8,8 cm-Flak 18/36/37/41

Die **8,8&nbsp;cm-Flak 18/36/37/41** is 'n Duitse lugafweer- en antitenkkanon wat in die 1930's ontwikkel is. Dit was een van Nazi-Duitsland se mees gebruikte kanonne regdeur die Tweede Wêreldoorlog en van hul mees gevreesde en herkenbare wapens tydens die oorlog. Die ontwikkeling van die oorspronklike ontwerp het gelei tot die daarstelling van 'n groot verskeidenheid kanonne.

Die naam het betrekking op 'n verskeidenheid kanonne; die eerste een was amptelik die 8,8 cm-Flak 18, die verbeterde weergawe van die 8,8&nbsp;cm-Flak 36 en later die 8,8&nbsp;cm-Flak 37 genoem. Die woord *Flak* is 'n akroniem in Duits vir ***Fl**ugzeug**a**bwehr**k**anone* en beteken lugafweerkanon, die oorspronklike doel vir die ontwerp van die kanon. In Engels het die woord *Flak* 'n generiese term geword vir enige lugafweervuur vanaf die grond. Informeel is na die kanonne verwys as *Acht-acht* (agt-agt) deur die Duitsers en die *eighty-eight* deur die Geallieerdes.

Die beweegbare, goed ontwerpte kanonwa het daartoe bygedra dat die lugafweerkanon direk in 'n beperkte antitenkrol gebruik kon word terwyl dit net so op sy wiele gestaan het. Namate die vermoë van vliegtuie verbeter het, het weermagte doelgerigte lugafweerkanonne met hoë trompsnelhede ontwerp wat projektiele tot hoër hoogtes kon skiet. Dit was juis die hoë trompsnelheid, gekoppel met die projektiel se swaar massa, wat die 8,8&nbsp;cm-Flak een van die beste antitenkwapens van die Tweede Wêreldoorlog gemaak het. Die eerste sodanige Duitse kanon is in 1917 in diens gestel en het die 8,8&nbsp;cm-kaliber gebruik, wat 'n standaardkaliber in die Duitse Vloot was.

Die onderdele van die verskeie modelle was uitruilbaar en dit was nie ongewoon dat onderdele gemeng word nie. Beide die Flak 18 en die Flak 36 het dieselfde permanente tydbuis met twee "Zünderstellbecher" gehad. Die Flak 37/41 het 'n eenvoudiger tydbuis gehad.

### Tweede generasie: Flak 41 
duimnael|regs|8,8 cm-Flak 41 by die Amerikaanse Leërartilleriemuseum
So vroeg as 1939 reeds het die *Lutfwaffe* 'n versoek gerig vir wapens met 'n nog beter vermoë om die bedreiging van vliegtuie wat aanvalle vanaf hoë hoogtes doen, die hoof te bied. Rheinmetall se antwoord was die nuwe 88&nbsp;mm ontwerp met 'n langer projektiel en loop.

'n Prototipe was reeds vroeg in 1941 beskikbaar

## Produksiegeskiedenis 
Daar is duisende 88&nbsp;mm kanonne geproduseer gedurende die oorlog in verskeie modelle en onderstelle.

In vergelyking met ander tipe artillerie het die Duitse oorlogsindustrie 570 swaar (kaliber 88–128&nbsp;mm) lugafweerkanonne, 1&nbsp;020 veldartillerie eenhede en 1&nbsp;300 tenkkanonne, antitenkkanonne en selfaangedrewe kanonne in Desember 1943 gebou.

## Krygsgeskiedenis 
### Duitse gebruik 
Die 88&nbsp;mm is in twee rolle gebruik: as swaarlugafweerkanon en as 'n antitenkkanon. Ander gebruike sluit in ondersteuningsvuur vir die troepe aan die front en in 'n statiese lugafweerrol op die Duitse tuisfront.

#### Lugverdediging van die Duitse Ryk 
duimnael|regs|*Kommandogerät 40*, die afstandmeter en meganiese analoogrekenaar wat die lugafweerkanonne beheer, Manege Militêre Museum, Helsinki, Finland (2006)

Ná 1935 is die lugafweerverdediging van Duitsland deur die *Luftwaffe* beheer.

