Ousmane Sembène

duimnael|Ousmane Sembène
**Ousmane Sembène** (Frans: [usman sɑ̃bɛn]; 1 Januarie 1923 of 8 Januarie 1923 - 9 Junie 2007), wat dikwels in die Franse styl as **Sembène Ousmane** in artikels en naslaanwerke aangedui word, was 'n Senegalese filmregisseur, vervaardiger en skrywer. Die *Los Angeles Times* beskou hom as een van die grootste skrywers van Afrika en hy word al dikwels die “vader van die Afrika-rolprentwese” genoem. Ousmane Sembène, afkomstig van 'n Serer-gesin deur sy moeder uit die geslag van Matar Sène, was veral aangetrokke tot godsdienstige feeste, ook die Tuur-fees.

## Vroeë lewe
As seun van 'n visserman, is Ousmane Sembène in Ziguinchor in Casamance gebore as deel van 'n Lebou-gesin. Van kleins af is hy blootgestel aan die Serer-godsdiens, veral die Tuur-fees, waarin hy 'n 'kultusbediende' gemaak is. Alhoewel die Tuuroffergawe van suurmelk aan die voorvadergeeste (Pangool) vereis, het Sembène nie sy verantwoordelikheid as kultusbediende ernstig opgeneem nie en was hy bekend daarvoor dat hy die offerandes aan die voorvaders self gedrink het.

In 1944 word Sembène opgeneem in die Senegalese *tirailleurs* ('n korps van die Franse leër). Sy latere diens in die Tweede Wêreldoorlog was by die Vrye Franse magte. Na die oorlog keer hy terug na sy geboorteland en neem in 1947 deel aan 'n lang spoorwegstaking, waarop hy later sy hoofroman *Les Bouts de Bois de Dieu* (*God se stukke hout*) (1960) gebaseer het.

In 1947 het hy op 'n skip geskuil en na Frankryk gegaan, waar hy by 'n Citroën-fabriek in Parys en daarna op die dokke in Marseille gewerk het, en aktief geword het in die Franse vakbondbeweging. Hy het hom aangesluit by die kommunistiese CGT en die Kommunistiese party, wat 'n staking help lei het om die vervoer van wapens vir die Franse koloniale oorlog in Viëtnam te belemmer. Gedurende hierdie tyd ontdek hy die Harlem Renaissanceskrywer Claude McKay en die Haïtiaanse marxistiese skrywer Jacques Roumain.

## Vroeë literêre loopbaan 
Sembène het baie van hierdie ervarings gebruik vir sy eerste roman in die Frans, *Le Docker Noir* (Die swart dokwerker, 1956), terwyl die Nigeriese pionierskrywers Chinua Achebe en Wole Soyinka in Engels geskryf het.

## Werk in die rolprentbedryf
As skrywer wat gemoeid was met sosiale verandering, wou Sembène 'n wyer gehoor raak. Hy besef dat sy geskrewe werke slegs die kulturele elite sou bereik, maar dat films 'n veel groter Afrika-gehoor kon bereik.

In 1963 vervaardig Sembène sy eerste film, 'n kortfilm genaamd *Barom Sarret* (The Wagoner). In 1964 maak hy nog 'n kortfilm met die titel *Niaye*. In 1966 vervaardig hy sy eerste speelfilm, *La Noire de...,* gebaseer op een van sy eie kortverhale; dit was die eerste vollengte rolprent wat ooit deur 'n Swart regisseur in Afrika suid van die Sahara vrygestel is. Alhoewel dit slegs 60 minute lank was, het die Franstalige film die *Prix Jean Vigo* gewen,  Sembène versprei egter pamflette by teaters waarin die gesensureerde tonele beskryf word en stel die film ongesensor vir die internasionale mark vry. In 1971 maak Sembène ook 'n film in Frans en Diola getiteld *Emitaï*, wat deelgeneem het aan die sewende Moskou Internasionale Filmfees, waar dit 'n silwerprys gewen het. Dit is ook in die hele Wes-Afrika verbied. Sy film *Xala* van 1975 is ingeskryf vir die 9de Moskou Internasionale Filmfees.

