open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Attie van der Colf

Dr. Attie van der Colf (16 Desember 1932 - 16 Junie 2002) was 'n Suid-Afrikaanse predikant, digter, en skrywer.

'n Brief oor sy dood: (Die van in die dokument sê: "van der Colff", maar die korrekte spelling is "van der Colf" met een f.

## Kerkmusiekman Attie van der Colf sterf skielik in Johannesburg 
;Bydrae deur Neels Jackson:
Die skepper van die Afrikaanse weergawe van *Amazing Grace* is eergisteraand skielik in sy meenthuis in Johannesburg dood.

Dr. Attie van der Colf, een van die grootste bydraers tot die Liedboek van die Kerk, het vermoedelik 'n hartaanval gekry.

Sy vrou, mev. Fesia van der Colf, was op reis in Hawaii toe sy gisteroggend die nuus van haar man se dood van haar dogter, me. Annemarie van der Colf, gehoor het.

Van der Colf (69), wat die 18 jaar voor sy emeritaat in 1995 predikant was van die NG gemeente Linden, was in dié tyd onder andere skriba van die sinode van die NG Kerk in Suid-Transvaal.

Sy dood het onverwags gekom omdat sy gesondheid eintlik goed was. Hy het die afgelope naweek nog gaan jag en 'n vriendin, mev. Marie Adendorff, het gister gesê sy en haar man het eergistermiddag nog met hom gekuier en grappies gemaak toe hy vir hulle 'n stukkie wildsvleis gebring het.

Ds. Cassie Carstens, eindredakteur van die Liedboek, het gister gesê Van der Colf was een van die grootste drie bydraers tot die tekste van die gesange in die Liedboek. Hy het talle tekste geskep wat al in die Psalm-en-Gesangeboek van 1978 opgeneem is en baie daarvan kon net so in die Liedboek gebruik word.

"Sonder Attie se bydrae sou die Liedboek leeg gewees het", het Carstens gesê. Hy het Van der Colf lof toegeswaai omdat sy Afrikaans vars en eietyds was. Boonop was Van der Colf altyd bereid om te luister na kritiek op sy werk en om terug te gaan en verder daaraan te skaaf.

Van der Colf word gekrediteer vir meer as 100 Afrikaanse tekse in die Liedboek. Daaronder tel verskeie verbeterings van ouer Afrikaanse tekse, nuwe Afrikaanse tekse vir bekende geestelike liedere in ander tale en nuwe oorspronklike Afrikaanse tekse.

Van der Colf word oorleef deur sy vrou, vyf kinders en sewe kleinkinders. 

## Bronne 
*Bydrae deur Neels Jackson
*Kerkmusiekman Attie van der Colf sterf skielik in Jhb, Beeld, 12 Junie 2002 (Verkeerde spelling van die van) Korrek: van der Colf — daar was naamlik ook 'n ds. Adriaan Petrus (Attie) van der Colff (–2018), met wie hy nie verwar moet word nie.

## Verwysings
Abe Lenstra

**Abe Lenstra** (Heerenveen, 27 November 1920 – Heerenveen, 2 September 1985) was 'n Nederlandse sokkerspeler. Die aanvaller was een van die beste spelers van die land met die invoering van beroepsokker in Nederland (in 1954). Tussen 1940 en 1954 het Abe Lenstra vir SC Heerenveen gespeel, waarby met sy goeie spel die klub uitgegroei het van dorpsklub tot 'n klub met nasionale faam. Met Abe Lenstra het SC Heerenveen twee keer as naaswenner van die Nederlands kampioenskap geëindig.

Toe beroepsokker in 1954 in Nederland begin het, het Abe Lenstra na die groter span Sportclub Enschede gegaan. Met Abe Lenstra het die klub steeds boaan die nuwe Eredivisie gelê, maar die span kon nie die kampioenskap wen nie. In 1958 het die span selfs boaan die Eredivisie geëindig saam met DOS, maar het hulle in die ekstra eindstryd verloor (1-0 na 180 (!) minute).

In 1960 het hy op 39-jarige leeftyd verhuis na die tweede span in Enschede: die Enschedese Boys, wat in die Eerste divisie gespeel het. Daar het hy saam met die Suid-Afrikaanse sokkerspeler Darius Dhlomo gespeel. In 1963 het hy die skoene opgehang. Daarna het hy onder meer negen jaar die sokkerspan van die Universiteit Twente (ook in Enschede) afgerig.

Hy het ook 47 keer uitgedraf vir die Nederlandse nasionale sokkerspan, waartydens hy 33 doelpunte aangeteken het.
Die stadion van SC Heerenveen is na hom vernoem (Abe Lenstra Stadion).

## Verwysings
HVV Den Haag

**HVV** is 'n amateur sokkerspan in Den Haag. Die klub is in 1883 gestig en is dus een van die oudste sokkerspanne in Nederland. *HVV* was al tien keer die kampioene van Nederland gewees. Die span het die KNVB-Beker in 1903 gewen.

## Erelys 
* **Kampioen Nederland (10)**
: 1890/91, 1895/96, 1899/00, 1900/01, 1901/02, 1902/03, 1904/05, 1906/07, 1909/10, 1913/14
: (naaswenner (1): 1896/97)
* **KNVB-Beker (1)**
: 1903
: (naaswenner (3): 1899, 1904, 1910)
: **Spelers**
: Zam Tse
EFC Prinses Wilhelmina

**EFC Prinses Wilhelmina** (of *PW*) is 'n Nederlandse amateursokkerspan in Enschede. Aan die begin van die 20ste eeu was die span baie suksesvol gewees, maar kon nooit die nasionale titel wen nie. In 1914 is hulle uit die Eerste klasse (toe die 1ste afdeling in Nederland) gerelegeer. PW speel naas sokker ook krieket.
Die professionele sokkerspan Willem II het die spankleure van PW oorgeneem.

