Aanvalle op Iran in 2026

Op 28 Februarie 2026 het Israel en die Verenigde State van Amerika ’n aanval geloods, met die kodename **Roaring Lion** en **Operation Shield of Judah**, op verskeie stede in Iran. Ontploffings is aangemeld terwyl die Israeliese minister van verdediging, Israel Katz, ’n aanval deur die Israeliese Weermag (IDF) bevestig het. Katz het die aanvalle as ’n “voorkomende aanval” bestempel met die uitgesproke doel om “bedreigings vir die Staat Israel te verwyder”. Israel het daarna ’n noodtoestand afgekondig, met verwysing na die verwagting van ’n Irannese teenaanval. Die Amerikaanse president Donald Trump het aangekondig dat die Verenigde State saam met Israel aanvalle op Iran geloods het, en verklaar dat die doelwit was om Iran se missiel- en militêre vermoëns te vernietig, te verhoed dat dit kernwapens verkry, en uiteindelik die regime omver te werp. Trump het lede van die Islamitiese Revolusionêre Wagkorps (IRGC) versoek om hul wapens neer te lê in ruil vir immuniteit, en gewaarsku dat weiering “sekere dood” sou beteken.

In vergelding het Iran tientalle ballistiese missiele oor die Midde-Ooste gelanseer, gerig op Israel en Amerikaanse militêre basisse in Jordanië, Sirië, Koeweit, Bahrein,

In die vroeë oggendure van 1 Maart het Irannese staatsmedia bevestig dat die land se opperleier, Ali Chamenei, in een van die bomaanvalle gesterf het.

## Agtergrond 
Teen laat Desember 2025 het grootskaalse landwye anti-regime-betogings in Iran uitgebreek, grootliks aangevuur deur ’n ekonomiese krisis, die ineenstorting van die Irannese geldeenheid, die Riaal, en stygende pryse. Die betogings, wat oproepe tot regimeverandering ingesluit het, het die grootste omvang bereik sedert die Irannese Rewolusie van 1979, en het na meer as 100 stede oor die land versprei. Die Irannese regime het met gewelddadige onderdrukking gereageer, insluitend slagtings van betogers, met die dodelikste voorvalle op 8 en 10 Januarie 2026. Opperleier Ali Khamenei het persoonlik die landwye moorde tydens die betogings beveel, met goedkeuring van Iran se hoogste staatsliggame.

Die geweld is hoofsaaklik deur die Islamitiese Revolusionêre Wagkorps (IRGC) en Basij-magte uitgevoer, Duisende sterftes is aangemeld, hoewel syfers sterk verskil volgens bron, tesame met massa-arrestasies; volgens HRANA (*Human Rights Activists in Iran*) is minstens 26 541 mense aangehou. Die dodetal word nou op tienduisende geraam, met die jongste syfers wat wissel tussen 30 000 en 43 000.

Tydens ’n nuuskonferensie op 27 Februarie 2026 het die Amerikaanse president Donald Trump verklaar dat die Islamitiese Republiek “ten minste, dit lyk so, 32 000 betogers” doodgemaak het, ’n syfer soortgelyk aan vroeëre ramings van ongeveer 30 000 deur twee senior amptenare in die Irannese ministerie van gesondheid.

## Aanvalle 
### Aanvanklike aanvalle 
Ontploffings is aangemeld nadat die minister van verdediging Israel Katz ’n Israeliese aanval bevestig het. *The Times of Israel* het berig dat Katz die aanvalle as ’n “voorkomende aanval” beskryf het met die doel om “bedreigings vir die Staat Israel te verwyder”.

Onder die teikens was ’n distrik in Teheran waar die Irannese Opperleier Ali Khamenei normaalweg woon; dit huisves ook die presidensiële paleis en die Hoogste Nasionale Veiligheidsraad. Sewe missiele is bevestig om dié gebied te tref.

Daarna het *The New York Times* berig dat ’n “Amerikaanse amptenaar gesê het dat Amerikaanse militêre aanvalle op Iran aan die gang is”. Amerikaanse amptenare het ook bevestig dat die aanvalle met die Verenigde State gekoördineer is.

