Cornelis van Quaelberg

**Cornelis van Quaelberg** (ook **van Quaelbergen** of **van Quaalberg**) (1623, Amsterdam - 3 Februarie 1687, Batavië) was die derde kommandeur aan die Kaap die Goeie Hoop en het Zacharias Wagenaer op 27 September 1666 opgevolg.

## Tydperk voor kommandeurskap aan die Kaap 
Van Quaelberg is in 1623 in Amsterdam gebore. Hy het op 16-jarige ouderdom in diens van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie getree en het in dieselfde jaar na Masulipatam aan die Coromandel-kus in Suidoos-Indië vertrek.  Hy het getrou met *Maria de With*, dogter van sy direkte bevelvoerder op daardie stadium, die goewerneur van Coromandel en in Augustus 1652 het hy kommandeur van Masulipatam geword. Hy het die Kaap reeds in 1658 besoek as admiraal van 'n VOC-retoervloot.

## Tydperk aan die Kaap en afdanking 
Hy het op 25 Augustus 1666 in die Kaap aangeland om sy ampstermyn as kommandeur te begin. Sy reis hierheen aan boord van die *Dordrecht* was vol teenspoed: die reis het nege maande geduur en van die 298 aan boord is 112 tydens die reis dood. Met aankoms was slegs tien mense, insluitend van Quaelberg, gesond. Van Quaelberg en Wagenaar het nie goed oor die weg gekom nie en daar was heelwat struwelinge voordat Wagenaar aan boord van 'n herstelde *Dordrecht* na Batavië vertrek het.

Hier het hy in onguns geraak oor sy hulp aan die Franse vloot, wat hy nie geweet het vyandig was nie, weens die tyd wat dit destyds geduur het om van die uitbreek van oorlog tewete te kom. Tydens Van Quaelberg se ampstermyn is hy ingelig dat die Franse beplan het om 'n fort by Saldanhabaai op te rig. Van Quaelberg het vier soldate onder bevel van sersant W. Wiederholt oorland na Saldanhabaai gestuur, maar die Franse skip, Saumacque het voor die Nederlanders daar aangekom. Die Franse het 'n vlagpaal met 'n loodplaat opgerig by die grootste watergat om aan te dui dat die terrein onder Franse bestuur geval het. Die loodplaat het 'n inskripsie met die wapenskild van Lodewyk XIV en die naam van De Montdevergue gedra. Kort na die Nederlanders se aankoms het die Franse vertrek met 'n vrag voëleiers en seevoëls.  Anthonij Bosman het op 7 Julie 1668 verslag gedoen dat hy die paal uitgekap en verbrand het.

Kommandeur van Quaelbergen is in 1668 uit die VOC se diens ontslaan nadat hy die Franse admiraal en onderkoning, De Montdeverque, en sy vloot in die Kaap ontvang en onthaal het. Die vloot was erg beskadig as gevolg van gevegte teen die Engelse en hy het hulle toegelaat om hul skepe met voorraad uit die Kompanjie se store te herstel. Dit het die VOC tot kommer gestrek omdat die Franse Oos-Indiese Kompanjie onder Colbert 'n belangrike konkurrent kon word. Van Qualenbergen het die Franse skepe oënskynlik beter behandel as die van die VOC.

Van Quaelbergen was nie bewus van sy afdanking voordat Jacob Borghorst hier opgedaag het met 'n brief van die V.O.C. nie. Hy het die vryburgers verdruk. Van Quaelbergen se afdanking is blykbaar deur die plaaslike bevolking verwelkom - hy is beskryf as selfsugtig, arrogant, gierig en 'n tiran. Ondanks sy ongewildheid was hy uiters bekwaam. Dit was aan hom te danke dat die eerste pogings tot bosbewaring in Suid-Afrika aangewend is deurdat hy 'n verbod op ongemagtigde houtkappery geplaas het. Verder het Van Quaelbergen 'n goeie verhouding met die Hottentotte gehandhaaf.

## Tydperk na kommandeurskap aan die Kaap 
Van Quaelbergen is in 1669 weer deur die VOC in diens geneem as *schepen* (magistraat) van Batavië en het later die bevelvoerder van die handelspos op die eiland *Ternate* geword. In 1672, met die uitbreek van die Derde Anglo-Nederlandse oorlog, wat Engeland en Frankryk saam teen Nederland gevoer het, is Van Quaelberg as admiraal van 'n vloot na Ceylon gestuur. Hier het hy groot suksesse teen die Franse vloot behaal en op 1 September 1673 groot roem verwerf toe hy 'n groot Engelse vloot onder leiding van admiraal* William Basse* oortuigend verslaan het. Hy is beloon met die goewerneurskap van Banda en is hierna weer bevorder deurdat hy van 1680 tot 1684 gedien het as Goewerneur-generaal van Malakka, 'n pos wat Jan van Riebeeck ook beklee het. In 1684 is hy weer bevorder tot Buitengewone Kommissaris vir Indië.

Van Quaelbergen is, na die dood van sy vrou, in 1672 met Henriette Chastelain getroud en is op 3 Februarie 1687 in Batavia oorlede.

## Sien ook 
* Lys van kommandeurs en goewerneurs van die Kaapkolonie
* Kommandeur

## Bronnelys 
* Hymen W.J. Picard: Masters of the Castle, Kaapstad, 1972
* Rosenthal, Eric, *Encyclopaedia of Southern Africa*, Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburg, 1978.
* KENNIS,  vol 8, 1980, bl. 1474-1475, 

## Verwysings