open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Warden

**Warden** is 'n dorp in die Oos-Vrystaat wat tussen Villiers en Harrismith aan die N3 nasionale hoofweg tussen Durban en Johannesburg geleë is.

Die dorp is in 1912 op die plaas Rietvallei uitgelê. Warden het eers in 1920 'n munisipaliteit geword en is in 1923 geproklameer. Die dorp is genoem na Charles Warden, 'n landdros op Harrismith van 1884 tot 1900.

Die boerderygebied rondom Warden produseer 'n groot deel van die land se aartappels, mielies en rooivleis.

Die NG kerkgebou op Warden is die grootste in die Vrystaat en een van die ses grootstes in Suid-Afrika Oorspronklik was daar sitplek vir 1&nbsp;750 mense, maar met die inrig van die moederkamers is daar nou sitplek vir 1&nbsp;652.

## Infrastruktuur 
Nadat die African National Congress in 1994 aan bewind gekom het, het die dorp se infrastruktuur agteruitgegaan. Die meeste paaie is nou nie geteer nie en die meeste openbare geboue het agteruitgegaan. ’n Jong groep inwoners het deelgeneem aan die restourasie van Warden. ’n Nuwe hoofpad en verskeie geboue is intussen gebou of opgegradeer. Een van die grootste munisipale damme word ook gebou. Warden se ligging (in die middel van SA en op die N3-hoofweg wat Gauteng en Durban verbind), watervoorsiening, nywerheidsgrond en arbeid maak dit 'n ideale plek vir nywerheidsontwikkeling. Huise in Warden is redelik geprys. Industriële en residensiële grond is ook beskikbaar.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika
* NG gemeente Warden

## Verwysings 
* *Op Pad in Suid-Afrika*. B.P.J. Erasmus. Jonathan Ball Uitgewers, 1995.
Gembloers

**Gembloers** (Frans: *Gembloux*, Wallonies: *Djiblou*) is 'n Belgiese stad en munisipaliteit in die Waalse provinsie Namur met 'n oppervlakte van 96&nbsp;km² en ongeveer 24&nbsp;000 inwoners (2011). Die bevolkingsdigtheid is 247 inwoners per km².

## Ekonomie en onderwys 
Die stad staan bekend vir sy mesfabriek en sy Universitêre Fakulteit Landbouwetenskappe. Die Belgiese sportmotorvervaardiger Gillet het sy hoofkwartier in Gembloers.

## Argitektuur 
Die kloktoring van Gembloers het in 2005 UNESCO se wêrelderfenisstatus verkry en is sodoende by die bestaande lys van Vlaamse, Waalse en Noord-Franse kloktorings gevoeg.

## Geskiedenis 
Tydens die Middeleeue het die gebied van Gembloers 'n graafskap onder die heerskappy van die plaaslike abdy gevorm. Die gebouekompleks, wat tans die Fakulteit Landbouwetenskappe huisves, het vroeër deel uitgemaak van die Benediktynse abdy van Gembloers.

In die eerste Slag van Gembloers het Spaanse troepe die leër van die Nederlandse State-Generaal verpletter. In die tweede Slag van Gembloers van 1940 het Franse troepe, waaronder ook skutters van Senegal en Marokko, tydens die Tweede Wêreldoorlog teen die Duitsers geveg.

Lêer:Gembloux JPG002.jpg|Die landboufakulteit
Lêer:Kasteel van Corroy-le-Château.jpg|Die Kasteel van Corroy-le-Château
Lêer:Belfort, Gembloers.jpg|Die kerk van Belfort

## Eksterne skakels 
* Die amptelike webwerf van die munisipaliteit
* Die webwerf van *Automobiles Gillet*
Gresham’s Skool

'''Gresham's Skool'* (Engels: *Gresham's School'') is 'n private kosskool in Holt, Norfolk, Engeland, by die Noordsee.

duimnael|links|Gresham's Skool in 1838
Gresham's Skool is volgens Christelike beginsels in 1555 deur sir John Gresham as 'n naasteliefdeskool gevestig. Dit was sy bedoeling om aan die skool gratis onderrig te gee aan 40 seuns van Holt, sy geboortestad. Mettertyd het Gresham's Skool ontwikkel, en vanaf 1971 word meisies ook tot die skool toegelaat.

Omtrent 730 seuns en meisies tussen 8 en 18 gaan woon tans die skool by, waar hulle £22&nbsp;000 per jaar moet betaal.

W. H. Auden, Benjamin Britten, lord Reith, Sir Christopher Cockerell, Sienna Guillory, sir Stephen Spender, Stephen Frears, Stephen Fry, Peter Brook en sir James Dyson behoort tot die vele beroemde mense wat in hul kinderjare aan die skool studeer het.

Die huidige skoolhoof is Douglas Robb.

## Eksterne skakels 
* Gresham's School
Humanae Vitae

150px|duimnael|Paulus VI stel sy ensikliek **Humane Vitae** voor op  25 Julie 1968

**Humanae Vitae** is die sewende en laaste ensikliek deur pous Paulus VI, wat op 25 Julie 1968 vrygestel is.

Die onderwerp van dié ensikliek is die gebruik van voorbehoeding. Die pous verklaar hom teen alle vorme en waarsku oor vier effekte wat die verspreiding van dié middels gaan hê:

#'n algemene verlaging van die moraal
#'n toename in ontrou
#'n verlaging in respek van mans vir vroue
#die gedwonge gebruik van voortplantingstegnologië deur die owerhede

Die ensikliek het tot baie kontroversie gelei en miljoene katolieke het geweier om die verbod op voorbehoeding te gehoorsaam.

## Verwysings
Tony Yengeni

**Tony Sithembiso Yengeni** (11 Oktober 1954 - ) is 'n Suid-Afrikaanse politikus. Sedert Oktober 2025 is hy lid van die Umkhonto we Sizwe-party. Hy was 'n anti-apartheidsaktivis en het in 1976 by die ANC aangesluit en later ook by die ANC se gewapende vleuel Umkhonto we Sizwe.

Later het hy as parlementslid gedien vir die ANC en in 2003 is hy skuldig bevind op aanklagte van korrupsie en is tot vier jaar tronkstraf gevonnis.

Yengeni is in Kaapstad gebore en het in Gugulethu en Nyanga groot geword. Nadat hy sy matriek in Fort Beaufort voltooi het, het hy die land in tydelike ballingskap verlaat as 'n lid van Umkhonto we Sizwe (MK). In die tydperk ontvang hy militêre opleiding in Angola en ander Afrikalande. Terwyl hy in Lesotho gestasioneer was, het hy bevriend geraak met die voormalige hoof van MK, Chris Hani. Na 'n jaar in Lesotho is hy na Botswana gestuur waarna hy na die Sowjetunie gestuur is om in Moskou politieke wetenskap te studeer. Hy voltooi die diplomakursus in 1982. In 1984 is hy met mede ANC-lid, Lumka Nyamza, in Lusaka, Zambië getroud.

