag zue dem Lemma
(22) Kalliope I Linus

Dr **(22) Kalliope I Linus** isch e Asteroide-Mond, wo dr Asteroid (22) Kalliope umchreist. Wie dr Mueder-Asteroid ghört er zue dr metallische Asteroide, isch also vum M-Typ.

Mit gschätzte 38±6&nbsp;km Durmesser isch dr Linus im Vergliich zue dr meiste andere Asteroide-Mönd rächt gross un gäb scho selber e rächte Asteroid ab. Im Hauptgürtel bestoht numme dr Doppelasteroid (90) Antiope us zwei beidermasse grössere Komponente.

Am 29. August 2001 hän d'Astronome Jean-Luc Margot un Michael E. Brown dr Linus mith em Keck-Teleskop uf Hawaii entdeckt un as Mond vu dr (22) Kalliope identifiziert. E anderi Gruppe het d'Entdeckig mit eme andere Teleskop, au uf em hawaiianischi Mauna Loa am 2. September 2001 bestätigt. Gmäss dr Nomenklaturregle vu dr Internationale Astronomische Union het dr Mond zuenächst die provisorisch Bezeichnig **S/2001 (22) 1** erhalde un isch am 8. August 2003 noochem mythologische Linus, dr Suhn vu dr Muse Kalliope un Erfinder vu Melodi un Rhythmus. daift worre.

Mer nimmt a, dass im Linus si Umlaufbahn e rächt churzi Präzession vu numme e baar Johr het. Säll soll vor allem an dr eher uregelmässige Gstalt vu dr Kalliope liige.. Im Linus si Helligkeit variiert nennenwert zwische einzelne Beobachtige, was uf e länglichi Gstalt schliesse losst..

Dr Linus isch vermuetlich e Bruchstück vu ere Kollision vu eme grössere Vorgängerkörper vu dr Kalliope (*Proto-Kalliope*) mit eme andere Asteroid, wo in ere Umlaufbahn vum Muederkörper blibe isch. Säll schliesst mer us dr ähnliche Zämmesetzig vu beide Asteroide.

## Weblink
* IAUC 7703, Bekanntgab vu dr Entdeckig vum Linus
* IAUC 8177, Bekanntgab vu dr Daifi vum Linux
* Link zue dr Publikation vu dr Linus-Entdeckig, "A Low-Density M-type Asteroid in the Main Belt"
* Kalliope and Linus guet ufglösti Ufnahm vu dr Kalliope un em Linux vum VLT
* Orbitdiagramm vum Linus
* Information iber d'Kalliope, dr Linus-Orbit un einigi Bilder
* E anders VLT-Bild vu dr Kalliope unem Linus

## Quelle
(23) Thalia

D' **(23) Thalia** isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 15. Dezember 1852 vun John R. Hind entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Thalia, d'Muse vu dr komische Dichtig un Underhaldig.

D'Thalia beweggt sich ime Abstand vu 2,0125  (Perihel) bis 3,2424 (Aphel) astronomische Eiheite, in 4,26 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 10,1480° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,2340.

D'Thalia het e Durmesser vu öppe 107 Kilometer. Si besitzt e relativ helli, silikatischi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,254.

*Lueg au [[Liste der Asteroiden|Liste vu dr Asteroide]]*

## Aspekte
(24) Themis

D' **(24) Themis** isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 5. April 1853 vum Annibale de Gasparis entdeckt worre isch.
Dr Namme leitet sich vu dr Themis, in dr grichische Mythologi d'Dochter vum Uranos un dr Gaia, ab.

D'Themis beweggt sich ime Abstand vu 2,7123 (Perihel) bis 3,5442 (Aphel) astronomische Eiheite, in 5,53 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 0,76° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,133.

Mit eme Durmesser vu öppe 198&nbsp;km isch d'Themis ein vu dr grösste Asteroide vum Hauptgürtel. Si besitzt e dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,067. D'Themis rotiert in 8 Stunde un 22 Minüte um die eige Ax.

D'Themis isch s'grösst Mitglid vu dr Themis-Asteroide-Familie.

Themis isch au dr Namme vu eme anno 1905 vum William Henry Pickering vermeintlich entdeckte 10. Saturnmond gsi. Sälli Entdeckig het aber nie bestätigt werre chänne.

