Kenia (berg)

Die berg **Kenia** (Masai: *Kirinyaga* en *Kinyaa*, "Swart-en-wit berg") is die hoogste berg in die Oos-Afrikaanse land Kenia en die tweede hoogste in Afrika, na Kilimandjaro in Tanzanië. Die hoogste pieke van die berg is Batian (5&nbsp;199&nbsp;meter), Nelion (5&nbsp;188&nbsp;meter) en Punt Lenana (4&nbsp;985&nbsp;meter). Kenia is geleë in die voormalige provinsies Oos- en Sentraal-Kenia, nou Meru, Embu, Laikipia, Kirinyaga, Nyeri en Tharaka Nithi, ongeveer 16,5&nbsp;km suid van die ewenaar en ongeveer 150&nbsp;km noord-noordoos van die hoofstad Nairobi. Die Republiek Kenia het sy naam te danke aan die berg.

Die berg Kenia is 'n stratovulkaan wat ongeveer drie miljoen jaar na die vorming van die Oos-Afrikaanse Skeur ontstaan het. Voor gletservorming was dit 7&nbsp;000&nbsp;meter hoog. Dit is duisende jaar lank deur 'n yslaag bedek, wat gelei het tot baie geërodeerde hellings en talle valleie wat vanaf die sentrum uitstraal. Daar is tans elf klein gletsers wat vinnig krimp en moontlik teen 2050 vir ewig weg sal wees. Die beboste hellings is 'n belangrike bron van water vir 'n groot deel van Kenia.

Daar is verskillende plantegroei van die basis tot by die piek. Die onderste hellings word deur verskillende soorte bosplante bedek. Baie Alpynse spesies is endemies aan die berg Kenia, soos die reuse lobelias en senecios en 'n plaaslike subspesie van rotsdassie. 'n Oppervlakte van 715 vierkante meter om die middel van die berg is as 'n nasionale park aangewys en in 1997 deur Unesco as 'n wêrelderfenisgebied gelys. Die park ontvang meer as 16&nbsp;000 besoekers per jaar.

## Berg Kenia Nasionale Park 
Berg Kenia Nasionale Park, wat in 1949 gestig is, beskerm die streek rondom die berg. In April 1978 word die gebied as 'n Unesco-biosfeerreservaat gelys. Die nasionale park en die bosreservaat is in 1997 as 'n Unesco-wêrelderfenisgebied gelys. Die Embu-mense is nou verwant aan die Ameru- en Mbeere-mense.

### Ameru 
Die Ameru bewoon die oostelike, noordelike en noordwestelike hange van die berg. Hulle is hoofsaaklik landbouers en hou ook vee aan op wat as die vrugbaarste grond in Kenia beskou word. Hul naam vir Kenia is *Kirimara*, wat "berg met wit dele" beteken.

### Masai 
[duimnael|Die berg Kenia lê in die Keniaanse hoogland, 150&nbsp;km noord noordoos van [Nairobi en net noordoos van Nyeri]]
Die Masai is semi-nomadiese mense wat die land noord van die berg gebruik om hul vee te laat wei. Hulle glo dat hul voorouers aan die begin van die tyd van die berg afgekom het. Die Masai-naam vir Kenia is *Ol Donyo Keri*, wat "streepberg" beteken, met verwysing na die donker skakerings soos waargeneem vanaf die omliggende vlaktes.

## Geologie 
[duimnael|links|Kenia was 'n stratovulkaan en het waarskynlik eenders as [Foedji (hierbo) gelyk. Die onderste hellings is steeds hierdie vorm, en dit is hoe die vorige hoogte bereken word]]
[duimnael|Die sentrale pieke van die berg Kenia is vulkaniese proppe wat die ys-[erosie weerstaan het. (Links na regs: Point Thompson (4&nbsp;955&nbsp;m), Batian (5&nbsp;199&nbsp;m) en Nelion (5&nbsp;188&nbsp;m)]]
Kenia is 'n stratovulkaan wat in die Plio-Pleistoseen aktief was. Die oorspronklike krater was waarskynlik meer as 6&nbsp;000&nbsp;meter hoog; hoër as Kilimandjaro. Sedert dit uitgesterf het, was daar twee groot periodes van gletservorming, wat blyk uit twee hoofringe van morene onder die gletsers. Die laagste morene word gevind op ongeveer 3&nbsp;300&nbsp;meter. Vandag strek die gletsers 4&nbsp;650&nbsp;meter die lug in op. Nadat hy die morene bestudeer het, het Gregory die teorie voorgehou dat die hele bergtop in 'n stadium met 'n yslaag bedek is, en dit het die pieke erodeer tot hoe dit vandag lyk. Die onderste hange van die berg was nog nooit met ys bedek nie. Dit word nou hoofsaaklik verbou en bebos. Dit word onderskei deur steil V-vormige valleie met baie sytakke. Hoër op teen die berg, waar daar nou heide groei, neem die valleie 'n U-vorm aan en word vlakker met platter bodems. Dit is deur gletservorming geskep.

