Pan (genus)

Die genus ***Pan*** bestaan uit twee lewende spesies: die sjimpansee en die bonobo. Taksonomies word dié twee aapspesies saam die **paniene** genoem, maar in niewetenskaplike taal word gewoonlik na albei saam as die "sjimpansee" verwys. Saam met die mens, gorilla en orangoetang is hulle deel van die familie Hominidae (die groot ape, of "hominiede"). 

Sjimpansees en bonobo’s is inheems aan Afrika suid van die Sahara en word albei in die Kongowoud aangetref, terwyl net die sjimpansee ook verder noord in Wes-Afrika voorkom. Albei spesies is bedreig volgens die IUBN-rooilys en in 2017 het die Bonn-konvensie oor bedreigde spesies die sjimpansee gekies vir spesiale beskerming.

## Sjimpansee en bonobo: 'n vergelyking
Die sjimpansee (*P. troglodytes*), wat noord van die Kongorivier voorkom, en die bonobo (*P. paniscus*) wat suid daarvan hou, is in die verlede as een spesie beskou, maar sedert 1928 word hulle as aparte spesies gereken. Daarbenewens is *P. troglodytes* in vier subspesies verdeel, terwyl *P. paniscus* geen subspesies het nie. Gebaseer op genoom-volgordebepaling het die twee spesies omtrent ’n miljoen jaar gelede van mekaar geskei.

Die ooglopendse verskil is dat sjimpansees effens groter en aggressiewer as bonobo’s is en hulle word deur mannetjies oorheers, terwyl bonobo’s vreedsamer is en deur wyfies oorheers word. Hulle hare is gewoonlik swart of bruin. Die voorkoms en grootte van mannetjies en wyfies verskil. Albei spesies is sosiale groot ape, met sosiale bande in groot gemeenskappe. Vrugte is die hoofbestanddeel van ’n sjimpansee se dieet, maar hulle sal ook ander plante, boombas, heuning, insekte en selfs ander sjimpansees of ape eet. Hulle kan in beide die natuur en gevangenskap langer as 30 jaar lewe.

duimnael|257px|’n Sjimpansee (links) en bonobo (regs).
Sjimpansees en bonobo’s is albei die mens se naaste lewende verwante. Hulle het van die grootste breine en is van die intelligentste primate. Hulle gebruik 'n verskeidenheid gesofistikeerde gereedskap en skep elke nag ingewikkelde slaapnette uit takke en blare. Hulle leervermoëns is goed bestudeer. Daar kan selfs aparte kulture in bevolkings voorkom. Studies van *Pan troglodytes* is veral deur die primatoloog Jane Goodall geïnisieer. 

Albei spesies van *Pan* word as bedreig beskou, want menslike bedrywighede het verskeie afnames in die bevolkings en habitats van albei veroorsaak. Bedreigings vir panienbevolkings in die natuur sluit in wilddiefstal, habitatverwoesting en onwettige troeteldierhandel. Verskeie rehabilitasie- en bewaringsorganisasies is behulpsaam met die oorlewing van *Pan*-spesies in die natuur.

## Evolusionêre geskiedenis
### Evolusionêre verwantskap
Die genus *Pan* is deel van die subfamilie Homininae, waartoe die mens ook behoort. Die lyne van die sjimpansee en mens het 5 tot 12&nbsp;miljoen jaar gelede geskei tydens 'n proses van spesievorming, en sjimpansees is die mens se naaste lewende verwante. Navorsing deur Mary-Claire King in 1973 het aangedui 99% van die DNS van mense en sjimpansees is identies. Meer onlangse navorsing het dié klein verskil van sowat 1% – 1,2% herbevestig.

## Anatomie en fisiologie
Die sjimpansee se arms is langer as sy bene. Die manlike sjimpansee is sowat 1,2&nbsp;m lank as hy regop staan. Manlike sjimpansees weeg tussen 40 en 60&nbsp;kg en wyfies tussen 27 en 50&nbsp;kg. 

Die sjimpansee se brein is gewoonlik tussen 282 en 500&nbsp;cm3 groot. Die mens se brein is in teenstelling omtrent drie keer so groot, met ’n gemiddelde van sowat 1&nbsp;330&nbsp;cm3.

Sjimpansees bereik puberteit tussen agt en tien jaar oud. ’n Sjimpansee se testikels is ongewoon groot vir sy liggaamsgrootte, met 'n gesamentlike massa van sowat 110&nbsp;g, in vergelyking met 'n gorilla s’n van 28&nbsp;g en 'n mens s’n van 43&nbsp;g.

## Verwysings
## Skakels