open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Astigmatisme

**Astigmatisme** is 'n oogaandoening wat tot 'n optiese afwyking in die menslike oog lei. 'n Refraktiewe fout ontstaan as die oog nie die lig eweredig op die netvlies (retina) fokus nie. Die woord is afkomstig van die Griekse "a-" (nie) en "stigma" (punt of stip).

By 'n normale oog het die kornea dieselfde kromming na elke rigting. Soms tree daar egter 'n afwyking van die optiese meganisme van die oog in, wat maak dat hierdie vorm nie perfek is nie. Hierdeur verskil die fokus in 'n bepaalde as-rigting van 'n ander. Die mees algemene vorm is korneale astigmatisme. In die geval is die buitenste kornea nie mooi rond nie, maar eerder ovaal (soos 'n rugbybal). Vanselfsprekend lewer 'n ovaal lens nie 'n suiwer beeld nie en sal die beeld in die een as-rigting mooi op die netvlies val, maar in die ander as-rigting net daaroor of net daaragter.

Astigmatisme veroorsaak verwronge of onduidelike visie op alle afstande. Ander moontlike simptome is oogspanning, hoofpyn, en probleme om in die nag te bestuur. Mense wat dit op 'n jong ouderdom tref kan ambliopie ('n lui oog) ontwikkel.

Daar is verskeie oplossings vir astigmatisme. Kontaklense of brille met 'n silinder-komponent is enkele voorbeelde hiervan. 'n Bril bied die eenvoudigste oplossing, maar kontaklense kan 'n wyer gesigsveld verskaf. Dit is ook moontlik om die vorm van die kornea deur middel van refraksie-sjirurgie met 'n laser aan te pas.

Die oorsaak van astigmatisme is onduidelik. Daar word geglo dat dit deels met genetiese faktore verband hou. Dit kan met 'n oogtoets gediagnoseer word.

Dit is moeilik om self te bepaal of mens astigmaties is al dan nie. Mens kan 'n groot kruis op 'n vel papier trek en vervolgens by verskillende afstande kyk of jy beide lyne tegelyk duidelik kan sien. Indien nie, is dit waarskynlik as gevolg van astigmatisme.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  Geanimeerde voorbeeld van astigmatisme en ander afwykings
Focke-Wulf Fw 189

Die **Focke-Wulf Fw 189** was 'n tweemotorige bomwerper wat deur die *Luftwaffe* gebruik is tydens die Tweede Wêreldoorlog. Die vliegtuig het sy nooiensvlug voltooi in Julie 1938.

## Tegniese besonderhede 
## Bron 
* *Bombers 1939–1945* Kenneth Munson, Bounty Books 2012
Dornier Do 17

Die **Dornier Do 17** was 'n ligte tweemotorige bomwerper wat die *Luftwaffe* tydens die Tweede Wêreldoorlog gebruik het. Die vliegtuig het sy nooiensvlug in 1934 voltooi.

## Tegniese besonderhede 
## Bron 
* *Bombers 1939–1945* Kenneth Munson, Bounty Books. 2012.
Herfskommandowurm

Die **herfskommandowurm** (*Spodoptera frugiperda*) is 'n insek wat Afrika vanaf Suid-Amerika binnegedring het en as 'n besonder skadelike plaag beskou word. Hierdie wurm is 'n ander spesie as die kommandowurm. Die wurm is geïdentifiseer in Limpopo- en Noordwesprovinsies. Daar word tans 'n plaagbeheermiddel geregistreer om die insek mee te beveg. Die wurm val veral mielies asook aartappels, sojabone, sorghum en grondbone aan.

duimnael|links|200px|Insek in wurmfase

## Bron 
* *Taakspan kyk na verspreiding van kommandowurm*, Beeld, 7 Februarie 2017.
Dornier Do 217

Die **Dornier Do 217** is 'n tweemotorige mediumbomwerper deur die *Luftwaffe* gebruik tydens die Tweede Wêreldoorlog. Die vliegtuig het sy nooiensvlug in Augustus 1938 voltooi.

## Tegniese besonderhede 
## Bron 
* *Bombers 1939–1945* Kenneth Munson, Bounty Books. 2012.
Barry Bonds

duimnael|Barry Bonds moker 'n bal.

**Barry Bonds** (1964-) is 'n voormalige Amerikaanse bofbalspeler. Hy word as een van die bestes nog beskou. Bonds word veral onthou vir die 73 boflopies ("*homeruns*") waarmee hy Mark McGwire se rekord in 2001 laat spat het (meeste lopies in een seisoen). Sy pa, Bobby Bonds, was ook 'n professionele bofbalspeler.

Barry Lamar Bonds is op 24 Julie 1964, in Riverside, Kalifornië gebore. Hy speel vir die grootste deel van sy loopbaan vir die *San Francisco Giants* in *Major League Baseball*. Hy het verskeie rekords op sy naam. Op 4 Augustus 2007 ewenaar hy Hank Aaron se lopie-rekord (755), om die titel 3 dae later (7 Augustus) met 'n boflopie teen die Washington Nationals vir homself op te eis.

duimnael|links|Bonds doen veldwerk.

Bonds se loopbaan was omstrede. Hy was byvoorbeeld 'n sentrale figuur in die steroïed-skandaal wat bofbal in 2007 geruk het. Hy is aangekla op aanklagte van meineed en dwarsboming van die gereg, omdat hy na bewering oor sy gebruik van steroïedes gejok het. Die meineed-klagte is laat vaar en hy aan dwarsboming skuldig bevind. Sy skuldigbevinding is egter in 2015 ter syde gestel.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
James Bond

***James Bond*** is 'n fiktiewe spioen in die romans van die Britse skrywer Ian Fleming. James Bond is ’n onverskrokke, aantreklike geheime agent vir die Britse regering, met die kodenaam "007". Talle van die Bond-verhale is tot trefferflieks verwerk. Hierdie rolprente wemel van opwindende tonele vol gevaar, mooi vroue en spesiale geheime toerusting om mense aan te val, boodskappe te stuur, ens. Hierdie stories is ook vir TV, radio, strokiesprente en video-speletjies aangepas.

Fleming het die Bond-karakter in twaalf romans en twee verhaalbundels gebruik. Die eerste hiervan heet *Casino Royale*. Ná Fleming se dood in 1964 het verskeie ander skrywers Bond-boeke gelewer, onder andere Kingsley Amis, Christopher Wood, John Gardner, Raymond Benson, Sebastian Faulks, Jeffery Deaver en Anthony Horowitz.

## Die karakter 
Fleming se James Bond is 'n spioen met 'n *license to kill* (mandaat om te dood). Hy werk vir MI6 en rapporteer aan M, die hoof van die agentskap. Moneypenny is M se sekretaresse. Bond is 'n ware heer. As hy hom aan iemand voorstel, sê hy gewoonlik: "''The name's Bond, James Bond''". Ongeag die dringendheid van die situasie benut hy elke geleentheid om tyd saam met 'n mooi meisie te spandeer.

'n Belangrike element in die meeste Bond-films is die karre, wapens en "gadgets" wat Bond van Q (die kwartiermeester) kry. Die bekendste Bond-motor is die silwergrys Aston Martin DB5, wat sy debuut in *Goldfinger* gemaak het.