In 1986 keer hy na Suid-Afrika terug waar hy aangestel word as leier van MK in die Wes-Kaap. In 1987 word hy op aanklag van terrorisme in hegtenis geneem. Die saak teen Yengeni en 13 ander beskuldigdes het 269 dae geduur en het die staat blykbaar R5 miljoen gekos. Hy is tydens sy aanhouding deur Jeffrey Benzien gemartel met 'n nat sak oor die kop. Hiervan is getuig tydens die sittings van die Waarheids- en Versoeningskommissie, waar Yengeni en Benzien dit aan die kommissie gedemonstreer het. Na president FW de Klerk die ANC in 1990 ontban het, is al 14 amnestie toegestaan.

Hy was die hoofsweep van die ANC in die Suid-Afrikaanse parlement. Bulelani Ngcuka, op daardie tydstip Nasionale Direkteur van Openbare Vervolging, het aantygings van magsmisbruik teen beide Jacob Zuma en Yengeni ondersoek. In Oktober 2001 is Yengeni gearresteer en op R10&nbsp;000 borgtog vrygelaat. 'n Dagvaarding is ook uitgereik vir die inhegtenisneming van Michael Woerfel van EADS wat in Julie 1999 weens sy aandeel in die aangeleentheid geskors is. Volgens die BBC het EADS erken dat die maatskappy "hulp verleen" het aan sowat 30 amptenare om luukse motorvoertuie te bekom. In 2003 is Yengeni daaraan skuldig bevind dat hy die parlement bedrieg het deur afslag te aanvaar op 'n luukse motor tydens die tenderproses van die regering se omstrede wapentransaksies. Die saak teen Yengeni se mede-aangeklaagde, Michael Woerfel, is teruggetrek nadat Yengeni vrygespreek is van al die aanklagte waarop Woerfel aangekla is. Yengeni is op 24 Augustus 2006 na die Pollsmoor-gevangenis om sy tronkstraf van vier jaar uit te dien. Hy is egter op 15 Januarie 2007 vrygelaat.

## Eksterne skakels en bronne 
* The rise and fall of Tony Yengeni BBC News, 3 Oktober 2001, besoek op 18 Januarie 2007.
* RSG-Nuus  24 Augustus 2006, besoek op 18 Januarie 2007.
* Yengeni bids farewell to parliament
* The 'Gucci socialist'
Induksie-kookplaat

duimnael|'n Induksie-stoof
duimnael|links|200px|'n Vroeë induksie-kookplaat van 1909Illustrasie uit: Rankin Kennedy: *Electrical Installations*. Vol. II. London: Caxton 1909
duimnael|'n Chinese induksie-kookplaat met raakbeheer en outomatiese programme vir gunstelingdisse soos Chinese* hot pot* en hawermoutpap
duimnael|'n Kompakte induksie-kookplaat, van die kant gesien

**Induksie-kookplate** is moderne kookplate wat die onderkant van ferromagnetiese kookgereedskap deur middel van werwelstrome verhit. Onderkant die glaskeramiek-plaat, waarop panne en kookpotte geplaas word, lê 'n spoel wat elektriese spanning kry en sodoende magneetvelde veroorsaak. Die magneetvelde begin die onderdeel van die kookgereedskap regstreeks verhit.

Induksie-kookplate bespaar tyd en energie, aangesien hulle anders as konvensionele kookplate nie eers die verhittingselemente en glaskeramiekplaat moet verhit nie. 'n Pot met water begin binne enkele minute te kook. Hitte en kooktyd kan vooraf noukeurig bepaal en onmiddellik verander word, en die induksie-kookplaat reageer onmiddellik en net so vinnig op enige verandering as 'n gasstoof-kookplaat.

Tydens die kookproses word die induksie-kookplaat self nie verhit nie en verwarm slegs weens die warm onderdeel van die kookpot. As die pot verwyder word, word ook die kookplaat outomaties afgeskakel. Daarnaas erken induksie-kookplate selfstandig of 'n kookpot en pan magneties en dus geskik vir induksie-kook is of nie. Ongeskikte of leë gereedskap word nie verhit nie, en die kookplaat skakel hom af.

Geskikte kookgereedskap is vlekvrye staal met ferromagnetiese drielaag-onderdele, gietyster- en geëmaljeerde kookpotte en panne. Keramiek, glas, koper, aluminium en gewone staal is nie geskik vir induksie-kookplate nie.

## Geskiedenis 
Die eerste patente vir induksiestowe is reeds in die vroeë 20ste eeu in Engeland toegeken, alhoewel die uitvinding nie verder ontwikkel is deur 'n praktiese toepassing nie. In 1933 is induksie-kooktegnologie ter geleentheid van die *Century of Progress*-tentoonstelling in Chicago vir die eerste keer aan die wyer publiek bekend gestel.

In 1956 het die Amerikaanse onderneming *Frigidaire*, destyds nog 'n dogtermaatskappy van *General Motors*, enkele toetstoestelle aan gehore getoon - met 'n dagblad tussen induksie-kookplaat en kookpot wat nie aan die brand geslaan het nie toe water in die pot begin kook het. Die tegnologie het deel uitgemaak van *Frigidaire* se konsep vir die kombuis van die toekoms (*Kitchen of Tomorrow*).

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  *Physik des Induktionsherdes*
*  *Magnetic Cooky: Induction cooking - History*
Tweeling, Vrystaat

Die dorp **Tweeling** in die Oos-Vrystaat is tussen Reitz en Frankfort in die Riemland geleë. Die dorp se swart woonbuurt Mafahlaneng, beteken insgelyk "plek van die tweeling". Tweeling is in 1918 gestig op die plase Tweelingspruit en Tweelingkop, en die dorp se naam verwys na twee eenderse koppies in die area. Naby die dorp is die historiese Geloftefeesterrein. Die NG-gemeente het in 1926 van drie aanliggende gemeentes afgestig.

## Omgewing
Die Liebenbergsvleirivier wat by tye water vanaf die Lesotho-Hoogland-waterprojek na die Vaaldam herlei, loop naby die dorp verby. Tweeling is die halfpadmerk in die jaarlikse Liebensbergvlei-kanomaraton. Die wedvaart van twee dae begin naby Reitz, en die eerste dagskof eindig 33&nbsp;km stroomaf te Zorgvlietplaas, naby Tweeling. Die tweede skof begin te Bruinswickplaas noord van die dorp en eindig in Frankfort.

## Boorlinge 
* Johan Heyns, teoloog
* Sisi Ntombela, politikus en sesde premier van die Vrystaat

## Fotogalery 

Tweeling van oostekant, winter, Vrystaat, a.jpg|Winterlandskap om Tweeling
Refeng Thabo Hoërskool, Tweeling, Vrystaat.jpg|Refeng Thabo Hoërskool in Mafahlaneng-woonbuurt
Liebenbergsvleirivier, Tweeling, stroomaf.jpg|Liebenbergsvleirivier noord van die dorp

## Sien ook 
* NG gemeente Tweeling
* Lys van nedersettings in Suid-Afrika

## Verwysings 
## Bron 
* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus. 1995. 

## Eksterne skakels
Armeense volksmoord

duimnael|Armeense gebiede 1896
duimnael|Lande, wat die Armeense Volksmoord amptelik erken
[duimnael|upright|Rafael de Nogales Méndez (1879-1936), 'n [Venezuela|Venezolaanse soldaat in die Turkse weermag wat sy getuienis van die volksmoord neergeskryf het in sy boek *Cuatro años bajo la media luna*]]

Die **Armeense Volksmoord** verwys na die grootskaalse ontruiming en verwante sterftes van honderde duisende tot dalk meer as 'n miljoen Armeniërs tydens die regering van die Jong Turke van 1915 tot 1916 in die Ottomaanse Ryk.

