Legkaart

duimnael|Persoon besig om 'n legkaart op te los.

'n **Legkaart** is 'n teëlraaisel wat die samestelling van dikwels onreëlmatige gevormde, ineengehakde stukke vereis, wat elkeen tipies 'n gedeelte van 'n prentjie het. Wanneer dit saamgestel is, lewer die legkaartstukke 'n volledige prentjie. Die stokperdjie steun op visuele passing, randherkenning en vorm-verenigbaarheid. 

## Geskiedenis 
John Spilsbury van Londen word algemeen as een van die eerste kommersiële vervaardigers van “gedissekteerde kaarte” in die 1760’s beskou, toe hy marquetry-sae gebruik het om houtgemonteerde kaarte langs politieke grense uit te sny. Dié “gedissekteerde kaarte” is oorspronklik vir onderrig gebruik; die goewernante Lady Charlotte Finch het dit byvoorbeeld gebruik om die kinders van George III en Koningin Charlotte in aardrykskunde te onderrig.

Gedurende die 19de eeu het legkaarte meestal uit hout bestaan; karton-legkaarte het teen die laat 1800’s verskyn maar is eers later wyd aanvaar, deels omdat hout-inkepings hoër winste gebied het en karton as minderwaardig beskou is. Tydens die Groot Depressie het weeklikse prent-legkaarte goedkoop, herbruikbare vermaak verskaf en is hulle wyd in promosies en advertensies gebruik. 

Vanaf die middel 20ste eeu het verbeterings in stans- en drukprosesse die produksie na papierbord verskuif; ná die Tweede Wêreldoorlog het verkope van handgesnyde houtlegkaarte afgeneem soos koste gestyg en fabriekgemaakte stelle beter passing en afwerking gebied het. Die stokperdjie het in die 21ste eeu herleef, met verhoogde belangstelling tydens die COVID-19-pandemie en die opkoms van spoedpuzzling-competisies wat via sosiale media gedeel word.

## Moderne vervaardiging 
Die meeste moderne legkaarte word uit karton vervaardig deur 'n beeld op karton te lamineer en dit dan met 'n staalreël-stans te sny. Grote hidrouliese perse is sedert die 1930’s gebruik vir hoë-presisie snitte, terwyl latere rolperse soortgelyke resultate teen laer koste gelewer het. Laser-sny van hout en akriel maak eenmalige en kort-lopende pasgemaakte legkaarte moontlik, insluitende museumstukke vir hand-aan-hand uitstallings. 'n Aantal hedendaagse ambagslui sny steeds houtlegkaarte met scrolls en lasers.

## Variasies 
Legkaarte wissel van 4–9 groot stukke vir kleuters tot 1 000-, 1 500-, 2 000-, 3 000-, 4 000- en 5 000-stuk stelle vir volwassenes. Algemene kleinhandeluitlegte sluit 500-stuk (ongeveer 513 stukke) en 1 000-stuk (ongeveer 1 026 stukke) in. Sommige is dubbelzijdig, sommige sonder reguit kante, en sommige word as “gesinslegkaarte” bemark met gemengde stukgroottes vir saam-oplossing. Driedimensionele weergawes sluit skuimkern-argitektuurmodelle en plastiek-rolle (soos Aarde of Maan) in. 

Pryse wissel volgens handelsmerk, stukgetal en snit-kompleksiteit: klein kinderstelle kan sowat VS$5 kos, terwyl groter, premium stelle $50 of meer kan bereik. In 2005 is 'n handgemaakte houtlegkaart vir US$27 000 by 'n liefdadigheidsveiling verkoop, volgens Guinness World Records. Digitale legkaartprogramme boots fisiese snitte na en kan hulpmiddels soos rotasie, rand-eers-modes en ranglyste bied, en laat soms gebruikers toe om eie beelde op te laai.

## Kompetisies 
Gereëlde spoed-oplossingsbyeenkomste het vinnig in die 2010’s gegroei en lei nou tot die jaarlikse **World Jigsaw Puzzle Championships** (WJPC) sedert 2019 onder die vaandel van die World Jigsaw Puzzle Federation. Nasionale en streekfederasies hou ook kwalifiserende toernooie en ope byeenkomste. 'n Tipiese program sluit individuele, paartjie- en spanformate in waar deelnemers die legkaarte teen die horlosie voltooi. Die 2019-byeenkoms in Valladolid, Spanje, het 40 lande en 250 deelnemers gelok; latere uitgawes in 2022–2024 het saam meer as 2 000 deelnemers getrek. Standaardreëls sluit in dat alle stukke met die prentkant bo moet lê voor die begin en dat sorteerwerk voor die aanvangsein verbied is.

