Vlag van Nieu-Seeland

Die **nasionale vlag van Nieu-Seeland** (Engels: *flag of New Zealand*; Maori: *te haki o Aotearoa*) is in 1869 ontwerp en amptelik op 12 Junie 1902 aanvaar. Die vlag staan ook bekend as die Nieu-Seelandse vaandel en is gebaseer op die Britse Blou vlootvaandel. Dit vertoon ’n blou veld met die *Union Jack* in die skildhoek en op die wapperkant vier gesentreerde rooi sterre met wit fraiings wat die Suiderkruis verteenwoordig.

Nieu-Seeland se eerste vlag, die vlag van die Verenigde Stamme van Nieu-Seeland, is in 1834 aangeneem, ses jaar voor Nieu-Seeland se afstigting van Nieu-Suid-Wallis en die stigting van ’n eie kolonie ná die ondertekening van die Verdrag van Waitangi in 1840. Die vlag is deur ’n vergadering van Maori-hoofmanne by Waitangi in 1834 gekies en het uit ’n Sint Joriskruis met ’n ander kruis in die skildhoek met vier sterre op ’n blou veld bestaan. Met die stigting van die kolonie in 1841 het die gebruik van Britse vaandels begin. Die huidige vlag is ontwerp en aanvaar in 1869 vir gebruik deur die kolonie se skepe en het ná goedkeuring deur koning Edward VII in 1902 die amptelike vlag geword. Dit vertoon die Britse Blou Vaandel met ’n gestileerde voorstelling van die Suiderkruis daarop wat die vier grootste sterre uitbeeld. Elke ster verskil effens van die ander in grootte. Die *Union Jack* in die skildhoek herinner aan Nieu-Seeland se koloniale bande met die Verenigde Koninkryk en sy lidmaatskap in die Britse Statebond. In 2016 is ’n bindende referendum in twee fases oor ’n vlagverandering gehou. Die tweede stemming is op 24 Maart beëindig en die land het met 57% tenoor 43% gekies om die huidige vlag te behou.

## Ontwerp 
Die amptelike vlag van Nieu-Seeland word gedefinieer in Nieu-Seeland se Vlagwet van 1981.

### Bestanddele 

Flags of the Union Jack.svg|Vlae wat die *Union Jack* vorm
Southern Cross (New Zealand).svg|Suiderkruis

Die vlag van Nieu-Seeland gebruik twee prominente kenmerke:
* Die *Union Jack* (of *Union Flag*)
* Die Suiderkruis (of Crux)

In sy oorspronklike gebruik as die vlag van die Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland kombineer die *Union Jack* drie heraldiese kruise wat die lande van die Verenigde Koninkryk verteenwoordig (soos in 1801 saamgestel):
* Die rooi Sint Joriskruis van Engeland
* Die wit skuinse Sint Andrieskruis van Skotland
* Die rooi skuinse Sint Patrickkruis van Ierland

Die *Union Jack* verwys na Nieu-Seeland se geskiedenis as ’n Britse kolonie.

Die Suiderkruis is die helderste konstellasie sigbaar in die Suidelike Halfrond en word reeds sedert die vroeë dae van Britse kolonisering in dié lande gebruik om Australië en Nieu-Seeland te verteenwoordig. Die vier sterre is vyfpuntig. Daarbenewens word in die Maori-mitologie na die Suiderkruis as *Māhutonga* verwys, ’n opening in *Te Ikaroa* (die Melkweg) waardeur stormwinde ontsnap het.

350px|senter|Konstruksieblad vir die ontwerp van die Nieu-Seelandse vlag. Die hoogte van die vlag is twee maal die breedte daarvan

Die kennisgewing wat op 27 Junie 1902 in die Nieu-Seelandse Staatskoerant verskyn het, gee ’n tegniese beskrywing van die sterre en hul posisies op die Nieu-Seelandse vaandel: Sommige Maori’s het tradisionele geweefde materiale soos *paki* aan hul skepe geheg wanneer hulle by internasionale handel betrokke was.

