open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Linus Torvalds

**Linus Benedict Torvalds** (Sweeds: ; gebore op 28 Desember 1969 in Helsinki, Finland) is die skepper van die vrye Linux bedryfstelselkern. Hy is tans steeds die hoofkoördineerder vir die ontwikkeling van Linux. Met die ontwikkeling van Linux het hy 'n groot rol gespeel om die oopbron en vrye sagteware-beweging in die openbare oog te plaas.

## Lewensloop 
Linus Torvalds is gebore in Helsinki waar hy tot die Sweedssprekende minderheid in Finland behoort het. Hy woon sedert 2006 in die Verenigde State.

In 1991 het hy die beskikbaarheid van sy bedryfstelselkern wat soortgelyk was aan Free Minix aangekondig. Sy bedryfstelselkern was 'n aanvulling tot die GNU-projek, wat op daardie tydstip slegs 'n kern ontbreek het - daarvoor was die Hurd kern in beplanning gewees.

Minder as vyf persent van die huidige kode van Linux is deur hom geskryf maar Torvalds word steeds deur die Linux ontwikkelaarsgemeenskap beskou as die mees geskikte persoon om beslissings te fel oor welke sagteware uiteindelik by Linux ingesluit sal word. Sodoende word daar verhoed dat 'n nuwe vertakte projek van Linux versprei word, wat wel wettig moontlik is aangesien Linux onder die voorwaardes van die GNU Algemene Publieke Lisensie versprei word.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Free Pascal

**Free Pascal** (of FPK Pascal of selfs FPC) is 'n gratis oopbron Pascal-vertaler. Dit kan in 32- en 64-bismodus vertaal en ondersteun verskeie argitekture. Die vertaler is gebaseer op die Borland Pascal dialek, Turbo Pascal en die Delphi programmeertaal.

Free Pascal was eers FPK Pascal genoem weens die voorletters van die oorspronklike ontwikkelaar, Florian Paul Klämpfl. FPK Pascal het nooit bekend gestaan as "Free Pascal Kompiler" nie. Om "Compiler" met 'n K te skryf was ongewoon in Duitsland. So om verwarring te vermy was die naam van die projek in 1997 verander na **Free Pascal Compiler** (FPC).

## Verwysings 
Hierdie artikel is aanvanklik saamgestel deur die Engelse weergawe van Wikipedia te gebruik as 'n beginpunt.
Ewetoeganklike geheue

[regs|duimnael|'n Voorbeeld van vlugtige ewetoeganklike geheue: [Dinamiese ewetoeganklike geheue|DRAM-modules wat hoofsaaklik as hoofgeheue in persoonlike rekenaars, werkstasies en rekenaarbedieners gebruik word.]]

**Ewetoeganklike geheue** (Algemeen bekend as **RAM**) is 'n soort rekenaarstoortoestel. Tans neem dit die vorm aan van 'n geïntegreerde stroombaan wat die stoor van data moontlik maak sodat dit in enige volgorde en in 'n **eweredige** tydsinterval gelees kan word ongeag van die fisiese ligging van die data op die medium. Dit is in teenstelling met ander stoormeganismes soos magnetiese bande, magnetiese skywe en optiese skywe wat op die fisiese beweging van die medium of die skryfkop staatmaak. In hierdie toestelle neem die beweging langer as die data-oordrag self en hang die herwinningstyd af van waar die data fisies op die medium geleë is.

Die begrip word hoofsaaklik verbind met vlugtige soorte geheue (soos DRAM modules) waar die inligting verlore gaan as die krag afgeskakel word. Baie ander soorte geheue kan egter ook as ewetoeganklike geheue beskou word, insluitende die meeste ROM en 'n soorte flitsgeheue wat bekend staan as NOR-Flash.

## Geskiedenis 
Die eerste soort ewetoeganklike geheue was die magnetiese kerngeheue wat in 1951 ontwikkel is en in alle rekenaars gebruik is tot en met die ontwikkeling die statiese ewetoeganklike geheue op geïntegreerde stroombane in die laat 1960's en vroeë 1970's. Voor die ontwikkeling an die magnetiese kerngeheue het rekenaars relês of vakuumbuise gebruik om geheuefunksies te verrig.

## Eksterne skakels 
* How RAM Works – Artikel deur Jeff Tyson en Dave Coustan
Adresruimte

In rekenaarwetenskap definieer 'n **adresruimte** 'n reeks diskrete adresse waarvan elkeen kan ooreenstem met 'n fisiese of virtuele geheue-register, 'n netwerknodus, randtoestel, skyfsektor of ander logiese of fisiese eenheid.

'n Geheue-adres identifiseer 'n fisiese ligging in rekenaargeheue, soortgelyk aan 'n straatadres in 'n dorp.  Die adres dui die ligging aan waar die data gestoor is, net soos 'n straatadres 'n spesifieke woonhuis in 'n woonbuurt aandui.

Voorbeelde van adresruimtes:
*Huisnommers in 'n straat
*Hoofgeheue (fisiese geheue)
*Virtuele geheue
*Toevoer/afvoer-poortruimte
*Rekenaarnetwerk
**IP-adres in besonder
*Die silinder-kop-sektor skema vir hardeskywe

Spesifieke voorbeeld van toepassing op die Linux-bedryfstelselkern

*Kernruimte
*Gebruikersruimte waar die kern deur middel van funksies soos copy_to_user(), copy_from_user() en soortgelyke funksies toegang verkry.
*Toevoer/afvoergeheue waar die kern deur middel van funksies soos readb(), writel(), memcpy_toio() ensovoorts toegang verkry.

## Adressvertaling 
Oor die algemeen sal een adresruimte fisies verskil van 'n ander ligging in geheue.  Dit gebeur egter soms dat adresruimtes oorvleuel.  Wanneer adresruimtes oorvleuel is vertaling nodig.  Virtuele tot fisiese adresruimte vertaling is byvoorbeeld nodig om die adresse in virtuele geheue te vertaal na die fisiese adresruimte -- een fisiese adres en een of meer virtuele adresse kan almal na dieselfde fisiese greep in RAM verwys.
Patriarg Filaret van Moskou

**Patriarg Filaret** (Russies: Филарет, 1553 - 1 Oktober 1633) is gebore as **Fjodor Nikititsj Zacharin-Joerijef** (Фёдор Никитич Захарьин-Юрьев) in 'n Russiese bojare-gesin. Nadat hy tydelik in onguns verval het, het hy patriarg van Moskou geword. Hy was die eerste lid van sy familie wat die van **Romanof** (Романов) aangeneem het en was die de facto-heerser tydens die bewind van sy seun, tsaar Michail van Rusland. His op 13 Oktober 1994 tot heilige verklaar. Sy feesdag is op 19 November.

## Opgang 
Fjodor word in Moskou gebore as die tweede seun van die vooraanstaande bojaar Nikita Romanowitsj Zacharin-Joerijef (die seun van Roman Joerijewitsj Zacharin en broer van tsarina Anastasia Romanowna), en verander later die familie se van na Romanof. Tydens die bewind van sy neef Fjodor I (1584-1598) blink die jong Fjodor Romanof uit as soldaat en diplomaat – in 1590 in die oorlog teen die magte van Johan III van Swede, en van 1593 tot 1594 in onderhandelinge met die ambassadeurs van die Romeinse keiser Rudolf II. Hy word in 1583 ’n bojaar.