## Akteurs 
Die akteurs wat die rol van Bond vertolk het:
* Sean Connery (1962–1967; 1971; 1983)
* George Lazenby (1969)
* Roger Moore (1973–1985)
* Timothy Dalton (1987–1989)
* Pierce Brosnan (1995–2002)
* Daniel Craig (2006–nou)

## Flieks 
[duimnael|[Sean Connery as James Bond (1962–1967, 1971, 1983) in Amsterdam in 1971.]]
duimnael|Daniel Craig tydens die verfilming van *Casino Royale*.
Die Bond-flieks is:

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webtuiste
*
Boodskap

duimnael|240x240px|*Geheime Korrespondenz* *(geheime korrespondensie)*, deur Carl von Bergen
[duimnael|240x240px|'n Grafsteenboodskap in die Britse [Eerste Wêreldoorlog-begraafplaas in Jerusalem op die Berg Scopus]]
'n **Boodskap **is 'n afsonderlike kommunikasie-eenheid wat op verbruik deur 'n ontvanger of groep ontvangers gerig is. 'n Boodskap kan op verskillende maniere oorgedra word, insluitend per koerier, telegrafie, posduif en rekenaarbus. 'n Boodskap kan die inhoud van 'n uitsending uitmaak. Die Interaktiewe uitruil van boodskappe vorm 'n gesprek.

Een voorbeeld van 'n boodskap is 'n **communiqué** (uitgespreek /kəˈmjuːnᵻkeɪ/), 'n kort verslag of verklaring wat deur 'n owerheidsliggaam vrygestel word.

## Rol in menslike kommunikasie 
In kommunikasie tussen mense kan boodskappe verbaal of nieverbaal wees:
* 'n Verbale boodskap is die uitruil van inligting deur van woorde gebruik te maak. Voorbeelde sluit in persoonlike kommunikasie, telefoonoproepe, stempos ens.
* 'n Nieverbale boodskap word deur 'n handeling of gedrag gekommunikeer, bv. deur die gebruik van liggaamstaal.

## In rekenaarwetenskap 
Daar is hoofsaaklik twee toepassings van die woord "boodskap" in rekenaarwetenskap: boodskappe tussen menslike gebruikers van rekenaarstelsels wat deur daardie rekenaarstelsels oorgedra word, en boodskappe wat tussen programme of tussen komponente van 'n enkele program uitgeruil word.
* Kitsboodskappe en e-pos is voorbeelde van rekenaarsagteware wat ontwerp is om menslik leesbare boodskappe, in geformatteerde of ongeformatteerde teks, tussen persone oor te dra.
* Boodskapoordrag (message passing) is 'n vorm van kommunikasie wat in gelyklopende en parallelle rekenaarkunde, objekgeoriënteerde programmering en interproseskommunikasie gebruik word. Kommunikasie geskied deur boodskappe aan ontvangers te stuur. In 'n verwante gebruik van hierdie vorm van boodskap, in objekgeoriënteerde programmeertale soos Smalltalk of Java, word 'n *boodskap* aan 'n objek gestuur, met 'n spesifieke *versoek* wat aksie verlang.

## Sien ook 
* Radio

## Eksterne skakels 
*
Bonanza

**Bonanza** is 'n Amerikaanse TV-reeks van die 1960's wat vir etlike jare gebeeldsend is. Dit gaan oor ’n gesin op ’n veeplaas ("ranch") in die Wilde Weste. Die reeks is van 12 September 1959 tot en met 16 Januarie 1973 oor veertien seisoene en 430 episodes in Amerika uitgesaai. Dit is ook in tale ander lande, onder andere in Suid-Afrika, gebeeldsend.

duimnael|links|Benaderde ligging van die fiktiewe Ponderosa-landgoed, die huis van die Cartwright-gesin. Die kaart is gerig met noord aan die bokant (in plaas van oos aan die bokant, soos in die weergawe wat verband hou met die TV-show Bonanza).
Die stories speel in ongeveer 1860 in Amerika af en handel oor die wel en wee van die Cartwright-familie. Die familie bestaan uit 'n pa met sy drie seuns (elkeen van 'n ander ma). Die pa was lief vir vroue, maar kon nie lank met hulle uithou nie. Hulle het saam op die veeplaas *Ponderosa* geboer.

Ben (die 'pa') Cartwright, gespeel deur die Kanadese akteur Lorne Greene, is die hoof van die gesin. Sy seuns was Adam (Pernell Roberts), Eric, beter bekend as Hoss (Dan Blocker) en Little Joe (Michael Landon). 'n Ander belangrik figuur in die reeks was die Chinese kok Hop Sing (Victor Sen Yung).

In 1965 verlaat Pernell Roberts die reeks, waarna die program se gewildheid begin taan. Die kyksyfers tel weer op toe David Canary in die rol van voorman Candy Canaday by die groep aansluit. Hy maak sy debuut in 1967 in episode 271 (*Sense Of Duty*). Nadat Dan Blocker in 1972 skielik oorlede is, het die reeks ten einde geloop. Die program verdwyn geruisloos van die kassie. Van die episodes is tans in die publieke domein.

## Fotogalery 

Lorne Greene in Bonanza opening credit episode Bitter Water.jpg|Lorne Greene as Ben Cartwright
Pernell Roberts in Bonanza opening credits episode Bitter Water.jpg|Pernell Roberts as Adam Cartwright
Dan Blocker in Bonanza opening credits episode Bitter Water.jpg|Dan Blocker as "Hoss" Cartwright
Michael Landon in Bonanza opening credits episode Bitter Water.jpg|Michael Landon as 'Little Joe' Cartwright

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
*
Rooipanda

Die **kleinpanda**, **rooipanda** of **katbeer** (*Ailurus fulgens*) is 'n soogdier, inheems aan die oostelike Himalajas en suidwestelike China. Daar is ook 'n klompie in die Johannesburg dieretuin.

Die klein soogdier is so effe groter as 'n kat en spog met 'n rooi wollerige pels en lang stert. Die saggeaarde dier word as 'n bedreigde spesie beskou. Met slegs tienduisend oor in die natuur, speel dieretuine 'n belangrike rol in die bewaring en behoud van die spesie.
Maria I van Skotland

**Maria I van Skotland** (Engels: *Mary, Queen of Scots*; 8 Desember 1542 – 8 Februarie 1587), ook bekend as **Maria Stuart**, het van 14&nbsp;Desember 1542 to 24 Julie 1567 oor Skotland regeer. 

## Lewe 
Sy was die enigste oorlewende en wettige kind van Jakobus V; sy was net ses dae oud toe haar pa sterf en sy die troon bestyg. Sy het die grootste deel van haar kinderjare in Frankryk deurgebring terwyl Skotland onder die bewind van regente was. In 1558 is sy getroud met Frans, die troonopvolger van Frankryk. Hy het die Franse troon in 1559 as koning Frans II bestyg, en Maria was vir ’n kort rukkie die koningingemaal, tot met Frans se dood in Desember 1560. Sy het die volgende jaar as weduwee na Skotland teruggekeer en is vier jaar later getroud met haar neef, Henry Stuart, lord Darnley, maar hul huwelik was ongelukkig. In Februarie 1567 is sy huis deur ’n ontploffing verwoes en sy lyk in die tuin gevind; hy was vermoor.