Toe die berg Kenia aktief was, was daar satellietaktiwiteit. Die noord-oostelike kant van die berg het baie ou vulkaniese proppe en kraters. Die grootste hiervan, Ithanguni, het selfs sy eie yslaag gehad toe die belangrikste pieke met ys bedek was. Dit weet ons danksy die gladde top van die piek. Ronde heuwels met steil kante kom ook gereeld in hierdie gebied voor, wat waarskynlik die oorblyfsels van klein, geslote splits is. Aangesien die oorblywende berg egter rofweg simmetries is, moes die meeste aktiwiteit by die sentrale prop plaasgevind het.

Die rotse wat die berg Kenia vorm, is hoofsaaklik ystermarmer, rombusporfiriet, fonoliet en tragiet.

Die geologie van die Kenia-omgewing is in 1883 vir die eerste keer wetenskaplik beskryf deu Joseph Thomson. Hy het die berg vanaf die nabygeleë Laikipia-plato gesien en geskryf dat dit 'n uitgestorwe vulkaan was met die prop sigbaar. Aangesien hy die berg egter net van 'n afstand gesien het, is hy in Europa nie wyd geglo nie, veral nie na 1887 toe Teleki en Von Höhnel die berg opgeklim het en 'n krater beskryf het nie. In 1893 bereik Gregory se ekspedisie die Lewis-gletser op 5&nbsp;000&nbsp;meter. Hy het bevestig dat die vulkaan geblus is en dat daar gletsers teenwoordig was. Die eerste deeglike opname deur Europeërs is eers in 1966 onderneem.

## Pieke 
duimnael|links|Die belangrikste pieke en gletsers van die berg Kenia is naby die middel van die berg
Die pieke van die berg Kenia is byna almal van 'n vulkaniese oorsprong. Die meerderheid van die pieke is naby die middel van die berg geleë. Hierdie pieke het 'n klipperige, ru-Alpynse voorkoms. Tipies van die Alpynse terrein kom die hoogste pieke voor waar die rante kruis. Die sentrale pieke het slegs 'n paar mosse, uitslae en klein, alpiene plante wat in klipskeure groei. Verder van die sentrale pieke af is die vulkaniese proppe bedek met vulkaniese as en grond. Die plantegroei op hierdie pieke is tipies.

Die hoogste pieke is Batian (5&nbsp;199&nbsp;meter), Nelion (5&nbsp;188&nbsp;meter) en Punt Lenana (4&nbsp;985&nbsp;meter). Batian en Nelion is binne 250&nbsp;meter van mekaar, geskei deur die *Gate of the Mists-*kloof (5&nbsp;144&nbsp;meter). Coryndon-piek (4&nbsp;960&nbsp;meter) is die volgende hoogste, maar anders as die vorige pieke vorm dit nie deel van die sentrale prop nie.

Ander pieke rondom die sentrale prop sluit in Pt Piggot (4&nbsp;957&nbsp;meter), Pt Dutton (4&nbsp;885&nbsp;meter), Pt John (4&nbsp;883&nbsp;meter), Pt John Minor (4&nbsp;875&nbsp;meter), Krapf Rognon (4&nbsp;800&nbsp;meter), Pt Peter (4&nbsp;757&nbsp;meter), Pt Slade (4&nbsp;750&nbsp;meter) en Midget Peak (4&nbsp;700&nbsp;meter). Al hierdie pieke het 'n steil piramidale vorm.

Belangrike klipperige pieke sluit in Terere (4&nbsp;714&nbsp;meter) en Sendeyo (4&nbsp;704&nbsp;meter) wat 'n tweelingpieke ten noorde van die hoofprop vorm. Dit vorm saam 'n groot parasitiese prop. Ander noemenswaardige pieke sluit in The Hat (4&nbsp;639&nbsp;meter), Delamere Peak, Macmillan Peak en Rotundu.

Lêer:Batian Nelion and pt Slade in the foreground Mt Kenya.JPG|Batiaan aan die linkerkant, Nelion aan die regterkant, en Slade op die voorgrond
Lêer:Pt Lenana Mt Kenya.JPG|Lenana, die derde hoogste piek, is die hoogste
Lêer:Mount Kenya Lenana Nelion Batian.jpg|Kenia, van links na regs: Point Lenana (4&nbsp;985&nbsp;m), Nelion-top (5&nbsp;188&nbsp;m), Batian-top (5&nbsp;199&nbsp;m)
Lêer:Krapf rognon and glacier after snowstorm.jpg|Krapf Rognon (4&nbsp;800&nbsp;m) en Krapf-gletser
Lêer:Hut tarn 4500m and Midget Peak Mt Kenya.JPG|Die dwergpiek kan binne 'n dag geklim word.
Lêer:Terere and Sendeyo.jpg|Terere en Sendeyo is twee snaakse afgeleë pieke
Lêer:Mugi hill and giants billards table.jpg|Mugi-heuwel en die Giant's Billiards Table bied van die beste heuwelgangers in Kenia. Beskrywings van die bestygings van verskeie van die pieke gee raad oor die gebruik van sneeuspore, maar dit geld slegs in sommige gevalle en op hoër vlakke. Elke jaar is daar minder nuwe sneeu wat in die winter ophoop as dit in die somer smelt, selfs op die Lewis-gletser (die grootste daarvan) in die winter, dus is daar geen vorming van nuwe ys nie. Daar word voorspel dat daar binne 30 jaar se tyd geen ys meer op die berg Kenia sal wees nie. Dit is baie kleiner as die eerste waarnemings in die 1890's.