Toe tsaar Fjodor sonder erfgename sterf, is hy die gewildste keuse vir die troon, maar hy berus in die verkiesing van Boris Godoenof. Drie jaar later dwing Godoenof hom en sy vrou, Ksenia Sjestowa, om kloostergeloftes af te lê onder die name Filaret en Marta.

Filaret bly onder die strengste aanhouding in die Antonijef Sijiski-klooster in die noorde van Rusland, waar hy blootgestel word aan elke denkbare vernedering. Toe Vals Dmitri I die Godoenofs se bewind omvergooi, laat hy Filaret vry en stel hom aan as biskop van Rostof (1605).

In 1609 word Filaret deur Vals Dmitri II aangewys as patriarg. Van 1610 af is hy ’n gevangene van die Poolse koning Sigismund III Wasa, wat hy geweier het om as tsaar van Moskowië te erken toe hy in 1610 op ’n afvaardiging na die Poolse kamp gestuur is. Op 13 Februarie 1619 word hy vrygelaat met die Wapenstilstand van Deulino en op 2 Junie in dieselfde jaar word hy ingeseën as patriarg van Moskou en Rusland.

## Bewind 
Sedertdien, tot met sy dood, het Moskowië in werklikheid twee heersers, tsaar Michail en sy pa, die "heiligste patriarg Filaret". Teoreties is hulle mede-heersers, maar Filaret gaan dikwels ooreenkomste aan sonder om die tsaar te raadpleeg. Sy belangrikste binnelandse maatreël is om die landbouers aan die grond te bind om sodoende die groter wordende aantal verdrukte lyfeienes te keer om na die steppe uit te wyk waar hulle Kosakke word in plaas van belastingbetalers.

Filaret se beywering vir die reinheid van ortodoksie laat hom soms buitensporig optree, maar hy moedig die publikasie van teologiese werke aan en beveel dat elke aartsbiskop ’n kweekskool moet stig, en hyself stel die voorbeeld. Hy herorganiseer ook die Moskowiese leër met behulp van buitelandse offisiere.

## Kinders 
Fjodor Romanof het ses kinders gehad: 
* Boris († 30 November 1592)
* Nikita († 9 Desember 1593)
* Lev († 1 Oktober 1597)
* Tatiana († 14 November 1611), getroud met prins Iwan Michailowitsj Katiref-Rostofski († 1640)
* Michail
* Iwan († 17 Junie 1599)
Abstraksie (rekenaarwetenskap)

**Abstraksie** in rekenaarwetenskap is die proses waarop die oortollige kenmerke en gedagtes oor 'n spesifieke onderwerp gestroop word sodat slegs die noodsaaklike eienskappe wat direk van toepassing is op die probleem onder oorweging op daardie tydstip oorbly.

Om die begrip 'n bietjie meer toe te lig met 'n alledaagse voorbeeld kan 'n mens dink aan 'n geval waar een persoon vir 'n ander vra om vir hom 'n poskaart te stuur as hy by sy bestemming aankom.  Dit is nie nodig vir die twee persone om aan 'n spesifieke soort poskaart te dink nie.  Altwee partye verstaan goed wat 'n poskaart is in breë terme as 'n versameling voorwerpe wat gewoonlik 'n prentjie/foto aan die een kant het en 'n plek vir 'n adres en 'n nota op die keersy.  Die besonderhede is nie belangrik nie.  'n Abstraksie kan dus gesien word as 'n ''begrip of idee wat nie met 'n spesifieke geval verband hou nie''.

Abstraksie maak dit moontlik om komplekse probleme makliker op te los.  Gewoonlik word daar van verskeie lae of vlakke van abstraksie gebruik gemaak.  Eerstens word die probleem eers in breë trekke beskou en sodoende kan 'n duideliker beeld gevorm word van hoe die probleem aangepak behoort te word.  Indien 'n mens dadelik deur die fynere besonderhede van implementering oorweldig sou word, sou dit veel moeiliker wees om die probleem op te los.

## Sien ook 
* Abstraksielaag

## Verwysings 
Computer Science: From Abstraction to Invention, Jennifer Burg and Stan Thomas, Wake Forest University.
Japan Standaardtyd

[regs|duimnael|200px|'n Keiserlike Ordinansie wat op [27 Desember Meiji 28 (1895) uitgevaardig is]]
**Japan Standaardtyd** of **JST** (日本標準時 of 中央標準時) is die standaardtydsone van Japan, en is 9 ure voor UTC. As dit byvoorbeeld middernag (00:00) in UTC is, is dit 9 vm (09:00) in Japan Standaardtyd. Japan pas nie somertyd toe nie. Die invoer van somertyd het egter reeds verskeie kere onder bespreking gekom. Japan Standaardtyd is dieselfde as Korea Standaardtyd, Indonesiese Oostelike Standaardtyd en Jakoetsktyd. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog is dit baie keer in Westerse konteks **Tokio Standaardtyd** (Engels: *Tokyo Standard Time*) genoem. 

Voor die Meiji era (1868–1912) het elke plaaslike gebied sy eie tydsone gehad waarin middag gestel is na die tyd wanneer die son sy hoogste punt bereik het. Soos moderne vervoermiddels soos treine ingestel is, het die gebruik onprakties begin raak as gevolg van die verwarring wat dit veroorsaak het. 'n Verskil van ongeveer 5 lengtegrade tussen Tokio en Osaka lei tot 'n verskil van 20 minute tussen die stede. In 1886 is Ordinansie 51 uitgevaardig om die probleem op te los. Hiervolgens is  9 ure voor GMT gestel (UTC was toe nog nie gevestig nie.) In die ordinansie noem die eerste klousule GMT, die tweede definieer oostelike lengtegraad en westelike lengtegraad en die derde sê dat die tydsone van 1888 sou geld. Die stad Akashi in Hyogo-prefektuur is toevallig presies op 135 grade Oos geleë en het gevolglik as *Toki no machi* (Dorp van Tyd) bekend geword.

Met die anneksasie van Taiwan in 1895 is Ordinansie 167 uitgevaardig waarin die vorige standaardtyd na  hernoem is en die nuwe  by 120° Oos gevestig is. Westelike Standaardtyd, wat in Taiwan en dele van Okinawa gebruik is, is deur Ordinansie 529 in 1937 afgeskaf. Gebiede wat tydens die Tweede Wêreldoorlog deur Japan beset is, insluitend Singapoer en Maleisië, het Japan Standaardtyd vir die duur van die besetting aangeneem, maar het na Japan se oorgawe hulle eie tye heraangeneem.

In 1948–1951 het die besette Japan somertyd toegepas vanaf die eerste Sondag in Mei teen 02:00 tot die tweede Saterdag in September teen 02:00, behalwe die 1949 lentevoorwaartsskuif wat op die eerste Sondag in April geval het. meer onlangs is pogings aangewend om somertyd weer in Japan in te voer, maar tot dusver is dit nie deurgevoer nie.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Jugene

[duimnael|'n [Gedrukte stroombaanbord uit JUGENE met 'n sentrale verwerkingseenheid van die "BlueGene/P"]]
**JUGENE** (*Jülich Blue Gene*) was 'n superrekenaar van die tipe BlueGene/P in die Navorsingsentrum Jülich (Duitsland) en die opvolger van die JUBL, wat ook daar bedryf was. Die rekenaar behoort aan die Instituut "Jülich Supercomputing Centre" (JSC) en aan die virtuele Gauss Centre for Supercomputing.

