open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Whaktoe

[thumb|220px|Die vyf whaktoes: I. voor dagbreek ([fadjer); II. middag (thoer), III. voor sonsondergang (asser); IV. ná sonsondergang (magrieb); V. laataand (isjaai).]]

**Whaktoe** (Arabies: وَقْت, *waqt*) is ’n Islamitiese term wat verwys na die tyd wanneer Moslems moet bid (salaah maak). Dit word hoofsaaklik vir die vyf daaglikse gebede en die Vrydaggebed gebruik. Volgens die Islamitiese geloof het Allah vir Mohammed die whaktoes geleer.

Die tye vir gebede is standaard vir alle Moslems oor die wêreld heen, veral vir die verpligte (fard) gebede; dit hang af van die posisie van die son. Daar is verskeie opinies oor die presiese tye omdat Islamitiese skole oor klein besonderhede verskil. Alle skole stem egter saam dat ’n spesifieke salaah nie voor die aangewese tyd gemaak kan word nie.

## Die vyf daaglikse gebede
Die vyf daaglikse gebede is verpligtend en word gedoen op tye wat hoofsaaklik deur die posisie van die son in die lug bepaal word. Die tye verskil dus van plek tot plek op aarde.

### Fadjer, soeboeg (dagbreek) 
Die tyd vir die fadjer of soeboeg begin met *subh saadiq* – ware dagbreek, of wanneer die lig oor die hele breedte van die lug verskyn – en eindig met sonsopkoms. Voor die tyd moet die persoon hom reinig.

### Thoer, zoeger (middag)
Die tyd vir die thoer of zoeger begin wanneer die son verby sy hoogste punt in die lug is en duur tot sowat 20&nbsp;min. voor die roep (athaan) vir die asser van die moskee af. Daar is dus ’n lang tyd waarbinne die gebed kan plaasvind, maar dit word gewoonlik in die middel van die werkdag gedoen en baie mense handel dit tydens hul middagete af.

### Asser (namiddag)
Die tyd vir die asser begin wanneer ’n voorwerp se skaduwee net so lank soos die voorwerp self is, plus die lengte van die skaduwee tydens thoer. Dit eindig met sonsondergang, verkieslik voor die son oranje begin word.

### Magrieb (sonsondergang)
Die tyd vir die magrieb begin wanneer die son ondergaan en duur totdat die lig in die weste nie meer rooi is nie, gewoonlik sowat 18 tot 20&nbsp;min. vandat die tyd vir die isjaai begin het.

### Isjaai (nag)
Die tyd vir die isjaai begin wanneer die rooi lig weg is in die weste en duur tot met die verskyning van die "wit lig" (*fajr sadiq*) in die ooste. Die verkose tyd vir isjaai is voor middernag, dus halfpad tussen sonsondergang en .

## Vrydaggebed
Die Vrydaggebed vervang die thoer (middaggebed) wat op die ander ses dae plaasvind. Die presiese tyd vir hierdie gemeenskapsgebed verskil van moskee tot moskee, maar dit moet altyd voor die tyd vir die asser plaasvind. Mans moet hierdie salaah as ’n gemeenskapsgebed doen. As hulle nie daartoe in staat is nie, moet hulle die thoer in die plek daarvan bid. Vroue kan die Vrydaggebed in die moskee of die thoer bid.

## Eksterne skakels
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Soul Mountain

duimnael|Die berge van Sichuan het gedien as inspirasie vir die roman
***Soul Mountain*** (Chinees:t=靈山|s=灵山)is 'n roman deur Gao Xingjian. Die roman is losweg gebaseer op die outeur se reis in landelike China, wat geïnspireer is deur 'n valse diagnose van longkanker.

Die roman is ten dele outobiografies en ten dele fiksie en kan beskryf word as 'n verhaal van 'n man se reis om die fabelagtige Lingshan-berg te vind.

Die werk is 'n kombinasie van fragmentariese stories, relase van reise, onbenoemde karakters (verwys na deur die voorvoegsels "ek", "jy", "sy", ens.) en volksgedigte en -legendes. Die Engelse weergawe daarvan, vertaal deur Mabel Lee, is op 5 Desember 2000 in die Verenigde State gepubliseer.
Isjaai

[thumb|220px|Die vyf [whaktoes van Islam: I. voor dagbreek (fadjer); II. middag (thoer), III. voor sonsondergang (asser); IV. ná sonsondergang (magrieb); V. laataand (isjaai).]]

Die **isjaai** (Arabies: صلاة العشاء, *ṣalāt al-ʿišāʾ*, "naggebed") is die laaste van vyf verpligte daaglikse gebede (salaah) wat Moslems moet doen.

Die formele daaglikse gebede van Islam bestaan uit ’n verskillende aantal eenhede, wat rak'ats genoem word.

## Verwysings
## Eksterne skakels
* Hoe om die isjaai te maak, op YouTube
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Capitalist Party of South Africa

Die **Capitalist Party of South Africa (ZACP)**, (**Kapitalistiese Party van Suid-Afrika**) is ’n Suid-Afrikaanse politieke party wat op 17 Maart 2019 in Johannesburg se Randse Klub gestig is. Die stigters beskryf hulself as ‘positiewe ontwrigters’ en glo dat innoverende denke oplossings vir baie van Suid-Afrika se probleme bied. Die party is pro-kapitalisme.

Die party onderskyf tien kernbeginsels naamlik: 
#vryheid
#gelykheid
#vryheid van spraak
#privaat eiendomsreg
#oppergesag van die reg
#reg op werk
#reg op veiligheid en sekuriteit
#vrye markte en internasionale vryhandel
#vuurwapens vir selfverdediging; en
#broederskap.

Die party het beplan om slegs die nasionale verkiesing op 8 Mei 2019 te betwis omdat die party glo dit is waar hulle ’n impak kon maak. Een ontleder meen dat die ZACP se beleid waarskynlik die naaste aan libertynisme is van die partye wat aan die Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019 sou deelneem.

Die tien stigters van die party is Kanthan Pillay, Roman Cabanac, Neo Kuaho, Gideon Joubert, Unathi Kwaza, Duncan McLeod, Sindile Vabaza, Louis Nel, Katlego Mabusela en Dumo Denga. Die politieke party het ’n pers koei as sy kenteken.

## Verkiesingsresultate 
### Nasionale verkiesings 
## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Penwortel

duimnael|Witlof of sigorei is ´n voorbeeld van 'n plant met 'n penwortel
'n **Penwortel** is 'n sterk hoofwortel wat by meeste plante voorkom. Dit groei reguit na benede.

By boomsoorte soos denne, eikebome en es anker die wortel die boom en verseker dit dat die plant water en voedingstowwe uit die dieper grondlae kan trek. Ander plante vorm 'n sterk, verdikte penwortel vir die berging van voedsel. Penwortels kom voor by eenjarige en meerjarige plante. Afhangende van die plantsoort kan die vorm van die wortel baie verskil. Die wortel kan van kort tot baie lank wees. Dit kan rond, konies of silindervormig wees. 

'n Aantal penwortels word as voedsel vir mens of dier gebruik. Voorbeelde hiervan is wortels en beetsoorte. In verdikte wortels kan belangrike voedingstowwe voorkom soos sukrose (in suikerbeet) en inulien en fruktose (in sigorei). 

