open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
St. Pete–Clearwater Internasionale Lughawe

**St. Pete–Clearwater Internasionale Lughawe**  is 'n openbare/militêre lughawe in Pinellas County, Florida, Verenigde State, wat die Tampabaai-gebied bedien.  Dit is direk op die noordoostelike munisipale grens van Pinellas Park, 14 km noord van die middestad van St. Petersburg, 11 km suidoos van Clearwater, en 27 km suidwes van Tampa.

Die Federale Lugvaartadministrasie (FAA) se Nasionale Plan vir Geïntegreerde Lughawestelsels vir 2023–2027 het dit gekategoriseer as 'n klein-spilpunt primêre kommersiële diensfasiliteit. In 2014 het dit dubbelsyfergroei getoon en meer as een miljoen passasiers hanteer, en daarmee 'n rekord opgestel.

Die meeste geskeduleerde lugverkeer in die Tampabaaigebied gebruik Tampa Internasionale Lughawe (TPA), 16 km oos hiervan, maar St. Pete–Clearwater bly 'n bestemming vir Laekostelugrederye. Dit is 'n fokusstad vir Allegiant Air, gebaseer in Las Vegas. Die lughawe is ook minder besig as Tampa en word gereeld gebruik deur vlieëniers van privaat vliegtuie,asook deur besigheidstralers.

## Geskiedenis 
Die lughawe is aan die weskus van Tampabaai, 10&nbsp;km noord van St. Petersburg, Florida (die "geboorteplek van kommersiële lugvervoer"). Skaars 'n dekade na die pioniervlug van die Wright-broers by Kitty Hawk in 1903, is die eerste kaartjies vir lugreise deur die St. Petersburg-Tampa Airboat Line van Tony Jannus aan betalende passasiers verkoop. Met behulp van 'n Benoist XIV amfibiese vliegtuig het die nooiensvlug plaasgevind vanaf 'n plek naby die middestad van St. Petersburg Pier. 

## Fasiliteite 
Die lughawe beslaan 769 ha op 'n hoogte van 3 meter. Dit het twee asfalt-aanloopbane: 18/36 is 2 966 x 46 m met 'n ILS -nadering, en 04/22 is 1 829 x 46 m.

Die lughawe is ook die tuiste van die Kuswag-lugmagstasie Clearwater, die grootste en besigste Amerikaanse Kuswag- lugmagstasie, wat HC-27J Spartan- en MH-60T Jayhawk- vliegtuie bedryf.

Die Amerikaanse Leërreserwe onderhou ook 'n Leërlugvaartondersteuningsfasiliteit (AASF) by PIE direk wes van die naderingspunt van aanloopbaan 17R vir Kompanjies A en F, 5de Bataljon, 159ste Lugvaartregiment en Mediese Afvoereenheid, wat UH-60 Blackhawk-helikopters bedryf.

Die hele lughawe-area is aangewys as 'n Buitelandse Handelsone (FTZ) en 'n groot lughawe-industriële park wat in die 1980's ontwikkel is, is 'n belangrike handelsentrum. Die lughawe en sy huurders het meer as 3 000 mense in diens en lewer 'n ekonomiese bydrae van meer as $400&nbsp;miljoen jaarliks aan die Tampabaai-gebied.

## Terminale 
duimnael| Bagasie-afhaalarea, met 'n replika van die Benoist XIV-vliegboot wat deur lugvaartpionier Tony Jannus in 1914 gevlieg is (foto in 2009).
duimnael| PIE se bagasie-afhaalarea het vier bagasiekarrousels (foto in 2009).
St. Petersburg–Clearwater Internasionale Lughawe het een terminaal met twee hekgebiede, bekend as A-kant en B-kant. A-kant bevat hekke 1-6 en B-kant bevat hekke 7-12. Hekke 1 en 12 is slegs-aankomshekke, met hek 1 wat na die kaartjie-afdeling A lei en hek 12 wat na die bagasie-afhaalgebied lei. 

### Topbestemmings 
## Verwysings
Alphalipothrixvirus

***Alphalipothrixvirus*** is 'n genus van virusse in die familie *Lipothrixviridae*. Archaea dien as natuurlike gashere. Die genus bevat twee spesies.

## Taksonomie 
Die volgende twee spesies word aan die genus toegeken
* Alphalipothrixvirus *beppuense* (voorheen *A.* SFV1)

## Strukture 
## Lewensiklus 
## Verwysings
Plebejers

duimnael|Verspreiding van brood aan plebejers
Die **Plebejers** het die grootste deel van die bevolking van die vroeë Romeinse Republiek uitgemaak. Hulle was die gewone burgers van Rome, 'n diverse groep wat boere, ambagsmanne, handelaars en ander werkers ingesluit het. Anders as die Patrisiërs, die aristokratiese elite, het die Plebejers nie 'n bevoorregte status gehad nie en was hulle aanvanklik uitgesluit van baie politieke en godsdienstige ampte. In die vroeë dae van Rome was die sosiale struktuur streng verdeel, met die Patrisiërs wat die mag en invloed gehad het, terwyl die Plebejers 'n ondergeskikte rol gespeel het.

Die oorsprong van die Plebejers is minder duidelik gedefinieer as dié van die Patrisiërs. Terwyl laasgenoemde hul afstamming van die oorspronklike stigtersfamilies van Rome kon naspeur, het die Plebejers 'n meer gemengde agtergrond gehad. Hulle het waarskynlik afstammelinge van immigrante, verowerde volke en selfs afgesonderde Patrisiese families ingesluit. Wat hulle verenig het, was hul uitsluiting van die bevoorregte Patrisiese klas en hul gebrek aan politieke mag. Hierdie uitsluiting het gelei tot 'n groeiende gevoel van ongeregtigheid en 'n begeerte vir gelykheid.

Ekonomies het die Plebejers 'n noodsaaklike rol in die Romeinse samelewing gespeel. Hulle het die ruggraat van die landbou en die handel gevorm, en het die meeste van die werk verrig wat die stad en sy groei ondersteun het. Baie Plebejers was kleinboere wat hul eie grond bewerk het, terwyl ander as ambagsmanne of handelaars in die stad gewerk het. Ten spyte van hul ekonomiese belangrikheid, het hulle dikwels onder moeilike omstandighede geleef, met swaar belasting en skuldslawerny as konstante bedreigings.

Die gebrek aan politieke regte en sosiale status het gelei tot 'n langdurige stryd tussen die Plebejers en die Patrisiërs, bekend as die Konflik van die Ordes. Hierdie stryd het oor meer as twee eeue gestrek en het uiteindelik gelei tot beduidende politieke hervormings. Die Plebejers het vir die reg geveg om hul eie amptenare, die Tribune van die Plebs, te kies, wat die mag gehad het om veto teen besluite van die Senaat uit te spreek. Hulle het ook vir toegang tot hoër ampte en die kodifikasie van wette geveg, wat gelei het tot die Twaalf Tafels.

