Selaginella

duimnael|Opgekrulde *Selaginella tamariscina*
duimnael|regs|Wallace se selaginella (*Selaginella wallacei*)

***Selaginella***, ook bekend as die **aarmosse**, is 'n genus van vaatplante wat tot die wolfsklouagtiges of lycofiete behoort. Dit word gewoonlik as die enigste genus van die familie **Selaginellaceae** gereken, wat meer as 750 bekende spesies bevat.

Hierdie familie word van die Lycopodiaceae of kolfmosse onderskei deur hul skubagtige blare wat 'n liguul of tongetjie het, en benewens deur die spore van twee soorte op 'n enkele plant. Hulle word soms in 'n informele parafiletiese groep bekend as die varingverwante  ingesluit. Die spesie *S. moellendorffii* is 'n belangrike modelorganisme, waarvan die genoomsekwensie deur die Joint Genome Institute van die VSA se Departement van Energie bepaal is. Die naam *Selaginella* is deur Palisot de Beauvois vir die enkele spesie *Selaginella selaginoides* opgerig, wat toevallig (saam met die naverwante *Selaginella deflexa*) 'n susterklade met betrekking tot alle ander *Selaginellas* vorm, sodat enige bepalende subverdeling van die spesies in afsonderlike genera slegs twee taksa in *Selaginella* oorlaat, met die honderde ander spesies in nuwe of herrese genera.

*Selaginella* is hoofsaaklik inheems aan tropiese tot subtropiese wêreldstreke, met enkele spesies wat in die arkties-alpynse streke van albei halfronde aangetref word. Fossiele wat tot die moderne genus gereken kan word, word in afsettings oor 'n tydperk van 300 miljoen jaar, van die Laat Karboon tot die huidige tyd waargeneem.

## Beskrywing 
*Selaginella*-spesies het 'n kruipende of stygende groeivorm met enkelvoudige, skubagtige blare (mikrofille) op vertakkende stingels wat ook wortels voortbring. Hul lugstingels is horisontaal-kruipend op die substraat (soos by *Selaginella kraussiana*), halforent (*Selaginella trachyphylla*) of orent (soos by *Selaginella erythropus*). Die vaatsteles is polisteliese protosteles. 'n Stingelsnit toon die aanwesigheid van meer as twee protosteles. Elke stele bestaan uit diarg (wat twee stringe xileem bevat) benewens eksarg, uitwaartsgroeiend in xileem. Die steles word met die korteks deur middel van baie buisagtige strukture of sogenaamde trabeculae verbind, wat gemodifiseerde endodermale selle met Caspary-bandjies aan hul laterale wande bevat. Die stingels bevat geen murg nie.

In *Selaginella* het elke mikrofil en sporofil 'n klein skubagtige uitgroeisel, 'n liguul genoem, aan die basis van die boonste bladoppervlak. Die plante is  heterospoor met spore van twee grootteklasse, wat as mega- en mikrospore bekend staan. In *Selaginella rupestris* vind fertilisering plaas terwyl die megaspore steeds aan die ouerplant geheg is, en dié word slegs vrygestel nadat die embrio kotiledons en 'n wortel voorgebring het.

Anders as meeste wolfsklouagtiges, wat byna altyd mikrofille met 'n enkele onvertakte aar het, bevat die mikrofille van 'n paar *Selaginella*-spesies 'n vertakte vaatstring.

Tydens droë weerstoestande kan sommige *Selaginella*-spesies dehidrasie oorleef. In hierdie toestand kan hulle byvoorbeeld in bruin bolle opkrul en ontwortel word, om dan met die volgende reënbuie te herhidreer, weer groen te word en hul groei te hervat. Hierdie fenomeen staan as poikilohidrie bekend, en poikilohidriese plante soos *Selaginella bryopteris* word soms na verwys as opstandingsplante.

Daar is geen getuienis vir paleopoliploïdie (volle genoomduplisering) in *Selaginella* se evolusionêre geskiedenis nie. Instede het hulle tandem-geenduplisering ondergaan, wat veral opmerklik is in gene wat by uitdroging-toleransie betrokke is.