*Lueg au [[Liste der Asteroiden|Liste vu dr Asteroide]]*

## Aspekte
(27) Euterpe

D' **(27) Euterpe** isch e Asteroid vum Hauptgürtel, wo am 8. November 1853 vum John Russel Hind entdeckt worre isch. 
Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Euterpe, d'Muse vu dr lyrische Dichtig un vum Flötespil.

D'Euterpe beweggt sich ime Abstand vu 1,9441 (Perihel) bis 2,7501 (Aphel) astronomische Eiheite in 3,6 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 1,5837° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1717.

D'Euterpe isch sehr uregelmässig gformt un het e ugfähre Durmesser vu 124×75 Kilometer. Si besitzt e relativ helli, silikatischi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,162.

*Lueg au [[Liste der Asteroiden|Liste vu dr Asteroide]]*

## Aspekte
(28) Bellona

D' **(28) Bellona** isch e Asteroid vum Hauptgürtel, wo am 1. März 1854 vum Karl Theodor Robert Luther an dr Sternwarte Düsseldorf entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Bellona, ere Chriegsgötti us dr römische Mythologi.

D'Bellona beweggt sich ime Abstand vu 2,3631 (Perihel) bis 3,1990 (Aphel) astronomische Eiheite in 4,63 Johre uf ere exzentrische Bahn um d'Sunne. D'Bahn isch 9,4019° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1492.

D'Bellona het e Durmesser vu 121 Kilometer. Si besitzt e helli silikatrichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,176. 
In öppe 15 Stunde un 42 Minüte rotiert si um die eige Ax.

*Lueg au [[Liste der Asteroiden|Liste vu dr Asteroide]]*

## Aspekte
(29) Amphitrite

D' **(29) Amphitrite** isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 1. März 1854 vum Albert Marth entdeckt worre isch. Daift worre isch er uf die grichisch-römisch Meeresgötti Amphitrite, Dochter vum Nereus un vu dr Doris, Ehefrau vum Poseidon.

D'Amphitrite beweggt sich zwische 2,3721 (Perihel un 2,7381 (Aphel) astronomische Eiheite in 4,08 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 6,1012° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,0716.

D'Amphitrite het e Durmesser vu öppe 212&nbsp;km un ghört demit zue dr grösste Asteroide vum Hauptgürtels. In 5 Stunde un 23 Minüte rotiert si um die eige Ax.
Während dr Opposition erreicht d'Amphitrite e Helligkeit vu 8,8 mag und isch ein vu dr hellste Asteroide am Nachthimmel. Um si ufzspüere, brücht mer allerdings e Teleskop oder e liechtstarchs Fernglas.

''Lueg au Liste vu dr Asteroide

## Aspekte
(25) Phocaea

D' **(25) Phocaea** isch e Asteroid vum Hauptgürtel, wo am 6. April 1853 vum Jean Chacornac entdeckt worre isch. Dr Namme isch vu dr antike grichische Stadt Phokaia (hüt Foça in dr Türkei) abgleitet.

D'Phocaea beweggt sich ime Abstand vu 1,7837 (Perihel) bis 3,01552 (Aphel) astronomische Eiheite in 3,7 Johre uf ere exzentrische Bahn um d'Sunne. D'Bahn isch mit 21,5761°  starch gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,2567.

D'Phocaea het e Durmesser vu 72 Kilometer. In chnapp 10 Stunde rotiert si um die eige Ax. Si besitzt e relativ helli silikatrichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,231.

*Lueg au [[Liste der Asteroiden|Liste vu dr Asteroide]]*

## Aspekte
(30) Urania

D **(30) Urania** isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 22. Juli 1854 vum John Russel Hind entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Urania, d'Muse vu dr Astronomi.

D'Urania beweggt sich zwische 2,0648 (Perihel) un 2,6665  (Aphel) astronomische Eiheite um d'Sunne. D'Bahn isch 2,0648° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1272.

D'Urania het e Durmesser vu öppe 104&nbsp;km un ghört demit zue dr grössere Asteroide vum Hauptgürtel.

*Lueg au * Liste vu dr Asteroide

## Aspekte
(26) Proserpina

D' **(26) Proserpina** isch e Asteroid vum Hauptgürtel, wo am 5. Mai 1853 vum Karl Theodor Robert Luther an dr Sternwarte Düsseldorf entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Proserpina, d'Dochter vu dr römische Götti Ceres.