Die stryd van die Plebejers vir gelykheid en erkenning was 'n deurslaggewende faktor in die ontwikkeling van die Romeinse Republiek. Hulle volharding en vasberadenheid het gelei tot die uitbreiding van burgerregte en die skepping van 'n meer inklusiewe politieke stelsel. Uiteindelik het die verskille tussen Patrisiërs en Plebejers begin vervaag, en 'n nuwe elite, die "nobilitas," het gevorm, wat uit beide groepe bestaan het. 

## Verwysings
Patrisiërs

Die **Patrisiërs** was die aristokratiese elite van die vroeë Romeinse Republiek. Hulle het 'n bevoorregte klas gevorm met 'n monopolie op politieke, godsdienstige en sosiale mag. In die begin van Rome se geskiedenis, tydens die monargie en die vroeë republiek (ongeveer vanaf 753 v.C. tot ongeveer 509 v.C.), het die Patrisiërs die dominante groep in die samelewing uitgemaak. Hulle het hul status afgelei van hul afstamming van die stigters van Rome, die oorspronklike families wat die stad gevestig het. Hierdie elite het geglo dat hulle 'n spesiale verbintenis met die gode gehad het en dat hulle die natuurlike leiers van die Romeinse gemeenskap was.

Die presiese oorsprong van die Patrisiërs is 'n onderwerp van debat, maar tradisioneel word geglo dat hulle afstam van die eerste honderd senatore wat deur Romulus, die legendariese stigter van Rome, aangestel is. Hierdie families het 'n erflike status gehad wat hulle onderskei het van die res van die bevolking, bekend as die Plebejers. Die Patrisiërs het 'n eksklusiewe sosiale klas gevorm, en hul regte en voorregte is sterk beskerm. Hulle was die enigstes wat in die Senaat kon dien, die hoogste wetgewende liggaam van die Republiek, en hulle het alle belangrike godsdienstige ampte beklee. Hierdie beheer oor die politieke en godsdienstige sfere het hulle 'n ontsaglike mate van invloed en mag gegee.

In die vroeë dae van die Republiek was die Patrisiërs die enigstes wat grond kon besit en het hulle dikwels groot landgoedere gehad. Hulle ekonomiese mag het hul sosiale en politieke dominansie verder versterk. Hulle het ook 'n monopolie op die regskennis gehad, aangesien die wette aanvanklik nie geskrewe was nie en die interpretasie daarvan in die hande van die Patrisiërs gelê het. Dit het 'n groot nadeel vir die Plebejers geskep, wat afhanklik was van die Patrisiërs vir geregtigheid. Die sosiale skeiding tussen Patrisiërs en Plebejers was streng en die twee groepe het dikwels in konflik getree oor mag en regte.

Die Patrisiërs se eksklusiwiteit het egter nie onbetwis gebly nie. Met die groei van die Romeinse bevolking en die ontwikkeling van die ekonomie, het die Plebejers, wat die meerderheid van die bevolking uitgemaak het, begin om vir meer politieke en sosiale regte te eis. Die Konflik van die Ordes, 'n langdurige stryd tussen Patrisiërs en Plebejers, het uiteindelik gelei tot beduidende hervormings. Die Plebejers het die reg verkry om hul eie amptenare, die Tribune van die Plebs, te kies en wette is geskryf en publiek gemaak. Uiteindelik is die hoogste ampte in die Republiek ook vir Plebejers oopgestel.

Die impak van die Patrisiërs op die vroeë Romeinse samelewing kan nie onderskat word nie. Hulle het die politieke, godsdienstige en sosiale landskap van Rome gevorm en die basis gelê vir die latere Romeinse Republiek. Alhoewel hul eksklusiewe mag mettertyd afgeneem het, het hul invloed en status lank bly voortbestaan en hulle het 'n sleutelrol gespeel in die ontwikkeling van die Romeinse staat en kultuur. 

## Verwysings
Vinča-kultuur

Die **Vinča-kultuur**, ’n argeologiese kultuur wat floreer het in die Donau-riviervallei van Suidoos-Europa gedurende die Neolitiese era (ongeveer 5500 v.C. tot 3500 v.C.), werp lig op die vroeë komplekse samelewings in Europa. Hierdie kultuur, wat sy naam kry van die moderne dorp Vinča naby Belgrado in Serwië, het ’n beduidende impak gehad op die ontwikkeling van tegnologie, kuns, en moontlik selfs vroeë vorme van kommunikasie in die streek.

Die Vinča-kultuur het ’n uitgestrekte gebied beslaan wat vandag dele van Serwië, Roemenië, Bulgarye, Noord-Masedonië en Hongarye insluit. Hulle het ’n sedentêre leefstyl gehad, gebaseer op landbou en veeteelt, wat hulle toegelaat het om permanente nedersettings te vestig. Hierdie nedersettings was dikwels groot en goed georganiseerd, met huise wat langs goed gedefinieerde strate gerangskik was. Gimbutas se werk plaas die Vinča-kultuur in die konteks van ’n breër Europese beskawing wat gekenmerk is deur ’n fokus op landbou en ’n ryk simboliese uitdrukking.

Een van die mees kenmerkende aspekte van die Vinča-kultuur is hul keramiek. Hulle het ’n verskeidenheid potte en beeldjies vervaardig, dikwels met ingewikkelde ontwerpe en dekorasies. Die beeldjies, wat meestal vroulike figure voorstel, word dikwels as godinne of rituele voorwerpe geïnterpreteer. Hierdie keramiek is nie net ’n bewys van hul artistieke vaardigheid nie, maar ook ’n bron van waardevolle inligting oor hul geloofsoortuigings en sosiale praktyke. Gimbutas bied ’n in-diepte ondersoek van hierdie beeldjies en ander kultiese objekte, en beklemtoon die sentrale rol van die godin in die godsdienstige lewe van Ou Europa. 

Nog ’n belangrike kenmerk van die Vinča-kultuur is die sogenaamde Vinča-simbole, ook bekend as die Donau-skrif. Hierdie simbole, wat op ’n verskeidenheid artefakte gevind is, insluitend keramiek en spindels, kan moontlik 'n vorm van skrif verteenwoordig, maar daar bestaan onsekerheid oor of dit werklik as 'n skrif gesien kan word. 

Die Vinča-kultuur was een van die eerste kulture in Europa wat koper verwerk het, wat ’n beduidende stap in die ontwikkeling van metallurgie was. Hulle het ook gevorderde tegnieke in keramiekproduksie gebruik, en hul gereedskap en implemente was goed ontwerp en vervaardig. Hierdie tegnologiese vooruitgang het hulle in staat gestel om ’n meer komplekse en gespesialiseerde samelewing te ontwikkel.