By 'n aantal plantsoorte, soos die perdeblom, kan 'n stuk van die penwortel 'n nuwe plant vorm. Die plant kan homself dus so vermeerder.

## Bronne 
* Van der Schyff, H.P.: Algemene Plantkunde, 5de Uitgawe, J.L. van Schaik, 1987. 
*
Provinsiale State

Die **Provinsiale State**, gereeld die *State* genoem, vorm die volksverteenwoordiging van die Nederlandse provinsies. 

Elke vier jaar kies die provinsie-inwoners die Provinsiale State. Die grootte is afhanklik van die inwonertal.

Die Provinsiale State kontroleer die Gedeputeerde State, wat die provinsie se bestuur vorm.

Die Provinsiale State kies die Eerste Kamer van die State-Generaal.

Laaste verkiesings van die Provinsiale State was op 15 Maart 2023, wat in die besonder is gewen deur die BoerBurgerBeweging. Die volgende verkiesings is in Maart 2027.

## Eksterne skakels 
*  Interprovinciaal Overleg (IPO)
*  Provinsiale State se verkiesingsuitslage, Kiesraad
Gladys Mgudlandlu

**Gladys Mgudlandlu** (1925–1979) was een van Suid-Afrika se beste uitbeelders van die Afrikakuns en ook die eerste Swart vrou in die land wat ’n beroepskunstenaar geword het. Sy is in 1925 op Peddie, naby Grahamstad in Oos-Kaap, gebore.

Sy het by haar grootmoeder grootgeword, en in die stat waar sy haar kinderjare deurgebring het, was dit die gewoonte van die Fingo-stam om hulle hutte se mure te versier. Die vere en gekleurde klei waarmee Gladys Mgudlandlu haar hutte se mure geverf het, was haar eerste kennismaking met die skilderkuns. As kind het sy die bynaam *Nomfanekiso* ("die een wat prente skilder") gekry. Die woord kan ook beteken "iemand vir wie gelag moet word", 'n bynaam wat sy gekry het omdat 'n (professionele) kunstenaar in daardie stadium geen besondere aansien onder die Xhosas geniet het nie.

Die legendes en mites van die Xhosas wat haar grootmoeder haar vertel het, het later as 'n groot bron van inspirasie vir Gladys Mgudlandlu se kuns gedien. Gladys Mgudlandlu is in 1948 na Kaapstad, waar sy eers as verpleegster en later as onderwyseres gewerk het. Hoewel sy nooit formele kunsonderrig ontvang het nie, het sy jare lank kunsonderrig aan die Athlone-skool gegee.

Sy het eers in 1957 ernstig begin skilder. In 1962 het Jean Fuchs, die destydse direkteur van die Suid-Afrikaanse Kunsgalery, haar werk gesien en haar oortuig om 'n uitstalling te hou. Talle geslaagde uitstallings van haar werk is sedertdien in Suid-Afrika aangebied.

Omdat Gladys Mgudlandlu aanvanklik geen esel gehad het nie en slegs saans kon skilder, het sy haar doek plat op 'n tafel neergelê en by die lig van 'n lamp geskilder. Dit het egter so 'n gewoonte geword dat sy mettertyd op geen ander manier kon skilder nie. 'n Uitsonderlike kenmerk van haar werk is dat die beeld byna sonder uitsondering van 'n hoë punt af weergegee word.

Haar kunswerk het hoofsaaklik die tradisionele lewe van haar mense uitgebeeld: klein statjies en statstonele, voëls en diere van haar tuisland, die mense self. Sy het van helder, vrolike kleure gebruik gemaak, en die geel en aardse kleure wat dikwels in haar werk aangetref word, is oorblyfsels van die tyd toe sy hutmure met gekleurde klei beskilder het. Hoewel Gladys Mgudlandlu nooit opdragwerke wou uitvoer nie, het sy tog 'n muurskildering vir die destydse Departement van Bantoeonderwys gemaak. Sy is in 1979 op 54-jarige ouderdom oorlede.

## Bronnelys 
* Wêreldspektrum, 1982, , volume 18, bl. 212
Northrop F-5 Freedom Fighter

Die **Northrop F-5 Freedom Fighter** is 'n Amerikaanse vegvliegtuig. Dit was 'n lae koste, veelsydige, supersoniese, goedkoop vliegtuig wat maklik was om te onderhou en het vir die eerste keer in 1959 gevlieg. Daar was 2,700 van die vliegtuig gebou en meer as 2,000 was uitgevoer na lande wat op 'n vriendelike voet met Amerika verkeer het. Die eerste eenhede is in April 1964 aan die Amerikaanse Lugmag se *Tactical Air Command* vir buitelandse vlieëniers afgelewer en vlieëniers van Iran en Suid-Korea was van die eerste lande wat opgelei is.

'n Tweesitplek model, F-5B, is in Februarie 1964 in diens gestel en in 1967 het 'n Amerikaanse Eskader missies gevlieg in Suidoos-Asië vir evaluering. Kanada en Spanje het die vliegtuig onder lisensie vervaardig wat verseker het dat dit vir jare regoor die wêreld in diens was.

## Model F-5E Tiger II 
Model F-5A is opgradeer na model F-5E Tiger II wat in 1972 verskyn het. Dit is toegerus met die kragtiger J85 motor wat 'n wyer romp benodig het. Dit het ook oor beter avionika en 'n lug-tot-lug vuurbeheerstelsel beskik. Dit was ook, soos die F-5, uitgevoer na twintig lande. Die F-5E het op 11 Augustus 1972 sy nooiensvlug voltooi. Die 425 *Tactical Fighter Squadron* was die eerste toegerus met die F-5E. Hulle was verantwoordelik om ander lande se vlieëniers op te lei.

Die F-5E was gebruik in opleiding as die aggressor. Die aggressor vlieëniers was op hulle beurt opgelei in die taktiek wat die Russiese vlieëniers gebruik. Sodoende kon die Amerikaanse vlieëniers hulle vaardighede verbeter en swakhede uitskakel. Later was aggressor eskaders gebruik om buitelandse vlieëniers op te lei.

Model F-5F was die tweesitplek opleiding weergawe. Die Tiger II was ook onder lisensie vervaardig in Taiwan, Suid-Korea en Switserland. Alhoewel F-5E produksie eers gestaak was in 1987 het die vervaardiger verskeie opgradering moontlikhede aan die Amerikaanse Lugmag voorgelê wat die vliegtuig in diens kon hou tot in 2010. Die laaste model was die *F-20 Tigershark* onder andere met 'n nuwe motor voorsien is wat 80 persent kragtiger was. Dit lugmag het egter nie belanggestel in die weergawe nie.

## Tegniese besonderhede 
## Sien ook 
* Lys van vegvliegtuie 

## Bron 
* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015.
Esa-Pekka Salonen

duimnael|160px|Esa-Pekka Salonen in 2014
**Esa-Pekka Salonen** (* 30 Junie 1958) is 'n Finse orkesdirigent en komponis. Hy is die hoofdirigent en artistieke adviseur van die Philharmonia Orkes in Londen, *laurate*-dirigent van die Los Angeles Filharmoniese Orkes, en aangewese Musiekdirekteur van die San Francisco Simfonieorkes.

