open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oeschinensee

Dr **Oeschinesee** liit oberhalb vo Chanderschtäg im Berner Oberland i dr Schwiiz. Siin Wasserschpiegel liit durchschnittlich uf ere Höchi von 1578&nbsp;m über Meer. Dr See isch bi normalem Wasserschtand 56&nbsp;m tüüf und hät e Flächi vo 1.5&nbsp;km², womit er zu de grössere Alpeseeä i dr Schwiiz ghört. 

Dr Oeschinesee isch oscht- und südsiitig vo de Dreituusiger Blüemlisalp, Oeschinehorn, Fründehorn und Doldehorn iigrahmt, vo dene Gletscherbäch wird er gschpise. Dr Öschibach (luut Landescharte vo dr Schwiiz mit »Ö« schtatt »Oe«) flüüsst underirdisch dur d Abrigelig vom See ab, tritt aber bald druuf wider as Tagesliecht. Siini Wasser werded zur Trinkwasserversorgig vo Chanderstäg und zur Schtromproduktion gnutzt. Dr Öschibach mündet im Ort Chanderschtäg i d Chander.

Am Oeschinesee entlang verlaufed die Wanderweg uf d SAC-Hütte Blüemlisalphütte (2834&nbsp;m&nbsp;ü.M.) und Fründehütte (2526&nbsp;m&nbsp;ü.M.).

Vo Chanderstäg uus isch dr See per Sessellift erreichbar. Vo dr Bergschtation (mit Sommerrodelbahn) erreicht mer de See uf liecht abfallender Schtrecki in öppe 20&nbsp;Minute Gehziit. Zum Teil pendled au Fuehrgschpann zwüsched Lift und Oeschinesee. Sehr lohnend isch au d Wanderig vo dr Bergschtation über de Heuberg (1940&nbsp;m&nbsp;ü.M., grandiosi Uussicht uf de See und di umgebende Dreituusiger) zur im Summer bewirtschaftete Alp Oberbärgli (1978&nbsp;m&nbsp;ü.M.), vo wo mer über d Alp Underbärgli zu de Restaurants am See abschtiige chan. 

Schwindelfreii und trittsicheri Bergschtiiger chönnd de See au umrunde. D Gras- und Felsbänder vo dr so genannte »Undere Schnuer« erlaubed uf öppe 1800&nbsp;m Höchi e sehr luftigi Traversierig vo dr Alp Underbärgli zum Uufschtiegsweg zur Fründehütte. Bi Nässi oder unsicherem Wetter isch vonere Begehig dringend abzrate. Einigi vo de schpärliche Sicherige sind imene erbärmliche Zueschtand (trotzdem chann es Chlätterschtiigset hilfriich sii). Im »I&nbsp;de&nbsp;Fründe« gnännte Kar im Wandwinkel sind mehreri Bachläuf z überschriite. Einigi wenigi Schteimanne erliechtered d Orientierig. D Fründeschnuer erlaubt en hochinteressante Übergang vo dr Fründe- zur Blüemlisalphütte. 

## Weblinks

* oeschinensee.ch
* Fründeschnuer uf Summitpost (engl.)
* Wanderig über d Fründeschnuer

## Bilder

Datei:oeschinensee04.jpg|Oeschinesee vom Uufschtiig zum Fründehorn uus gseeh
Datei:Picswiss BE-90-18 Pedalen oder rudern auf dem Oeschinensee.jpg|Oeschinesee
Datei:Picswiss BE-90-15 Hotel und Berghaus "Oeschinensee" beim Oeschinensee.jpg|Berghuus Oeschinesee
Lauerzersee

Dr **Lauerzersee** befindet sich im Kanton Schwyz zwüsched em Vierwaldstättersee und em Zugersee. Mit siinere maximale Wassertüüfi von 13&nbsp;m ghört er zu de flachschte Seeä vo dr Schwiiz.

Iibettet isch dr Lauerzersee zwüsched em Schteinerberg, dr Rigi und em Chliine und Grosse Mythe.

Im See befindet sich di zwei chliine Insle Schwanau und di unbewohnti Roggeburg.

## Gschicht
Dr Name vom See schtammt vo dr gliichnamige Ortschaft Lauerz.

Bim Bergschturz vo Goldau am 2. Septämber 1806 isch dr See um e Sibtel chliiner worde.

## Weblink

* D Internetsiite zum Goldauer Bergschturz vo 1806
*
Baldeggersee

Dr **Baldeggersee** isch en 5.2&nbsp;km² grosse See im Kanton Luzern, im Schwiizer Mittelland. Er liit im südliche Seetal, iibettet zwüsched d beide langzogene Bergrugge vom Erlose im Weschte und em Lindeberg im Oschte. Di mittleri Seehöchi beträit 463&nbsp;m&nbsp;ü.&nbsp;M.; dr tüüfschti Punkt vom Seegrund liit uf 397&nbsp;m&nbsp;ü.&nbsp;M., was ere maximale Tüüfi von 66&nbsp;m entschpricht. Di mittleri Tüüf vom See beträit 33&nbsp;m. Dr Baldeggersee wiist e Längi vo 4.5&nbsp;km und e Breiti von 1 bis 1.7 km uuf. Siis Wasservolume belauft sich uf 0.173&nbsp;km³.

## Geografii und Entstehig

S Iizugsgebiet vom Baldeggersee beträit 73&nbsp;km² (inklusive Seeflächi). Hauptzuefluss isch dr Ron, wo am Südendi vom See mündet. Ferner füehred einigi chliini Bäch am Weschthang vom Lindeberg ihres Wasser em See zue. Wil alli Zueflüss i dr nahe Umgebig entschpringed und drum nur wenig Wasser füehred, duuret d Ziit vom mittlere Wasseruufenthalt im See 5.5&nbsp;Jahr. Dr Abfluss bildet dr Aabach, wo de See a siim Nordendi verlaat und nach wenige Kilometer in Hallwilersee mündet. D Ufer vom See sind uf allne Siite relativ flach. Einzigi Gmeind direkt am See isch Gelfinge; di beide echli grössere Ortschafte Hitzkirch und Hochdorf liged echli absiits vom See am Fuess vom Lindeberg.

Siini Entschtehig verdankt dr Baldeggersee em iisziitliche Reussgletscher, wo s hütige Seetal uusgschliffe und übertüüft hät. Bim Rückzug vom Gletscher isch deet über länger Ziit en sogenannte Tot-Iiskörper lige blibe, wo d Uufschüttig vom übertüüfte Talboden mit Flusssedimente verhinderet hät.

## Umweltproblem

Dr Baldeggersee liit imene landwirtschaftlich intensiv gnutzte Gebiet. Dur das isch dr See scho ab de 1920er-Jahre ere Belaschtig dur Überdüngig (Phosphor, Nitrat, Ammoniak) uusgsetzt gsii. Dezue sind damals no ungreinigti Abwässer us Sidlige und Induschtrie choo. Das Problem hät dur de Bau vo Kanalisationsaalage chönne behobe werde. Degäge isch im Lauf vom 20. Jahrhundert dr Nährstoffiitrag dur d Landwirtschaft immer grösser worde, was schliesslich zu rasantem Algewachstum und demit zur schtarche Abnaahm vom Suurschtoff gfüehrt hät, wo für s Seeökosyschtem läbeswichtig isch.

E Kombination vo externe und seeinterne Massnahme hät ab 1980 s Ziil ghaa, d Wasserqualität z verbessere. Einersiits sind d Landwirt dur Uufklärigsarbet und finanzielli Aareiz dur de Bund und d Kantön dezue aaghalte worde, d Nährschtoffaariicherig im See dur ökologischers Wirtschafte iizschränke. Anderersiits wird dr Baldeggersee sit 1982 als weltwiit erschte See künschtlich belüftet. Mit dem künschtliche Suurschtoffiitrag hät de Suurschtoffghalt wider fasch uf di gsetzlich erforderliche 4 mg Suurschtoff pro Liter Wasser aaghobe werde chönne. Im Winter wird mit Druckluft, wo am Seebode iigschpiist wird, e Zwangszirkulation vom Wassers forciert. Dr Phosphorghalt vom See liit aber mit derziit öppe 70&nbsp;mg/m³ immer noch meeh als s Dopplete über em zuelässige Grenzwert.