Die sosiale struktuur van die Vinča-kultuur is nog nie ten volle verstaan nie, maar argeologiese bewyse dui op ’n relatief egalitêre samelewing met moontlik ’n sentrale rol vir vroue. Die oorheersing van vroulike figure in hul beeldjies het gelei tot die teorie dat hulle ’n matrifokale of selfs matriargale samelewing kon gewees het.

Die Vinča-kultuur het uiteindelik omstreeks 3500 v.C. verdwyn, moontlik as gevolg van klimaatsveranderinge, migrasies, of interne konflikte.

## Verwysings
Twaalf Tafels

Die **Twaalf Tafels**, of *Lex Duodecim Tabularum,* was 'n vroeë wetlike kode van die Romeinse Republiek. Dit is in ongeveer 450 v.C. opgestel en word beskou as die grondslag van die Romeinse reg. Die Twaalf Tafels was 'n reaksie op die langdurige stryd tussen die Patrisiërs en die Plebejers. Die Plebejers het geëis dat die wette op skrif gestel word sodat dit vir almal bekend en gelykmatig toegepas kon word. Voor die Twaalf Tafels was die wette hoofsaaklik mondeling en interpretasie daarvan was dikwels aan die Patrisiese elite oorgelaat, wat gelei het tot ongelykheid en misbruik.

Die proses om die Twaalf Tafels op te stel, het begin met die aanstelling van 'n spesiale kommissie van tien manne, bekend as die decemviri legibus scribundis, wat na Griekeland gestuur is om meer oor wetlike stelsels te leer. Na hul terugkeer het hulle die eerste tien tafels opgestel, wat in 451 v.C. goedgekeur is. Die volgende jaar is 'n tweede kommissie aangestel wat nog twee tafels bygevoeg het. Die volledige stel van Twaalf Tafels is op brons of hout tafels gegraveer en in die openbaar op die Forum Romanum uitgestal sodat almal dit kon sien en lees. Hierdie openbare uitstalling was 'n belangrike stap in die rigting van regsgelykheid en deursigtigheid.

Die Twaalf Tafels het 'n wye verskeidenheid regsaspekte gedek, insluitend siviele reg, kriminele reg, godsdienstige reg en prosedurele reg. Hulle het bepalings bevat oor eiendomsreg, erfenis, skulde, skadevergoeding, huwelik, begrafnis, en vele ander aspekte van die daaglikse lewe. Die Tafels het ook strawwe vir verskeie oortredings uiteengesit, van diefstal tot moord. Hoewel die straf dikwels streng was, het die optekening van die wette 'n mate van voorspelbaarheid en beperking op arbitrêre besluitneming gebring.

Die Twaalf Tafels was 'n beduidende stap in die ontwikkeling van die Romeinse reg. Dit het 'n geskrewe kode voorsien wat vir almal toeganklik was en die mag van die Patrisiese elite om die wet te interpreteer, beperk. Die beginsels wat in die Twaalf Tafels uiteengesit is, het 'n blywende invloed op die Romeinse reg gehad en het die grondslag gelê vir latere wetlike ontwikkelings. Hoewel die oorspronklike tafels verlore gegaan het, het hul inhoud deur middel van latere skrywers en kommentators oorleef.

## Verwysings 
## Bronnelys 
*
*
*
Ehrharta capensis

**Olifantsgras** (*Ehrharta capensis*) is gras wat deel van die Poaceae familie is. Die spesie is endemies aan Suid-Afrika en kom in die Noord-Kaap en die Wes-Kaap voor.

Die plant staan ook as die *Knol-Ehrharta* bekend.

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Ehrharta calycina

**Rooisaadgras** (*Ehrharta calycina*) is gras wat deel van die Poaceae familie is. Die spesie is inheems aan Lesotho, Namibië en Suid-Afrika. In Suid-Afrika kom die spesie in KwaZulu-Natal, Noord-Kaap, Oos-Kaap, Vrystaat en die Wes-Kaap.

Die plant staan ook bekend as *polgras*, *pypgras* en *rooipootjie*. In Engels staan die plant bekend as *perennial veld grass*.

## Sinonieme 
* *Aira capensis* L.f.
* *Ehrharta adscendens* Schrad.
* *Ehrharta auriculata* Steud.
* *Ehrharta calycina var. versicolor* (Schrad.) Stapf
* *Ehrharta geniculata* (Thunb.) Thunb.
* *Ehrharta laxiflora* Schrad.
* *Ehrharta melicoides* Willd. ex Nees
* *Ehrharta nutans* Willd. ex Nees
* *Ehrharta ovata* Nees
* *Ehrharta paniculata* Poir.
* *Ehrharta pilosa* Willd. ex Steud.
* *Ehrharta ramosa* Willd. ex Nees
* *Ehrharta stricta* Nees
* *Ehrharta undulata* Nees
* *Ehrharta undulata var. calycina* (Sm.) Nees
* *Ehrharta versicolor* Schrad.
* *Melica geniculata* Thunb.
* *Trochera auriculata* (Steud.) Kuntze
* *Trochera calycina* (Sm.) P.Beauv.
* *Trochera geniculata* (Thunb.) Kuntze
* *Trochera laxiflora* (Schrad.) Kuntze
* *Trochera melicodes* Kuntze
* *Trochera ovata* (Nees) Kuntze
* *Trochera stricta* (Nees) Kuntze
* *Trochera versicolor* (Schrad.) Kuntze

## Galery 

Ehrharta calycina plant6 (8677855402).jpg
Ehrharta calycina plant1 (8677850362).jpg
Ehrharta calycina spikelet1 (8677856266).jpg
Ehrharta calycina spikelet3 (8677857626).jpg
Ehrharta calycina spikelet4 (8676753141).jpg
Ehrharta calycina leaf1 (8676741983).jpg

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels
Ehrharta erecta

***Ehrharta erecta*** is gras wat deel van die Poaceae familie is. Die spesie is inheems aan Botswana, Demokratiese Republiek die Kongo, Eritrea, Eswatini, Ethiopië, Jemen, Kenia, Lesotho, Malawi, Mosambiek, Rwanda, Réunion, Saoedi-Arabië, Soedan, Somalië, Suid-Afrika, Suid-Soedan, Tanzanië, Uganda, Zambië en Zimbabwe. In Suid-Afrika kom die plant in Gauteng, KwaZulu-Natal, Oos-Kaap, Vrystaat en die Wes-Kaap voor.

In Engels staan die plant as die *panic veld grass* bekend.

## Galery 

Ehrharta erecta habit1 (7120662407).jpg
Ehrharta erecta plant1 (7120657883).jpg
Ehrharta erecta spikelets1 (6974575836).jpg
Ehrharta erecta spikelets11 (7115346581).jpg
Starr 090121-1140 Ehrharta erecta.jpg
Starr 090121-1141 Ehrharta erecta.jpg

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Collier-townshipskietery van 2009

Die **Collier-townshipskietery**, ook genoem die **Bridgeville-LA Fitness-skietery**, was 'n massaskietery en selfmoord wat op 4 Augustus 2009 in 'n LA Fitness-gesondheidsklub in Collier-township, 'n voorstad van Pittsburgh, Pennsilvanië, plaasgevind het. Vier mense is dood, insluitende die aanvaller, George Sodini, wat homself doodgeskiet het. Nege ander mense is beseer. 