## Notas
Margaret Keay

**Margaret Agnes Keay ** DBE (11 Junie 1911 - 26 Oktober 1998), was 'n Suid-Afrikaans gebore Britse plantpatoloog. Sy het 'n rol gespeel in die ontwikkeling van opvoedkundige instellings in Afrika en deur middel van aktivisme en finansiële programme gefokus op die opleiding van meisies en vroue in Afrika.

## Lewe en loopbaan 
Keay is op 11 Junie 1911 in Pretoria gebore, die enigste kind van Skotse ouers. Haar pa was onder-sekretaris vir geregtigheid in die Unie van Suid-Afrika. Haar vroeë skoolopleiding was aan die Kollegiale Meisieskool in Port Elizabeth. Sy het 'n BSc in Plantkunde en 'n Sekondêre onderwysersertifikaat (met lof) aan die Universiteit van Kaapstad behaal.
duimnael | left| 'n Vlasplant

In 1934 het sy 'n navorsingsstudent geword in mikologie en plantpatologie aan Newnham Kollege, Cambridge onder F.T. Brooks. In 1943 is sy aangestel as 'n dosent aan die Universiteit van Reading, Engeland. Sy het ook tyd in Norfolk, Engeland deurgebring waartydens sy ondersoek gedoen het na siektes in vlas, wat vir valskermharnase gebruik is. Na die Tweede Wêreldoorlog het sy teruggekeer na die Cambridge Universiteit van Landbou waar sy aan die statebond se aartappelversameling gewerk het.
duimnael | Aartappelplante op 'n landery

Tydens hierdie jare kon vroue slegs Girton Kollege of Newnham Kollege in Cambridge bywoon. Keay het by 'n veldtoggroep aangesluit om meer van die kolleges vir vroue te open. Murray Edwards Kollege (wat toe net "New Hall" genoem was) en Lucy Cavendish Kollege wat beide slegs vir vroulike studente was, is kort daarna geopen.

In 1954 het sy na Uganda vertrek, waar sy aangestel is as leser in landboukundige plantkunde aan die Fakulteit Landbou van Makerere Kollege (nou Makere Universiteit) in Kampala. In 1960 is sy as departementshoof aangestel en in 1962 as Dekaan van die Fakulteit van Landbou. In haar tyd in Uganda het sy gehelp om 'n beursfonds te stig vir die sekondêre opleiding van meisies in Uganda. Sy was ook 'n lid van die Uganda-stigting vir Blindes.

In 1964 het sy na Nigerië verhuis waar sy as senior plantpatoloog by die Instituut vir Landbounavorsing van die Ahmadu Bello Universiteit aangestel is. Sy het lesings in klimatologie; plantmorfologie en -patologie; en die plantkunde van Oos-Afrikaanse gewasplante aangebied. Vanaf 1968 is sy aangestel as professor en departementshoof van oesbeskerming.

Keay het in 1971 op 60-jarige ouderdom haar pos by die Universiteit van Ahmadu Bello opgesê en oorgeskuif na Wye College, Kent. In 1972 is sy aangestel as dekaan van vrouestudente by Wye College en is 'n DBE toegeken. Sy het in 1976 afgetree en verskuif na die Departement van Toegepaste Biologie in Cambridge tot sy sluiting in 1989. Sy is in 1998 in Cambridge oorlede.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*Kollegiale Meisieskool, Port Elizabeth webwerf
*Statebond se aardappelversameling
Eerste Babiloniese dinastie

Die **Ou Babiloniese Ryk**, of **Eerste Babiloniese Ryk**, is gedateer na c.1894–1595 v.C., en kom na die einde van Sumeriese mag met die vernietiging van die Derde Dinastie van Ur, en die daaropvolgende Isin-Larsa-tydperk. Die chronologie van die Eerste Babilonië dinastie word gedebatteer.

Oor hierdie eerste bloeitydperk, die eerste dinastie van Babilon, bestaan talle bronne. Een bron (die argiewe van Mari) bied insig in die politieke en diplomatieke verhoudinge van die Babiloniërs met volke buite Mesopotamië. 'n Provinsiale argief te Larsa verduidelik hoe Hammoerabi die land verdeel wou hê en hoe die administrasie daar moes uitsien.

Die gemiddelde Mesopotamiese stad is in die tydperk deur 'n raad van oudstes met 'n burgemeester aan die hoof bestuur, terwyl 'n soort "kamer van koophandel" vir die belastings verantwoordelik was. Die uitgestrekte landgoedere is meestal deur religieuse ordes beheer. Onder die bronne wat bewaar gebly het, is wetboeke van 3 konings (waaronder die beroemde Codex Hammurapi of Kodeks van Hammoerabi) en duisende ander juridiese dokumente.

## Bronnelys 
* Wêreldspektrum, 1982, , volume 18, bl. 1443
Arnold Bax

duimnael|alt=profile head and shoulders of clean-shaven man in middle age|right|Bax in 1922
**Sir Arnold Edward Trevor Bax** (8 November 1883 – 3 Oktober 1953) was 'n Engelse komponis, digter en skrywer. Sy aansienlike klomp werke sluit liedere, kamermusiek en ook solo klavierstukke in. Hy word egter veral onthou vir sy orkestrale musiek. Hy het, bykomend tot 'n reeks simfoniese gedigte, ook sewe simfonieë geskryf. Hy is vir 'n rukkie beskou as die voorste Britse komponis van simfonieë.

Bax is gebore in die Londense buurt van Streatham uit 'n welgestelde familie. Hy is deur sy ouers aangemoedig om 'n loopbaan in musiek na te streef, en sy private inkomste het hom in staat gestel om sy eie weg te volg sonder oorweging van heersende modes of ortodoksie. Gevolglik is hy in musikale sirkels beskou as 'n belangrike maar geïsoleerde figuur. Terwyl hy 'n student aan die Koninklike Musiekakademie was het Bax gefassineerd geraak met Ierse- en Keltiese kultuur, wat 'n sterk invloed op sy vroeëre ontwikkeling sou wees.

In die jare voor die Eerste Wêreldoorlog het hy in Ierland gewoon en 'n lid van Dublin se literêre kringe geword en fiksie en poësie geskyf onder die skuilnaam Dermot O'Byrne. Later het hy 'n verwantskap met die Nordiese kultuur ontwikkel, wat vir 'n tyd die Keltiese invloed op sy werk in die jare na die Eerste Wêreldoorlog vervang het.

Tussen 1910 en 1920 het Bax 'n groot aantal werke geskryf, insluitende die simfoniese gedig *Tintagel*, wat as sy beste werk beskou word. Gedurende hierdie periode het hy 'n lewenslange assosiasie met die pianis Harriet Cohen gevorm- wat aanvanklik 'n intieme verhouding was, en daarna 'n gewone vriendskap- maar wat altyd 'n hegte verhouding was.  In die 1920's het hy die reeks van sewe simfonieë begin wat die kern vorm van sy orkestrale uitsetting. In 1942 is Bax aangestel as Meester van die Koning se Musiek. Hy het egter min musiek in dié hoedanigheid geskryf. 

Gedurende sy laaste jare het hy sy eie  musiek as oudmodies bevind. Na sy dood is sy musiek oor die algemeen verwaarloos.