In hierdie superrekenaar werk 65&nbsp;536 verwerkers teen 'n frekwensie van 850 MHz. Die tipe verwerkers gebruik is die Power PC 450 wat in 16 kabinette gehuisves is en die rekenaar 'n topkapasiteit van 222,8&nbsp;TFLOPS (Rpeak) laat lewer. Met 'n amptelike Linpack-kapasiteit van 167,3 TFLOPS (Rmax) het JUGENE as die vinnigste siviele rekenaar tweede plek in die TOP500-lys van November 2007 behaal.

Hierdie rekenaar is gefinansieer deur die navorsingsentrum, die provinsie Noordryn-Wesfale (*Nordrhein-Westfalen*), en die Bondsministerie vir Navorsing en Onderwys as ook die Helmholtz-Gesellskap (*Helmholtz-Gesellschaft*). 'n BlueGene/P-Systeem lewer volgens die vervaardiger omtrent 0,35 GFLOP/Watt en is daarmee amper dubbeld so effektief as sy voorganger wat op dieselfde plek gebruik is.

## Konsep 
Die idee van hierdie rekenaar is juis om met 'n stadiger spoed (850 Mhz) met meer verwerkers (65&nbsp;536) tog vinnige verwerkings te verkry en elektrisiteit te bespaar. Die effektiwiteit was die eerste prioriteit.

## Verwysings
Miljoen instruksies per sekonde

MIPS, of **M**iljoen **I**nstruksies **P**er **S**ekonde, is 'n meeteenheid wat in informatika gebruik word om die werklike verwerkingsspoed van 'n rekenaar se sentrale verwerkingseenheid aan te wys.
Krai

duimnael|500px|Die nege kreis van Rusland
**Krai** (Russies: край) is ’n term wat verwys na nege van Rusland se administratiewe of deelgebiede. Dit word op verskeie maniere vertaal: as **distrik**, **provinsie** of **streek**.

In Rusland was krais geskiedkundig groot gebiede wat aan die buitekant van die land geleë was. Tans dui krai egter op die status en outonomiteit van ’n gebied. 

Krais word administratief verdeel in distrikte (rajons).

Die volgende krais word in Rusland aangetref: 
#Altai
#Kamtsjatka
#Chabarofsk
#Krasnodar
#Krasnojarsk
#Perm
#Primorski
#Stawropol
#Zabaikalski
*Transbaikal (vanaf 1 Maart 2008)

## Eksterne skakels 
*Etimologie van die woord (in Russies)
Koster

**Koster** is 'n dorp in die Noordwesprovinsie van Suid-Afrika.

## Geskiedenis 
Bastiaan Hendricus Koster het hom in 1860 op die plaas "Kleinfontein" gevestig nadat hy vanaf Nederland geëmigreer het. Toe die spoorlyn vanaf Johannesburg na Mahikeng geopen het in 1910, is 'n halte op Kleinfontein opgerig. Die dorp Koster het later ontstaan rondom die halte. Koster het 'n dorp geword in 1913 en 'n munisipaliteit in 1930.

## Distrik 
Die distrik is 2 700&nbsp;km2 groot. Die Kosteromgewing is bekend vir mielieboerdery, asook leiklip- en diamantontginning. Op 11 November 1970 was die laaste diamantstormloop in Suid-Afrika hier gehou nadat diamante ontdek is. Die vonds was egter kortstondig.

## Geografie 
Die distrik lê op die waterskeiding tussen die Oranjerivier en die Limpoporivier. Die Elands- en Kosterriviere vloei noord na die Limpopo en die Mooirivier suid verby Potchefstroom na die Vaalrivier.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Bronne 
* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus. 1995.
Gebruikersruimte

'n Konvensionele bedryfstelsel verdeel gewoonlik die virtuele geheue in 'n **kernruimte** en 'n **gebruikersruimte**. Die kernruimte word opsy gehou vir die loop van die bedryfstelselkern, kernuitbreidings en sommige toestelaandrywers. In die meeste bedryfstelsels word kerngeheue nooit uitgeruil met spasie op die hardeskyf nie. In teenstelling daarmee is die gebruikersruimte daardie deel van die geheue waar al die gebruikersmodus toepassings uitgevoer word en hiérdie geheue kan uitgeruil word indien nodig.

Elke proses word gewoonlik in sy eie ruimte in virtuele geheue uitgevoer en tensy anders versoek word kan dit nie toegang verkry tot die geheue van ander prosesse nie. Dit vorm dan die basis van geheuebeskerming in vandag se bedryfstelsels en is ook 'n bousteen vir die verdeling van voorregte. Afhangende van die voorregte kan prosesse die kern versoek om 'n deel van 'n ander proses se geheueruimte aan dit toe te ken, soos in die geval van ontfouters. Programme kan ook versoeke rig vir die skep van gedeelde geheue gebiede saam met ander prosesse.
Landmerk

Die term **landmerk** word tans gebruik om na maklik herkenbare monumente, geboue of ander strukture te verwys. Landmerke is normaalweg 'n toeriste-attraksie, siende dat hulle gewoonlik noemenswaardige fisiese kenmerke het of van geskiedkundige belang is. Sommige landmerke is natuurlik, soos watervalle of berge, terwyl ander mensgemaak is.

Die term "landmerk" kan ook gebruik word om te verwys na 'n baken wat gebruik word tydens navigasie.

Bekende landmerke in die wêreld sluit die volgende in:

Lêer:Parthenon from west.jpg|Die Parthenon in Athene, Griekeland.
Lêer:All Gizah Pyramids.jpg|Die Egiptiese piramides.
Lêer:Paris 06 Eiffelturm 4828.jpg|Die Eiffel-toring in Parys, Frankryk.
Lêer:Sydney Opera House Sails.jpg|Die Sydney-opera in Sydney, Australië.
Lêer:Colosseo 2020.jpg|Die Kolosseum in Rome, Italië.
Lêer:Clock Tower - Palace of Westminster, London - September 2006.jpg|Big Ben in Londen, Engeland.
Lêer:Taj Mahal in March 2004.jpg|Die Taj Mahal in Agra, Indië.
Lêer:Uluru2.jpg|Uluru in Sentraal-Australië.
Lêer:Cristo Redentor - Rio de Janeiro, Brasil.jpg|Christus die Verlosser, 'n standbeeld in Rio de Janeiro, Brasilië.
Lêer:GoldenGateBridge-001.jpg|Die Golden Gate-brug by San Francisco, Kalifornië.
Lêer:Chemin de ronde muraille long.JPG|Die Groot Muur in China.
Lêer:Torres Petronas Mayo 2004.jpg|Die Petronas-torings in Kuala Lumpur.
Lêer:Stonehenge back wide.jpg|Stonehenge, in Wiltshire in die Verenigde Koninkryk
Lêer:USA 09847 Grand Canyon Luca Galuzzi 2007.jpg|Die Grand Canyon in Arizona in die VSA.
Lêer:Moai Rano raraku.jpg|Rapa Nui-nasionale park op Paaseiland.
Lêer:Pisa - Campo Santo - Campanile 1 - 2005-08-08 10-15 4638.JPG|Die Skewe Toring van Pisa in Pisa, Italië.
Sakoku

duimnael|'n Chinese jonk in Japan aan die begin van die Sakoku-tydperk (1644–1648 Japannese houtblokdruk)

 (letterlik "land in kettings" of "geslote land") was die buitelandse beleid van Japan waarvolgens geen buitelander of Japanner die land kon binnekom of verlaat nie, 'n oortreding wat met die doodstraf gestraf kon word. Die beleid is deur die Tokugawa sjogoenaat in plek gestel deur 'n aantal edikte en die beleid vanaf 1633–1639 en het in plek gebly tot 1853 met die aankoms van Kommandeur Matthew C. Perry en die oopstelling van Japan. Dit was steeds teen die wet om Japan te verlaat tot die Meiji-Restorasie in 1868.