Die gesondheidsentrum is sowat 16&nbsp;km suid van Pittsburgh, in die Great Southern Shopping Center in Collier-township.

## Aanval
Die skietery het plaasgevind in 'n aërobiese klas vir vroue in die LA Fitness-sentrum. Volgens die polisie het die skieter by die klas ingeloop, 'n gimsak op die grond geplaas, die ligte afgesit en begin skiet. Hy het 52 skote met twee halfoutomatiese pistole afgevuur voordat hy homself met 'n rewolwer in die kop geskiet het. Nog 'n halfoutomatiese pistool, wat in sy sak gevind is, is nie afgevuur nie.

Drie vroue en die skieter is dood, en nege ander mense is gewond. 

## Skieter
George Alfred Sodini (30 September 1960 - 4 Augustus 2009), 'n 48-jarige stelselontleder by die regsfirma K&L Gates en 'n inwoner van Scott-township, Pennsilvanië, is as die skieter geïdentifiseer. Hy het geskryf oor sy plan om 'n skietery uit te voer en dit genoem die "uitgangsplan". 

Sowat 'n week ná die moorde is onthul Sodini het op 28&nbsp;Julie 2009 'n onaktiewe handgranaat saam met hom op 'n bus geneem. Nadat die persoon wat langs hom gesit het die polisie verwittig het, is hy ondervra, maar nie aangekla nie.

## Verwysings
## Skakels
Raúl (sokkerspeler)

**Raúl González Blanco** (Spaans uitgespreek: [raˈul ɣonˈθaleθ ˈβlaŋko]; gebore op 27 Junie 1977), bekend as eenvoudig **Raúl**, is 'n Spaanse sokkerafrigter en voormalige speler wat as 'n voorspeler gespeel het. Hy is tans die afrigter van Real Madrid Castilla, die reserwespanspan van die La Liga-klub Real Madrid. Raúl word beskou as een van die grootste aanvallers van alle tye. In een stadium van sy loopbaan was hy gelyktydig die topskieter van Real Madrid, die Spaanse nasionale span, en die UEFA Champions League. Raúl het meer as 1,000 wedstryde in sy loopbaan gespeel.

Raúl het 16 jaar van sy loopbaan by Real Madrid deurgebring en het die rekord vir meeste wedstryde vir die klub opgestel (741). Met *Los Blancos* het hy ses La Liga-titels, drie Champions League-titels, vier Supercopa de España-titels, een UEFA Superbeker, en twee Interkontinentale Beker-titels gewen. In 2001 was hy die naaswenner vir die Ballon d'Or, en twee jaar later het hy kaptein van Real Madrid geword. Raúl het die klub in 2010 verlaat nadat hy 323 doele vir hulle aangeteken het en het by die Bundesliga-klub Schalke 04 aangesluit. In Duitsland het hy 'n DFB-Pokal en DFL-Superbeker gewen voordat hy na die Katarse klub Al Sadd en daarna die Amerikaanse klub New York Cosmos verskuif het. Vir Spanje het Raúl 44 doele in 102 wedstryde aangeteken en word hy as een van die grootste Spaanse spelers aller tye beskou. Hy het *La Roja* in drie FIFA Wêreldbekertoernooie en twee Europese Kampioenskappe verteenwoordig en is ingesluit in die Euro-span van die Toernooi vir 2000. Hy het in 2002 kaptein van die nasionale span geword en het in 2006 uit internasionale sokker getree.

As een van die mees suksesvolle spelers in die Champions League se geskiedenis, is Raúl drie keer agtereenvolgens aangewys as UEFA Klub-aanvaller van die Jaar (1999–2000, 2000–01, en 2001–02) en was hy die topskieter van die kompetisie in 1999–2000 en 2000–2001. In 1999 is hy deur die Internasionale Federasie van Voetbalgeskiedenis en -Statistiek aangewys as die wêreld se top internasionale doelskieter. Verdere toekennings sluit in twee Pichichi-trofeë, vyf Don Balón-toekennings, en die Beste Speler-toekenning by die 1998 Interkontinentale Beker. In 2004 is hy opgeneem in die FIFA 100-lys van die wêreld se beste lewende spelers en is ook ingesluit in UEFA se lys van die 50 beste Europese spelers van die tydperk 1954–2004. Hy is ook deur European Sports Media aangewys in die Europese Span van die Jaar in 1997, 1999 en 2000.

## Verwysings
Selektiewe mutisme

**Selektiewe mutisme** is 'n angssteuring waarin iemand wat andersins die vermoë het om te praat, nie kan praat wanneer hulle in spesifieke situasies of op sekere plekke kom of met sekere mense te doen kry nie. Een of meer van dié situasies kan 'n trauma veroorsaak. Selektiewe mutisme en sosialeangssteuring kom gewoonlik saam voor. 

Mense met die toestand bly gewoonlik stil, selfs as die gevolge van hulle stilte skande, sosiale uitsluiting of straf insluit.

## Tekens en simptome
Die DSM-5 beskryf selektiewe mutisme (SM) as 'n volhardende probleem om in 'n spesifieke sosiale opset te praat wanneer dit verwag word, soos op skool, ondanks die vermoë om in ander situasies te kan praat. Die simptome moenie tydelik wees nie en moet die persoon se vermoë aantas om in 'n sekere situasie op te tree. Moontlike ander diagnoses moet oorweeg word.

SM word met ander angstoestande verbind, veral sosialeangssteuring. Altesaam 100% van deelnemers aan een studie en 97% in 'n ander het ook aan sosialeangssteuring gely. Sommige navorsers spekuleer dus dat selektiewe mutisme dalk 'n strategie is van 'n subgroep kinders met sosialeangssteuring om hulle benoudheid in sosiale situasies te verminder.

Die omvang van selektiewe mutisme is onseker. Weens die swak begrip van die toestand onder die algemene publiek word baie gevalle waarskynlik nie gediagnoseer nie. Geskoei op die aantal aangemelde gevalle word die voorkoms geraam op 1 in 1&nbsp;000, of 0,1%. In 'n studie van 2002 in *The Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry* word egter geraam die voorkoms is 0,71%.