Die Republiek van Turkye verwerp die idee dat die gebeure 'n volksmoord was en beweer dat die sterftes onder die Armeniërs die gevolg was van inter-etniese geweld, siektes en hongersnood tydens die chaos van die Eerste Wêreldoorlog. Die meeste Armeense, Russiese, Westerse en 'n toenemende aantal Turkse geleerdes is dit eens dat dit wel 'n volksmoord of 'n veldtog van staatsgesteunde etniese suiwering en grootskaalse uitwissing was. Sommige Westerse bronne wys op die groot aantal sterftes as bewys van 'n sistematiese, georganiseerde plan om Armeniërs uit te wis. Die gebeure is waarskynlik ook die tweede mees bestudeerde geval van 'n volksmoord en word dikwels met die Joodse volksmoord tydens die Tweede Wêreldoorlog vergelyk. In 2021 het 31 lande amptelik die Armeense volksmoord erken.

## Ottomaanse Armeense Bevolking 
Volgens bronne was daar in 1914, voor die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog, 'n geskatte twee miljoen Armeniërs in die Ottomaanse Ryk. Die oorgrote meerderheid Armeniërs het aan die Armeense Apostoliese geloof behoort met 'n kleiner aantal Armeense Katolieke en Protestante. Die Armeense bevolking in oostelike Anatolië (ook genoem Wes-Armenië) was groot en gekonsentreerd, maar daar was ook groot getalle wat in die westelike deel van die Ottomaanse Ryk gewoon het, baie van hulle in die hoofstad, Konstantinopel (vandag Istanboel).

## Die status van die Ottomaanse Armeniërs 
Tot laat in die 19de eeu is daar na Armeniërs verwys as *millet-i sadika* (lojale volk) deur die Ottomane. Armeniërs, Grieke en ander Christene, asook Jode en ander minderheidsgroepe is aan ander wette onderwerp en het minder wetlike regte gehad as die Moslem-bevolking. Daar is talle beperkinge op hul regte in die ryk geplaas: Armeniërs is verbied om by die weermag aan te sluit, hul getuienis teen nie-Armeense Moslems in Islamitiese howe is as ongeldig beskou en hulle is nie toegelaat om hulle te bewapen nie.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  *Webtuiste van die Armeense Volksmoordmuseum en -instituut*
Via Domitia

duimnael|regs|250px|Via Domitia voor die raadsaal van die Franse stad Narbonne 
duimnael|regs|250px|Via Domitia naby Ambrussum met ryspore van waens 
duimnael|regs|250px|Via Domitia naby Pinet, Hérault
Die **Via Domitia** (Frans: ***Voie Domitienne***) was die eerste Romeinse pad in Gallië. Dit is tussen 120 en 118 v.C. in opdrag van die prokonsul Gnaeus Domitius Ahenobarbus gebou en ook na hom vernoem.

Die Via Domitia was 'n landgebonde verbinding tussen Italië en Spanje. In Narbonne, wat ook in 118 v.C. onder die naam Colonia Narbo Martius gestig is, het dit by die Via Aquitania aangesluit, 'n pad in westelike rigting, wat via Toulouse en Bordeaux tot by die kus van die Atlantiese Oseaan geloop het.

By die berg Mont Genèvre (1&nbsp;850 meter) het die Via Domitia die Alpe oorgesteek, langs die vallei van die Durancerivier geloop, die Rhône naby Beaucaire oorgesteek en uiteindelik langs die Mediterreense kus tot by die Pireneë geloop.

Die pad verloop byna reglynig en beskik oor 'n vaste ondergrond. In die stede, wat hy deurkruis, is die pad van ronde klippe gemaak, terwyl dit in landelike gebiede uit gestampte grond op lae van grint of gruis bestaan. By dorpsingange deurloop die Via Domitia gewoonlik 'n poort of triomfboog soos in Nîmes met die Porte d'Auguste of in Glanum met die Arc de Triomphe.

Belangrike nedersettings langs die Via Domitia was:

* Briançon (*Brigantio*),
* Gap (*Vapincum*),
* Embrun (*Eburodunum*),
* Sisteron (*Segustero*),
* Apt (*Apta Julia*),
* Cavaillon (*Cabellio*),
* Tarascon - Beaucaire (*Ugernum*), 
* Nîmes (*Nemausus*),
* Béziers (*Baeterris*), 
* Narbonne (*Narbo Martius*).

## Eksterne skakels 
* Die Via Domitia in Haute-Provence 
* Die Romeinse paaie in die Mediterreense gebied
* Spore van die Via Domitia
Etoshapan

duimnael|regs|300px|Die Etoshapan.
duimnael|regs|300px|Ligging in die noorde van Namibië

Die **Etoshapan** is ’n enorme vlak soutpan in die noorde van Namibië (voorheen Suidwes-Afrika) wat voorheen vermoedelik ’n standhoudende meer was wat deur die Kunenerivier onderhou is. Die pan is 120 kilometer lank, 4800 vierkante meter in omtrek en is tans in die Nasionale Etoshawildtuin geleë. Die pan is meestal droog, maar bevat 'n dun lagie souterige water na swaar reëns. Die pan is vir die grootste deel van die jaar droë modder wat met sout bedek is.

Lêer:Boden etosha.jpg|Verdroogde modder in die pan. 
Etosha pan - namibia.jpg|Verdroogde sout.
Lêer:Etosha elefant.jpg|'n Olifantbul in die Nasionale Etoshawildtuin, suid van die pan.
EtoshaPan 2005-06 comparison.jpg|Vergeling tussen 2005 en 2006. 

## Verwysings
Veldkornet

[duimnael|160px|regs|Foto van [Koos de la Rey, wat op 'n stadium 'n veldkornet was.]]
[duimnael|160px|regs|[Christiaan de Wet, ook 'n eertydse veldkornet.]]

Die **veldkornet** was 'n veelsydige amptenaar wat in die uitgestrekte binnelandse distrikte van Suid-Afrika sedert die Nederlandse bewind op administratiewe, regterlike en militêre gebied 'n rol gespeel het.

Aan die Kaap het die poste van veldwagmeester, kornet en vaandrig saamgesmelt tot veldkornet. Groot binnelandse distrikte is in wyke, veldkornetskappe genoem, verdeel. Die veldkornet is gewoonlik aangewys uit die vooraanstaande boere van die distrik en het meestal geen salaris vir sy werk ontvang nie, maar is vrygestel van belasting en rekognisiegeld op sy plaas.

In die VOC-tyd was sy taak om binnelandse vrede en veiligheid te verseker. Tydens die Bataafse bewind is sy pligte uitgebrei en duideliker omskryf. Met die Britse oorname is hy beskou as assistent van die landdros. In 1846 is die pos selfs tot Natal uitgebrei.

In die tyd van die Groot Trek is die veldkornet deur die burgers verkies. Toe was hy betrokke by die trekplanne en laerinrigting, handhawing van die wet en orde, verhoudinge met die bediendes en die oplos van geskille. Tydens verkiesings moes hy die landdros bystaan.