## Erelys 
* **Kampioen Nederland**
: (naaswenner (4): 1898/99, 1904/05, 1905/06, 1906/07)
* **Kampioen Oos-Nederland (6)**
: 1898/99, 1903/04, 1904,05, 1905/06, 1906/07
: (naaswenner (2): 1902/03, 1907/08)
Telstar

**Telstar** is 'n Nederlandse sokkerspan wat in die Eerste divisie speel. Die span speel sy tuiswedstryde in die 771 Stadion in Velsen (kapasiteit: 4 200 sitplekke). Die klub is 'n kombinasie van Stormvogels en VSV (wat in 1938 die KNVB-Beker het gewen).

## Erelys 
***Kampioen Eerste divisie**
: (naaswenner (1): 1963/64)

## Beroemde sokkerspelers 
*  Purrel Fränkel
*  Ruud Geels
*  Louis van Gaal
*  Jimmy Floyd Hasselbaink
*  José Reinaldo de Lima
Wynand Malan

[duimnael|regs|320px|Wynand Malan op die voorblad van *[Die Vaderland*, 'n dag ná die algemene verkiesing van 1981.]]
**Wynand Malan** (gebore 25 Mei 1943) is 'n verligte, Afrikaanssprekende Suid-Afrikaanse politikus en regsgeleerde.

Hy tree in 1977 toe tot die politiek toe hy verkies word as Volksraadslid van die Nasionale Party vir Randburg. Hy was deel van die verligte kamp in die regerende party en was as sodanig krities jeens pres. P.W. Botha se huiwerige benadering tot hervorming en die gedurige noodtoestande van die middel-tagtigerjare. Hy bedank voor die algemene verkiesing van 1987 uit die N.P. en staan as onafhanklike kandidaat in Randburg teen Suid-Afrika se voormalige ambassadeur na Kanada, Glenn Babb. Hoewel hy oor dieselfde kam geskeer is as dr. Denis Worrall, onafhanklike kandidaat in Helderberg, en Esther Lategan, onafhanklike kandidaat in Stellenbosch, het elkeen individueel aan die verkiesing deelgeneem. Ná Malan sy setel wen, stig hy die Nasionale Demokratiese Beweging met Lategan as lid van die nuwe party, maar Worrall slaan sy eie rigting in met die stigting van die Onafhanklike Party. 

Louis Luyt het kort daarna die leiers van die N.D.B., O.P. en Progressiewe Federale Party bymekaar gebring om te onderhandel oor die stigting van 'n nuwe parlementêre party links van die N.P. Dit lei op 8 April 1989 tot die stigting van die Demokratiese Party onder leiding van die gewese P.F.P.-leier Zach de Beer, Malan en Worrall. Malan wen Randburg in die verkiesing van 6 September 1989 met 'n vergrote meerderheid. Worrall het, nadat hy in Helderberg met 39 stemme teen die minister van grondwetlike ontwikkeling, Chris Heunis, verloor het, in 1989 in die veilige opposisiesetel Berea in Durban gestaan en ook die paal gehaal. Malan bly hierna tot 1993 medeleier van die D.P.

In 1994 word hy ondervoorsitter van die Waarheids-en-Versoeningskommissie, waarvan Desmond Tutu voorsitter was.

Malan het in 2001 aangesluit by die African National Congress en gedien as 'n raadgewer aan die voormalige president Thabo Mbeki.

## Verwysings
Maurice Garcia

**Maurice Garcia** is in 1798 in ‘n Joodse gesin gebore en het in 1820 met 20 ander Britse Setlaars aan boord van die Dowson in Suid-Afrika aangekom. Garcia baan mettertyd sy weg na George waar hy op 25 Julie 1824 met die 15-jarige Anna Ludolphina Niepoth in die huwelik tree. Die egpaar het 10 kinders.

Gedurende 1828 word Garcia as tolk by die hof van landdros B.A. Wentzel aangestel. Toe die pos die volgende jaar afgeskaf word, wys Garcia ‘n betrekking as klerk van die vrederegter in Somerset-Wes van die hand. In Januarie 1830 word hy aangestel as die posmeester van George. In 1842 word hy die klerk van landdros J.W. van der Riet belas met die fondse vir die instandhouding van paaie, driwwe en brûe. In 1851 is hy ‘n direkteur van die spaarbank op George. In Januarie 1863 word hy die siviele kommissaris in Richmond (Kaap) en in September 1864 volg hy James Rose-Innes op as siviele kommissaris in Riversdal. In hierdie gemeenskap speel hy ‘n leidende rol. Sy grootste prestasie was die verkryging van die Garciapas. Louis Henry Meurant (beter bekend as Klaas Waarzegger) volg hom by sy aftrede op 22 Junie 1877 op. Garcia sterf in 1884 op Riversdal.

## Bibliografie 
*Friedman-Spits, Clara: Maurice Garcia - Jewish 1820 Settler. In: Lantern. Tydskrif vir Kuns, Kennnis en Kultuur. Jaargang 30, nr. 1, Desember 1980
*Pama, C.: Die Groot Afrikaanse Familienaamboek. Kaapstad: Human & Rousseau, 1983. 
*van Wyk, Frans: Riversdal 150 jaar 1838-1988. Riversdal, 1988.
Calvin Harris

**Adam Richard Wiles** (gebore 17 Januarie 1984), beter bekend as **Calvin Harris**, is 'n Skotse platejoggie (DJ), musiekprodusent, sanger en liedjieskryfster.

## Eksterne skakels
Fortuna Sittard

**Fortuna Sittard** is 'n sokkerspan in Sittard (in Nederland) wat in die Eerste divisie speel. Die klub is in 1968 gestig toe Sittardia en Fortuna '54 (wat twee keer die KNVB-Beker gewen het) saamgesmelt het. Fortuna speel sy tuiswedstryde in die Trendwork Arena.