Die term *Sakoku* is afkomstig van die werk *Sakoku-ron* (鎖国論) wat deur Shitsuki Tadao (志筑 忠雄) gepubliseer is in 1801. Shitsuki het die woord uitgevind terwyl hy besig was om die werke van die 17de eeuse Duitse reisiger Engelbert Kaempfer oor Japan te vertaal. Die term wat tydens die tydperk mees algemeen vir die beleid gebruik is was *kaikin* (海禁), of "maritiemebeperkings."

Japan was nie geheel en al geïsoleer onder die *sakoku*-beleid nie, maar was 'n stelsel met regulasies wat streng beperkings op handel en buitelandse betrekkinge deur die sjogoenaat en sekere feodale domeine (hans) toegepas het. Die beleid het bepaal dat die enigste Europese invloed wat toegelaat is, die Nederlandse fabriek en handelspos by Dejima in Nagasaki was. Handel met China is ook in Nagasaki bedryf. Verder is handel met Korea deur die Tsushima-Domein (vandag deel van die Nagasaki Prefektuur), met die Ainoe deur die Matsumae-domein in Hokkaidō, en met die Ryūkyū Koninkryk deur die Satsuma-domein (in die hedendaagse Kagoshima Prefektuur). Benewens hierdie direkte kommersiële kontak in randprovinsies het hierdie lande sendings na die sjogoenaat se setel in Edo gestuur.
Asimut

duimnael|regs|250px|Diagramtiese voorstelling van die Asimut, *θ*
**Asimut** is 'n wiskundige begrip wat as 'n hoek tussen die x-as in die xy-vlak en 'n punt gedefinieer word. Dit word gewoonlik deur die simbool θ voorgestel. Dit het verskeie praktiese toepassings insluitende in navigasie, sterrekunde, kartografie, mynbou en artillerie.  Die woord *asimut* is afgelei van die Middeleeuse Latyn *azimut* wat weer afkomstig is van die Arabies السمت ''('al-sumūt')*  meervoud van *al-samt'' die weg. Dit staan ook veral in navigasie of sterrekunde as die **toppuntshoek** bekend.

## Verwysings
Punt (meetkunde)

In Meetkunde is 'n **punt** 'n 0-dimensionele wiskundige voorwerp wat in 'n n-dimensionele ruimte deur *n* koördinate gespesifiseer kan word. Dit definieer dus 'n presiese ligging in ruimte en het geen volume, oppervlak of lengte nie. Punte word as 'n basiese element in die taal van meetkunde, fisika, vektorgrafika en talle ander velde gebruik. Die basiese meetkundige strukture in hoër dimensies &ndash; die lyn, vlak, ruimte en hiperruimte &ndash; word deur oneindige aantal punte wat op spesifieke maniere gerangskik is gebou.

Die begrip van 'n punt het in Euklidiese meetkunde ontstaan. Euklides het die punt gedefinieer as "dit wat geen deel het nie", wat beteken het dat dit geen lengthd, wydte, diepte of enige ander hoër-dimensionele waarde het nie. In tweedimensionele ruimte word 'n punt voorgestel deur 'n geordende paar (*a*1,*a*2) getalle, waar *a*1 gewoonlik die punt se afbeelding op die x-as aandui en *a*2 die afbeelding op die y-axis. Vir hoer dimensies word 'n punt deur geordende versameling van *n* elemente, (*a*1, *a*2, ..., *a**n*) voorgestel waar *n* die dimensie van die ruimte is.

Euclides het baie sleutel idees oor punte gepostuleer en aangevoer.  Sy eerste postulaat was dat dit moontlik is om 'n reguitlyn van enige punt na enige ander punt te trek. Dit word in moderne versamelingteorie in twee dimensies bevestig deur die versameling F = \{\,x, \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1}(x - x_1) + y_1 : x \in [x_1, x_2]\,\}, met hoër-dimensionele analoë wat vir enige gegewe aantal dimensies bestaan. Euclides het soms implisiet feite aangeneem wat nie van die aksiomas afgelei is gemaak (byvoorbeeld oor die ordening van punte op lyne, en soms oor die bestaan van punte afsonderlik van 'n oneindige lys punte). Die tradisionele aksiomatisasie van *punt* was nie heeltemaal volledig en beslissend nie.

Let daarop dat daar ook benaderings tot meetkunde bestaan, soos Whitehead se punt-vrye meetkunde, waarin die punte nie primitiewe begrippe is nie. Die begrip van *"gebied"* is  primitief en die punte word gedefinieer deur toepaslike *"abstraksie prosesse"* van die gebiede.

In topologie is 'n **punt** eenvoudig 'n element van die onderliggende versameling van 'n topologiese ruimte. Soortgelyke gebruike geld vir soortgelyke strukture soos uniform ruimtes, metriese ruimtes, en so voorts.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*Definisie van Punt met interaktiewe miniprogram
*Punte definisie bladsye met interaktiewe animasies
Bonaventura Cavalieri

**Bonaventura Francesco Cavalieri** (Latyns, **Cavalerius**) (1598 - 30 November 1647) was 'n Italiaanse wiskundige wat bekendheid verwerf het vir *Cavalieri se beginsel* wat stel dat die volume van twee voorwerpe gelyk is as die oppervlak van hulle ooreenstemmende deursneë in alle gevalle gelyk is. Twee deursneë stem ooreen as hulle interseksies is van die liggaam met die vlakke ewe ver van 'n gekose vlak. Die beginsel is oorspronklik deur die 3de eeuse Sjinese wiskundige Liu Hui opgeteken in sy kommentaar op *Die Nege Hoofstukke oor die Wiskundige Kuns*. Cavalieri het 'n "metode van die ondeelbares" gehad, wat hy gebruik het om oppervlaktes en volumes te bepaal. Dit was 'n beduidende stap op die pad na moderne infinitesimale analise. 

## Lewe en Werk 
.]]

Cavalieri is in Milaan gebore en het teologie in die klooster van San Gerolamo in Milaan en meetkunde by die Universiteit van Pisa studeer. Hy het elf boeke gepubliseer; die eerste in 1632. Hy het aan probleme in optika en beweging gewerk. Sy sterrekundige en astrologiee werk het minder aandag gekry as sy hoof belangstelling: meetkunde. Sy laaste boek, *Trattato della ruota planetaria perpetua* (1646), is egter wel aan sterrekunde toegewy. Hy is deur akademiese en ekklesiasties kontakte aan Galileo voorgestel. Cavalieri sou ten minste 112 briewe aan Galileo stuur. Galileo het oor Cavalieri gesê, "min, indien enige, sedert Archimedes, het so ver en diep by die wetenskap van meetkunde betrokke geraak." 

