Cecilia Payne-Gaposchkin

duimnael|upright=1.5|Cecilia Payne-Gaposchkin
**Cecilia Payne-Gaposchkin** (gebore **Cecilia Helena Payne**;  – ) was 'n Brits-gebore Amerikaanse sterrekundige en astrofisikus wat in 1925 in haar doktorsgraad voorgestel het dat sterre hoofsaaklik uit waterstof en helium bestaan. Haar baanbrekende gevolgtrekking is aanvanklik verwerp omdat dit die wetenskaplike wysheid van die tyd weerspreek het, wat gemeen het dat daar geen beduidende elementêre verskille tussen die Son en Aarde was nie. Onafhanklike waarnemings het egter uiteindelik bewys dat sy korrek was. Haar werk oor die aard van veranderlike sterre, wat saam met haar man, Sergei Gaposchkin, uitgevoer is, was die grondslag vir moderne astrofisika.

## Vroeë lewe 
Cecilia Helena Payne was een van drie kinders gebore in Wendover in Buckinghamshire, Engeland, aan Emma Leonora Helena (née Pertz) en Edward John Payne, 'n Londense advokaat, historikus en musikant wat 'n Oxford -genoot was. Haar ma kom uit 'n Pruisiese familie en het twee vooraanstaande ooms gehad, historikus Georg Heinrich Pertz en die Sweedborgse skrywer James John Garth Wilkinson; haar suster Florence was 'n pianis.

Payne kon die spektrale klasse van sterre akkuraat met hul werklike temperature in verband bring deur die ionisasieteorie wat deur die Indiese fisikus Meghnad Saha ontwikkel is, toe te pas. Sy het gewys dat die groot variasie in sterabsorpsielyne te wyte was aan verskillende hoeveelhede ionisasie by verskillende temperature, nie aan verskillende hoeveelhede elemente nie. Sy het gevind dat silikon, koolstof en ander algemene metale wat in die Son se spektrum gesien word in ongeveer dieselfde relatiewe hoeveelhede as wat op Aarde teenwoordig was, in ooreenstemming met die aanvaarde oortuiging van die tyd, wat gemeen het dat die sterre ongeveer dieselfde elementêre samestelling het as die aarde. Sy het egter gevind dat helium en veral waterstof baie meer volop was (vir waterstof, met 'n faktor van ongeveer een miljoen). Haar tesis het tot die gevolgtrekking gekom dat waterstof die oorweldigende bestanddeel van sterre is (sien Metallicity ), wat dit die volopste element in die Heelal maak.

Toe Payne se proefskrif hersien is, het sterrekundige Henry Norris Russell, wat by die teorieë van die Amerikaanse fisikus Henry Rowland gestaan het, haar egter daarvan weerhou om tot die gevolgtrekking te kom dat die samestelling van die Son hoofsaaklik waterstof was omdat dit die huidige wetenskaplike konsensus sou weerspreek het dat die elementêre samestelling van die Son en die Aarde soortgelyk was. In 1914 het hy in 'n akademiese artikel geskryf:Die ooreenstemming van die son- en aardlyste is van so 'n aard dat dit Rowland se mening baie sterk bevestig dat, indien die aardkors tot die temperatuur van die Son se atmosfeer verhef word, dit 'n baie soortgelyke absorpsiespektrum sou gee. Die spektra van die Son en ander sterre was soortgelyk, so dit het gelyk asof die relatiewe oorvloed van elemente in die heelal soortgelyk aan dié in die aardkors was. Payne het gevolglik haar resultate as “onwaar” beskryf. 'n Paar jaar later het die sterrekundige Otto Struve haar werk beskryf as "die mees briljante PhD-proefskrif wat ooit in sterrekunde geskryf is". Russell het ook besef sy was korrek toe hy dieselfde resultate op verskillende maniere verkry het. In 1929 het hy sy bevindinge gepubliseer in 'n artikel wat kortliks erkenning gegee het aan Payne se vroeëre werk en die ontdekking, insluitend die vermelding dat "[die] belangrikste vorige bepaling van die oorvloed van die elemente deur astrofisiese middele is dat deur Miss Payne [... ]"; nietemin word hy dikwels gekrediteer vir die gevolgtrekkings waartoe sy gekom het.