## Weblinks

* 
* Baldeggersee
* Sanierigskonzept und Seebelüftig
Sarnersee

Dr **Sarnersee** isch en 7.5&nbsp;km² grosse See i dr Zentralschwiiz im Kanton Obwalde. Er erschtreckt sich in Südwescht-Nordoscht-Richtig, isch ungefähr 6&nbsp;km lang und hät e mittleri Breiti vo 1.3&nbsp;km. Di mittleri Seehöchi liit uf 469&nbsp;m&nbsp;ü.&nbsp;M., dr tüüfschti Punkt vom Seegrund uf 418&nbsp;m&nbsp;ü.&nbsp;M., was ere maximale Tüüfi vo 51&nbsp;m entschpricht. 

## Laag

Dr See liit imeme vo de iisziitliche Gletscher uusgschliffene breite Tal. Er isch iibettet zwüsched de Höhezüüge vo Jänzi (bis 1738&nbsp;m&nbsp;ü.&nbsp;M.) im Nordweschte und Arnigrat (bis 2105&nbsp;m&nbsp;ü.&nbsp;M.) im Südoschten. Siini Ufer sind überwiigend flach, schteileri Ufer gits nur am Süüdeggä sowie im Nordweschte. Dr südlichi Zuefluss vom Sarnersee isch dr Dreiwässerkanal, wo s Wasser vom Lauibach, vo dr Aa (us em Lungeresee) und vo dr Chliine Melchaa mit sich füehrt. Wiiteri Zueflüss sind dr Schteinibach vo Weschte und di Grossi Melchaa vo Oschte. Bi Saarne am Nordoschtufer verlaat d Sarner Aa de See. 

Flächeaateil am Sarnersee händ di drei Obwaldner Gmeinde Saarne, Sachsle und Giswil, wobii zu Giswil nur ein ganz chliine Aateil im Bereich weschtlich vo dr Mündung vom Dreiwässerkanal ghört.

## Gschicht

I dr Periode nach dr letschte Iisziit isch dr Sarnersee Teil vom hütige Vierwaldstättersee. Er hät de hinterschti Abschnitt vo dr Alpnacher Bucht bildet. Im Lauf vo dr Ziit händ aber di Grossi und die Chliini Schliere sowie di Grossi Melchaa viil Gschieb herägfüehrt und händ Schwemmchegel uufbaut, so dass es zunere Abschnüerig und nachfolgende Uufschtauig vom Sarnersees choo isch. Hüt liit dr Seeschpiegel vom Sarnersee 35&nbsp;m über demjenige vom Vierwaldstättersee.

## Weblink

*
Greifensee ZH

**Griiffesee** (amtlich *Greifensee*) isch e politischi Gmeind im Bezirk Uschter vom Kanton Züri i de Schwiiz.

## Wappe
: *In Gold stiigende rote Vogel Griif*

## Geografii
Griiffesee liit im Züri Oberland. Als einzige Ort am Griiffesee liit das alt Stedtli diräkt am Uufer. A d Gmeind gränzed d Ort Uschter, Nänike, Voletschwyl, Schwèrzebach und über em See sind Fälande und Muur.

## Gschicht
Us früechrischtliche Zyt sind zahlrichi Spure vo Pfahlbouer gfunde worde.

Griiffesee isch zum eerschte Mal gnamset worde im Jaar 1260 als *Grifense*. Der Ort isch rund um s Schloss Griiffesee entstande, wo im 12. Jahrhundert vom Graf vo Rapperschwil poue worde isch.

1402 isch d Herrschaft a d Stadt Züri verpfändt worde und isch sithèr dène ihri Landvogtei. Berüemt isch vor allem de Salomon Landolt, wo vo 1781 bis 1786 da ghèrrscht het. S Schloss Griiffesee isch im alte Zürichrieg 1444 zerstört worde. Vo de 64 Verteidiger wèrded 62 uf de Bluetmatt z Nänike vo den Eidgenosse gchöpft (Mord vo Griifesee). Im 16. Jahrhundert wird s Schloss wider uufpoue. Vo 1781 bis 1787 isch de Salemaa Landolt Landvogt vo Griiffesee gsii.

1831 isch de Bezirk Uschter gschaffe worde und Griiffesee hät dadedur sini politisch Bedüütig als Verwaltigszäntrum verloore.

S chlii Zürcher Landstedtli hät na hüt en hübsche, historische Ortschern.

## Bevölkerig

De Uusländeraatäil liit bi 17 % (Stand 2011).

## Religion
38,6 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 28,1 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).

## Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggää: BDP 5,7 %, CVP 7,0 %, EDU 3,4 %, EVP 2,1 %, FDP 15,5 %. GLP 13,4 %, GP 10,9 %, SP 19,5 %, SVP 21,1 %, Suschtigi 1,4 %.

Gmäindspresidänt isch de Beat Brand (Stand 2012).

## Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,2 % gläge.

## Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Griiffesee ghört zue de Oberländer Mundarte.

## Literatur
* Beat Frei: *Greifensee.* Gemeinde Greifensee, Greifensee 2006, ISBN 3-033-00675-2.
* Hans Martin Gubler: *Die Kunstdenkmäler des Kanton Zürich Band 3: Die Bezirke Pfäffikon und Uster.* (Kunstdenkmäler der Schweiz, Band 66). Hrsg. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1978, ISBN 3-7643-0991-1, S.&nbsp;465–509.
* Monographien der Kantonsarchäologie Zürich 38: *Das spätbronzezeitliche Dorf von Greifensee-Böschen*. 2007. ISBN 978-3-905681-27-7.
* Annegret Diethelm, Attilio d'Andrea: *Greifensee ZH.* (Schweizerische Kunstführer, Nr. 486). Hrsg. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1991, ISBN 978-3-85782-486-9.

## Weblink

* Offizielli Website vo de Gmaind Griifesee
* Statistischi Date vom Kanton zu de Gmaind Griifesee
* 
* Gmaind Griifesee im GIS vom Kanton Züri
* Schifffahrtsgnosseschaft Griifesee
* Schloss Griifesee

## Fuessnote
Bahngeschwindigkeit

D **Bahngschwindigkeit** (oder au **Umfangsgschwindigkeit**) isch i dr Physik d Gschwindigkeit, wo en Punkt uf ere Chreisbahn het.

## Herleitig

Im Gegesatz zur Winkelgschwindigkeit  \omega, wo beschriibt, in welere Ziit es Objekt en beschtimmte Chreissektor, also en Winkel, umrundet, isch d Bahngschwindigkeit au abhängig vom Radius r vom Chreis. Logisch folgt druus, dass en Punkt uf ere sich drehende Schiibe am Rand e grösseri Bahngschwindigkeit hät, als en sich em Mittelpunkt näher befindende Punkt, wil er e grösseri Schtrecki i dr gliiche Ziit zruggleit. Eifach gseit, isch d Bahngschwindigkeit, die Gschwindigkeit, wo en Körper uf dr Chreisbahn für en beschtimmte Weg inere beschtimmte Ziit zruggleit. D Bahngschwindigkeit wird mit em Buechschtabe v bezeichnet:
:v = \frac{s}{t}
Wänn t d Ziitduur vonere vollschtändige Umrundig vom Chreis isch (t = T), so gilt: 
:s = 2r\pi (Chreisumfang)
Druus folgt:
:v= \frac {s}{t} = \frac{2\pi r}{T} = \omega r

## Biischpiil

D Bahngschwindigkeit vomene Punkt uf em Äquator vo dr Erde:

Dr Erdumfang beträit öppe
:40000 \, \mathrm{km}

En Ort uf em Äquator umlauft d Erdachse in öppe 24 h (gnauer: in 23 h 56 min - wege em Umlauf um d Sunne).