Radar-rigstelsels is ook ontwikkel om hierdie stelsels aan te vul. Derduisende van die Würzburg-radarreeks is vervaardig en wyd gebruik. Dit het vuur in die algemeen sonder siglyn toegelaat, maar het swak akkuraatheid in vergelyking met die visuele stelsels gehad. Dit het gelei tot die *Giant Würzburg*, wat voldoende akkuraatheid gehad het om kanonne presies te beheer sonder direkte visuele kontak.

Die lugafweerkanonne was nie goedkoop nie, veral as dit vergelyk word met die kostes van vegvliegtuie. Die sukses van die kanon was toe te skryf aan sy bruikbaarheid, die loop kon laat sak word sodat dit onder die horison kon mik. Geen ander lugafweerkanon kon dit doen nie. Soos die Tweede Wêreldoorlog gevorder het, het dit duidelik geword dat bestaande antitenkwapens nie die pantser van groter en swaarder vyandelike tenks kon deurdring nie, en bevelvoerders het meer en meer die 8,8&nbsp;cm-Flakkanon teen tenks gebruik.

Die 8,8&nbsp;cm-Flak is ontplooi teen tenks in 'n antitenkrol net soos in sy lugafweerrol, hulle is saam geplaas in batterye, gewoonlik vier elk. Die hoërvlak taktiese eenheid was gewoonlik 'n mengsel van lugafweerkanonne (*gemischte Flak-Abteilung*). Die bataljonne het gemiddeld uit 12 kanonne bestaan, ondersteun deur kleiner kanonne.

Die Duitse Condor Legioen het hoofsaaklik die 8,8&nbsp;cm-Flak 18 kanon tydens die Spaanse Burgeroorlog gebruik, waar sy gebruik as 'n antitenkwapen sy rol as 'n lugafweerkanon oorskadu het. Vir die Slag van Frankryk was die Duitse Leër ondersteun deur 8,8 cm-Flak-kanonne van 24 gemengde lugafweerbataljonne. Erwin Rommel het die kanon gebruik tydens die Slag van Arras in 1940 om die Britse teenaanval te stuit en daarmee hulle enigste kans om uit die omsingeling te breek, verydel. Gedurende die Slag van Frankryk het dit 152 tenks en 151 bunkers vernietig. Die bataljonne Die wapen was deurentyd gebruik op die Oostelike front.
duimnael|88 met bemanning, Frankryk, 1944

Die gebruik van die 8,8&nbsp;cm-Flak in 'n antitenkrol was meer effektief in die plat en oop terrein van Libië, Egipte en die Oostelike Front. Die digbebosde terrein in Italië en Noord-Frankryk was minder geskik vir die gebruik van die kanon, met sy langafstandvermoë, in 'n antitenkrol. Die sukses van die gebruik van die kanon in 'n antitenkrol het die Geallieerdes genoop om nuwe tenkontwerpe te ontwerp as 'n verdedigingsmaatreël. Op 18 en 19 Julie 1944 is 'n *Luftwaffe* 8,8&nbsp;cm lugafweerbattery deur majoor Hans von Luck gebruik om Britse tenks naby Cagny aan te val. Die tenks was deel van Operasie Goodwood. Twintig tenks is vernietig deur die kanonne in die eerste paar sekondes van die aanval en ten minste 40 tenks is vernietig deur 8,8&nbsp;cm-Flaks tydens die aanval. Die sukses van die 8,8&nbsp;cm-Flaks het die ontwikkeling van die doelgerigte 8,8&nbsp;cm kaliber PAK's tot gevolg gehad. Die PAK's was selfs beter in 'n antitenkrol as gevolg van hulle laeprofielontwerp. Teen Februarie 1945 was daar 327 swaarlugafweerbatterye in gebruik teen die Russiese Leër. Dit was 21% van alle kanonne wat gebruik was vir lugafweerdoeleindes.