In hul chloroplas ontbreek sowat twee derdes van die gene vir plastiede oordrags-RNA (tRNA), wat egter in die genoom van die selkern aanwesig is. By die vaatplante is hierdie genus enig in sy soort deurdat daar spesies is met monoplastiede selle met 'n enkele reuse-chloroplas, wat oorwegend in hul dorsale epidermale selle gesetel is, maar ook in die boonste blaarmoes (mesofil) van sommige spesies voorkom. Dit skyn afgeleide kenmerke en 'n aanpassing by gedempte ligtoestande te wees, wat minstens twee keer ontstaan het. Selle met multiplastiede chloroplaste, aldus meer as tien chloroplaste per sel, word as die mees basale vorme beskou, en word by spesies aangetref wat aan meer lig blootgestel is. Oligoplastiede selle, selle met drie tot tien chloroplaste, is vir meer gedempte lig aangepas, met die monoplastiede spesies synde die mees skaduliewende vorme. 'n Beraamde 70% van *Selaginella*-spesies is monoplastied. Hierdie soorte ontvang slegs 0,4 tot 2,1% van volle sonlig, terwyl spesies met veelvuldige chloroplaste in oop omgewings lewe waar hulle gemiddeld meer as 40,5% van volle sonsterkte benut.

## Taksonomie 
Sommige taksonome plaas die Selaginellales in die klas Lycopodiopsida (soms onakkuraat as "Lycopsida" aangedui). Sommige moderne outeurs erken drie generiese divisies van *Selaginella*, naamlik *Selaginella*, *Bryodesma* Sojak 1992, en *Lycopodioides* Boehm 1760.  *Lycopodioides* sou die Noord-Amerikaanse spesies *S. apoda* en *S. eclipes* insluit, terwyl *Bryodesma* sou insluit *S. rupestris*, as *Bryodesma rupestre*. *Stachygynandrum* word ook by geleentheid gebruik om die grote gros van spesies aan te dui.

Die eerste ernstige poging om die groep te definieer en onderverdeel was deur Palisot de Beauvois in 1803–1805. Hy het die genus *Selaginella* as 'n monotipiese genus opgerig, en die grote gros van spesies in *Stachygynandrum* geplaas. Nog een van sy monotipiese genera was *Gymnogynum*, maar sy eie vroeëre naam *Didiclis* het voorrang geniet. Deesdae word dit gesien as 'n groep van om en by 45 tot 50 spesies, ook as die *Articulatae* bekend, aangesien sy genus *Didiclis/Gymnogynum* op *Selaginella plumosa* berus. Hy het ook die genus *Diplostachyum* beskryf, synde 'n groep spesies wat ooreenkomste met *Selaginella apoda* toon. Spring het vier dekades later die genus *Selaginella* uitgebrei om al die selaginelloïde spesies in te sluit.

Filogenetiese studies deur Korall en Kenrick het vasgestel dat die *Euselaginella*-groep, bestaande uit slegs die enkele tipespesie, *Selaginella selaginoides* en 'n naverwante Hawaiise spesie, *Selaginella deflexa*, 'n basale en antiekdivergerende sustertakson met betrekking tot ander *Selaginella*-spesies is. Hierbenewens het hul ondersoek die orige spesies in twee breë groepe onderverdeel, naamlik een wat die *Bryodesma*-spesies insluit, die *Articulatae*, met afdelings *Ericetorum* Jermy en ander, en die tweede wat die breë *Stachygynandrum*-groep omvat.

In 2023 het Zhou & Zhang voorgestel dat die genus in tot 19 genera onderverdeel word.