D Bahngschwindigkeit isch dänn
:v=\frac{40000 \, \mathrm{km}}{24 \, \mathrm{h}} \approx 1666\,\mathrm{km/h}

Für d Schtadt Friburg im Brisgau, wo bi gnau 48° nördlicher Breiti liit, isch d Gschwindigkeit \cos (48^\circ) = 0{,}67  mal so gross; das heisst nur öppe 1'100&nbsp;km/h.

*v* = Bahngschwindigkeit; *t* = Ziit; *T* = Duur vonere Umdrehig; *s* = zrugggleite Weg; *ω* = Winkelgschwindigkeit
Sempachersee

Dr **Sempachersee** isch en See bi Sorsi im Schwiizer Kanton Luzern. Er hät e Fläche vo 14,5&nbsp;km², liit , fasst 0,66&nbsp;km³ und isch a dr tüüfschte Schtell 87&nbsp;m tüüf.

Er liit in landwirtschaftlichem Gebiet und isch ufgrund vom Nährschtoffiitrag dur d Landwirtschaft vom Erschticke bedroht. Er wird drum aktiv belüftet.

## Vereine
De See werd vom Seeclub Sorsi ond Sämpech zum Ruedertraining verwändet.

## Badis
Bis uf Oberchöuch hend alli umligende Gmeinde en Badi. S Problem in Oberchöuch es, das de Seezuegang entwäder Naturschutzgebiet oder Privatbsetz is. Trotz em Wölle vo de Oberchöucher es es ned glunge en Seezuegang z schaffe. En Schänke, Eich, Sorsi, Sämpech geds rechtigi Badis. En Nottu und Nöiechöuch es de Zuegang gratis, es aber au ned bewacht.

## Weblink

* 
* Umwelt & Energie Luzern: Sempachersee
Silvaplanersee

Dr **Silvaplanersee** (rät. ) –&nbsp;benännt nach dr Ortschaft Silvaplana, em südliche Uusgangspunkt vom Julierpass&nbsp;– isch dr mittleri vo de drei Seeä vo dr Engadiner Seeäplatte.

Dur de See flüsst dr Inn.

Dr See isch s Mekka vo dr Schwiz für Kite- und Windsurfe - vor allem weged em regelmässige, gliichmässig chräftige *Malojawind*, wo mängisch fascht en schtetige Schturm isch und wo fascht immer gege Mittag uufchunnt. Für Iischtiiger empfiilts sich drum, di sanfti Brise i de Morgeschtunde für zarteri Versuech z nutze.

Südlich vom See befindet sich s bekannte Skigebiet ”Corvatsch“.

## Weblink

* 

## Lueg au
* Silsersee
* St. Moritzersee
Ministerpräsident

Als **Minischterpräsident** bzw. *Minischterpresidäntin* heisst mer allgemein s politische Amt vom Regierigschef in parlamentarische oder semi-präsidentielle Schtaate.

## Begriff
*Minischterpräsident* und *Premierminischter* (bzw. *Premierminischteri*) werded als Übersetzig für di entschprächende Ämter i nöd tüütschschprachige Länder i dr Regel synonym bruucht. *Premierminischter* seit mer aber hauptsächli dänn, wänn scho d Originalschprach e entschprächendi Wortbildig bruucht. So wird dr britisch «Prime Minister» i dr Regle uf Tüütsch *Premierminischter* gnännt, aber wäme vo de Regierigschef vo Schpanie («Presidente del Gobierno») und vo Italie («Presidente del Consiglio [dei Ministri]») redt, seit mer i dr Regle *Minischterpräsidente*. Im französische Fall («Premier ministre») halted sich im Tüütsche beidi Forme i dr Verwändig d Waag.

Z Tüütschland hät de Regierigschef uf Bundesebeni d Bezeichnig «Bundeskanzler», was na uf de Nordtüütsch Bund vo 1867 zrugggaat. Z Skandinavie heisst de Minischterpresidänt «Statsminister», aso Staatsminischter.

I parlamentarische Demokratie wird dr Minischterpräsident vom Parlament gwählt (z.&nbsp;B. i de tüütsche Länder, z Grossbritannie, z Schpanie, z Italie), i semi-präsidentielle Demokratie wie Frankriich oder Russland wird er vom Präsident beschtimmt.

I de Schwiiz gits weder uf Bundes- na uf kantonaler Ebeni en Minischterpresidänt. D Regierige sind deet Kollegialbhöörde, das gheisst, das ali Regierigsmitglider gliichbirächtiget sind, und der Presidänt isch nu en «primus inter pares», also «der eerscht under Gliiche».

D Aareedformle für Fraue isch «Frau Minischterpräsidentin» beziehigswiis für Manne «Herr Minischterpräsident».

## I de tüütsche Bundesländer
I dr föderale Bundesrepublik Düütschland isch *Minischterpresidänt* d Bezeichnig für de Regierigschef uf Landesebeni. D Länder sind als eigeschtändigi, teilsouveräni Schtaate mit parlamentarischem Regierigssyschtem verfasst. I de Flächeschtaate heissed iri Regierigschef *Minischterpräsident*. I de Schtadtschtaate gits anderi Uusdrück: Dr Bremer und dr Hamburger Regierigschef heissed offiziell «Senatspräsident», z Breme träit er, zäme mit eme wiitere Mitgliid vom Bremische Senat, de Titel «Bürgermeischter», in Hamburg de Titel «Erschte Bürgermeischter»; dr Regierigschef vom Land Berlin isch dr «Regierend Bürgermeischter».
 
Dr Regierigschef wird folgerichtig vom Landesparlament (Landtag) für d Duur vonere Legislaturperiode gwählt. Er bschtimmt d Minischter vo siim Kabinett, wo i e paar Länder nachane na vom Landtag müend bschtätiget werde, und bschtimmt i de meischte Länder d Leitlinie vo dr Regierigsarbet. Näbed dere eigentliche Regierigstätigkeit nimmt er regelmässig d Verträttig vo siim Land im Bundesrat wahr und üebt dur das en schtarche Iifluss uf d Bundespolitik z Düütschland uus.
Międzyrzec Podlaski

**Międzyrzec Podlaski** isch ä Ort im Lublinesche Woiwodschaft, dass isch im süüd-öschtleche Pole.

## Geografie
Międzyrzec Podlaski isch winige Kilometer weschtli vo Lublin.

## Verchehr
Międzyrzec Podlaski isch ä wichtige Schtrassechnotepunkt vom Lublinland me dr Europiische Schtrasse E30.

## Söhne dr Schtadt und berühmte Iwohner vo Międzyrzec Podlaski
# Jan Brożek
# Grzegorz Piramowicz
# Sława Przybylska
# Mieczysław Kalenik
# Andrzej Kopiczyński
# Elżbieta Dzikowska
# Karol Ferdynand Eichler
# Ryszard Kornacki
# Yehoshua Leib Diskin
# Kazimierz Kierzkowski