Die Duitse owerhede het ook voorsien dat hulle meganiese onderdele van Italië gaan bestel vir hulle lugafweer en antitenkkanonne en het dit in die voorstelling ingesluit met die gevolg dat produksie van die komponente by die werkswinkels van Ansaldo, in Genoa en Pozzuoli, en OTO begin is. Die batterye is afgelewer, kompleet met 'n Zeiss-vuurbeheerstelsel Mod. 36, en die relevante hulptoerusting.

Die batterye het in Italië gearriveer 'n paar dae nadat hulle tot die oorlog toegetree het. Die battery was aanvanklik gedeeltelik afgelewer aan die *Milizia Volontaria per la Sicurezza Nazionale* (Militêre Vrywilligers vir Nasionale Sekuriteit) vir beskerming van die Italiaanse hoofstede en die ander gedeelte is na Libië gestuur om hul hawens te beskerm. Ander batterye is later afgelewer aan die mobiele motorfietsseksies. Dit was gou duidelik dat die Italiaanse Koninklike Weermag nie oor 'n geskikte voertuig of trekker beskik het om die kanonne te trek nie. Hulle die Lancio 3Ro gebruik wat nie oor vierwielaandrywingvermoë beskik het nie. Teen die einde van 1940 was 44 kanonne en die vuurstasies beskikbaar. Vanaf Oktober 1942 is verskeie batterye, terwyl dit steeds die eiendom van Duitsland was, deur Italiaanse magte gebruik vir die beskerming van militêre infrastruktuur en stede. Hierdie praktyk is meer intensief gebruik in 1943 toe tot 100 batterye so gebruik is. Nadat die eerste toerusting in 1940 afgelewer is, is nog 24 kanonne en hulle sleepvoertuie na Italië oorgeplaas met die doel om hul *1ste Pantserdivisie "M"* toe te rus. Die 88/55 kanon in die *Regio Esercito* was in sy natuurlike rol as lugafweerkanon gebruik. Sy gebruik as 'n antitenkwapen was beperk tot gebruik in die verskillende Noord-Afrikafronte (Libië en Tunisië) en slegs deur 'n paar selfaangedrewe veldartilleriegroepe (*gruppi autocampali*).

#### China 
In 1937 het die Chinese Nasionale Regering 20 Flak 18 kanonne ingevoer en hulle gebruik om die verdediging langs die Yangtzerivier te versterk. Hierdie kanonne is intensief gebruik gedurende die Japannese lugaanval tydens die Slag van Chongqing en Chengdu.

#### Finland 
In 1943–1944 het Finland ook 90 8,8&nbsp;cm-Flak 37-kanonne van Duitsland gekoop en gebruik vir lugverdediging in die grootste Finse stede. Hierdie kanonne het 'n groot rol gespeel teen die Sowjetunie se lugaanvalle teen Helsinki in Februarie 1944. Na die oorlog was die kanonne steeds gebruik deur die Finse magte as lugafweerkanonne tot in 1977 en is daarna vir kusverdediging gebruik tot vroeg in die 2000's. Die Finne het na die kanonne as *Rämäpää* (roekeloos) verwys, na aanleiding van vervaardiger se voorletters RMB op die kanonne. Verskeie van die Finse kanonne word bewaar in museums en ook as gedenktekens.

#### Spanje 
In 1936, tydens die Spaanse Burgeroorlog, is vier Flak 18 88&nbsp;mm batterye (16 kanonne) na Spanje gestuur vir gebruik as lugafweerkanonne deur die Duitse Condor Legioen maar hulle het dit gebruik vir antitenkaksie, bunkervernietiging en selfs om vyandelike batterye uit te wis. Daar is later meer kanonne na hulle gestuur en 'n aantal 88&nbsp;mm kanonne is ook verskaf aan die Spaanse weermageenhede. Teen die einde van die oorlog het die Spaanse Leër al 52, van die Flak 18 eenhede ontvang, gebruik.

