open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juana Inés de la Cruz

duimnael|Sor Juana
**Juana Inés de la Cruz de Asbaje y Ramírez**, ook bekend as **Sor Juana**, (12 November 1648 of 1651, San Miguel Nepantla - 17 April 1695, Meksikostad) was 'n Meksikaanse digteres.

Sy was 'n buite-egtelike kind, en reeds op 'n jeugdige leeftyd 'n belangstelling getoon in literatuur en wetenskap. Sy word op sestienjarige ouderdom ontdek deur Antonio Sebastián de Toledo, die onderkoning van Nieu-Spanje wat haar na sy hof toe bring.

Sy het geen familie of geld gehad nie en wou ook nie trou nie en daarom soek sy toevlug in die klooster van San Jerónimo. Hier kry sy tyd om haar aan haar studies te wy. Ook haar belangrikste gedig, *die droom*, skryf sy hier. In die klooster geniet sy as protégé van die onderkoning relatief baie vryheid. Sy het 'n ruim biblioteek tot haar beskikking gehad. Sy bots weldra dikwels met kerklike funksionarisse omdat hul haar gedigte te "wêreldlik" vind. Sy het gestreef na meer gelyke regte vir vroue, en die reg op onderwys vir vroue verdedig. Hierin word sy as 'n voorloopster van die feminisme gesien, maar in haar tyd is hierdie tipe menings minder op prys gestel. Die aartsbiskop van Meksiko het haar beveel om slegs religieuse tekste te skryf.

Toe sy tydens 'n plaag in 1695 haar toewy aan die versorging van siekes, raak sy besmet en sterf sy self.
Ramenas

Die **Ramenas** (*Aloe longistyla*) is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is endemies aan die Oos- en Wes-Kaap. Die plant kom voor in die Klein-Karoo van Calitzdorp in die weste tot by Grahamstad en noordwaarts tot by Graaff-Reinet, Cradock en Middelburg. 

Die naam *longistyla* verwys na die lang styl van die plant; dit word 70 tot 75 cm lank. Die aalwyn kamoefleer homself in die natuur en word moeilik gevind behalwe wanneer dit blom. Die aalwyn blom van Julie tot Augustus en die saad is ryp in Oktober tot November.

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* PZAfrica
* Plants of the World Online
Jim Al-Khalili

**Jameel Sadik** "**Jim**" **Al-Khalili** (Arabies: جيم الخليلي) (gebore op 20 September 1962) is 'n Britse teoretiese fisikus, skrywer en uitsaaier. Hy is professor van teoretiese fisika aan die Universiteit van Surrey. Hy is 'n gereelde uitsaaier en aanbieder van wetenskaplike programme op BBC radio en televisie en lewer dikwels kommentaar oor wetenskaplike aangeleenthede in ander Britse media.

In 2014 is Al-Khalili benoem as 'n RISE (*"Recognising Inspirational Scientists and Engineers"*) leier deur die VK se *"Engineering and Physical Sciences Research Council"*. Hy was tussen Januarie 2013 en Januarie 2016 president van die *British Humanist Association*.

### Publikasies
Sy gepubliseerde boeke sluit in:
*
* *Nucleus: A Trip into the Heart of Matter* (2001) (mede-outeur)
* 
* *The House of Wisdom: How Arabic Science Saved Ancient Knowledge and Gave Us the Renaissance* (2010)
** a.k.a. *The House of Wisdom: The Flourishing of a Glorious Civilisation and the Golden Age of Arabic Science* 
** a.k.a. *Pathfinders: The Golden Age of Arabic Science*
* *Paradox: The Nine Greatest Enigmas in Science* (2012)
* *Life on the Edge: The Coming of Age of Quantum Biology* (2014) (mede-outeur)
*
*
*

;As redakteur
* *The Euroschool Lectures on Physics with Exotic Beams, Vol. I (Lecture Notes in Physics)* (2004)
* *The Euroschool Lectures on Physics with Exotic Beams, Vol. II (Lecture Notes in Physics)* (2006)
* *The Euroschool Lectures on Physics with Exotic Beams, Vol. III (Lecture Notes in Physics)* (2008)
;As konsultant-redakteur
* *Invisible Worlds: Exploring the Unseen* (2004)

Sy essays en ander bydrae sluit in:
* *The Collins Encyclopedia of the Universe* (2001)
* *Scattering and Inverse Scattering in Pure and Applied Science* (2001)
* *Quantum Aspects of Life* (2008)
* *30-second Theories: The 50 Most Thought-provoking Theories in Science* (2009)

;Fiksie
Jim Al-Khalili het tot op datum een wetenskapfiksie roman geskryf:
*

## Verwysings
Transvaal-grasaalwyn

Die **Transvaal-grasaalwyn** (*Aloe davyana*) is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is inheems in Gauteng, Noord-Wes, Vrystaat, KwaZulu-Natal, Limpopo en Mpumalanga asook Eswatini. 

Die spesie het twee subspesies:
* *Aloe davyana var. davyana*
* *Aloe davyana var. subolifera* Groenew.

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* PZAfrica
* Plants of the World Online
Westelike Xia

Die **Westelike Xia** of **Xi Xia**, aan die Mongole ook bekend as die **Tangoetryk** en aan die Tangoets self en die Tibettane as **Mi-nyak**, was ’n ryk wat van 1038 tot 1227 bestaan het in wat vandag die noordwestelike Chinese provinsies Ningxia, Gansu, Oos-Qinghai, Noord-Shaanxi en Noordoos-Xinjiang, die suidwestelike Binne-Mongolië en die suidelikste deel van Buite-Mongolië is. Dit was sowat 800&nbsp;000&nbsp;km2 groot. 

Die hoofstad van die Westelike Xia was Xingqing (die hedendaagse Yinchuan), totdat dit in 1227 deur die Mongole verwoes is. Die grootste deel van sy geskrewe rekords en argitektuur is vernietig; dus was die stigters en geskiedenis van die ryk taamlik duister totdat navorsing in die 20ste eeu in die Weste en China gedoen is.

Die ryk het die gebied om die Hexikorridor beslaan; dit was deel van die Syroete, die belangrikste handelsroete tussen Noord-China en Sentraal-Asië.  Hulle het groot suksesse behaal in letterkunde, kuns, musiek en argitektuur. Hulle aansien onder die ander ryke van die Liao, Song en Jin word toegeskryf aan hulle doeltreffende militêre organisasie wat ingesluit het kavallerie, strydwaens, boogskiet, skilde, artillerie (kanonne wat op die rug van kamele vervoer is) en amfibiese troepe (wat op land en ter see kon veg).

## Verwysings
## Skakels
Transvaal-aalwyn

Die **Transvaal-aalwyn** (*Aloe transvaalensis*) is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is inheems aan Gauteng, Noord-Wes, Limpopo en Mpumalanga-provinsies en kom van Zeerust tot by Sekoenieland voor. Dit is ook inheems aan Botswana.