Daar is algemeen geglo James Hepburn, Graaf van Bothwell, het Darnley se dood gereël, maar hy is in April 1567 vrygespreek en het die volgende maand met Maria getrou. Ná ’n opstand teen die egpaar is Maria in die Loch Leven-kasteel aangehou. Op 24 Julie 1567 is sy gedwing om te abdikeer ten gunste van Jakobus VI, haar eenjarige seun by Darnley. Ná ’n onsuksesvolle poging om die troon terug te wen, het sy suidwaarts gevlug en die beskerming van haar kleinniggie Elizabeth I van Engeland gevra. Maria het vroeër aanspraak op Elizabeth se troon gemaak en is deur baie Engelse Katolieke as die wettige monarg van Engeland beskou. Omdat sy haar as ’n bedreiging beskou het, het Elizabeth haar in verskeie kastele en herehuise in die Engelse binneland laat opsluit. Ná 18 en ’n half jaar in aanhouding is Maria in 1586 skuldig bevind aan ’n sameswering om Elizabeth te vermoor. Sy is die volgende jaar tereggestel.

## Bibliografie 
*Swart, Marius  J.: Raar leiers. Stellenbosch: U.U.B., 1967.

## Notas en verwysings 
## Eksterne skakels 
* [Biografie op die amptelike webtuiste van die Britse monargie](http://www.royal.gov.uk/HistoryoftheMonarchy/Scottish%20Monarchs(400ad-1603)/TheStewarts/MaryQueenofScots.aspx)
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Jakobus V van Skotland

**Jakobus V** (10 April 1512 – 14 Desember 1542) was van 9 September 1513 tot met sy dood koning van Skotland. Sy enigste oorlewende wettige kind, Maria I, het hom opgevolg toe sy net ses dae oud was.

Hy was die seun van Jakobus IV en sy vrou, Margaret Tudor, ’n dogter van Hendrik VII van Engeland. Hy was die enigste wettige kind van sy pa wat ’n volwasse lewe bereik het. Hy het op 17 maande koning geword toe sy pa op 9 September 1513 in ’n veldslag gedood is.

## Lewe 
Tydens Jakobus se kinderdae het regente die land regeer. In die herfs van 1524 het hy sy regente afgedank en sy ma het hom tot volwasse heerser verklaar. In 1525 het Archibald Douglas, Graaf van Angus, die jong koning se stiefpa, sy voog geword en hom drie jaar lank feitlik as ’n gevangene aangehou sodat hy mag namens hom kon uitoefen. Verskeie pogings om hom te bevry het misluk en eindelik het Jakobus in 1528 self ontsnap en die regering oorgeneem.

duimnael|250px|links|’n Agtstuiwerstuk van Jakobus V.

Die eerste stap wat Jakobus as koning geneem het, was om van Angus ontslae te raak. Die graaf en sy gesin is verban en Jakobus het beslag op hul kasteel gelê. Hy het toe die grensrebelle en die hoofde van die Westelike Eilande aan sy bewind onderwerp. 

Hy het sy inkomste verhoog deur strenger beheer oor koninklike landgoedere uit te oefen en uit winste van regs-, doeane- en feodale regte. Hy het groot bedrae bestee aan bouwerk by sy kastele. Hy het na Frankryk geseil vir sy eerste troue en die Skotse vloot verder opgebou. 

Binnelandse en internasionale beleidsrigtings is beïnvloed deur die Hervoring, veral nadat Hendrik VIII van Engeland weggeskeur het van die Katolieke Kerk. Hoewel Jakobus aangeraai is om Hendrik in September 1541 te ontmoet, het Jakobus nie opgedaag nie en die Engelse het dit beskou as ’n teken dat Skotland kop in een mus met die Franse en Katolisisme is, en dit was ’n rede vir oorlog.

In Julie 1541 het Jakobus boonop die titel "lord van Ierland" (*dominus Hiberniae*) aangeneem as ’n verdere uittarting van Hendrik VIII, wat later koning van Ierland sou word.

## Oorlog teen Engeland 
Ná die dood van Jakobus se ma in 1541 was daar geen rede meer om vrede met Engeland te handhaaf nie, en ’n oorlog het uitgebreek. Aanvanklik het die Skotte in Augustus 1542 ’n veldslag gewen, maar hulle het in November van dié jaar die Slag van Solway Moss verloor. Op 6 Desember het Jakobus siek geword en kort daarna die tyding gekry dat sy enigste oorlewende wettige kind, ’n dogtertjie, gebore is. Hy is in die nag van 15 Desember oorlede. 

Hy is deur sy dogtertjie, Maria, opgevolg toe sy net ses dae oud was.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Plaag (organisme)

duimnael|Matkewerlarwes beskadig 'n eksemplaar van *Sceliphron destillatorius* in 'n entomologiese versameling.
'n **Plaag** is 'n plant, dier of ander organisme wat nadelig is vir mense of menslike bedrywighede (soos landbou of diereproduksie). Alternatiewe betekenisse sluit in: organismes wat 'n oorlas veroorsaak en epidemiese siektes veroorsaak wat verband hou met 'n hoë mortaliteit (spesifiek: die plaag of pes). In sy breedste sin, is 'n plaag 'n mededinger van die mensdom.

## Konsep 
'n Plaag is enige lewende organisme, 'n dier, plant of fungus, wat indringend of lastig is vir plante of diere, mense of menslike bedrywe, vee, of menslike strukture. Dit is 'n redelike los konsep, omrede 'n organisme 'n plaag kan wees in een omgewing, maar voordelig, mak of aanvaarbaar in 'n ander.
[duimnael|Plae kom dikwels in hoë digthede voor, wat die skade wat hulle aanrig selfs erger maak. Hier is 'n kolonie [termiete.]]

## Verwysings
Mitsubishi Ki-46

Die **Mitsubishi Ki-46** is 'n tweemotorige verkenningsvliegtuig wat deur die Japannese Leër Lugmag gebruik is tydens die Tweede Wêreldoorlog. Die vliegtuig se nooiensvlug is in November 1939 voltooi. In terme van aerodinamika en prestasie was die vliegtuig een van die bestes wat die Japannese Lugmag gebruik het.

## Tegniese besonderhede 
## Bronnelys 
* *Bombers 1939–1945* Kenneth Munson, Bounty Books 2012
Nakajima Ki-49

Die **Nakajima Ki-49** ***Donryu*** ( 中島 キ-49 呑龍 "Storm Dragon")  was 'n tweemotorige bomwerper wat deur die Japannese Leër Lugmag gebruik is tydens die Tweede Wêreldoorlog.

Die vliegtuig het sy nooiensvlug in Augustus 1939 voltooi. Die vliegtuig is ontwerp om die Nakajima Ki-21 te vervang.

Ten spyte van sy amptelike aanwysing as "Army Type 100 Heavy Bomber", het die vereistes van die Ki-49 om ongesorteer te vlieg met swaar verdedigings- en aanvalswapens, dit beperk tot 'n klein bomvrag (aanvanklik 1&nbsp;000&nbsp;kg).

As 'n middelvlerk-enkelromp van metaalkonstruksie, was die Ki-49 een van die eerste Japannese vliegtuie om met 'n terugtrekbare agterwiel toegerus te wees. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het dit onder die verslagnaam "Helen" aan die Geallieerdes bekend gestaan.

## Tegniese besonderhede 
## Bron 
* Munson, Kenneth: *Bombers 1939–1945*. Bounty Books. 2012. 

## Verwysings
Outeniqua Choo-Tjoe

[duimnael|300px|regs|Die Outeniqua Choo-Tjoe kruis die [Kaaimansrivier na Wildernis, Wes-Kaap.]]
duimnael|Trein met Diesellokomotief No. 32042.