## Erelys 
***Kampioen Eerste divisie (1)**
: 1994/95
: (naaswenner (1): 1971/72)
***KNVB-Beker**
: (naaswenner (2): 1984, 1999)

## Beroemde sokkerspelers 
*  Mark van Bommel
Muden

**Muden** is 'n klein dorpie sentraal in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika. Die dorpie lê aan die Mooirivier en is 38&nbsp;km oos van Weenen. Die dorpie is gestig deur eerwaarde Heinrich Röttcher wat in 1862 in Suid-Afrika aangekom het. Hy het die sendingstasie na sy geboortedorp Müden in Duitsland vernoem.
duimnael|links|260px|'n Perskeboord naby Muden

## Distrik 
Daar is 'n besproeiingskema in die omgewing en groot sitrusboorde is aangelê. Muden is die verste plek oos waar Boesmantekeninge gevind is.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Bronne 
* 
* 

## Verwysings
Frere

**Frere** is 'n klein dorpie en spoorweghalte in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika. Die dorpie is vernoem na sir Henry Bartle Frere, goewerneur van die Kaapkolonie van 1877 tot 1880. Die dorpie was tydens die Tweede Vryheidsoorlog vir 'n tydlank die hoofkwartier van sir Redvers Buller. Die dorpie is 25&nbsp;km oos van Winterton geleë.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Bron 
* 

## Verwysings
Hermannsburg

**Hermannsburg** is 'n klein dorpie in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika en is 20&nbsp;km oos van Greytown.

## Geskiedenis 
Die dorpie het ontstaan in 1854 toe pastoor Louis Harms 'n sendingstasie hier begin het op die plaas Perseverance. Die sendingstasie is vernoem na Hermannsburg in Duitsland, internasionale hoofkantoor van die sendinggenootskap. Die sendingstasie het 'n skool ingesluit, gestig in 1856, waar onder ander Louis Botha onderrig ontvang het. Dit bestaan vandag nog as die tweetalige (Duits en Engels), privaat Deutsche Schule Hermannsburg.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Bronne 
* 
*
Katy B

** Kathleen Brien** (gebore 21 Mei 1989), beter bekend as slegs **Katy B**, is 'n Britse sangeres en liedjieskryfster.
Witkeeljanfrederik

Die **witkeeljanfrederik** (*Cossypha humeralis*) is 'n voëlspesie in die *Muscicapidae* familie.
Dit kom voor in Botswana, Mosambiek, Suid-Afrika, Eswatini en Zimbabwe.
Die voël se natuurlike habitatte is droë savanne en subtropies of tropiese droë bossieveld.

## Verwysings 
* BirdLife International 2004.  Cossypha humeralis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Afgelaai op 25 Julie 2007.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name
Wartburg

**Wartburg** is 'n klein dorpie in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika. Die dorpie is 10&nbsp;km suidoos van New Hanover en het as 'n sendingstasie ontstaan. Die dorpie is vernoem na die Wartburgkasteel in Thüringen, Duitsland. Die R614-streeksroete gaan deur die dorp.

## Distrik 
Werktuie wat dateer uit die middel- en laat-steentydperk en ystertydperk is in 'n grot naby die dorp ontdek. Die grot word die Holly-skuiling genoem ter ere van die eienaar van die plaas. Die Wartburg Kirchdorf School skool is hier naby.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Bronne 
* 
* 

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Gunningjanfrederik

Die **Gunningjanfrederik** (*Sheppardia gunningi*) is 'n klein voël wat voorkom in die ooste van Afrika van Kenia tot Mosambiek, en is vernoem na J. W. B. Gunning.

Die spesie is 'n woudbewonener en insekvreter verwant aan die klein vlieëvangers algemeen bekend as spekvreters; en soos hierdie was die spesie voorheen saam met lysters (Turdidae) geplaas.

Die Gunningjanfrederik word geaffekteer deur habitatverlies. Aangesien dit meer algemeen voorkom as voorheen geglo, is die spesie se status van Kwesbaar na Naby bedreig verlaag in die 2007 Rooi Lys van Bedreigde Spesies.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

## Bronne 
* 
* BirdLife International (2007a): [ 2006-2007 Red List status changes  ]. Verkry 2007-AUG-26.
* BirdLife International (2007b): East Coast Akalat - BirdLife Species Factsheet . Verkry 2007-AUG-28.

## Verwysings
De Waterkant

**De Waterkant** is 'n sub-distrik van die voorstad Groenpunt, Kaapstad. Die omgewing lê aangrensend tot die sentrale sakegebied op die suidoostelike einde van Somersetweg. In die suide grens dit aan die historiese bruin distrik die Bo-Kaap.

De Waterkant is tipies 'n gesogte adres vir jong professionele mense, die bo-klas gay en lesbiese gemeenskap en nisrestaurante en kleinhandelaars.

## Verwysings
Ludwig Alberti

[duimnael|330px|Ludwig Alberti, landdros van [Uitenhage, het hierdie skildery gemaak van die verdrywing van sowat 20&nbsp;000 Xhosas uit die Zuurveld en terug oor die Groot-Visrivier tydens die Vierde Grensoorlog.]] 

**Ludwig Alberti** was landdros van Uitenhage.

Hy kom in 1802 in Kaapstad aan as kaptein van die Waldeck-bataljon. Die volgende jaar word hy aangestel as bevelvoerder van die garnisoen in Fort Frederick, Algoabaai. Die jaar daarna word hy aangestel as landdros van Uitenhage en wen algemene respek van die koloniste met sy invloed onder die swart opperhoofde, sy uitgebreide kennis en uitmuntende karakter. Kaptein Jacob Cuyler volg hom in 1806 op as landdros. In 1810 publiseer hy *De Kaffers aan die Zuidkust van Afrika, natuur- en geschiedkundig beschreven*. Hy vertrek in 1811 na die Ooste en word ernstig gewond in 'n slag teen die Engelse naby Batavia. Hy sterf die volgende jaar na 'n lang en smartlike lyding en word op 12 Junie daardie jaar begrawe.