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Plants of the World Online
Kekerertjie

duimnael|*Cicer arietinum noir* – MHNT
duimnael|'n Kekerertjie plant
Die **kekerertjie** (*Cicer arietinum*) is 'n eenjarige peulgewas van die familie Fabaceae, subfamilie Faboideae. Die verskillende tipes daarvan staan bekend as **gram**, **Bengaalse gram**, **garbanzo** of **garbanzo boon** en **Egiptiese ertjie**.  Kekerertjiesade is hoog in proteïene. Dit is een van die vroegste verboude peulgewasse. 7500-jaar-oue oorblyfsels daarvan is al gevind in die Midde-Ooste.

Kekerertjies is 'n hoofbestanddeel in hummus en chana masala. Dit kan gemaal word ten einde falafel te maak. Dit word ook gebruik in slaaie, soppe, bredies, kerriegeregte en ander produkte soos channa. Die Kekerertjie is een van die hoofbestanddele van die Indiese, Mediterreense, en Midde-Oosterse kookkuns. In 2018 was Indië verantwoordelik vir 66% van die wêreldproduksie. 

## Geskiedenis
Oorblyfsels van gedomestikeerde kekerertjies is gevind by liggings in Turkye en die Levant wat uit 8500–7500 v.C. dateer, naamlik by Çayönü, Hacilar, en Tell es-Sultan (Jerigo). Die gewas is omstreeks 7000 v.C. ook verbou in die Vrugbare Halfmaan. Kekerertjies het hierna omstreeks 6000 v.C. versprei na die Mediterreense gebied en omstreeks 3000 v.C. na Indië.

Kekerertjies word genoem in Karel die Grote se '** (omstreeks 800 AD) as **'. Albertus Magnus maak melding van rooi, wit en swart variëteite. Nicholas Culpeper het opgemerk dat kekerertjies minder "winderigheid" veroorsaak as ertjies en meer voedsaam is. Die antieke mens het ook kekerertjies geassosieer met Venus omdat dit na bewering mediese voordele ingehou het soos om o.a. spermtellings en melkproduksie te verhoog. Dit is ook gebruik om nierstene te behandel. Tydens die Eerste Wêreldoorlog is kekerertjies vir die doel verbou in sommige dele van Duitsland. Dit word somtyds in die plek van koffie gebrou. Teen 2010 het 5% van Amerikaners hummus op 'n gereelde basis geëet. of roomys, met die residuele pulp wat as meel gebruik kan word.

Lêer:FOOD Doubles 2.jpg|*Doubles*, 'n straatkos in Trinidad en Tobago
Lêer:Potaje de garbanzos y collejas5.JPG|Geregte uit die Manchego kookuns; kekerertjie en 'n *Silene vulgaris* bredie *(potaje de garbanzos y collejas)*
Lêer:Farinata di ceci 01.jpg|Farinata di ceci, 'n tradisionele Italiaanse kekerertjie peuselhappie
Lêer:Chakhchoukha9.JPG|Chakhchoukha is deel van die Algeriese kookkuns; hier word vars gekookte *marqa* uitgebeeld, voordat dit gemeng word met *rougag*
Lêer:Choleindia.jpg|*Chana masala*, Indië
Lêer:Halua of Chickpeas.jpg|*Halva* kekerertjies, Bangladesj
Lêer:Aesthetic Fried Gram.jpg|Gebraaide kekerertjies

## Verwysings
## Eksterne skakels
*India Pulses and Grains Association
Juan de Herrera

duimnael| Jacome da Trezzo, medalje van Juan de Herrera, 1578.
**Juan de Herrera de Maliaño** (Roiz, Cantabria, 1530 - Madrid, 15 Januarie 1597) was 'n argitek, wiskundige, landmeter en militêre Spaans, wat beskou word as een van die grootste eksponente van die Renaissance Spaanse argitektuur.

Sy sobere en ernstige argitektuurstyl, ter ere van hom Herrerian genoem, was verteenwoordigend van die regeringstydperk van Felipe II (.1556-1598) en het die latere Spaanse argitektuur, veral gedurende die sewentiende eeu, aansienlik beïnvloed.
Chuck Yeager

**Charles Elwood "Chuck" Yeager** (Myra, 13 Februarie 1923 - Los Angeles, 7 Desember 2020) was 'n Amerikaanse vegvlieënier gedurende die Tweede Wêreldoorlog, toetsvlieënier en afgetrede generaal. Hy het bekendheid verwerf nadat hy die eerste persoon was wat deur die klankgrens gevlieg het.

## Vlieënier 
Yeager het die klankgrens op 14 Oktober 1947 in 'n Bell X-1-vliegtuig gebreek. Daar is egter aangevoer dat Yeager nie die eerste was nie. Op 9 April 1945 was die Duitse vlieënier Hans Guido Mutke byvoorbeeld na bewering die eerste om vinniger as klank in 'n Messerschmitt Me 262 te vlieg. Nog 'n aanspraak kom van die Amerikaanse vlieënier George Welch wat na bewering twee weke voor Yeager se rekordvlug deur die klankgrens in sy XP-86 Sabre gebreek het. Dertig minute voordat Yeager sy beroemde vlug onderneem het, het George Welch ook blykbaar weer deur die klankgrens gevlieg, maar met 'n duikslag. Die Amerikaanse Lugmag (USAF) het verklaar dat Yeager en sy X-1 die eerste was wat die klankgrens in gelykvlug gebreek het.

Kolonel Chuck Yeager het die *Army Distinguished Service*-medalje ontvang.

In die rolprent *The Right Stuff* (1983), oor die baanbrekersdae van ruimtereise, is Yeager se prestasies 'n goue draad in die verhaal. Hy word daarin deur die akteur Sam Shepard uitgebeeld. Yeager verskyn ook vlugtig in die film as die kroegman van ''Pancho's Place*.

## Galery 

Beeld:Chuck Yeager.jpg|Yeager by X-1 nr 1 vernoem na sy vrou: "*Glamorous Glennis''"
Beeld:Yeager supersonic flight 1947.ogv|Yeager voor sy eerste supersoniese horisontale vlug.(film, Engels)
Beeld:Chuck Yeager in NF-104.jpg|Chuck Yeager in 'n NF-104 Starfighter
Beeld:ChuckYeager.jpg|Brigadier-generaal Chuck Yeager

## Verwysings 
## Eksterne skakel 
* U.S. AIR FORCE biografie van Chuck Yeager
Bell X-1

duimnael|240px|X-1 #46-062 *Glamorous Glennis*
Die **Bell X-1** (**Bell Model 44**) is 'n vuurpylaangedrewe vliegtuig, aanvanklik eers **XS-1** genoem, en was 'n gesamentlike projek onderneem deur die *National Advisory Committee for Aeronautics*, *United States Army Air Forces* en die latere Amerikaanse Lugmag. Die vliegtuig is vervaardig deur *Bell Aircraft*. Die konsep het reeds in 1944 ontstaan en die ontwerp is in 1945 voltooi en die vliegtuig ook in 1945 gebou. Dit het 'n snelheid van 1&nbsp;600&nbsp;km/h in 1948 bereik. 'n Verbetering van die vliegtuig, die *Bell X-1A*, met groter brandstoftenks, wat tot gevolg het dat die vuurpyl langer kon ontbrand, het 'n snelheid van 2&nbsp;600&nbsp;km/h bereik in 1954. Die X-1, met Chuck Yeager as die vlieënier, was die eerste bemande vliegtuig wat deur die klankgrens gebars het in gelykvlug. Dit was ook die eerste van die reeks X-vliegtuie, Amerikaanse eksperimentele vliegtuie wat bestaan het uit vuurpyl- en nievuurpyl-vliegtuie wat ontwerp was om nuwe tegnologie te toets.