Artillerietoerusting was skaars vir die Spaanse Nasionalistiese magte en die lae vaardigheidsvlak van die Spaanse kanonbemannings het tot gevolg gehad dat die Flak 18 kanon gebruik is in 'n verskeidenheid rolle, antitenk en as 'n tradisionele, artilleriekanon. Met die regte ammunisie was die kanon effektief in beide rolle. Die oorlog in Spanje se fronte het wild gefluktueer en daar is ook Russiese tenks gebruik deur die Republikeine, wat die Duitse magte gedwing het om die Flak 18 teen teikens op die grond te gebruik. Teen die einde van die oorlog was die Flak 18 kanonne meer gebruik in 'n antitenk- en tradisionele artillerierol as vir die lugafweerrol waarvoor dit oorspronklik ontwerp is. Die kanon is 377 keer gebruik in gevegsaksie, maar slegs 31 keer teen vyandelike vliegtuie. Die gebruik van die Flak kanon in 'n direkte ondersteuningsrol van die infanterie het tot gevolg gehad dat die kanonbemannings onderhewig was aan vyandelike infanterievuur. Die slagoffers van die Flakbatterye was die tweede meeste naas dié van die bomwerpervlieëniers.

Vroeg in 1937 was daar gevegte rondom Malaga en 'n battery Flak 18-kanonne is bevel gegee om ondersteunende vuur te verskaf aan die infanteriebrigade. Slegte weer het tot gevolg gehad dat die bomwerpers nie kon opstyg nie, maar die aanval was steeds 'n sukses, hoofsaaklik omrede die kanonne akkurate en gekonsentreerde ondersteuningsvuur verskaf het. Flak 18-batterye is ook gebruik deur die Nasionaliste tydens die Slag van Ebro, as direkte vuur teen veldbunkers asook indirekte ondersteuningsvuur vir die aanslag op Barcelona.

Na die burgeroorlog was nog 88 Flak 36 modelle aan Spanje gelewer in 1943 en na 1943 is dit onder lisensie vervaardig in Trubia volgens ooreenkoms FT 44; ongeveer 200 kanonne is vervaardig.

#### Geallieerdes 
Laat in 1944 is verowerde Flak 36-kanonne vir 'n kort tydperk aan die Amerikaanse Sewende Weermag uitgereik vir gebruik. Die 79ste Veldartilleriebataljon (Voorlopig) is gevorm uit personeel van die 79ste en 179ste Veldartilleriegroepe om verowerde Duitse artillerie te gebruik tydens 'n ammunisietekort. Soortgelyk was die 244ste Veldartilleriebataljon tydelik toegerus met 'n verskeidenheid verowerde Duitse 88&nbsp;mm kanonne en 105&nbsp;mm en 150&nbsp;mm houwitsers. Teen 31 Desember 1944 het die 244ste Veldartilleriebataljon reeds 10&nbsp;706 rondes gevuur met verowerde Duitse wapentuig.

#### Frankryk 
In Maart 1945 het Frankryk sy 401ste en 403de Lugafweerartillerieregimente van verowerde Duitse 88&nbsp;mm kanonne voorsien wat met die Britse GL Mk. I en GL Mk. III radars toegerus was.Die kanonne was tot in 1953 deur sekondêre eenhede gebruik en toe nog vir 'n paar jaar vir opleiding.

#### Joego-Slawië 
Gedurende die Joego-Slawiese oorloë van die 1990's was verskeie Flak kanonne gebruik, hoofsaaklik deur die vlootartillerie van die Joego-Slawiese Volksweermag (JNA). Die Joego-Slawiese Weermag (VJ) het ook die Flak kanonwaens gebruik wat toegerus is met dubbele 262&nbsp;mm vuurpyllanseerbuise van die M-87 Orkan vuurpyllanseerder nadat die 88&nbsp;mm kanon verwyder is. Dit kon ook trosbomme afvuur sowel as antipersoneel- en antitenklandmyne; sover as 50&nbsp;km. Daar was egter net 'n paar gebou in 1993; die hele projek is as 'n mislukking beskou.

#### Griekeland 
Griekeland het oor ten minste 24 Flak kanonne beskik wat teen die *Regia Aeronautica* gebruik is tydens die Italiaanse inval van Griekeland in 1940. Hierdie kanonne is later, in April 1941, teen invallende Duitse Magte gebruik.