Die behoefte aan ’n vlag vir Nieu-Seeland het die eerste keer duidelik geword toe die handelskip *Sir George Murray*, wat by Horeke in Hokianga gebou is, in 1830 in die hawe van Sydney deur doeane-amptenare in beslag geneem is. Die skip het sonder ’n vlag geseil wat ’n skending van die Britse seevaartwette was. In dié tyd was Nieu-Seeland nie ’n kolonie nie en het die land ook geen vlag besit nie. Onder die passasiers was twee belangrike Maori-leiers, moontlik Patuone en Taonui. Die skip se aanhouding is dus as ’n vernedering van die Maori-volk beskou. Tensy ’n vlag gekies is, sou die doeane voortgaan om skepe in beslag te neem. Ná dié insident is die skip in 1831 opgeveil en deur Thomas McDonnell gekoop. Hy het onder ’n Sint Joriskruis met ’n blou skildhoek en daarin ’n halfmaan gevaar. *The Sydney Herald* het na dié vlag as “die Nieu-Seelandse kleure” verwys, maar dit kon ook net McDonnell se huisvlag gewees het. Hierdie vlag het bekend geword as dié één van die Verenigde Stamme van Nieu-Seeland en is amptelik in die Staatskoerant van Nieu-Suid-Wallis in Augustus 1835 gepubliseer met ’n algemene beskrywing sonder ’n omsoming of die aantal van die punte op die sterre. Die behoefte aan ’n vlag is as dringend beskou, nie net omdat Nieu-Seelandse skepe in Sydney in beslag gelê is weens die niegebruik van ’n nasionale vlag nie, maar ook as simbool van onafhanklikheid, wat deur die Maori-leiers verklaar is.

Die vlag word nog steeds aan die Waitanga-vlagpaal gehys en is sigbaar op Waitangi-dag, elke 6 Februarie.

Lêer:Proposed flag of New Zealand 1834.svg|  Voorgestelde vlag nie deur Maori’s geneem nie; dit bevat die *Union Jack* en het nie voldoende rooi in nie
Lêer:UnitedTribesUnofficial.svg|  Aanvanklike ontwerp van die vlag van die Verenigde Stamme
Lêer:Flag of the United Tribes of New Zealand.svg|  Die vlag van die Verenigde Stamme van Nieu-Seeland

### Union Jack 
duimnael|upright|Hōne Heke kap die *Union Jack* se vlagpaal by Kororāreka in 1844
Ná die ondertekening van die verdrag van Waitangi is die Britse *Union Jack* gebruik, terwyl die voormalige vlag van die Verenigde Stamme nog steeds gebruik is deur ’n aantal Nieu-Seelandse skepe en in baie gevalle ook op land. So het die “New Zealand Company” in Wellington voortgegaan om die vlag van die Verenigde Stamme te gebruik, totdat goewerneur William Hobson in Mei 1840 ’n klein gewapende mag gestuur het (na aanleiding van sy verklaring van Britse soewereiniteit). Die *Union Jack* was as simbool van die Britse gesag die teiken van die vlagpaaloorlog wat in 1844 begin het en volgens sommige geskiedkundiges die begin van die Nieu-Seelandse Oorloë was.

Die *Union Jack* was die “meerderwaardige vlag” en is tot in 1965 bo die Nieu-Seelandse vlag gehys.