In die Boere-republieke speel die veldkornet 'n groot rol in die organisasie van die pioniersgemeenskap. Hier tree hy op as 'n soort assistent-landdros, bekendmaker van wette, vrederegter, hou toesig oor die behandeling van die gekleurde personeel op die plase, beheer die jag, is die natuur- en wildbewaarder, doen lykskouings, registreer geboortes en sterfgevalle, arresteer misdadigers en oorhandig hulle aan die landdros. As oorlog dreig, roep hy die weerbare manne op vir krygsdiens en stel die kommando saam.

Na die Tweede Vryheidsoorlog is die pos afgeskaf. So het 'n belangrike skakel tussen die bevolking op die verafgeleë plase en die regeringsinstellings verlore gegaan. Wet 16 van 1916 het alle wette met betrekking tot veldkornette herroep en is die amp vervang met vrederegters.

In 1960 het die Suid-Afrikaanse Leër die titel kortstondig laat herleef. Tot 1968 was 'n luitenant bekend as veldkornet. Ook die Voortrekker-jeugbeweging het veldkornette en veldkornetskappe geken.

## Trivia
Genl. Koos de la Rey word op 19-jarige ouderdom die jongste veldkornet ooit.

## Bibliografie 
* Kruger, D.W. (red.): Geskiedenis van Suid-Afrika. Kaapstad: Nasou, 1965
* Pienaar, P. de V. (red.): Kultuurgeskiedenis van die Afrikaner. Kaapstad: N.B.B., 1968
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 4. Kaapstad: Nasou, 1971. 
* Van Jaarsveld, F.A.: Van Van Riebeeck tot Vorster 1652–1974. Johannesburg: Perskor, 1976
Mont-aux-Sources

**Mont-aux-Sources** is een van die hoogste pieke van die Drakensberge in Suider-Afrika en geleë in ’n gebied waar KwaZulu-Natal, die Vrystaat en Lesotho bymekaar kom. Mont-aux-Sources is 3&nbsp;299&nbsp;m hoog.

Die naam is van Franse oorsprong en beteken “berg van fonteine”. Die area is so genoem deur twee Franse sendelinge wat die berg as die oorsprong van riviere beskou het. Drie belangrike riviere, naamlik die Oranje, Vaal- en Tugelariviere het hul oorsprong in die area.

Die Oranjerivier ontspring net suid-oos van Mont-aux-Sources in Lesotho en staan bekend as die Senqurivier daar terwyl die Tugela se oorsprong oos van Mont-aux-Sources is. Een van die Vaalrivier se grootste sytakke, die Wilgerivier, ontstaan net noord-wes van Mont-aux-Sources. Die Tugelawaterval (948&nbsp;m hoog en die tweede hoogste in die wêreld) is ook naby Mont-aux-Sources.

[duimnael|links|Mont-aux-Sources deur [Pierneef. Deel van 'n muurskildery wat oorspronklik vir die Johannesburgse stasie geskep is.]]

## Sien ook 
* Lys van Bergpieke in Suid-Afrika

## Verwysings
Moroka II

**Moraka die tweede**, gebore in c. 1795 en oorlede in Thaba Nchu in 1880, was 'n Barolong-hoofman wat op vriendskaplike voet met die Voortrekkers was.

Moroka het die Voortrekkerleiers altyd goed by sy hoofstad by Thaba Nchu ontvang. Hy het 'n groep Voortrekkers teen aanvalle van Matabele plunderaars beskerm en het die Blanke setlaars in die Vrystaat gehelp om aanvalle teen Silkaats (Mzilikazi) te loods. Moroka het ook gedurig in konflik met Moshweshwe geleef. 
Vir sy lojaliteit het President Brand in 1865 territoriale outonomie aan die Barolong gegee, maar dit is kort na Moroka se dood in 1884 onttrek toe die area deur die Vrystaat geannekseer is.
Riksja

duimnael|regs|220px|'n Riksja.
[duimnael|regs|220px|'n Gemotoriseerde riksja ([toektoek) word tydens 'n huwelik in Indië ingespan.]]
[duimnael|regs|220px|'n Riksja in [Kolkata, Indië.]]

'n **Riksja** verwys na 'n mens-aangedrewe waentjie wat vir ligte vervoer gebruik word. 

Riksjas het hul ontstaan aan Japan te danke en is na Natal (tans KwaZulu-Natal) gebring deur 'n suikermagnaat, Sir Marshall Campbell in die 1890’s. Teen 1903 was daar meer as 'n duisend riksjas in Durban wat as 'n vorm van openbare vervoer gedien het. Ander riksjas het in Pietermaritzburg, Kaapstad, Pretoria en selfs Rhodesië (vandag Zimbabwe) diens gedoen. 

Funksionaliteit het mettertyd die riksjas in 'n toeriste-aantreklikheid verander. Teen die 1930’s het riksjas oral verdwyn behalwe in Durban, waar 'n klompie steeds toeriste aan die Durbanse strandfront bedien. Die Zoeloe riksjatrekkers het later baie versierings aangebring en die riksja en sy waentjie versier met kralewerk, pels en etlike kleurvolle artikels. Natuurlik word die toeris teen 'n stewige fooi op die sypadjie rondgetrek, en as jy graag 'n foto van jouself met die riksjatrekker wil laat neem, sal jy nog 'n paar rand moet bylas.
Sytze Wierda

duimnael|Sytze Wierda in 1897

**Sytze Wopkes Wierda** (28 Februarie 1839 – 10 Desember 1911) was 'n argitek wat 'n belangrike rol gespeel het in die openbare argitektuur van Suid-Afrika in die laat 19de eeu en vroeë 20ste eeu en verantwoordelik was vir die ontwerp van 'n groot aantal belangrike geboue in die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR).

## Nederlandse agtergrond 
Hy is in Friesland in Nederland gebore (Bronne dui aan dat hy of in Hemrik, Beetsterzwaag gebore is of in Wynjeterp). Met sy aankoms het hy Klaas van Rijsse wat die pos tydelik gevul het opgevolg. Van Rysse het Kruger op die behoefte aan 'n argitek vir die beplande openbare geboue.

## Loopbaan in die ZAR 
In die ZAR was hy verantwoordelik vir die ontwerp van die Paleis van Justisie  en die Ou Raadsaal aan Kerkplein, die Staatsmodelschool en die Nieuwe Goewermentsgebou (later bekend as die Compolgebou) in Pretoria. Hy het ook 'n aantal brûe in en om Pretoria ontwerp waaronder die Leeubrug oor die Apiesrivier en 'n brug oor Sesmylspruit in Centurion. In Johannesburg het hy die Hoofposkantoor en die Johannesburgfort ontwerp en in Krugersdorp die Magistraatskantoor, en ook die Magistraatskantoor in Klerksdorp. Hy het ook die Paardekraal Monument naby Krugersdorp ontwerp. Een van sy mees onvergeetlike geboue, die Staatsgimnasium wat in 1899 opgerig is, is later gesloop. Net so is die hofgebou wat hy in Klerksdorp ontwerp het gesloop. Wierda het die geboue in die Franse, Italiaanse en Vlaams-Nederlandse Neo-Renaissance styl - wat toe gewild was - ontwerp. Een van sy minder bekende werke was die ZAR paviljoen wat hy vir die L'exposition de Paris van 1900 in Parys Frankryk ontwerp het.

