Ulster-Skots

Die term **Ulster-Skots** (Skots: *Ulstèr-Scotch*; Engels: *Ulster Scots* of *Ulster-Scots*; dikwels ook *Ullans* of *Braid Scotch* genoem) verwys na die dialekte van Skots wat in Ulster (Noord-Ierland) en aangrensende gebiede in die Republiek Ierland gebesig word. Skots ('n Wes-Germaanse taal wat nou verwant is aan Engels en nie verwar moet word met Gaeliese Skots, 'n Keltiese taal) en Ulster-Skots het 'n gemeenskaplike oorsprong in die Northumbriese dialek van Angel-Saksies wat omstreeks 500 n.C. op die Britse Eilande gevestig het. Moderne Engels daarenteen het uit die Angel-Saksiese dialek van Mercia in die Middellande van Engeland voortgespruit.

Volgens George Brendan Adams het Ulster-Skots sy oorsprong in die Sentraal-Skotse dialek wat in Galloway, Ayrshire en Renfrewshire gebesig word.

duimnael|links|Die persentasie deelnemers aan die Sensus van 2001 in Noord-Ierland wat drie jaar of ouer was en aangedui het dat hulle Ulster-Skots magtig is
Soms word ook Standaardengels, wat met 'n Ulster-Skotse aksent gepraat word, hierby ingesluit. Hierdie taalsituasie is vergelykbaar aan dié van Laagland-Skots (*Lowland Scots* of *Lallans*) en Skotse Standaardengels, waarby vir die uitspraak van woorde diegene Ulster-Skotse foneme gebruik word wat die naaste aan dié van Standaardengels verwant is.

Ulster-Skots is aan Hiberno-Engelse invloede blootgestel, veral uit Middel-Ulster-Engels en Ulster-Iers. As gevolg van mededingende invloede uit Engels en Skots kan die verskillende variante van Ulster-Skots as tendensieel nader aan Engels of nader aan Skots beskryf word.

Al het Skots in terme van woordeskat en uitspraak sterk invloed uitgeoefen op Noord-Ierland se omgangstaal, het dit as sulks feitlik verdwyn uit groter stedelike nedersettings soos Belfast en Derry. Dit bly tans beperk tot enkele landelike streke en kusgebiede. In Noord-Amerika het dit heeltemal uitgesterf, alhoewel dit spore gelaat het in verskeie dialekte soos dié van die Appalache-bergreeks.

Die huidige Ulster-Skotse taalgebied strek oor die Ards-skiereiland, die noorde van die graafskap Down, die graafskap Antrim, die noorde van die graafskap Londonderry en die ooste van die graafskap Donegal (die Laggan). Jongmense uit Wes-Donegal, wat tussen die 19de en vroeë 20ste eeu in die herfsmaande na die ooste getrek het om hier aartappels te oes, het na hierdie werksaamheid verwys as *lifting the Scotch*, 'n sinspeling op Ulster-Skots se status as algemene omgangstaal in Oos-Donegal. Die woordeskat van Ulster-Skots het sodoende ook ingang gevind tot die huistaal in die weste. Belangrike Noord-Ierse eksklawes van Ulster-Skotssprekers is Kilkeel en omgewing (graafskap Down) en Kilrea (graafskap Londonderry).  Ulster-Skotse woorde word egter ook in ander streke van Noord-Ierland gebruik.

Die stigting van die *Ulster-Scots Language Society* deur toegewyde geesdriftiges in 1992 het net soos die stigting van die oorgrens-agentskap *Ulster Scots Agency* as deel van die politieke skikking in Noord-Ierland in 1999 nuwe belangstelling in die ontwikkeling van Ulster-Skots as skryf- en spreektaal gewek. Vervolgens is woordeboeke, grammatikas en ander werke gepubliseer, klankopnames gemaak, webwerwe daargestel en 'n lewendige debat gevoer oor die status van die taal.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
;Taal
----
* *The Ulster-Scots Language Society*
* *Discover Ulster-Scots Centre, Belfast* 
* *The Ulster-Scots Academy*
* *bbc.co.uk: The Position of Ulster Scots - Michael Montgomery, University of South Carolina*
;Uitsaaiwese
----
* *Ulster Scots Broadcast Fund*
;Taalstudies en inligting
----
* *OpenLearn - Free Learning from The Open University: Languages of Ulster*
* *The Academic Study of Ulster-Scots: Annotated Bibliography of Ulster-Scots Language and Literature*
;Verenigings
----
* *The Schomberg Society, Kilkeel*
;Media
----
* *YouTube.com: Women in Ulster-Scots*