#### Viëtnam 
Aan die begin van 1954 het die Demokratiese Republiek van Viëtnam 'n aantal Flak 88-kanonne van die Sowjetunie ontvang. Dié kanonne is gebruik teen Amerikaanse vegvliegtuie in die vroeëre 1960's.

## Vergelyking met soortgelyke lugafweerkanonne 
Die Flak 18/36/37 kon min of meer vergelyk word met die Italiaanse en Geallieerdes se lugafweerkanonne. Dit het 'n projektiel van 9,2 kilogram gevuur met 'n trompsnelheid van 840&nbsp;m/s tot op 'n effektiewe hoogte van 8 000 meter en met 'n maksimum hoogte van 9 900 meter.

In teenstelling het die Britse QF 3,7-duim Merk III kanon 'n 13&nbsp;kg projektiel gevuur met 'n trompsnelheid van 790&nbsp;m/s tot op 'n effektiewe hoogte van 10 600&nbsp;m en die Amerikaanse 90&nbsp;mm M1 het 'n projektiel met 'n trompsnelheid van 820&nbsp;m/s tot op dieselfde hoogte geskiet. Die Italiaanse Cannone da 90/53 het 'n 10,33&nbsp;kg projektiel met 'n trompsnelheid van 830&nbsp;m/s tot op 'n effektiewe hoogte van 12 000&nbsp;m gevuur. Die wapens van die Geallieerdes was meer effektief omrede hulle oor 'n nabyheidsbuis vir hulle wapens beskik het. Die Geallieerde en Italiaanse wapens was egter swaarder en minder mobiel terwyl die Geallieerdes se wapens slegs vir grondvuur gebruik kon word indien verskeie modifikasies aangebring is. Die Geallieerde en Italiaanse 90&nbsp;mm was ook gebruik vir teentenkaksie in hulle M36 tenkvernietiger en M26 Pershing-tenks, maar die gebruik in sodanige rol was beperk omrede die Duitse tenks op daardie stadium van die oorlog in 'n verdedigende rol en die Geallieerdes se tenks in 'n aanvallende rol gebruik is.

## Verwante ontwikkelings 
### 8,8 cm-KwK 36 
Die KwK 36 (*Kampfwagenkanone 36*) was 'n kanon wat vir tenks ontwikkel en gebou is deur Krupp, terselfdertyd as die Flak 36. Die KwK 36 het dieselfde ammunisie en  ballistiek gebruik as die Flak 36. Hierdie kanon was die hoofwapen van die Tiger I-tenk.

### 8,8 cm-PaK 43 en KwK 43 
duimnael|Die PaK 43/41 gebruik 'n tussenliggende gesplete spoor-montering met kanonskild, in plaas van die kruisvormige platform.
Terselfdertyd dat Rheinmetall die Flak 41 ontwikkel het, het Krupp probeer meeding deur hulle **8,8&nbsp;cm Gerät 42** te ontwikkel, die kanon was egter nooit aanvaar as 'n produksiemodel nie. Krupp het egter aangehou met ontwikkeling en die dodelike 8,8 cm-PaK 43-teentenkkanon en die verwante 8,8&nbsp;cm-KwK 43-kanon die lig laat sien.

Die PaK 43 (*Panzerjägerkanone 43*) is gebruik op 'n nuwe kruisvormige platform met die kanon baie nader aan die grond, wat dit makliker gemaak het om die kanon weg te steek en ook moeiliker gemaak het om te tref. Dit was ook toegerus met sterker pantserskild wat teen 'n groter hoek geïnstalleer was, dit het beter beskerming aan die bemanning gebied. Behalwe die standaard kanonwatipe was daar ook 'n selfaangedrewe weergawe. Die *Nashorn* was liggepantser en die *Elefant* en *Jagdpanther* was swaarder gepantserde tenkvernietigers.

