J

**J** bzw. **j** (buechschtabiert *Jod*) isch dr zehnti Buechschtabe vom latiinische Alphabet und en Konsonant. Dr Buechschtabe J hät i düütsche Texte e durchschnittlichi Hüüfigkeit vo 0,27%. Er isch demit dr 23.-hüüfigschti Buechschtabe i düütsche Texte.

Vor allem bi serifelose Schrifte wird mängisch es grosses **J** aschtell vomene grosse **[[I]]** verwendet. Dr Grund defür isch, dass bi derartige Buechschtabe s grosse I und s chliine L oft schwer z'underscheide sind.

## Herkunft

Lang isch s I nöd vom J underschide worde.

Im phönizische Alphabet isch s Zeiche Yodh zur Widergaab vom Halbvokal [] verwendet worde, wo sowohl als palatale Approximant wie au als unsilbischs [] beschribe werde chann.

Wo d Grieche us em phönizische s griechische Alphabet entwicklet händ, händs s Zeiche Iota zur Schriibig vom Vokal [] übernaah.

D Etrusker händ s griechische Zeiche übernaah, händs dänn aber nöd nur zur Schriibig vom Vokal [] verwändet, sondern au zur Schriibig vom gliichluutende Halbvokal [], gnauso wie si s Zeiche V sowohl für de Vokal [] als au für de gliichluutendi Halbvokal [] verwendet händ. D Römer händ di etruskischi Verwendig unveränderet übernaah.

I dr Schpaatantike hät sich us em Halbvokal [j] e stimmhafti Affrikate [] entwicklet. Us dere händ sich di verschiedene Luut vo de moderne romanische Schpraache entwicklet. So entspricht s latiinische [j] (z. B. in *justus* 'richtig') i modernem Italienisch amene [] (*giusto* [ˈdʒusto]), i modernem Schpanisch meischtens amene [] (*justo* [ˈxusto]) und i modernem Französisch amene [] (*juste* []).

Obwohl sich die erhebliche Luutunderschiid scho im früehe Mittelalter vollschtändig uusbildet händ, hät mer no bis i di früehi Neuzit beid Luut mit em gliiche Zeiche gschribe, wo emal wie es J hät chönne uusgsee (als Majuskel), emal wie es I (als Minuskel). Di konsequenti Underscheidig vo de Buechschtabe J und I söll zerscht im 16. Jahrhundert vom französische Philosoph Pierre de la Ramée vorgschlage worde sii.

Bi dr Verschriftig vo dr düütsche Schpraach gege s Endi vom erschte Jahrtuusig n. Chr. isch de Buechstabe I zweifach verwendet worde: Einersiits als Vokalbuechschtabe für d Widergaab vo [i], anderersiits als Konsonantenbuechschtabe für d Widergaabe vom gliichluutende Halbvokal [j]. Mer hät also di urschprünglichi latiinischi Doppelverwendig übernaah, obwohl s I i siinere Verwendig als Vokalbuechschtabe i de damalige romanische Schpraache mittlerwiile en andere Luut bezeichnet hät, nämlich es [dʒ].

Wil dr Halbvokal [j] i dr düütsche Schpraach beschtah blibe isch, isch dr Bedarf vonere Underscheidiig vom Konsonantebuechschtabe J vom Vokalbuechschtabe I weniger dringend als i andere Schpraache. Die Underscheidig isch daher erscht i di düütschi Schrift übernaah worde, wo si sich i andere Schpraache scho etabliert hät. Bis hüt gits i gwüsse Gegende no älteri Schriiber, wo aschtell vom Grossbuechschtabe I am Wortaafang es J verwended (z. B. *Jda*, *Jtalien*). In Öschterriich wird "J" nöd immer als "jott", sondern au als "jeh" uusgschproche.

## Bedüütige
* i dr Mathematik
** isch j e imaginäri Einheit bi de Quaternione

* i dr Elektrotechnik/Elektronik
** isch j di imaginäri Einheit i, vor allem bi komplexe Wechselschtromrechnige (um es Verwechsle mit em Schtrom i z vermiide), j^2=-1

* i dr Physik
** isch \vec j s Formelzeiche für d Schtromdichti
** isch \vec j dr Einheitsvektor i y-Richtig im dreidimensionale Euklidische Ruum
** isch j d Gsamtdrehimpulsquantezahl vomene Elektron imene Atom
** isch J d Gsamtdrehimpulsquantezahl vo dr Elektronehülle
** isch J di mechanischi Drehimpulsquantezahl vomene Molekül
** isch *J* s Formelzeiche für d Ionedosis und d Ionedosisleischtig

* im SI-Einheitesyschtem
** isch J s Einheitesymbol vo dr Energie und schtaht für Joule

* i dr Chemie
** isch früehe s chemische Element Jod mit *J* abgchürzt worde. Di hüt gebrüüchlichi Schriibwiis isch *Iod* bzw. *I*

* J. schtaht für
** Jahr oder
** Jahrgang
** Ja

* i dr Numismatik schtaht dr Kennbuechschtabe J
** für Hamburg uf düütsche Münze vo 1873 bis hüt, und uf Münze für Düütsch-Oschtafrika.

* als Kfz-Kennzeiche staht J
** i Düütschland für Jena
** i Schpanie früeher für Jaén (Spanie het inzwische e landeseiheitlichs Computernummeresyschtem, wo mer dr Nummere dr Ort nimmi asähe cha).
** bi internationale Kennzeiche für Japan

* Billeter J isch es Mass zur vergliichende Beschriibig vo demographischer Alterig

* J isch e Segelboot-Klass

* i dr früehere DDR isch bi Rundfunksender immer d Hauptantenne mit J bezeichnet worde. Isch die us zwei Maschte bestande, so häts en J1- und en J2-Maschte geeh. Biischpiil: J1-Mascht Wachenbrunn, J1-Mascht Wiederau

*Lueg au:* Abchürzig, Akronym, aafangend mit em Buechschtabe **J** oder **j**
* Funkalphabet

## Weblink

* https://web.archive.org/web/20080517075022/http://www.wam.umd.edu/%7erfradkin/alphapage.html
* https://web.archive.org/web/20060328011930/http://miscoranda.com/30
* https://web.archive.org/web/20060701220417/http://www.krysstal.com/writing_evolution_latin.html