## Beroep 
skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Cecilia_Helena_Payne_Gaposchkin_%281900-1979%29_%282%29.jpg/220px-Cecilia_Helena_Payne_Gaposchkin_%281900-1979%29_%282%29.jpg|duimnael| Payne-Gaposchkin
Na haar doktorsgraad het Payne sterre met hoë helderheid bestudeer om die struktuur van die Melkweg te verstaan. Later het sy alle sterre helderder as die tiende magnitude ondersoek. Sy het toe veranderlike sterre bestudeer en meer as 1 250 000 waarnemings met haar assistente gemaak. Hierdie werk is later uitgebrei na die Magellaanse Wolke, wat 'n verdere 2 000 000 waarnemings van veranderlike sterre bygevoeg het. Hierdie data is gebruik om die paaie van sterre-evolusie te bepaal. Sy het haar gevolgtrekkings gepubliseer in haar tweede boek, *The Stars of High Luminosity* (1930). Haar kursusse is eers in 1945 in die Harvard-universiteit se katalogus aangeteken.

Toe Donald Menzel in 1954 die Direkteur van die Harvard College Observatory geword het, het hy gepoog om haar aanstelling te verbeter, en in 1956 het sy die eerste vrou geword wat van binne die fakulteit by Harvard se Fakulteit Lettere en Wetenskappe tot volle professor bevorder is. Sy is in 1958 as die Phillips-professor in sterrekunde aangestel. Later, met haar aanstelling as die voorsitter van die departement van sterrekunde, het sy ook die eerste vrou geword wat aan die hoof van 'n departement by Harvard was. [14]

Haar studente het Helen Sawyer Hogg, Joseph Ashbrook, Frank Drake, Harlan Smith en Paul W. Hodge ingesluit, wat almal belangrike bydraes tot sterrekunde gemaak het. Sy het ook toesig gehou oor Frank Kameny, wat later 'n prominente voorstander van gay regte geword het.

Payne-Gaposchkin het in 1966 uitgetree uit aktiewe onderrig en is daarna as Emerita-professor van Harvard aangestel. Sy het haar navorsing voortgesit as 'n personeellid by die Smithsonian Astrophysical Observatory, asook die redigering van die joernale en boeke wat deur Harvard Observatory gepubliseer is vir twintig jaar. Sy het die lesings van Walter Baade as *Evolution of Stars and Galaxies* (1963) geredigeer en gepubliseer.

## Nalatenskap 
Payne se loopbaan was 'n keerpunt by Harvard College Observatory. Onder leiding van Harlow Shapley en dr EJ Sheridan (wat Payne-Gaposchkin as 'n mentor beskryf ), het die sterrewag reeds meer geleenthede in sterrekunde aan vroue gebied as ander instellings, en noemenswaardige prestasies is vroeër in die eeu behaal deur Williamina Fleming, Antonia Maury, Annie Jump Cannon en Henrietta Swan Leavitt . Deur middel van Payne se PhD het vroue egter die hoofstroom betree.

Die pad wat sy in die grootliks manlik-gedomineerde wetenskaplike gemeenskap gebaan het, was 'n inspirasie vir talle. Sy het byvoorbeeld 'n rolmodel vir die astrofisikus Joan Feynman geword. Feynman se ma en ouma het haar afgeraai om wetenskap te volg, aangesien hulle geglo het dat vroue nie fisies in staat was om wetenskaplike konsepte te verstaan nie.

Terwyl Payne die Henry Norris Russell-prys van die American Astronomical Society aanvaar het, het Payne gepraat oor haar lewenslange passie vir navorsing: "Die beloning van die jong wetenskaplike is die emosionele opwinding om die eerste persoon in die geskiedenis van die wêreld te wees wat iets sien of iets verstaan. Dit is 'n onvergelykbare ervaring [. . . ] Die beloning van die ou wetenskaplike is die gevoel dat hy ’n vae skets sien groei het tot ’n meesterlike landskap.” 

## Persoonlike lewe 
In haar outobiografie vertel Payne dat sy, terwyl sy op skool was, 'n eksperiment oor die doeltreffendheid van gebed geskep het deur haar eksamens in twee groepe te verdeel, net op een vir sukses te bid, met die ander eksamen as 'n kontrolegroep. Sy het die hoër punte in laasgenoemde groep behaal. Later jare het sy 'n agnostikus geword.