Galileo het 'n groot invloed op Cavalieri uitgeoefen en hom aangemoedig om aan sy nuwe metode te werk en het vrugbare idees aan Cavalieri voorgestel. Deur te bou op die klassieke uitputtingsmetode het Cavalieri 'n meetkundige benadering tot analise ontwikkel en het hy 'n verhandeling oor die onderwerp, *Geometria indivisibilibus continuorum nova quadam ratione promota* (''Meetkunde, ontwikkel deur 'n nuwe metode deur die ondeelbares van die kontinuante,'' 1635) geskryf. In hierdie werk is 'n oppervlak beskou asof dit sou bestaan uit 'n onbepaalde aantal of parallelle segmente en 'n volume uit 'n onbepaalde aantal parallelle vlak-oppervlaktes. Sulke elemente word onderskeidelik ondeelbares vir oppervlak en volume genoem en dit verskaf die boublokke van Cavalieri se metode. 

Cavalieri het ook 'n hidrouliese pomp vir sy klooster gebou en logaritmetabelle gepubliseer waarin hy die praktiese toepassing daarvan in die velde van sterrekunde en geografie beklemtoon het. Hy is in Bologna oorlede.  

Die maankrater Cavalerius is vernoem na sy Latynse naam Bonaventura Cavalieri.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* Infinitesimal Calculus - , 'n artiekel oor die geskiedkundige ontwikkeling daarvan, in Encyclopaedia of Mathematics, Michiel Hazewinkel ed.
* Meer inligting oor Cavalieri se metode
Kobe

is die hoofstad van die Hyogo-prefektuur en 'n vername hawestad in Japan met 'n bevolking van ongeveer 1,5 miljoen. Die stad is in die Kansaigebied van Japan geleë en is deel van die Osaka-Kobe-Kioto- metropolitaanse gebied. Kobe word geklassifiseer as een van Japan se sewentien aangewese stede.

duimnael|links|Arima-Onsen
Die stad het aanvanklik as  bekendgestaan. Die vroegste geskrewe verwysings na die gebied is deur Nihon Sjoki, wat die stigting van die Ikoeta-heiligdom in 201 deur keiserin Jingoe beskryf het. Vir die grootste deel van die gebied se geskiedenis was dit nie 'n enkele politiese eenheid nie; selfs tydens die Tokoegawa-tydperk, toe die hawe direk deur die Tokoegawa-sjogoenaat beheer is. Kobe in sy huidige vorm is in 1889 gestig. Die naam kom van , 'n argaïese titel vir volgelinge van die stad se Ikoeta-heiligdom. Dit het in 1956 een van Japan se aangewese stede geword.

Kobe was een van die eerste stede in Japan wat oopgestel is vir handel met die Weste na die beëindiging van die Sakokoe-isolasiebeleid en het sedertdien as 'n metropolitaanse hawestad bekend geword. Hoewel die Groot Hansjin-aardbewing in 1995 afbreuk gedoen het aan Kobe se rol as hawestad bly dit steeds Japan se vierde besigste behoueringhawe. Maatskappye wat hulle hoofkantore in Kobe het, sluit in ASICS, Kawasaki-swaarindustrieë en Kobe-staal, sowel as 100 internasionale maatskappye met hulle Asiese of Japannese hoofkantore in die stad soos Procter & Gamble en Nestlé.

Die stad is ook bekend danksy Kobe-bief sowel as een van Japan se bekendste onsen-warmwaterbronne, Arima Onsen. Die Kobe-hawetoring is 'n bekende landmerk in die stad.

Kobe was een van die gasheerstede tydens die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002 wat Japan en Suid-Korea saam aangebied het, asook een van die vergaderplekke tydens die Rugbywêreldbeker 2019.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  
*  Amptelike webwerf
Hemer

**Hemer** is 'n stad in Noordryn-Wesfale in Duitsland. Teen 2011 was die inwonertal 37&nbsp;920 mense in die stad se 67,6 km².

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Die amptelike webwerf van Hemer
Iserlohn

**Iserlohn** (Wesfalies: *Iserlauhn*, vanaf Middelnederduits: *îse(r)n-lô(ch)* "ysterwoud") is 'n stad in Noordryn-Wesfale in die weste van Duitsland, met 'n bevolking van 93&nbsp;799 op 31 Desember 2012 en 'n oppervlakte van 125,51 km². Iserlohn is net oos van Hagen geleë en is die grootste stad in die distrik Märkischer Kreis.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webwerf van Iserlohn
Märkischer Kreis

**Märkischer Kreis** is 'n distrik (*Landkreis*) in Noordryn-Wesfale, Duitsland.

* Bevolking: 428&nbsp;385 ''(2011)
* Oppervlakte: 1&nbsp;059 km²

## Stede 
* Altena (20&nbsp;244)
* Balve (12&nbsp;142)
* Halver (17&nbsp;398)
* Hemer (37&nbsp;757)
* Herscheid (7&nbsp;581)
* Iserlohn (99&nbsp;539)
* Kierspe (18&nbsp;112)
* Lüdenscheid (78&nbsp;456)
* Meinerzhagen (21&nbsp;706)
* Menden (Sauerland) (57&nbsp;816)
* Nachrodt-Wiblingwerde (6&nbsp;929)
* Neuenrade (12&nbsp;389)
* Plettenberg (27&nbsp;824)
* Schalksmühle (11&nbsp;675)
* Werdohl (20&nbsp;434)
Gregorio Fontana

**Gregorio Fontana** (7 Desember 1735, Villa di Nogaredo - 24 Augustus 1803, Milaan) was 'n Italiaanse wiskundige. Hy het die leerstoel vir wiskunde by die Universiteit van Pavia beklee waar hy Roger Joseph Boscovich opgevolg het. Die term poolkoördinate word aan Fontana toegeskryf. Sy broer was die fisikus Felice Fontana (1730-1805).

Gregorio Fontana – Ricerche sopra diversi punti concernenti l'analisi infinitesimale e la sua applicazione alla fisica, 1793 – BEIC 4267569.jpg|''Ricerche sopra diversi punti concernenti l'analisi infinitesimale e la sua applicazione alla fisica'', 1793
Republiek Komi

Die **Republiek van Komi** (Russies: Республика Коми) is ’n outonome republiek (’n deelgebied van Rusland) wat in die noordoostelike hoek van Europese Rusland lê. Die Oeralgebergte vorm die oosgrens. Die belangrikste riviere is die Petsjora in die noorde en die Witsjegda in die suide. ’n Kwart van die bevolking praat Komi-Sirjeens, ’n Fins-Oegriese taal. 

## Ekonomie en geskiedenis 
duimnael|links|Kaart van die Republiek van Komi
Die belangrikste bestaansmiddele is jag, vissery en die houtnywerheid. Die grootste nywerheidsentrums is Workoeta, Inta, Petsjora en Oechta (steenkool, aardolie, aardgas, ystererts), wat alles langs die Noordelike spoorlyn gevind word. Dié spoorlyn loop na die suidwestelike Kotlas, ’n stad in Archangelsk-oblast en na die noordooste na Labitnangi in die outonome okroeg Jamalië in Wes-Siberië. 