## Photos


Image:międzyrzec_podlaski_ul_lubelska.jpg|Lubelskastrooss
Image:międzyrzec_podlaski_orzeł.jpg|Adler vom Stefan Wyszyński Monument
Image:międzyrzec_podlaski_drewniane_domy.jpg|Alti Holzhüüser
Image:międzyrzec_podlaski_dworzec_kolejowy.jpg|Bahnhof
Image:międzyrzec_podlaski_pałac_potockich.jpg|Potocki Palast
Image:międzyrzec_podlaski_pałac_potockich_fasada.jpg|Potocki Palast - Fassade
Image:międzyrzec_podlaski_park_angielski.jpg|Änglish Park
Image:międzyrzec_podlaski_gimnazjum.jpg|Schuel
Image:międzyrzec_podlaski_pomnik_ofiar_pogromu_niemieckiego.jpg|Opfermonument
Image:międzyrzec_podlaski_kapliczka.jpg|Alti Kapelle
Image:międzyrzec_podlaski_poczta.jpg|Post
Image:międzyrzec_podlaski_rz_krzna.jpg|Krznafluss
Image:międzyrzec_podlaski_zaułek.jpg|Strooss am alte Märt
Image:międzyrzec_podlaski_kościół_św_józefa.jpg|St. Joseph Chille
Image:międzyrzec_podlaski_kościół_św_mikołaja_dzwonnica.jpg|St. Niklaus Chille - Durm
Image:międzyrzec_podlaski_kościół_św_mikołaja_fasada.jpg|St. Niklaus Chille 
Image:międzyrzec_podlaski_kościół_św_mikołaja_wnętrze.jpg|St. Niklaus Chille - vo inne
Image:międzyrzec_podlaski_kościół_śwśw_piotra_i_pawła.jpg|Peter und Paul Chille
Image:międzyrzec_podlaski_wieża.jpg|Durm
Image:międzyrzec_podlaski_kaplica.jpg|Kapelle näbe dr Peter und Paul Chille
Image:międzyrzec_podlaski_kanał_wieprz-krzna.jpg|Wieprz-Krzna Kanal
Image:międzyrzec_podlaski_plebania.jpg|Pfarrhuus
Image:międzyrzec_podlaski_szpital.jpg|Spital
Image:międzyrzec_podlaski_frank_t_sibbett_grób.jpg|Grab vom amerikanische Pilot Frank T. Sibbet
Image:międzyrzec_podlaski_cmentarz_katolicki.jpg|Katholisch Friidhof
Image:międzyrzec_podlaski_szkoła_przykościelna.jpg|Katholischi Chilleschuel


## Fuessnote
Bezirk March

Dr **Bezirk March** isch en Bezirk vom Kanton Schwyz i dr Schwiiz.
Dr Bezirk beschtaht us 9 politische Gmeinde, Bezirkshauptort isch Lache.
__NOTOC__
## Politische Gmeinde





## Ortschafte




## Weblink
* d Website vom Bezirk March
*
March

Dr Usdruck **March** bezeichnet:
* *March*, es alemannischs Wort för e Gränze

*geografeschi Objekt:*
* March (Brisgau), e Gmei bi Friburg im Brisgau, Bade-Württeberg, Dütschland 
* *March (Regen)*, es Dorf im Bayrische Wald, wo zu de Stadt Regen ghört, Bayern, Dütschland
* *March (Cambridgeshire)*, e Stadt i de Nöchi vo Cambridge z England im Vereinigte Königriich
* Bezirk March, en Bezirk im Kanton Schwyz, Schwiz
* March (Fluss), en Fluss in Tschechie, dr Slowakei un Öschtriich

*Persone:*
* Ausias March ( ca. 1397–1459), valencianischer Schriftsteller un Ritter
* Bill March (* 1938), US-amerikanische Gwichtheber 
* Charlotte March (1929–2005), dytschi Photographi
* Ernst March (1798–1849), dytsche Tonwarefabrikant
* Frederic March (1897–1975), US-amerikanischer Schauspiler
* James March (1928–2018), US-amerikanischer Organisationstheoretiker un Autor
* Jane March, eigetlich Jane Harwood (* 1973 oder 1975), britischi Schauspileri
* Otto March (1845–1913), dytscher Architekt
* Peggy March (* 1948), US-amerikanischi Schlagersängeri un Texteri 
* Werner March (1894–1976), dytscher Architekt

**Suschtigs:**
* *March (Einheit)*, es öschtriichischs Volumemaass, wo vorallem i de Saline bruucht woren isch
* *Earl of March*, en englische Adelstitel
* *March Engineering*, en ehmolige britische Auto-Rennstall (1963–1993)
(16) Psyche

D' **(16) Psyche** isch e Asteroid ussem Asteroiden-Hauptgürtel, wo am 17. April 1852 vum Annibale de Gasparis entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Psyche, d'Ehefrau vum grichische Gott Eros.

D'Psyche beweggt sich ime Abstand vu 2,5124 (Perihel) bis 3,3273 (Aphel) astronomische Eiheite, in öppe 5 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 3,0954° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1395.

Mit eme Durmesser vu 250&nbsp;km isch d'Psyche ein vu dr grösste Asteroide im Hauptgürtel. Si besitzt e relativ hellei Oberflächi mit ere Albedo vu 0,12. In 4 Stunde un 12 Minüte rotiert si um die eige Ax.

Radarbeobachtige lege e Zämmesetzig us Iise un Nickel noh. Im Gegesatz zue andere metallische Asteroide (M-Typ), sin keini Indizie fer Wasser bzw. Wasseriis entdeckt worre, was d'Hypothese undermurt, dass es sich bi dr Psyche um dr Chern vume grössere Körper handelet, wo bi ere Kollision freiglegt worre isch. Mer nimmt a, dass sich die Kollision in dr Früehzitt vum Sunnesystem muess ereignet ha, wil mer keini Körper uf ähnliche Bahne wie d'Psyche chennt, was in so eme Fall eigetlich z'erwarte wär. D'Psyche ghört aber keinere Asteroidefamilie a.

*Lueg au:* Liste vu dr Asteroide

## Aspekte
Bezirk Küssnacht

Dr **Bezirk Küssnacht** (Uusschpraach: *Chüsnacht*, im Gägesatz zum zürcherische *[[Küsnacht ZH|*'K*'üsnacht]]*) isch en Bezirk vom Kanton Schwyz i dr Schwiiz. Wie Einsidle und Gersau bildid politischi Gmeind und Bezirk en Einheit.

Zur politische Gmeind Chüsnacht ghörid d Ort Chüsnacht, Immesee und Merlischache, wo je eigedi Chilegmeinde bildid und en eigedi Poschd hend, und no dr Wiiler Haltike, wo zu Chüsnacht zellt.

## Politischi Gmeinde





## Ortschafte




## Fuessnoote
Bezirk Einsiedeln

Dr **Bezirk Einsidlä** isch en Bezirk vom Kanton Schwyz i dr Schwiiz. Wie bi Küssnacht SZ und Gersau bilded politischi Gmeind und Bezirk e Einheit.

Zur politische Gmeind Einsidlä ghöred d Ortschaft Einsidlä und di witere sechs Ortschafte ("Viertel") Bennau, Egg, Willerzell, Euthal, Gross und Trachslau.

## Politischi Gmeinde





## Ortschafte




## Weblink
*
Biberbrugg

**Biberbrugg** isch en Verchehrschnotepunkt und e Ortschaft im Kanton Schwyz i dr Schwiiz. 

Dr Ort isch primär en Flussübergang über d Biber gsii, wo 1877 als Namesgeber für en Bahnhof vo dr Iisebahnlinie Wädischwiil–Einsidle dient hät, wo vo Schindellegi her Richtig Einsidle füehrt. Bereits 1891 isch Biberbrugg dur de Bau vo dr Bahnschtrecki St. Galle–Schwyz vo dr Schwiizerische Südoschtbahn zum Iisebahnchnote worde. Rund um de Bahnhof isch ennet dr Biber e Sidlig entschtande, wo zur Gmeind Einsidle ghört; dr Bahnhof und di deet autoschtrasseähnlich uusbauti Hauptschtraass 8 (St. Gallen–Rapperschwiil–Schwyz–Ingebohl), wo d Schtraass uf Einsidle chrüüzigsfrei abzwiigt befindet sich degäge i dr Höfner Gmeind Feusisberg.

## Weblink
Bäch SZ

**Bäch SZ** isch e Ortschaft, wo zu de politische Gmeinde Freiebach und Wollerau im schwiizerische Kanton Schwyz ghöört.

## Gegografii
S Dorf liit am Zürisee und schtosst im Nordweschte fascht a d Zürcher Kantonsgrenze. Bäch isch es Schtraassedorf, d Mehrzahl vo de Gebäude liit a dr Hauptschtraass, wo sich zwüschet eme Berghang und em Zürisee entlang zücht. De Ortsteil **Bächau** isch e Halbinsle, wo dur s uusbaggere vo Chiis us em See entstande isch. D Firma Kibag betribt döt näbet irem Chiiswärk, en Bootshafe mit Tankstell und eme Winterquartier för d Böötli.