Nuusberigte het gemeld dat sirenes in Israel geloei het, terwyl Israel sy burgers gewaarsku het om in beskermde gebiede te bly. Die Amerikaanse ambassadeur in Israel, Mike Huckabee, het Amerikaanse burgers aangemoedig om onmiddellik op te tree wanneer hulle die sirenes hoor, terwyl die Amerikaanse president Donald Trump gewaarsku het dat Amerikaanse lewens moontlik verlore kan gaan. Die Israeliese Ministerie van Gesondheid het gereageer deur hospitale ondergronds te verskuif.

Amerikaanse amptenare het bevestig dat die Verenigde State aanvalle op Iran uitvoer en dit beskryf as “nie ’n klein aanval nie”. Volgens ’n Amerikaanse amptenaar word dosyne Amerikaanse aanvalle uitgevoer deur aanvalsvliegtuie wat vanaf basisse rondom die Midde-Ooste en vanaf een of meer vliegdekskepe opereer. *Reuters* het berig dat die aanvalle per lug en see uitgevoer word.

Die Fars-nuusagentskap en CNN het verdere ontploffings in ander Irannese stede aangemeld, insluitend Qom, Kermanshah, Isfahan en Karaj. In Teheran is missielaanvalle op Universiteitsstraat, in die Jomhouri-gebied en in die noordelike Seyed Khandan-gebied aangemeld. Kommunikasiedienste in Teheran is ná die aanvalle belemmer.

CNN het berig dat die tydsberekening van die aanvalle simboliese betekenis in Judaïsme dra, aangesien dit plaasgevind het kort voor die Joodse fees Poerim op 2 Maart.

### Doelverklarings 
Twee uur nadat die aanvalle begin het, het die Amerikaanse president Donald Trump ’n verklaring van agt minute uitgereik waarin hy gesê het dat die doel van die Amerikaanse aanvalle in Iran effektief regimeverandering was. Hy het die IRGC aangemoedig om “julle wapens neer te lê en volledige immuniteit te hê, of andersins sekere dood in die gesig te staar.” Hy het bygevoeg: “Lê julle wapens neer. Julle sal regverdig behandel word met volle immuniteit, of julle sal sekere dood in die gesig staar.” Hy het die publiek toegespreek en verklaar: “Die uur van julle vryheid het aangebreek. Bly beskut. Moenie julle huis verlaat nie. Dit is baie gevaarlik buite. Bomme sal oral val,” en gesê: “Wanneer ons klaar is, neem julle regering oor. Dit sal julle s’n wees om te neem. Dit sal waarskynlik julle enigste kans vir geslagte wees.” Hy het afgesluit: “Nou is die tyd om beheer oor julle lot te neem … Dit is die oomblik vir optrede. Moenie dit laat verbygaan nie.”

Kort daarna het Benjamin Netanyahu ’n videoboodskap vrygestel waarin hy gesê het dat Israel en die Verenigde State aanvalle op Iran geloods het “om die eksistensiële bedreiging te verwyder” wat deur wat hy die “terreurbewind in Iran” genoem het, inhou. Hy het gesê dat die gesamentlike optrede “die voorwaardes sal skep vir die dapper Irannese volk om hul lot in eie hande te neem” en die mense van Iran aangemoedig om “die juk van tirannie af te werp.”

## Reaksies 
### Iran 
#### Islamitiese Republiek 
Iran se Ministerie van Buitelandse Sake het ’n teenreaksie belowe terwyl Irannese magte Amerikaanse basisse regoor die Persiese Golf aangeval het. Die Opperste Nasionale Veiligheidsraad van Iran het gesê die land is geteiken deur ’n "brutale lugoperasie" wat deur die VSA en Israel uitgevoer is, en verklaar: "Dit het weer eens tydens onderhandelinge plaasgevind, en die vyand verbeel hom dat die veerkragtige Irannese nasie deur hierdie lafhartige dade aan hul kleinlike eise sal oorgee."

#### Irannese opposisie 
Baie Iraniërs binne Iran het die gesamentlike Amerikaans-Israeliese aanvalle op Iran gevier en verwelkom. ’n Aanvanklike video het sommige Irannese burgers gewys wat lag en feesvier nadat hulle ’n lugaanval in Iran aanskou het op wat hulle die "leier se huis" genoem het. ’n Ander video het ’n vrou in Iran gewys wat die aanvalle vier terwyl sy "Dood aan Chamenei" uitroep.