## Bronne 
* Albertyn, dr. C.F. (red.) 1962. *Die Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad, Bloemfontein, Johannesburg: Nasionale Boekhandel Bpk.
Oderbruch

duimnael|Die Oderbruch in die Oder-riviervallei
duimnael|Die Oderbruch naby die Poolse dorp Sikierki

Die **Oderbruch** (afgelei van die Middelhoogduitse *bruoch*: "moerasland") is 'n binnelandse delta van die Oderrivier en yl bevolkte landskap in die administratiewe distrik Märkisch-Oderland van die Duitse deelstaat Brandenburg. Die delta strek tot in die aangrensende Pole.

## Ligging 
Die Oderbruch strek vanaf die stede Oderberg en Bad Freienwalde in die noordweste oor 'n afstand van 60 kilometer in suidoostelike rigting tot by Lebus. Die delta het 'n wydte van tussen 12 en 20 kilometer. Die Warthe-rivier, die grootste syrivier van die Oder, mond in die Oderbruch-delta uit. Die Oderbruch beslaan 'n oppervlakte van 920&nbsp;km².

Die Oderbruch se westergrens word deur die hoogplato's van Barnim en Lebus gevorm. Die stede Wriezen en Seelow, die administratiewe sentrum van die distrik Märkisch-Oderland, is teen hellings van hierdie plato's geleë. In die ooste word die delta deur die heuwellandskap Neumärkisches Hügelland en die Warthe-riviervlakte begrens.

Wes van die Oder se rivierloop is die Oderbruch vanaf die middel van die 18de eeu in 'n rivierpolder omgeskep, terwyl sy oostelike oewer, wat in 1945 by Pole ingesluit is en sowat 17 persent van die rivierdelta se totale oppervlakte beslaan, steeds as 'n ongerepte moerasland bewaar gebly het. Die Oderbruch is 'n vlakte met 'n sagte helling wat vanaf 'n hoogte van 14 meter bo seevlak in die weste tot een meter bo seevlak in die noord-weste daal. Die laer geleë dele wes van die Neuenhagener Sporn met 'n wydte van tussen twee en ses kilometer word Niederes Oderbruch ("Laer Oderbruch") genoem.

## Geskiedenis 
### Kolonisasie 
Die stelselmatige kolonisasie het in 1753 in nuut aangelegde straatdorpe begin. Die eerste van hierdie nuwe nedersettings was Neulietzegöricke wat tans deel uitmaak van die munisipaliteit Neulewin en vanweë sy geskiedkundige dorpsuitleg tot historiese monument verklaar is. Baie nedersettings, wat in die tydperk van kolonisasie ontstaan het, kan maaklik aan die voorsetsel *Neu...* ("Nieu...") in hul name uitgeken word. 

Die nuwe setlaars is in gebiede buite Pruise gewerf en het sekere voorregte geniet. Die meeste van hulle het uit Hesse-Darmstadt, Mecklenburg, Palts-Zweibrücken, Sakse en Württemberg, maar ook uit Neder-Oostenryk en die Switserse kanton Neuchâtel gekom. Talle koloniste was egter ook uit die nabygeleë Neumark afkomstig en het die drooggelegde grond vanuit die aangrensende hoër geleë gebiede begin koloniseer. Plekname soos Beauregard en Vevais herinner nog steeds aan Franssprekende setlaars uit Switserland.

## Eksterne skakels 
;Landbougeskiedenis
*  *Die geskiedenis van sogenaamde Loose-boerderye in die Oderbruch*
William Atherstone

**William Guybon Atherstone** (Sion Hall, Nottingham, 29 Mei 1814 - 26 Junie 1898) was 'n Suid-Afrikaanse geneesheer, chirurg, natuurkenner, geoloog en politikus in die Kaapkolonie. Atherstone was die eerste dokter wat narkose in Suid-Afrika gebruik het toe hy in Junie 1847 in Grahamstad 'n been van 'n pasiënt moes afsit.

Hy kom in 1820 saam met sy gesin aan in die Kaapkolonie. Nege jaar later gaan hy na die Uitenhage-akademie onder dr. Rose-Innes en tree daarna by sy vader, John Atherstone, distriksgeneesheer van Albanie, in diens as leerjonge. In 1834 word hy gedurende die Sesde Grensoorlog as geneesheer van sir Harry Smith aangestel. Hy gaan studeer in Dublin, Ierland, en behaal in 1838 die graad M.D. aan die Universiteit van Heidelberg en keer terug na die Kaap, waar hy vennoot van sy vader word. In 1847 gebruik hy vir die eerste maal in Suid-Afrika eter tydens 'n operasie. Hy stel veel belang in die geologie en lewer in 1856 in Grahamstad 'n belangrike lesing oor die onderwerp. In 1867 verklaar hy dat die blink klippie wat naby Hopetown gevind is 'n diamant is en so begin die geskiedenis van diamantdelwery in Suid-Afrika. In 1874 gaan inspekteer hy die goudveld van Lydenburg en in 1881 word hy lid van die Kaapse Wetgewende Vergadering vir Grahamstad. Drie jaar later word hy benoem as lid van die Wetgewende Raad, die Kaapse koloniale kabinet van destyds. Swak sig dwing hom in 1887 om sy praktyk te laat vaar en uit die Wetgewende Vergadering te tree. Hy bly nietemin aktief en op sy aandrang word die eerste gesondheidslaboratorium, die Colonial Bacterial Institute, in 1891 gestig. In 1896 word hy as voorsitter van die vierde Suid-Afrikaanse Mediese Kongres in Grahamstad verkies. Hy sterf twee jaar later.