In baie stede is Goelag-strafkampe gevestig – veral Workoeta was berug vir sy kamp. ’n Groot deel van die nywerheid en infrastruktuur het tussen 1929 en 1953 ontstaan met die hulp van honderdduisende Goelag-dwangarbeiders. In die dertigerjare het die NKVD die gebied vir ’n tyd lank self bestuur. In dié tyd is die gebied ook "gesuiwer" van nasionalistiese en invloedryke mense, wetenskaplikes, etniese Duitsers en baie ander "vyande van kommunisme". Duisende mense is ook hierheen gebring om die gebied te bewoon en te ontwikkel. 

In 1936 is meer as 2 000 gevangenes tegelykertyd tereggestel (waarvan ’n deel lewend verbrand is) by die rivier Oechtarka ná ’n opstand in een van die kampe van die Oecht-Petsjlag. 

Komi was van 1921 af ’n outonome oblast en van 1938 af ’n outonome Sowjetrepubliek (OSSR). Ná die val van die Sowjetunie het die gebied sy huidige status van outonome republiek gekry. Sy ongerepte woude is 'n Unesco-wêrelderfenisgebied.

## Groot stede en dorpe 
* Siktifkar (Сыктывкар) – 230 011 inwoners
* Oechta (Ухта) – 103 340 
* Workoeta (Воркута) – 84 917 
* Petsjora (Печора) – 48 700
* Oesinsk (Усинск) – 45 358
* Inta (Инта) – 41 217
* Sosnogorsk (Сосногорск) – 29 587 
* Worgasjor (Воргашор) – 19 100 
* Jemwa (Емва) – 16 739
* Woektil (Вуктыл) – 14 472 
* Sewerni (Северный) – 12 028
* Nizjni Odes (Нижний Одес) – 11 745
* Mikoen (Микунь) – 11 680
* Wilgort (Выльгорт) – 10 211
* Zjesjart (Жешарт) – 10 029 

## Verwysings 
*   Amptelike UNESCO bladsy
Komi

**Komi-Sirjeens** (коми кыв, *komi kif*), ook bekend as net **Komi** of **Sirjeens**, is ’n Fins-Oegriese taal wat gepraat word deur die Komi-volke in die Noordoostelik-Europese deel van Rusland. Van die verskeie dialekte wat in Komi voorkom, word twee hoofdialekte erken, hoewel die verskille nie groot is nie: Komi-Sirjeens, die grootste groep, dien as die letterkundige basis in Komi; en Komi-Jazwa, wat gepraat word deur ’n klein, afgesonderde groep Komi's in die noordweste van die krai Perm en suid van Komi. Permjaaks (ook Komi-Permjaaks genoem) word gepraat in Komi-Permjak, waar dit letterkundige status het.

Komi-Sirjeens het ’n baie interessante geskiedenis wat die skryfstyl betref wat ongewoon is onder Fins-Oegriese tale. Die eerste skryfstelsel, die Oud-Permiese alfabet, is in die 14de eeu geskep deur die sendeling Stepan Chrap, wie se ma blykbaar ’n Komi van Weliki Oestjoeg was. Stepan het later ’n Komi-heilige geword. Die alfabet toon ooreenkomste met die Middeleeuse Griekse en Cyrilliese alfabet. In die 16de eeu is dit vervang deur die Russiese alfabet met sekere veranderings vir affrikate. In die 1920's is die taal geskryf in die Molodtsof-alfabet, wat ook van Cyrillies afgelei is. In die 1930's is oorgeslaan na die Latynse alfabet. Sedert die 1940's word die Russiese alfabet gebruik plus die bykomende letters *І, і* and .

Letters van die Molodtsof-alfabet sluit in:

## Dialekte 
Komi-Sirjeens het tien dialekte: Prisiktifkarski, Nizjnewitsjegodski, Srednewitsjegodski, Loezsko-letski, Werchnesisolski, Werchnewitsjegodski, Petsjorski, Izjemski, Wimski en Oedorski. Prisiktifkarski word gepraat in die streek Siktifkar en is die model vir die generiese standaard-dialek van die taal. Dialekte word verdeel hoofsaaklik volgens hul gebruik van die w- en l-fomene, en sommige dialekte word verder onderskei deur gepalataliseerde d's en t's.

## Eksterne skakels 
* 
* Fins-Oegriese elektroniese biblioteek deur die Fins-Oegriese Inligtingsentrum in Siktifkar, Republiek Komi (tuisblad is in Engels en Russies, teks in Mari, Komi-Sirjeens, Oedmoerties, Erzja en Moksja: http://www.library.finugor.ru/eng/
Blaise Pascal

**Blaise Pascal** (19 Junie 1623 – 19 Augustus 1662) was 'n Franse wiskundige, fisikus, uitvinder,  filosoof en Katolieke teoloog. Hy was 'n wonderkind wat deur sy vader onderrig was. Pascal se vroegste werk was in die natuur- en toegepaste wetenskappe waar hy belangrike bydraes gemaak het tot die konstruksie van 'n meganiese rekenmasjien, die studie van vloeistowwe, en die konsepte van druk en vakuum opgeklaar deur die werk van Evangelista Torricelli te veralgemeen. Pascal het ook ter verdediging van die wetenskaplike metode geskryf.

Pascal was een van die voorste wiskundiges van alle tye. Hy het gehelp om twee nuwe navorsingsvelde te skep. Op sestienjarige ouderdom het hy belangrike verhandelings oor projektiewe meetkunde geskryf en later met Pierre de Fermat oor waarskynlikheidsteorie gekorrespondeer. Hy het ook 'n sterk invloed op die ontwikkeling van moderne ekonomie en sosiale wetenskap uitgeoefen.

Ná 'n mistiese ondervinding in laat 1654 het hy sy wetenskaplike werk laat vaar en hom toegewy aan filosofie en teologie. Sy twee beroemdste werke dateer uit die tydperk: *Lettres provinciales* en *Pensées*. Pascal het sy hele lewe lank aan swak gesondheid gelei en het twee maande na sy 39ste verjaarsdag gesterf.

## Literatuur 
* Adamson, D, *Blaise Pascal*: “Mathematician, Physicist, and Thinker about God”, Macmillan: Londen en New York, 1995.

## Sien ook 
* SI-eenhede vernoem na mense
* Pascal se weddenskap
Weliki Oestjoeg

**Weliki Oestjoeg** (Russies: Великий Устюг) is ’n dorp in die Russiese Wologda-oblast. Dit lê by die sameloop van die Soechona- en die Joeg-rivier. Die inwonertal in 2010 was 31&nbsp;665.

## Geskiedenis 
duimnael|links|250px|Sameloop van die Joeg (links) en die Soechona, waar hule die Noordelike Dwina vorm naby Weliki Oestjoeg
Die naam van die dorp kom van die eerste nedersetting in die gebied, die kloosternedersetting by Gleden (Гледен), waar die Joeg-rivier ("Suidelike Rivier") in die Soechona invloei. Saam vorm hulle die Noordelike Dwina. Die naam Устюг is ’n samestelling van die Russiese woorde *oestje* (устье; riviermonding) en *joeg* (юг; suid). Weliki is die Russiese woord vir "groot" en is aan die einde van die 15de eeu by die naam gevoeg.