D'Proserpina beweggt sich ime Abstand vu 2,4241 (Perihel) bis 2,8685 (Aphel) astronomische Eiheite uf ere fast chreisrunde Bahn um d'Sunne. D'Bahn isch 3,5612° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,0877.

D'Proserpina het e Durmesser vu öppe 95 Kilometern.

So wie es au e grichischi, mythologischi korrespondierendi Persephone zue dr römische Proserpina git, git's au e Asteroid wo Persephone heisst.

*Lueg au [[Liste der Asteroiden|Liste vu dr Asteroide]]*

## Aspekte
Gruppe des Periodensystems

Onder eme **Groppe vom Periodesystem** verstoht mer i de Chemii jedi Spalte vom Periodesystem. Alli Elemänt vonere Groppe hend di gliich Aazahl vo Valenzelektrone ond hend wäg dem gliichi chemische Eigeschafte. Es ged insgesamt 18 Groppe, acht (Groppe 1, 2 ond 13-18) ghörid zo deHauptgroppe ond zäh (Groppe 3-12) ghörid zo de Näbegroppe. I de Näbegroppe send d'Öbergangsmetall iigorndet. Vo obe noch onde stiigt d'Atommasse vo de Elemänt. D'Elektronegativität nemmt ab, de metallisch Charakter nemmt zue. Mehreri Groppene wärdid zo Blöck zämegfasst.

## De Name vo de Groppe

### IUPAC-Konvention
D'Nommerierig vo de Groppe met arabische Zeffere (1 bis 18) folgt ide göltig IUPAC-Konvention (International Union of Pure and Applied Chemistry) ond sett d'Verwändig vo de alt IUPAC-Konvention ond de CAS-Konvention ablöse.

### Groppename
Do gwössi Elemänt vonere Groppe ähnlechi chemischi Eigeschafte hend, hend es paar Groppe spezielli Näme.

### IUAPC alt
I dere Spalte esch die alt IUPAC-Nommere, wo sech uf das so genannte Langerperiodesystem bezieht, aagäh. S'alte IUPAC-System esch in Amerika verbreitet gsi; **A** esch för die lengg Siite ond **B** för die rächt Siite vom Periodesystem gstande.

### CAS-Groppebezeichnig
Vom Chemical Abstracts Service (CAS) bis zom Johr 1986 aagwändeti Benennig, wo sech ufs Kurzerperiodensystem bezieht. D'CAS-Groppebezeichnig esch hött no in Europa wiit verbreitet.

De Buechschtabe **A** stohd done förd Hauptgroppeelemänt ond **B** förd Näbegroppeelemänt.

## Tabälle: D'Groppene vom Periodesystem

Zuesätzlech wärdid wäg de ähnleche chemische Eigeschafte oft au d Lanthanoide, ond d Actinoide als Groppe betrachtet. Bi dene werd sukzessiv s'f-Orbital gföllt.

Die no ned gfondene Elemänt mit de Ordnigszahl 121 bis 138 beldit en Groppe wo Superactinoide gnännt wärdet. Bi dene werd die füüft Schale uufgföllt. All die Elemänt send wahrschinlech sehr instabil ond radioaktiv.
Maurya

D **Maurya** (Sanskrit: मौर्य Maurya; Pali: Moriya) isch en altindische Dynasti gsii, wo zwüschet 320 v.&nbsp;Chr. und 180 v.&nbsp;Chr. gherrscht het. S Machtzentrum vom Riich vode Maurya isch Magadha gsii. Die erste drai Herrscher hend s Riich öber fast ganz Indie, Pakistan und Afghanistan uusbraitet. 

Em bekanntiste sind de Chandragupta Maurya und de Ashoka. De erst isch de Begründer vode Maurya-Dynasti gsii und het gege de Alexandr de Groossi kämpft ghaa und spöter het er Kontakt mitem König Seleukos ghaa. I de griechische Literatur werd er Sandrakottos gnennt. De Ashoka isch bekannt, wel er sich zum Buddhismus bekennt het und a dere Religion zum groosse Durchbruch verholfe het.