'n Koshuis van Rhodes-universiteit is ter ere van hom Atherstone House genoem.

## Verwysings 
## Bron 
* Albertyn, dr. C.F. (red.) 1962. *Die Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad, Bloemfontein, Johannesburg: Nasionale Boekhandel Bpk.
Slag van Platrand

Die **Slag van Platrand** het op 6 Januarie 1900 plaasgevind tydens die Tweede Vryheidsoorlog. 

## Die geveg 
Tydends die Boere se beleg van 188 dae van Ladysmith het hulle slegs een poging aangewend om die dorp in te val. Die Vrystaatse kommando's onder bevel van Cornelis de Villiers het die Britse verdedigers onder bevel van kol. Ian Hamilton aangeval by 'n heuwel wat die Boere Platrand en die Britte Wagon Hill genoem het. Die heuwel is 200 m hoog, ongeveer 5 km lank en is 5 km suidwes van Ladysmith. Die Britte het die Boere se aanval afgeslaan maar albei kante het swaar verliese gely.

## Gedenktekens 
Die slagveld is op 1938 tot 'n nasionale monument verklaar. Gedenktekens is vir die gesneuweldes van beide kante opgerig. Die Burgergedenkteken bevat 'n ererol van al dié wat in die Natalse teater van die Tweede Vryheidsoorlog dood is. Op versoek van die Britte is 'n gedenkteken opgerig vir ds. J.D. Kestell wat tydens die geveg hulp aan vriend en vyand gebring het.

## Sien ook 
* Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog

## Bron 
* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus. 1995.
Harry Smith

[duimnael|links|Sy vrou, [Juana María de los Dolores de León Smith.]]

Sir **Harry George Wakelyn Smith** (Cambridgeshire, 28 Junie 1787 - 12 Oktober 1860) was 'n Britse goewerneur en hoë kommissaris.

Hy neem van 1808 af aan verskeie veldslae deel en word in 1829 aangestel as waarnemende kwartiermeester aan die Kaap. In 1835 speel hy 'n leiersrol in die Sesde Grensoorlog en is in bevel van die patrollie wat Hintsa laat sneuwel. In 1840 verlaat hy Suid-Afrika en word adjunk-generaal van 'n Britse leër in Indië. Hy keer egter op 1 Desember 1847 terug as goewerneur en hoë kommissaris en proklameer Kaffrarië op 23 Desember tot Britse gebied. Die jaar daarop besoek hy die gebied noord van die Oranjerivier en verklaar op 3 Februarie 1848 die gebied tussen die Oranje- en Vaalrivier tot Britse gebied en verslaan die Boere by Boomplaats. Op 14 Maart 1849 kondig hy regulasies aan vir die regering van die Oranjerivier-Soewereiniteit. Hy word op 31 Maart 1852 opgevolg deur sir George Cathcart en kom op 1 Junie van daardie jaar in Engeland aan, waar hy agt jaar later sterf.

## Nalatenskap 
Dorpe soos Harrismith en Smithfield in die Vrystaat is na hom genoem, Fauresmith na hom en ds. P.E. Faure en Ladismith in die Wes-Kaap en Ladysmith in KwaZulu-Natal na sy vrou.

Die dorp Aliwal-Noord het ook sy stigting en naam te danke aan sir Harry Smith, wat in 1846 'n veldslag te Aliwal in Indië gewen het.

## Lees ook 
* Lys van kommandeurs en goewerneurs van die Kaapkolonie
* Makana Botaniese Tuin
* Spanspek
* Whittlesea

## Bronne 
* Albertyn, C.F. dr. (hoofred.). 1972. *Die Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad: Nasou.
* MacNab, Roy: Remembering Sir Harry Smith. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 21, nr. 3, Maart 1972
* Raper, P.E. 1987. *Dictionary of South African Place Names*. Johannesburg and Cape Town: Lowry Publishers.
Slag van Vaalkrans

Die **Slag van Vaalkrans** neem op 5 Februarie 1900 tydens die Tweede Vryheidsoorlog 'n aanvang. Dit eindig op 7 Februarie 1900 in 'n oorwinning vir die Boere.

## Die geveg 
Ná die Slag van Spioenkop het die Britse genl. Redvers Buller sy troepe na Vaalkrans tussen Colenso en Spioenkop verskuif. Hier het hulle weer gepoog om die Tugelarivier oor te steek om Ladysmith te bereik.  

Op 7 Februarie het genl. Louis Botha hulle egter in hulle spore gestuit. Toe die Britte besef het dat hulle nie maklik deur die Boerelinies sou breek nie het hulle vuur gestaak en teruggetrek oor die Tugela. 

## Galery

President M.T. Steyn among his citizens before the Battle of Vaalkrans, South Africa, early February 1900.jpg|Oranje-Vrystaatpresident M. T. Steyn onder sy burgers voor die Slag van Vaalkrans.
Vaal Krantz Guns.jpg|Britse kanonvuur tydens die  Slag van Vaalkrans.

## Gedenktekens 
'n Monument ter ere an die gesneuweldes is in 'n klein gedenktuin aan die voet van die slagveld by Vaalkrans opgerig..

## Sien ook 
* Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog

## Bron 
* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus. 1995.
Philip Wodehouse

Sir **Philip Edmond Wodehouse** (26 Februarie 1811 – 25 Oktober 1887) was 'n Britse goewerneur van die Kaapkolonie.