## Riviere 
[duimnael|Afloop vanaf die berg Kenia voorsien water vir meer as twee miljoen mense

Die digtheid van strome is baie hoog, veral op die laer hellings waar gletsers nog nooit gevorm het nie. Die yslaag wat vroeër tydens die [Plioseen die berg bedek het, het groot U-vormige valleie geërodeer wat neig om net een groot stroom te vorm. Waar die oorspronklike vorm van die skildvulkaan steeds behoue bly, is strome vir miljoene jare reeds die heuwel geërodeer. Hierdie gebied word dus gekenmerk deur heelwat diep, fluviale V-vormige valleie. Die geleidelike oorgang van ysbedekte na fluviale vallei kan duidelik waargeneem word.

Riviere wat op die berg Kenia begin, is die sytakke van twee groot Keniaanse riviere: die Tana en die Ewaso Ng'iro. Baie van die Keniaanse riviere vloei in die Sagana, wat self 'n sytak is van die Tana en by die Masinga-reservoir aansluit. Die riviere in die noordelike deel van die berg, soos die Burguret, Naru Moru, Nanyuki, Likii, Sirimon, vloei in die Ewaso Nyiro. Die riviere in die suidweste, soos die Keringa en Nairobi, vloei in die Sagana en dan in die Tana. Die oorblywende riviere na die suide en ooste, soos die Mutonga, Nithi, Thuchi en Nyamindi, vloei direk in die Tana in.

## Natuurlike geskiedenis 
Die berg Kenia het verskillende ekologiese sones, tussen die savanne wat die berg omring tot by die gletsers. Elke gebied het bepaalde plantspesies wat daar voorkom. Baie van die spesies wat hoër op die berg aangetref word, is endemies, hetsy aan die berg Kenia of aan Oos-Afrika.

Afhangend van die kant van die berg en die ligging van die helling, is daar ook verskille binne die verskillende sones. Die suidooste is baie natter as die noorde, Om die voet van die berg is vrugbare landbougrond. Die mense wat rondom die berg woon, bebou hierdie koel, relatief klam gebied al eeue lank.

Die berg Kenia word deur woude omring. Die plantegroei in die woude is afhanklik van reënval, en die spesies wat teenwoordig is, verskil baie tussen die noordelike en suidelike hange. Met verloop van tyd is die bome aan die rand van die bos afgekap en het die landerye verder teen die vrugbare hange van die berg versprei.

Bokant die bos is 'n gordel van die *Yushania alpina,* oftewel Afrika-alpyne bamboes. Hierdie sone is beperk tot klein geïsoleerde bosse in die noorde weens lae reënval. Die bamboes is natuurlik en daar kom gereeld spore voor. Bamboes onderdruk ander plantegroei, daarom is dit ongewoon om bome of ander plante hier te vind.

Bo die bamboesbos is die houtwoud. Die bome hier is dikwels kleiner as die bome in die woude laer af teen die berg. Die bos hier is meer ongeskonde, omdat dit minder toeganklik is en beter beskerm word.

Wanneer die bome nie meer kan groei nie, verander die plantegroei na heide en struikgewas, by omstreeks 3&nbsp;000&nbsp;meter. Heideland word in die natter gebiede, aan die westekant van Kenia aangetref en word deur reuse-heide oorheers. Struikgewas word in die droër gebiede aangetref, en grasse kom meer algemeen voor. Bosbrande kom steeds voor.

Namate die hoogte toeneem, verander die temperatuur drasties en word die lug dunner en droër. Hierdie streek staan bekend as die Afro-alpynse sone. Die omgewing hier is geïsoleer, en die enigste soortgelyke omgewing in die omgewing is die Aberdares, wat 80&nbsp;km weg is. Baie van die spesies hier is endemies, en pas by die koue en wisselende temperatuur aan. Tipiese plante hier is reuse-lobelias.

## Klimaat 
Die klimaat van die berg Kenia het 'n kritieke rol gespeel in die ontwikkeling van die berg en het onder meer die topografie en ekologie beïnvloed. Dit het 'n tipiese ekwatoriale bergklimaat wat Hedberg as *winter elke nag en somer elke dag* beskryf het. Kenia is die tuiste van een van die atmosferiese moniteringstasies van die Global Atmosphere Watch.

## Verwysings 
## Verdere leeswerk 
*  
*  Best, Nicholas (2014). Point Lenana. Thistle Publishing/Kindle Single.
*  
*  
*  
*  

## Eksterne skakels 
*   Amptelike Unesco-webblad
*  
*  
*  
*