Mit de Ermordig vom König Brihadratha um 180 v.&nbsp;Chr. het d Maurya-Dynasti sis Endi gfunde. Sin Mörder, de General Pushyamitra, isch denn König und Begründer vode Shunga-Dynasti wore.

## d König vo de Maurya-Dynasti

Die genaue Jooreszaale schwanket bis um füüf Joor. D Näme sind uf Sanskrit aggee und i Chlammere uf Pali und uf Aaltgriechisch.

* 320–295 v.&nbsp;Chr.: Candragupta Maurya (Pali: Candagutta; agr.: Σανδράκοττος, *Sandrakottos*)
* 295–270 v.&nbsp;Chr.: Bindusāra Amitraghāta (Pali: Bindusāra; agr.: Ἀμιτροχάτης, *Amitrochatēs*)
* 270–235 v.&nbsp;Chr.: Aśoka Priyadarśin (Pali: Asoka Piyadassi; agr.: Πιοδάσσης, *Piodassēs*)
* 235–225 v.&nbsp;Chr.: Kuṇāla (oder Kuśāla) und Daśaratha (Pali: Kunāla & Dasaratha)
* 225–215 v.&nbsp;Chr.: Samprati
* 215–205 v.&nbsp;Chr.: Śāliśūka
* 205–195 v.&nbsp;Chr.: Devadharman (oder Somaśarman)
* 195–190 v.&nbsp;Chr.: Śatadhanus (oder Śatadhanvan oder -dhara )
* 190–180 v.&nbsp;Chr.: Bṛhadratha

## Literatur
* Hermann Kulke und Dietmar Rothermund: *Geschichte Indiens*, Kohlhammer Verlag, Stuttgart 1982.
Schindellegi-Brief

Dr **Schindellegi-Brief** isch es Dokument, wo im Jahr 1620 dr Wareverchehr über de Sattel greglet hät.

Am 4. April 1620 händ d Schtänd Züri und Schwyz in Schindellegi en sogenannte Abschied underschribe, dr Schindellegi-Brief. Drin isch es um d Ordnig vo dr Güeterexpedition zwüsched Richterschwiil und Brunne gange.

Das Schriibe isch am 25. April dur Schwyz und am 27. April dur Züri ratifiziert worde.

## Originale Wortluut
Zwergplanet

Uf ihrer Dagig im August 2006 z'Prag het die Internationale Astronomische Union e nöii Kategorisierig vu dr Himmelskörper im Sunnesystem beschlosse. Mer cha devu usgo, dass sälli Definition nit s'ledscht Wort in dere Sach isch.

Planetari Objekte, also Himmelskörper, wo d'Sunne umchreise, werre in die Kategorie Planet, **Zwergplanet** un Chleikörper vum Sunnesystem underdeilt. Himmelskörper, wo um sonigi planetari Objekte chreise, sin Mönd

## Definition
E **Zwergplanet** isch e Himmelskörper, wo

* d'Sunne umchreist
* usreichend Masse het, dass d'Eigegravitation in Verbindig mit dr Rotationschräfte dr Körper in e annächernd chugelförmigi bzw. rotationsellipsoide Gstalt bringt. (*[[Hydrostatisches Gleichgewicht|hydrostatischs Gliichgwicht]]*)
* nit s'dominierend Objekt in dr Umgäbig vu sinere Bahn isch, also säll Umfeld nit vu ähnlich grosse Körper leergrümt het.
* kei natürliche Satellit (Mond) isch.

Die englisch Originaldefinition isch:

## Mitglider vu dr Kategori
Mit dere Definition het dr (134340) Pluto si Status als Planet verlore un isch in d'Kategori vu dr Zwergplanete ufgnumme worre un e Nummere vor dr Namme gstellt kriegt. Ebeso Zwerplanete sin dr allererst entdeckt Asteroid (1) Ceres un d'(136199) Eris. Witteri Objekte wie (50000) Quaoar entspreche ebefalls in dere Definition, so dass d'Chlasse vu dr Zwergplanete rasch awaxe dürft.

Trotz aller beaspruchte Wisseschaftlichkeit isch die nöi Definition nit konsistent. So isch dr Pluto-Begleiter Charon eigetlich kei Mond, sundern bildet mit em Pluto zämme e Doppelzwergplanet mit zwei wittere Mönd. Au cha mer trefflich stritte, ab wenn e Himmelsregion als freigrumt giltet. Die alemannisch Ybersetzig vu dr IAU-Definition isch dorum scho e entsprechendi Interpretation.

