Russiese folklore

[thumb|280px|[Baba Jaga, 'n bekende karakter uit die Russiese folklore.]]

**Russiese folklore** is folklore van die Russe en ander etniese groepe van die land. Dit het sy wortels in die heidense geloofsoortuigings van die antieke Slawiërs en kom nou voor in Russiese sprokies. Epiese Russiese bilinas is ook 'n belangrike deel van die Slawiese heidendom. Die oudste bilinas (Russies: *bilini*) van die Kiëfse siklus is in die Russiese Noorde aangeteken, veral in Karelië, waar ook die grootste deel van die Finse nasionale epos *Kalevala* aangeteken is.

In die laat 19de eeu is Russiese sprokies in Engels begin vertaal, met *Russian Folk Tales* (1873) deur William Ralston en *Tales and Legends from the Land of the Tzar* (1890) deur Edith Hodgetts.

Baie Russiese sprokies en bilinas is vir animasieprente verwerk, of selfs vir rolprente deur bekende regisseurs soos Aleksandr Ptoesjko (*Ilja Moeromets*, *Sadko*) en Aleksandr Rou (*Morozko*, *Wasilisa die Skone*).

Sommige Russiese digters, soos Pjotr Jersjof en Leonid Filatof, het verskeie digterlike vertolkings van die klassieke Russiese sprokies gepubliseer, en in sommige gevalle oorspronklike, gewilde sprokiegedigte geskryf, soos Aleksander Poesjkin.

## Geskiedenis
### Volkstradisie in Kiëf-Roes voor kerstening (c. 987&nbsp;n.C.)
Dit lyk of die vroeë Slawiese gemeenskappe grootliks in klein dorpies gekonsentreer was en beheer is deur 'n groep mense eerder as 'n enkele leier. Daar was 'n sterk fokus op die gesinseenheid. Die gebied wat as die vaderland van Slawiese volke beskou word, is rofweg waar vandag se Oos-Europese lande geleë is. Oos-Slawiërs het om die Wolga-Dnjepr-bekken ontstaan. Die Okarivier was die vaderland van Slawiese stamme waaruit die Russiese kultuur gegroei het. Die Suid-Slawiese kultuur het in die Balkanstreek gegroei. Die Wes-Slawiese volke het waarskynlik ontstaan in Oos-Pole. Die natuur het 'n groot rol gespeel in die vroeë Slawiese kultuur. en 'n latere, moontlik verwante god was Mokosj, wie se naam "klam" beteken en wat 'n Finse oorsprong kan hê. in die gebied vastrapplek gekry het.

### Russiese folklore in die Sowjetunie (1917/'22-1991)
Die 1920's was 'n goeie tyd vir folklore in die Sowjetunie. Die nuwe regering, wat 'n nuwe administratiewe stelsel moes daarstel en die land se swak ekonomie moes herstel, het nie juis probeer om letterkunde te beheer nie, en folklorestudies het floreer. Daar was in dié dekade twee neigings: Die Russiese formaliste en die Finse skool. Formalisme het gefokus op die artistieke vorm van antieke bilinas en feëverhale, veral hulle spesifieke strukture en digterlike ontwerpe. Die Finse skool het die verbintenisse ondersoek tussen verwante legendes van verskeie Oos-Europese streke.

Nadat Josef Stalin aan die bewind gekom het en die eerste vyfjaarplan in 1928 in werking gestel is, het die Sowjetregering folklorestudies begin kritiseer en sensor. Stalin en sy regering het geglo folklore ondersteun die tsaristiese stelsel en 'n kapitalistiese ekonomie. Hulle het dit beskou as 'n oorblyfsel van die agterlike Russiese gemeenskap wat die Bolsjewiste nou hard probeer verbeter het. 

Om folklorestudies te beperk en te keer dat onbehoorlike idees onder die massa versprei, het die regering die Russiese Vereniging van Proletariese Skrywers (RVPS) gestig. Die RVPS het daarop gefokus om feëverhale en kinderletterkunde te sensor, want hulle het geglo fantasie en "bourgeois onsin" beïnvloed die ontwikkeling van agtermekaar Sowjetburgers nadelig. Feëverhale is van winkelrakke verwyder en kinders is aangemoedig om boeke oor die natuur en wetenskap te lees. Die RVPS het eindelik hulle vlak van sensuur verhoog en in 1932 die Unie van Sowjetskrywers geword.

