Meter

S' **Meter** (v. grich.: μέτρον/métron = Maß, -messer) – au *der* Meter, in dr Schwyz un Östriich immer *der* Meter – isch d'SI-Basiseiheit vu dr Längi.  S'Eiheitszeiche vum Meter lutet *m* un s'Formlezeiche vu dr Längi *l*.

## Aktuelli Definition
S'Meter isch definiert als die Strecki, wo s'Liecht im Vakuum in ere Zitt vu  1/299.792.458 Sekunde zruckleggt. Zue dr d'Umstellig vu dr Längi vume standardisierte Messstab uf die zittbasiert isch's chu, wil d'Messig vu Zitte zwischezittlich wäsetlich gnauer erfolgt wie d'Messig vu Längene.

## Aldi Definitione
Dr Definition vum Meter sin einigi Vorschläg vorusgange, e universelli Längeeiheit z definiere, wo nit – wie domols yblich – vu dr Abmessige vu dr Glidmasse vum jewilige Herrscher abgleitet gsi isch. So het dr Abt Jean Picard bispilswiis 1668 vorgschlage, als Längeeiheit d Längi vume Pendel z verwende, wo e halbi Periodeduur vu ere Sekunde gha het (Sekundependel). E sonigs Pendel het d Längi vu 0,994 m un chäm demit dr hütige Definition vume Meter ziemli nooch. Dr Begriff *Meter* fer sälli Längeeiheit isch allerdings zum erste Mol vum Tito Livio Burattini anno 1675 verwendet worre. Er het d Längi vum Sekundependel als *Metro Cattolico* (katholische Meter) bezeichnet.

Anno 1793 isch s Meter no als dr 40-millionst Deil vu dr Längi vum Erdmeridian, wo Paris druf lit, also uf dr zehnmillionste Deil vu dr Entfernig vum Pol zum Äquator, festglegt worre. Anno 1795 isch e Prototyp vu sällem Meter in Messing, anno 1799 schliesslich als *[[Urmeter]]* in Platin gosse worre. Fer d Bestimmig vu dr Längi vum Urmeter hän d Ergebniss vu dr vum Jean-Baptiste Joseph Delambre un vum Pierre Méchain zwische 1792 un 1799 vorgnummene Vermessig vum Meridianboge zwische Dünchilche un Barcelona dient. Genaueri Vermessige vu dr Erde sin aber später zum Ergäbnis chu, dass s Urmeter eweng z churz grote gsi isch.

1889 isch vum zwischezittlich gründete BIPM e nöie Standard igfüehrt worre. Dezue isch dr international Meterprototyp agfertigt worre, e Stab mit chrüzförmigem Querschnitt us ere Platin-Iridium-Legeirig im Verhältnis 90:10 un e Meter isch festglegt worre als dr Abstand vu dr Middelstrich vu zwei Strichgruppe bi ere Temperatur vu 0&nbsp;°C. Dodemit het sich s Meter nimmi nooch dr Vermessig vu dr Erde grichtet. Kopie vu sällem Meterprototyp sin an d Eichinstitute in viile Länder vergä worre.

Vu 1960 bis 1983 isch s Meter s'1.650.763,73-fach vu dr Wellelängi vu dr sich im Vakuum usbreitende Strahlig gsi, wo vu Atome vum Nuklid Krypton-86 bim Ibergang vum Zuestand 5d5 zum Zuestand 2p10 usgsendet wird.

Sit 1983 wird s Meter als die Strecki definiert, wo s Liecht im Vakuum in ere Zitt vu 1/299.792.458 Sekunde zruckleggt. Dr Grund fer sälli Nöidefinition isch, dass middlerwiili d Zitt (mit Atomuhre) viil gnauer messbar isch wie Streckenr. Säll het au zue dr Folg, dass d Liechtgschwindigkeit im Vakuum jetz nimmi gmesse werre cha, sundern als Konstanti festglegt isch mit 299.792.458&nbsp;m/s.

## Abglaititi Maßainhaite
Im folgende werre ainigi Bispiile fer verschidini Länge beschribe. Zue de Vorsilbe lueg au d'Liste fer d'Vorsilbe fer Maßainhaite.

### Gängigi
#### Kilometer
Ei **Kilometer**, abgchürzt *km*, entspricht 1.000 Meter: 1&nbsp;km = 103&nbsp;m.

#### Zentimeter
Ei **Zentimeter** (au *Centimeter*), abgchürzt *cm*, entspricht ime Hundertstel vume Meter: 1&nbsp;cm = 10-2&nbsp;m oder 0,01&nbsp;m.

