Israel-Hamas-oorlog

[duimnael|Nasleep van 'n vuurpylaanval in [Rishon LeZion.]]
Op 7 Oktober 2023 het Palestynse militante groepe onder leiding van Hamas die **Gasa-Israel-konflik** teen Israel vanaf die Gasastrook geloods, deur verby die Gasa-Israel-versperrings te breek en toegang tot Gasa-grensoorgange, nabygeleë Israeliese stede, aangrensende militêre installasies en burgerlike nedersettings te verkry. Dit is die eerste direkte konflik binne Israel se *de jure*-gebied sedert die 1948 Arabies-Israeliese Oorlog. Vyandelikhede is vroegoggend begin met vuurpylaanvalle teen Israel en invalle deur middel van voertuie op Israeliese grondgebied, met 'n aantal aanvalle wat op omliggende Israeliese burgerlike gemeenskappe en Israeliese militêre basisse uitgevoer is. Sommige waarnemers het na hierdie gebeure verwys as die begin van 'n derde Palestynse intifada. Israel het vir die eerste keer sedert die 1973 Jom Kippoeroorlog formeel oorlog verklaar. 

Organisasies wat aan die Palestynse aanval deelgeneem het, sluit Hamas, die Islamitiese Jihad, Demokratiese Front vir die Bevryding van Palestina en die "Leeukuil" in. Mohammed Deif, bevelvoerder van Hamas se militêre vleuel, die Izz ad-Din al-Qassam Brigades, het gesê die aanval was in reaksie op “ontheiliging van die Al-Aqsa-moskee” en Israel wat honderde Palestyne vroeër in 2023 vermoor en gewond het. In 'n noodvergadering in die Wesoewer kort nadat die aanvalle begin het, het Mahmoud Abbas van die Palestynse Owerheid steun uitgespreek vir die Gasa-infiltrasie en verklaar dat Palestyne die reg het om hulself teen die Israeliese besetting te verdedig. In Israel het alle groot opposisiepartye gepleit vir die vorming van 'n nasionale eenheidsregering om die Palestynse offensief te bekamp.

Minstens 2 200 vuurpyle is vanaf die Gasastrook afgevuur toe Hamas-militante deur die grens gebreek en Israel binnegedring het, wat ten minste 700 Israeli's doodgemaak het en Israel se regering aangespoor het om 'n noodtoestand af te kondig. Die Israeliese premier Benjamin Netanyahu het verklaar dat Israel "in 'n oorlog is" in 'n nasionale toespraak ná die begin van die aanvalle. 

Palestynse militante wat Israel geïnfiltreer het, het in verskeie kibboetse naby die Gasastrook sowel as die Israeliese stad Sderot gekom. Die Palestynse Ministerie van Gesondheid onder leiding van Hamas in Gasa het berig Israel het ten minste 300 Palestyne in gevegte en deur lugaanvalle gedood, insluitend burgerlikes en 20 kinders, terwyl die IDF verklaar het dat dit meer as 400 van wat hulle "terroriste" genoem het gedood. Beide Palestynse en Israeliese mediabronne het berig dat Israeliese burgerlikes en soldate, insluitend kinders, deur Palestynse militante gyselaar geneem is; verskeie van hierdie gyselaars is glo sedertdien na die Gasastrook geneem. Talle gevalle van geweld en slagtings teen Israeliese burgerlikes is ook aangemeld sedert die begin van die Hamas-offensief.

Die meeste lande, insluitend Westerse nasies en Indië, het Hamas vir die geweld veroordeel en die taktiek wat gebruik word as terrorisme beskryf, terwyl sommige Moslemlande die skuld vir die Israeliese besetting van Palestynse gebiede en die ontkenning van Palestynse selfbeskikking as die grondoorsaak van die eskalasie gegee het. Ander het gevra vir de-eskalasie.

## Skietstilstande 
### Eerste skietstilstand (November 2023) 
Na die aanvang van ’n deur Katar bemiddelde skietstilstand op 24 November 2023, het aktiewe gevegte in die Gasastrook opgehou. Hamas het sommige gyselaars verruil vir Palestynse gevangenes wat deur Israel aangehou is. Israel het gedurende die skietstilstand byna net soveel Palestyne gearresteer as wat dit vrygelaat het. Gevangenisruilings het tot 28 November voortgeduur, toe beide Israel en Hamas mekaar daarvan beskuldig het dat hulle die ooreenkoms oortree het. Op 30 November het Hamas, in ’n “laaste-minuut-ooreenkoms”, agt gyselaars vrygelaat in ruil vir 30 Palestynse gevangenes en ’n een-dag-verlenging van die skietstilstand. Die skietstilstand het op 1 Desember geëindig nadat Israel en Hamas mekaar die skuld gegee het dat hulle nie tot ’n verlenging kon ooreenkom nie.