## Gschicht
Bäch isch scho sehr früeh i dr Gschicht erwähnt worde, wil d Faktorei vor vilne hundert Jahre dr Chnotepunkt für d Salzuusliferig rund um de Zürisee gsii isch. Im Lauf vo dr Ziit häts jedoch schtarch a Bedüütig verlore.

Früener isch de Ort e Fasnachtshochburg gsii. Sit Mitti vo de 1990er-Jahr isch der Bruuch (d *Bächer-Fasnacht*) allerdings fascht uusgschtorbe. 

## Varia
Bäch isch liecht erreichbar mit de S-Bahn vo Züri und über d Autobahn A3, Aaschluss Wollerau. Es git z Bäch e Post, e paar Beize, en Chindergarte und es Primarschuelhuus.

Wäg de schöne Laag am Zürisee und em günschtige Stüürfuess vo de Gmeind Freiebach isch Bäch en beliebte Wohnort. Es wonet under anderem d Shawne Fielding (Ex-Frau vom Botschafter Thomas Borer) und d Patty Schnyder z Bäch und de Tennis-Spiller Roger Federer hät do e Wonig.

## Weblink

* 
* Bäch uf de Website vo de Gmeind Freiebach

## Fuessnoote
Bezirk Gersau

Dr **Bezirk Gersau** isch en Bezirk vom Kanton Schwyz i dr Schwiiz. Di politischi Gmeind Gersau und dr Bezirk bilded e Einheit, wie das au mit Einsidle und Küssnacht SZ dr Fall isch. 
__NOTOC__
## Politischi Gmeinde





## Ortschafte




## Weblink
* Offizielle Website von Bezirk und Gemeinde Gersau
*
Bezirk Schwyz

Dr **Bezirk Schwyz** (Uusschprach []), isch en Bezirk vom Kanton Schwyz i dr Schwyz.

Dr Bezirk Schwyz umfasst mit 506.5&nbsp;km² öppe d Hälfti vo dr Kantonsflächi, aber nur knapp zwei Fünftel (49'106) vo de Iiwohner. Er isch bezüglich Iiwohner und Flächi dr mit Abschtand gröschti vo de sechs Bezirk.

## Geografischi Laag

Dr Bezirk Schwyz umfasst d Gegend zwüsched Zugersee und Vierwaldschtättersee, s Moutital und s Bibertal Richtig Einsidle. Er entschpricht ungefähr em alte Land Schwyz, wo während Jahrhunderte als Schtand Schwyz gschichtlichi Bedüütig ghaa hät.

Zum Bezirk ghöred 15 Politischi Gmeinde. S Gebiet umfasst also au nördlich vo dr Wasserscheide am Mythe glegeni Teil, was uf d Landerwiiterig i dr Alte Eidgenosseschaft zruggzfüehre isch.
__NOTOC__
## Politischi Gmeinde





## Ortschafte




## Gschicht

Schwyz ghört mit Uri und Underwalde zu de Alte Drei Ort, wo 1291 d Eidgenosseschaft gründet händ. Wichtig für d Gschicht vo dr Talschaft isch dr Schtriit mit em Chloschter Einsidle worde. Die Abtei, wo 934 vo Schtrassburg uus gründet worde isch, hät vo de schwäbische Herzög und de römisch-düütsche Kaiser grossi Ländereie gschenkt überchoo. Dezue händ au Sihl, Alp und Biber ghört. Im 11. Jahrhundert hät sich dänn d Grossviehhaltig verbreitet. Für die hät mer meeh Weideland und Alme bruucht. Die häts uf dr andere Siite vo dr Wasserscheide (Biberegg–Haggenegg–Holzegg–Ibergeregg) und eso also uf Chloschtergebiet ghaa. Büürlichi Rodige und d Entfüehrig vo de Mönch dur d Schwyzer händ zumene Rachefeldzug vo de Habsburger gfüehrt, wo sit 1283 d Herre vo dr Waldschtatt gsii sind. Dr Siig i dem militärische Konflikt (Schlacht am Morgarte vo 1315) hät de Schwyzer schliesslich de Bsitz vo beträchtliche Gebiet enet de Mythen gsicheret.

## Weblinks

* Offizielle Homepage des Bezirks Schwyz
Etzel (Berg)

Dr **Etzel** (1'098 m&nbsp;ü.M.) isch en Berg zwüsched em Zürisee und em Sihlsee im Kanton Schwyz i dr Schwiiz. Di oberschte 100&nbsp;Höhemeter vom freischtehende Gipfel sind rundume bewaldet. Uf der Nordflanke, wo em Zürisee zuegwandt isch, mög dr Wald bis uf 800&nbsp;m abe.  

Underhalb vom Gipfel Richtig Oschte befindet sich d Passhöchi vom Etzelpass mit dr Kapelle St. Meinrad, benännt nach em Heilige Meinrad vo Einsidle.

Dr Etzel beschtimmt massgeblich de Verlauf vo dr Sihl, wil er verhinderet, dass die us em Hochtal vo Einsidle direkt in Zürisee abflüüsst. Schtattdesse wird d Sihl nach Weschte glenkt, wo si am Höhrohne entlang uf Sihlbrugg is Sihltal flüüsst. D Topographii am Etzel hät au d Errichtig vo dr Gwichtsmuur *I de Schlage* begünschtigt, wo sit 1937 de Sihlsee schtaut, wo s zuegehörige *Etzelwerch* in Altedorf am obere Zürisee schpiist.

Dr Etzel isch es beliebts Uusflugsziil für Wanderige. Dr Blick schweift in nördlicher Richtig über de Zürisee und Obersee mit em Seedamm vo Rapperschwiil bis zu de Gipfel vom Zürcher Oberland, in südlicher Richtig gege de Sihlsee und d Mythe. Uf em Gipfel schtaht es Bergrestaurant.

## Weblink
* Etzel-Kulm uf uch-p.jimdofree.com (Pfäffikon wie es war)
* Genossenschaft Hoch-Etzel uf hoch-etzel.ch
* Sperrstelle Etzel uf schwyzer-festungswerke.ch
Pfäffikon SZ

**Pfäffike** isch dr Hauptort vo dr politische Gmeind Freiebach im Schwiizer Kanton Schwyz. Dr Ort liit am linke Ufer vom Zürisee und wird ddrum oft mit dr Gmeind Pfäffike im Kanton Züri verwächslet. Pfäffike wird dur de Seedamm vo Rapperschwiil über d Halbinsle Hurde mit dr Schtadt Rapperschwiil verbunde.
Pfäffike isch bi viile Lüüt als dr Schtandort vom Alpamare, vom Seedamm Center und vom *[[Spielbank|Casino]] Zürisee* bekannt.

## Lüt
* Beatrice Egli, Schwyzer Schlagersängeri (* 1988)

## Weblink
* Gmeind Freienbach
* Hoflüüt zu Pfäffikon
* Pfäffike - wies gsii isch
Wilen

Dr Name **Wiile** schtaht für verschideni Ortschafte i dr Schwiiz:
* die politischi Gmeind Wile TG im Kanton Thurgau (di früeheri Ortsgmeind hät *Wiile bi Wil* gheisse)
* dr Ortsteil Wiile bi Saarne vo dr Gmeind Saarne im Kanton Obwalde
* dr Ortsteil Wiile bi Wollerau vo dr Gmeind Fryebach im Kanton Schwyz
* dr Ortsteil Wiile bi Neunforn vo dr Gmeind Neunforn im Kanton Thurgau. Di nördliche Teil vom Ort ghöred zum Kanton Züri. 
* dr Ortsteil Wiile (Gottshuus) vo dr Gmeind Gottshuus im Kanton Thurgau
* dr Ortsteil Wiile vo dr Gmeind Herisau im Kanton Appezell Usserrhode

Dr Begriff '''Wiile''' bezeichnet aber au e Gruppe vo Wese i dr Mythologie vo de Slaawe
Wilen bei Wollerau

**Wiile bi Wollerau** isch es Dorf innerhalb vo dr Gmeind Freiebach im Schwiizer Kanton Schwyz.

Im Jahr 2001 hät Wiile 3'198 Iiwohner ghaa binere Landflächi vo ca. 2,5&nbsp;km².
D Gmeinde Wollerau, Feusisberg (Nachbergmeinde vo Freiebach) und Freiebach sind i de letschte Jahre öfters i de Schlagziile gsii wege ihrne sehr nidrige Schtüüre. Nöd nur di tüüfe Schtüürsätz, sondern auch d Poschtleitzahl teilt sich Wiile mit Wollerau – obwohl Wiile nöd zur Gmeind Wollerau ghört.