## Sien ook 
* Supersoniese snelheid

## Verwysings
Khanaat

’n **Khanaat** of **khaganaat** was ’n politieke entiteit wat tipes was van die Eurasiese Steppe. Dit is deur khans of khagans regeer en was die ekwivalent van ’n stamgebied, prinsdom, koninkryk of keiserryk. Die titel "khan" kom uit Mongools of Turks en het oorspronklik vaagweg "leier" beteken.

Nadat Djengis Khan die Mongoolse Ryk in dele verdeel het vir sy seuns en kleinseuns, het verskeie khanate in die voormalige ryk ontstaan. Die bekendste hiervan was seker die khanaat van die Goue Horde.

Ook die Turkse volke het die naam gebruik. Die Tatare het ná die val van die Goue Horde die khanate van Kazan, die Krim, Astrachan en Siberië gestig. Ook in Persië was verskeie khanate, soos die magtige Il-khanaat, een van die Mongoolse opvolgerstate. Die laaste khanate in die Russiese Ryk is in die 19de eeu deur Rusland geannekseer.

## Verwysings
## Skakels
Mebos

[duimnael|reg|Mebos lekkers by die 2025 Wikimania-konferensie in [Nairobi, Kenia]]
**Mebos** is ‘n tradisionele Suid-Afrikaanse lekkergoed gemaak van  appelkose. Dit is soet van buite en het ‘n sout en suur smaak van binne.

## Bereiding
Elke plaas in die Boland het sy eie unieke resep gehad om hierdie kultuurproduk te berei. Dit word gemaak van sagte appelkose wat baie goed ryp is. Hulle word gewoonlik oornag in gekonsentreerde pekelwater gelaat. Die skil van die appelkoos raak dan los en afgetrek. Daarna word die appelkose goed met swawel ingesmeer en vir ‘n oggend in die son laat droog word. Na ‘n paar dae word die pitte verwyder en die appelkose weer met swawel bewerk. Gewoonlik word twee of meer appelkose saamgepers om die gewenste vorm te kry. Dan word dit op stellasies   in die son geplaas om te droog en word dit ‘n paar maal  gedruk om ‘n plat en ronde vorm te kry. Die droë  vrugte word laastens in  kalk- of pekelwater afgewas, afgedroog en met suiker ingesmeer. As **meboskonfyt** gemaak word, word die mebos in ‘n fles geplaas met ‘n  stroop en kalkwater of suiker en water.

## Liedjie
In die tradisionele Afrikaanse volksliedjie “Daar kom Tant Alie” kom die volgende twee sinne voor:

En tant  Mina kook stroop van die meboskonfyt,
van die Wellingtonse suiker teen die trippens die pond. Tydens die  VOC se bewind was dit in Suid-Afrika reeds bekend en  die Hugenote het dit ook berei. Die woord mebos kom van die Japans umeboshi, “ingemaakte pruime” of die Arabies mushmush, “appelkoos”.
## Verwysings
## Bibliografie
*Green, Lawrence G.: Beyond the city lights. The story of the Western Province – the towns and the farms, the life and the people, the folklore and the legends. Kaapstad: Howard Timmins, 1957.
Zebrablaar-aalwyn

Die **Zebrablaar-aalwyn** (*Aloe ammophila*) is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is endemies aan Limpopo is waar dit tussen Musina, Tzaneen en Thabazimbi voorkom. 

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Llife
Cooper se aalwyn

**Cooper se aalwyn** (*Aloe cooperi*) is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is inheems in KwaZulu-Natal, Limpopo, Mpumalanga, Mosambiek en Eswatini. In Zoeloe staan die aalwyn bekend as *Isiphuthumane*. Die plant word deur die Zoeloes geëet. Dit blom naby die kus in Desember en binnelands in Januarie en Februarie.

## Galery 

Aloe cooperi (7577695026).jpg
Aloe cooperi - Flickr - peganum (1).jpg
Aloe cooperi - Flickr - peganum.jpg
Aloe cooperi 24015.jpg
Aloecooperi.jpg
Aloe cooperi (7577695026).jpg

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* PlantZAfrica
* Plants of the World Online
Bryn Terfel

**Bryn Terfel Jones** (Wallies: ˈbrɨn ˈtɛrvɛl; gebore op 9 November 1965) (op professionele vlak bekend as **Bryn Terfel**, welke naam hy aangeneem het ten einde verwarring te voorkom met 'n ander Walliese baritonsanger, Delme Bryn-Jones) is 'n Walliese bas-bariton opera- en konsertsanger. Hy is gebore in Pant Glas, Caernarfonshire, Wallis as die seun van 'n boer. Sy eerste taal is Wallies. Terfel is aanvanklik geassosieer met die operarolle van Mozart, veral *Die Huwelik van Figaro*, *Leporello* en *Don Giovanni*, maar het hierna gefokus op swaarder rolle, veral dié deur Puccini en Wagner.  

## Gedeeltelike solo diskografie
**Bryn Terfel - Volume I* (1988)
**Bryn Terfel - Volume II* (1990)
**The Vagabond and Other Songs by Vaughan Williams, Butterworth, Finzi and Ireland* (1995)
**Something Wonderful* (1996)
**Handel Arias* (1997)
*''We'll Keep a Welcome* (2000)
**Some Enchanted Evening* (2001)
**Under the Stars* (2003), met Renée Fleming
**Bryn* (2003)
**Simple Gifts* (2005)
**Tutto Mozart!* (2006)
**First Love* (2008), songs from the British Isles
**Carols and Christmas Songs* (2010)
**Homeward Bound* (2013), met die Mormoonse Tabernakelkoor

## Videos
* *James Levine's 25th Anniversary Metropolitan Opera Gala'' (1996), Deutsche Grammophon DVD, B0004602-09

## Opera repertorium
Terfel het die volgende rolle vertolk:

## Verwysings
## Eksterne skakels
* Bryn Terfel by die Amptelike Deutsche Grammophon webwerf
* www.brynfest.com Faenol Fees
Aloe acutissima

***Aloe acutissima*** is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is endemies aan Madagaskar.

## Infraspesies 
Die spesie het sewe infraspesies:
* *Aloe acutissima subsp. acutissima*
* *Aloe acutissima var. antanimorensis* Reynolds
* *Aloe acutissima var. fiherenensis* J.-B.Castillon
* *Aloe acutissima var. isaloana* J.-B.Castillon
* *Aloe acutissima subsp. itampolensis* Rebmann
* *Aloe acutissima var. itampoloana* J.-B.Castillon
* *Aloe acutissima subsp. makayensis* Rebmann

## Galery 

Aloe acutissima var. itampoloana - Auckland Botanic Gardens - Auckland, NZ - DSC08538.jpg
Gardenology.org-IMG 2760 hunt0903.jpg

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronne 
* Shop Cacti
* Plants of the World Online
Enciclopedia Libre

duimnael|Enciclopedia Libre
Die **Enciclopedia Libre Universal en Español** is gestig deur bydraers tot die Spaanse Wikipedia wat besluit het om 'n onafhanklike projek te begin. Die groep het die Spaanse Wikipedia op 26 Februarie 2002 verlaat en die nuwe projek is deur Edgar Enyedy gelei.