Law Chambers-001.jpg|Paleis van Justisie in Pretoria
Palace of Justice (S Wierda) 1902 Church Square Pretoria 010.jpg|Paleis van Justisie in Pretoria
Old Magistrates Office, Church Street, Boksburg 02.JPG|Ou magistraatskantoor in Boksburg
Wierda Bridge.JPG|Wierdabrug in Pretoria
Staatsmodelschool, Van de Waltstraat, Pretoria.jpg|Die Staatsmodelschool in Pretoria
Kruger Bridge over the Vaal River. Opened by President Paul Kruger in 1891. Standerton. 04.JPG|Paul Krugerbrug in Standerton

## Post-Anglo-Boereoorlog 
Na die Anglo-Boereoorlog het hy in vennootskap met C.F. Obermeyer in Lovedaystraat in 'n privaat praktyk gewerk. 'n Paar jaar later het hy na Kaapstad verhuis. Sytze Wierda is in 1911 in die huis van sy skoonseun, C.J.G. van Hoogstraten, by Eureka in Hoofweg, Seepunt, oorlede. Die voorstad Wierdapark in Centurion is na Sytze Wierda genoem.

## Lees ook
*Kruger se Hollanders

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Sy grafsteen. URL besoek op 23 Oktober 2016.
Kirkness-stene

**Kirknessstene** is 'n tipe rooi baksteen wat in baie van die ouer geboue in Pretoria gebruik is. Die bakstene is deur J.J. Kirkness teen die suidelike hang van Muckleneukheuwel in Pretoria vervaardig. Dit is onder andere gebruik in die bou van die Tremloods, en in Kirknesshuis. Geboue so ver as die Groote Schuur-hospitaal in Kaapstad en die Poskantoor in die voormalige Salisbury (nou Harare) is uit Kirknessstene gebou.

Nadat die steengroef gesluit is teen omstreeks 1967, is dit vir byna 12 jaar as 'n vullisstortingsterrein gebruik deur die Stadsraad van Pretoria. Hierna, toe die ashoop vol was, is die terrein netjies gerehabiliteer deur die aanplanting van gras vir sportvelde. Vervolgens is die Normaalkollege van Pretoria se nuwe kampus hier hervestig deur die bou van lesinglokale en koshuise vir studente. Die Groenkloofkampus vorm nou deel van die Universiteit van Pretoria se Fakulteit Opvoedkunde.

## Verwysings
Kirknesshuis

**Kirknesshuis** is 'n woonhuis in Muckleneuk, Pretoria wat in ongeveer 1929 vir JJ Kirkness gebou is. Die huis is deur die argitek Rees-Poole ontwerp en is met die bekende rooi Kirkness-stene gebou.
Nicolaas Waterboer

**Nicolaas Waterboer**, gebore in 1819 en oorlede in 1896, was 'n Griekwahoofman wat geheers het oor die area oos van die Vaalrivier en noord van die Oranjerivier. In 1852 het hy sy pa Andries Waterboer opgevolg as 'kaptein' van die Griekwas.

Die eerste gedeelte is beskou as Griekwaland deur die Oranje-Vrystaatregering, maar die Vrystaat wou die tweede gedeelte noord van die Oranjerivier annekseer, hoofsaaklik vanweë die diamantryke neerslae wat in die area gevind is. Die Griekwas het suksesvol in die howe hul aanspraak op die Campbell-gronde behou in 1870 met die Keate-uitspraak. Hulle is egter deur die Britse regering as kroonkolonie in 1872 geannekseer.

## Literatuur 
* E.J. Verwey: *New Dictionary of South African Biography, Volume 1*. HSRC Press, 1995
Staatsdrukkery

Die **Staatsdrukkery** is 'n geskiedkundige gebou in Pretoria op die hoek van Bosman- en Vermeulenstraat. Aanvanklik is 'n rooibaksteen gebou op die hoek van die twee strate tussen 1885 en 1897 deur die regering van die Zuid-Afrikaansche Republiek opgerig nadat De Volkstem aan Johannes F. Celliers verkoop is. Die grond is uit AH Nelmapius se boedel gekoop en die gebou deur WJ Geerts opgerig. 'n Nuwe gebou is in 1926 langs die bestaande gebou opgerig. Die oorspronklike gebou huisves tans die publisiteit afdeling van die Staatsdrukkery.

## Verwysings
Leendert te Groengebou

Die **Leendert te Groengebou** is 'n historiese gebou in Vermeulenstraat in Pretoria. Die gebou is tussen 1903 en 1905 opgerig. Leendert te Groen het 'n sigaretfabriek in die gebou begin waar sigarette met Transvaalse tabak gemaak is. Die gebou het tot onlangs gedien as museum vir die werk van die kunstenaar JH Pierneef.

## Verwysings
Pieter Hendrik Kritzinger

**Pieter Hendrik Kritzinger** (1870–1930) was ‘n Boeregeneraal en guerillamagaanvoerder tydens die Tweede Vryheidsoorlog. Hy is gebore is op die plaas Wildemanskraal in die Port Elizabeth distrik en oorlede is in Cradock.

Hy was die seun van Wessel Kritzinger en Magdalena Rudolph. As kind trek hy saam met sy ouers na die Ladybrand omgewing. Op die ouderdom van 17 begin hy op sy eie boer in die Rouxville distrik.

## Tweede Vryheidsoorlog 
Toe die oorlog uitbreek dien hy in die Rouxville kommando van Hoof Kommandant Olivier. Hy neem deel aan die Slag van Stormberg gedurende Desember 1899. Gedurende Februarie 1900 bevind hy hom in die Bloemfontein omgewing en word later deel van generaal Christiaan de Wet se mag. Kritzinger neem vervolgens deel aan die slae van Sannaspos, Reddersburg en Lindley. Gedurende Augustus 1900 neem hy deel aan die aanval op Winburg waar Kommandant Olivier gevangene geneem word. Kritzinger word in sy plek aangestel.

Op bevel van generaal De Wet se instruksies val hy die Kaapkolonie binne gedurende Desember 1900 en gaan draai by Oudtshoorn. Hy het saam met Gideon Scheepers suksesvolle aanvalle diep in die Kaapkolonie teen Britse troepe geloods. Dit het Britse kommunikasie- en voorraadlyne erg ontwrig. Hy keer terug na die Vrystaat gedurende April 1901. Gedurende Mei 1901 val hy weer die Kaapkolonie binne met die doelwit om rebelle magte op die been te bring. Nadat die Britse Magte hom gesoek het keer hy terug na die Vrystaat in Augustus. Op 15 Desember 1901 val hy die Kaapkolonie weer binne maar word gewond en gevang op 16 Desember.

## Bron 
* *The War Reporter*. J.E.H. Grobler. Jonathan Ball Publishers. 2004.
Tremloods, Pretoria

Die **Tremloods** (Engels: *Tram Shed*) in Pretoria is 'n historiese gebou geleë op die hoek van Van der Walt- en Schoemanstrate (nou *Lilian Ngoyi* en *Francis Baard*strate) in die middestad van Pretoria. Dit is in 1912 opgerig en is gebou uit rooi Kirkness-stene. 