## Quelle
Resolution 5A vum IAU-Kongress 2006 z'Prag
(31) Euphrosyne

D' **(31) Euphrosyne** isch e Asteroid vum ussere Asteroiden-Hauptgürtel, wo am 1. September 1854 vum James Ferguson entdeckt worre isch. 
Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Euphrosyne, eini vu dr drei Chraite (Grazie) vu dr grichische Mythologi.

D'Euphrosyne beweggt sich ime Abstand vu 2,4350 (Perihel) bis 3,8620 (Aphel) astronomische Eiheite, in 5,587 Johre uf ere exzentrische Bahn um d'Sunne;  d'Bahnexzentrizität betrait 0,2266. D'Bahn isch mit 26,3171° starch gege d'Ekliptik gneigt.

Mit eme Durmesser vu öppe 256&nbsp;km isch d'Euphrosyne ein vu dr grösste Asteroide vum Hauptgürtel. Si besitzt e dunkli chohlestoffhaldigi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,030. In öppe 5 Stunden un 32 Minute rotiert si um die eige Ax.

*Lueg au:* Liste vu dr Asteroide''

## Aspekte
(45) Eugenia

D' **(45) Eugenia** isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 27. Juni 1857 vun Hermann Mayer Salomon Goldschmidt entdeckt worre isch.
Daift worre isch dr Himmelskörper zue Ehre vu dr Eugénie de Montijo, dr Ehefrau vum Napoleon III.

D'Eugenia beweggt sich zwische 2,497 (Perihel) und 2,944 (Aphel) astronomische Eiheite uf ere relativ chreisförmige Bahn um d'Sunne, d'Bahnexzentrizität betrait 0,082. D'Bahn isch um 6,61° gege d'Ekliptik gneigt.

Mit eme Durmesser vu öppe 215&nbsp;km isch d'Eugenia ein vu dr gröschte Asteroide vum Hauptgürtel. Si besitzt e dunkli, chohlestoffriichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04. Die gring Dichti vu 1,12 g/cm3 wiist druf hi, dass dr Himmelskörper e *[[Schutthaufen (Astronomie)|Schutthuffe]]*, also e losi Asammlig vu Staub un Gstei, si dürfte.

Am 6. Oktober 1999 isch e Mond bi dr Eugenia entdeckt worre, un uf dr *[[Der kleine Prinz|chlei Prinz]]* vum Antoine de Saint-Exupery **Petit-Prince** - bzw. **(45) Eugenia I Petit-Prince** daift worre. Es handelet sich um e 13&nbsp;km grosse Asteroid, wo d'Eugenia ime Abstand vu 1.184&nbsp;km in 4,766 Däg umchreist.  Noochem Dactyl (Mond) isch säll die zweit Entdeckig vume s Asteroidemond gsi. Dodurch het mer chänne d'Masse un d'Dichti vu dr Eugenia rächt guet ableite.

*Lueg au:* Liste vu dr Asteroide''

## Aspekte

## Weblink
* 45 Eugenia and Petit-Prince (en.)
(46) Hestia

D' **(46) Hestia** isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 16. August 1857 vum Norman Robert Pogson entdeckt worre isch.
Daift worre isch si nooch dr Hestia, ere Götti us dr grichische Mythologi, wo dr römische Götti Vesta entspricht.

D'Hestia beweggt sich zwische 2,0940 (Perihel) bis 2,9599 (Aphel) astronomische Eiheite in 4,017 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch um 2,3375° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1713.

D'Hestia het e Durmesser vu öppe 124&nbsp;km. Si besitzt e dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,052, wo sich us Silikate un Chohlestoff zämmensetzt. 
In öppe 21 Stunde rotiert si um die eige Ax.

Nooch sällem Planetoid isch d'Hestia-Lucke benennt.

*Lueg au:* Liste vu dr Asteroide''

## Aspekte
(47) Aglaja

D' **(47) Aglaja** isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 15. September 1857 vum Karl Theodor Robert Luther entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Aglaia, e Dochter vum Zeus un Begleiteri vu dr Aphrodite.