'n Nuwe webblad wat deur die Universiteit van Seville ondersteun is, is begin. Vroeë artikels uit die Spaanse Wikipedia is van gebruik gemaak om die nuwe projek te begin.

Die redes vir die wegbreking word in Enciclopedia Libre verduidelik. Van die probleme was 'n besorgdheid oor sensuur en die moontlikheid dat advertensies op Wikipedia sou begin. Edgar Enyedy verduidelik die hoofredes vir die afsplitsing op die webtuiste.

## Verwysings
Aloe adigratana

***Aloe adigratana*** is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is inheems is aan Ethiopië en Eritrea. Die plant groei tussen 2 000 en 2 700 m bo seevlak.

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronne 
* Hindawi
* Plants of the World Online
Aloe affinis

***Aloe affinis*** is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is inheems in Mpumalanga, Limpopo en Eswatini. Die aalwyn kom voor op die Drakensberg-eskarp in Mpumalanga, van Mariepskop tot by Barberton, asook in die Piggs Peak gebies in Eswatini. Die spesie het in die verlede baie van sy habitat afgestaan aan die aanplant van plantasies. Die bevolking is tans stabiel.

## Galery 

Aloe affinis in Jardin des Plantes de Toulouse 01.jpg
Aloe affinis in Jardin des Plantes de Toulouse 02.jpg
Gardenology.org-IMG 2748 hunt0903.jpg

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronnelys 
* SANBI Redlit
* Garden
* Succulents
* Plants of the World Online
Aloe albiflora

***Aloe albiflora*** is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is endemies aan Madagaskar.

## Galery 

Aloe albiflora - Flickr - peganum (1).jpg
Aloe albiflora - Flickr - peganum.jpg
Aloe albiflora 0zz.jpg
Aloe albiflora Aloes 2023-10-30 01.jpg
Aloe albiflora Blütenstand 20059.jpg

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronnelys 
* Ilifle
* Plants of the World Online
Oliver Widmer

**Oliver Widmer** (gebore 24 Maart 1965) is 'n Switserse bas-bariton operasanger. Sy internasionale loopbaan omvat lieder, opera en oratoriums. In 1998 skep hy die rol van Jäger in Heinz Holliger se opera *Schneewittchen*.

Widmer is gebore in Zürich en studeer aanvanklik onder sy vader, die bariton Kurt Widmer aan die Stad van Basel Musiekakademie. Hy maak sy buiging as solo sanger in 1985, gevolg in 1986 tot 1989 deur verdere studies onder Dietrich Fischer-Dieskau aan die Hochschule für Musik Berlin. Hy is al sedert die vroeë 1990's 'n lid van die Zurich Opera. Widmer is getroud met die mezzo-sopraan Cecilia Bartoli.

## Opnames
Widmer se opnames op CD en DVD sluit in:
*Bach: *St Mattheus Passie* (bas solis, "Gebt mir") – Concentus Musicus Wien, Weense Seunskoor, Arnold Schoenberg Koor; Nikolaus Harnoncourt (dirigent). CD Teldec 2564 64347-2 
*Donizetti: *Don Pasquale* (as  Dottor Malatesta) – Orkes en Koor van die Zürich Operahuis; Nello Santi (dirigent). DVD Decca 000944109
*Haydn: *Schöpfungsmesse* (bas solis) – Engelse Barok Soliste, Monteverdi Koor; John Eliot Gardiner (dirigent). CD Philips 470297
*Mozart: *Così fan tutte* (as Don Alfonso) – Orkes en Koor van die Zürich Operahuis; Franz Welser-Möst (dirigent). DVD Arthaus Musik 101495
*Purcell: *Koning Arthur* (verskeie rolle) – Wene Concentus Musicus, koor van die Weense Staatsopera; Nikolaus Harnoncourt (dirigent). lewendig opgeneem tydens die Salzburg Fees. DVD Euroarts 2054508     
*Schumann: *Genoveva* (as Siegfried) – Kamerorkes van Europa; Nikolaus Harnoncourt (dirigent). CD Teldec 013144

## Verwysings
Antonio Pappano

**Antonio Pappano** (gebore 30 Desember 1959) is 'n Engels-Italiaanse dirigent en pianis. Hy is sedert 2002 musiekdirekteur van die Royal Opera House. In 2015 ontvang hy 'n goue medalje van die Koninklike Filharmoniese Genootskap.

## Vroeë lewe 
Pappano is gebore in Epping, Essex. Pappano se familie het in 1958 vanaf Castelfranco in Miscano naby Benevento, Italië, na Engeland verhuis. Ten tyde van sy geboorte was sy ouers werksaam in die restourantbedryf. Sy vader Pasquale Pappano was van beroep 'n sangonderwyser.

Toe Pappano dertien jaar oud was het hy en sy familie na Connecticut verhuis. Na musikale opleiding in klavier en komposisie word hy op 21-jarige leeftyd 'n répétiteur (repetisie-begeleier) by die New York Stad Opera.

## Loopbaan 
Pappano het onder die aandag gekom van sy mede pianis en – dirigent Daniel Barenboim en is aangestel as Barenboim se assistent by die Bayreuth-fees. Hy het in Barcelona en Frankfurt gewerk en gedien as assistent tot Michael Gielen. Sy eerste optrede as dirigent by die Den Norske Opera was in 1987. In 1990 het hy musiekdirekteur van dié operageselskap geword. Sy huidige kontrak strek tot 2017, en  is verleng tot 2023. Pappano was die jongste dirigent van die ROH, en het vir beide die Royal Opera en Royal Ballet gedirigeer.

Pappano was ook 'n hoof gasdirigent van die Israelse Filharmoniese Orkes. In 2005 is hy aangestel as musiekdirekteur van die Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia.

Pappano is in 2012 tot ridder geslaan vir sy dienste aan musiek; hy is ook 'n ridder (Groot Kruis) van Italië se orde van verdienstelikheid gemaak. In 2015 ontvang hy die goue medalje van die Koninklike Filharmoniese Genootskap.