### Spesies 
duimnael|*Selaginella canaliculata*
duimnael|*Selaginella selaginoides*
duimnael|*Selaginella willdenowii* is bekend vir die kleurspeling daarop
Daar is omtrent 750 bekende *Selaginella*-spesies. Hulle toon 'n wye reeks kenmerke; die genus mag na 'n toekomstige revisie in verskillende genera onderverdeel word. Aarmos-spesies sluit in:
* *Selaginella apoda* – vlei-aarmos; oostelike Noord-Amerika
* *Selaginella arizonica* Maxon – westelike Texas tot Arizona en Sonora, Mexico
* *Selaginella asprella*
* *Selaginella bifida* – Rodrigues
* *Selaginella biformis*
* *Selaginella bigelovii*
* *Selaginella braunii* – Braun se aarmos; China
* *Selaginella bryopteris* – Sanjeevani; Indië
* *Selaginella canaliculata* – Suidoos-Asië, Molukke
* *Selaginella carinata*
* *Selaginella cinerascens*
* *Selaginella densa* – mindere aarmos; westelike Noord-Amerika
* *Selaginella denticulata*
* *Selaginella eclipes* – verskuilde aarmos; oostelike Noord-Amerika
* *Selaginella elmeri*
* *Selaginella eremophila* Maxon
* *Selaginella erythropus*
* *Selaginella galotteii*
* *Selaginella gigantea* – Venezuela
* *Selaginella hansenii*
* *Selaginella kraussiana* – woudaarmos; Afrika, Azores
* *Selaginella lepidophylla* – opstandingsvaring, dinosourusplant; Chihuahua-woestyn, Noord-Amerika
* *Selaginella martensii* – bontaarmos
* *Selaginella moellendorffii*
* *Selaginella oregana*
* *Selaginella plana* – Asiatiese aarmos; tropiese Asië
* *Selaginella poulteri*
* *Selaginella pulcherrima*
* *Selaginella rupestris* – rotsaarmos (oostelike Noord-Amerika)
* *Selaginella rupincola* Underw. – westelike Texas tot Arizona en Sonora, Mexico
* *Selaginella selaginoides* – mindere aarmos; noordelike gematigde Europa, Asië en Noord-Amerika
* *Selaginella sericea* A.Braun – Ekwador
* *Selaginella serpens*
* *Selaginella sibirica*
* *Selaginella stellata* – steraarmos; Mexiko, Sentraal-Amerika
* *Selaginella substipitata*
* *Selaginella tamariscina*
* *Selaginella tortipila*
* *Selaginella uliginosa* – Australië
* *Selaginella umbrosa*
* *Selaginella uncinata* – poumos
* *Selaginella underwoodii* Hieron. – westelike Texas tot Wyoming en westwaarts tot Arizona
* *Selaginella wallacei*
* *Selaginella watsonii*
* *Selaginella willdenowii* – Willdenow se aarmos, pouvaring; suidoostelike Asië

Enkele *Selaginella*-spesies is woestynplante wat as "opstandingsvarings" bekend staan, omdat hulle in droë tye in 'n hegte, bruin of rooierige bal opkrul, om dan in die teenwoordigheid van vog weer te ontvou en groen te verkleur. Ander spesies is tropiese woudspesies wat by eerste aansig na varings lyk.

## Verbouing 
'n Aantal *Selaginella*-spesies is gewilde plante in verbouing, veral tropiese spesies. Van die spesies wat algemeen verbou en verhandel word sluit in:
* *S. kraussiana*: woudaarmos
* *S. martensii*: rypvaring
* *S. moellendorffii*: gemdraende aarmos
* *S. erythropus*: robynrooi-aarmos
* *S. uncinata*: poumos
* *S. lepidophylla*: opstandingsvaring
* *S. braunii*: arborvitae-varing

## Galery 

File:Selaginella pallescens2.jpg|*Selaginella pallescens*
File:Selaginella flabellata.jpg|*Selginella flabellata*
File:Selaginella lepidophylla gruen.jpeg|*Selaginella lepidophylla*
File:Selaginella × neomexicana.jpg|*Selaginella × neomexicana*
File:Selaginella willdenovii (scott.zona) 001.jpg|*Selaginella willdenovii*

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*