S'Zentimeter isch d'cgs-Ainhait vu de Längi. *Lueg au:* Zoll

#### Millimeter
Ei **Millimeter**, abgchürzt *mm*, entspricht ime Tusendstel vume Meter: 1&nbsp;mm = 10-3&nbsp;m oder 0,001&nbsp;m.

#### Mikrometer
Ei **Mikrometer** (veraldet au *Mikron* nooch sinere alde Bezeichnig, oder *My* nooch em grichische Buechstabe µ), abgchürzt *µm*, entspricht ime Millionstel vume Meter: 1&nbsp;µm = 10-6&nbsp;m = 0,000&nbsp;001 m. Oder 1&nbsp;µm = 10-3&nbsp;mm, also ei eitausendstel Millimeter.

*My* bezeichnet dodribernus im umgangssprochliche Gebruuch oft chleinsti Längene, wo grad noch erchennbar sin, obwohl ei Mikrometer eigetlich nit mit friem Aug wohrgnu werre cha.

D'Messschrube, e Längemessgerät, wird wäge ihrer Gnauigkeit oft *Mikrometerschrube* oder churz **Mikrometer** gnennt.

#### Nanometer
Ei **Nanometer**, abgchürzt *nm*, entspricht ime Milliardstel vume Meter: 1&nbsp;nm = 10-9&nbsp;m. Oder 1&nbsp;nm = 10-6&nbsp;mm, also ei millionstel Millimeter.

Ei Nanometer entspricht ime Stuck Metall ugfähr ere Strecki vu vier benochberte Atome. Die chleinste mit eme Liechtmikroskop erchennbare Strukture sind öbbe 500&nbsp;nm gross. Zue dr Undersuechig vu Strukture underhalb vu 500&nbsp;nm verwendet mer Rasterelektronemikroskope, Rastertunnelmikroskope oder Rasterchraftmikroskope. 

*lueg au:* Nanotechnologie

#### Pikometer
Ei **Pikometer** (au *Picometer*), abgchürzt *pm*, entspricht ime Billionstel vume Meter: 1 &nbsp;pm = 10-12&nbsp;m. 

S'Pikometer isch geignet fer Messige innerhalb vu Atomhülle. E Atom het e Durmesser zwische 50 un 600&nbsp;pm. Dr Durmesser vume Atomchern lit um 0,01&nbsp;pm. 100&nbsp;pm = 1&nbsp;Ångström.

#### Femtometer
Ei **Femtometer** (Einhaitezaiche: fm), isch s'Billiardstel vume Meter: un ei Billionstel vume Millimeter 1&nbsp;fm = 10-15&nbsp;m. 

S'Femtometer isch früeher in dr Atom- un Chernphysik au als Fermi bezeichnet worre; si Verwendig füehrt zue ibersichtliche Zahlewerte bi dr Agab vu Atomchern-Durmesser. Denn dr Durmesser vume Atomchern betrait öbbe 10&nbsp;fm. Protone un Neutrone hänn e Durmesser vu öbbe 1,6&nbsp;fm. Die chleinste Atomradie messe 51000&nbsp;fm = 51&nbsp;pm.

### Wäniger gängigi
* Ei **Megameter**, abgchürzt *Mm*, entspricht 1.000 Kilometer = 106&nbsp;m.
* Ei **Myriameter** entspricht 10.000&nbsp;m = 10&nbsp;km = 104&nbsp;m. Dr Gebruuch vu dr D'Vorsilbe *myria* isch aber sit 1960 nimmi zuelässig.
* Ei **Hektometer** abgchürzt *hm*, entspricht 100&nbsp;m = 102&nbsp;m.
* Ei **Dekameter** abgchürzt *dam*, entspricht 10&nbsp;m = 101&nbsp;m.
* Ei **Dezimeter**, abgchürzt *dm*, entspricht ime Zehntel vume Meter: 1&nbsp;dm = 10-1&nbsp;m.
* Ei **Attometer**, abgchürzt *am*, entspricht ime Trillionstel vume Meter: 1&nbsp;am = 10-18&nbsp;m.
* Ei **Zeptometer**, abgchürzt *zm*, entspricht ime Trilliardstel vume Meter: 1&nbsp;zm = 10-21&nbsp;m.
* Ei **Yoktometer**, abgchürzt *ym*, entspricht ime Quadrillionstel vume Meter: 1&nbsp;ym = 10-24&nbsp;m.

## Weblink
* Die Physikalisch-Technisch Bundesanstalt PTB als "Hüeteri vu dr Eiheite"