Van die 1960's, hoofsaaklik as gevolg van 'n groter wordende aantal kommersiële opnames, is sy musiek stelselmatig herontdek, alhoewel min daarvan in die konsertsaal gehoor kon word. In meer onlangse jare is Bax se musiek ook op entoesiastiese wyse herontdek deur 'n nuwe generasie, via aanlyn verspreidingsdienste soos Youtube. Naxos het ook opnames van verskeie van sy werke gemaak en beskikbaar gestel.

## Verwysings 
## Bronne 
* 
*
2 Pallas

**Pallas** (kleinplaneetnaam: **2 Pallas**) is die tweede asteroïde wat ontdek is; die eerste een was Ceres. Dit is ook een van die grootste asteroïdes in die Sonnestelsel. Met ’n geraamde massa van 7% van dié van die asteroïdegordel, is dit die een met die derde grootste massa, sowat 10-30% minder as Vesta s'n. Sy deursnee is 512&nbsp;km, wat ietwat kleiner as Vesta s’n is. Dit is waarskynlik die oorblyfsel van ’n protoplaneet.

Toe Pallas op 28 Maart 1802 deur die Duitse sterrekundige Heinrich Wilhelm Olbers ontdek is, is dit as ’n planeet beskou, nes ander asteroïdes in die vroeë 19de&nbsp;eeu. Die ontdekking van baie asteroïdes ná 1845 het daartoe gelei dat hulle eindelik herklassifiseer is.

Pallas se oppervlak bestaan waarskynlik uit ’n silikaatmateriaal; sy spektrum en geraamde digtheid stem ooreen met dié van koolstofryke chondrietmeteoriete. Sy wentelbaan het ’n ongewoon groot helling van 34,8° tot die vlak van die asteroïdegordel en die eksentrisiteit daarvan is amper so groot soos dié van Pluto. Dit maak Pallas relatief onbereikbaar vir ruimtetuie.

Vanweë Pallas se grootte is hy voorheen as ’n moontlike dwergplaneet beskou, maar hy het nie die ronde vorm van ’n dwergplaneet nie.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
3 Juno

**Juno** (kleinplaneetnaam: **3 Juno**) is ’n asteroïde in die asteroïdegordel. Dit is die derde asteroïde wat ontdek is, in 1804 deur die Duitse sterrekunde Karl Harding; die eerste twee is 1 Ceres en 2 Pallas. Juno is die 11de grootste asteroïde en een van die grootste twee klipagtige (S-tipe) asteroïdes; die ander een is 15 Eunomia. 

Volgens raming maak Juno se massa 1% van die totale massa van die asteroïdegordel uit. Desondanks is sy massa net 3% van dié van Ceres. – dus net-net sigbaar deur ’n verkyker.

Juno is, nes Ceres, Pallas en Vesta, aanvanklik as ’n planeet beskou. Al vier is herklassifiseer as asteroïdes nadat al hoe meer asteroïdes ontdek is. Juno se klein grootte en onreëlmatige vorm sluit hom uit van ’n klassifikasie as dwergplaneet.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
5 Astraia

**Astraia** (Engels: *Astraea*; kleinplaneetnaam: **5 Astraia**) is ’n groot asteroïde in die asteroïdegordel. Sy oppervlak is hoogs weerkaatsend (helder) en sy samestelling is waarskynlik ’n mengsel van nikkel-yster met silikate van magnesium en yster. Dit is ’n S-tipe asteroïde.

Astraia was die vyfde asteroïde wat ontdek is, op 8 Desember 1845 deur K.L. Hencke, en is genoem na ’n godin van geregtigheid. Hencke was op soek na 4 Vesta toe hy op Astraia afkom.

Astraia is fisies onmerkwaardig, maar was die eerste asteroïde in 38&nbsp;jaar wat ontdek is (ná die ontdekking van Vesta in 1807). Tot met sy ontdekking is geglo daar is net vier asteroïdes. Met ’n skynbare magnitude van 8,7 (met ’n gunstige opposisie op 15 Februarie 2016), is dit net die 17de helderste asteroïde in die hoofgordel.

Ná Astraia is duisende ander asteroïdes ontdek. Sy ontdekking was eintlik die begin van die herklassifisering van die "planete" 1 Ceres tot 4 Vesta as asteroïdes, want dit het duidelik geword hierdie vier liggame was maar die grootste vier van ’n hele nuwe soort ruimtevoorwerp.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
6 Hebe

**Hebe** (kleinplaneetnaam: **6 Hebe**) is ’n groot asteroïde in die asteroïdegordel waarvan die massa sowat ’n halwe persent van die hele gordel s’n is. Vanweë sy skynbare digtheid tel Hebe nie onder die top-20-asteroïdes wat volume betref nie. Dit is waarskynlik ’n soliede liggaam wat nie baie botsings ondervind het nie – dit is ongewoon vir asteroïdes van dié grootte wat gewoonlik los "rommelhope" is.

Wat skynbare magnitude betref, is Hebe die vyfde helderste voorwerp in die asteroïdegordel, naas 4 Vesta, 1 Ceres, 7 Iris en 2 Pallas. Dit het met opposisie ’n gemiddelde magnitude van +8,3, byna dié van Titaan, en kan tot +7,5 bereik met ’n opposisie naby perihelium.

Hebe is moontlik die moederliggaam van die H-chondrietmeteoriete, wat sowat 40% uitmaak van alle meteoriete wat die Aarde tref.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Wortelhaar

[duimnael|300px|Wortelhare van ontkiemende [blaarslaai]]
[duimnael|300px|Wortelhare op die wortel van 'n [iris|baard-iris (*Iris germanica*) – loodreg op die sirkelvormige deursnit]]
[duimnael|regs|366px|Skematiese lengtedeursnee deur 'n primêre [wortel]]
'n **Wortelhaar** (*pilus radicalis*) of **risoïde** word deur 'n plant se risodermis gevorm om water en opgeloste minerale uit die grond te absorbeer. Dit het 'n dun selwand sonder 'n wasagtige kutikula wat waterabsorpsie sal belemmer. Die groot vakuool stoor ook water om die waterpotensiaalgradiënt te skep wat osmose fasiliteer. In baie plantsoorte kan al die risodermisselle wortelhare vorm, by ander soorte vorm gespesialiseerde risodermisselle (trichoblaste) die wortelhare. 

Wortelhare is lang, buisvormige strukture, wat byna loodreg op die wortel groei. Hulle is ongeveer tussen 80 en 1500 mikrometer lank en van 5 tot 17 mikrometer in deursnee. Hulle het net 'n beperkte lewensduur van tussen 3 tot 9 dae. Hulle is gewoonlik slegs op die punt van 'n groeiende wortel te vinde, waar nuwe selle daagliks gevorm word. By sommige plantsoorte egter, soos steppegras, graanplante, en *Tradescantia*, bly hulle afhangende van die groeitoestande, oor 'n groter lengte van die wortel lewend. Die plant neem water en voedingstowwe deur middel van die wortelhare op.