Lêer:Flag of the United Kingdom.svg|  Die *Union Jack*, Nieu-Seeland se vlag van 1840 tot 1902
Lêer:Flag of the Governor of New Zealand (1868–1874).svg|  Vlag van die Nieu-Seelandse goewerneur, 1868 tot 1874
Lêer:Flag of the Governor of New Zealand (1874–1908).svg|  Vlag van die Nieu-Seelandse goewerneur, 1874 tot 1908

### Vlae gebaseer op verskeie blou vaandels 
duimnael|upright|Die eerste luitenant Albert Hastings Markham, ontwerper van die vlag van Nieu-Seeland
Tydens die inval van die Waikato (Julie 1863 tot April 1864) van die Nieu-Seelandse Oorloë het die Britse magte besef dat hulle koloniale skepe benodig om teen die Maori’s te veg. Die koloniale regering het daarna vaartuie bekom wat met Britse Vloot-offisiere beman was. Die skepe was onder plaaslike en nie Admiraliteitsbeheer nie. ’n Gewapende skip, die *Victoria* wat in besit was van die kolonie Victoria, het versterking na Nieu-Seeland vervoer vir die veldtog en deelgeneem aan bombardemente van Maori’s. Die Britse regering was bekommerd oor die ontwikkeling van sy kolonies se eie vlote wat nie onder die beheer van die Koninklike Vloot se Admiraliteit was nie.

Dit het daartoe gelei dat die Britse parlement die Koloniale Vlootverdedigingswet van 1865 goedgekeur het, wat die koloniale regerings toegelaat het om skepe te besit, ook vir militêre doeleindes, onder die bepaling dat hulle onder die bevel van die Koninklike Vloot sou moes wees. In 1866 het die Britse Admiraliteit kolonies aangeraai, wanneer hulle skepe besit wat onder die wet val, hulle ’n gewysigde blou vaandel met ’n koloniale kenteken moes gebruik. Nieu-Seeland het destyds nie ’n eie koloniale kenteken of ’n wapen gehad nie en dus is in 1867 net die letters “NZ” vir die Engelse naam *New Zealand* by die Blou Vaandel bygevoeg volgens ’n dekreet deur goewerneur George Grey op 15 Januarie 1867.

In 1869 het die eerste luitenant van die Royal Navy-skip *HMS Blanche*, Albert Hastings Markham, ’n ontwerp vir ’n nasionale vaandel voorgelê aan Sir George Bowen, die goewerneur van Nieu-Seeland. Dit het gevolg op ’n versoek deur Bowen aan Markham om met ’n nuwe vlagontwerp vorendag te kom na aanleiding van ’n versoek aan Bowen deur die koloniale kantoor. Sy ontwerp, wat die Suiderkruis gebruik, is op 23 Oktober 1869 goedgekeur. Dit is aanvanklik net op regeringskepe gebruik, maar is in ’n oplewing van patriotisme ná die Anglo-Boereoorlog aanvaar as die *de facto* nasionale vlag in 1902. Om die verwarring tussen die verskillende ontwerpe van die vlag te beëindig, het die liberale regering die *New Zealand Ensign Act 1901* goedgekeur, wat deur koning Edward VII op 24 Maart 1902 aanvaar is en die vlag as Nieu-Seeland se nasionale vlag verklaar. Medaljes wat toegeken is aan soldate wat in die Tweede Vryheidsoorlog geveg het, bevat die ontwerp van die vlag van die Verenigde Stamme, wat daarop dui dat dié vlag destyds wyd gebruik is in Nieu-Seeland.

Lêer:Government Ensign of the United Kingdom.svg| Die Blou Vaandel
Lêer:Flag of New Zealand Government Ships 1867.svg|  Die vlag van Nieu-Seeland, 1867 tot 1869. Ook gebruik as vlootvaandel in 1867
Lêer:New Zealand Code Signals Flag (1899).gif| Seinvlag, 1899

### Vertoning tydens geveg 
Een van die eerste bekende vertonings van die Nieu-Seelandse nasionale Blou Vaandel tydens ’n geveg was by Quinn's Post tydens die Slag van Gallipoli in 1915. Dit was egter nie amptelik vertoon nie. Die vlag is na Nieu-Seeland teruggebring deur Private John Taylor, Canterbury Bataljon. Die eerste keer dat die vlag van Nieu-Seeland tydens ’n seegeveg en die eerste amptelike keer ooit getoon is, was op die HMNZS *Achilles* tydens die Slag van die Rio de la Plata in 1939.