## Persoonlike lewe 
Pappano is getroud met Pamela Bullock, 'n Amerikaanse stemafrigter.

## Opnames 
Pappano maak gereeld opnames vir Warner Classics. Sy opname sluit in:
* Harrison Birtwistle: *The Minotaur*
* Philippe Boesmans: *Wintermärchen*
* Jules Massenet: *Manon*, *Werther*
* Giacomo Puccini: *Il Trittico*, *La Bohème*, *La Rondine*, *Tosca*, *Madame Butterfly*
* Gioachino Rossini: *Stabat Mater*, *Willem Tell*
* Giuseppe Verdi: *Don Carlo*, *Il Trovatore*, *Messa da Requiem*, *Aida*
* Richard Wagner: *Tristan und Isolde*
* Hugo Wolf: *Lieder*, met die tenoor Ian Bostridge
* Antonín Dvořák: *Simfonie No. 9* & *Tjelloconcerto*
* Sergei Rachmaninoff: *Simfonie No. 2*
* Sergei Rachmaninoff: *Klavierconcerto No. 1* & *Klavierconcerto No. 2*, met Leif Ove Andsnes

## Verwysings 
## Bronne 
Maeckelbergh, Lucrèce, *Antonio Pappano: Con Passione*. Snoeck, 2006. .

## Eksterne skakels 
* Pappano opnames  op Warner Classics
* Pappano recordings on Deutsche Grammophon
* Onderhoud met Antonio Pappano, 8 Desember 1996
Tomás Luis de Victoria

duimnael
**Tomás Luis de Victoria** (Ávila, circa 1548 - Madrid, 27 Augustus 1611) was 'n Katolieke priester, kapelmeester en beroemde polifonis-komponis van die Spaanse Renaissance. Hy word as een van die mees relevante en gevorderde komponiste van sy tyd beskou, met 'n innoverende styl wat die komende barok aangekondig het. Die invloed daarvan strek tot in die 20ste eeu, toe dit deur die komponiste van Cecilianisme as voorbeeld geneem is.

Aangesien die geboortedatum van Tomás Luis de Victoria onbekend is, is die geboortes van sy broers en naaste familielede ondersoek, wat tot die gevolgtrekking gekom het dat hy teen die einde van 1548 gebore is. Sy vader was van bekeerde Joodse afkoms. Van kleins af kon hy musikale lesse van Escobedo ontvang het terwyl hy in die stad Ávila was. Dit was egter Palestrina wat sy kuns vervolmaak het.
duimnael|357x357px| "Missa alma redemptoris", in *Massas, magnificat, motette, psalms en ander verskillende komposisies*, Madrid, tipografía regia, 1600.
Propyn

::*Moet nie met propaan of propeen verwar word nie.*

**Propyn** is 'n onversadigde drie-koolstofketting-alkyn met die molekulêre formule . Dit staan ook bekend as **metielasetileen** of **allileen**, het een drievoudige binding en is die tweede eenvoudigste lid van die alkynklas koolwaterstowwe. Dit is 'n kleurlose gas met 'n effense soet reuk. Dit was een van die komponente van 'n gasmengsel genaamd MAPP wat gebruik is om asetileen te vervang. Hierdie mengsel word egter nie meer in grootmaat gemaak nie, en effens onsuiwer propyleen (propeen) word eerder gebruik. In verbindings word hierdie groep na verwys as "**propyl**".

## Produksie en ewewig met metielasetileen 
Propyn (metielasetileen) bestaan in ewewig met propadieen en die mengsel word soms MAPD genoem vir *m*etiel*a*setileen-*p*ropa*d*ieen:

:::links|250px
waarvoor die ewewigskonstant K=0,22 teen 270&nbsp;°C, of K=0,1 teen 5&nbsp;°C.

MAPD word geproduseer as 'n dikwels ongewenste neweproduk van dehidrogenering van propaan om propeen te produseer, 'n belangrike grondstof in die chemiese industrie. MAPD affekteer die katalitiese polimerisasie van propeen.

Propyn kan ook op laboratoriumskaal gesintetiseer word deur die reduksie van 1-propanol, allilalkohol of asetoon dampe oor magnesium, wat as katalisator optree.

## Organiese chemie 
Propyn is 'n maklike drie-koolstof-bousteen vir organiese sintese. Deprotonasie met n-butiellitium gee propiniellitium. Hierdie nukleofiliese reagens bind saam met karbonielgroepe (C=O) wat alkohole en esters produseer. 'n Voorbeeld is die reaksie van propyn met butiellitium om 'n propiniellitium-tussenganger te vorm (verbinding 1). Dit reageer met etielchloorformaat en eter om etieltetrolaat (verbinding 2) te vorm.
:::500px|links

Etieltetrolaat reageer self met eter om die ester etielisokronaat (verbinding 3) te vorm.
:::500px|links

Propyn, tesame met 2-butyn, word ook gebruik om gealkileerde hidrokinone te sintetiseer as deel van die totale sintese van vitamien E.

## In die sterrestelsel 
In 1998 het die Europese Ruimtevaartorganisasie vir die eerste keer berig oor die aanwesigheid van propyn in Saturnus se atmosfeer.

## Verwysings
Maria Tudor, koningin van Frankryk

**Maria Tudor** (18 Maart 1496 - 25 Junie 1533) was ’n Engelse prinses wat vir ’n kort rukkie koningingemaal van Frankryk was. Sy was die jongste oorlewende dogter van koning Hendrik VII van Engeland en Elizabeth van York, en die derde vrou van Lodewyk XII van Frankryk, wat meer as 30 jaar ouer as sy was. Ná sy dood is sy in die geheim getroud met Charles Brandon, 1ste Hertog van Suffolk, sonder die toestemming van haar broer, Hendrik VIII. Hendrik het die paartjie eindelik vergewe nadat hulle ’n groot boete betaal het.

Uit Maria se tweede huwelik is vier kinders gebore, onder andere Frances, die ma van lady Jane Grey. Lady Jane was in Julie 1553 nege dae lank die de facto-koningin van Engeland.

## Skakels
Renée Fleming

**Renée Lynn Fleming** (gebore 14 Februarie 1959) is 'n Amerikaanse operasopraan. Fleming beskik oor 'n volle liriese sopraanstem. Sy het coloratura, liriese en ligter spinto-sopraan operarolle in onderskeidelik Italiaans, Duits, Frans, Tsjeggies en Russies gesing asook in Engels, haar moedertaal. Haar bekendste rolle is gravin Almaviva in Mozart se Le nozze di Figaro, Desdemona in Verdi se Otello, Violetta in Verdi se La traviata, die titelrol in Dvořák se Rusalka, die titelrol in Jules Massenet se Manon, die titelrol in Massenet se Thaïs, Tatyana in Tsjaikofski se Eugene Onegin, wat Richard Strauss betref, die titelrol in Arabella, die Marschallin in sy Der Rosenkavalier en die gravin in sy Capriccio en Blanche DuBois in André Previn se *A Streetcar Named Desire*.