Die oppervlakte van die wortel word beduidend deur die wortelhare vergroot. So het 'n rogplant byvoorbeeld ongeveer 10 miljard wortelhare met 'n totale lengte van 10&nbsp;000&nbsp;km. Die ondergrondse oppervlakte van die plantdele is meestal groter as die bogrondse oppervlakte, wat gunstig is vir die plant se waterhuishouding. Die wortelhare is met ´n koolhidraathoudende slym bedek wat deur die selwand gevorm word. Dit verhoog die plant se interaksie met die omgewing.

Tydens akwakultuur vorm die meeste plante geen wortelhare nie omdat die lug baie klam gehou word. Sommige plantsoorte vorm geen wortelhare nie, bv. alle gimnosperme. 

## Literatuur 
* Van der Schyff, H.P.: Algemene Plantkunde, 5de Uitgawe, J.L. van Schaik, 1987. 
* Bresinsky, Körner, Kadereit, Neuhaus, Sonnewald: Strasburger – Lehrbuch der Botanik, bl. 210

## Verwysings
7 Iris

**Iris** (kleinplaneetnaam: **7 Iris**) is ’n groot asteroïde in die asteroïdegordel. Dit is die vierde helderste voorwerp in die gordel en word geklassifiseer as ’n S-tipe asteroïde, wat beteken dit het ’n klipagtige samestelling. Dit het ’n groot helder streek in sy noordelike halfrond. Dit is oor die algemeen baie helder en sy oppervlaksamestelling is waarskynlik ’n mengsel van nikkel-yster met magnesium-en-ystersilikate. 

Iris het met opposisie ’n gemiddelde skynbare magnitude van +7,8, vergelykbaar met dié van Neptunus, en kan met die meeste opposisies met ’n verkyker gesien word. Dit is dan meestal helderder as die groter maar donkerder 2 Pallas. Soms kan dit naby perihelium ’n magnitude van +6,7 bereik, wat helderder as 1 Ceres is.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Letters from Burma

***Letters from Burma*** is die boek van die Nobelpryswenner vir Vrede, Aung San Suu Kyi; waarin sy die heldhaftige optrede van leëroffisiere, akademici, akteurs en alledaagse mense wat die Nasionale Liga vir Demokrasie ondersteun, dikwels ter risiko van hulle eie lewens, besing.

Sy onthul daarin die impak van politiese besluite op die mense van Birma, van die vreeslike koste aan die kinders van gevange dissidente-wat hul ouers slegs elke 14 dae vir 15 minute kan sien- tot die effek van inflasie op die nasionale dieet, en die effek van staatsonderdrukking op die gasvryheidstradisies van Birma.

Sy roep ook in herinnering die prag van die land se seisoene en natuurskoon, en sy gebruike en feestelikhede wat so na aan haar hart bly.
Deur hierdie merkwaardige "briewe", kry die leser 'n kykie ten opsigte van wat regtig op die spel is, soos Aung San Suu Kyi voortveg vir vryheid in Birma, en van die liefde vir haar tuisland wat haar nie-gewelddadige stryd onderhou.

Die Guardian het onder meer van haar gesê: "Aung San Suu Kyi het 'n globale simbool van vreedsame weerstand, moed en blykbaar eindelose uithouvermoë geword"

## Verwysings
Northrop F-89 Scorpion

Die **Northrop F-89 Scorpion** is 'n Amerikaanse alleweerstoestand vegvliegtuig wat ook as 'n onderskepper gebruik is en is ontwikkel om die Northrop P-61 Black Widow en North American F-82 Twin Mustang te vervang. Die *Scorpion* het 'n konvensionele ontwerp gehad en was toegerus met 'n *deceleron*, 'n toestel wat soos 'n lugrem werk wat die vlieënier gebruik om 'n vuur posisie agter vyandelike vliegtuie in te neem. Die tweede bemannings lid het agter die vlieënier gesit en die radar beman. Die bynaam vir die vliegtuig was die *Stanley Steamer* na aanleiding van die groot wiele wat gebruik is in die hooflandingtoestel; dit lyk meer soos 'n trein as 'n vliegtuig.

Daar was die meeste gebou van model F-89D, dit het 104 70 mm ongeleide vuurpyle in twee enorme houers op die vlerkpunte gedra. Dit was ook toegerus met APG-40 radar wat 'n teiken reeds op 80km kon identifiseer. Die indrukwekkende Hughes E-6 vuurbeheerstelsel het dan instruksies aan die stuuroutomaat gestuur en kon selfs die vuurpyle vuur sodra hulle in trefafstand kom. 

Daar was 350 van die d-modelle opgegradeer na F-89J modelle; dit het bekend gestaan as *Project Ding Dong*. Na die opgradering kon die vliegtuie die ongeleide AIR-2A Genie lug-tot-lug missiele dra, toegerus met 'n kernplofkop. Op 19 Julie 1957 is Operasie *Plumb Bob* voltooi, 6,100 m bokant die Nevada-woestyn. 'n *Scorpion* het Genie afgevuur na 'n teiken 4,270 m weg, die missiel het die afstand in 4.5 sekondes afgelê. Dit is die eerste en enigste keer dat 'n lug-tot-lug missiel met 'n kernplofkop afgevuur en ontplof is.

Die F-89 is uit aktiewe diens onttrek in 1959 nadat dit die noorde van Amerika vir amper 'n dekade beskerm het. Die *Air National Guard* het sy laaste modelle in Julie 1969 uit diens gestel.

## Tegniese besonderhede 
## Sien ook 
* Lys van vegvliegtuie

## Bron 
* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015.
Tikkop

**Tikkop** is 'n veelvlakkige roman geskryf deur die Nederlandse skrywer Adriaan van Dis.

Dit gee 'n onthutsende beeld van Suid-Afrika deur die oë van 'n buitelander weer, maar die leser word ook gedwing tot besinning oor verraad, vryheid en die verknogtheid aan 'n land en taal(Afrikaans).

Die boek is oorspronklik uitgegee deur *Augustus Uitgewers*.(Nederlands: *Augustus Uitgeverij*)

## Verwysings
AIDC F-CK-1 Ching-kuo

Die **AIDC F-CK-1 Ching-kuo** is 'n multirolvegvliegtuig van die Taiwanese Lugmag. Dit staan ook bekend as die *Indigenous Defensive Fighter* (IDF). Dit is vernoem na die Taiwanese president Chiang Ching-kuo. 

Die vliegtuig word in Taiwan gebou met tegniese bystand van die Amerikaanse firma *General Dynamics*. Dit het kenmerke soortgelyk aan die General Dynamics F-16 Fighting Falcon, tewens, dit kan beskou word as 'n kleiner weergawe van die F-16. Ontwikkeling van die vliegtuig het in 1982 begin nadat Amerika 'n wapenboikot teen Taiwan begin het om sy verhoudings met Volksrepubliek China te verbeter - Taiwan kon geen vegvliegtuie vanaf Amerika invoer nie. Maar daar was geen boikot teen tegniese ondersteuning aan Taiwan nie; die Ching-kuo is die neus van die F-20A Tigershark wat aan die romp, vlerke en stertvin van die F-16 gekoppel is. Taiwan moes hulle verouderde Northrop F-5 Freedom Fighter en Lockheed F-104 Starfighter vervang met die IDF. Die IDF versnel vinniger as die F-104 en het 'n kleiner draaisirkel as die F-5. 