## Loopbaan 
Hy begin op 16-jarige leeftyd as klerk in die staatsdiens van Ceylon, die teenswoordige Sri Lanka. Hy word later adjunkregter in Candy, maar na twintig jaar in die Ceylonse staatsdiens kry hy 'n hoë betrekking in Honduras. In 1854 word hy goewerneur van Brits-Guiana en agt jaar later goewerneur van die Kaapkolonie en Britse hoë kommissaris in Suid-Afrika. Hy besoek in 1864 die Oranje-Vrystaat en stel die grens tussen die Republiek en die Basoeto's vas. Hy laat die Kaapse Wetgewende Vergadering in dieselfde jaar teen groot onkoste op Grahamstad vergader om die drang tot afskeiding in die Oostelike Provinsie te bedwing. Dit was die eerste en laaste keer dat die Wetgewende Vergadering buite Kaapstad byeen gekom het. In 1866 stel die Britse minister van kolonies voor dat die Basoeto's tot Britse onderdane en Basoetoland (tans Lesotho) tot Britse gebied verklaar word. Die Britse regering herhaal die versoek die volgende jaar en die sekretaris van kolonies gee sy toestemming. In 1868 verloor die Basoeto's hul onafhanklikheid toe dit 'n Britse gebied en die inwoners Britse onderdane word. In 1869, nadat hy reeds geruime tyd in botsing met die Kaapse Wetgewende Vergadering was, ontbind hy dit en probeer die grondwet so wysig dat die Kaapkolonie weer deur 'n outokratiese goewerneur geregeer kan word. Van sy voornemens het egter niks tereg gekom nie, want in 1870 word hy opgevolg deur sir Henry Barkly.

## Privaatlewe 
Wodehouse was die eerste diamantspekulant in Suid-Afrika. Hy het die meeste van die diamante wat tussen 1867 en 1868 gevind was, opgekoop en plaaslik of oorsee verkoop. Hy was die eerste eienaar van die Eureka-diamant.

## Nalatenskap 
Na hom is net die piepklein dorpie Wodehouse, wat in 1871 geproklameer is, naby Cofimvaba genoem. Die distrik waarvan Dordrecht die hoofdorp is, staan ook as Wodehouse bekend.

Wodehousekop is 'n bergpiek binne die Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park in die Oos-Vrystaat. Die bergpiek is na sir Philip genoem, en maak deel uit van die Rooiberge in die voetheuwels van die Drakensberge.

## Sien ook 
* Lys van kommandeurs en goewerneurs van die Kaapkolonie

## Bronne 
* Albertyn, C.F. dr. (hoofred.). 1972. *Die Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad: Nasou.
* Raper, P.E. 1987. *Dictionary of South African Place Names*. Johannesburg: Lowry Publishers.
* *Die ontdekking van Rykdom* Diko van Zyl. 2013 

## Verwysings
Slag van Pietershoogte

Die **Slag van Pietershoogte** het van 14 tot 27 Februarie 1900 plaasgevind tydens die Tweede Vryheidsoorlog. 

## Die geveg 
'n Week na die terugslag by Vaalkrans het genl. Redvers Buller na Colenso teruggekeer om sy vierde poging aan te wend om die Tugelarivier oor te steek om Ladysmith te bereik. Hy het eers Hlangwaneheuwel suid van die Tugelarivier beset. Dit het genl. Lucas Meyer se magte gedwing om na Pietershoogte terug te val. Hierna het hewige gevegte vir dae aan die oewers van die Tugela gewoed. Die Britse magte het toe, met die Inniskillings as agterhoede, Pietershoogte aangeval en ten spyte van swaar verliese daarin geslaag om 'n deurbraak te maak. Hulle kon toe na Ladysmith opruk en die beleg beëindig.

## Sien ook 
* Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog

## Bron 
* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus. 1995.
Henry Bartle Frere

Sir **Henry Bartle Edward Frere** (Wallis, 29 Maart 1815 – 29 Mei 1884) was 'n Britse goewerneur aan die Kaapkolonie.

Hy word in 1834 aangestel in die Indiese staatsdiens en vertrek na Bombaai. In 1862 word hy aangestel as goewerneur van Bombaai en in 1867 word hy lid van die Raad vir Indië. In 1876 word hy tot ridder geslaan. In 1877 word hy spesiaal deur lord Carnarvon as goewerneur van die Kaapkolonie en hoë kommissaris in Suid-Afrika benoem om federasie van die Suid-Afrikaanse geweste tot stand te bring. Die volgende jaar kom hy in hewige botsing met die eerste minister van die Kaapkolonie, John Molteno, oor die grensoorlog, en ontbind sy ministerie. Gordon Sprigg stel 'n nuwe kabinet saam. Daarna vertrek Frere na Natal, waar sy ultimatum aan Cetshwayo die Anglo-Zoeloe-oorlog ontketen. In 1880 word hy as goewerneur teruggeroep en na Londen ontbied om aanklagte van wanbestuur in die gesig te staar. Hy sterf op 29 Mei 1884 en word in die St. Paulus-katedraal begrawe.

Die dorp Frere in KwaZulu-Natal, Mount Frere in die Oos-Kaap en die Frere-hospitaal in Oos-Londen is na hom vernoem en Lady Frere, in dieselfde provinsie, na sy vrou.

## Sien ook 
* Lys van kommandeurs en goewerneurs van die Kaapkolonie

## Bronne 
* Albertyn, C.F. dr. (hoofred.). 1972. *Die Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad: Nasou.
* Raper, P.E. 1987. *Dictionary of South African Place Names*. Johannesburg: Lowry Publishers.

## Verwysings
Gordon Sprigg

Sir **John Gordon Sprigg** (Ipswich, Engeland, 27 April 1830 - Wynberg, 4 Februarie 1913) was vier maal eerste minister van die Kaapkolonie.