Nebeme Schützeverein, dr Interessegmeinschaft (IG) Freiziit Wiile gits au en Chliitierzüchterverein.

Es git i dr Schwiiz no wiiteri Ortschafte, wo «Wiile» heissed.

## Weblink
* Wilen uf de Website vo de Gmaind Fryebach
* Wilen wie es früher war
Rapperswil

Dr Ortsname **Rapperswil** oder **Rapperschwiil** gits i dr Schwiiz mehrmals:
* D Gmeind Rapperschwil im Kanton Bern: Rapperschwiil BE
* Di ehemolig Stadt Rapperschwil im Kanton St. Gallen: Rapperschwiil SG (bis Endi 2006)
* Di Stadt Rapperschwiil-Jona, wo am 1. Januar 2007 us de Gmeinde Rapperswil SG und Jona entstande isch

**Lueg au**
* Stadt Rapperswil haisst en Raddampfer uf em Zürisee, wo de Name vo de ehemolige Stadt Rapperswil (SG) hät
* Rapperschwiiler, es Adelsgschlecht 
* Raperswile, e Gmeind im Kanton Thurgau
Einsiedler

Als **Einsidler** bezeichnet mer

* en einsam lebende Mensch, lueg bi Eremit
* en Schmetterling, lueg bi Einsidler (Summerfogel)
* e Gruppe vo de Chrebstier, lueg bi Einsidlerchrebs
* es Einsidler Ross, es Cavallo della Madonna
* en Iiwohner vo dr Gmeind Einsidle, Kanton Schwyz, Schwiiz
Ufnau

D **Ufnau** (743: Ubinauuia; 1259: Ufenowe; 1667: Uffnauw) isch di gröschti Insle i de Schwiiz und liit im Zürisee. Si liit südweschtlich vo ihrer Nachberinsle Lützelau und nördlich vo Pfäffike.

D Insle ghört zum Territorium vo dr Gmeind Freiebach und befindet sich im Eigetum vom Chloschter Einsidle.

## Name
Ihre korrekte Name *Ufnau* wird vom Chloschter offiziell wider verwendet. Au en Verein gheisst *Freunde der Insel Ufnau*. Viilfach wird aber *Ufenau* gsait und brucht; so zum Bispil im Fahrplan vo de Zürisee Schifffahrt und uf de Landkarte vo de Schwiz.

## Gschichtlichs

Di ältiste Sidligsspuure stamed us de Jungstäizyt (um 4000 v.&nbsp;Chr.). Während dr Römerziit isch uf dr Insle en gallo-römische Viereggtempel gschtande. Siini Fundament sind zum Täil i de Grundmuure vo dr Chile St. Peter und Paul enthalte. E erschti Chile isch waarschiinlich im Jahr 500 a dr Schtell vo dr hütige Kapelle St. Martin errichtet worde. Im 9. Jahrhundert hät d Herzogin Reginlinda d Chile St. Peter erbaue laa, denäbed es Wohnhuus, wo si zäme mit irem jüngschte Sohn, em schpäter häilig gschprochene Adalrich drin gläbt hät. Er isch um 973 uf dr Insle gschtorbe. Siini Reliquie sind bis zum Villmergerchrieg 1712 imene Schrein in St. Peter gläge.

Am 23. Januar 965 hät de Kaiser Otto I. d Ufnau em Chloschter Äinsidle gschänkt. Wo während dr Helvetik sämtlichi Chlöschter für churzi Ziit uufghobe worde sind, hät dr Kanton Linth d Insle an en Privatmaa verchauft. Mit dr Mediationsverfassig isch s Chloschter Äinsidle widerhergschtellt worde und hät d Insle 1805 zrugg kauft.

Uf dr Ufnau isch am 29. August 1523 dr Humanischt Ueli vo Hutte gschtorbe. Si isch drum au erwähnt im Gedichzyklus «Huttens letzte Tage» vom Conrad Ferdinand Meyer.

Sit 1993 ghört d Insle zu de "Moorlandschafte vonere bsundere Schöönhäit und nationale Bidüütig".

## Aktuell
Sitdem im Jahr 2005 binere kommunale Volksabstimmig vom Souverän bestimmt worde isch, dass kei öffentlichi Schtüürgälder für Renovation vo dr Insle und siine Baute sölled verwändet werde, setzt sich en private Verein defür ii, dass s nötige Geld für Reparature und Inschtandsetzige vo dr Chile, dr Kapelle, dr Wirtschaft "Zu den zwei Raben" und de Schpazierwäge zämechunnt. Erschti Bauiigabe sind im Auguscht 2006 gmacht worde und bald söll mit de Bauarbeite aagfange wärde. 

Dr privati Verein will defür sorge, dass d Ufnau imene möglichst unberüehrte Rahme wiiter beschtaat, drum isch dr Name vo siim Projekt au *Insel der Stille*.

Nocheme Bundesgrichtsentscheid vom Januar 2012 chan s Restorant nöd noch de Plän vom Stararchidekt Peter Zumtor neu baut wärde. S Projekt läsi sich nöd mit em Moorschutz veriibare.

## Weblinks

* D Gschicht vo dr Ufnau
* Website vo dr Ufnau ufenau.ch
* Verein Freunde der Insel Ufnau ufnau.ch

## Fuessnoote
Lützelau

D **Lützelau** (althochdüütsch: Luzilunauia (821) "chliini Insle"; 1667: Lützelauw) isch di chliineri vo de beide Züriseeinsle Ufnau und Lützelau. Sie liit uf Freiebacher Gebiet im Bezirk Höfe vom Kanton Schwyz, i de nöchi vo Pfäffike. 

D Insle isch vor rund 10'000 Jahr vom Linthgletscher gschaffe worde. D Insle selber und ihri Uferzone und Schilfgürtel schtönd under Naturschutz.

D Lützelau isch ane 741 s erschte Mol in ere gschichtleche Kwelle erwäänt.

Vom Mai bis Endi September chann uf dr Insle in beschtimmtem Rahme campiert werde. Es git es Chaltwasserwöschbecki bim Inselhuus. Zuesätzlich chann gege Gebühr au e Warmwasserduschi gnutzt werde. D Insle wird dur 2 Inselwart underhalte, wo im Uuftrag vom Verchehrsverein Rapperschwiil-Jona schaffed. Es exischtiert dezue es Inseltaxi uf em Wasser, wo d Gäscht zwüsched Mai und Endi September mit eme Boot wo de Name ''Taucherli'' trait, vo Rapperschwiil uf d Lützelau und zrugg bringt.

Im Winter sind kei Mensche uf dr Insle.

Im Umfeld vo dr Insle sind i de letschte Jahr bi Undersuechige vo Underwasser-Archäologe verschideni Hiiwiis uf früehziitlichi Bevölkerig au uf dr Insle zum Voorschii cho und im Jahr 2004 binere Uusschtellig zeigt worde.