Onder reaksies van die Irannese diaspora het Reza Pahlavi Iraniërs aangemoedig om gereed te maak om die protesaksies wat vroeër in die jaar plaasgevind het te hervat terwyl die Islamitiese Republiek volgens hom "ineenstort". Hy het die weermag en veiligheidsmagte versoek om hulle by die publiek te skaar eerder as by die regerende bestel, en het die Amerikaanse optrede teen Iran as ’n "humanitêre ingryping" beskryf terwyl hy Trump versoek het om burgerlike skade te vermy. Maryam Rajavi, die leier van die "Nasionale Raad van Weerstand van Iran", het die vorming van ’n oorgangsregering aangekondig en beide die Islamitiese Republiek en die Sjah op X verwerp. Lede van die Irannese diaspora het vierende solidariteitsbyeenkomste gehou te midde van die Amerikaans-Israeliese aanvalle op Iran.

## Regsposisie
### Verenigde State regsposisie
duimnael|Kaart getiteld "Operasie Epic Fury Tydlyn – Eerste 100 Ure" wat gebruik is tydens perskonferensie by die Pentagon op 4 Maart 2026.
Baie regs- en militêre kenners het gesê dat Amerikaanse optrede in Iran 'n tipe is wat kongresmagtiging vereis. Hulle het ook die gereelde gebruik van die woord "oorlog" in die Trump-administrasie se kommunikasie oor die aanvalle opgemerk, wat verdere geloofwaardigheid verleen aan die bewering dat die Trump-administrasie die kongres se oorlogsmagte omseil het. Marco Rubio het gesê dat die Trump-administrasie die Oorlogsmagte-resolusie gevolg het, maar het bevraagteken of dit wetlik bindend was. Verskeie Amerikaanse presidente en administrasies het oorloë of militêre operasies sonder kongresgoedkeuring van stapel gestuur, regskundiges het egter aangevoer dat Trump se optrede in Iran onderskei kan word van vorige nie-gemagtigde gebruike van geweld omdat die "spekulatiewe voorkomende" regverdiging vir hierdie oorlog relatief swak is wanneer dit gemeet word aan vorige binnelandse en internasionale regsrasionele.

### Internasionale reg
Die aanvalle tussen die VSA en Israel op Iran in 2026 word wyd as onwettig beskou onder die internasionale reg, aangesien dit die VN-Handves se verbod op die gebruik van geweld skend, omdat die aanvalle nie aan die kriteria vir selfverdediging voldoen nie en geen magtiging van die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies het nie. Die aanvalle word dus as 'n aggressieoorlog beskou  wat die hoogste oorlogsmisdaad is.

Ben Saul, spesiale rapporteur van die Verenigde Nasies oor Menseregte en Teen-terrorisme, het verklaar dat Iran nie uraan verryk het tot die punt waar dit 'n kernwapen gebou het nie, dat kenners saamgestem het dat Iran nie 'n kernwapen besit nie, en dat die saak nêrens naby selfverdediging teen 'n dreigende aanval was nie.  Die *Law Society Journal* het opgemerk dat die aanval op Iran tydens aktiewe onderhandelinge teen die beginsels van goeie trou was wat in Artikel 2(2) van die VN-Handves uiteengesit word.   Volgens *The Guardian* het Iran kragtens internasionale reg die reg om Amerikaanse en Israeliese militêre teikens aan te val na hul aanvalle op Iran, maar Iranse aanvalle teen burgerlikes en teen lande wat nie partye by die konflik is nie, is onwettig. Die blokkering van die Straat van Hormuz deur Iran is beskryf as 'n skending van die VN-Konvensie oor die Seereg.

### Geopolitieke implikasies
Talle kritici en ontleders het die VSA-Israeliese aanval geïdentifiseer met 'n meer oop omhelsing van imperialisme deur die Trump-administrasie. Die VSA-Israeliese aanval word wyd beskou as 'n "oorlog van keuse". 'n Aantal Amerikaanse en Israeliese amptenare, insluitend Hegseth, het godsdienstige regverdigings vir die oorlog gemaak. Volgens sommige ontleders was die oorlog 'n terugslag vir Russiese invloed in die streek. Die ontleders het egter ook opgemerk dat dit die Verenigde State van die oorlog in Oekraïne kan aflei.