Die **Outeniqua Choo-Tjoe** was 'n stoomtrein op die spoorlyn tussen George en Knysna.

Die roete gaan  verby die mooiste natuurskoon aan die Tuinroete: Victoriabaai, die unieke brug oor die monding van die Kaaimansrivier, Leentjiesklip en Wildernis se strande, oor die Touwrivier, verby Groenvlei en oor die Knysna-strandmeer. Alhoewel die spoor gebou is vir die ekonomiese ontsluiting van die geïsoleerde dele van die gebied tussen George en Plettenbergbaai het die vervoer van toeriste langsamerhand net so belangrik as die vervoer van boomstompe geword.

Hierdie trajek van 68&nbsp;km is op 17 Oktober 1928 deur die destydse minister van spoorweë en hawens, Charl Wynand Malan, geopen. Weens kwaai reën in Augustus 2006 het die spoorlyn so verspoel dat die spoorweg permanent gesluit is. Die spoorlyn het stilswyend in 'n unieke voetslaan- en fietsrypad ontwikkel en die logiese begin- en eindpunte daarvan is die destydse spoorweghaltes. Hulle is in die rigting van George na Knysna: Victoriabaai, Wildernis, Fairy Knowe, Serpentine, Duiwerivier, Rondevlei, Dennebos, Swartvlei, Bleshoender, Sedgefield, Ruigtevlei, Mielierug, Goukamma, Keytersnek, Belvedere en Brenton.

Tussen Victoriabaai en Wildernis is daar drie tonnels van onderskeidelik 35, 40 en 76m in lengte op die roete. Die kortste twee tonnels is ook die kortste tonnels op die hele netwerk van die Suid-Afrikaanse Spoorweë. (Die langste tonnel op die spoornetwerk van Suid-Afrika is die Hexton by De Doorns. Dit is 13 301m lank.)

Die stoomlokomotiewe wat tradisioneel gebruik was op die spoorlyn, was Klas 24-stoomlokomotiewe.

## Lees ook 
* Die Vleie

## Eksterne skakels 
* Amptelike webtuiste en Transnet Erfenis-museum
*
Yaa Asantewaa

**Yaa Asantewaa** (c. 1840 – 17 Oktober 1921; uitgespreek /ˈjɑː ɑːsɑːn.teɪ.wə/) was die koninginmoeder van Ejisu in die Asjantiryk (wat deel van die hedendaagse Ghana is). Sy is aangestel deur haar broer Nana Akwasi Afrane Okpese, die *Ejisuhene* (heerser) van Ejisu. In 1900 het sy die Asjantirebellie, ook bekend as die Oorlog van die Goue Stoel of die Yaa Asantewaa-oorlog, teen Britse kolonialisme gelei.

## Verdere leesstof 
* Ivor Agyeman-Duah, ''Yaa Asantewaa: Die Heldhaftigheid van 'n African Queen*, Accra, Ghana: Sentrum vir Intellektuele Hernuwing, 1999.
* Nana Arhin Brempong (Kwame Arhin), "Die Rol van Nana Yaa Asantewaa in die 1900 Asante Oorlog van Weerstand", *Ghana Studies'' 3, 2000, pp.&nbsp;97-110.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Worldcat: https://worldcat.org/identities/lccn-no00-86686/
BMW R1150GS

Die **BMW R1150GS** en **R1150GS Adventure** is motorfietse wat vervaardig is deur BMW Motorrad van 1999 tot 2004. Daar was egter ook 'n beperkte lopie van 2006-modeljaar R1150GSA modelle. Die R1150GS modelle is deel van die BMW GS familie van dubbelsport of avontuurmotorfietse sedert 1981. Die fietse het 'n 1130&nbsp;cc horisontaal-oorstaande plattweesilinderenjin en asaandrywing.

## Verwysings
Systraat Serenade

**Systraat Serenade** is 'n vierstuk Afrikaanse musiekgroep van Durban. Die groep is in 2007 gestig. ''Hier's Vandag'', hul debuutmusiekvideo, is in Maart 2011 uitgereik en het lugtyd op MK-kanaal 324 op DStv gekry.

Die groeplede is:
* Louis Nel — hoofsang en ritmiese kitaar
* Christoff Bothma — baskitaar en agtergrondsang
* Tristan Wentzel— elektriese kitaar en agtergrondsang
* Daniel Philogene — tromme
Die groep tree ook soms op as 'n driestuk onder die naam "Sidestreet Serenade".

## Diskografie 
* *Systraat Serenade* (2009)

## Sien ook 
* Lys van Suid-Afrikaanse musiekgroepe

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Bonokas

duimnael|links|Deursnit deur 'n silinderkop toon sy klepmeganisme met die knobbelvormige lobbe van twee oorhoofse nokaste.
**Bonokas**, algemeen afgekort as **BNA** of  **OHC**, is 'n enjinklepmeganisme waar die nokas van 'n binnebrandenjin binne die silinderkoppe (*bo* die suiers en ontbrandingskamers) geplaas is, en waardeur die kleppe op 'n meer direkte wyse aandryf word in vergelyking met oorhoofse kleppe (OHV) en stootstange.

## Enkelbonokas 
[duimnael|'n Enkelbonokas-silinderkop van 'n 1987 [Honda CRX Si.]]
**Enkelbonokas** (**EBNA** of **SOHC** ) is 'n ontwerp waarin 'n enkele nokas binne die silinderkop geplaas is. In 'n inlynenjin, beteken dit daar is een nokas in die kop, terwyl in 'n enjin met meer as een silinderkop, soos 'n V-enjin of 'n horisontaal-gekantelde enjin (bokser of platenjin), daar twee nokaste is: een per silinderbank.

In die EBNA-ontwerp, werk die nokas direk op die kleppe, tradisioneel via bakkievormige klepligters; of via 'n tussenganger kantelarm. EBNA-silinderkoppe is oor die algemeen goedkoper om te vervaardig as dubbelbonokas (DBNA)-silinderkoppe.

duimnael|Gedeelte van 'n *Triomf Dolomite Sprint* silinderkop. Die enkele bonokas aktiveer beide die inlaat- (direk) en uitlaatkleppe (via 'n kantelarm).

## Dubbelbonokas 
duimnael|Bo-aansig van 'n Suzuki GS550-silinderkop wat dubbele nokaste en kettinggedrewe ratte het.
'n **Dubbelbonokas** (**DBNA** of  **DOHC**) klepwerkuitleg word gekenmerk deur twee nokaste wat binne die silinderkop geleë is, waar een die inlaatkleppe en die ander die uitlaatkleppe bewerk. Hierdie ontwerp verminder klepwerktraagheid meer as wat die geval is met 'n SOHC-enjin, aangesien die kantelarms kleiner of selfs uitgeskakel word. 'n DBNA-ontwerp laat ook 'n wyer hoek toe tussen die inlaat- en uitlaatkleppe as wat EBNA-enjins doen. 

### Tydreëlband 
duimnael|Tydreëlband, Nissan RB30E-enjin
Getande tydreëlbande, van rubber en kevlar gemaak, word algemeen gebruik om bonokasenjins se tyd te reël. In vergelyking met ander nokasstelsels, het tydreëlbande lae ontwerp-, ingenieurs- en produksiekoste, lae geraas, lae massa (en gevolglik lae traagheid), lae ruimtevereistes, en geen behoefte aan smering nie.