## Tuiste van Djed Moroz 
In die woud by Weliki Oestjoeg is ’n *wotsjina* (вотчина; landgoed) met die amptelike woning van Djed Moroz (Дед Мороз; "Oupa Ryp"), die Russiese weergawe van Kersvader. In 1998 het die destydse Moskouse burgemeester, Joeri Loezjkof, voorgestel dat Weliki Oestjoeg die amptelike tuiste van Djed Moroz word, pleks van die tradisionele Lapland. ’n Spesiale maatskappy is vir dié doel gestig. Daar is ’n spesiale poskantoor vir briewe van kinders aan Djed Moroz. 

## Galery 

Lêer:Vu02-cropped.jpg|Die katedraalkompeks by Weliki Oestjoeg gesien vanuit die dorpie Dimkowo
Lêer:Spaso-Preobrazhensky cathedral on Krasnaya street in Veliky Ustyug.jpeg|Spaso-Preobrazjenski-katedraal aan Krasnajastraat in Weliki Oestjoeg
Lêer:vu18.jpg|Rivieroewer met Weliki Oestjoeg (1913)
Lêer:Sukhona sunset.jpg|Sonsopkoms aan die Soechona naby Weliki Oestjoeg

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Weliki Oestjoeg (in Russies)
* Weliki Oestjoeg vir toeriste (in Russies)
Pous Sergius

**Pous Sergius** kan verwys na 'n aantal pouse van die Rooms-Katolieke Kerk nl:

*Pous Sergius I (687 – 701).
*Pous Sergius II (844 – 847).
*Pous Sergius III (904 - 911)
*Pous Sergius IV (1009 – 1012).
Alpes-Maritimes

Die **Alpes-Maritimes** (06) is 'n Franse département aan die Middellandse See. Sy prefektuur (hoofstad) is Nice en sy enigste onderprefektuur Grasse. Dit omsluit die Prinsdom van Monaco aan al sy kante behalwe die see.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Die webwerf van die Prefektuur
* Die webwerf van die Conseil général 
* france-pub.com/Alpes-Maritimes
Montreal (dubbelsinnig)

regs|250px

----

**Montreal** of **Montréal** kan verwys na:

'**n Metropool in Kanada**
* Montréal, die grootste stad in die Franssprekende provinsie Québec

**Voorstede van Montréal**
* Montreal West, 'n merendeels Engelssprekende dorp in die weste van Montréaleiland

**Dorpe in Frankryk**
* Montréal, Yonne, 'n nedersetting in die département Yonne

**Nie-geïnkorporeerde gebiede en dorpe in die Verenigde State**
* Montreal, Missouri

'**n Kruisvaarderskasteel in die huidige Jordanië**
* Montréal (kruisvaarderskasteel)
Montreal, Missouri

**Montreal** is 'n nie-geïnkorporeerde gebied in die Camden-distrik van die Amerikaanse deelstaat Missouri, sowat tien myl van Camdenton af aan die Roete 7 geleë.
Tsjernobog

**Tsjernobog** (die "swart god" of "god van die donker") is ’n bose god in die Slawiese mitologie. Hy bring ongeluk en is die vyand van Belobog (die "wit god" of "god van die lig").

Hy en Belobog is in ’n voortdurende stryd gewikkel. Op die dag-en-nag-ewening (op 21 Maart en 22 September wanneer dag en nag ewe lank is) is hulle gelykop. Ná die winter-dag-en-nag-ewening word die dae langer; dan wen Belobog. Ná die somer-dag-en-nag-ewening word die nagte langer; dan wen Tsjernobog.

Daar word baie oor Tsjernobog bespiegel, maar min is werklik oor hom bekend. Daar word soms getwyfel oor hoe belangrik hy vir die antieke Slawiërs was. Die naam kom veral voor onder die Wes-Slawiese volke van die 12de eeu en daarom word betwyfel of hy ’n baie belangrike of ou godheid is.

## In moderne kultuur 
Tsjernobog het in verskeie media sy verskyning gemaak. Hy kom as "Chernabog" voor in die *Night on Bald Mountain*-reeks in Disney se *Fantasia* (1940) en as ’n baas in *Kingdom Hearts*. In *American Gods* deur Neil Gaiman kom hy as "Czernobog" voor in die winter en word hy deur sy broer "Bielebog" vervang in die lente.

## Verwysings
Pennsilvaniese Duits

**Pennsilvaniese Duits**, **Pennsilvaans** of **Pennsylfawnish Deitsch** is 'n Duitse dialek in die ooste van die Verenigde State (in Pennsilvanië en Ohio) wat op 17de en 18de eeuse Palties baseer en nog steeds deur nasate van die oorspronklike immigrante onder meer in Pennsilvanië se Shenandoah-vallei gepraat word. Tussen 1870 en 1890 was daar nog 750&nbsp;000 sprekers van hierdie taal, waarvan 600&nbsp;000 in Pennsilvanië gewoon het. Teen 1920 het tussen 600&nbsp;000 en 800&nbsp;000 mense die taal gepraat, maar teen 1960 nog slegs 200&nbsp;000 tot 300&nbsp;000. Vandag word Pennsilvaniese Duits meestal deur lede van die Amiese Doopsgesindes en Mennoniete van die Ou Orde (Engels: Old Order Mennonites) gepraat, wat 'n hoë geboortesyfer het, dus groei die Pennsilvaniese Duits vandag baie vinnig.

Gedurende 1933 en 1934 is daar twee verenigings gestig, naamlik *Fersomlinge* en *Grundsow* wat die nuwe taal wou bevorder. In 1938 is daar op 'n taalkongres te Hershey, Pennsilvanië besluit op 'n standaardspelling vir die taal. In 1946 het die Universiteit van Pennsilvanië begin om kursusse in die taal aan te bied in sy Duitse departement. In 1954 is 'n handboek gepubliseer vir gebruik op skool, wat die grammatika behandel. Die titel van die boek was: Pennsylfawnish Deitsch.

Die woordeskat is deur Amerikaanse Engels beïnvloed. Enkele van sy woorde is deur Amerikaanse Engels ontleen soos byvoorbeeld *Schmierkäs* ('n soort sagtekaas) wat nou as *smearcase* bekend staan. 

In die sogenaamde Pennsilvaniese Duits-distrikte het Engels en Duits dikwels tot 'n nuwe omgangstaal versmelt, en albei tale het woorde en idiomatiese uitdrukkings van mekaar ontleen.

## Demografie en bevolking 
Die deelstate met die grootste bevolking van die Amiese Doopsgesindes is:
* Ohio: 55&nbsp;620
* Pennsilvanië: 51&nbsp;570
* Indiana: 38&nbsp;610

## Sien ook 
* Hoogduitse tale
* Pennsilvaanse Wikipedia
Montréal (kruisvaarderskasteel)

duimnael|Die bouvalle van die kasteel Montréal
duimnael|Die kasteel is toeganklik vir die publiek. 'n Moderne besoekersentrum het vlakby die bouval ontstaan
**Montréal** (in Frans dikwels ook **Krak de Montréal** of **Crac de Montréal** genoem; alternatief **Kerak-kasteel**; Latyn: **Mons Regalis** of "Koninklike Berg"; Arabies: *al-Sjobak*, *Shobeq*, *Shawbak*) is 'n voormalige kruisvaarderskasteel in Idumea (Edom), suidoos van die Dooie See en 130 kilometer noord van Akaba in Jordanië, in die historiese streek Oultrejordain, 'n 12de eeuse leen van die kruisvaarderstaat Koninkryk Jerusalem.