Alle weergawes kon 200&nbsp;mm pantser deurdring op 'n afstand van 1 000&nbsp;m. Dit kon dus enige tenk vernietig. Die hoofwapen van die Tiger II-tenk was die 8,8 cm-KwK 43-kanon, 'n PaK 43 aangepas vir gebruik deur tenks wat ook oorweeg is vir gebruik op die Panther III-tenk.

## Variante 
### Kanonne wat die 88×571R mm projektiel gebruik 
duimnael|regs|'n 8,8&nbsp;cm Flak 37 word tentoon gestel by die *Imperial War Museum*, Duxford, Groot-Brittanje.
* **8,8&nbsp;cm-Flak 18:** Toegerus met 'n nuwe semi-outomatiese agterlaaier, wat dit die status van 'n snelvuurkanon gee. Daar is begin met produksie in Duitsland in 1933 en dit het die *Sonderanhänger* 201 kanonwa gebruik. Die kanon het sewe ton geweeg. Die kanon kon 15 tot 20 rondtes per minuut vuur. Dit was later met 'n kanonskerm toegerus om die bemanning te beskerm wanneer grondteikens aangeval word. Die kanon is deur Krupp vervaardig .
** **Modifikasie 1938 II**: Ongeveer 50 kanonne was verbeter sodat een persoon die elevasie en rigting kon verander.

* **8,8&nbsp;cm-Flak 36:** Dit is in diens gestel in 1936–37. Dit het die herontwerpte *Sonderanhänger* 202 kanonwa gebruik wat dit moontlik gemaak het om vinniger in aksie te bring, vanaf die oomblik wat dit tot stilstand gekom het. Die *SdAnh* 202 kanonwa het oor dubbelwiele beskik op soortgelyke onderstelle. Dit kon na grondteikens vanuit die vervoerposisie vuur. Dit het ook sewe ton geweeg en kon 15 tot 20 rondtes per minuut vuur. Die kanon is vervaardig deur Krupp. Dit was later met 'n kanonskerm toegerus om die bemanning te beskerm wanneer grondteikens aangeval word.

* **8,8&nbsp;cm KwK 36**: Die hoofwapen van die Tiger I (PzKw VI *Ausf*. E) tenk. Sommige historici beskou dié ontwikkeling eerder as 'n parallelle ontwikkeling instede van 'n ontwikkeling uit die Flak 36
* **8,8&nbsp;cm-Flak 37**: Dit is 'n verbeterde weergawe van die Flak 36, die grootste verskil is die *Übertragungser* 37 ('n datatransmissiestelsel). Dit is deur Krupp vervaardig,

### Kanonne wat die  88×855R mm projektiel gebruik 
* **8,8&nbsp;cm-Flak 41**: Hierdie wapen is ontwikkel en vervaardig deur Rheinmetall-Borsig om saam met die 855&nbsp;mm projektiel gebruik te word. Dit was geïnstalleer op die bestaande *Sonderanhänger* 202 kanonwa as 'n standaardmodel en is in 1943 in diens gestel. Die loop was aanvanklik ontwikkel in drie stukke met 'n lengte van 74 kalibers, en is later herontwerp as 'n tweestuk met 'n lengte van 72 kalibers.
* **8,8&nbsp;cm-Flak 37/41**: Hierdie kanon is ontwikkel in 'n poging om die Flak 18/36/37-familie die kragtiger projektiel van die Flak 41 te laat gebruik. Slegs dertien is gebou.

## Museumstukke 
Die volgende museums beskik oor 'n 8,8&nbsp;cm-Flak kanon in hulle uitstallings:

; 
* Nasionale Vlootmuseum van Tigre, Buenos Aires

; 
* Australiese Pantser- en Artilleriemuseum, Cairns
* Koninklike Australiese Pantserkorpsgedenk- en Leërtenkmuseum, Puckapunyal
* Australiese Oorlogsgedenkmuseum, Canberra

; 
* Koninklike Museum van die Weermags- en Militêre Geskiedenis, Brussel.

; 
* Deense Oorlogsmuseum, Kopenhagen.

