Newel

[duimnael|250px|Die [Skeppingspilare in die Arend-newel.]]
[duimnael|250px|Die newel NGC 604 in die [sterrebeeld Driehoek.]]
’n **Newel**, **newelvlek** of **nebula** is ’n wolk van ruimtestof, waterstof, helium en ander geïoniseerde gasse. Hulle is dikwels stervormende gebiede, soos die Arend-newel in die sterrebeeld Slang.

Die woord "newel" is oorspronklik gebruik vir enige groot ruimtevoorwerp, insluitende sterrestelsels buite die Melkweg, totdat die ware aard van sterrestelsels ontdek is. So is die Andromeda-sterrestelsel eers die "Andromeda-newel" genoem.

In ’n stervormende gebied koek die gas, stof en ander materiaal saam om groter massas te vorm; dié trek nog materiaal aan en word eindelik groot genoeg om sterre te vorm. Daar word geglo die orige materiaal vorm dan planete en ander ruimtevoorwerpe.

## Geskiedenis 
Omstreeks 150 n.C. het Claudius Ptolemeus in boeke VII-VIII van sy *Almagest* vyf sterre aangeteken wat newelagtig voorkom. Hy het ook ’n newelagtige streek tussen die sterrebeelde Groot Hond en Leeu opgemerk wat nie met enige ster geassosieer was nie. Die eerste ware newel, soos onderskei van ’n sterreswerm, is genoem deur die Arabiese sterrekundige Abd al-Rahman al-Soefi in sy *Boek van Vaste Sterre* (964). Hy het "’n klein wolk" waargeneem waar die Andromeda-sterrestelsel geleë is. Hy het ook die Omicron Velorum-sterreswerm en ander newelagtige voorwerpe as "newelagtige sterre" aangeteken.

Om ’n rede wat nie bekend is nie, het Al-Sufi niks gesê van die Orion-newel, wat minstens net so prominent as die Andromeda-sterrestelsel aan die naghemel is, nie. Op 26 November 1610 het Nicolas-Claude Fabri de Peiresc die Orion-newel met ’n teleskoop ontdek. Dit is ook in 1618 deur Johann Baptist Cysat gesien. Die eerste gedetailleerde beskrywing van die newel is egter eers in 1659 gegee deur Christian Huygens, wat geglo het hy is die eerste persoon wat dit sien. Meer mense het newels begin sien en in 1746 het Jean-Philippe de Cheseaux ’n lys van 20 newels (onder meer agt wat voorheen onbekend was) saamgestel. Van 1751-'53 het Nicolas-Louis de Lacaille 42 newels gelys wat hy van die Kaap die Goeie Hoop af gesien het. Die meeste van dié was voorheen onbekend. Charles Messier het teen 1781 ’n lys gemaak van 103 "newels" (nou Messier-voorwerpe genoem; dit sluit voorwerpe in wat nou bekend is as sterrestelsels). Hy het eintlik in komete belanggestel en het voorwerpe wat met komete verwar kan word, gelys sodat dit nie sy tyd mors nie.

Die aantal newels is daarna aansienlik uitgebrei deur veral William Herschel en sy suster Caroline Herschel. Hul *Catalogue of One Thousand New Nebulae and Clusters of Stars* is in 1786 gepubliseer. ’n Tweede katalogus met 1&nbsp;000 newels is in 1789 gepubliseer en ’n derde met 510 newels in 1802. Tydens die grootste deel van hul werk het William Herschel geglo die newels is verafgeleë sterreswerms. In 1790 het hy egter ’n ster ontdek wat deur newelagtigheid omring is en afgelei wat die ware aard van newelagtigheid is. ’n Derde kategorie is in 1912 bygevoeg toe Vesto Slipher gewys het dat die spektrum van die newels wat die ster Merope omring, ooreenstem met die spektrum van die oop sterreswerm Plejades. Die newels se uitgestraalde lig is dus weerkaatste sterlig.

In omstreeks 1922 het dit duidelik geword dat baie "newels" eintlik sterrestelsels is wat ver van die Melkweg af geleë is.

Slipher en Edwin Hubble het voortgegaan om die spektrum van baie verskillende newels te ondersoek en het gevind dat 29 van hulle ’n emissiespektrum getoon het, terwyl 33 die ononderbroke spektrum van sterlig het. Beide Hubble en Henry Norris Russell het afgelei dat newels om warmer sterre die een of ander transformasie ondergaan. In sigbare lig kan hulle verdeel word in **emissie- en refleksienewels**. Eersgenoemde straal spektraallyn-straling van geïoniseerde gas (meestal geïoniseerde waterstof) uit. Hulle word dikwels H II-gebiede genoem (die term "H II" word in professionele sterrekunde gebruik om te verwys na geïoniseerde waterstof). Refleksienewels straal nie self ’n groot hoeveelheid sigbare lig uit nie, maar is naby sterre en weerkaats hul lig.

* **Supernova-oorblyfsels:** Dit word gevorm wanneer ’n ster met ’n groot massa die einde van sy leeftyd bereik. Wanneer die kernfusie in die ster se kern ophou, plof die kern in en die buitenste lae word die ruimte in geskiet in ’n reuse-ontploffing bekend as ’n supernova. Die uitspreiende gas vorm ’n supernova-oorblyfsel, ’n spesiale diffuse newel.

## Galery 

Lêer:Omega Nebula.jpg|Die Omega-newel, ’n emissienewel.
Lêer:Reflection nebula IC 349 near Merope.jpg|IC 349, ’n refleksienewel.
Lêer:Horsehead-Hubble.jpg|Die Perdekop-newel, ’n donker newel.
Lêer:NGC6543.jpg|Die Katoog-newel, ’n planetêre newel.
Lêer:Crab Nebula.jpg|Die Krap-newel, ’n supernova-oorblyfsel.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Inligting oor stervorming, geocities.com
* Messier-voorwerpe , space-and-telescope.com

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia