Louis Esterhuizen

**Louis Lodewickus Barend Esterhuizen** (1955-) is 'n bekroonde Afrikaanse digter en boekwinkelbestuurder vir Protea Boekhuis op Stellenbosch. Saam met sy vrou, die digter Marlise Joubert, is hy die stigterslid van die webblad Versindaba. Hy is ook verantwoordelik vir die gewilde 'Bekgevegte', waar digters met mekaar meeding met impromptu verse.

## Lewe en werk 
### Vroeë lewe en opleiding 
Louis Lodewickus Barend Esterhuizen is op 30 Augustus 1955 op Welkom in die Vrystaat gebore, waar sy pa na vele omswerwinge ’n mynwerker op die goudvelde was. Kort na sy geboorte verhuis sy ouers na Rhodesië, waar sy pa ’n tabakboer word.

Hy bring sy eerste skooljare by sy ouma in Philippolis in die Suid-Vrystaat deur en gaan dan na Bothashof, ’n N.G. Kerkskool in Salisbury. In 1966 keer sy ouers terug na die Vrystaatse Goudvelde en hy voltooi sy laerskoolopleiding aan die Volkskool Virginia en matrikuleer dan in 1973 aan die Hoërskool Hentie Cilliers op Virginia.

Hierna studeer hy vanaf 1974 verder aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat in Bloemfontein en behaal in 1976 die B.A.-graad en in 1978 die Hoër Onderwysdiploma. In hierdie hoedanigheid verryk hy die kultuurlewe deur sy gereelde boekpraatjies, waar skrywers hulle nuwe boeke in die boekwinkel bekendstel en vrae beantwoord. Hy is weer getroud, hierdie keer in 2001 met die digteres Marlise Joubert, – hierdie bekgevegte is veral besonder gewild by kunstefeeste.

Saam met Marlise is hy ook die dryfveer agter die vertaling van bekende Afrikaanse digters se werk in Engels deur bekende vertalers soos Charl F. Cilliers, Michiel Heyns, Leon de Kock, Tony en Gisela Ulyatt, Heilna du Plooy en Marcelle Olivier, wat as “*n a burning sea – contemporary Afrikaans poetry in translation* op die Versindaba webwerf gepubliseer word.

## Skryfwerk 
Hy skryf sy eerste gedig as skoolkind in Virginia. Die Sandrivier vloei deur die dorp en hy skryf na aanleiding hiervan ’n gedig met die titel *Die rivier*. Dit is egter eers heelwat later wat hy ernstig begin skryf. Sy verse verskyn sedert 1978 in letterkundige tydskrifte soos *Contrast*, *Tydskrif vir Letterkunde*, *Standpunte*, *Graffier*, *The bloody horse* en *Ensovoort*. In 1979 word van sy gedigte in Frans vertaal en na publikasie in die tydskrif *L’Alphee* voorgelees oor Radio Parys.

*Stilstuipe* is sy debuutbundel. Hierin skryf hy veral verse van elegiese aard wat seisoenswisselinge, liefde en smart en die verganklikheid ondersoek, met die titel wat ook die eensaamheid, stilte en gebrek aan kommunikasie reflekteer. *Stilstuipe* haal in 1986 die kortlys vir die Rapportprys en is in 1987 op die kortlys vir die toekenning van die Ingrid Jonker-prys.

*Op die oog af* se titel verwys na dit wat slegs oppervlakkig waargeneem word, wat moontlik bedrieglik is, indrukke wat gevorm word, met die suggestie dat daar agter alles iets meer skuil. Daar is dan ook ’n aantal motto’s en aanhalings uit die werk van ander om sodoende addisionele en intertekstuele betekenis te verleen aan die gedigte. Indrukwekkend is die gebruik van die metafoor om sodoende betekenis te verhewig, asook die gebruik van die simboliese oog om deur diverse temas beter bundeleenheid te bewerkstellig.

*Die onderwaterweg* is ’n versroman, waarin ’n voorspel, drie “hoofstukke” en ’n naskrif die verhaal vertel van iemand wat na ’n selfmoordpoging geleidelik in die hospitaal herstel en bestek opneem van sy lewe en veral sy mislukte en kinderlose huwelik. Die herstel geskied deur die skryf van gedigte en oorgawe aan die nuwe liefde.

*Patzers* is ’n algemeen erkende skaakterm vir ’n swak skaakspeler. Hierdie bundel staan dan ook geheel en al binne die raamwerk van ’n skaakspel, hoewel dit die mens en sy lewensstryd eerder as skaak is waarom die gedigte draai. Die bundel sien die totale lewe as ’n skaakspel, met die oog op die begin en verloop, waar veral die einde in die vooruitsig gestel en beplan word.

In sy latere bundels skryf hy dikwels oor die tema van ’n nuwe liefdesverhouding en die slopingsproses wat op fisiese en emosionele vlak voltrek word. *Opslagsomer* is ’n bundel wat opgedra word aan Marlise Joubert en hoofsaaklik liefdesverse en verse oor die erotiek bevat (en dan ook in gesprek tree met Marlise se bundel *Lyfsange*, wat feitlik tegelykertyd verskyn). Die bundeltitel is ’n vertaling van die Engelse “Indian summer”, wat dui op ’n paar onverwagse somerdae in die winter of die herontdek van liefde en vreugde. Die gedigte vertel ’n liefdesgeskiedenis vanaf die verbrokkeling van ’n huwelik en daaropvolgende egskeiding (*Takelwerk*, die eerste afdeling); ontmoeting met ’n nuwe geliefde met die opwinding en onstuimigheid van wedersydse ontdekking (*Opslagsomer*, die tweede afdeling) tot met die vaar in kalmer waters (*Ligte bedryf*, die derde afdeling).

*Liefland* sit die tema van liefdesverse voort, maar behandel ook die sosiaal-politieke probleme binne in die land, veral geweld. By hierdie gedigte is die gevoel van verlies van en binne die vaderland oorheersend. Die titel van die bundel verwys na liefde vir en van die land, terwyl dit ook die naam is van ’n bekende wynplaas buite Stellenbosch. Wyn en liefde word dan ook op ’n sensuele manier in die verse gekombineer. Die bundel sluit af met ’n reeks verse oor die liefde.

*Sloper* behandel die aspekte wat liefde en geluk (gesimboliseer deur ’n huis of tuiste) kan aftakel. Waar die voorafgaande bundels die ekstase van die liefde gevier het, tree hier ’n versobering in waarin benewens die dankbaarheid daar ook die beklemmende besef is van die verwagte en onvermydelike uiteindelike verlies van die liefde.

In *Wat die water onthou* is water in al sy vorme die oorheersende tema, hetsy ’n rivier, ’n waterval, die see, waterverf of mense met betrekking tot water. Die gedigte is opvallend gestroop, sodat onnodige oordaad uitgespoel is en die woorde ’n direktheid verkry wat nie altyd in vorige bundels aanwesig was nie. Die temas van die gedigte sluit aan by deurlopende temas in sy werk, soos jeugherinneringe, die digterskap en digkuns, intertekstuele gesprek met ander digters en die liefde. In ’n outobiografiese gesprek met die vrou as skilder word ook die skilderkuns as ’n belangrike tema ontgin. Die gedigte in die reeks *die geduld van water* is geskoei op skilderye van sy vrou, die digter Marlise Joubert. *Wat die water onthou* is in 2011 op die kortlys vir die toekenning van die Universiteit van Johannesburg-prys en die toekenning van die ATKV-prys vir poësie. Dit verower in 2011 die Protea-prys vir poësie vir die beste digbundel van die voorafgaande jaar.

*Amper elders* is ’n reisjoernaal, waar ’n verslag van ’n reis deur Europa (onder meer stede soos Cambridge, Antwerpen, Brugge, Amsterdam en Praag) terselfdertyd ’n reis deur die psige en die pad na die dood is. Die bundel open en eindig met die gedigte *VlugBA58* en *VlugBA59*, wat die sikliese aard van reis illustreer en impliseer dat alle reis ook siklies is, want dit begin en eindig by die self. Hierdie begrip vind ook weerklank in die titel, waar die persoon fisies elders kan wees, maar die “amper” daarop dui dat die self orals teenwoordig is. Die geskiedenis en merkwaardige gebeurtenisse van die plekke wat die skrywer besoek, word telkens gekombineer met die persoonlike belewenis van die reisiger en ’n beskrywing van die mense daar en hulle lewens. So word die gedigte baie meer as ’n oppervlakkige reisbeskrywing met weergawe van toeriste aantreklikhede. In die reis word ook gereeld oor verhoudings besin, spesifiek met die geliefde. Die bundel word verdeel in ses afdelings, waar die middelste vier die fisiese reis beskryf en dit omraam word deur afdelings 1 en 6, wat die reisgenote se verhouding, ingesteldheid en emosie verwoord, waardeur ook die struktuur die oorwegende tema ondersteun.

*Die afwesigheid van berge* bestaan hoofsaaklik uit drie lang gedigte wat aangebied word as ’n bedevaartlied, ’n hooglied en ’n danklied. Hierdie gedigte word voorafgegaan deur drie kort gedigte en gevolg deur twee kort gedigte. Hierdie struktuur word deur die digter self vergelyk met dié van ’n fuga met drie voorspele, drie hoofbewegings en twee kodas. Die vormgewing is egter hoogs eksperimenteel aangesien die fragmentariese en terselfdertyd aaneenlopende aard van die hoofgedigte beteken dat die gedigte verder verdeel en saamgevoeg kan word om telkens ander aksente en betekenisgroeperings te verkry. So word die konsep van ’n digbundel terselfdertyd nuut aangepak in ’n eksperiment wat uniek is in Afrikaans. Die bundeltitel verwys na Psalm 121 en is ’n poging van die digter om ’n Nederlandse vriend se vraag te beantwoord oor hoe dit is om in tydgenootlike Suid-Afrika te woon. Die Psalm verwys na die opkyk na berge as toevlug en die implikasie is dat waar berge afwesig is, hulp ook afwesig sal wees en die mens dus weerloos en uitgelewer sal wees. Die antwoord op die vraag van die Nederlandse vriend is dan dat dit skrikwekkend is om hedendaagse Suid-Afrika te woon met sy geweld, misdaad en korrupsie. Hierdie gevoel word versterk deur die deurlopende figuur van die vreemdeling wat gereeld sy verskyning maak en die bedreiging en ook die dood simboliseer.

### Versamelbundels 
Sy gedigte word in verskeie versamelbundels opgeneem, waaronder *Groot verseboek*, *Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte*, *Nuwe verset*, *Die dye trek die dye aan*, *Honderd jaar later* en die *Versindaba* bundels wat jaarliks na hierdie fees uitgegee word.

### Kortverhale 
Hy skryf ook kortverhale wat in *Standpunte* en *Tydskrif vir Letterkunde* gepubliseer word.

## Eerbewyse 
In 2010 word hy by die Versindaba vereer met ’n medalje vir sy jare lange onbaatsugtige bydrae tot hierdie fees.

## Toekennings 
* Protea Poësieprys, 2011. (Wat die water onthou)

## Publikasies 
Werke uit sy pen sluit in:
* Stilstuipe (Human & Rousseau 1986)
* Op die oog af (Human & Rousseau 1988)
* Die onderwaterweg (Human & Rousseau 1996)
* Patzers (Human & Rousseau 1997)
* Opslagsomer (Protea Boekhuis 2002)
* Liefland (Protea Boekhuis, 2004)
* Sloper (Protea Boekhuis, 2007)
* Wat die water onthou (Protea Boekhuis, 2010)
* Amper elders (Protea Boekhuis, 2012)
* Die afwesigheid van berge (Human & Rousseau, 2014)
* Die gladde stiltes in glas (Protea Boekhuis, 2020)
* Klaarte (Naledi-uitgewers, 2024)

### Samesteller 
* Versindaba 2005, 2005

## Sien ook 
* Marlise Joubert

## Bronnelys 
### Boeke 
* Kannemeyer, J.C. *Verse vir die vraestel.* Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998
* Kannemeyer, J.C. *Die Afrikaanse literatuur 1652–2004*. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005
* Van Coller, H.P. (red.) *Perspektief en Profiel Deel 3.* Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006

### Tydskrifte en koerante 
* Engelbrecht, Theunis. Digter-onderwyser wil nou hygpoësie aandurf. Plus, 1 Oktober 1997
* Parker, Elize. Die liefde is ’n gedig. Sarie, 19 September 2001
* Wasserman, Herman. Poësie ‘kan Afrikaans uit kettings loswikkel. Die Burger, 21 Mei 2001

### Internet 
* Britz, Elretha *Volksblad*
* Engelbrecht, Theunis *Beeld*
* La Vita, Murray *Die Burger* 
* Rautenbach, Elmari *Volksblad*

### Ongepubliseerde dokumente 
* Esterhuizen, Louis. *Biografiese skets*. Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) Bloemfontein

## Verwysings