D'Aglaja beweggt sich zwische 2,4906 (Perihel) bis 3,2651 (Aphel) astronomische Eiheite in 4,88 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch um 4,9845° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1346.

D'Aglaja het e Durmesser vu öppe 127&nbsp;km. Si besitzt e dunkli, chohlestoffhaldigi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,08. In 13 Stunde un 12 Minuten rotiert si um die eige Ax.

*Lueg au:* Liste vu dr Asteroide

## Aspekte
Silbermond

**Silbermond** isch ä dütschi Rock-Pop Band us Sachsen. Si isch ai under der Abchürzig *Simo* bekannt.

## Karrierä
D'Mitgliid vo Silbermond hend sich 1998 bim Jugendprojekt *TEN SING* s'erschtä Mal känneglernt. Zwäi Jahr später de hend sie zämä ä Band namens *JAST* gründet. Ihri erschtä Liäder sind sehr vieli Cover-Versionä gsi und nur sältä eigeni Kompositione. Damals hend si nu uf Änglisch gsungä. Mit denä Lieder hend si a verschiedene Wettbewärb sehr erfolgriich teilgnu. De sind si aber unzfridä wordä mid der änglische Sprach und drum sind sie zrugg cho zu ihrer Muetersprach. Im Herbscht 2001 sind ihri erschtä dütsche Liäder entschtande.

Ihre erscht gross Uuftritt hends als Vorband vo *[[Puhdys]]* gha und nach dem sind sie immer bekannter worde. Um nu grösseri Chance z ubercho isch d'Band nach Berlin zogä - mid Erfolg. Im Januar 2004 sind si als Vorgruppä vo dr Jeanette Biedermann uf Tournee gange. Im März isch denn ihri erscht Single mid em Name *Mach's dir selbst* usecho. Nachhär isch ihres erschtä Album *Verschwende deine Zeit* usecho und hed i Dütschland und Öschterrich Doppel-Platin erreicht. Im April 2006 isch ihres zwäitä Album usecho: *Laut gedacht*.

## Wirkä
D'Band stahd im Ruef, es sehr guets Verhältniss mit ihrnä Fans z'ha. Usserdem fördered Silbermond vili jungi Musiggruppä, indem si ihnä Uuftritt im Vorprogramm ermögliche. Im Juli 2005 sind si bim Live 8-Konzärt z'Berlin derbi gsi. Silbermond hed 2005 dr ECHO ider Kategori „Newcomer vom Jahr national“ gwunne.

## Diskografi
### Albe
#### Studioalbe

### Singles
#### Chartplatzierige Singles

#### Chartplatzierige als Gaschtmusiker

### Witeri Kollaboratione

### Witeri Veröffentlichunge
* 2000: *Tell Me Why*
* 2006: *Blaue Augen* (Ideal Cover, uf „Come Together – A Tribute to Bravo“ zum 50-jährige Bstahe vor Zitschrift)
* 2006: *Die Gier* (In Extremo Cover, für e Best-Of Album vo In Extremo)
* 2008: *Kartenhaus (live)* ( im Rahmen vom Projekt „IdeenSounds“)

## Videografi
### DVDs
* 2005: *Verschwende deine Zeit – live*
* 2006: *Live in Kamenz*
* 2007: *Laut gedacht – live*

### Musikvideo

## Box-Set
* 2009: *Nichts passiert Steel Box*

## Literatur
* 2010: *Silbermond - Das Liederbuch 2004-2010*

## Uuszeichnige für Musikverchaif

## Fuessnote


## Weblink

* 
*  und 
* 
* MySpace-Profil
* Wiki über Silbermond (vo de Band autorisiert)
(33) Polyhymnia

D' **(33) Polyhymnia** isch e Asteroid vum Hauptgürtel, wo am 28. Oktober 1854 vum Jean Chacornac entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper nooch dr Polyhymnia, dr Muse vu dr hymnische Dichtig, vum Danz, vu dr Pantomime un vu dr Geometri.

D'Polyhymnia beweggt sich ime Abstand vu 1,8987 (Perihel) bis 3,8322 (Aphel) astronomische Eiheite uf ere exzentrische Bahn um d'Sunne. D'Bahn isch 1,8704° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,3374.

