Nat mark

[duimnael|240px|’n Nat mark in [Hongkong.]]
’n **"Nat mark"** (Engels: *wet market* of *public market*) is ’n mark wat vars vleis, vis en ander bederfbare produkte verkoop (teenoor ’n "droë mark", wat niebederfbare goedere soos materiaal en elektroniese produkte verkoop). Nie alle nat markte verkoop lewende diere nie, maar die term word soms gebruik vir markte waar lewende diere verkoop en dan op versoek van die klant geslag word, soos gebeur met pluimvee in Hongkong. Dié markte is algemeen in baie dele van die wêreld, veral in China, Suidoos-Asië en Suid-Asië.Dit sluit ’n groot verskeidenheid markte in, soos boeremarkte, vismarkte en dieremarkte. Hulle is dikwels gewild vanweë lae pryse, die varsheid van die produkte, sosiale verkeer en plaaslike kulture. maar dié wat dit wel doen, is al verbind met die uitbreek van soönotiese siektes (siektes wat van diere aan die mens oorgedra word). Nat markte in China is in 2003 verbied om wilde diere te verkoop ná die uitbreek van ears in 2002–2004, wat direk met dié praktyk verbind is. terwyl ander lande soortgelyke beperkings voorgestel het. Mediaberigte wat nie ’n onderskeid tref tussen alle nat markte en dié wat lewende of wilde diere verkoop nie, asook bespiegelings oor onwettige handel in wilde diere, word gekritiseer omdat hulle na bewering Sinofobie aangeblaas het.

## Agtergrond 
### Terminologie 
Die Engelse term "wet market" is vroeg in die 1970's deur die regering in Singapoer begin gebruik om sulke tradisionele markte te onderskei van die supermarkte wat daar gewild geraak het. Die term is in 2016 in die *Oxford English Dictionary* (*OED*) opgeneem as ’n term wat dwarsdeur Suidoos-Asië gebruik word.

Die "nat" in "nat mark" verwys na die vloere wat voortdurend nat is vanweë die smelt van die ys wat gebruik word om te keer dat die produkte sleg raak, die was van die vleis en seekosstalletjies en die sproei van vars produkte wat algemeen in nat markte is. terwyl moderne nat markte in geboue is wat dikwels met beter lugreëling en vriesgeriewe toegerus is. Nat markte is in 2019 in ’n voedselsekuriteitstudie beskryf as "uiters belangrik in die versekering van stedelike voedselsekuriteit", veral in Chinese stede. ’n Ander rede is die tradisie dat varsgeslagte diere bo bevrore vleis en vis verkies word. Nat markte wat vars vleis verkoop, is dikwels by of naby slagpale geleë.

Weens onhigiëniese standaarde en die verbintenis met die verspreiding van siektes en pandemies, sonder kritici nat markte (saam met intensiewe veeboerdery) uit as groot gesondheidsgevare in China en dwarsoor die wêreld.

### Voëlgriep en Ears 
Die uitbreek van H5N1-voëlgriep, Ears en covid-19 kan teruggespeur word na lewende diere wat in nat markte aangehou is waar siektes makliker as andersins van diere aan mense oorgedra kan word. In April 2020 het die wetenskaplike Peter Daszak ’n Chinese nat mark soos volg beskryf: "Dis ’n effense skok om na ’n wildediermark te gaan en hierdie groot verskeidenheid diere te sien wat in hokke bo-op mekaar aangehou word, met ’n stapel binnegoed wat uit ’n dier getrek en op die vloer gegooi is […] Dit is die ideale plekke vir die verspreiding van virusse."

In 2007 het Chinese wetenskaplikes die teenwoordigheid van SARS-CoV-tipe virusse in hoefystervlermuise asook die onhigiëniese wildediermarkte en die kultuur in Suid-China om eksotiese diere te eet, as ’n "tydbom" geïdentifiseer. In ’n studie in 2018 in Maleisië is bevind dat werkers in nat markte ’n groter kans het om leptospirose-infeksies op te doen.

Chinese omgewingsbewustes, navorsers en staatsmedia het ’n beroep om strenger regulasies vir handel in eksotiese diere in die markte gedoen. Die mediese kenners Zhong Nanshan, Guan Yi en Yuen Kwok-yung vra ook reeds sedert 2010 dat wildediermarkte gesluit word.

### Covid-19 
Die blaam vir die covid-19-pandemie is op Chinese nat markte gelê vanweë berigte dat twee derdes van die aanvanklike gevalle direk aan die Huanan Seafood Wholesale Market in Wuhan blootgestel is. Die Huanan-mark het onder meer "lewende wolfkleintjies, salamanders, sivetkatte en bamboesrotte" verkoop. Bewerings dat die virus van elders af kom, soos ’n laboratorium, of dat dit met opset versprei is, kon nog nie bewys word nie.

In Maart en April 2020 is berig dat wildediermarkte in ander lande van Asië, Afrika en ander wêrelddele net soveel aan gesondheidsrisiko's blootgestel is. In April 2020 het die Wêreldgesondheidsorganisasie aangekondig dat dit besig is om standaarde vir voedselveiligheid en higiëne op te stel waaraan nat markte moet voldoen voordat hulle weer hulle deure mag open.

## Mediadekking 
Tydens die eerste paar maande van die covid-19-pandemie in 2020 is Chinese nat markte hewig in die nuusmedia gekritiseer as ’n potensiële bron van die virus. Berigte dat alle nat markte verbied moet word, en nie net dié wat wilde en eksotiese diere verkoop nie, is wyd gekritiseer omdat dit infeksiebeheer sou ondermyn wat spesifiek op wildediermarkte soos die Huanan Seafood Wholesale Market gerig behoort te wees. Die media is daarvan beskuldig dat hulle die foto's vir die skokwaarde daarvan gebruik. Hulle is ook gekritiseer omdat hulle Sinofobie, die vrees vir Chinese, sou aanwakker of klem sou lê op die "andersheid van Chinese".

## Verwysings 
## Skakels