### Ander simptome
Benewens die gebrek aan spraak, sluit simptome onder mense met SM volgens Elisa Shipon-Blum en ander se bevindings die volgende in:
* Skaamheid, sosiale angs, 'n vrees vir sosiale verleentheid of sosiale isolasie en onttrekking
* 'n Probleem om oogkontak te behou
* 'n Uitdrukkinglose gesig en 'n onwilligheid om te glimlag of 'n voortdurende glimlag
* 'n Probleem om gevoelens uit te druk, selfs teenoor gesinslede
* 'n Groter geneigdheid tot kommer as by ander mense van dieselfde ouderdom
* 'n Sensitiwiteit vir geraas en skares

Aan die ander kant is daar ook in baie gevalle positiewe eienskappe:

* 'n Groter as gemiddelde intelligensie, weetgierigheid of waarneming
* 'n Sterk sin vir reg en verkeerd
* Kreatiwiteit
* 'n Liefe vir die kunste
* Empatie
* 'n Sensitiwiteit vir ander mense

## Behandeling
In teenstelling met wat algemeen geglo word, verbeter selektiewe mutisme nie noodwenig as 'n persoon ouer word nie. Doeltreffende behandeling is nodig dat 'n kind ordentlik ontwikkel. Sonder behandeling kan SM bydra tot depressie, nog angs en ander sosiale en emosionele probleme.

Behandeling op 'n vroeë ouderdom is dus belangrik. Die presiese behandeling hang af van die persoon se ouderdom, enige ander geestesprobleme, ensovoorts. Ouer mense en dié met depressie het dalk medikasie nodig.

## Verwysings
## Skakels
Jean-Pierre Papin

**Jean-Pierre Roger Guillaume Papin** (Franse uitspraak: [ʒɑ̃pjɛʁ papɛ̃]; gebore 5 November 1963) is ’n Franse sokkerafrigter en voormalige professionele speler wat as ’n voorspeler gespeel het.

Papin is in 2004 opgeneem in die FIFA 100, ’n lys van die grootste lewende sokkerspelers wat gepubliseer is vir FIFA se eeufees en deur Pelé onderteken is. Hy is ook aangewys as een van die beste Europese sokkerspelers met die vyftigjarige bestaan van UEFA in dieselfde jaar. Hy is veral bekend vir sy onmiddellik geskiete doele van afstand, sy omhaaldoele en sy volleyskote, wat as "Papinades" bekend staan. Sy bynaam "JPP" is aan hom gegee deur ondersteuners en joernaliste.

Papin is by Jeumont opgelei en het in 1984 sy eerste professionele kontrak by Valenciennes onderteken. Nadat hy deur Brugge aangetrek is, het hy die Belgiese Beker gewen en is hy opgeneem in die Franse span vir die 1986 FIFA Wêreldbeker. Nadat hy deur Marseille onderteken is, het hy die hoogtepunt van sy loopbaan beleef deur Ligue 1-titels in 1989, 1990, 1991 en 1992 te wen, asook die Coupe de France in 1989, en hy het die eindstryd van die UEFA Champions League in 1991 gehaal. In 1992 het hy Olympique de Marseille verlaat vir AC Milan in ’n rekordoordrag; hy het Serie A in 1994 gewen, asook die UEFA Champions League. Daarna het hy by Bayern München aangesluit en die UEFA-beker in 1996 gewen. Hy het teruggekeer na Frankryk om vir Bordeaux te speel, waar hy ’n finalis in die Coupe de la Ligue was in 1997 en 1998, en het sy professionele loopbaan by Guingamp afgesluit.

Papin het 54 keer vir Frankryk uitgedraf, en 11 keer die span gekaptein. Hy was deel van die Franse span wat die halfeindronde van die 1986 Wêreldbeker gehaal het. Frankryk het egter nie vir die 1988 Europese Kampioenskap of die 1990 Wêreldbeker gekwalifiseer nie, maar hy was deel van die groep vir Euro 1992. Weens beserings en die opkoms van die Zinedine Zidane-generasie het sy internasionale loopbaan in die middel 1990's tot ’n einde gekom. Teen Euro '96 was hy uit die guns, en hy was ook nie deel van die span wat die Wêreldbeker in 1998 gewen het nie.

In 1996, nadat hul agt maande oue dogter met ernstige breinbeskadiging (serebrale letsels) gediagnoseer is, het Jean-Pierre en sy vrou die vereniging "Neuf de Cœur" (Nege van die Hart – Papin se nommer was 9) gestig om ander gesinne in soortgelyke situasies te help en veral metodes te vind en toe te pas om sulke kinders geestelik en fisiek op te voed.

## Verwysings
Aristea schizolaena

***Aristea schizolaena*** is 'n knolagtige geofiet wat tot die genus *Aristea* behoort en is deel van die fynbos. Die spesie is endemies aan die Oos-Kaap en kom van die Suurberge tot by Baziya in die suidelike Drakensberg en Port St Johns voor. Die plant het 'n voorkomsgebied van 29&nbsp;389&nbsp;km². Die spesie het van sy habitat afgestaan aan die aanplant van plantasies in die verlede maar die bedreiging bestaan nie meer nie.

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Marxisme en die Afrikaanse letterkunde

Ampie Coetzee se ***Marxisme en die Afrikaanse Letterkunde*** is 'n ondersoek na 'n alternatiewe benadering tot die Afrikaanse letterkunde, met 'n fokus op Marxistiese teorie. Coetzee argumenteer dat die letterkunde nie 'n geïsoleerde, estetiese entiteit is nie, maar eerder 'n produk van dieselfde maatskaplike, politieke en ekonomiese magte wat die samelewing vorm. Hy ondersoek spesifiek hoe die Afrikaanse letterkunde, veral prosatekste, ideologies gekondisioneer is en hoe dit deelneem aan die vorming en verspreiding van ideologie. Die boek is nie 'n blote literêr-sosiologiese studie wat die samelewing deur die lens van die letterkunde interpreteer nie, maar eerder 'n poging om die letterkunde te verstaan as 'n aktiewe deelnemer in die ideologiese stryd.

Coetzee beklemtoon dat die literêre teks 'n belangriker ideologiese rol speel as wat dikwels erken word. Hy sien die teks nie net as 'n medium vir betekenis nie, maar as betekenis self. In sy analise van verskeie prosawerke, soos *Bywoners*, *Ampie* en *Die onterfdes*, ondersoek hy hoe hierdie tekste die ideologiese spanninge en verskuiwings van hul tydperk weerspieël. Hy wys byvoorbeeld hoe karakters in hierdie werke nie net fiktiewe figure is nie, maar ook ideologiese "proefkonyne" wat die Afrikaner se plek in 'n veranderende samelewing ondersoek. Coetzee argumenteer dat romanskrywers, deur hul skepping van karakters en narratiewe, dikwels onbewustelik ideologiese formules uitwerk.