### Tweede skietstilstand (Januarie–Maart 2025) 
duimnael|Terugkeer van ontheemdes ná die skietstilstand, Januarie 2025
Op 15 Januarie 2025 is ’n ooreenkoms tussen Israel en Hamas aangekondig, bemiddel deur Katar, waarvolgens Hamas ingestem het om ’n aantal Israelse gyselaars in die Gasastrook vry te laat in ruil vir Hamas-militante en ander Palestynse gevangenes in Israel. Albei partye het tot ’n tweede skietstilstand tydens die oorlog ooreengekom, wat op 19 Januarie 2025 in werking getree het.

Op 27 Januarie het tienduisende Palestyne begin terugkeer na noordelike Gasa nadat Israel ’n gang vir burgerlike beweging geopen het ná ’n vertraging van 48 uur. Hamas het op 10 Februarie aangekondig dat Israel die voorwaardes van die skietstilstand oortree het, en die vrylating van Israelse gyselaars opgeskort. Ná dreigemente deur Netanyahu en Donald Trump om die gevegte in Gasa te hervat, het Hamas op 13 Februarie toegegee, en die gyselaarvrylating het twee dae later hervat.

Op 22 Februarie het Hamas ses Israelse gyselaars vrygelaat. Israel het egter geweier om 600 Palestynse gevangenes vry te laat. Netanyahu het gesê die gyselaars word vir “propaganda” gebruik en dat gevangenes eers vrygelaat sal word wanneer toekomstige gyselaarvrylating gewaarborg word sonder openbare seremonies. Op 25 Februarie het Israel en Hamas ’n ooreenkoms bereik om die liggame van Israelse gyselaars wat vroeër ooreengekom is om oorhandig te word, te verruil vir honderde Palestynse gevangenes, sonder publieke seremonies.

Op 1 Maart, die dag waarop fase een van die skietstilstand sou eindig, het Hamas ’n Israelse voorstel verwerp om dit te verleng, en het op die implementering van fase twee aangedring. Onderhandelinge oor fase twee, wat die vrylating van alle oorblywende lewende gyselaars, die onttrekking van Israelse troepe uit Gasa en ’n permanente beëindiging van die oorlog sou insluit, moes reeds in Februarie begin het, maar het nooit plaasgevind nie.

Netanyahu se kantoor het gesê Israel steun ’n Amerikaanse plan om die skietstilstand oor Ramadan en Pasga uit te brei. Volgens dié plan sou die helfte van die lewende en dooie gyselaars op die eerste dag van die verlengde skietstilstand vrygelaat word, en die res aan die einde daarvan indien ’n permanente ooreenkoms bereik word. Israel het egter gesê die ooreenkoms laat hulle toe om die oorlog ná 1 Maart te hervat indien onderhandelinge onsuksesvol is. Ná Hamas die Amerikaanse voorstel verwerp het, het Netanyahu op 2 Maart die invoer van humanitêre hulp na Gasa opgeskort.

Die blokkade van hulp is deur bemiddelaars soos Egipte veroordeel as ’n skending van die skietstilstand, wat bepaal het dat fase een outomaties sou voortduur solank fase twee-onderhandelinge aan die gang was. Op 9 Maart het Israelse Energieminister Eli Cohen die voorsiening van elektrisiteit aan Gasa gestaak. Op 14 Maart het Hamas gesê dat hulle ’n voorstel van bemiddelaars aanvaar het om die Israels-Amerikaanse gyselaar Edan Alexander en die liggame van vier dubbelburgers vry te laat. Die VSA en Israel het die aanbod verwerp omdat dit nie ooreenstem met hul voorstel vir die vrylating van vyf lewende gyselaars op die eerste dag van die verlengde skietstilstand nie.

Op 18 Maart het Israel ’n verrassingsaanval geloods, insluitend lugaanvalle regoor Gasa, wat die skietstilstand beëindig het.