## Vlagwet en protokol 
[duimnael|links|Die silwervaring (*Cyathea dealbata*) is ’n nasionale simbool van Nieu-Seeland en word onder andere deur die [All Blacks en die Black Caps gebruik]]
[duimnael|upright|Die Nieu-Seelandse vlag op halfstok op die Matariki-gebou by die [Universiteit van Canterbury nadat Sir Edmund Hillary oorlede is]]
Die *Flags, Emblems, and Names Protection Act 1981* bepaal die gebruik van die nasionale vlag en al die ander amptelike vlae. Afdeling 5(2) van die wet bepaal dat die vlag “die simbool van die koninkryk, die regering en die mense van Nieu-Seeland” is. Afdeling 11(1) beskryf twee oortredings: verandering van die vlag sonder wettige magtiging, en die gebruik, vertoon, beskadiging of vernietiging van die vlag in of binne sig van ’n openbare plek met die doel om dit te onteer. In sy raadgewende rol het die Ministerie van Kultuur en Erfenis riglyne uitgereik om persone te help met die gebruik van die vlag. Geen toestemming is nodig om die vlag te hys nie en dit mag op elke dag van die jaar vertoon word — regerings- en openbare geboue met vlagpale word veral aangemoedig om gedurende werksure die vlag te hys. Dit moet egter nooit in ’n verwaarloosde toestand gebruik word nie.

Van November 1941 tot Oktober 1984 het die Seremonie van die Eerbetoon aan die Vlagregulasies 1941 van staatskole vereis om Waitangi-, Anzac-, Ryks-, die Monarg se verjaars-, Trafalgar-, Wapenstilstands- en Dominion-dae te herdenk. In 1984 is die koste van vlae en pale op $340&nbsp;000 beraam.

In teenstelling met ander lande het Nieu-Seeland geen amptelike “Vlagdag” nie.

Die vlag word halfstok gehys – altyd na goeddunke deur die Minister van Kuns, Kultuur en Erfenis – om ’n tydperk van rou aan te dui. Noemenswaardige geleenthede waar die vlag halfstok gehys is, sluit in die dood van die voormalige eerste minister David Lange, die dood en staatsbegrafnis van die bergklimmer Sir Edmund Hillary en die dood van koningin Elizabeth II. Wanneer die vlag halfstok gehys word, moet dit tot ’n herkenbare halfstokposisie laat sak word om die voorkoms van ’n vlag wat per ongeluk van die bokant van die vlagpaal afgeval het te vermy; die vlag moet ten minste een keer sy hoogte van die bokant van die vlagpaal af wees. In reaksie hierop het die Christen-demokratiese parlementslid Graeme Lee ’n *Vlae-, Liedere-, Embleme- en Namebeskermingswysigingswetsontwerp* aangekondig. Indien die wetsontwerp aangeneem is, sou dit die wet, wat die vlag en die volkslied van Nieu-Seeland vaslê, slegs met ’n meerderheid van 65 persent in die parlement veranderbaar maak. Die wetsontwerp het sy eerste lesing geslaag, maar is verslaan in die tweede lesing met 26 teenoor 37 stemme.

### Vlagvoorstelle 
duimnael|Die silwervaring-vlag wapper soms langs die huidige vlag van Nieu-Seeland, soos hier in Wellington
Die debat oor die behoud of verandering van die Nieu-Seelandse vlag het voor Mei 1973 begin, toe ’n opdrag om die vlag te verander nie deur die Arbeidersparty by hul nasionale konferensie aanvaar is nie. In November 1979 het die minister van binnelandse sake, Allan Highet, voorgestel dat die ontwerp van die vlag verander behoort te word en het ’n kunstenaar gesoek wat ’n nuwe vlag, met die silwervaring op, sal ontwerp. Die voorstel het egter min ondersteuning gekry. In 1998 het die eerste minister Jenny Shipley die oproep van die minister van kulturele sake, Marie Hasler, om ’n verandering van die vlag gesteun. Shipley het saam met die Nieu-Seelandse Toerismeraad die kwasi-nasionale silwervaring-vlag, wat ’n wit silwervaring op ’n swart agtergrond vertoon, as ’n moontlike alternatiewe vlag na die voorbeeld van Kanada se Esdoringblaarvlag ondersteun. Op 5 Augustus 2010 het Charles Chauvel, parlementslid van die Arbeidersparty, ’n wetsontwerp vir ’n raadplegende kommissie geloods deur ’n referendum oor die vlag van Nieu-Seeland aan te kondig.