## Weblink

*
Höhronen

De **Höhrone** isch en Berg mit ere Höchi vo 1'229 m&nbsp;ü.M. im Kanton Zug, en Teil vom Bärgrugge isch au uf Bode vom Kanton Züri und Kanton Schwyz. Er liit zwüsched Biberbrugg und Hütte, am Nordrand vom ene uusdehnte Hochmoor und südlig vo de Sihl. Di nächschte andere Berge sind dr Etzel, dr Gottschalkeberg und dr Rossberg.

## Sendeturm
Endi vo de 1980er-Jahre hät die damaligi Telecom (Vorgängeri vo de Swisscom) de Bedarf ghaa, uf em öschtliche Bärgrugge vom Höhrone en 45 Meter höche Sendeturm z baue. A dem Turm sind Richtfunk-Antenne befeschtiget gsii, wo i verschideni Richtige Funk-, Radio- und TV-Signal gsändet händ. Mit der laufend besser werdende Technik isch der 1'100 Tonne schweri Turm scho bald nümme bruucht worde und nach langem hin und her isch er schlussendlich am 10. November 2004 mit 13 Kilogramm Schprängschtoff gschprängt worde. Wemme jetzt de Höhrone aalueget, gseeht mer wider die natürlechi Bergsiluette.

## Wasser
D Korporation vo Wollerau bezieht en Teil vo ihrem Wasser, wo si dr Bevölkerig verchauft us em Gebiet vom Höhrone. Deet nutzed si 5 Quelle, wo s Frischwasser lifered.

## Weblink
Sihl

D **Sihl** isch en Fluss i dr Schwiiz.

## Flusslauf
D Sihl entspringt am Druesbärg im Gebiet vom Hochybrig im Kanton Schwyz. Bi Einsidle durflüüsst si de Sihlsee, en 1937 zur Energiigwünnig aagleite Schtausee, wo mit ere Oberflächi vo 11&nbsp;km² dr gröschti Schtausee vo dr Schwiiz isch. En wichtige Zuefluss isch d Alp, wo bi Biberbrugg i d Sihl flüüsst. Churz nach Schindellegi verlaat si de Kanton Schwyz, flüüsst dur es Schtuck vom Kanton Züri und bildet vo Hütte aa bis uf Sihlbrugg d Kantonsgrenze zwüsched Züri und Zug. I dem Abschnitt liged bi Schöneberg es paar Lauffe im Fluss, me seit däm Oort der *Sihlsprung*.

Ab Sihlbrugg flüüsst d Sihl durs Zürcher *[[Sihltal]]*, eme Tal zwüsched Albis und Zimmerberg, und grad näbeddra isch d Sihltalbahn.

Zwüsched Sihlbrugg und Langnau am Albis liit dr *[[Sihlwald]]*, es Naturschutzgebiet. Denaa durquert d Sihl Adlischwiil und erreicht bi Läibach d Schtadt Züri, wo si d Gränze zwüsche de Kwartier Wolishofe, Ängi und Altstadt uf der rächte Syte und Läibach, Wiedike, Ussersyl und Induschtrykwartier uf der lingge Syte bildet. I dem Abschnitt verlüürt si en Teil vo ihrem Wasser, wil sich im 19. Jahrhundert viili Fabrigge s Rächt gsicheret händ, da dermit Energii z güne und au zum als «Prozesswasser» z bruuche.

Zum d Sidlige gäge Hochwasser z schütze het me s Flussbett verbout.

I de Brunau verschwindet d Sihl under eme Schtuck vo de Schtadtautobahn, dr *Sihlhochschtraass*. Ab em Sihlhölzli flüüsst si wider offe, gaat under em Hauptbahnhof dure und mündet nach 73 Kilometer näbet em Platzspitz bim Landesmuseum i d Limmet.

## Hochwasser
Wenn d Schtaumuur vom Sihlsee würd zämegheie, chèèm d Fluetwelle innert zwei Schtunde uf Züri und würd id City laufe. Sit em Bau vom Strossetunell under Schindellegi dure (Eröffnig 1972), chönnted au anderi Gebiet am obere linke Züriseeufer überschwemmt werde.

## Gallery

Datei:Sihlsee - Willerzell IMG 2839.JPG|De Sihlsee bi Willerzäll
Datei:Schindellegi Sihl 084.JPG|D Sihl bim Dorf Schindellegi
Datei:Sihl_Unterhalb_Sihlsprung_1.JPG|D Sihl underhalb vom Sihlsprung
Datei:oberhalbSihlbrugg.jpg|D Sihl oberhalb vo Sihlbrugg
Datei:SihlLeimbach1.jpg|D Sihl bi Läibach, vor de Stadt Züri


## Literatur
* Jean-Daniel Blanc: *Die wilde und die zahme Sihl. Eine Landschaft im Fluss der Zeit.* Hier und Jetzt, Zürich 2021, ISBN 978-3-03191-547-3.
* 

## Weblink

* Sihlsee (ehmols sihlsee.ch.vu)

## Einzelnochwiis
Meinrad von Einsiedeln

De **Meinrad vo Einsidle** OSB (* um 797 i de Geged vo Sülche (bi Rotteburg, Württeberg); † 21. Januar 861 in Einsidle) isch en Eremit gsii und gilt hüt i de katholische Chile als Heilige. Uf ihn gaat d Gründig vom Chloschter Einsidle zrugg.

De Meinrad (uursprünglich *Meginrat*), dr Legende naa us dr Familie vo de Grafe vo Hohezollere, isch a dr Chloschterschuel vo dr Benediktinerabtei Riichenau im Bodesee vo de Äbt Haito und Erlebald underrichtet worde. Er isch öpe 25 Johr alt gsi, woner in Orde iiträte und Mönch worde isch. Noch a paar Johr uf de Riichenau und i dr aagschlossne Priorei vo Babinchowa, bim hütige Bänke, damols am obere Zürisee, hät er sich für es eremitischs Läbe entschlosse und hät sich 828 a d Häng vom Etzel zruggzoge. Er hät e wundertätigi Figur vo de Muettergottes, wo ihm d Äbtissin Hildegard vo Züri gschänkt hät, mit sich träit. Im Jahr 835 isch er vom Etzelpass ewegg und wyter in 'Finschtre Wald' ine zoge. Er söll a däre Schtell, wo hüt d Gnadekapelle i dr Chloschterchile vom Chloschter Einsidle schtaht, e Klause und e Kapelle baut haa, zum i dr Einsidelei Gott z diene (drum dr Ortsname Einsidle).

Dr Saag naa isch dr Meinrad am 21. Januar 861 vo zwei Landschtriicher erschlage worde, wo d Schätz wöle händ, wo im Heiligtum vo gläubige Pilger anegleit worde sind. Druufhii sölled zwee Raabe d Mörder bis uf Züri verfolgt haa und so händ die zwee Röiber vor Gricht gfüehrt wärde chöne. Us dem Grund sind uf em Eisidler Chloschter- und Dorf-Wappe zwee Raabe abbildet.

Während de folgende achtzg Johr isch d Klause nie ohni eine oder mehreri Einsidler gsii, wo em Biischpiil vom Meinrad gfolgt sind. Eine vo ihne, de Eberhard, vorher Probscht vo Strassburg, hät es Chloschter und e Chile baue loo. Er isch denn au dr erschti Abt vo dem Chloschter worde.

## Literatur
*  (Erwähnung)
* 
* 
* 
* 
* Franz Quarthal: *Der heilige Meinrad und der Sülchgau*. In: Ulrich Sieber (Hrsg.): *Ortsnamenforschung in Südwestdeutschland*. Universität Stuttgart, Stuttgart 2000, ISBN 3-926269-31-6, S. 68–102 (Volltext)
* Odilo Ringholz: *Die Ausbreitung der Verehrung des hl. Meinrad*, in: *Schweizerisches Archiv für Volkskunde*. 4. Jg. 1900, S. 85 ff.  

