Het Volk

**Het Volk** was 'n politieke party in die Transvaal wat op 28 Januarie 1904 onder die leierskap van Louis Botha en sy adjunk Jan Smuts in Pretoria gestig is. Met die skep van die Unie van Suid-Afrika in Mei 1910 het dit saamgesmelt met die Afrikanerbond en die Orangia Unie, die dominante politieke partye van onderskeidelik die Kaapkolonie en die Oranjerivierkolonie om die pan-Unie Suid-Afrikaanse Party te vorm.

## Stigting 
[duimnael|Genl. [Jan Smuts was adjunkleier van Het Volk.]]
Op 2 Julie 1903 is 'n vergadering op Heidelberg (nou Gauteng) gehou om Afrikanerbelange in die Transvaal te bespreek. Op die vergadering is resolusies aanvaar teen die invoer van Sjinese arbeiders, vir die gelyke behandeling van Engels en Nederlands, en vir gelyke behandeling van Engelssprekendes en Afrikaners in die beheer van onderwys, asook besware teen die opneem van oorlogskuld sonder die toestemming van 'n wetgewer. In April 1904 is nog 'n vergadering in Fordsburg gehou en op 'n *volkskongres* wat op 23 Mei in Pretoria begin het, het 160 afgevaardigdes 'n komitee aangestel om 'n manier vir permanente organisering te bewerkstellig. Die komitee moes 'n grondwet opstel wat onder andere reëls sou hê vir die stigting van plaaslike takke en om die grondwet in die hele Transvaal in werking te stel. Die kongres het verdaag na 'n vergadering met luitenant-goewerneur Lawley, wat op sy versoek, gehou is.
Hoewel Het Volk vanuit die staanspoor 'n Afrikaner-party was, het dit daarna gestrewe om versoening met die Britte te bewerkstellig en het dit dié wat tydens die Tweede Vryheidsoorlog oorgegee het of vir die Britte gewerk het, aanvaar. Die party het hom beywer vir selfregering.

## Selfregering in die Transvaal 
Alfred Lyttelton wat Joseph Chamberlain opgevolg het as Koloniale Sekretaris, het 'n grondwet vir die Transvaal opgestel wat op voorstel van Alfred Milner die genomineerde lede van die Transvaalse wetgewer sou vervang met verkose lede. Grondwetlike voorstelle, wat as die Lyttelton Grondwet bekend sou staan, is in Julie en Desember van 1904 gemaak. Volgens die voorstelle sou stemregvereistes laag genoeg gestel word om meeste wit mense in te sluit maar wat te hoog sou wees vir bywoners op plase. Het Volk het die grondwet teëgestaan aangesien dit nie voorsiening gemaak het vir beheer oor die uitvoerende tak nie en omdat dit die platteland sou benadeel waar daar meer Boere en vroue was.

Botha word Eerste Minister van Transvaal op 4 Maart 1907.

## Het Volk in die Transvaalse regering 
Na die verkiesing het dit duidelik geword dat die verkiesingsprogram se beloftes in terme van konsiliasie nie slegs verkiesingspraatjies was nie maar 'n deel van 'n werklike beleid wat Botha en Smuts wou nastreef. Daar is byvoorbeeld weinig van die Britse amptenare ontslaan en daar was nie 'n groot invloei van voormalige ZAR amptenare nie. Smuts se onderwyswet is ook sonder noemenswaardige voorbehoud deur die Progressiewes aanvaar – die hoof besware was in der waarheid hoofsaaklik uit Het Volk geledere.

Die ministerie se aansienlike meerderheid waarop dit in die wetgewer kon staatmaak, wat in Smuts se woorde 'n "stoomroller" benadering kon moontlik maak indien nodig, en die resultaat van die konsiliasie-beleid en die meegaande konstruktiewe houding van die Progressiewes het die regering toegelaat om 'n indrukwekkende reeks wetsontwerpe goed te keur en het gehelp om die sitting van die Transvaalse Parlement kort te hou.

## Verwysings