Kirkwood

**Kirkwood** is 'n dorp in die Sondagsriviervallei, Oos-Kaap, Suid-Afrika. Volgens die 2011-sensus het die nedersetting 'n bevolking van 5&nbsp;371 gehad, waarvan 984 (18.3%) Blankes was. Sedert 2024 is die amptelike naam **Nqweba** wat "ontmoetingsplek" in Xhosa beteken. Die omgewing lewer 'n belangrike bydrae tot Suid-Afrika se sitrusuitvoer-industrie.

## Geskiedenis 
### Vroeë geskiedenis 
Die goewerneur van die Kaapkolonie, sir John Francis Cradock, het die eerste plase in die Sondagsriviervallei aan die leiers van die suksesvolle burgerkommando's gegee vir hul rol in die oorwinnings in die grensoorloë van 1811 en 1812.

Hierdie plase is toegeken aan landdros Cuyler van Uitenhage, wat *Geelhoutboom* ontvang het; kommandant Ignatius Muller, wat *Klaaskraal* (geleë net buite die huidige Kirkwood) en veldkornet J.S. van Niekerk, wat *Gouwernements Belooning* ontvang het. Dit is op laasgenoemde plaas wat Kirkwood baie dekades later gevestig is.

In 1877 het James Somers Kirkwood, 'n afslaer van Port Elizabeth, opgedaag om die plaas *Gouwernements Belooning* op te veil. Toe 'n oorstroomde Sondagsrivier Kirkwood verhinder het om hierdie plaas te bereik, het hy eerder 'n nabygeleë heuwel (vandag bekend as *The Lookout*) geklim. Van daar het hy 'n uitsig oor die hele vallei gekry. 'n Visioen van die vallei - wat destyds deur bosse toegegroei was - was om die vallei in besproeiingslande met vrugtebome te omskep. Hy het ook in die vooruitsig gestel dat hierdie plaasprodukte via rivierskuite aan Port Elizabeth gelewer word.

Kort daarna het James Kirkwood self "Goevernements Belooning" aangekoop asook 'n paar ander plase in die vallei. Hy het daarna die *Sundays River Land and Irrigation Company* gestig, asook die dorpie Bayville.

Later het Kirkwood begin om die grond vir besproeiing voor te berei, maar ten spyte van 'n baie positiewe prospektus en baie goeie publisiteit, het niemand daarin belang gestel om aandele in sy onderneming te koop nie. Een van die redes kan wees dat dit saamgeval het met die groot diamantstormloop by Kimberley. Gevolglik het sy maatskappy uiteindelik misluk en is bankrot verklaar. Kirkwood is in 1889 oorlede, 'n finansieel en geestelik gebroke man.

Kirkwood kan egter beskou word as sy tyd vooruit, aangesien sy visie in die volgende eeu waar geword het toe die Sondagsrivier-besproeiingsprojek en uiteindelik die Oranjerivier-waterprojek gebou is. Sy naam leef ook voort in die dorpie Kirkwood wat in 1912 op sy eerste plaas, *Gouwernements Belooning*, gestig is.

### Stigting 
Die dorp is in 1913 gestig as die kommersiële sentrum as gevolg van die groei van die sitrusbedryf en is vernoem na James Somers Kirkwood. Hy was die eerste persoon wat hier ontwikkelingswerk gedoen het. In Junie 1918 help ds. D.J. Pienaar van die NG gemeente Uitenhage hier met die stigting van die NG gemeente Sondagsrivier nadat heelwat gesinne van Oudtshoorn hulle hier kom vestig het ná die ineenstorting van die volstruisbedryf. 

## Nuwe naam
Met die voorstel in 2023 dat die dorpsnaam na Nqweba verander word, was besware onder meer dat die nuwe naam weinig historiese betekenis inhou, en dat "Kirkwood" geen negatiewe konnotasies het nie. Die nuwe naam sou egter "betekenis aan vryheid" gee, en 'n manier wees om die land op 'n pad van genesing te plaas deur name met "onaangename koloniale en apartheidskonnotasies" te verander. Die nuwe naam is in 2024 deur minister Zizi Kodwa aanvaar.

## Geografie en klimaat 
Kirkwood is sowat 80 km van die Indiese Oseaan en sowat 100 meter bo seespieël geleë.

Die Suid-Afrikaanse Weerdiens het in 1928 'n temperatuur van 50,3 °C (122,5 °F) in Kirkwood gemeet - die hoogste temperatuur wat nog ooit in Suid-Afrika aangeteken is.

Ten noorde van Kirkwood is die Rietberg met die Uyepoort, wat deurgang na die Suurberge en die Addo-olifant Nasionale Park bied.

## Distrik 
Die distrik is 2 300&nbsp;km2 groot. Die belangrikste gewas is sitrus terwyl lusern, suiwel, pluimvee, wol en sybokhaar verbou word. Percy Fitzpatrick, skrywer van *Jock of the Bushveld*, se graf is by die koppie wat The Lookout genoem word.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings 
## Bronne 
*