### Voorgestelde vlae 

Lêer:Silver fern flag.svg| Die silwervaring-vlag
Lêer:Koru flag.svg|  Friedensreich Hundertwasser se “Koru-vlag”, 1983
Lêer:Aaron Nicholson's New Zealand Flag.svg|  Aaron Nicholson se ontwerp, 2000
Lêer:NZflag proposal-dignan.svg|  James Dignan se ontwerp, 2002
Lêer:Kyle Lockwood's New Zealand Flag.svg|  Kyle Lockwood se ontwerp, 2004
Lêer:Helen Clark's New Zealand Flag.svg|  Helen Clark se ontwerp, 2007
Lêer:John Traft's New Zealand Flag.svg|  John Traft se ontwerp, 2008
Lêer:Kibblesworthnewzealandflag.svg|  Adam Kibbey se ontwerp, 2009

### Referendums in 2015–16 
[duimnael|links|Die vyf voorgestelde vlae wapper in [Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]
duimnael|upright|Premier John Key in Februarie 2015
Op 11 Maart 2014 het die destydse eerste minister, John Key, tydens ’n toespraak sy voorneme vir ’n referendum oor die aanneming van ’n nuwe vlag tydens die volgende parlementêre termyne aangekondig. Na aanleiding van die Nasionale Party se herverkiesing is die details van die twee referendums aangekondig. Die eerste referendum is ingestel vir November 2015, waarin kiesers vir een van vyf voorgestelde ontwerpe kon stem. In die tweede referendum van Maart 2016 kon die kiesers tussen die verkose ontwerp en die huidige vlag kies.

In die geval dat die vlag verander sou word, het die Nieu-Seelandse vlagreferendumswet bepaal dat die huidige vlag (beskryf as die “1902-vlag”) van Nieu-Seeland in gebruik sou bly en erken is “as ’n vlag van historiese belang”. Amptelike dokumente wat die huidige vlag toon, soos bestuurderslisensies, sou geldig bly en vervang word deur vanselfsprekend (soos hernuwing van bestuurderslisensies). Hierdie vlagontwerp het die tweede referendum nie gewen nie nadat die uitslae getoon het dat die huidige vlag gekies is as die vlag van Nieu-Seeland. 56,6% was ten gunste van die huidige vlag, met ’n stempersentasie van 67,3%. 43,2% was ten gunste van die Lockwood-ontwerp.

### Uitslae 
duimnael|400px|Uitslae volgens kiesafdelings:

## Rooi vaandel 
’n Rooi weergawe van die vlag, wat amptelik die Rooi Vaandel genoem word en die bynaam *red duster* (“rooi stofdoek”) dra, is in 1903 aangeneem om deur nieregeringsskepe gebruik te word. Dit is tydens albei wêreldoorloë op Nieu-Seelandse handelskepe gebruik.

Die Rooi Vaandel is soms verkeerdelik op land gehys in die oortuiging dat dit die nasionale vlag is.

Daar is twee amptelike vlae wat, wanneer hulle onder die gepaste omstandighede gehys word, voorrang geniet bo die nasionale vlag van Nieu-Seeland:
* Die koningin se persoonlike Nieu-Seelandse vlag, wat in 1962 aangeneem is, vertoon die wapen van Nieu-Seeland in ’n vaandelvorm, versier met ’n rondel wat die letter “E” en ’n kroon vertoon. Die persoonlike vlag was deurlopend gehys op enige gebou waarin koningin Elizabeth II haar bevind het en is deur enige skip gebruik wat die koningin in Nieu-Seelandse gebiedswaters vervoer het.