## Verwysings
Leër

duimnael|links|Weermagsoldate
duimnael|400px|Kaart van leërs wêreldwyd:

'n **Leër** is die gedeelte van 'n land se weermag wat op die grond veg. Dus 'n landmag, in teenstelling met 'n lugmag of  'n seemag (vloot genoem).

'n Leër kan uit soldate te voet (infanterie) en soldate te perd (kavallerie) bestaan. Sedert die 14de eeu is vuursteun (artillerie) bygevoeg. Ná die Eerste Wêreldoorlog is perde nie meer in gevegte ontplooi nie. Hul taak is hoofsaaklik deur tenks en pantservoertuie oorgeneem, wat die moderne kavallerie vorm.

## Sien ook 
* Suid-Afrikaanse Leër
* Amerikaanse Leër
* Britse Leër
* Grondmagte van die Russiese Federasie

## Eksterne skakels
Grüner Veltliner

duimnael|Grüner Veltliner
**Grüner Veltliner** ([vɛltˈliːnɐ] of [fɛltˈliːnɐ]), soms ook **Weißgipfler** genoem, is 'n wit wynkultivar wat meestal in die droë styl gemaak word. Dit is die belangrikste kultivar in Oostenryk en word sodoende in die buiteland dikwels as die Alperepubliek se nasionale kultivar beskou. Die druiwesoort word hoofsaaklik in die deelstaat Neder-Oostenryk verbou, en hier veral in die Weinviertel, 'n streek waar dit optimaal by die bestaande klimaat- en ander toestande aangepas kan word.

Grüner Veltliner het sy oorsprong vermoedelik in 'n kruising van Traminer (aan vaderskant) en St. Georgen (aan moederskant). Die laasgenoemde druiwesoort is eers in 2000 in St. Georgen, 'n nedersetting in die Leitha-bergreeks (deelstaat Burgenland), herontdek.

Grüner Veltliner-witwyn is geurig, met vrugte- en pepergeure. Volgens die DAC-verordening mag wyne, wat uit die kultivar gemaak word, bemark word as Weinviertel DAC, Traisental DAC, Kremstal DAC, Kamptal DAC en Leithaberg DAC.

## Verwysings
Wiener Secession

duimnael|Die Wiener Secession-gebou is tussen 1897 en 1898 deur Joseph Maria Olbrich in Wene gebou om kunsuitstallings te huisves
Die ***Wiener Secession*** (ook **Weense Sesessie**) is 'n vereniging van progressiewe beeldende kunstenaars wat uit ontevredenheid oor die heersende konserwatiewe kunsbedryf in 1897 (in die tydperk van die Fin de siècle) in die Oostenrykse hoofstad Wene in die lewe geroep is. As eerste president het die skilder Gustav Klimt gefungeer. Die vereniging se amptelike nuusblad was *Ver Sacrum* ("Heilige Lente").

Die Weense variant van die Jugendstil word, na aanleiding van die Secession, ook Secession-styl of Weense Jugendstil genoem.

## Verwysings
Ha Seok-jin

**Ha Seok-jin** (Koreaans: 하석진; * 5 Maart 1982 in Seoul, Suid-Korea) is 'n Suid-Koreaanse akteur.

## Filmografie 
* 2005: Sad Love Story
* 2005: Princess Lulu
* 2006: Dr. Kkang
* 2006: Korea Secret Agency
* 2007: If in Love... Like Them
* 2007: Hello! Miss
* 2007: Drama City
* 2008: I am Happy
* 2009: What's for Dinner?
* 2010: The Great Merchant
* 2010: Once Upon a Time in Saengchori
* 2011: Can't Lose
* 2011: If Tomorrow Comes
* 2012: Standby
* 2012: Childless Comfort
* 2013: Shark
* 2013: Thrice Married Woman
* 2014: Legendary Witches
* 2015: D-Day
* 2016: Iron Lady
* 2016: Drinking Solo
* 2016: 1% of Anything
* 2017: Radiant Office

## Eksterne skakels
Schmarrn

duimnael|*Weichselschmarrn mit Kirschen*, 'n soort meelkos met kersies
Die Duitse term **Schmarrn** (in Suid-Duitse dialekte oorgelewer vanaf die 16de eeu en verwant aan *schmieren* "smeer"; in die Swabiese en Badiese kookkuns ook *Kratzete* genoem) verwys na bepaalde meelkosdisse in die Beierse en Oostenrykse kookkuns waar 'n deegmassa tydens die bereiding met 'n lepel of ander kookwerktuig in klein stukkies getrek en vermeng word.

Meestal word die term vir soet meelkosdisse gebruik waarvan die bekendste variante *Kaiserschmarrn* ('n soort pannekoek wat met pruime bedien word), *Semmelschmarrn* (afgelei van die Suid-Duitse term vir rolletjie, *Semmel*, bestaande uit rolletjies wat in dun snye gesny word) en *Grießschmarrn* (wat van koringgriesmeel berei word) is. 'n Souterige uitsondering is *Kartoffelschmarrn* wat van aartappels berei en as bykos vir vleisgeregte bedien word.

In die omgangstaal word *Schmarrn* ook as sinoniem vir "onsin" gebruik.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Zweigelt

duimnael|Zweigelt
**Zweigelt** (soms ook **Blauer Zweigelt**, **Rotburger** of **Zweigeltrebe** genoem) is 'n rooiwynkultivar wat in 1922 in Oostenryk uit twee outochtone druiwesoorte nuut geteel is. Die kultivar is intussen die belangrikste soort rooiwyn in Oostenryk.

## Herkoms en benaming 
Die naamgewer vir die Zweigelt-kultivar was Friedrich Zweigelt (1888–1964), die latere direkteur (1938–1945) van die Federale Navorsingsinstituut en Skool vir Wyn-, Vrugte- en Tuinbou in Klosterneuburg (deelstaat Neder-Oostenryk). Die kultivar was 'n kruising van St. Laurent en Blaufränkisch wat deur Zweigelt "Rotburger" genoem is - 'n samestelling van die kleur rooi (Duits: *rot*) en die plek van oorsprong, Klosterneuburg. Eers in 1975 is die kultivar danksy die inisiatief van Lenz Moser en volgens die verordening oor kultivars van gehalte hernoem tot Zweigelt.

Die meeste Oostenrykse wynmakers het intussen oorgeskakel na die nuwe naam, alhoewel die oorspronklike benaming nog op enkele etikette verskyn.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Klosterneuburg

**Klosterneuburg** is 'n stad in die distrik Tulln van die Oostenrykse deelstaat Neder-Oostenryk met 'n bevolking van 26&nbsp;750 (soos op 1 Januarie 2016). Die stad, wat net buite die Oostenrykse hoofstad Wene aan die Donau se regteroewer in die Wienerwald-bosgebied geleë is, staan veral bekend vir die Augustyne-klooster *Stift Klosterneuburg* en sy beroemde Verdun-altaar van 1181 wat as een van die belangrikste kunswerke uit die Middeleeue beskou word. Die klooster se wyngoed - die oudste in Oostenryk - dateer uit die vroeë 12de eeu.

## Verwysings
Posseëls en posgeskiedenis van Eswatini

duimnael|'n 1937-posseël van Eswatini (toe Swaziland).

