Gunnar Sønsteby

**Gunnar Fridtjof Thurmann Sønsteby** DSO (11 Januarie 1918 – 10 Mei 2012) was 'n lid van die Noorse weerstandsbeweging tydens die Duitse besetting van Noorweë in die Tweede Wêreldoorlog. Bekend onder die bynaam "**Kjakan**" ("Die Ken") en as "**Agent No. 24**", was hy die mees hoogs gedekoreerde burger in Noorweë, insluitend die enigste persoon wat die Oorlogskruis met drie swaarde beloon is, Noorweë se hoogste militêre toekenning.

## Vroeë lewe en opvoeding
Gebore in Rjukan, in Telemark, was hy die seun van Margit en Gustav Sønsteby. As seun het hy dit geniet om saam met sy skoolmaats in die berge rondom Rjukan te stap, van wie baie later saam met hom lede van die Weerstand geword het. Hy het die huidige Rjukan videregående skole bygewoon en 'n eksamen artium behaal. Onder die lede van sy gradueringsklas in 1937 was latere Weerstandvegters soos Knut Haugland, Halvor Rivrud, Olav Skogen, Leif Nilsen, Rolf Solem, Turjus Aarnes, Knut Berge en Einar Nordgaard.

Nadat hy aan die gimnasium gegradueer het, het hy na Oslo verhuis, waar hy aan die Otto Treiders Besigheidsskool studeer het. Na D-dag het Sønsteby grootliks daarop gekonsentreer om Noorse spoorweë te saboteer, en sodoende verhoed dat Duitse versterkings teruggeskuif word na die voorste linie. Sy span het ook in 1945 die Duitse vervoerskip *Donau* buite Drøbak gesink.

### Vermoming en wegkruip
Met sy bedrywighede in besette gebied, en hoog op die Gestapo-lys van gesoekte mans, het Sønsteby 'n meester van vermomming geword. Hy het onder 30 tot 40 verskillende name en identiteite geopereer, en die Duitsers het sy regte naam nie verkry tot naby die einde van die oorlog nie. Hulle kon hom nooit vang nie. Sy doodsberig in *Aftenposten* skryf sy vermoë om arrestasie te ontwyk aan "vindingrykheid, geluk, intuïsie," en "so 'n heel gewone voorkoms dat hy skaars opgemerk is as hy met sy fiets deur Oslo se strate gery het."

Sønsteby se pa is deur die Gestapo gearresteer en aangehou tot Desember 1944.

### Sluipmoorde op informante
Toe Sønsteby 80 jaar oud was, het hy gesê "Natuurlik is verkeerde besluite geneem, ook deur die Weerstandsbeweging. Maar 'n mens moet onthou dat daar oorlog aan die gang was. Dit het wel gebeur dat ons moes doodmaak sonder om seker te wees dat die betrokke persoon 'n informant is. Maar die besluite was korrek - daar en dan."

## Na-oorlogse aktiwiteite
Die Nazi's het op 8 Mei aan Noorweë onttrek, en op 13 Mei het Sønsteby die optog gelei toe kroonprins Olav, die eerste lid van die koninklike familie wat uit ballingskap in Londen teruggekeer het, in Oslo aangekom het. Op 7 Junie het Sønsteby as lyfwag vir die kroonprins en sy gesin gedien by die tuiskoms van die res van die koninklike familie, insluitend koning Haakon.

Twee dae voor Sønsteby se dood het die Noorweegse minister van finansies, Sigbjørn Johnsen, 'n standbeeld van Sønsteby by Rjukan torg onthul en gesê: "Gunnar Sønsteby is 'n groot held wat sy lewe gewaag het sodat ons ons vryheid en ons demokrasie kan wen".
Sy bykomende erkennings sluit die volgende in:
*In 1945 is Sønsteby met die Britse Distinguished Service Order (DSO) en die US Medal of Freedom met Silwerpalm beloon.
*In 2001 is die American-Scandinavian Foundation se kultuurtoekenning aan hom toegeken.

*Pole het in 2007 die Medal Pro Memoria aan hom toegeken.
*Op sy 90ste verjaardag op 11 Januarie 2008 is hy vereer met 'n onthaal by Akershus-vesting wat deur koning Harald V van Noorweë en die ander lede van die koninklike familie bygewoon is.  Dit word permanent in Sønsteby se laaste kantoor by Akershus-vesting uitgestal.

## Na sy dood
’n Staatsbegrafnis vir Sønsteby is op 25 Mei 2012 in die Oslo Domkirke gehou. Vier-en-twintig soldate van Hans Majestet Kongens Garde het 'n erewag gesorg, terwyl die diens deur die Koning van Noorweë, die Eerste Minister van Noorweë, huidige en sewe vorige Ministers van Verdediging, en die Hoof van Verdediging bygewoon is. Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk is deur 'n krans verteenwoordig. Verskeie ambassades in Noorweë was verteenwoordig, insluitend die Verenigde State se ambassadeur in Noorweë Barry B. White.
Die draers was ses offisiere, in teenstelling met die norm om soldate te gebruik wat uit die King's Guard opgeroep is, en terwyl hulle die kis uit die kerk gedra het, het vier Lugmag F-16's 'n verbyvlug gedoen.

'n Boek van medelye by Weermagmuseum in Oslo, is op 11 Mei 2012 vir die publiek geopen.

## Gedenkfonds
Die stigting van 'n Gunnar Sønstebye-gedenkfonds is 'n halfjaar voor sy dood bespreek. Die Fonds is geskep met skenkings van Erling Lorentzen, Hans Hermann Horn en die Inge Steensland-stigting. Die Fonds bied jaarliks 'n gedenkprys aan, die Gunnar Sønsteby-prys, wat bestaan uit 'n som geld en 'n miniatuur van Per Ung se standbeeld van Sønstebye in Studenterlunden. Die prys is vir die eerste keer op 5 Januarie 2012 toegeken. Die wenners het Per Edgar Kokkvold en Kristin Solberg (2015), Deeyah Khan en Trond Bakkevig (2016) en tien Noorse veterane (2017) ingesluit.

## In populêre kultuur
Sønsteby se diens tydens die Tweede Wêreldoorlog word uitgebeeld in die film *Number 24 * [no] wat in Oktober 2024 in Noorweë begin het en in Januarie 2025 op Netflix begin stroom het.

## Verwysings