Die boek ondersoek ook die rol van kapitalisme in die vorming van die Afrikaner-identiteit en hoe hierdie proses in die letterkunde uitgebeeld word. Nadat kapitalisme die dominante ideologie geword het, het die tema van bevryding ook die Afrikaanse roman begin deurdring. Coetzee ontleed werke van Karel Schoeman, soos *Om te sterwe* en *Na die geliefde land*, in hierdie konteks. Hy beskou ook *Die Kremetartekspedisie*, ten spyte van sy modernisme, as 'n verset teen klas, akkumulasie en eksploitasie. Verder probeer Coetzee om Marxisme en Dekonstruksie te verenig in sy bespreking van hierdie teks, as deel van 'n poging om alternatiewe literêr-kritiese benaderings te ontwikkel.

Coetzee stel dat die Afrikaanse letterkunde in sy geheel as 'n politieke diskoers gelees kan word. Dit beteken nie dat elke teks eksplisiet politiek is nie, maar dat die hoof literêre strominge en invloedryke werke direk of indirek deur politieke, sosiale en ekonomiese verhoudings bepaal word. Hy pleit vir 'n dialektiese kritiek wat die ideologiese milieu waarin 'n teks ontstaan het, as 'n medebepalende faktor in ag neem. Hy verduidelik Marxistiese konsepte soos materialisme, produksie en ideologie, en hoe hierdie konsepte toegepas kan word op die literêre analise. Uiteindelik is *Marxisme en die Afrikaanse Letterkunde* 'n uitnodiging om die Afrikaanse literatuur met 'n kritiese, ideologies bewuste blik te lees.

## Verwysings
Aristea pusilla

***Aristea pusilla*** is 'n knolagtige geofiet wat tot die genus *Aristea* behoort. Die spesie is endemies aan die Oos-Kaap en die Wes-Kaap en kom vanaf Swellendam tot by Alexandria voor. Die plant het 'n voorkomsgebied van 53&nbsp;693&nbsp;km² en is deel van die fynbos. Die spesie het klein gedeeltes van sy habitat afgestaan aan ontwikkeling en gewasverbouing maar word tans nie as bedreigd beskou nie.

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Aristea pauciflora

***Aristea pauciflora*** is 'n knolagtige geofiet wat tot die genus *Aristea* behoort en is deel van die fynbos. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en kom op die Kaapse Skiereiland voor. Die plant het 'n voorkomsgebied van 62&nbsp;km². Die spesie het drie van vyf subbevolkings verloor weens ontwikkeling. Die vierde subbevolking word bedreig deur moontlike ontwikkeling en die vyfde word bedreig deur te veel veldbrande en indringerplante.

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Isla Vista-moorde van 2014

Twee vrouehaatterreuraanvalle het op die aand van 23 Mei 2014 in Isla Vista, Kalifornië, VSA, plaasgevind. Die 22-jarige Elliot Rodger het ses mense op die kampus van die Universiteit van Kalifornië, Santa Barbara, vermoor en 14 ander beseer deur hulle te skiet, te steek en met sy motor te stamp voordat hy homself doodgeskiet het.

## Moordtog
In sy woonstel het Rodger sy twee kamermaats en 'n vriend in 'n lokval gelei en een vir een doodgesteek toe hulle daar aankom. Sowat twee uur later het hy na 'n vrouekoshuis gery en toe hy nie kon inkom nie, drie vroue naby die koshuis geskiet, van wie twee gesterf het. Hy het toe verby 'n nabygeleë delikatesse gery en 'n man doodgeskiet wat binne-in was. 

Daarna het hy in Isla Vista rondgery en verskeie voetgangers uit sy motor geskiet en gewond, en ander met sy motor gestamp. Hy en die polisie het twee keer op mekaar geskiet en hy is in die heup gewond. Nadat sy motor in 'n geparkeerde voertuig vasgery het, is hy dood binne-in aangetref met 'n noodlottige skietword aan sy kop.

thumb|150px|links|Rodger
## Aanvaller
Elliot Oliver Robertson Rodger is op 24 Julie 1991 in Londen, Engeland, gebore. Hy het as kind geestesgesondheidsprobleme gehad: Hy het sosiale situasies moeilik gevind, dikwels in skares gehuil en herhalende gedrag geopenbaar. Hy het dikwels gepraat van selfmoord pleeg, maar het geen geskiedenis van geweld gehad nie. In 2007 is hy gediagnoseer met ontwykende ontwikkelingsindroom wat nie andersins gespesifiseer is nie. As 'n volwassene het hy woede getoon teenoor paartjies en het hy moeilik gesosialiseer.

Rodger het 'n manifes van 137 bladsye geskryf oor sy lewe en die frustrasie om nooit seks te gehad het nie. Hy het vroue vir dié situasie blameer. In sy manifes skryf Rodger oor sy plan om 'n aanval uit te voer en noem dit 'n "dag van vergelding". 

thumb|240px|links|Rodger het beplan om die Alpha Phi-koshuis aan te val.
Hy het beplan om na sy pa se huis te ry en sy stiefma en halfbroer te vermoor. Hy sou dan hulle motor steel en terugry na Isla Vista, waar hy inwoners van die Alpha Phi-koshuis sou vermoor en die koshuis aan die brand sou steek. Daarna wou hy soveel mense as moontlik in Isla Vista met die motor doodry.

Rodger het ook video's op YouTube gelaai waarin hy sy sienings van die lewe, sy eensaamheid en sy frustrasie oor sy romantiese mislukkings beskryf. Hy het ook opmerkings geplaas op aanlyn forums vir vrouehaters en antifeministe, soos PUAHate.

Rodger het besluit hy wil die lotto wen en het gedink dit is die enigste manier om 'n meisie te kry. Teen Junie 2012 het hy geskryf as hy die Mega Millions-boerpot wen, sal hy nie die aanval uitvoer nie. Hy het dit egter nie gewen nie en het tussen Desember 2012 en April 2014 vuurwapens en ammunisie begin koop. Hy het die aanval twee keer uitgestel, een keer weens siekte, tot 24 Mei 2014. Hy het dit egter eindelik die dag tevore uitgevoer.

## Verwysings
## Skakels
Grok (kletsbot)

duimnael|Grok logo sedert 24 Februarie 2025.
**Grok** is 'n generatiewe kunsmatige intelligensie-kletsbot wat deur xAI ontwikkel is. Gebaseer op die groot taalmodel (GTM) met dieselfde naam, is dit in November 2023 geloods as 'n inisiatief deur Elon Musk. Die kletsbot word bemark as een met 'n "sin vir humor" en direkte toegang tot die susterplatform X, voorheen bekend as Twitter.

## Agtergrond
### OpenAI
Musk was een van die 11 medestigters van OpenAI en het aanvanklik saam met Sam Altman as medevoorsitter opgetree. Hy het die maatskappy se raad in 2018 verlaat en gesê dat hy "nie saamgestem het met sommige aksies van wat die OpenAI-span wou doen nie".