## Vroeë lewe 
Sprigg is op 27 April 1830 in Ipswich, Engeland, gebore as die tweede seun van eerwaarde James Sprigg, 'n Baptiste-predikant, en sy vrou, Maria Gardiner. Sy vroom en streng konserwatiewe opvoeding het 'n lewenslange uitwerking op sy waardes gehad; tot die einde van sy lewe was een van Sprigg se trotsste bewerings dat 'n voorouer van hom een van Oliver Cromwell se kapelane was. Hy is opgevoed aan die Ipswich Skool, sowel as 'n reeks ander privaatskole. 

## Loopbaan 
Hy het sy loopbaan in 'n skeepsboukantoor begin en toe van werk verander om 'n snelskrifskrywer en verslaggewer te word. 

Sy brose gesondheid het hom egter in 1858 na die Kaapkolonie laat emigreer om te herstel, en hier het hy besluit om hom te vestig. Hy het daarin geslaag om 'n plaas genaamd 'Sunnyside' te bekom in wat destyds as Brits-Kaffrarië, naby wat vandag Oos-Londen is, bekend gestaan ​​het, en het begin betrokke raak by plaaslike politiek.

In 1869 word hy gekies as lid van die Kaapse Wetgewende Vergadering vir Oos-Londen. Hy ondersteun John Molteno in sy stryd om selfregering en word vyf jaar later eerste minister van die Kaapkolonie. Sy ministerie kom in 1881 tot 'n val, maar in 1884 word hy minister van finansies in die ministerie van sir Thomas Upington. In 1886 word hy vir die tweede maal eerste minister en word as ridder geslaan. 

In 1890 word sy ministerie verslaan oor spoorwegsake, maar ses jaar later begin sy derde termyn as eerste minister. William Schreiner verslaan hom in 1898, maar in 1900 word hy vir die vierde maal eerste minister. Sy politieke loopbaan kom in 1904 tydelik tot 'n einde toe hy uittree nadat hy in die algemene verkiesing in sy kiesafdeling Oos-Londen verslaan is. Hy keer in 1908 terug tot die politiek as lid vir Oos-Londen. Hy sterf in 1913 in Wynberg.

## Verwysings 
## Bron 
* Albertyn, C.F. dr. (hoofred.). 1972. *Die Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad: Nasou.
Mapumulo

**Mapumulo** is 'n dorpie in eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings
Lys van eerste ministers van die Kaapkolonie

[duimnael|150px|Sir [John Molteno]]
[duimnael|150px|Sir [Gordon Sprigg]]

Die volgende eerste ministers het aan die hoof van die Kaapkolonie se regering gestaan vandat verantwoordelike regering in 1872 toegestaan is tot aan Uniewording in 1910:

* Sir John Molteno, 1 Desember 1872 - 5 Februarie 1878
* Sir Gordon Sprigg, 6 Februarie 1878 - 8 Mei 1881 (eerste termyn)
* Sir Thomas Scanlen, 9 Mei 1881 - 12 Mei 1884
* Sir Thomas Upington, 13 Mei 1884 - 24 November 1886 
* Sir Gordon Sprigg, 25 November 1886 - 16 Julie 1890 (tweede termyn)  
* Cecil John Rhodes, 17 Julie 1890 - 3 Mei 1893 (eerste termyn)
* Cecil John Rhodes, 4 Mei 1893 - 12 Januarie 1896 (tweede termyn)
* Sir Gordon Sprigg, 13 Januarie 1896 - 13 Oktober 1898 (derde termyn)
* William Philip Schreiner, 14 Oktober 1898 - 17 Junie 1900
* Sir Gordon Sprigg, 18 Junie 1900 - 12 Februarie 1904 (vierde termyn)
* Dr. Leander Starr Jameson, 22 Februarie 1904 - 2 Februarie 1908
* John X. Merriman, 30 Februarie 1908 - 30 Mei 1910 (die vooraand van Uniewording)

## Bronne 
* Potgieter, D.J. (ed). 1971. *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.
Maphumulo

**Maphumulo** is 'n klein dorpie in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika, en is 38&nbsp;km suidoos van Kranskop.

## Geskiedenis 
In 1850 het biskop HP Schreuder van die Noorweegse Sendinggenootskap die Umpumulo sendingstasie hier begin. Die naam beteken 'rushawe'. In 1894 is 'n nuwe magistraatdistrik hier gestig.

## Distrik 
Die distrik is 830&nbsp;km2 groot. Die belangrikste ekonomiese aktiwiteit is veeboerdery.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Bronne 
* Lewis, Ian C.: Umpumulo ... Monument to a brilliant Scandinavian missionary.  In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 14, nr. 4, Junie 1965
* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus. 1995. 
* Ensiklopedie van Suidelike Afrika, Eric Rosenthal, 1967
Thomas Scanlen

Sir **Thomas Charles Scanlen** (distrik Grahamstad, 9 Julie 1834 - 15 Desember 1912) was van 9 Mei 1881 - 12 Mei 1884 die derde eerste minister van die Kaapkolonie. Hy was die opvolger van sir Gordon Sprigg (wat uiteindelik vier keer Kaapse eerste minister sou wees) en die voorganger van sir Thomas Upington.

## Vroeë lewe 
Scanlen is op 9 Julie 1834 op Longford Farm in die distrik Albany in die Kaapkolonie gebore. Sy familie was van Ierse afkoms en het in die Oos-Kaap aangekom met die 1820-setlaars. In 1845 het sy gesin van Grahamstad na Cradock verhuis. Hier is hy in 1855 met Emma Thackwray getroud, en die egpaar het verskeie kinders gehad.

## Loopbaan 
Hy word in 1866 as prokureur toegelaat. In 1870 word hy lid van die Kaapse Wetgewende Vergadering vir Cradock. Op 9 Mei 1881 word hy die derde eerste minister van die Kaapkolonie toe hy vir sir Gordon Sprigg opvolg. Hy bly in die amp tot 12 Mei 1884. In 1894 word hy lid van die uitvoerende komitee van Suid-Rhodesië. Vier jaar later word hy aangestel as waarnemende administrateur van Suid-Rhodesië, 'n amp wat hy weer van 1903 tot 1905 beklee. In 1908 tree hy met pensioen af en sterf in Mei 1912.