Hierdie is 'n opname van die **posseëls en posgeskiedenis van Eswatini**.

Die eerste seëls van Eswatini was oorgedrukte seëls van Transvaal uitgereik op 18 Oktober 1889.

## Verdere leesstof 
* Higson, Andrew. *The Stamps of Swaziland 1889-1894*. Loughborough: Transvaal Study Circle, 2004, 12p.
* Pirie, J.H. Harvey. *Stamps and Postal History of Swaziland and of the New Republic*. Johannesburg: The Philatelic Federation of South Africa, 1956, 68p.
* Proud, Ted. *The Postal History of Swaziland & Zululand*. Heathfield, Sussex: Postal History Publications, 1996 , 182p.
* van der Molen, Peter. *Swaziland Philately to 1968: A handbook detailing the postage stamps and their forgeries, the postmarks, the postal stationery, the postal history and the revenues of Swaziland to independence in 1968*. London: The Royal Philatelic Society, 2013 , 532p.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Posseëls en posgeskiedenis van Lesotho

duimnael|'n 1933-seël van die eerste uitgawe van Basoetoeland.

Hierdie is 'n opname van die **posseëls en posgeskiedenis van Lesotho**, voorheen bekend as Basoetoeland.

## Eerste seëls (1933) 
Die eerste seëls van Basoetoeland was die vastereeks uitgereik in 1933. Dit was 'n stel van tien seëls, almal met die dieselfde ontwerp: 'n uitbeelding van Koning George V en die Nylkrokodil teen 'n bergagtergrond.

## Koning George V en VI (1935–1949) 
Lesotho het deelgeneem aan die Britse Statebond 1935 Silwer Jubilee-omnibusuitgifte en die 1937 Kroning-omnibusuitgifte. In 1938 is 'n nuwe vastereeks uitgereik, identies aan die eerste reeks van Koning George V, maar met die portret van George VI. Hierdie reeks het uit elf seëls bestaan.

In 1945 is die *Victory*-seëls van Suid-Afrika oordruk met **Basutoland**.

## Onafhanklikheid (1966- ) 
Die eerste seëls van die onafhanklike Lesotho is uitgereik op 4 oktober 1966. Op 1 November daardie jaar, is die 1961–1963 stel van Basoetoeland oordruk met "LESOTHO". In 1979 is die geldeenheid verander van die Suid-Afrikaanse rand na lisente (s) en die maloti (m). In 1980–1981 is die destydse 1976–1978 vastereeks oordruk met die nuwe geldeenheid, en dit het 'n wye verskeidenheid foute opgelewer (soos toeslag verdubbeling, albino bybetalings, omgekeerde bybetalings, ens.) en seëls met tweede en derde verskillende bybetalings.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Weermag

duimnael|'n Groep weermagsoldate
duimnael|Lande volgens aantal aktiewe soldate (2009)

'n **Weermag** is die gesamentlike land-, see- en lugmag van 'n land. Die groot moonthede van die wêreld, soos Amerika, Rusland en China, het deesdae ook 'n ruimtemag as weermagonderdeel. Die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag bestaan byvoorbeeld uit die Suid-Afrikaanse Leër (landmag), Suid-Afrikaanse Vloot (seemag), Suid-Afrikaanse Lugmag (lugmag), asook ander eenhede soos die Suid-Afrikaanse Militêre Gesondheidsdiens.

Moderne weermagte maak van gespesialiseerde toerusting gebruik. Voertuie soos tenks, pantservoertuie, vliegtuie en helikopters, aanvalsvaartuie, duikbote en vliegdekskepe word dikwels ingespan.

## Soldate 
In ‘n leër of lugmag word die weermagslede soldate genoem en in ‘n vloot matrose. 'n Soldaat of matroos kan 'n vrywilliger (iemand wat uit eie wil aangesluit het) wees, of deur die regering gedwing is by die weermag aan te sluit (opgekommandeer vir diensplig). Vrywillige weermagte is geneig om kleiner, maar ook meer gespesialiseerd en betroubaar te wees. Gekommandeerde weermagte is groot, maar is dikwels minder betroubaar (dit is moeilik om iemand te dwing om sy lewe teen sy wil te waag). Sommige weermagte bestaan uit huursoldate, wat net vir die geld veg, en min of geen lojaliteit het teenoor die land wat hulle in diens geneem het nie.

## Gebruike 
'n Weermag word hoofsaaklik vir drie redes gebruik:
* Verdediging
: 'n Weermag word gebruik om die tuisland se grondgebied te beskerm. Dit kan ook na ander lande gestuur word om buitelandse bates en vriendelike state te verdedig.
* Aanval
: 'n Weermag kan gebruik word om ander lande aan te val. Dit kan gedoen word om grondgebied van 'n ander land te konfiskeer of om 'n drastiese politieke verandering teweeg te bring. Die aanval van 'n ander land word oor die algemeen as oneties beskou en meeste lande doen dit nie meer nie.
* Ondersteuning
: Ondersteuning van owerhede. Die weermag kan tydens noodgevalle, as mannekrag skielik benodig word, ontplooi word. As voorbeeld, om hulp na 'n aardbewing te verleen.

'n Sekondêre doel van 'n weermag is werkskepping. In lande met 'n hoë werkloosheidsyfer word instellings soos die weermag soms gebruik om ongeskoolde arbeid in diens te neem. Die gevolg is dat so 'n weermag nie sy primêre funksies na behore kan uitvoer nie.

## Sien ook 
* Suid-Afrikaanse Weermag (1912–1994)
* Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag (1994-)

## Eksterne skakels 
*
V-enjin

regs|duimnael|300px|'n Vroeë V-enjin - dit is 'n tweesilinder V-tweeling soos gebruik was in 'n vroeë Britse motorfiets
regs|duimnael|Die geel lyne dui die hoek van die "Vee" aan
'n **V-enjin** is 'n algemene uitleg vir 'n binnebrandenjin. Die silinders en suiers is in ooreenstemming, in twee afsonderlike vlakke of "banke", sodat hulle soos 'n **"V"** lyk wanneer dit langs die as van die krukas beskou word. Die V-uitleg verminder gewoonlik die algehele enjinlengte, -hoogte en -massa in vergelyking met 'n ekwivalente inlynuitleg.

V-enjins is oor die algemeen meer kompak as reguitenjins met silinders van dieselfde afmetings en aantal. Hierdie effek verhoog met die aantal silinders in die enjin; daar is geen merkbare verskil in die algehele grootte tussen V-tweelinge en reguit-tweelingenjins nie, terwyl V8-enjins baie meer kompak is as inlynagt-enjins.

Verskeie silinderbankhoeke van Vee word gebruik in verskillende enjins, en afhangende van die aantal silinders, kan daar hoeke wees wat beter werk vir stabiliteit as ander. Baie smal hoeke van Vee kombineer 'n paar van die voordele van die V-enjin en die inlynenjin (hoofsaaklik in die vorm van kompaktheid) sowel as nadele; die konsep is 'n ou een, gepionier deur Lancia se V4-enjin in die 1920's, maar dit is onlangs herontwerp deur die Volkswagen Groep met hul VR6-enjins, wat eintlik 'n kombinasie van 'n V- en 'n inlynuitleg is.