Soos die naam aandui is dit oorspronklik gebruik as 'n loods (stoorplek) vir Pretoria se munisipale trems ('n bustipe-vervoermiddel met staalwiele, daterend uit die vorige eeu). Daarna het die tremloods as 'n busdepot gedien, en toe die depot na Pretoria se westekant verskuif is, by Prinsepark, het dit die elektrisiteitsafdeling van die Stadsraad van Pretoria gehuisves. Die gebou is in die laat 1980's heeltemal gerestoureer en in 'n moderne winkelsentrum omskep, maar met behoud van die antieke struktuur van die rooi Kirkness-stene, die atmosfeer en natuurlik die naam.

## Verwysings
Compolgebou

Die **Compolgebou** (*Commissioner of Police* gebou) is 'n historiese gebou op die hoek van Pretorius en Volkstemstraat in Pretoria wat aanvanklik as die **Nieuwe Goewermentsgebou** bekend gestaan het. Dit is deur Sytze Wierda ontwerp en in die 1890's gebou. In 1913 is die gebou deur die Suid-Afrikaanse Polisie (SAP) oorgeneem en het dit van Junie 1925 tot Julie 1959 as polisiehoofkwartier gedien. Van 1963 tot 1967 is die gebou deur die polisie se veiligheidstak gebruik. In die Apartheidsjare was die gebou berug vir die ondervraging van politieke gevangenes, waaronder Tokyo Sexwale en Breyten Breytenbach, in die ondervragingsfasiliteit wat as *die gat* bekendgestaan het. Die SAP opleidingsmuseum het in September 1967 in die gebou ingetrek nadat dele van die veiligheidstak na die nuwe kantore in Wachthuis geskuif het. Tans word die gebou gebruik as Polisiemuseum.

## Verwysings
Apt (Vaucluse)

**Apt** is 'n dorp in die Franse département Vaucluse (région Provence-Alpes-Côte d'Azur) met 11&nbsp;405 inwoners (2009). Apt lê tussen die Plato van Vaucluse en die Luberon-bergreeks, in die hartland van die Luberon. Die dorp het sy eeue-oue Provensaalse karakter bewaar en bekoor met nou straatjies, ou fonteine en statige herehuise.

Apt het sy naam aan 'n geologiese periode van die Laer Kryttydperk verleen, die sogenaamde Aptium.

## Geskiedenis 
Apt was in die Romeinse tydperk 'n welvarende kolonie, Apta Julia, wat in 150 v.C. gestig is, en 'n stasie langs die Via Domitia, die ou Romeinse pad tussen Milaan en Arles.

### Argitektuur 
Die Sint-Anna-katedraal is 'n voortreflike voorbeeld van die Provensaalse kerkboukuns tussen die 12de en 14de eeu.
 
## Ekonomie 
duimnael|links|200px|Die poort van Saignon 
Apt staan bekend as die "wêreldhoofstad van gekonfyte vrugte". Die dorp beskik oor talle vrugteplantasies en wingerde, wat deel uitmaak van die wynboustreek Côtes du Vendoux. Apt dien daarnaas as die ekonomiese en marksentrum van die yl bevolkte Luberon-streek in Sentraal-Provence.
 
Tot by die einde van die 1990's het die Franse weermag noord van Apt, op die plato van Albion, oor 'n arsenaal met kernwapens beskik. 'n Gedeelte van die voormalige kasarm op die terrein dien tans as 'n opleidingsentrum vir rekrute van die Franse Vreemdelegioen.

### Toerisme 
Apt is die toeristesentrum vir die nabygeleë bergreekse van Grand Luberon en Petit Luberon, wat oor sowat 600 vierkantekilometer strek en 'n maksimale hoogte van 1&nbsp;256 meter bo seevlak bereik. Die omgewing van Apt, waaronder dorpe soos Gordes, het sedert die sewentigerjare van die 20ste eeu tot 'n belangrike bestemming vir welgestelde vakansiegangers uit Franryk, die Verenigde Koninkryk en Duitsland ontwikkel, wat die natuurskoon en rustige, landelike lewe kom geniet. Sportklimgeesdriftiges word deur die krytrotse van Buoux gelok. 'n Fietsroete verbind Apt met die buurdorpe Cavaillon en Forcalquier.

Die Britse skrywer Peter Mayle beskryf die landskap en lewenstyl van sy bewoners in 'n aantal romans.

## Eksterne skakels 
* Die webwerf van die toerismekantoor van die Pays d'Apt
Sint Alban Anglikaanse Katedraal, Pretoria

**Sint Alban Anglikaanse Katedraal** (Engels: ''St Alban's Anglican Cathedral'') is 'n Anglikaanse kerk in Pretoria se middestad in Schoemanstraat. Die huidige katedraal is 'n uitbreiding van 'n Anglikaanse kerk wat in 1879 op die perseel opgerig is. Die kerkgebou is in 1909 in 'n katedraal omskep. Die kerk is vernoem na Sint Alban, die eerste Christen martelaar in Brittanje.

Die katedraal bevat 'n metaalkruis ter ere van Prins Christian Victor van Sleeswyk-Holstein wat in 1900 tydens die Anglo-Boereoorlog in Pretoria aan maagkoors gesterf het.

## Verwysings
Burgerspark

**Burgerspark** is 'n park in die sentrale gedeelte van Pretoria, Suid-Afrika. Die park is tussen Andries- Jacob Mare- en Van der Waltstraat en Burgersparksteeg geleë. Die park is vernoem na President van die Zuid-Afrikaansche Republiek tussen 1872 en 1877, T.F. Burgers. Burgers het versoek dat 'n stuk grond opsy gesit word vir die aanlê van 'n botanies tuin. Die park is op die ou einde tussen 1890 en 1892 deur George Heys, die eienaar van Melrose-huis uitgelê. 'n Aantal gedenkbome is in die park aangeplant insluitend die Koningin Wilhelminaboom wat in 1898 op die koningin se verjaarsdag geplant is. Die park bevat 'n Victoriaanse kiosk,'n orkespawiljoen, 'n standbeeld van President T.F. Burgers deur Moses Kottler, 'n standbeeld wat ter nagedagtenis aan die Skotse Regiment wat in die Eerste Wêreldoorlog geval het, en die floratorium waarin eksotiese plante uitgestal word. 

Die park is op 9 Maart 1979 tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar.

## Verwysings
Koor (argitektuur)

[duimnael|Die koor van 'n tipiese kerkgebou. Hierdie grondplan wys 'n [basiliek]] 
[duimnael|Die koor van die katedraal van [Bristol, Engeland]] 
duimnael|Koor met halfronde koornis (apsis) in die Romaanse kerkburg te Michelsberg, Siebenbürgen, Roemenië
In die kerkargitektuur verwys die term **koor** of **koorruimte** (soms ook **priesterkoor** of **sanktum** genoem) na die altaarruimte, wat net vir geestelikes toeganklik was. Oorspronklik was die koor bestem vir sangers, wat naby die altaar gestaan het. Die koor is gewoonlik van 'n koorstoel, koorbalies en 'n koortoring voorsien. In die Middeleeue is die koor dikwels deur 'n afskeiding met galery van die middelskip afgebaken.