In 1934 het Maksim Gorki 'n toespraak voor die Unie van Sowjetskrywers gelewer waarin hy gesê het folklore kan bewustelik gebruik word om Kommunistiese waardes te bevorder. Folklore, met baie van sy konflikte gebaseer op die stryd van 'n werkgeoriënteerde leefstyl, was relevant tot Kommunisme omdat dit nie sou kon bestaan sonder die regstreekse bydraes van die werkersklas nie. Gorki het ook geredeneer karakters in folklore toon hoë vlakke van optimisme, en kan lesers dus aanspoor om positief te bly, veral namate hulle lewe al hoe meer verander vanweë die verdere ontwikkeling van Kommunisme.

Joeri Sokolof, hoof van die folkloreafdeling van die Unie van Sowjetskrywers, het ook folklorestudies aanbeveel omdat dit gesamentlike projekte onder Sowjetburgers kon bevorder. Karakters bevind hulle dikwels op 'n reis van selfontdekking, 'n proses wat daartoe lei dat hulle hulle nie as individue hoogag nie, maar as 'n noodsaaklike deel van 'n gesamentlike geheel. En dit is die idees wat die Sowjetunie by sy burgers wou tuisbring. 

Oortuig deur Gorki en Sokolof se argumente, het die Sowjetregering en die Unie van Sowjetskrywers begin om folklore van oor die land te versamel en evalueer. Die unie het veral verhale versamel wat die kollektiewe gees bevorder en die Sowjetregering se voordele en vooruitgang wys. Dit het dan eksemplare van goedgekeurde verhale deur die bevolking versprei. Intussen het plaaslike folkloresentrums in alle groot stede ontstaan wat toegesien het dat die media die geskikte weergawes van Russiese volksverhale publiseer.

Verder het skrywers in Stalin se tyd self Kommunistiese volksverhale geskryf en hulle gekombineer met die destydse lewe in die Sowjetunie. Hulle is *nowini* (kort vir "nuwe bilini") genoem, wat beskou is as die renaissance van die Russiese epos. Van folkloriste is verwag om moderne volksangers die konvensionele styl en struktuur van die tradisionele bilinas te leer. Hulle het ook aan hulle die regte soort Kommunistiese ideologieë verduidelik wat in die nuwe stories en liedere verwag is.

Dié nuwe Sowjetfeëverhale en  het gefokus op die kontraste tussen 'n miserabele lewe in die ou tsaristiese Rusland en 'n beter een onder Stalin se leierskap. Die helde moes 'n veranderde, beter weergawe van die gemiddelde burger uitbeeld en die leser 'n duidelike beeld gee van die ideale kollektief geïnspireerde self wat hy of sy moet word.

In plaas daarvan om advies van 'n mitiese wese te kry, sou die protagonis raad van die alomteenwoordige Stalin kry. As die karakter Stalin se goddelike raad gevolg het, kon hy verseker wees van sukses in alles wat hy aanpak en 'n volledie transformasie ondergaan in die "Nuwe Sowjetman". Die skurke in die verhale was die Wittes: onbekwame, agterlike kapitaliste.

Toe Stalin in Maart 1953 sterf, het folkloriste van die tydperk gou opgehou om die kontemporêre volksverhale te skryf. Omdat die verhale uit die pen van individuele skrywers gekom het en nie uit die mondelinge tradisies van die werkersklas nie, word hulle as skynfolklore beskou. In plaas daarvan dat folklore onder Stalin soos destyds beskou word as 'n renaissance van die tradisionele Russiese epos, word dit vandag gewoonlik beskou as 'n tydperk van beheer en valsheid.

## Tipes
### Volksverhale
Bewyse van Russiese volksverhale kom uit 'n tydperk so vroeg as die 12de eeu, wat beteken dit bestaan al veel langer. Nie veel van die Russiese volksverhale bestaan vandag meer nie, grootliks omdat verhale van 'n nie-Christelike oorsprong deur die Kerk onderdruk is. 

Op die eerste nag ná 'n troue is die paartjie se bed soms naby die vee geplaas sodat hulle die vrugbaarheid van hulle diere kon beïnvloed. Ander is om 'n ritueel te laat slaag. 

Hulle word dikwels ook verbind met "onreine" magte, 'n onnatuurlike dood en onbehoorlike begrafnis.

#### Domowoi
thumb|240px|links|’n Domowoi.
'n Domowoi (Russies: домовой) is 'n huisgees en verskil effens van die natuurgeeste. Hoewel hy onnutsig is, word 'n domowoi beskou as die beskermer van die huis. Hy is nie afkerig van Christelike simbole soos die kruisteken nie en maak, anders as ander geeste, nie 'n plek gevaarlik nie. Hy is waarskynlik 'n oorblyfsel van die aanbiddingspraktyke van die voorvaders, want een van sy byname is "oupa" en hy maak gewoonlik sy opwagting in die plek van 'n huidige of vorige hoof van die huishouding. In party verhale sien die bure die "huiseienaar" buite in sy erf terwyl hy eintlik vas aan die slaap in sy huis is.