Daarbenewens beskik die Polisie, Brandweerdiens, Doeanediens en die Verdedigingsmag oor hul eie vlae.
Lêer:NZ-Takitimu-Flag.svg| Voorbeeld van ’n Maori-vlag met die stamnaam daarop, gebaseer op die Britse Rooi Vaandel
Lêer:Flag of Niue.svg|  Vlag van Niue
Lêer:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg|  Nieamptelike vlag van die Ross-Afhanklikheid
Lêer:Flag of Tokelau.svg|  Vlag van Tokelau

## Subnasionale vlae 
### Munisipale vlae 
Sommige van die Nieu-Seelandse munisipaliteite beskik oor hul eie vlae.

Lêer:Flag of Auckland.svg|  Auckland, 1980 tot 2010
Lêer:Flag of Christchurch.svg|  Christchurch
Lêer:Flag of Dunedin.svg|  Dunedin
Lêer:Flag of Hamilton, New Zealand.svg|  Hamilton
Lêer:Flag of Invercargill (coat of arms).svg|  Invercargill
Lêer:Flag of Napier.svg|  Napier
Lêer:Nelson flag.svg|  Nelson
Lêer:Flag of Palmerston North.svg|  Palmerston North
Lêer:Flag of Wellington.svg|  Wellington

## Verwante vlae 
[duimnael|Die [vlag van Australië is nou verwant aan die Nieu-Seelandse vlag]]
Die vlag van Nieu-Seeland is in 1902 aanvaar en die eerste nasionale vlag wat die sterre van die Suiderkruis gebruik en bly eiesoortig as die enigste nasionale vlag wat slegs die sterre van die konstellasie wat eintlik die kruis self vorm insluit.

Die Australiese vlag, wat in 1903 aanvaar is, gebruik die *Union Jack* in die skildhoek en die Suiderkruis op die wapperkant. Die kruis op die Nieu-Seelandse vlag is saamgestel uit die vier primêre sterre van die Suiderkruis, elk ’n rooi vyfpuntige ster met ’n wit fraiing. Die Australiese vlag vertoon ses wit sterre, waarvan vyf sewepuntig is (die Gemenebesster) en ’n vyfpuntige ster, *Epsilon Crucis*, die kleiner ster van die Suiderkruis wat nie deel van die werklike kruis self vorm nie is ook ingesluit. Australië se vlag vertoon ’n groot Gemenebesster onder die *Union Jack* omdat dit ’n simbool van Australië is. Die Nieu-Seelandse vlagkleure is effens donkerder as die Australiese s’n.

Baie andere vlae bevat ook die Suiderkruis as ’n embleem, sommige dateer so lank terug soos die nasionale koloniale vlag van Australië van 1823/24. Die nasionale vlae van Brasilië, Papoea-Nieu-Guinee en Samoa vertoon ook die Suiderkruis.

Lêer:Flag of Brazil.svg|  Vlag van Brasilië
Lêer:Flag of Papua New Guinea.svg|  Vlag van Papoea-Nieu-Guinee
Lêer:Flag of Samoa.svg|  Vlag van Samoa

## Soortgelyke vlae 

Lêer:Flag of Fiji.svg|  Vlag van Fidji
Lêer:Flag of Tuvalu.svg|  Vlag van Tuvalu

## Sien ook 
* Wapen van Nieu-Seeland

## Verwysings 
## Bronnelys 
*  
*  
*  
*  

## Eksterne skakels 
*  Nieu-Seeland by *Flags of the World*.
*  Ministry of Culture and Heritage – New Zealand Flag
*  The Flag Institute, United Kingdom
*  An Encyclopaedia of New Zealand (1966)
*  Flags, Emblems, and Names Protection Act 1981
*  NZFlag.com Trust 
*