Usgehend vu dr absolute Helligkeit vu 8,55 un ere fer silikatriichi Asteroide typische Albedo vu öppe 0,18 losst sich fer d'Polyhymnia e middlere Durmesser vu öppe 65 Kilometer ableite. Säller Wert isch ufgrund vu dr Schwankigsbreiti vu plausible Albedowerte sehr usicher. Wäge dr geringe Grössi vu dr Polyhymnia isch zuedem e uregelmässigi Gstalt z'erwarte, wil d'Eigegravitation fer d'Formig vu eme Rotationsellipsoid nit usreichend si dürft. Dur die ufgrund vu dr uregelmässige Gstalt rotationsbedingt uftretende Helligkeitsschwankige isch e Wert vu 18 Stunde un 36 Minute fer ei Umdrillig um die eige Ax abgleitet worre.

*Lueg au:* Liste vu dr Asteroide''

## Aspekte
(34) Circe

D' **(34) Circe** isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 6. April 1855 vum Jean Chacornac entdeckt worre isch
Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Kirke, d'Zauberi us dr Odyssee, wo im Odysseus sini Gfährte "becirct" un in Säu verwandelet het.

D'Circe beweggt sich ime Abstand vu 2,3941 (Perihel) bis 2,9769 (Aphel) astronomische Eiheite, um d'Sunne. D'Bahn isch um 5,5019° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1085.

D'Circe het e Durmesser vu öppe 114 Kilometer. Ihri gringi Eigegravitation dürft aber nit länge, e Rotationsellipsoid z'forme, so dass e echer uregelmässigi Gstalt z'erwarte isch.
Dr Wert fer dr middler Durmesser leitet sich us dr absolute Helligkeit un vum Wert vu dr Albedo ab. Ledschderi isch mit ere relativ grosse Usicherheit behaftet, so dass dr Wert fer dr Durmesser numme e ugfähri Grösseornig vu dr Dimensione vum Himmelskörper liferet.

Us dr ufgrund vu dr Eigerotation un dr Form ufträttende Helligkeitsschwankige het sich d'Rotationsperiode zue 12,15 Stunden bestimme lo.

*Lueg au:* Liste vu dr Asteroide''

## Aspekte
(35) Leukothea

D **(35) Leukothea** isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 19. April 1855 vum Karl Theodor Robert Luther an dr Sternwarte Düsseldorf entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Leukothea, e Meeresgötti, wo dr Odysseus vor em Versuffe grettet het.
. 
D'Leukothea beweggt sich ime Abstand vu 2,3211 (Perihel) bis 3,6689 (Aphel) astronomische Eiheite, in 5,184 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch um 7,929° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,225.

Usgehend vu dr absolute Helligkeit vu 8,5 un ere fer Asteroide mit dunkler, chohlenstoffhaldiger Oberflächi typische Albedo vu öppe 0,066 losst sich fer d'Leukothea e middlere Durmesser vu öppe 105 Kilometer ableite. Säller Wert isch ufgrund vu dr Schwankigsbreiti vu plausible Albedowerte sehr usicher. Wäge dr geringe Grössi vu dr Leukothea isch zuedem e uregelmässigi Gstalt z'erwarte, wil d'Eigegravitation fer d'Formig vu eme Rotationsellipsoid nit usreichend si dürft. Dur die ufgrund vu dr uregelmässige Gstalt rotationsbedingt uftretende Helligkeitsschwankige isch e Wert vu 32 Stunde fer ei Umdrillig um die eige Ax abgleitet worre.

*Lueg au:* Liste vu dr Asteroide''

## Aspekte
Hekate (Begriffsklärung)

**Hekate** (Altgriechisch: Ἑκάτη) bezeichnet

* Hekate, e grichischi Götti
* (100) Hekate, e Asteroid
* Hekate (Band), e dytschi Dark Wave Band
Juno

Dr Begriff **Juno** bezeichnet

* Iuno, die höchste Götti in dr römische Mythologi, wo dr grichische Götti Hera glichgsetzt worre isch
* (3) Juno, en Asteroid 
* Juno, e Ruumsonde wo zum Jupiter fliege soll
* Juno Awards, e kanadischw Müsikpris  
* KFNB - Juno, e östrichischi Lokomotive 
* Juno (Band), e Rockband