Sy is 'n ontvanger van die *National Medal of Arts* en is benoem vir 17 Grammy toekennings, wat sy reeds vier keer gewen het. Fleming sing gereeld in operahuise en konsertale van regoor die wêreld. Haar pryse en toekennings sluit onder meer in die Chevalier de la Légion d'Honneur van die Franse regering, Duitsland se Kruis van die Orde van Verdienstelikheid, Swede se Polar Musiekprys en erelidmaatskap van Engeland se Royal Academy of Music. Behalwe vir opera het Fleming lieder, chansons, jazz en indie rock gesing en opgeneem. Fleming het ook liedjies opgeneem vir die klankbane van verskeie groot rolprente, waarvan twee 'n Oscar gewen het. (*The Shape of Water* en *The Lord of the Rings: Return of the King*). Sy is in 2018 genomineer vir 'n Tony Award, en het ook opgetree by Broadway en in teaterstukke in Londen. Fleming het reeds verskeie televisieverskynings gemaak. Sy is die enigste klassieke sanger wat die Verenigde State se nasionale lied tydens die Super Bowl kon sing.

Die dirigent Georg Solti het van Fleming gesê: "In my long life, I have met maybe two sopranos with this quality of singing; the other was Renata Tebaldi."

## Publikasies
* Fleming, Renée. *The Inner Voice: The Making of a Singer*. New York: Penguin Group, 2004.  (sagteband). Die boek is in Frankryk gepubliseer deur Fayard Editions en in die Verenigde Koninkryk deur Virgin Books. In Duitsland is die boek deur Henschel Verlag gepubliseer, en deur Shunjusha in Japan. In Pole is dit deur Pro Musica Mundi gepubliseer, en deur Fantom Press in Rusland. In China is die boek deur Guangxi Normal University Press Group gepubliseer.

## Verwysings
## Eksterne skakels
* 
* IMG Artists agency page on Renée Fleming
* Nie-amptelike ondersteunersblad vir Renée Fleming
* 
* 
* 
* Onderhoud met Renée Fleming by MusicalCriticism.com
* Onderhoud met Renée Fleming, Bruce Duffie, 21 Oktober 1993
Titulus Regius

**Titulus Regius** ("koninklike titel" in Latyn) is ’n wet van die parlement van Engeland van 1484 waarkragtens die titel "Koning van Engeland" aan Richard III gegee is.

Die wet het ’n deklarasie van die Hoër- en Laerhuis ’n jaar vantevore bekragtig dat die huwelik van Eduard IV van Engeland met Elizabeth Woodville ongeldig was – daardeur was Edward, Richard, Elizabeth en die ander kinders dus buite-egtelik en het hulle almal hulle aanspraak op die troon verloor. Richard III is as die regmatige koning aangewys. Aangesien die Hoër- en Laerhuis nie amptelik as ’n parlement byeengekom het nie, het vrae ontstaan oor die geldigheid van die deklarasie; toe die parlement dus byeenkom, is die deklarasie ’n wet gemaak.

Nadat Richard III se bewind omvergewerp is, is die wet herroep deur die eerste parlement van die nuwe koning, Hendrik VII. Dit was ’n belangrike stap, want die nuwe koning en sy ondersteuners het Richard III se bewind as troonrowery beskou. Dit het ook die wettigheid van Eduard IV en Elizabeth Woodville se kinders herstel, onder andere dié van Elizabeth van York, met wie Hendrik belowe het hy sou trou as hy die troon bestyg. 

## Verwysings
La vida de Lazarillo de Tormes

***Die lewe van Lazarillo de Tormes en sy lot en teëspoed*** (beter bekend as ***Lazarillo de Tormes***) is 'n anonieme Spaanse roman wat in die eerste persoon en in 'n epistolêre styl (as 'n enkele lang brief) geskryf is en waarvan die oudste bekende uitgawes uit 1554 dateer. In die werk, wat in die 16de eeu afspeel, word die lewe van die hoofkarakter, die jong Lázaro de Tormes, op outobiografiese wyse uitgebeeld, vanaf sy geboorte en ellendige kinderjare tot sy volwassenheid. 

Lázaro is 'n prototipiese antiheld, vergelykbaar met Don Quijote; hy is nóg besonder moedig, nóg besonder goedhartig, maar vertel met veel ironie en op beknopte wyse oor sy lotgevalle as dienaar van verskeie meesters, en lê so die skynheiligheid en kleingeestigheid van die belangrikste bevolkingslae bloot. Dit word beskou as die voorloper van die pikareske roman, as gevolg van elemente soos realisme, die eerstepersoonsvertelling, die rondreisende struktuur, die diens aan verskillende meesters en die moraliserende en pessimistiese uitkyk daarvan.

Die boek is in breë trekke 'n ironiese en meedoënlose skets van die samelewing van daardie era. Dit beklemtoon die ondeugde en skynheilige houding van veral die geestelikes en godsdienstiges.

Alhoewel dit nie duidelik is wie die werk geskryf het nie en daar verskeie teorieë bestaan betreffende die outeurskap daarvan, word die boek soms toegeskryf aan Diego Hurtado de Mendoza. Dit was onmiddellik na die publikasie daarvan reeds uiters gewild: in 1554 verskyn reeds drie uitgawes daarvan. Die skrywer was waarskynlik simpatiekgesind teenoor die idees van Erasmus. Dit het daartoe gelei dat die Inkwisisie die werk verbied het; die werk is in 1559 op die Index librorum prohibitorum geplaas. Dit is eers in die negentiende eeu weer volledig gepubliseer.

In sy tyd was *Lazarillo de Tormes* 'n beroemde werk: twee karakters uit die boek is deur Bredero gebruik vir sy *Spaanschen Brabander*. Die werk is kort: dit bestaan uit sewe hoofstukke, waarvan een uit slegs agt sinne bestaan.
Munwarivier

In die vallei van die **Munwarivier** in Zambië is 'n terrein van groot argeologiese belang.

Die rivier loop naby die Johnston-waterval in die Luapularivier. Op 'n hoogte van net oor die 1000&nbsp;m bo seespieël, by 10°  10′  suid en 28°  42′  oos, suid van Kasenga, Mwense en Kashiba, en oos van die Luapula word rotsgravures aangetref wat dateer uit ongeveer 4500 v.C. Hulle is in 1930 deur Raymond Dart ontdek is is sedertdien tot gedenkwaardigheid verklaar.

## Bibliografie 
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 7. Kaapstad: Nasou, 1972.
Ali Asadof

**Ali Hidajat ogloe Asadof** (Azerbeidjans: *Əli Hidayət oğlu Əsədov* ) is gebore op 30 November 1956. Hy dien tans as eerste minister van Azerbeidjan. Hy is op 8 Oktober 2019 deur president Ilham Alijef aangestel.

## Lewe 
Ali Asadof is op 30 November 1956 in Bakoe gebore. In 1974 voltooi hy sy skoolloopbaan by die sekondêre skool in Bakoe en skryf in by die Plechanof Russiese Universiteit vir Ekonomie in Moskou, waar hy in 1978 gradueer. Van 1978 tot 1980 dien hy in die weermag.