In 1931 het Payne 'n Amerikaanse burger geword. Op 'n toer deur Europa in 1933 het sy die Russies-gebore astrofisikus Sergei I. Gaposchkin in Duitsland ontmoet. Sy het hom gehelp om 'n visum na die Verenigde State te kry, en hulle het in Maart 1934 getrou en hulle in die historiese dorpie Lexington, Massachusetts, 'n kort entjie vanaf Harvard gevestig. Payne het haar man se naam by haar eie gevoeg, en die Payne-Gaposchkins het drie kinders gehad: Edward, Katherine en Peter. Payne se dogter onthou haar as "'n geïnspireerde naaldwerkster, 'n vindingryke breier en 'n vraatsugtige leser". Payne en haar gesin was lede van die First Unitarian Church in Lexington, waar Cecilia Sondagskool gegee het. Sy was ook aktief betrokke by die Kwakers. Sy is op 7 Desember 1979 by haar huis in Cambridge, Massachusetts, op 79-jarige ouderdom oorlede. Kort voor haar dood het Payne haar outobiografie privaat laat druk as ''The Dyer's Hand*. Dit is later herdruk as *Cecilia Payne-Gaposchkin: An Autobiography and Other Recollections'' . 

Payne se jonger broer, Humfry Payne (1902–1936), wat met die skrywer en filmresensent Dilys Powell getroud was, het direkteur van die British School of Archaeology in Athene geword, waar hy in 1936 op 34-jarige ouderdom gesterf het. Payne se kleindogter Cecilia Gaposchkin is 'n professor in laatmiddeleeuse kultuurgeskiedenis en Franse geskiedenis aan Dartmouth College .

## Eerbewyse en toekennings 
* Verkose lid van Royal Astronomical Society terwyl hy nog 'n student aan Cambridge 1923 was
* Het een van 250 wetenskaplikes geword wat by die 4de uitgawe van American Men of Science (1927) gevoeg is 
* Annie J. Cannon-toekenning in sterrekunde (1934) – eerste ontvanger
* Lid van die American Philosophical Society (1936)
* Lid van die Amerikaanse Akademie vir Kuns en Wetenskappe (1943)
* Toekenning van meriete van Radcliffe College (1952)
* Rittenhouse-medalje van die Rittenhouse Astronomical Society by die Franklin Institute (1961)
* Emerita professor van Harvard-universiteit (1967)
* Henry Norris Russell Lektoraat van die American Astronomical Society (1976)
* Die American Physical Society se Doktorale Verhandelingstoekenning in Astrofisika herdoop die Cecilia Payne-Gaposchkin Doktorale Verhandelingstoekenning in Astrofisika (2018)
* Eregrade van Rutgers Universiteit, Wilson College, Smith College, Western College, Colby College en die Women's Medical College of Pennsylvania
* Asteroïde 2039 Payne-Gaposchkin na haar vernoem
* Die Payne-Gaposchkin Patera (vulkaan) op Venus is na haar vernoem.
* Een van die ASAS-SN- teleskope wat in Suid-Afrika ontplooi is, is na haar vernoem.
* Instituut vir Fisika Cecilia Payne-Gaposchkin-medalje en -prys aangewys na haar eer in 2008.

## Geselekteerde bibliografie 
Gepubliseerde akademiese boeke:

* *The Stars of High Luminosity* (1930)
* *Variable Stars* (1938)
* *Variable Stars and Galactic Structure* (1954)
* *Inleiding tot sterrekunde* (1954)
* *The Galactic Novae* (1957) 

* 
* 
* 

## Sien ook 
* Harvard Computers, 'n aantal vroue wat as geskoolde werkers werk om astronomiese data te verwerk by Harvard Observatory onder leiding van Edward Charles Pickering (1877 tot 1919)
* "Sisters of the Sun", agtste episode van *Cosmos: A Spacetime Odyssey*, 2014 Amerikaanse wetenskap dokumentêre televisiereeks
* Tydlyn van vroue in die wetenskap

## Verwysings 
## Verdere leeswerk 
* Chapman, Emma (20 Desember 2020). " Die lewensveranderende en langdurige invloed van Cecilia Payne-Gaposchkin " BBC Science Focus Magazine
* Moore, Donovan (2020) *Waarvan sterre is gemaak: Die lewe van Cecilia Payne-Gaposchkin.* *Harvard U. Press*978-0-521-82197-1
* Bretislav Friedrich . "Cecilia Payne-Gaposchkin (1900-1979)."

; Doodsberig

*