; 
* *Deutsches Panzermuseum*, Münster
* *Luftfahrtmuseum* Hannover-Laatzen
* *Wehrtechnische Studiensammlung* Koblenz
* *Luftwaffenmuseum der Bundeswehr*, Berlyn-Gatow
* *Deutsches Technikmuseum*, Berlyn

; 
* *Ilmatorjuntamuseo*, Hyrylä
* *Kuivasaari Artilleriemuseum*, Helsinki
* ''Kauppi forest, bo-op Tuomikallio as 'n gedenkstuk*, Tampere
* *Lohtaja*, Leëropleidingsgebied

; 
* *Le Grand Blockhaus*, Batz-sur-Mer
* *Le Grand Bunker "Musée du Mur de l´Atlantique"*, Ouistreham
* *Musée de la Résistance bretonne*, Sint Marcel, Morbihan (Flak 18)
* *Musée du Débarquement*, Arromanches-les-Bains
* *Musée des blindés*, Saumur

; 
* Kavallerietenkmuseum, Ahmednagar

; 
* Kanadese Oorlogsmuseum, Ottawa.
* Die Ontario-regimentsmuseum, Oshawa.
* Koninklike Militêre Kollege van Kanada, Kingston (PAK 43 en Flak 37).

; 
* *Oorlogsmuseum Overloon*, Overloon
* *Atlantikwall-museum*, Hoek van Holland
* *Bevrijdende Vleugels Museum*, Best

; 
* *The Vintage Aviator* (privaat eiendom van Peter Jackson), Masterton

; 
* *Trondenes fort*, Harstad

; 
* *Heeresgeschichtliches Museum*, Wene

; 
* Kusverdedigingsmuseum, Świnoujście
* Silesiese Museum, Katowice, Pole

; 
* Nasionale Militêre Museum, Boekarest

; 
* Militêre Museum, Belgrado

; 
* Pivka- Militêre Museum, Pivka

## Galery 

Lêer:FLAK36-37L56.jpg|Flak 37 kanon by die *Deutsches Panzermuseum*, Munster, Duitsland
Lêer:8,8-cm-Flugabwehrkanone 37.8.8 cm anti-aircraft cannon 37.JPG|Flak 37 kanon by die Lugafweermuseum in Hyrylä, Finland
Lêer:88 mm AT shell Wings over Wine Country 2007.JPG|8,8&nbsp;cm Hoëplofkragprojektiel
Lêer:Bundesarchiv Bild 101I-443-1574-26, Nordafrika, Flakgeschütz.jpg|Flak 36 kanon in posisie te Bir Hakeim, Noord-Afrika, Junie 1942
Lêer:Bundesarchiv Bild 101I-635-3999-24, Deutschland, Flak-Batterie in Feuerstellung.jpg|Flak 36 battery in vuurposisie, Duitsland, 1943
Lêer:Bundesarchiv Bild 101I-356-1845-08, Frankreich, Radar an der Kanalküste.jpg|FuMG 39 "Würzburg" radar by die lugafweerposisie op die Atlantiese Muur, Frankryk, 1942
Lêer:8.8 cm Flak in Spain.jpg|8,8&nbsp;cm-Flak 37 in Madrid, Spanje
Lêer:8.8 cm Flak.jpg|8,8&nbsp;cm-Flak 37 in Tampere, Finland
Lêer:8.8 cm Flak 2.jpg|8,8&nbsp;cm-Flak 37 in Tampere, Finland

## Notas 
## Verwysings 
## Verdere leesstof 
* Chant, Christopher. *Artillery of World War II*. London: Brown Partworks, 2001. .
* Gander, Terry, and Peter Chamberlain. *Weapons of the Third Reich: An Encyclopedic Survey of All Small Arms, Artillery and Special Weapons of the German Land Forces 1939–1945*. New York: Doubleday, 1979. .
* Hogg, Ian V. *German Artillery of World War Two''. 2nd corrected edition. Mechanicsville, Penn.: Stackpole Books, 1997. .
* 
* Gander, Terry. "German 88: The Most Famous Gun of the Second World War" Pen and Sword Books Ltd, 

## Eksterne skakels