## Ligging 
Die bouvalle van die kasteel Montréal is geleë op 'n keëlvormige bergrug, sowat 950 m bo seevlak, bo-oor die vlakte van Edom en langs die pelgrims- en karavanepad van Sirië na Arabië. Die belangrike handelspad het hier vanaf die Dooie See tot by die Arava-laagte en verder tot by Akaba aan die Rooisee geloop.

## Geskiedenis 
Die kasteel Montréal is in 1115 deur Boudewyn I van Jerusalem as die eerste kasteel oos van die Jordaanrivier en die Dooie See ter geleentheid van 'n veldtog opgerig wat in 1116 tot die verowering van Akaba gelei het. Danksy die strategiese ligging van Montréal was Boudewyn in staat om die ekonomie van die omgewing te oorheers aangesien pelgrims en handelaars 'n permit benodig het om die pad te gebruik. Die kasteel was deur relatief vrugbare grond omring sodat die bemanning maklik van kos vorsien kon word. Daarnaas is twee waterputte gegrawe wat tot by die waterbronne binne-in die berg gelei het en van lang en steil trappe voorsien.

Montréal het tot 1142 in besit van die heersersdinastie van die Latynse Koninkryk Jerusalem gebly en is daarna by Oultrejordain ingelyf. Die magsentrum is tegelykertyd na Kerak verskuif, 'n sterker vesting noord van Montréal. Montréal en Kerak was destyds verplig om sestig ridders aan die koninkryk beskikbaar te stel.

Montréal was in besit van Philippe de Milly en is aan Renaud de Châtillon oorgedra toe hy met Stéphanie de Milly getrou het. Rainaud het die kasteel gebruik om die ryk karavane op die handelspad aan te val en ook skepe gebou wat op die landweg na die Rooisee vervoer is en vir aanvalle op Mekka ingespan is.

Die Ayyoebiede-sultaan het in reaksie hierop in 1187 die koninkryk aangeval, Jerusalem verower en in dieselfde jaar ook Montréal verower. Na bewering het die verdedigers van Montréal hul vroue en kinders in ruil vir kos verkoop en as gevolg van die gebrek aan sout blind geword. Vanweë 'n heuwel was die Moslem-veldheer Salah ad-Din nie in staat om belegmasjiene in te span nie sodat die kasteel twee jaar lank beleër is en eers in Mei 1189 geval het.

Arabiese setlaars het in die 13de eeu die stad al-Sjobak op die bouvalle van Montréal gestig.
Iwan Tsarewitsj

**Iwan Tsarewitsj** (Russies: Иван Царевич; prins Johan/Iwan) is een van die hoofhelde van Russiese volksverhale. Hy word gewoonlik positief uitgebeeld en is dikwels in ’n stryd gewikkel met Kosjtsjei die Onsterflike.

Hy is dikwels, maar nie altyd nie, die jongste van drie seuns. In die verhaal *Die Drie Koninkryke* is hy die seun van Nastasja. In verskillende verhale het hy verskillende vroue, onder andere Jelena die Mooie (*Tsarewitsj Iwan, die Vuurvoël en die Grys Wolf*), Wasilisa die Wyse en Marja Morewna.

Iwan het in sommige verhale magiese kragte en hy het die metsj-kladenets (Russies: меч-кладенец), ’n fantastiese towerswaard.

Verhale waarin Iwan voorkom, sluit in *Tsarewitsj Iwan, die Vuurvoël en die Grys Wolf*, *Die Padda-prinses*, *Die Seekoning en Wasilisa die Wyse* en *Die dood van Kosjtsjei die Onsterflike* (ook bekend as *Marja Morewna*).
Die Zori

In die Slawiese mitologie is **die Zori** (ook die **Zorjas**, **Zarja**, **Zwezda**) die drie (soms twee) bewaker-godinne bekend as die Auroras. Hulle bewaak die oordeelsdaghonde wat dreig om die sterrebeeld Ursa Minor, die "Klein Beer", te eet. As hulle uit hul kettings losbreek en die sterrebeeld eet, sal die heelal tot ’n einde kom. 

Die Auroras bestaan uit die Môrester, Aandster en Middernagster, hoewel laasgenoemde soms uitgelaat word. In sommige verhale is die Môrester die vrou van Mjesjats, die Maangod, en is sy ook ’n belangrike godin. In ander mites is die Zori maagde. Hulle word verbind met huwelike, beskerming en duiweluitdrywing.

Die Môrester is **Zorja Oetrennjaja** (ook **Zwezda Danica**, **Zvezda Dennitsa**, **Zwezda Dnieca**, **Zvezda Zornitsa**, **Zorja**). Sy maak soggens die hemelpoorte oop vir die strydwa van die Son. Sy is ten volle gewapen en ’n dapper vegter. Sy is die beskermgodin van perde en word verbind met die planeet Venus. 

Die Aandster is **Zorja Wetsjernjaja** (ook **Vecernja Zvezda**, **Zvezda Vechernaya**, **Zwezda Wieczoniaia**, **Zwezda Wieczernica**, **Zvezda Vechernitsa**, **Zarja**). Sy maak die hemelpoorte saans toe nadat die Son tuis gekom het.

Die Middernagster is **Zorja Poloenotsjnaja** (ook **Zwezda Polnoca**). Sy is in sommige mites afwesig. Die Son sterf elke nag in haar arms en word dan weer opgewek. Sy is ’n godin van die dood, hergeboorte, towerkrag, die bonatuurlike en wysheid.

## In moderne kultuur 
*In die roman *American Gods* deur Neil Gaiman kom die drie Zori voor onder die gode.
*Zorya is ook die hoofkarakter in ’n reeks Franse grafiese romans, ''L'Épée de Cristal'', geskryf deur Goupil en geteken deur Crisse. (Uitgegee deur Éditions Vents d'Ouest.)
*Zvezda Dennitsa is die naam van ’n karakter in Marvel Comics. Sy is lid van die Russiese span Bogatiri.
Boegoe

**Boegoe** (*Agathosma betulina*) is 'n Suid-Afrikaanse struik met medisinale eienskappe. Dit was histories as medikasie vir die urienweg en wonde gebruik. Dit word ook as geurmiddel vir tee, lekkergoed en selfs drank (dink byvoorbeeld aan boegoebrandewyn) aangewend. 

Die Hollanders het dit van die San of die Khoi leer ken. In die VOC se tyd was dit al in Europa bekend, maar dit was baie duur en net ryk mense kon dit gebruik.

## Galery 

Agathosma betulina MargrietB 1.jpg
Agathosma betulina MargrietB 2.jpg
Agathosma betulina MargrietB 3.jpg
Agathosma betulina MargrietB 4.jpg
Agathosma betulina MargrietB 5.jpg

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels 
*