In 1977 word sy film *Ceddo* by die 10de Moskou Internasionale Filmfees ingeskryf. In dieselfde jaar was hy lid van die jurie tydens die 27ste Berlynse Internasionale Filmfees. Tydens die 11de Moskou Internasionale Filmfees in 1979 word die eerbewys vir die bydrae tot die film toegeken.

Herhalende temas van Sembène se films is die geskiedenis van kolonialisme, die gebreke in godsdiens, die kritiek op die nuwe Afrika-bourgeoisie en die krag van Afrikavroue.

Sy laaste film, die rolprent *Moolaadé* in 2004, het toekennings gewen tydens die Cannes-rolprentfees 2004 en die FESPACO rolprentfees in Ouagadougou, Burkina Faso. Die film, wat in 'n klein Afrika dorpie in Burkina Faso afspeel, het die omstrede onderwerp van vroulike genitale verminking ondersoek.

Hy is die onderwerp van die 2015 dokumentêre film, *Sembene!*.

Sembène speel gereeld klein rolle in sy films. Byvoorbeeld, in *Mandabi* speel hy die briefskrywer by die poskantoor.

## Dood
Ousmane Sembène is op 9 Junie 2007 op 84-jarige ouderdom oorlede. Hy was sedert Desember 2006 sieklik en sterf in sy huis in Dakar, Senegal, waar hy begrawe is in 'n kleed versier met Koranverse. Sembène is oorleef deur drie seuns uit twee huwelike.

Seipati Bulane Hopa, sekretaris-generaal van die Pan African Federation of Filmmakers (FEPACI), beskryf Sembène as "'n lig wat die fakkel aansteek vir gewone mense om die pad van lig te loop ... 'n stem wat sonder aarseling gepraat het, 'n man met 'n onberispelike talent wat sy artistieke beginsels onwrikbaar vasgehou het en dit met groot integriteit en waardigheid gedoen het."

Suid-Afrika se Pallo Jordan, voormalige minister van kuns en kultuur, het verder gegaan met die lofprysing van Sembène as "'n afgeronde intellektuele en 'n buitengewoon gekweekte humanis... 'n ingeligte sosiale kritikus [wat] 'n alternatiewe kennis van Afrika aan die wêreld verskaf het."

## Werk 
### Boeke 
**Le Docker noir* (roman) – Paris: Debresse, 1956; new edition Présence Africaine, 2002; vertaal in Engels as *The Black Docker*, London: Heinemann, 1987.
**O Pays, mon beau peuple!* (roman) – 1957
**Les bouts de bois de Dieu* (roman) – 1960; vertaal in Engels as ''God's Bits of Wood*, London: Heinemann, 1995.
**Voltaïque* (kort verhale) – Paris: Présence Africaine, 1962; vertaal in Engels as *Tribal Scars*, Washington: INSCAPE, 1975.
**Xala* (roman) – Paris: Présence Africaine, 1964.
**Le mandat, précédé de Vehi-Ciosane* – Paris: Présence Africaine, 1966; vertaal in Engels as The Money-Order with White Genesis, London: Heinemann, 1987.
* *L’Harmattan'' (roman), Paris: Présence Africaine, 1973.
*Le dernier de l'Empire (roman) – L'Harmattan, 1981; vertaal in Engels as *The Last of the Empire*, London: Heinemann, 1983; "*a key to Senegalese politics*" – Werner Glinga.
**Niiwam*  – Paris: Présence Africaine, 1987; vertaal in Engels as Niiwam and Taaw: Two Novellas (Oxford and Portsmouth, N.H.: Heinemann, 1992).

### Geselekteerde filmografie
**Borom Sarret* (1963)
**Niaye* (1964)
**La Noire de..*.(1966)
**Mandabi* (1968)
**Emitaï* (1971)
**Xala* (1975)
**Ceddo* (1977)
**Camp de Thiaroye* (1988)
**Guelwaar* (1992)
**Faat Kiné* (2000)
**Moolaadé* (2004)

## Verwysings