In Protestantse kerke verwys die term koor na die galerye wat in die langhuis gebou is en plek vir die orrel (orrelkoor) en die sangers (sangerskoor) bied.

In die vroeë Christelike tydperk is geen bepaalde argitektoniese vorm aan die koor gegee nie, en dit is slegs deur balies van die gewone kerkruimte geskei. Later het dit tot 'n afsonderlike deel van die kerkgebou ontwikkel en is veral in die Romaanse styltydperk bo-oor 'n kript opgerig. Hiervan afgelei is die vakterm hoogkoor.

Die koor lê gewoonlik aan die mees oostelike hoek van die kerkskip. Die Sint-Pieterskerk in Rome is een van die bekendste uitsonderings. Die koor bestaan uit die koorhuis (wat in die geval van 'n vierkante plattegrond ook koorkwadraat genoem word) en die kooreinde wat volgens die geometrie van die oostelike einde genoem word. Die Romaanse boustyl het 'n ronde einde, die sogenaamde apsis, bygevoeg, terwyl Cisterciënserkerke en die Engelse gotiek die voorkeur aan 'n reglynige of plat kooreinde gegee het.

Die koor van Cisterciënserkerke word onderverdeel in die monnikskoor (soms ook herekoor genoem) en die koor van die lekebroeders, wat aan die westelike kant by die monnikskoor aansluit. Die Gotiese boustyl word deur poligonale kooreindes gekenmerk wat volgens hulle segmente geklassifiseer word (byvoorbeeld 5/8-einde).

Ander koorvorms word volgens die verhouding tussen die res van die kerk en die aangeboude dele. In die Romaanse en Gotiese tydperk is kore met kooromgang en kapelkrans gebou, waarvan veral in Frankryk se katedrale pragtige voorbeelde aangetref word. Die Karolingiese tydperk en die Duitse Romaanse boustyl het kerke met 'n dubbelkoor ontwikkel, waarby 'n westelike en 'n oostelike koor gebou is. Voorbeelde is die katedrale van Mainz, Worms en Hildesheim en die munsterkerk van Bonn.
Leeubrug

duimnael|300px|Leeubrug in Kerkstraat.

**Leeubrug** is 'n brug in Kerkstraat, Pretoria oor die Apiesrivier naby waar Walkerspruit daarby aansluit. Die brug is deur Sytze Wierda, Staatsargitek en Ingenieur van die Zuid-Afrikaansche Republiek, ontwerp en JJ Kirkness het in Desember 1887 met bouwerk begin. Voor die oprig van die brug is die verbinding tussen Arcadia en die sentrale deel van die dorp Meintjiesdrift of Leeudrift genoem – blykbaar omdat die digte struike en riete in die omgewing 'n veilige lêplek vir leeus was. Die laaste leeu in die omgewing is in 1858 geskiet. Die eerste brug oor die rivier, Arcadiabrug, het weggespoel. Ook die brug wat vandag nog staan moes in 1894 versterk word nadat dit beskadig is in vloede in Februarie en Oktober 1890. Vier bronsleeus uit Skotland is deur Sammy Marks geskenk en op die hoeke van die brug aangebring.

Die brug is op 31 Desember 1981 tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar.

## Fotogalery 

Lion Bridge Pretoria night.JPG|Leeubrug in die nag.
Lion Bridge Pretoria.JPG

## Verwysings
Prins Christian Victor van Sleeswyk-Holstein

**Prins Christian Victor van Sleeswyk-Holstein** (Albert Ludwig Ernst Anton; 14 April 1867 &ndash; 29 Oktober 1900) was ’n lid van die Britse koningshuis wat in Suid-Afrika aan maagkoors gesterf het. Hy was die oudste seun van Helena, prinses Christiaan van Sleeswyk-Holstein, die derde dogter van Koningin Victoria, en prins Christian van Sleeswyk-Holstein.

Prins Christian is op 14 April 1867 in Windsor-kasteel gebore. Hy het skoolgegaan aan Wellington-kollege, Magdalen-kollege, Oxford, en die Koninklike Militêre Akademie Sandhurst. Hy was in dié opsig die eerste lid van die koninklike familie wat nie tuis onderrig is nie. Op Wellington het hy voetbal gespeel en hy was kaptein van die krieketspan by Wellington- en Magdalen-kollege en Sandhurst. In 1887 het hy selfs ’n wedstryd op professionele vlak gespeel.

Ná sy studies aan Sandhurst is hy in 1888 aangestel in die regiment “60th King's Royal Rifles” en later in “4th King’s Royal Rifle Corps”. Vervolgens het hy in verskillende gebiede gedien. Hy het in 1898 onder lord Kitchener gedien toe die Britse troepe deur die Dervishe by Omdoerman naby Khartoem in Soedan verslaan is. Hy het deelgeneem aan die Ashanti-ekspedisie na Ghana. In 1900 is hy na Suid-Afrika gestuur om in die Anglo-Boereoorlog te veg waar hy onder lord Roberts gedien het. Hier het hy malaria opgedoen en is op 29 Oktober op 33-jarige ouderdom aan maagkoors dood. Hy is op 1 November in Pretoria begrawe.

Prins Christiaan Victor is tydens sy lewe geëer as “Ridder Grootkruis van Bad” (GCB) en “Ridder Grootkruis in die Koninklike Victoriaanse Orde” (GCVO). ’n Metaalkruis is ter ere van hom in die Sint Alban Anglikaanse Katedraal in Pretoria aangebring.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Roskilde

**Roskilde** (Deens: [ˈʁʌskilə]) is 'n stad op die Deense eiland Seeland, wat aan die gelyknamige fjord en ongeveer 30 kilometer van Kopenhagen af lê. Roskilde is 'n antieke stad en was die hoofstad van Denemarke tot ongeveer 1400 toe Kopenhagen die rol oorgeneem het. Die Roskildestasie is 'n belangrike stasie tussen Kopenhagen en die res van die land wes van die hoofstad. Deels as gevolg hiervan is die stad die ekonomiese sentrum van die streek met 'n sentrale loopstraat (*gågade*) met 'n groot verskeidenheid winkels, restaurante en kafees wat deur die middel van die stad loop. Verskeie besienswaardighede trek toeriste van oral in Denemarke en die res van die wêreld. Roskilde is die grootste stad van die administratiewe streek Sjælland, maar nie die hoofstad nie; dit is Sorø.

duimnael|links|Die domkerk van Roskilde
Roskilde is in 998 gestig. Die stadsnaam is glo afgelei van *Roars Kilde* wat "Roarsfontein" beteken. Hrothgar is een van die legendariese Deense monarge. Tot met die Deense hervorming in 1536 was die stad die setel van die biskop van Seeland en tot 1443 ook hoofstad van Denemarke. In 1658 is die Vrede van Roskilde, waarin Denemarke aansienlike toegewings tot Swede moes maak, hier gesluit. In 1972 het Roskilde ook 'n Universiteitstad geword. Die domkerk van Roskilde is van die bekendste besienswaardighede en behoort aan die Deense Volkskerk. Dit dien as grafkelder van die Deense monarge. Daarbenewens is Roskilde veral vir die jaarlikse musiekfees bekend.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  
*  Amptelike webwerf
*
Melrose-huis

[duimnael|links|Die tafel waar die [Verdrag van Vereeniging onderteken is]]
**Melrose-huis** is 'n statige Victoriaanse herehuis in Jeff Masemolastraat (voorheen Jacob Marestraat), Pretoria, Suid-Afrika. Die huis is in 1886 deur die welgestelde Pretoria sakeman George Jesse Heys laat bou.