Die prototipe het sy nooiensvlug op 28 Mei 1989 onderneem, aflewering aan die Taiwanese Lugmag het in Januarie 1994 begin en die laaste van 130 eenhede is in Januarie 2000 afgelewer.

## Tegniese besonderhede 
## Sien ook 
* Lys van vegvliegtuie

## Bron 
* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015.
Dassault Mystère

Die **Dassault Mystère** is 'n Franse vegvliegtuig wat ontwikkel is uit die *Ouragen* en is hulle eerste straalvegvliegtuig. Dit ontwerp is ontleen van die *Ouragen* wat met swiepvlerke en groter stertvlerke toegerus is. Dit was een van die eerste swiepvlerk vegters in produksie in Wes-Europa en is in diens gestel tussen 1954 en 1956. Dit is aangedryf deur die SNEC-MA Atar motor, die eerste Franse turbostraal motor vir militêre gebruik. 

'n *Mystère IIA* was die eerste Franse vliegtuig wat deur die klankgrens gebreek het tydens 'n duikvlug op 28 Oktober 1952. Die Franse Lugmag het 150 *Mystère IIC* modelle bestel waarvan die laaste in 1957 afgelewer is. Teen die tyd was die vliegtuig verouderd en net vir gevorderde opleiding tot in 1963 gebruik. 

Teen die tyd dat die *Mystère* in diens gestel is het die *Mystère IV* reeds gevlieg. Die *Mystère IV* was 'n nuwe vliegtuig wat weinig in gemeen gehad het met die *Mystère II*. Die romp was ovaalvormig, die vlerke was dunner met 'n groter hoek en die stertvlerk was nuut. Die eerste prototipe het in September 1952 sy nooiensvlug voltooi, aangedryf deur 'n Hispano vervaardigde *Rolls-Royce* Tay 250 motor asook die eerste tien eenhede. Latere vliegtuie was aangedryf deur die Hispano-Suiza Verdon motor. Die kontrak vir 225 ''Mystère IVA's* was gefinansieer deur die VSA as deel van NAVO se Militêre Ondersteunings Program. Die eerste produksie *Mystère IVA* het in Mei 1954 gevlieg en is in diens gestel in 1955 deur die Franse Lugmag. Hier het dit tot in 1963 as frontlinie vegvliegtuig diens gedoen en het gedien as opleidings vliegtuie tot in 1980. 

Sestig Verdon aangedrewe *IVA's'' is aan Israel verkoop en die eerste groep van 24 is in April 1956 afgelewer. Hulle was net betyds vir die Oktober oorlog en in die hande van vaardige Israeli vlieëniers het hulle nie teruggestaan vir die Egiptiese MiG-15's nie. Die Indiese lugmag het ook 110 Verdon aangedrewe ''IVA's'' gekoop en die eerstes was afgelewer in 1957. Hulle was gebruik in 'n ondersteuning's rol in die 1965 oorlog tussen Indië en Pakistan.

## Super Mystère 
Die *Super Mystère* was die hoogtepunt in die ontwikkeling van die *Mystère*. Dit was in wese 'n nuwe vliegtuig, dit was groter en swaarder as die vorige modelle en was die eerste produksie Europese vegvliegtuig wat supersoniese snelhede kon bereik. Die eerste prototipe het in Maart 1955 gevlieg en het swiepvlerke van 45° gehad. Dit het op sy tweede dag in 'n gelyk vlug Mach-1 oorskry. Daar was 180 ''Super Mystère's* gebou vir die Franse Lugmag waarvan die laaste in 1959 afgelewer was. Hul rol was verander na opleiding nadat die Mirage III in diens gestel is. Hulle is eers in 1977 uit diens gestel.

In 1958 was 36 *Super Mystère's'' verkoop aan Israel wat dit gebruik het teen die MiG-19. In die vroeë sewentigs het die Israeli's die vliegtuig opgradeer en hulle toegerus met 'n Pratt & Whitney J52-P8A motor sonder nabrander. Twaalf van dié vliegtuie was weer verkoop aan Honduras wat hulle tot in 1989 bedryf het.

## Tegniese besonderhede 
## Sien ook 
* Lys van vegvliegtuie

## Bron 
* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015.
Ruimtepak

duimnael|360px|EMU-wandelpak.
Die **Extravehicular Mobility Unit** (EMU) word sedert 1981 gebruik; en word vandag steeds deur ruimtevaarders op die Internasionale Ruimtestasie gedra. Dit is baie swaar, op aarde weeg die pak 178&nbsp;kg.

Ruimtevaarders wat die pak dra moet ’n uur lank wag sodat hul liggaam aan die druk en suiwer suurstof gewoond kan raak. Dit neem 45 minute om die pak aan te trek.

## Die pak bestaan uit 
# Onderklere
# Harde bolyfstuk
# Armstukke
# Handskoene
# Sagte onderlyfstuk
# Helm-en-skermstuk
# Hoof-lewensondersteuningspak

## Waaruit bestaan die pak se materiaal 
Die pak bestaan uit 13 verskillende lae wat onder andere twee lae ingeboude pypies insluit waardeur daar water sirkuleer om die ruimtevaarder se lyf koel te hou.

Daar is ’n drukkledingstuk van twee lae wat sorg dat die pak met lug gevul is, terwyl die verwarmde kledingstuk van agt lae toesien dat hy/sy teen ruimtestof en ander voorwerpe beskerm word. Laastens is daar ’n waterdigte en brandbestande buitelaag.

## Die EMU se rugsak 
duimnael|Die rugsak wat lewe ondersteun.
Dit is ’n rugsak wat lewe ondersteun. Dit bevat onder andere ’n sekondêre suurstoftenk wat ’n halfuur se noodsuurstofvoorraad hou.

Dit sluit verder ’n watertenk (vir die verkoelingstelsel), ’n radio (vir kommunikasie-doeleindes), ’n battery (vir elektriese krag) en die primêre suurstoftenk (suiwer suurstof vir sewe ure) in.

## Interessante feite 
Die EMU is wit omdat dié kleur help om die son se hitte te weerkaats. In die ruimte kan die temperatuur in direkte sonlig tot 135 grade Celsius styg.

Die ruimtevaarders dra ook spesiale "doeke", *Maximum Absorbency Garment* (MAG) genoem, Hulle dra dit tydens lansering, landing en op hul ruimtewandelings.

## Die pak van die toekoms 
Nasa se Z-2-pak word tans ontwikkel en is ontwerp om ruimtevaarders op Mars, die maan en dalk ander planete by te staan. Die pak se verbeterde skerm maak dit vir ruimtevaarders moontlik om beter te sien, terwyl ander verstellings (soos die ingangsluik, die lewensondersteuningstelsel en  die verbeterde toegang tot die pak) vir ’n moderne en meer gerieflike toestel sorg.
duimnael|280px|links|Ruimtevaarders kan in die ruimte rondwandel te danke aan dié ruimtepakke.
Komei Abe

**Kōmei Abe** (安部幸明 Abe Kōmei, 1 September 1911 – 28 Desember 2006) was 'n neo-klassieke Japannese komponis wat gespesialiseer het in strykkwartette. Hy het as beide tjellis en klarinetspeler opgetree.