## Weblink

* Meinrad von Einsiedeln im Heiligelexikon (heiligenlexikon.de)
* ''Der heilige Meinrad'' und ''Die Geschichte'' zwei Abschnitt mit Imfos öber de heilig Meinrad uf klosterplatz.com
* 

## Fuessnote
Mönch (Begriffsklärung)

Dr Begriff **Mönch** (v. chilelatiinisch: *monachus* Einsiedler; us griechisch: *monos* ellei) bezeichnet:

* en als Aaghörige vom Mönchtum meeh oder weniger enthaltsam und weltabgwandt lebends Mitgliid von ere Religion, wo sich ziitwiis oder uf Lebesziit in Dienscht vo siim Glaube schtellt, z. B.:
** im Buddhismus es Mitgliid vo dr Mönchsgmeinschaft Sangha wo vom Buddha (um 500 v. Chr.) selber begründet worde isch. Er wird *[[Bhikkhu]]* gnännt, di weiblichi Form heisst *[[Bhikkhuni]]*.
** im Jainismus en Digambara.
** im früehe Chrischtetum en Gründervater vom Mönchtum, wo zu de no keim Orde aaghörende Anachorete und Koinobite vom 4. Jahrhundert z rechne isch wie z. B. de Antonius der Grosse.
** im Islam en Sufi (au Derwisch oder Fakir), en Aahänger vom Sufismus.
** es Mitgliid vomene monastische Orde vo dr Katholische Chile mit Gelübde, z. B. d Benediktiner. (Mitgliider vo de neuziitliche Gmeinschafte, z. B. Jesuite, sind *kei* Mönch, sondern meischtens Regularkleriker) 
* im Bauwese en gwölbte Dachziegel, wo mit dr Wölbig gäge obe i dr Mitti uf zwei rinnenförmig gäge unde gwölbti Ziegel names *Nonne* gleit wird; lueg au bi Mönch und Nonne
* i dr Technik e Vorrichtig zum Ablaa, Reguliere vom Wasser bi Teiche, Becki o. ä. (Karpfeteich)
* en Berg im Berner Oberland, lueg bi Mönch (Berg)
* en Falter wie *Bruune Mönch* oder *Königscherze-Mönch*
* i dr Jägerschpraach en gweihlose männliche Hirsch
* Mönch, Churzfassig vo Mönchsgrasmugge (Vogel)

und isch dr Name vo däne Persone:
* Erich Mönch (1905-1977), Tübinger Künschtler (Graphiker, Zeichner), Impulsgeber für di düütschi Pfadfinderbewegig
(17) Thetis

D' **(17) Thetis** isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel. Si isch am 
17. April 1852 als sibzehnter Asteroid vum Karl Theodor Robert Luther in dr Sternwarte Düsseldorf entdeckt worre.

Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Thetis, e Meeresnymphe us dr grichische Mythologi.

D'Thetis beweggt sich zwische 2,1390 AU 
un 2,8012 AU in 3,8828 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 5,5868° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1341.

D'Thetis het e Durmesser vu öppe 90&nbsp;km. Si besitzt e helli silikatriichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,15. In 12,266 Stunde rotiert si um die eige Ax.

*Lueg au [[Liste der Asteroiden|Liste vu dr Asteroide]]*

## Aspekte
(18) Melpomene

D' **(18) Melpomene** isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 24. Juni 1852 as achtzehnter Asteroid vum John Russel Hind entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Melpomene, d'Muse vu dr tragische Dichtig un vums Trurgsang.

D'Melpomene beweggt sich zwische 1,7972 (Perihel) astronomische Eiheite bis 2,7965 astronomische Eiheite (Aphel) um d'Sunne. D'Bahn isch 10,1282° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,2175.

D'Melpomene het e Durmesser vu öppe 140&nbsp;km. Si besitzt e relativ helli silikatriichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,222.
Während dr Opposition erreicht d'Melpomene e Helligkeit vu 10,6 mag.

Beobachtige len druf schliesse, dass d'Melpomene vume chleinere Asteroid begleitet wird. https://web.archive.org/web/20060410074535/http://cfa-www.harvard.edu/iauc/03300/03315.html.

*Lueg au* Liste vu dr Asteroide

## Aspekte
Opposition

S'Wort **Opposition** (vu spotlat.: *oppositio* „d'Entgegesetzig“) bezeichnet 

*e gegesätzlichi Uffassig wo sich ime entsprechende Verhalte zeigt
*in dr Politik e Partei oder Gruppe, wo dr herrschende Politik Widerstand un Ablähnig entgegebringt oder schlicht im Parlement e Gruppe, wo nit an dr Regierig beteiligt isch; lueg Opposition (Politik)
*in dr Astronomi d'Konstellation, wo vu dr Erde us dr Längeunderschid zwische Sunne un Gstirn 180° betrait; lueg Opposition (Astronomi)
*in dr Sprochwisseschaft dr Gegensatz vu sprochliche Gebilde („grüens Duech“; „rots Duech“, „d“ un „t“ as underschidlichi Phoneme); lueg Opposition (Linguistik)
*in dr Anatomi d'Gegestellig vum Dume zue dr andere Finger bzw. vu dr erste Zeche zue dr andere Zeche; lueg Opposition (Anatomi)
*im Schach d'Stellig, wo sich d'Könige so gegenyberstehn, dass numme e Feld zwische ihne lit; lueg Opposition (Schach)
*in dr traditionelle Logik dr (konträr, kontradiktorisch, subkonträr) Gegesatz vu zwei Ussage; lueg Opposition (Logik)
Sattel

Als **Sattel** werded bezeichnet
* en Riitsattel
* dr Sattel bim Fahrrad (Velo) oder Mofa, lueg bi Fahrradsattel
* e sattelförmigi Vertüüfig zwüsched zwei Berge, au en Gebirgspass
* i dr Geologie bezeichnet en Sattel (Antiklinale) de konvex nach obe bogeni Teil vonere Falte i de Gschteinsschichte, de konkav nach unde bogeni Teil wird als Mulde (Synklinale) bezeichnet
* d Trennschicht zwüsched de beide Nusshälfte in Walnüss
* bi dr Schiibebrems haltet dr Bremssattel di beide Bremschlötz
* d Uuflageflächi vomene Sattelzugfahrzüüg, wo dr Satteluufleger uufliit
* bi Zupf- und Schtriichinschtrumente d Uuflaag über die d Saite am vom Korpus entfernte Endi vom Griffbrett laufed, somit s Gegeschtuck zum Schteg

**Sattel** isch de Name vo folgende geografische Ort:
* Sattel SZ, e Gmeind im Schwiizer Kanton Schwyz
* Sattel (Pass), en Gebirgspass im Kanton Schwyz
* Sattel (Saumpfad), en Saumpfad im Schwiizer Kanton Luzern: 
* Sattel, e Kataschtralgmeind vo dr Gmeind Hollenstein an der Ybbs z Nideröschtriich
* Sattel, isch de dütschi Name vo de Gmeind Sedloňov im Okres Rychnov nad Kněžnou, Tschechie
Jupiterpositionen

In dr folgende Tabelle sin die spezielle **Positione vum [[Jupiter (Planet)|Jupiter]] ([[Aspekt (Astronomie)|Aspekte]]) bis 2021** agä.
(19) Fortuna

D' **(19) Fortuna** isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 22. August 1852 vum John R. Hind as nünzehnter Asteroid entdeckt worre isch. Daift wore isch dr Himmelskörper uf d'Fortuna, die römisch Glücks- un Schicksalsgötti.

D'Fortuna beweggt sich zwische 2,0523 (Perihel) astronomische Eiheite bis 2,8302 astronomische Eiheite (Aphel) in 3,8144 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 1,5733° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1593.

Mit eme Durmesser vu öppe 225&nbsp;km ghört d'Fortuna zue dr grössere Asteroide vum Hauptgürtel. Si besitzt e dunkli chohlestoffhaldigi Oberflächi. In rund 7 Stunde un 27 Minüte rotiert sie um die eige Ax.

*Lueg au [[Liste der Asteroiden|Liste vu dr Asteroide]]*

## Aspekte