### Derde skietstilstand en vredesplan (Oktober 2025) 
Op 8 Oktober 2025 het die Amerikaanse president Donald Trump aangekondig dat Israel en Hamas ooreengekom het oor die "eerste fase" van 'n vredesplan, wat 'n pouse in gevegte, die vrylating van "ten minste" sommige gyselaars en gevangenes, en 'n aanvanklike Israeliese troepe-onttrekking uit dele van Gasa ingesluit het. Die ooreenkoms, wat bereik is na onderhandelinge in Egipte met Amerikaanse, Katarse, Turkse, Egiptiese, Israeliese en Hamas-amptenare, is beskryf as die belangrikste deurbraak in maande in die rigting van die beëindiging van die twee jaar lange oorlog. 'n Internasionale Gaza-vredesberaad oor die volgende fase van die vredesplan het op 13 Oktober 2025 in Sharm el Shaikh, Egipte, begin.

Op 22 Januarie 2026 het president Donald Trump die Raad vir Vrede aangekondig, ’n internasionale inisiatief wat daarop gemik is om ’n skietstilstand in Gasa te monitor en post-konflik-heropbou asook breër konflikoplossingspogings te ondersteun, met die handves wat by die Wêreld- Ekonomiese Forum in Davos bekend gestel is. Lande wat na berig word deelneem of ingestem het om aan te sluit, sluit Argentinië, Armenië, Azerbeidjan, Bahrein, Egipte, Hongarye, Indonesië, Israel, Jordanië, Kasakstan, Kosovo, Marokko, Pakistan, Katar, Saoedi-Arabië, Turkye, die Verenigde Arabiese Emirate, Oesbekistan en Viëtnam in, met verskeie ander state wat belangstelling getoon het, wat die totale aantal ondersteuners op ongeveer twee tot drie dosyn te staan bring. Die voorstel het ’n gemengde internasionale reaksie ontlok, aangesien verskeie Westerse lande — insluitend Frankryk, Noorweë, Swede, Slowenië en die Verenigde Koninkryk — geweier het om deel te neem, terwyl ander groot moondhede ten tyde van die aankondiging nog nie publiek verbind was nie.

## Voorgestelde "Humanitêre Stad" 
In die middel van 2025 het die Israelse Minister van Verdediging, Israel Katz, planne aangekondig om ’n sogenaamde "humanitêre stad" in suidelike Gasa te bou op die puin van Rafah. Die projek, wat bedoel is om uiteindelik die hele bevolking van Gasa te huisves, sou die beweging van Palestyne beperk en hulle effektief verhoed om die gebied te verlaat sodra hulle daar is. Katz het ook herhaal dat hy die emigrasie van Palestyne uit Gasa wil bevorder as deel van die plan.

Die voorstel het ernstige kritiek ontlok, beide plaaslik en internasionaal, insluitend van die voormalige Israelse Eerste Minister, Ehud Olmert, wat die projek as ’n “konsentrasiekamp” en ’n stap in die rigting van etniese suiwering beskryf het. In ’n onderhoud met The Guardian het Olmert gesê: “Wanneer hulle ’n kamp bou waar hulle beplan om meer as die helfte van Gasa ‘skoon te maak’, is die onvermydelike interpretasie van die strategie nie om [Palestyne] te red nie, maar om hulle te deporteer.”

Menseregteprokureur Michael Sfard het soortgelyke bekommernisse uitgespreek en gesê dat Katz se voorstel neerkom op die gedwonge verskuiwing van ’n bevolking — ’n oorlogsmisdaad ingevolge internasionale reg — en moontlik ’n misdaad teen die mensdom as dit op groot skaal plaasvind. Sfard het die idee dat enige vertrek uit Gasa vrywillig kan wees, as onsin verwerp.

Die Israelse regering het gereageer deur Olmert persoonlik aan te val en te verwys na sy vorige korrupsieveroordeling, terwyl hulle hul optrede verdedig het as burgerlike ontruimings wat deur Hamas belemmer word. Nietemin beklemtoon die vergelykings met Nazi-era konsentrasiekampe — iets wat in Israelse politieke diskoers as amper ondeurspreeklik beskou word — die erns van die kritiek. Opposisieleier Yair Lapid het die voorstel veroordeel as ’n ekstremistiese beleid wat bedoel is om Eerste Minister Netanyahu se regse koalisie in stand te hou, en het gevra dat die oorlog beëindig en gyselaars teruggebring word.

Die VSA se president, Donald Trump, het vroeër in 2025 aangebied om die Gasastrook oor te neem. Hy het sy visie uitgespreek om die gebied te herontwikkel tot die “Riviera van die Midde-Ooste”.

## Sien ook 
* Vredesraad
* Volksmoord in Gasa

## Verwysings