## Notas 
## Verwysings
Karl Friedrich Abel

**Karl Friedrich Abel**, ook **Carl Friedrich** (22 Desember 1723 – 20 Junie 1787) was 'n Duitse komponis van die klassieke era. Hy was 'n hoog aangeskrewe speler van die *viola da gamba* en het 'n aansienlike hoeveelheid komposisies vir die instrument gekomponeer.
Rich Froning

**Rich Froning junior** (gebore 21 Julie 1987) is ’n professionele Amerikaanse CrossFit-atleet van Cookeville, Tennessee. Hy is die eerste man ter wêreld wat die CrossFit Spele vier keer (2011, 2012, 2013 en 2014) agtereenvolgens gewen het. Ná sy uittrede uit die individuele kompetesie in 2015, het hy voortgegaan om die spankompetisie in 2015, 2016 en in 2018 saam met sy CrossFit Mayhem-atlete te wen.

Die 31-jarige Froning het na raming reeds $ 1, 050, 000 se prysgeld met sy CrossFit-seges ingepalm, terwyl hy ook borgskappe van Reebok, Oakley en Rogue Fitness geniet.

## Vroeë lewe 
Froning is in Mount Clemens, Michigan gebore, maar sy gesin het kort daarna na Cookeville getrek. Op skool was ’n kranige sportman en hy het met ’n bofbalsportbeurs aan die Walters State Community College studeer. Hy het egter sy belowende bofballoopbaan een kant toe geskuif om as brandweerman by die Cookeville Brandweerstasie te begin werk.

## CrossFit Spele 
Froning het sy debuut by die CrossFit Spele in 2010 gemaak, waar hy tweede agter Graham Holmberg klaargemaak het. Froning het vir ’n groot gedeelte van die kampioenskap voorgeloop, maar sy touklimvaardighede het hom in die steek gelaat en vir Holmberg die opening gegee waarvoor hy gewag het.

In die daaropvolgende jaar was Froning weer ’n krag waarmee daar rekening gehou moet word en hy het die kampioenskap nie net in dié jaar gewen nie, maar ook in 2012, 2013 en in 2014. Van 2012 – 2014 het hy nie net die Spele gewen nie, maar hy het ook die voorafgaande Ope en Streekskampioenskap gewen.

In 2015 het hy uit die individuele kompetisie getree om saam met sy CrossFit Mayhem-atlete aan die spantoernooie deel te neem. Mayhem het terstond die spankompetisie in 2015, 2016 en in 2018 gewen, terwyl hulle in 2017 die silwer medalje ingepalm het.

## Froning se vertonings by die CrossFit Spele 
duimnael|regs|240px|Rich Froning in aksie by die ope-lug swemafdeling.
* 2010: Tweede (individuele kompetisie)
* 2011: Eerste (individuele kompetisie)
* 2013: Eerste (individuele kompetisie)
* 2014: Eerste (individuele kompetisie)
* 2015: Eerste (spankompetisie saam met CrossFit Mayhem)
* 2016: Eerste (spankompetisie saam met CrossFit Mayhem)
* 2017: Tweede (spankompetisie saam met CrossFit Mayhem)
* 2018: Eerste (spankompetisie saam met CrossFit Mayhem)

## Eksterne skakels
Hans Abrahamson

duimnael|Hans Abrahamsen saam met Sir Simon Rattle en Barbara Hannigan (London 10 Jan 2019)
**Hans Abrahamson** (gebore op 23 Desember 1952) is 'n Deense komponis.

## Geselekteerde Werke 
* Rundt Og Imellem (1971, 76), vir kwi tet
* Strykkwartet No. 1, 10 Preludes;(1973 weergawe vir 4 tjellos 2017 herrangskik as 10 Sinfonias vir orkes 2010) 
* Simfonie (1974) vir orkes
* Winternacht (1976–78), vir ensemble
* Walden (1978/1995), kwintet vir blaasinstrumente
* Strykkwartet No. 2 (1981)
* Nacht und Trompeten(1981), vir kamerorkes 
* Märchenbilder (1984), vir ensemble
* Lied in Fall (1987), vir tjello en 13 instrumente
* Himne vir tjello of altviool solo (1990)
* Tien Studies (1983/1998) vir soloklavier 
* Klavierkonsert (1999/2000)
* Schnee (2006–08), vir groot ensemble
* Strykkwartet No. 3 (2008)
* Dubbel konsert(2011), vir viool, klavier en strykinstrumente 
* Strykkwartet No. 4 (2012)
* let me tell you (2013), vir sopraan en orkes, geskryf vir Barbara Hannigan 
* Left, alone (2015), Klavier vir die linkerhand saam met orkes 
* The Snow Queen (2019), opera

## Verwysings
Indies-Pakistanse Oorlog van 1965

Die **Indies-Pakistanse Oorlog van 1965** of **Tweede Kasjmiroorlog** was die hoogtepunt van 'n klomp skermutselinge wat plaasgevind het tussen April 1965 en September 1965 tussen Pakistan en Indië. Die oorlog het begin na Pakistan se Operasie Gibraltar, wat die doelwit gehad het om troepe in Jammu en Kasjmir te kry om Indiese oorheersing te vermy. Indië het geantwoord met 'n volskaalse militêre aanval op Wes-Pakistan. Die sewentiendaagse oorlog het duisende ongevalle aan beide kante tot gevolg gehad. Dit was die grootste stryd waaraan tenks en gepantserde voertuie deelgeneem het sedert die Tweede Wêreldoorlog. Die oorlog het tot 'n einde gekom nadat die Verenigde Nasies 'n wapenstilstand kon bewerkstellig na diplomatieke onderhandelings deur die Sowjetunie en die Verenigde State en die daaropvolgende uitreiking van die Tasjkent-verklaring. Die grootste gedeelte van die oorlog is gevoer deur landmagte in die Kasjmir-gebied en op die grens tussen die twee lande. Hierdie oorlog was die grootste versameling van troepe in Kasjmir sedert die verdeling van Brits-Indië in 1947. Dit is eers weer verbeter in die 2001-2002-skermutseling deur Indië en Pakistan. Baie van die veldslae is geveg deur opponerende infanterie- en pantsereenhede, ondersteun deur die onderskeie lugmagte en vlote. Baie besonderhede van die oorlog is steeds onbekend.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Tirza

**Tirza** is 'n 'n meesterlike roman wat geskryf is deur Arnon Grunberg en vertaal is na Afrikaans deur Lina Spies , en wat in Suid-Afrika uitgegee word deur Protea Boekhuis. Die boek is oorspronklik uitgegee deur *Nijgh & Van Ditmar Uitgewers*.

Dit vertel die verhaal van *Jurgen Hofmeester*, 'n werklose voormalige vertaler van buitelandse fiksie, wat by 'n groot uitgewersmaatskappy werksaam was, maar danksy 'n baie gemaklike ooreenkoms wat by wyse van dwang bewerkstellig is, steeds maandeliks 'n salaris ontvang. Diè vryheid mag aanloklik lyk, maar liefs nie die hele dag nie, en al lyk die tipe vryheid tydens die somervakansie aanloklik, blyk dit alreeds eintlik te beswarend te wees.

