Nec vi, nec clam, nec precario

***Nec vi, nec clam, nec precario***, is 'n Latynse regsterm wat beteken "sonder geweld, sonder geheimhouding, sonder toestemming" of, in 'n alternatiewe formulering wat byvoorbeeld deur Lord Hoffmann aangebied is, "nie deur geweld, nie deur sluip, nie met die lisensie van die eienaar nie". Dit is die beginsel waardeur regte oor tyd opgebou kan word, hoofsaaklik openbare regte van weg in die Verenigde Koninkryk. Spesifiek, as 'n pad gebruik word – openlik, nie teen protes nie, maar *sonder* toestemming van die grondeienaar – vir 'n lang tydperk (20 jaar), word 'n permanente wettige reg tot sulke gebruik gewoonlik gevestig.

Dit word dikwels genoem in die konteks van teenaanvaarding en ander grondregkwessies. Dit is ook relevant vir die skepping van erfdiensbaarhede waardeur die wet 'n erfdiensbaarheid "voorskryf" in die afwesigheid van 'n akte. Om die wet dit te laat doen, moet die reg van weg of erfdiensbaarheid geniet word sonder geweld, sonder geheimhouding, en sonder toestemming vir 'n tydperk, gewoonlik 20 jaar.

## Gebruik in Romeinse reg
Die frase het sy oorsprong in Romeinse reg, en verskyn in die vorm *neque ui neque clam neque precario* in lyn 18 van die Lex Agraria op die Tabula Bembina, 'n wet wat in 111 v.C. goedgekeur is. Die maksime blyk 'n wyd herhalende voorbehoud te gewees het vir die definisie van eiendomsregte gebaseer op *possessio* (die vorm van belang in grond wat voortspruit uit die uitoefening van beheer, wat kan uitgroei tot eienaarskap of *dominium*). Dit word deur Cicero op drie geleenthede genoem. In 72/71 v,C., in sy uiteensetting van standaardverdedigings teen 'n aanklag van die verkryging van eiendom deur "geweld" of "geweldpleging" (*uis*) in sy toespraak ter ondersteuning van sy kliënt, Marcus Tullius, het hy verwys na die vereiste dat die onteiende party se eis tot besit nie gegrond is op toegang deur geweld, sluip of lisensie nie (*cum ille possideret, quod possideret nec ui nec clam nec precario* - "solank die ander party in wettige besit was en nie besit verkry het deur geweld, sluip of lisensie nie"). In 69, in sy verdediging van Aulus Caecina, het Cicero soortgelyk verwys na die verdediging beskikbaar vir die man wat geweld of geweldpleging (*uis*) gebruik om sy eiendom terug te kry van 'n teenaanvaarder dat laasgenoemde self toegang verkry het deur geweld, deur sluip of op die herwinnaar se lisensie (''* - "tog wen hy sy argument as hy duidelik kan toon dat die ander dit van hom verkry het deur geweld, deur sluip of deur sy lisensie"). En in 63, die jaar van sy eie konsulskap, het Cicero die agrariese hervormingswetsontwerp van Servilius Rullus aangeval omdat dit nie besit wat deur geweld, sluip of die eienaar se lisensie verkry is, uitgesluit het uit sy definisie van wettige *possessa'' nie: ("Gestel hy het [die eienaar] met geweld verdryf, gestel hy het in besit gekom deur sluip of deur lisensie?" - ).

Die frase blyk lank voor die Lex Agraria van 111 gevestig te gewees het, en kon spottenderwys of vir komiese effek gebruik word buite die regsprofessie, soos duidelik blyk uit 'n gedeelte in die *Eunuchus* van Terentius, 'n toneelstuk wat gewoonlik gedateer word na 161 v.C. Die karakter Chaerea beveel die slaaf Parmeno om die vrou na wie hy smag vir hom te kry op enige moontlike manier: *Hanc tu mihi uel ui uel clam uel precario fac tradas; mea nihil refert, dum potiar modo* ("Maak seker jy lewer haar aan my, hetsy deur geweld, deur sluip, deur lisensie - dit maak vir my geen verskil nie, solank ek haar in die hande kry").

## Verwysings