## Legkaartstukke 
Meeste stukke haak in via tabs en blanks; “vol-ineengehakde” snitte laat toe dat saamgestelde seksies opgelig kan word sonder om uitmekaar te val. Sommige houtstelle bevat “whimsies” (figurale stukke) — herkenbare vorms soos diere of voorwerpe. Hedendaagse ontwerpers (byvoorbeeld Yuu Asaka) eksperimenteer met monochroom snitte en veelvuldige “hoek”-stukke wat tradisionele rand-eers strategieë uitdaag.

## Wêreldrekords 
Die grootste legkaart volgens oppervlakte het  beslaan (12 320 stukke) en is op 7 Julie 2018 by die Dubai Multi Commodities Centre in die Verenigde Arabiese Emirate saamgestel. Die legkaart met die meeste stukke het 551 232 stukke gehad en het  ×  gemeet; dit is op 25 September 2011 in Ho Chi Minhstad, Vietnam, deur studente van die Universiteit van Ekonomie, Ho Chi Minhstad saamgestel.

### Grootste kommersieel beskikbare legkaarte 
## Opvoedkundige gebruik 
Legkaarte word gebruik om vroeë geletterdheid en aardrykskunde te ondersteun—byvoorbeeld deur letters met prente te pas of deur kaart-“disseksies” te maak, soos in die 18de-eeuse onderrig. Die verskillende stukgroottes help fynmotoriese en visuo-spatiale vaardighede ontwikkel; groot “gesinslegkaarte” bevorder samewerking, beurtneem en beplanning. In spesiale onderwys word stukgrootte en kontras aangepas vir toeganklikheid.

## Navorsing 
Studies dui aan dat die vaardigheid om legkaarte op te los tydens vroeë kinderjare ontwikkel. 'n Studie uit 2021 (ouderdom 3–5) het byvoorbeeld gevind dat ouer kinders legkaarte vinniger en met minder foute voltooi, veral wanneer 'n voorbeeldprent beskikbaar is. 'n 2017-klaskamerstudie het vinniger voltooiing en minder foute by meisies gerapporteer, met prestasie wat deur vooraf-bekendheid met die beeld beïnvloed is.

## Samelewing 
Die logo van Wikipedia is 'n aardbol bestaande uit legkaartstukke om die voortdurende, onvoltooide versameling van kennis te simboliseer. Die wapen van Colombia se nasionale vervolgingsgesag bevat 'n legkaartstuk as “die sleutelstuk”, wat ondersoek en die vind van antwoorde simboliseer.

### Kuns en vermaak 
'n Legkaartfiguur dien as bynaam vir die antagonist in die *Saw*-filmreeks. In die 1933 *Laurel en Hardy*-kortfilm *Me and My Pal* probeer karakters 'n groot legkaart voltooi. Jigsaws figureer as motiewe in James Merrill se gedig “Lost in Translation” (1974), Georges Perec se roman ''Life: A User's Manual* (1978) en die Rolling Stones-lied “Jigsaw Puzzle” (1968). In *Citizen Kane'' (1941) spandeer Susan Alexander haar dae met legkaarte; honderde word later in die kelder van Xanadu gevind. In 2022 het Andorra 'n €2-herdenkingsmunt met ineengeskakelde legkaartstukke uitgereik wat die prinsdom en EU-lidlande simboliseer.

### Geestesgesondheid 
Die Alzheimer Society of Canada lys legkaarte as aktiwiteite wat die brein aktief kan hou en die risiko vir Alzheimer se siekte kan verminder. 'n Legkaartmotief is in 1963 deur die VK se National Autistic Society as simbool vir outisme aangeneem; die metafoor is later wyd deur organisasies soos die Autism Society of America en Autism Speaks gebruik, hoewel sommige aktiviste dit as stigmatiserend beskou.

## Sien ook 
* Rand-passingsraaisel
* Jigsaw puzzle accessories
* Tesselasie

## Verwysings 
## Verdere lees 
* 

## Eksterne skakels 
* World Jigsaw Puzzle Federation – Championships
* Guinness-rekord: grootste legkaart volgens oppervlakte