In 1980 begin hy werk as hoof- laboratoriumassistent by die Instituut van Ekonomie aan die Akademie van Wetenskap van die Aserbeidjanse SSR. 

Asadof sit tussen 1981 en 1984 sy studies voort aan die Instituut van Ekonomie aan die Russiese Akademie vir Wetenskap in Moskou, waar hy sy nagraadse diploma in ekonomie voltooi.

Tussen 1989 en 1995 werk hy as medeprofessor en hoof van die departement aan die Bakoe-instituut van Maatskaplike Bestuur en Politieke Wetenskap, voordat hy die politiek betree.

In die eerste Aserbeidjanse parlementêre verkiesing op 12 November 1995 word hy verkies tot verteenwoordiger van die Nuwe Aserbeidjanse Party vir die tydperk 1995 tot 2000 as 'n lid van die Nasionale Vergadering van die Republiek van Azerbeidjan.

Op 17 April 1998 word hy aangestel as die assistent van die president van Azerbeidjan vir ekonomiese sake.

Volgens 'n besluit deur president Ilham Alijef op 30 November 2012 word Asadof aangestel as adjunkhoof van presidensiële administrasie en in 2017 as ekonomiese raadgewer van die president van Azerbeidjan. 

Hy word as 'n bondgenoot van president Alijef beskou. In Oktober 2019, na die bedanking van Nowroez Mammadof, word Asadof in die Nasionale Vergadering met 105 stemme teen 0 verkies tot eerste minister van Azerbeidjan. 

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Dawn Upshaw

**Dawn Upshaw** (gebore 17 Julie 1960) is 'n Amerikaanse sopraan. Sy is die ontvanger van verskeie Gramophone-toekennings. Verskeie van haar albums het die Edison-prys gewen. Sy sing beide opera en kunsliedere. Haar repertorium sluit Barokmusiek en kontemporêre musiek in. Verskeie komponiste, insluitende Henri Dutilleux, Osvaldo Golijov, John Harbison, Esa-Pekka Salonen, John Adams en Kaija Saariaho het musiek vir haar geskryf. In 2007 is 'n MacArthur Fellowship aan haar toegeken.

## Vroeë lewe
Dawn Upshaw is in Nashville, Tennessee gebore. Sy begin sing terwyl sy skoolgaan aan *Rich East High School* in Park Forest, Illinois. Sy was die enigste vrou wat nog ooit as tweedejaar tot die topkoor (die Singing Rockets) bevorder is. Sy behaal 'n B.A. in 1982 aan Illinois Wesleyan University waar sy sang studeer onder Dr. David Nott. Sy studeer verder onder Ellen Faull aan die Manhattan School of Music in New York Stad en behaal haar M.M. in 1984. Sy woon kursusse by wat deur Jan DeGaetani aangebied word aan die Aspen Music School. Sy was 'n wenner van die *Young Concert Artists International Auditions* (1984) en die Walter W. Naumburg-kompetisie (1985), en was 'n lid van die Metropolitan Opera Ontwikkelingsprogram vir jong kunstenaars. Sedert haar opgang in 1984 het Upshaw meer as 300 opvoerings by die Metropolitan Opera gemaak.

## Pryse en eerbewyse 
**2014 Grammy-toekenning vir Beste Klassiek Vokale Solis**:
*Dawn Upshaw, kunstenaar vir *Winter Morning Walks* (*Maria Schneider*)*
**2007 MacArthur Genoot**

**2006 Grammy-toekenning vir Beste Opera Opname**:
*Die Atlanta Simfonieorkes en Koor met Dawn Upshaw vir *Osvaldo Golijov: Ainadamar (Fountain of Tears)*
**2003 Grammy-toekenning vir Beste Kamerorkes uitvoering**:
*Die Kronos-Kwartet & Dawn Upshaw vir *Berg: Lyric Suite*
**1991 Grammy-toekenning vir Beste Klassieke Vokale Solis**:
*Dawn Upshaw, kunstenaar vir *The Girl with Orange Lips (Falla, Ravel, ens.)*
**1989 Grammy-toekenning vir  Beste Klassieke Vokale Solis**:
*Dawn Upshaw, kunstenaar vir *Knoxville: Summer of 1915 (Musiek deur Barber, Gian Carlo Menotti, John Harbison, Strawinski)*

## Geselekteerde diskografie
*1991: Wolfgang Amadeus Mozart: *Le Nozze di Figaro*, gedirigeer deur James Levine, Deutsche Grammophon - 435 488-2
*1992: Jules Massenet: *Chérubin*, gedirigeer deur Pinchas Steinberg, RCA Victor Red Seal CD, 09026-60593-2
*1992: Henryk Górecki: *Simfonie No. 3*, Nonesuch Records/Elektra Records CD, 79282
*2005: *James Levine's 25th Anniversary Metropolitan Opera Gala'' (1996), Deutsche Grammophon DVD, B0004602-09

## Verwysings
## Eksterne skakels 
* Dawn Upshaw in Conversation from WGBH Radio Boston 
* Biografie (in Engels) 
* Colbert Artists Management, Inc.
* Onderhoud met Dawn Upshaw deur Bruce Duffie, 25 April 1991 
* Henryk Górecki Simfonie no. 3 - Dawn Upshaw (sopraan); David Zinman (dir.) & Londen Sinfonietta
Aloe amudatensis

***Aloe amudatensis*** is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is inheems in Burundi, Kenia en Uganda.

## Galery 

Aloe amudatensis 0zz.jpg
Aloe amudatensis - Kew Gardens, London - DSC03123.jpg
Aloe amudatensis 32139.JPG

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronne 
* Aloes
* Plants of the World Online
Baltasar Gracián

duimnael
**Baltasar Gracián y Morales** ( Belmonte de Gracián, 8 Januarie 1601 - Zaragoza, 6 Desember 1658 ) was 'n Jesuïet en Spaanse skrywer van die Goue Eeu. Hy het prosa van 'n didaktiese en filosofiese aard geskryf. Onder sy werke val *El Criticón* - 'n allegorie van die menslike lewe - wat een van die belangrikste romans in die Spaanse literatuur is en wat in gehalte vergelykbaar is met *Don Quijote* of *La Celestina*.
Aryabhata

thumb|180px|’n Standbeeld van Aryabhata.

**Aryabhata** (Sanskrit: आर्यभट, *Āryabhaṭa*) of **Aryabhata I** (476-550&nbsp;n.C.) was die eerste van die groot Indiese wiskundiges-sterrekundiges van die klassieke tydperk. 

Sy werke sluit die *Aryabhatiya* in. Daarin word ’n aantal innoverings in wiskunde en sterrekunde in versvorm voorgestel wat al baie eeue lank invloedryk is. 

Aryabhata was merkwaardig in die beskrywing van die relatiwiteit van beweging. Hy het relatiwiteit as volg beskryf: "Soos wat 'n man in 'n boot wat vorentoe vaar die stilstaande voorwerpe aan die oewer as terugbewegend sien, sien mense op die bewegende aarde niebewegende sterre asof hulle weswaarts beweeg".