Hofmeester se dogter *Tirza* is die spil waarom sy lewe draai, en met Tirza as die enigste anker om Hofmeester van totale identiteitsverlies te beskerm; en haar sukses die enigste maatstaf ten einde Hofmeester se eie geslaagdheid mee te meet, plaas Hofmeester al sy hoop op sy "hoogs, hoogs begaafde" jongste dogter om vir haar die lewe te skep wat hom blykbaar ontwyk.

## Bronne/Verwysings
Mario Puzo

**Mario Gianluigi Puzo** (/ˈpuːzoʊ/; 15 Oktober 1920 – 2 Julie 1999) was 'n Amerikaanse skrywer, draaiboekskrywer en joernalis. Hy is bekend vir sy misdaadromans oor die Italiaans-Amerikaanse mafia, veral The Godfather van 1969, wat hy later help verwerk het tot 'n driedelige rolprentsage waarvan Francis Ford Coppola die regisseur was. Hy het in 1973 'n Oscar ontvang vir beste verwerkte draaiboek vir die eerste rolprent van die trilogie, asook vir Deel II in 1974. Puzo het ook die oorspronklike draaiboek geskryf vir die 1978-rolprent *Superman*. Sy roman *The Family* is in 2001 postuum uitgereik.

## Notas
Gloster Javelin

Die **Gloster Javelin** is 'n Britse tweemotorige straalaangedrewe deltavlerkvegvliegtuig. Dit is die eerste Britse vliegtuig wat as alleweerstoestand- en nagvegter ontwerp is. Die ontwerp van die vliegtuig het in 1948 begin en die prototipe het sy nooiensvlug op 26 November 1948 voltooi. Na kompeterende toetse met die de Havilland 110 (wat later die de Havilland Sea Vixen word) in Julie 1952 besluit die Britse Lugdepartement om eerder met die *Javelin* voort te gaan om al hulle alleweersvegvliegtuigeskaders daarmee toe te rus. Nadat drie prototipes in ongelukke verlore gegaan het, het produksie eers in 1954 aan die gang gekom.

## Ontwerp 
Die *Javelin* was ontwerp met hoë werkverrigting en 'n lang togafstand sodat dit Sowjetunie bomwerpers, wat teen hoë snelhede en hoogtes vlieg, kon onderskep. Dit het op daardie stadium oor die beste radar beskikbaar beskik en was toegerus met die beste elektronika en kon in dag of nag in alle weerstoestande vlieg. Die *Javelin* se deltavlerke het verseker dat dit goeie vermoëns het teen hoë hoogtes. Die stertvlerke was ook in deltaformaat en bo-aan die stertvin geheg. Dit het verseker dat die vliegtuig se landingshoek binne veiligheidsperke kon bly vir dag/naglandings in alle weerstoestande.

Die Mk 1 model is in 1956 in die Britse Lugmag in diens gestel, dit was die eerste van 427 en daar was altesaam nege verskillende modelle. Mk 2 is in Augustus 1957 in diens gestel met verbeterde motors (3770 kg stukrag teen 3702 kg) en verbeterde Westinghouse-radar. Daarna was die T.3 opleidingmodel in diens gestel; dit het nie oor radar beskik nie maar was wel toegerus met 30 mm kanonne.

Daar was 50 eenhede van model Mk 4 gebou. Die vliegtuig was as vlieëniervriendelik beskou en die hele stertvlerk kon beweeg. Die Mk 6 was toegerus met interne brandstoftenks wat 1 137 liter kon bevat. Die Mk 6 was slegs 'n Mk 5 toegerus met 'n Amerikaanse radar. 

Die *Javelin* FAW.7 (FAW: **F**ighter **A**ll **W**eather) was 'n totale herontwerp en daar is die meeste van dié model gebou, naamlik 142. Dit het oor kragtiger 4 996 kg stukrag Sapphire 203 motors beskik en was ook toegerus met vier *Firestreak* infrarooigeleide lug-tot-lug missiele in stede van die twee 30 mm kanonne. Hierdie model is in Julie 1958 in diens gestel.

Die Mk 8 is toegerus met nabranders wat die stukrag tot 6 082 kg verhoog het. Mk 9 was die finale model, dit was 'n opgradering van Mk 7's na Mk 8 en toegerus met 'n invlugbrandstofhervulpyp. Vier eskaders het die voordeel van die invlughervulfasiliteit bevestig toe dit ononderbroke tot in Singapoer gevlieg het in 1960. FAW 9's is in Desember 1959 afgelewer aan 25 Eskader te Waterbeach. 

Die *Javelin* was die laaste produk wat gebou was deur Gloster, die maatskappy het hierna saamgesmelt met Hawker-Siddeley. Die laaste *Javelin* is eers in Junie 1967 uit diens onttrek. Die gebruik van die vliegtuig het sy hoogtepunt bereik toe 14 eskaders van die Britse Lugmag met die vliegtuig toegerus was.

## Tegniese besonderhede 
## Sien ook 
* Lys van vegvliegtuie

## Bron 
* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015.
The Godfather

***The Godfather*** is 'n Amerikaanse misdaadrolprent uit 1972. Francis Ford Coppola is die regisseur en Albert S. Ruddy die vervaardiger.

Dit is gebaseer op Mario Puzo se gelyknamige blitsverkoper roman. Marlon Brando en Al Pacino speel die hoofrolle as die leiers van 'n fiksionele New Yorkse misdaadfamilie.

Die verhaal omvat die periode 1945 tot 1955 en is 'n kroniek van die familie onder die patriarg Vito Corleone (gespeel deur Brando), en fokus op die transformasie van Michael Corleone (gespeel deur Pacino) van 'n teësinnig of huiwerige buitestaander in die familie na 'n genadelose Mafiabaas.

Paramount Pictures het die regte tot die roman verkry vir $80,000, voordat dit gepopulariseer is.

Die ateljeebestuurders het moeite gehad om 'n gepaste regisseur te vind. Hulle eerste paar kandidate het die pos afgewys. Hulle en Coppola het verskille gehad oor karakters en deur wie hulle vertolk moes word, veral die rolle van Vito en Michael. Verfilming het grotendeels plaasgevind in New York asook in Sisilië en is voor skedule voltooi. Die klankbaan is gekomponeer deur Nino Rota, met bykomende stukke deur Carmine Coppola.

Die rolprent het die meeste vir 1972 verdien en was vir 'n geruime tyd die rolprent wat die meeste ooit verdien het. Dit het die Oscar gewen vir Beste Prent, Beste Akteur (Marlon Brando) en Beste Aangepaste Draaiboek (vir Mario Puzo en Francis Ford Coppola). Die rolprent se sewe ander Oscar benoemings sluit in Al Pacino, James Caan, Robert Duvall (Beste Ondersteunende Akteur) en Coppola vir Beste Regisseur in.

The Godfather word wyd gereken as een van die beste rolprente in die geskiedenis van wêreldteater en -bioskopie en as een van die invloedrykste rolprente ooit, veral wat die "bende genre" betref.

Dit is in 1990 gekies vir bewaring in die Nasionale Filmregister van die Biblioteek van die V.S.A. Kongres as "kultureel, geskiedkundig, of esteties betekenisvol of beduidend" en word deur die Amerikaanse Filminstituut gelys as die derde beste rolprent in die Amerikaanse rolprentwese (na Casablanca). Dit is opgevolg deur The Godfather Deel II (1974) en The Godfather Deel III (1990).

## Verwysings