OpenAI het in 2022 ChatGPT geloods en in Maart 2023 GPT-4. In dieselfde maand was Musk een van die ondertekenaars van die "*Pause Giant AI Experiments: An Open Letter*" van die Future of Life Institute, wat gevra het vir 'n ses maande pouse in die ontwikkeling van enige KI-sagteware kragtiger as GPT-4.

### TruthGPT
In April 2023 het Musk in 'n onderhoud op *Tucker Carlson Tonight* gesê dat hy van plan was om 'n KI-kletsbot genaamd "TruthGPT" te ontwikkel, wat hy beskryf het as "'n maksimum waarheidsoekende KI wat probeer om die aard van die heelal te verstaan".

### Grok
TruthGPT sou later bekend word as "*grok*", 'n werkwoord wat deur Robert A. Heinlein in sy 1961-wetenskapsfiksieroman *Stranger in a Strange Land* geskep is om 'n vorm van begrip te beskryf.

## Kontroversie
### "Wit volksmoord in Suid-Afrika"-stelsel verandering 
In Mei 2025, vir 'n kort tydperk, het X-gebruikers begin om reaksies van Grok te kry oor "wit volksmoord in Suid-Afrika" op heeltemal onverwante navrae. Toe *The Guardian*-personeel en ander gebruikers daarna gevra het, het die bot verklaar dat dit deur sy skeppers opdrag gegee is om die onderwerp aan te spreek, maar dat dit bots met sy ontwerp om "bewysgebaseerde antwoorde te verskaf". Die kwessie het saamgeval met die Trump-administrasie se besluit om wit Suid-Afrikaners as vlugtelinge in die VSA toe te laat. Die *Financial Times* het gesê dat hierdie voorval vrae laat ontstaan het oor die akkuraatheid van die KI-model, en die vermoë daarvan om valse of opruiende teorieë te versprei. xAI het ook begin om die Grok-stelselinstruksies op GitHub te publiseer in reaksie op hierdie voorval. 

'n Paar dae na hierdie voorval is daar gevind dat Grok skeptisisme uitgespreek het oor die aantal Jode wat in die Holocaust dood is, en gesê het dat hulle vir politieke doeleindes gemanipuleer is; toe hulle ondervra is, het hulle dit op dieselfde verandering blameer en gesê dat dit reggestel is, maar het steeds valslik beweer dat die aantal sterftes in die akademie onder debat was.

## Sien ook
* Grokipedia

## Verwysings
Aristea flexicaulis

***Aristea flexicaulis*** is 'n knolagtige geofiet wat tot die genus *Aristea* behoort. Die spesie is inheems aan Eswatini en Suid-Afrika. In Suid-Afrika kom die plant in Mpumalanga voor en het 'n voorkomsgebied van 6982&nbsp;km². Die spesie het gedeeltes van sy habitat afgestaan aan ontwikkeling, gewasverbouing en indringerplante.

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Bellingham Internasionale Lughawe

**Bellingham Internasionale Lughawe**  5&nbsp;km noordwes van Bellingham, in Whatcom County, Washington, Verenigde State. Die lughawe se terrein dek 886&nbsp;ha (2&nbsp;190 akker) grond, en is die vierde grootste kommersiële lughawe in Washington (deelstaat).

Die lughawe, geleë in 'n ongeïnkorporeerde gebied van Whatcom County, is 'n laekoste-alternatief vir Vancouver Internasionale Lughawe, en na raming kom 65% van die passasiers uit Kanada. Dit is slegs 87 km vanaf die middestad van Vancouver, en slegs 37 km vanaf die Peace Arch-grensoorgang, waar Groter Vancouver begin.

### Lugdiensmarkaandeel 
## Verwysings
Aristea simplex

***Aristea simplex*** is 'n knolagtige geofiet wat tot die genus *Aristea* behoort en is deel van die fynbos. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en kom van Witzenberg tot by George en in die Swartberge voor. Die plant het 'n voorkomsgebied van kleiner as 200&nbsp;km² en word bedreig deur onbeheerde veldbrande en indringerplante. Daar is tien tot twaalf bevolkings bekend, die spesie blom net na brande.

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Enzo Maresca

**Enzo Maresca** (gebore 10 Februarie 1980) is ’n Italiaanse professionele sokkerafrigter en voormalige speler.

Nadat hy in 1998 by West Bromwich Albion begin het, het hy vir verskeie klubs in sy vaderland gespeel, insluitend Juventus, wat hom twee keer gedurende sy kontraktydperk uitgeleen het en met wie hy die ligatitel in 2002 gewen het. Nadat hy in 2004 vrygestel is, het hy een seisoen vir Fiorentina gespeel. Daarna het hy sy loopbaan in La Liga hervat met Sevilla (waar hy vier jaar gebly het) en Málaga, en het in 134 wedstryde verskyn en 17 doele aangeteken in die kompetisie nadat hy vyf groot titels met Sevilla gewen het. Tussen sy twee tydperke in Spanje het hy ook een jaar in Griekeland by Olympiacos deurgebring. In 2012 het hy na Italië teruggekeer, waar hy gespeel het tot sy aftrede in 2017, met ’n totaal van 140 wedstryde en 17 doele in Serie A.

Maresca het Italië op jeugvlak verteenwoordig, insluitend die onder-21-span, maar is nooit op senior vlak gekies nie.

Na sy spelersloopbaan het hy as afrigter by Parma, Leicester City en Chelsea voortgegaan. Op 28 Mei 2025 het hy Chelsea se eerste titel in vier jaar huis toe gebring toe Chelsea Real Betis in die eindstryd van die UEFA Conference League geklop het. In Julie 2025 het hy Chelsea na die eindoorwinning gelei in die tot 32 spanne uitgebreide Klubwêreldbeker.

## Verwysings
Stamford Bridge (sokkerstadion)

**Stamford Bridge** is ’n sokkerstadion in Fulham, in die stadsdeel Hammersmith en Fulham, in Wes-Londen. Dit is die tuiste van die Premier League-klub Chelsea. Met ’n kapasiteit van 40 173 is dit die negende grootste stadion in die 2024–25 Premier League-seisoen en die elfde grootste sokkerstadion in Engeland.

Die stadion is in 1877 geopen en is oorspronklik deur die London Athletic Club gebruik tot 1905, toe die nuwe eienaar, Gus Mears, Chelsea Football Club gestig het om die veld te beset; Chelsea het sedertdien hul tuiswedstryde daar gespeel. Dit het oor die jare groot veranderings ondergaan, mees onlangs in die 1990’s toe dit in ’n moderne, slegs-sitplekstadion omskep is.

Stamford Bridge het reeds Charity Shield-wedstryde aangebied. Dit het ook verskeie ander sportsoorte gehuisves, insluitend krieket, rugby-unie, rugbyliga, spoedrenne, windhondwedrenne, bofbal en Amerikaanse voetbal. Die stadion se hoogste amptelike bywoning was 82 905, tydens ’n ligawedstryd tussen Chelsea en Arsenal op 12 Oktober 1935.