## Heliosentriese stelsel 
Aryabhata se berekeninge stem ooreen met die heliosentriese beweging van die planete om die son en 'n aarde wat om sy eie as draai. Hy was nie die eerste om dit te beweer nie, maar sy gesag was wel belangrik. Die vroeë Indiese sterrekundige tekste; Shatapatha Brahmana (ongeveer 9de-7de eeu v.C.), Aitareya Brahmana (ongeveer 9de-7de eeu v.C.) en die Vishnu Purana (ongeveer 1ste eeu v.C.) bevat vroeë elemente van 'n heliosentriese stelsel. Heraklides van Pontus (4de eeu v.C.) word soms beskou as die stigter van heliosentrisme. Aristarchus van Samos (3de eeu vC) word dikwels genoem as dat hy kennis van heliosentrisme gehad het. In antieke Indië was daar 'n boek oor antieke Griekse sterrekunde genaamd Paulisha siddhanta (moontlik geskryf deur Paulus van Alexandrië), maar daarin word geen melding gemaak van heliosentrisme nie. In die agtste eeu is die *Aryabhatiya* in Arabies vertaal, en die Arabiese weergawe is in die dertiende eeu in Latyn vertaal.

Aryabhata se berekening van die omtrek van die aarde was slegs 0,2% kleiner as die werklike waarde. Dit was 'n verbetering op Eratostenes se berekening (ongeveer 200 vC). Hy het ook geskryf dat maanlig 'n weerkaatsing van sonlig op die maan is.

## Verwysings
## Skakels
Pekari

duimnael|260px|'n Gekraagde pekari in Melbourne se dieretuin afgeneem.
'n **Pekari** (ook *javelina* of *skunk pig*) is 'n mediumgrootte, varkagtige, gehoefde soogdier in die familie *Tayassuidae* (nuwewêreldse varke).

## Verspreiding
Hulle word oraloor sentraal en suidelike Amerika en in die suidwestelike omgewing van Noord-Amerika gevind. 

## Afmetings
Hulle word gewoonlik tussen 90 en 130 cm lank. 'n Volgroeide volwasse pekari kan tussen 20 en 40 kg weeg.

## Verwysings
Marcus Paus

**Marcus Paus** (gebore 14 Oktober 1979 in Oslo) is 'n Noorse komponis. Hy is een van die mees gespeelde moderne Skandinawiese komponiste en is bekend vir sy fokus op tradisie, tonaliteit en melodie. Hy skryf kamermusiek, koorwerke, solowerke, konserte, orkeswerke, operas, simfonieë, kerkmusiek en musiek vir film en televisie.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*Amptelike webwerf
Suzuki Vitara Brezza

Die **Suzuki Vitara Brezza** is 'n subkompakte oorkruis-sportnutsvoertuig wat deur Maruti Suzuki van Indië vervaardig word. Dit is op die 13de Auto Expo in 2016 bekendgestel. Dit is die eerste poging van die maatskappy in die subkompakte oorkruis-segment en hul vierde poging in die SNV-mark na die Gypsy, Grand Vitara en SX4 S-Cross. Die Brezza is die eerste Suzuki-motor wat volledig in Indië ontwerp is. Dit is gebaseer op die Maruti XA Alpha, 'n konsepmotor wat die eerste keer in 2012 bekendgestel is. 
links|duimnael|Agteraansig (voor-opkikkering)
Van 2016 tot 2020 word die Vitara Brezza aangedryf deur 'n 1,3&nbsp;L *D13A* viersilinder turbodieselenjin wat 66 kW en 200 Nm se wringkrag lewer. Die enjin is gekoppel aan 'n vyfgang- of outomatiese handratkas met vyf gange.  Brandstofverbruik word op 24 km/l gereken.

## Toyota Urban Cruiser 
Die opgekikkerde Vitara Brezza word deur Toyota se Indiese filiaal Toyota Kirloskar Motor verkoop as die **Toyota Urban Cruiser**, wat op 22 Augustus 2020 bekendgestel is.   Die "Urban Cruiser" -naamplaat is voorheen gebruik vir die tweelingweergawe van die Japannese XP110-reeks Toyota Ist wat tussen 2008 en 2014 in Europa bemark is.

## Toekennings 
Die Vitara Brezza is as die "Indiese Motor van die Jaar" aangewys in 2017. 

## Verkope 
## Verwysings
Margaret Tudor

**Margaret Tudor** (28 November 1489 - 18 Oktober 1541) was van 1503 tot 1513 die koningingemaal van Skotland deur haar huwelik met Jakobus IV van Skotland. Nadat haar man tydens ’n inval in Engeland gesterf het, was sy van 1513 tot 1515 die regent van haar seun, Jakobus V. 

Sy is in die Westminster-paleis in Londen gebore as die oudste dogter van Hendrik VII van Engeland en Elizabeth van York. Sy was die suster van Hendrik VIII.

Margaret Tudor was verskeie kere swanger, maar die meeste van haar kinders is jonk dood of is stilgebore. As koninginweduwee is sy getroud met Archibald Douglas, 6de Graaf van Angus. Deur haar eerste en tweede huwelik was Margaret onderskeidelik die ouma van Maria, koningin van die Skotte, en Maria se tweede man, lord Darnley. Margaret se huwelik in 1503 met Jakobus IV het die koningshuise van Engeland en Skotland verenig, en dit het ’n eeu later gelei tot die *Union of the Crowns*. 

Met sy bestyging van die Engelse troon ná die dood van die kinderlose Elizabeth I, was Margaret se agterkleinseun Jakobus VI en I die eerste persoon wat koning van Engeland én Skotland was.

## Verwysings
Jakobus IV van Skotland

**Jakobus IV** (17 Maart 1473 - 9 September 1513) was van 11 Junie 1488 tot met sy dood koning van Skotland. Hy het die troon bestyg ná die dood van sy pa, Jakobus III, in ’n rebellie. Hy word algemeen beskou as die suksesvolste koning van die Skotse Huis van Stewart, maar sy bewind het geëindig tydens ’n rampspoedige inval in Engeland. Hy was die laaste monarg van Brittanje wat in ’n oorlog dood is.

Jakobus IV se huwelik in 1503 met Margaret Tudor het die koningshuise van Skotland en Engeland verbind. Dit het gelei tot die *Union of the Crowns* in 1603, toe Elizabeth I van Engeland sonder kinders dood is en Jakobus IV se agterkleinseun Jakobus VI ook koning van Engeland geword het as Jakobus I.

## Verwysings
Lope de Vega Carpio

duimnael|'n Skildery van Lope de Vega Carpio.
duimnael|Voorblad van *die komedies van die beroemde digter Lope de Vega Carpio*, saamgestel deur Bernardo Grassa, 1604.
**Félix Lope de Vega Carpio** (Madrid, 25 November 1562 - *ibidem*, 27 Augustus 1635) was een van die belangrikste digters en dramaturge van die Spaanse Goue Eeu en een van die produktiefste outeurs van sy era.