Die oorlog is beskryf asof dit verskeie voordele en nadele vir Chinese geopolitieke belange inhou. Die BBC het berig dat die sluiting van die Straat van Hormoes en die oorlog in Iran Chinese belange in lande wat op Golflande se olie staatmaak, kan verswak.  Amerikaanse aggressie in Iran het in die Chinese retoriek ingespeel wat China as "'n pilaar van stabiliteit in teenstelling met 'n onvoorspelbare Amerika" beskryf. Ontleders het opgemerk dat China belange in beide Iran en in die Golfstate het, en dat Golfstate dalk nouer bande met China kan soek nadat hulle aanvalle van Iran in die gesig gestaar het as gevolg van hul VSA-belyning. Ontleders het egter ook gewys op die verlies van afgemerkte gesanksioneerde olie en die inflasionêre impak van olieskaarste as potensiële ekonomiese nadele van die oorlog.

Gilbert Achcar het gesê dat die VSA 'n gemoderniseerde weergawe van kanonbootdiplomasie beoefen. Gokay en Hamourtziadou het die aanval op Iran verbind met 'n langdurige patroon van Amerikaanse ingrypings in die streek. Hulle het ook die aanval op Iran te midde van onderhandelinge gekoppel aan die geskiedenis van die Verenigde State se verbreking van verdragte tydens westelike uitbreiding.  Saeed Shah het geskryf dat baie in die Globale Suide nie die oorlog beskou as die morele doel wat die VSA en baie van sy bondgenote beweer het nie, en dat hulle die oorlog eerder as 'n mislukking van diplomasie en 'n daad van aggressie teen 'n swakker nasie beskou. Internasionale betrekkinge-kundiges het gesê dat die erosie van internasionale reg nasies in die Globale Suide onseker laat voel en meer geneig is om 'n koalisie teen Amerikaanse belange te ondersteun. 'n Analise van Iran International dui daarop dat Saoedi-Arabië en die Verenigde Arabiese Emirate hulself moontlik posisioneer vir 'n meer aktiewe rol in die stryd teen Iran.

## Ekonomiese impak 
In Maart 2026 het *Forbes* berig dat die Verenigde State se militêre intervensie teen Iran reeds enorme koste vir Amerikaanse belastingbetalers veroorsaak het. Volgens Pentagon‑bronne het die oorlog se eerste week meer as $6 miljard gekos, en sommige beraamings plaas die daaglikse koste tussen ongeveer $1 miljard en $2 miljard per dag, afhangende van hoe intens die operasies is. Die hoë koste sluit munitie‑gebruik, vliegoperasies, die ontplooiing van vliegtuie en skepe, en verlies aan duur militêre toerusting in. Baie van hierdie uitgawes is nie reeds in die bestaande verdedigingsbegroting ingesluit nie, wat die regering moontlik sal dwing om ekstra fondse by die Kongres te versoek.

Op 11 Maart het verskeie groot energie‑ondernemings, waaronder Shell en TotalEnergies, aan hul kliënte meegedeel dat hulle *force majeure* (onmoontlike nakoming van kontrakte) “op hul Katar‑LNG‑verskaffings” verklaar het weens ’n onverwagte stillegging van die LNG‑produksie in Katar. 

Hierdie stap volg nadat staatsonderneming QatarEnergy sy LNG‑uitsette by ’n 77 miljoen ton per jaar‑aanleg opgeskort en self *force majeure* op versending verklaar het, wat veroorsaak is deur onlangse ontwrigting in die streek.

Die ekonomie van Iran, reeds in krimp onder sanksies, het verder skade aan infrastruktuur en inkomsteverliese ervaar. Teen 6 Maart is reeds ongeveer 4 000 burgerlike geboue deur die Amerikaanse en Israeliese lugaanvalle beskadig. Intelligensieverslae meen dat, ten spyte van die ekonomiese skade deur die Amerikaanse en Israeliese aanvalle, dit onwaarskynlik is dat die Irannese regime op kort termyn sal omvergewerp word, en dat dit nie die gefragmenteerde Irannese opposisie sal help om aan bewind te kom nie.

## Sien ook 
* Israel-Irannese Oorlog

## Verwysings