Sommige V-konfigurasies is goed-gebalanseerd en glad, terwyl ander minder vlot loop as hul ekwivalente reguit eweknieë. V8s met 'n kruisvlakkrukas kan maklik gebalanseer word deur slegs die gebruik van teengewigte. V12s, wat in effek twee inlyn-6 enjins wat saamgevoeg is, is ten volle gebalanseerd; as die V-hoek 60° vir 'n 4-slag, of 30° vir 2-slag is, vuur hulle ook selfs eweredig. Ander, soos die V2, V4, V6, V8, V10, V14 en V18 enjins toon verhoogde vibrasie en vereis oor die algemeen balanseeraste of verdeelde krukasse.

## Verwysings
Enkelsilinderenjin

duimnael|300px|'n Enkelsilinder motorfietsenjin
'n **Enkelsilinderenjin** is 'n basiese suierenjinuitleg van 'n binnebrandenjin. Dit word dikwels gesien op motorfietse, motorriekshas, bromponies, veldrenfietse, "dirt bikes", "go-karts" en radio-beheerde modelle, en het baie gebruike in draagbare gereedskap en tuinmasjinerie. Sommige enkelsilinder motors en trekkers was in die vorige eeu beskikbaar, maar is deesdae baie skaars as gevolg van die vinnige ontwikkeling in enjintegnologie.
Trappiste

Die **Orde van Cisterciënsers van die Streng Observansie** (O.C.S.O.: *Ordo Cisterciensis Strictioris Observantiae*) is ’n Katolieke godsdiensorde van peinsende kloosterlinge wat die *Regula Benedicti* volg. Hulle is ’n tak van die Orde van Cisterciënsers (Bernardyne) en word gewoonlik **Trappiste** genoem.

Daar is sowat 170 Trappistekloosters in die wêreld, wat ’n tuiste bied vir omtrent 2&nbsp;100 monnike en 1&nbsp;800 nonne.

## Geskiedenis 
Die orde se naam is afgelei van La Trappe-abdy (of *La Grande Trappe*) in die Franse provinsie Normandië. ’n Hervormingsbeweging het in 1664 hier begin uit reaksie teen die verslapping van praktyke in baie Cisterciënsiese kloosters. Die hervorming is gelei deur Armand Jean le Bouthillier de Rancé, ’n leek wat tussen 1660 en 1662 amptelik by die abdy aangesluit en in 1663 die ab daarvan geword het. In 1892 het die hervormde "Trappiste" weggeskeur van die Orde van Cisterciënsers en met die goedkeuring van die pous ’n onafhanklike orde gestig.

## Kloosterlewe 
Die Trappiste lewe volgens die *Regula Benedicti* van sint Benedictus, wat in die 6de eeu geskryf is en waarin die ideale en waardes van ’n kloosterlewe uiteengesit word.

"Streng observansie" dui op die Trappiste se doel om die *Regula Benedicti* streng te volg en die drie geloftes af te lê wat daarin uitgestippel word: stabiliteit, lojaliteit aan die kloosterlewe en gehoorsaamheid. Sint Benedictus se aandrang op min praat het in ’n mate ’n invloed op hul lewenswyse, hoewel hulle nie ’n gelofte van stilte aflê soos dikwels geglo word nie. Trappiste praat gewoonlik net wanneer dit nodig is; ’n geklets word dus sterk ontmoedig. Volgens sint Benedictus versteur ’n gepraat ’n dissipel se stilte en ontvanklikheid, en dit kan hom in die versoeking lei om sy eie wil te volg in plaas van dié van God. ’n Gepraat wat lei tot onwelwillende vermaak en gelag, word as boos beskou en is verbode. 

’n Trappiste-gebaretaal, wat verskil van ander vorme van kloostergebaretaal, het ontwikkel sodat praat onnodig is. Maaltye word gewoonlik in algehele stilte genuttig omdat lede van die orde veronderstel is om na ’n voorlesing te luister.

Trappiste eet nie die vleis van "vierpotige diere" nie, maar wel vis. Hul maaltye bestaan hoofsaaklik uit "groente, bone en graanprodukte".

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Toektoek

[duimnael|links|250px|'n *Toektoek* in [Chiang Mai, Thailand]]
'n **Toektoek** (ook: *tuktuk*) is 'n openbare vervoermiddel wat grootliks in Asiatiese lande en veral in Thailand voorkom. Dit is 'n gemotoriseerde riksja waarin 'n aantal passasiers vervoer kan word. Vir die aandrywing word meestal 'n tweeslagenjin gebruik wat 'n karakteristieke toek-toekklank voortbring. Daarmee is die naam meteens verklaar.

Daar is baie variante, byvoorbeeld die Bajaj of die Vespacar. Die passasiersitplek is met 'n seiltjie of dakkie bedek. Toektoeks het drie wiele: twee wiele agter en een voor. Hulle is baie soepel en beweeglik in druk stadsverkeer. In sommige plekke word die toektoeks uitbundig versier met krulle en kleurige ornamente.
Trappistebier

duimnael|200px|Die 11 erkende Trappistebiere en een wat nie erken word nie (Mont des Cats, regs bo).

**Trappistebier**, of kortweg **Trappist**, is bier wat deur die Trappiste, ’n monnike-orde van die Cisterciënsers, verbou word. Dit is nie die naam van ’n biersoort nie, soos dikwels gedink word, maar ’n omskrywing van die herkoms. 

Daar is tans 11 Trappistebrouerye wêreldwyd: ses in België, twee in Nederland, en een elk in Oostenryk, die VSA en Italië.
Barry Bostwick

**Barry Knapp Bostwick** (gebore op 24 Februarie 1945) is 'n Amerikaanse akteur, sanger, en danser.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webtuiste: www.bostwick.com
* 
* 
* 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Primêre Skool Universitas

**Primêre Skool Universitas** (English: *Universitas Primary School*) ook bekend as Tjokkies, is 'n primêre skool in Bloemfontein, Vrystaat, Suid-Afrika.

Universitas is ‘n unieke skool waar verdraagsaamheid, begrip en respek vir mekaar ‘n integrale deel van die skool se opvoedingsproses is. Deeglik bewus van die skool se tekortkominge strewe die skool na die ideale omgewing waar elke kind aanvaar word en sy talente ontdek en maksimaal ontwikkel word. Gegrond op Christelike beginsels skep die skool geleenthede en tradisies waar die kinders hulself gelukkig kan uitleef en trots vir hulle skool ontwikkel.

## Visie en Missie 
Visie:

Missie:

## Skoolwapen 
## Sport 
* Atletiek
* Skaak
* Krieket
* Hokkie
* Netbal
* Rugby
* Swem
* Tennis

### Prestasies 
* Anita van Vuuren: Toekenning vir Uitnemendheid in Tegnologie Verbeterde Onderrig en Leer.
* Jaundré Pienaar(seuns 14-hoogspringrekord), Heini Bisschoff(seuns o.12- spiesgooirekord), Eduané Janse van Rensburg(meisies o.13 100m-rekord en 200m-rekord geëwenaar).

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webwerf
Yokosuka P1Y

Die **Yokosuka P1Y** was 'n tweemotorige bomwerper wat deur die Japannese Vloot Lugmag gebruik was tydens die Tweede Wêreldoorlog. Die vliegtuig het sy nooiensvlug voltooi in Augustus 1943.