Dit is vernoem na die beroemde Melrose-abdy in Skotland. Melrose-huis het bekendheid verwerf toe dit tydens die Tweede Vryheidsoorlog (1899&ndash;1902) deur lord Roberts gekommandeer is as die hoofkwartier van die Britse magte nadat Pretoria in Junie 1900 binnegeval is.

Instruksies aan Britse magte in die veld is meer as agtien maande lank uit die huis gegee. Dié hoofstuk in die huis se geskiedenis het tot 'n einde gekom toe die Vrede van Vereeniging, wat die oorlog beëindig het, op 31 Mei 1902 daar geteken is.

Melrose-huis in Pretoria is ŉ nasionale gedenkwaardigheid, onder meer omdat die Vrede van Vereeniging, ingevolge waarvan die Anglo-Boereoorlog beëindig is in 1902 daarin onderteken is.

Die groot eetkamer waarin die ondertekening plaasgevind het, is sedertdien feitlik onveranderd gelaat. Melrose-huis staan in Jacob Marestraat oorkant die Burgerspark in Pretoria. Dit is in 1886 in die Victoriaanse styl gebou en in die negentigerjare van die vorige eeu deur sy eienaar, George Heys, aansienlik laat vergroot. Nadat die Britse magte Pretoria in 1900 tydens die Anglo-Boereoorlog beset het, het eers lord Roberts en later lord Kitchener Melrose-huis sy hoofkwartier gemaak.

Die Vrede van Vereeniging, wat die oorlog beëindig het, is hier onderteken. Die volgende leiers het op 31 Mei 1902 in die groot eetkamer om die tafel plaasgeneem vir die ondertekening: Lord Milner; president Schalk Burger, waarnemende president van Transvaal; oud-pres. F.W. Reitz; genl. Louis Botha; genl. J.H. de la Rey; genl. Lucas Meyer; lord Kitchener; genl. C.R. de Wet; genl. J.B.M. Hertzog; W.J.C. Brebner; genl. H.C. Olivier en J.C. Krogh.

Die tafel en die stoele staan steeds in die vertrek en daar is 'n silwerplaat op die tafel aangebring met faksimilees van die handtekeninge van die afgevaardigdes. Die Pretoriase Stadsraad het die huis, met sy inhoud, waaronder Victoriaanse meubels, silwer en porselein, in 1967 vir R300 000 gekoop en dit laat restoureer. Dit is op 17 Mel 1971 deur oud-staatspresident C.R. Swart as museum geopen en terselfdertyd tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar.

Vandag is die elegante huis 'n museum wat dien as 'n uitstekende voorbeeld van die oorgang van Victoriaanse na Eduardiaanse argitektuur en binnenshuise versiering. Die huis se binnekant word gekenmerk deur kleurryke brandskilderglasventers, skilderye deur Engelse kunstenaars, matte in ryk kleure en swierige plafonne en kaggels, sowel as waardevolle porseleinornamente. Die meeste van die items het aan die Heysgesin self behoort.

## Bibliografie 
* Wêreldspektrum, 1982, , volume 18, bl. 114
*Fisher, Roger C. (samesteller): Visuele leksikon van die Suid-Afrikaanse woning. Kaapstad: Unibook Publishers, 1992. 

## Eksterne skakels 
* Melrose-Huis-webwerf
Staatsmeisjesschool

Die **Staatsmeisjesschool** is 'n geskiedkundige gebou geleë op die hoek van Visagie- en Prinsloostraat in Pretoria. Die gebou is deur die argitek Jacobus Klasing ontwerp en is tussen Oktober 1898 en Julie 1899 deur die bouaanemers Daanen en Dorlas gebou.  Die skool is deur die Zuid-Afrikaansche Republiek opgerig om die Hoogere Meisjesschool wat in 'n huis in Skinnerstraat gehuisves is te vervang. Die skool sou in Oktober 1899 geopen geword het maar dit het as gevolg van die naderende Tweede Vryheidsoorlog nie gebeur nie en tydens die oorlog is dit as hospitaal gebruik. Na die oorlog is die gebou in 1902 weer as skool gebruik, die keer as die ''Girls' High School*. Van 1946 af staan die skool bekend as die *Hamilton Primary School''.

## Verwysings
Paul Krugerstraat-sinagoge

duimnael|300px|Die Sinagoge in Paul Krugerstraat.

Die **Sinagoge in Paul Krugerstraat** is 'n historiese gebou in Pretoria wat in 1898 voltooi is. Sammy Marks het die stene en elektriese ligte vir die gebou geskenk. Die gebou is in die Neo-Bisantynse styl gebou soos wat op daardie stadium in Rusland die gebruik was. Baie van die plaaslike Jode, insluitend Sammy Marks, was uit Litaue afkomstig wat toe deel van Rusland was.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Viktor Dyk

**Viktor Dyk** (* 31 Desember 1877 in Pšovka u Mělníka, Tsjeggië, † 14 Mei 1931 op die eiland Lopud in Joego-Slawië) was 'n Tsjeggiese digter, roman- en dramaskrywer en politikus.

## Eksterne skakels
Aix-en-Provence

**Aix-en-Provence** [ˌɛksɑ̃pʀɔˈvɑ̃s] is 'n universiteitstad en onderprefektuur in die Suid-Franse département Bouches-du-Rhône (région Provence-Alpes-Côte d'Azur) met 'n oppervlakte van 186,08 vierkante kilometer en 142&nbsp;000 inwoners (waarvan 30&nbsp;000 studente), wat in Frans *Aixois* genoem word.

## Geografie en klimaat 
duimnael|links|250px|'n Straat in die historiese sentrum van Aix-en-Provence 
Aix-en-Provence lê sowat 15 kilometer wes van die bergreeks Montagne Sainte-Victoire en 30 kilometer noord van Marseille in 'n bekken, wat deur die Arc- en Torseriviere begrens word. Die stad maak deel uit van Marseille se uitgestrekte metropolitaanse gebied met meer as een miljoen inwoners.

Aix-en-Provence is een van die mees uitgestrekte stede in Frankryk, en die stadsgebied beslaan naas Aix 'n aantal dorpe in die omgewing, soos byvoorbeeld Les Milles, Luynes, Le Tholonet, Purycard en Coutheron.

Die stad het 'n Mediterreense klimaat met warm somers en koel winters met temperature, wat soms benede vriespunt daal. Die gemiddelde temperatuur in Januarie is 5&nbsp;°C, dié van Julie 22&nbsp;°C. Aix-en-Provence het sowat 300 sonskyn- en 91 reëndae per jaar. Vanweë sy ligging in 'n bekken, wat laer geleë is as sy omgewing, bly warm lug dikwels oor die stad hang, terwyl die omgewing deur mikroklimaatsones met meer gematigde temperature gekenmerk word en ook meer reënval kry. Danksy die beskermde ligging word Aix net af en toe deur die Mistralwind en sy koue lugmassas geraak.