Holstein Fries

duimnael|'n Jong Holstein Fries bulletjie
Die **Holstein Fries** is 'n internasionale ras of groep melkbeesrasse. Dit het sy oorsprong in die Nederlandse provinsies Noord-Holland en Friesland en in Sleeswyk-Holstein in Noord-Duitsland. Dit is die dominante ras in industriële melkboerdery wêreldwyd, en word in meer as 160 lande aangetref.

Dit is onder baie name bekend, onder andere **Holstein**, **Fries** en **Swart-en-Wit**.

## Oorsprong 
Die Frieskoei is geskep nadat telers Friese en Bataafse beeste gekruis het, dit het tot 'n groot melkras gegroei. Nederlandse koeie was in die 19de eeu gewild in die buiteland vanweë hul hoë melkproduksie. In die Verenigde State het Hollandse koeie voortgegaan om geteel te word. Hierdie koeie is *Holstein-Friesian* genoem. In die tweede helfte van die 20ste eeu het hierdie Amerikaanse afstammelinge van Nederlandse koeie na Nederland teruggekeer, omdat hulle nou meer melk as die Nederlandse MRIJ- en FH-rasse geproduseer het. Sedertdien is die swart-en-wit Holstein-Friesian die belangrikste beesras in Nederland.

Sedert die uitbreiding van die Nuwe Wêreld het 'n vraag na melk in Noord-Amerika en Suid-Amerika ontwikkel, en melkveetelers in daardie streke het aanvanklik hul vee uit Nederland ingevoer. Nadat sowat 8 800 Friese (swartbont Duitse koeie) egter ingevoer is, moes Europa weens siekteprobleme opgehou om melkdiere uit te voer.

Vandag word die ras vir melk gebruik in die noorde van Europa, en vir vleis in die suide van Europa. Na 1945 het Europese beesteling en suiwelprodukte toenemend tot sekere streke beperk geraak as gevolg van die ontwikkeling van nasionale infrastruktuur. Vandag se Europese rasse, nasionale afgeleides van die Nederlandse Fries, het baie verskillende diere geword as dié wat ontwikkel is deur telers in die Verenigde State, wat Holsteins net vir suiwelproduksie gebruik.

regs|duimnael|250px|'n Rooi-en-wit vers
regs|duimnael|250px|'n Rooi-en-wit koei
Gevolglik het telers gespesialiseerde suiwel-Holsteins uit die Verenigde State ingevoer om hulle met Europese swart-en-wittes te kruis. Vandag word die term "Holstein" gebruik om Noord- of Suid-Amerikaanse voorraad en die gebruik van daardie voorraad in Europa, veral in Noord-Europa, te beskryf. "Fries" word gebruik om diere van tradisionele Europese afkoms te beskryf wat vir beide suiwel- en beesvleisgebruik geteel word. Kruisings tussen die twee word beskryf as "Holstein-Fries".

## Kenmerke 
Holsteins het kenmerkende merke, gewoonlik swart-en-wit of rooi-en-wit van kleur, wat tipies gevlekte patrone vertoon. In seldsame gevalle het sommige beide swart en rooi kleur met wit. Rooi faktor veroorsaak hierdie unieke kleur. 'Blou' is ook 'n bekende kleur. Hierdie kleur word geproduseer deur wit hare gemeng met die swart hare wat die koei 'n blouerige tint gee. Hulle is bekend vir hul hoë suiwelproduksie, gemiddeld 10 220 kg melk per jaar. Van hierdie melk is 858 pond (3,7%) bottervet en 719 pond (3,1%) is proteïen.

’n Gesonde kalf weeg 40 tot 50&nbsp;kg of meer by geboorte. ’n Volwasse Holstein-koei weeg tipies 680–770&nbsp;kg (1500–1700&nbsp;lb), en staan 145–165&nbsp;cm hoog by die skouer. Holsteinverse moet teen 11 tot 14 maande oud gedek word, wanneer hulle 317–340&nbsp;kg of 55% van volwasse massa weeg. Oor die algemeen beplan telers dat Holsteinverse vir die eerste keer tussen 21 en 24 maande oud en 80% van volwasse liggaamsmassa kalf. Die dragtigheidsperiode is ongeveer nege en 'n half maande.

## Rooi-en-wit Holsteins 
Die uitdrukking van rooi kleur wat die swart in Holsteins vervang, is 'n funksie van 'n resessiewe geen. Gestel die alleel 'B' staan vir die dominante swart en 'b' vir die resessiewe rooi, sal beeste met die gepaarde gene 'BB', 'Bb' of 'bB' swart-en-wit wees, terwyl 'bb' beeste sou wees rooi-en-wit.

## Verwysings