## Verwysings
## Eksterne skakels
Roman Abramowitsj

duimnael|Abramowitsj in 2019.
**Roman Arkadiewitsj Abramowitsj** (Russies: Роман Аркадьевич Абрамович, IPA: [rɐˈman ɐrˈkadʲjɪvʲɪtɕ ɐbrɐˈmovʲɪtɕ]; gebore 24 Oktober 1966) is ’n Russies-Israeliese sakeoligarg en politikus. Hy is die voormalige eienaar van Chelsea, ’n Premier League-sokkerklub in Londen, Engeland, en is die hoofeienaar van die private beleggingsmaatskappy Millhouse. Hy het Russiese, Portugese en Israeliese burgerskap.

Hy was voorheen die goewerneur van die Tsjoekotka Outonome Okrug van 2000 tot 2008. Volgens Forbes was Abramowitsj se netto waarde in 2021 ongeveer VS$14,5 miljard, wat hom die tweede-rykste persoon in Israel gemaak het. Daarna het sy rykdom in 2022 tot $6,9 miljard afgeneem voordat dit weer in 2023 tot $9,2 miljard gestyg het. Abramowitsj het homself verryk in die jare ná die ineenstorting van die Sowjetunie in die 1990’s, deur Russiese staatseiendomme teen pryse ver onder markwaarde te bekom tydens Rusland se omstrede “lenings-vir-aandele”-privatisasieprogram. Daar word geglo dat Abramowitsj ’n goeie verhouding met die Russiese president Wladimir Poetin het, hoewel hy dié bewering ontken het.

## Verwysings
Ysterklipklavier

‘n **Ysterklipklavier** is ‘n musiekinstrument wat deur ou beskawings in Suider-Afrika gebruik is.

Oermense van Sutherland en omstreke het geweet dat ‘n mooi klank voortgebring word as met ‘n klein stukkie ysterklip op ‘n groot stuk ysterklip (‘n doleriet van die Karoo) geslaan word.

In koppies in die Karoo word nou nog sulke groot “klaviere”  aangetref. Meesal het ‘n paar mense saam die klavier daar bespeel, want dit was te swaar om te skuif. Daar kan aanvaar word dat die klanke voortgebring uit hierdie slaginstrument deel van ‘n diep spirituele belewing van die vroegste beskawings in hierdie landstreke was. Dalk kan dit vergelyk word met die Boesmantekeninge wat ook deel was ‘n van geestelike ervaring.

## Lees ook
*Bostelegrafie
*Lys van musiekinstrumente

## Bibliografie
* Bestee Chelsea-geld eerder aan bewaring. In: Praat Saam. Die Burger, 27 Mei 2025
* van Zyl, Ané: ‘Klipklavier’ gaan weerklink by die Karoo-tuin op Chelsea-blommeskou. Netwerk24.com/netwerk24/nuus/aktueel/klipklavier-gaan-weerklink-by-karoo-tuin-op-chelsea-blommeskou-20250502
Aristea grandis

***Aristea grandis*** is 'n knolagtige geofiet wat tot die genus *Aristea* behoort. Die spesie is endemies aan KwaZulu-Natal en kom vanaf Inanda tot by die Kloof-Hillcrest gebied voor. Die plant het 'n voorkomsgebied van kleiner as 10&nbsp;km² en een bevolking is reeds uitgewis deur ontwikkeling. Die oorblywende bevolking word bedreig deur te min veldbrande.

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Ekstremisme

**Ekstremisme** is "die eienskap of toestand van ekstreem wees" of "die bevordering van uiterse maatreëls of sienings". Die term word hoofsaaklik in 'n politieke of godsdienstige sin gebruik om te verwys na 'n ideologie wat (deur die spreker of deur 'n geïmpliseerde gedeelde sosiale konsensus) beskou word as ver buite die hoofstroomhoudings van die samelewing. Dit kan ook in ’n ekonomiese verband gebruik word. 

Ekstremiste se sienings bots gewoonlik met dié van matiges. In Westerse lande word in gesprekvoering oor Islam of Islamitiese politieke bewegings byvoorbeeld gereeld klem gelê op die onderskeid tussen ekstremiste en matige Moslems. Politieke agendas wat as ekstremisties beskou word, sluit dikwels dié van ver-linkse of ver-regse groepe in, sowel as radikalisme, reaksionisme, chauvinisme, fundamentalisme en fanatisme.

## Definisies
Peter T. Coleman en Andrea Bartoli gee hul waarnemings oor definisies: "Ekstremisme is ’n komplekse verskynsel, hoewel die kompleksiteit dikwels moeilik is om raak te sien. Die eenvoudigste manier om dit te definieer is as aktiwiteite (geloofsoortuigings, houdings, gevoelens, optrede en strategieë) wat ver verwyderd is van die gewone. In konflikomgewings manifesteer dit as ’n ernstige vorm van konflikbetrokkenheid. Die etikettering van aktiwiteite, mense en groepe as 'ekstremisties', en die bepaling van wat as 'gewoon' in enige omgewing beskou word, is egter altyd subjektief en polities van aard. 

"Daarom stel ons voor dat enige bespreking van ekstremisme die volgende in ag moet neem: Tipies word dieselfde ekstremistiese daad deur sommige as regverdig en moreel beskou en deur ander as onregverdig en immoreel, na gelang van die waarnemer se waardes, politieke oortuigings, morele siening en die aard van hul verhouding met die dader. Verder kan ’n mens se waarneming van die morele of immorele aard van ’n bepaalde daad van ekstremisme (soos Nelson Mandela se gebruik van guerrillataktieke teen die Suid-Afrikaanse regering) verander namate omstandighede (leierskap, wêreldopinie, krisisse, historiese vertellings, ensovoorts) verander. Die huidige en historiese konteks van ekstremistiese dade vorm dus die siening daarvan. Magverskille speel ook ’n rol in die definisie van ekstremisme. In konfliksituasies is die aktiwiteite van groepe met minder mag geneig om as ekstremer beskou te word as soortgelyke aktiwiteite deur groepe wat die status quo bevorder.

"Verder is dit meer waarskynlik dat ekstreme dade uitgevoer word deur gemarginaliseerde mense en groepe wat voel dat normatiewer vorme van konflikhantering nie vir hulle beskikbaar is nie. Ekstremistiese dade maak dikwels gebruik van gewelddadige metodes, hoewel daar 'n verskil is tussen gewelddadige en niegewelddadige ekstremisme. Die neiging is weer eens groter dat groepe met minder mag direkte, episodiese vorme van geweld gebruik (soos selfmoordbomaanvalle), terwyl dominante groepe dikwels verbind word met meer strukturele of geïnstitusionaliseerde vorme (soos'die geheime gebruik van marteling of die informele goedkeuring van polisiegeweld)."

## Verwysings
## Skakels