Suid-Afrika-Namibië-betrekkinge

duimnael
**Suid-Afrika- Namibië-betrekkinge** verwys na die huidige en historiese verhouding tussen Namibië] en Suid-Afrika. Suid-Afrika (toe deel van die Britse Ryk as die Unie van Suid-Afrika) het die gebied wat nou as Namibië bekend staan, tydens die Eerste Wêreldoorlog van Duitsland verower en dit onder die naam 'Suidwes-Afrika' regeer tot 1990, toe die land onafhanklikheid verkry het onder die naam 'Namibië'. Gedurende daardie 75 jaar het duisende Suid-Afrikaners hulle in die gebied gevestig en Suid-Afrika het die gebied as effektief 'n vyfde provinsie van beide die Unie en die Republiek behandel, en apartheidswette in Suidwes-Afrika afgedwing soos dit in Suid-Afrika gedoen het.

Beide nasies is lede van die Afrika-Unie, die Gemenebes van Nasies, die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap en die Verenigde Nasies.

## Suidwes-Afrika en Namibiese onafhanklikheid (1915-1990)
[links|duimnael|SWAPO-vegters tydens die [Suid-Afrikaanse Grensoorlog; 1984.]]
Tydens die Eerste Wêreldoorlog het Suid-Afrika die destydse Duits-Suidwes-Afrika gedurende 1915 verower en beset.

Na die oorlog het die Volkebond oorsese gebiede van 'n verslane Duitsland verwyder en die gebied as 'n trusteeskap, as 'n 'Klas C-mandaat', bekend as Suidwes-Afrika, aan Suid-Afrika toegeken. Suid-Afrika het voorgestel dat dit toegelaat word om Suidwes-Afrika te annekseer; 'n voorstel wat deur die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies as opvolger van die Volkebond verwerp is; hoewel die Suid-Afrikaanse regering geweier het om die Verenigde Nasies se gesag te aanvaar. Gevolglik is Suidwes-Afrika steeds direk deur Suid-Afrikaanse administrateurs in Pretoria geadministreer asof dit 'n vyfde provinsie was, en baie wit Suid-Afrikaanse setlaars het na die land gekom. Suid-Afrikaanse Apartheid is ook in die land ingestel en het gelei tot die skepping van stam-tuislande vir swart inwoners van die land.

In Augustus 1966 het die Suid-Afrikaanse Grensoorlog tussen die South West Africa People's Organisation (SWAPO) en die Suid-Afrikaanse Weermag begin. SWAPO se doel was om onafhanklikheid van Suid-Afrikaanse beheer te verkry. SWAPO het meerderheid internasionale steun gehad en militêre hulp ontvang van naburige onafhanklike nasies, Angola se People's Armed Forces of Liberation of Angola (FAPLA) en Kuba.

In Januarie 1968 het die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies Resolusie 245 van die Veiligheidsraad aangeneem, wat Suid-Afrika versoek het om die onwettige aanhouding en verhoor van Suidwes-Afrikaners te beëindig, en toe in Maart het hulle Resolusie 246 van die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies aangeneem, wat die Suid-Afrikaanse regering gesensureer het vir die versuim om daaraan te voldoen.

Toe, in Augustus 1969, is Resolusie 269 van die Verenigde Nasies se Veiligheidsraad aangeneem, wat Suid-Afrika se voortgesette besetting van Namibië onwettig verklaar het. In 1971 het die Namibiese kontrakwerkersstaking regoor die land plaasgevind om die kontrakarbeidstelsel te breek en onafhanklikheid onder SWAPO-leierskap te bevorder. Teen die einde van die staking het baie van die werkers uiteindelik by PLAN aangesluit en in die oorlog vir onafhanklikheid geveg. Die oorlog het tot Maart 1990 geduur, met Suidwes-Afrika wat sy onafhanklikheid verwerf het en die land herdoop is na Namibië.

In 1994 het Suid-Afrika Walvisbaai en die Pikkewyneilande aan Namibië afgestaan. Walvisbaai was 'n Britse kolonie tot die Eerste Wêreldoorlog. Hierdie klein enklawe was nooit deel van Duits-Suidwes-Afrika nie en was dus nie deel van die mandaatgebied nie.

## Post-Namibiese onafhanklikheid (sedert 1990)
In 1994 het apartheid in Suid-Afrika geëindig en Nelson Mandela is tot president van Suid-Afrika verkies. Sedertdien het die betrekkinge tussen Namibië en Suid-Afrika nou gebly. Daar was talle besoeke tussen leiers van beide nasies en verskeie ooreenkomste is onderteken. Die ekonomie van Namibië is ook nou verbind met Suid-Afrika wat handel betref, en Suid-Afrikaanse maatskappye het groot beleggings in die sleutelbedrywe in Namibië soos mynbou, kleinhandel, bankwese en versekering. Namibië dra grootliks by tot die groei en ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse toerismebedryf. Namibië is Suid-Afrika se 9de grootste bron van toerisme.
Namibië is deel van die Gemeenskaplike Monetêre Gebied, wat beteken dat die Suid-Afrikaanse rand saam met die Namibiese dollar in omloop bly.

## Inwonende diplomatieke missies
* Namibië het 'n Hoë Kommissariaat in Pretoria en 'n konsulaat-generaal in Kaapstad.
*Suid-Afrika het 'n Hoë Kommissariaat in Windhoek.

## Evaluasie
Die verhouding tussen Suid-Afrika en Namibië is histories kompleks maar tans gekenmerk deur sterk diplomatieke, ekonomiese en kulturele bande, gewortel in 'n gedeelde stryd teen kolonialisme en apartheid. Suid-Afrika het Namibië (voorheen Suidwes-Afrika) vir byna 70 jaar beheer, wat spanning veroorsaak het, veral tydens die Namibiese Onafhanklikheidsoorlog, maar sedert Namibië se onafhanklikheid in 1990 het die twee lande noue samewerking ontwikkel. Hulle is lede van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG) en die Suider-Afrikaanse Doeane-unie, wat handel en ekonomiese integrasie bevorder, met Suid-Afrika as 'n sleuteluitvoerbestemming vir Namibië. Grenskwessies, soos die Oranjerivier-dispuut, bly 'n punt van bespreking, maar word diplomaties hanteer. Kultureel verbind Afrikaans as *lingua franca* en gedeelde historiese ervarings die twee lande, terwyl onlangse inisiatiewe, soos beplande groen waterstofpyplyne, samewerking op omgewings- en energiegebiede versterk. Tog bly uitdagings soos xenofobiese sentimente in Suid-Afrika, wat Namibiërs soms raak, 'n bekommernis vir verdere verdieping van verhoudings.

## Verwysings