## Tegniese besonderhede 
## Bron 
* *Bombers 1939–1945* Kenneth Munson, Bounty Books 2012
Bogenfels

duimnael|280px|Bogenfels in Namibië
duimnael|"Bogen-Fels" op 'n Duitse kaart van Lüderitz, 1905.

**Bogenfels** is 'n merkwaardige rotsboog aan die kus van Namibië. Die oorsprong van die naam kom vanaf die Duitse woord vir 'rotsboog'.

## Ligging 
Hierdie unieke natuurmonument lê op 27° 28'S, ongeveer 95&nbsp;km suid van Lüderitz en 32&nbsp;km suid van Pomona. Dit is een van die vele plekke in die Sperrgebiet waar diamante voorkom. Die hoogste punt van die boog is 55&nbsp;m bo seevlak, dit staan met een voet in die Atlantiese Oseaan en die ander in die sand van die Namibwoestyn en is opgebou uit harde dolomiet en sagte skalie.

Die boog is moeilik bereikbaar. Dit is afgeleë, lê in barre woestyngebied en boonop in 'n gebied waar diamante ontgin word en toegang dus streng beheer word. Vanuit Lüderitz vind daar soms begeleide uitstappies na die gebied plaas.

## Dorpie 
Na die ontdekking van diamante het daar 'n nedersetting ontwikkel. Na 1950 is dit ontruim en het dit tot spookdorp verval. Op 'n sekere stadium was dit die eindpunt van 'n smalspoorlyn vanaf Kolmanskop.

## Posseëls 
In 1931 en 1996 het Suidwes-Afrika en Namibië posseëls uitgegee met 'n illustrasie van Bogenfels.

## Verwysings
Bolsjoi-ballet

duimnael|Die Bolsjoi-teater in Moskou
[duimnael|Soliste van die Bolsjoi-ballet op die [Schiphol-lughawe, 9 Junie 1960.]]

Die **Bolsjoi-ballet** (Russies: *Балет Большого театра*; *Bolsjoi* beteken 'groot' in Russies) is ’n beroemde Russiese skool en teater vir ballet in Moskou. Die skool is in 1776 gestig en is een van die oudste balletgeselskappe ter wêreld. Dit bereik wêreldwye erkenning in die vroeë 20ste eeu, toe Moskou die hoofstad van Sowjet-Rusland word. Die Bolsjoi-ballet word saam met die Mariinski-ballet in Sint-Petersburg as die belangrikste balletgeselskappe in Rusland erken.

Bolsjoi-ballet was die eerste vaste balletgeselskap in Moskou en is in 1776 deur prins Pieter Oeroessof en die Engelse akrobaat Maddox gestig. Die ballet se optredes is aan die begin in die privaatvertrekke van die prins opgevoer. In 1780 vestig die balletgeselskap hom in die Petrofski-teater. Toneelstukke, ballet- en opera-voorstellings is hier aangebied. In 1805 brand die Petrofski-teater egter tot die grond af.

Die teater is in 1825 heropen en na die Bolsjoi-teater hernoem. Slegs opera- en ballet-voorstellings is in die nuwe teater opgevoer. Klassieke ballet en opera is as verfynde en hoogstaande kunsvorme beskou. Die opvoering van toneelstukke het minder aansien geniet en is daarom na die Mali-teater (Mali beteken dan ook 'klein' in Russies) geskuif. In 1853 is die Bolsjoi-teater weer ernstig in 'n brand beskadig. Die argitek Cavos herstel die gebou en bring ryke versierings aan die binnekant aan. In 1856 open die vernuwe Bolsjoi-teater. Dit is tot vandag die balletgroep se tuisbasis.

Die Bolsjoi-ballet het tydens die Sowjetperiode hoofsaaklik in Moskou opgetree. Hulle tree in 1956 vir die eerste keer buite die Sowjetunie op. Hulle eerste optrede in Wes-Europa was in die Royal Opera House in Londen. Vandag toer die groep hoofsaaklik deur die wêreld en is selde meer in die Bolsjoi-teater in Moskou te sien.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike tuisblad
Boomplantdag

duimnael|Vrywilligers plant 'n boom op boomplantdag.
duimnael|Groter bome het 'n lekker diep gat nodig.
duimnael|Die boom is pas geplant. Genoeg kompos is bygewerk.
duimnael|Moenie vergeet om jou boom nat te gooi nie.

**Boomplantdag** is 'n nieamptelike gedenkdag waarop mense bome plant. Dit word in baie lande gevier en skoolkinders neem dikwels deel. Alhoewel dit gewoonlik in die lente plaasvind, hang die presiese datum van die klimaat en plantseisoen van die plek waar dit waargeneem word af. Op die dag word bosbou en bome in die algemeen beklemtoon, terwyl die gevare van bosbrande uitgelig word. Dit is 'n gulde geleentheid om 'n nuwe boom te plant, een te borg of om voeding en kompos by bestaande bome by te werk.

Bome is van kardinale belang vir die mens se voortbestaan. Dit bekamp lugbesoedeling, vervaardig suurstof, help om koolstofdioksied uit die atmosfeer te verwyder. Dit voorkom ook erosie, verskaf skaduwee en help dat vog stadiger uit die grond verdamp. Die hout van bome word gebruik om papier, meubels, geboue en bote te maak.

## Oorsprong 
[duimnael|links|Monument vir die eerste boomplantdag in 1805 in [Spanje.]]

Die eerste gedokumenteerde boomplantfees is in 1594 in die Spaanse dorpie Mondoñedo gehou, waar die burgemeester dit georganiseer het. 'n Nederige merker van graniet roep die gebeurtenis in herinnering.

Die eerste moderne boomplantdag het egter eers in 1805 in die Spaanse dorp Villanueva de la Sierra plaasgevind. Dit was 'n inisiatief van 'n plaaslike priester, wat entoesiasties deur die bevolking ondersteun is.

## Kaapkolonie
Die eerste Boomplantdag in die Kaapkolonie was op Vrydag 25 Julie 1886 op voorstel van Langham Dale. Elke onderwyser en  senior leerling moes op daardie dag 'n boom plant en die daaropvolgende jaar daarvoor sorg. Sowat 50 000 bome is op daardie dag geplant. Boomplantdae is ook die twee daaropvolgende jare gehou. Dale het onder ander die aanplant van heinings van hakea voorgestel.

## Suid-Afrika 
Nasionale Boomplantdag is van 1945 tot 2000 in Suid-Afrika gevier, waarna die regering dit na 'n Nasionale Boomplantweek, gewoonlik van 1-7 September (die eerste week van die lente), uitgebrei het. Twee bome word gekies, 'n algemene en 'n skaars soort, en uitgelig om openbare bewustheid van inheemse bome te verhoog. Verskeie "groen"-aktiwiteite word ook deur skole, besighede en ander organisasies van stapel gestuur.

Die meeste aktiwiteite word deur die Departement Waterwese en Bosbou gereël. Die organisasie *Kos en Bome vir Afrika* (*Food and Trees for Africa*) gebruik ook hierdie week om mense in arm gemeenskappe te leer om tuine wat kos kan voorsien te vestig en in stand te hou.

Bome wat al as boom van die jaar gekies is, is die treurbruidsbos (*Pavetta lanceolata*), doppruim (*Pappea capensis*), gewone wildepietersieliebos (*Heteromorpha arborescens*) en die Bosvaderlandswilg (*Combretum kraussii*).

## Sien ook 
* Ontbossing

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*