Meestal word hy egter uitgebeeld as 'n krom, harige ou man. Hy word tradisioneel nie gesien nie, maar gehoor. Hy kan veroorsaak dat mure kraak of potte teen mekaar stamp. 'n Domowoi woon gewoonlik alleen, hoewel hy soms 'n vrou en kinders het.

Die funksie van die domowoi is gewoonlik om vir die huis en diere te sorg. Een manier is om voorspellings van toekomstige gebeure te maak, soos goeie of slegte geluk, troues of dood in die gesin. Die huishouding moet die huisgees goed behandel en dit vir hom lekker maak, soos om die huis goed te versorg, sosiale gebruike te volg of selfs diere van die domowoi se verkose kleur te kies. So 'n verhouding met die domowi is noodsaaklik vir die behoorlike funksionering van die huishouding.

Die "skeiding" van 'n huisgees is ook belangrik. Wanneer 'n jong vrou trou, verlaat sy gewoonlik haar gesin se huis en gaan in dié van haar man woon. Sy moet egter sekere rituele uitvoer om haar van haar gesin se huisgees te skei en haar man s'n te leer ken. Wanneer 'n gesin verhuis, nooi hulle spesifiek hulle domowoi om saam met hulle te trek om te verseker hy bly by hulle.

#### Lesji
thumb|240px|'n Lesji.

'n Lesji (Russies: леший) is 'n woudgees. Sy voorkoms verskil van sprokie tot sprokie, maar hy is altyd manlik.
*Indrik - Volgens *Russian folklore* is die Indrik-dier (Russies: Индрик-зверь, *Indrik-zwer*) 'n fantastiese dier, die koning van alle diere. Hy woon op 'n berg bekend as "Die Heilige Berg", waar niemand anders mag loop nie. Wanneer Indrik roer, bewe die aarde. Die woord "Indrik" is 'n verwringing van die Russiese woord vir eenhoring (единорог, *jedinorog*). Dit word beskryf as 'n reusagtige bul met die bene van 'n takbok, die kop van 'n perd en 'n enorme horing op sy snoet, wat dit min of meer soos 'n renoster laat lyk. 

## Voorbeelde
Daar is meer as 600 Russiese sprokies. Van die bekendes is:

* *Wasilisa die Skone*
* *Tsarewitsj Iwan, die vuurvoël en die grys wolf*
* *Die vuurvoël en prinses Wasilisa*
* *Roeslan en Ljoedmila*
* *Die dood van Kosjtsjei die Onsterflike*

*Wasilisa die Skone* is 'n verhaal oor die pragtige meisie Wasilisa, wie se stiefma en stiefsusters haar mishandel. Daar is magie, avontuur en fantasie in die verhaal, met bekende karakters soos Baba Jaga wat 'n prominente rol speel.

*Tsarewitsj Iwan, die vuurvoël en die grys wolf* is een van die sprokies wat deur Aleksander Afanasiëf versamel is in sy *Russiese Feëverhale*.

In *Die vuurvoël en prinses Wasilisa* tel 'n koninklike jagter die veer van die mitiese vuurvoël op. Sy perd help hom om alle struikelblokke te oorkom en die hand van prinses Wasilisa te wen. 

*Roeslan en Ljoedmila* is 'n gedig deur Aleksander Poesjkin. Dit begin met 'n fees wat prins Wladimir hou om die troue van sy dogter, Ljoedmila, met die dapper vegter Roeslan te vier. Ljoedmila word egter ontvoer en eindelik spoor Roeslan haar op en trou met haar.

*Die dood van Kosjtsjei die Onsterflike* is 'n gewilde Russiese sprokie oor die held, Iwan Tsarewitsj, wat sy geliefde Marja Morewna probeer red uit die kloue van die onsterflike towenaar Kosjtsjei.

## Galery

Beeld:Firebird.jpg|*Die vuurvoël*, deur Iwan Bilibin.
Beeld:Ilya Repin - Sadko - Google Art Project levels adjustment 2.jpg|*Sadko*, deur Ilja Repin.
Beeld:Ivanbilibin.jpg|*Boejan*, deur Bilibin.
Beeld:Vasnetsov Frog Princess.jpg|*Die paddaprinses*, deur Wiktor Wasnetsof.
Beeld:Купчиха и домовой.jpg|*Domowoi wat na die slapende vrou van die handelaar kyk*, deur Boris Koestodijef.

## Verwysings
## Skakels