## Verwysings 
## Bronne 
* Albertyn, C.F. dr. (hoofred.). 1972. *Die Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad: Nasou.
Majubaberg

duimnael|links|200px|Die Majubaberg soos vanaf die Laingsnek in Natal gesien.

Die **Majubaberg** is 'n berg naby Volksrust en vorm deel van die Drakensberge, Suider-Afrika se grootste bergreeks. Die woord *majuba* beteken "berg van die duiwe" in Zoeloe.

Die Slag van Majuba het in 1881 hier plaasgevind. Die veldslag was 'n deurslaggewende oorwinning vir die Boere en het daartoe gelei dat die Britse bevelvoerders op 21 Maart 1881 'n vredesooreenkoms geteken het.

Die Buffelsrivier ontspring hier.

## Kyk ook
* O'Neill se kothuis
Thomas Upington

Sir **Thomas Upington** (Mallow, Verenigde Koninkryk, 28 Oktober 1844 - Wynberg, 10 Desember 1898) was 'n regsleerde, staatsman en vierde eerste minister van die Kaapkolonie van 13 Mei 1884 tot 24 November 1886, die opvolger van sir Thomas Scanlen en voorganger van sir Gordon Sprigg, wie se tweede uit vier termyne tot 1890 sou duur.

Hoewel Upington Katoliek was, is hy in 1861 tot die Trinity College in Dublin, Ierland, toegelaat. Hy word in 1867 advokaat en vertrek in 1874 na die Kaapkolonie. In 1878 word hy lid van die Kaapse Wetgewende Vergadering en minister van justisie in sir Gordon Sprigg se kabinet. In 1884 word hy eerste minister van die Kaapkolonie, maar bedank in 1886 ten gunste van Sprigg, hoewel hy aanbly as minister van justisie. Hy woon in 1887 die koloniale konferensie in Londen by en word geridder. In 1892 word hy aangestel as junior strafregter in die Kaapse hooggeregshof en word in 1896 nogmaals minister van justisie, weereens in Sprigg se kabinet, wat toe die derde maal eerste minister was. Hy sterf twee jaar later in Wynberg, naby Kaapstad.

Upington, die naasgrootste dorp in die Noord-Kaap, is in 1884 na hom vernoem nadat dit eers bekend gestaan het as Olijvenhoutsdrift, 'n sendingstasie wat in 1871 daar opgerig is.

Sy seun Beauclerk Upington was ook 'n bekende advokaat in Kaapstad.

## Bronne 
* Albertyn, C.F. dr. (hoofred.). 1972. *Die Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad: Nasou.
* Raper, P.E. 1987. *Dictionary of South African Place Names*. Johannesburg: Lowry Publishers.

|-
The Fame

**The Fame** is die debuutalbum van die Amerikaanse popsangeres Lady Gaga. Die album is in Augustus 2008 vrygestel en met 'n Grammytoekenning bekroon. 'n Nuwer weergawe van die album met nuwe snitte is op 28 Oktober 2008 in Australië, op 15 November 2008 in die Verenigde State en op 12 Januarie 2009 in die Verenigde Koninkryk uitgereik.

## Snitte 
### Standaarduitgawe 
duimnael|Die album se voorblad
duimnael|«Poker Face»

## Verwysings
Higgovale

**Higgovale** is 'n voorstad in die weste van Kaapstad.

## Geografie 
Higgovale is suid van Kampsbaairylaan geleë en grens aan Kampsbaai in die weste en Oranjezicht in die ooste, met Leeukop direk noordwes daarvan.
Vredehoek

**Vredehoek** is 'n voorstad in die weste van Kaapstad. Die inwoners van Vredehoek is meestal Engelssprekende blankes maar daar is ook 'n klein (sowat 17%) Afrikaanssprekende minderheid.

## Verwysings
Redvers Henry Buller

**Redvers Buller** VC(7 Desember 1839, Crediton, Devon, Engeland - 2 Junie 1908, aldaar) was 'n Britse Generaal. Hy het skool gegaan te Eton, Engeland.

## Loopbaan voor die Tweede Vryheidsoorlog 
In 1858 sluit hy by die leër aan en wel by die *60th Rifles* regiment. Hy doen diens in die Red River Expedition in Kanada in 1870 en die Ashanti-oorlog van 1873-1874. In 1879 ontvang hy die Victoriakruis vir dapperheid tydens die Anglo-Zoeloe-oorlog. Hy was stafhoof onder die bevel van sir Evelyn Wood tydens die Slag van Majuba in 1881. Hy doen ook diens tydens die Tel-el-Kebir veldtog in Egipte in 1882 en ook in die Soedan in 1884-1885. Hy word bevorder na 'n generaal in 1896 en word in 'n hoë pos aangestel in die Ministerie van Oorlog.

## Tweede Vryheidsoorlog 
Met die uitbreek van die Tweede Vryheidsoorlog word hy na die front gestuur as opperbevelhebber maar vind spoedig uit dat sy koloniale taktiek nie teen die Boere toegepas kan word. Tydens sy veldtog om Ladysmith te bevry verloor hy agtereenvolgens die slae van Colenso, Spioenkop en Vaalkrans alvorens hy uiteindelik by Pietershoogte deurbreek om Ladysmith te bevry.  Die teenslae het sy reputasie geknou. Nadat hy na die Transvaal oorbeweeg het, is hy suksesvol by Bergendal. Daarna het hy genl Louis Botha oor die Long Tompas gejaag tot by Komatipoort voor hy terug is Engeland toe in Oktober 1900. Hier neem hy bevel oor by Aldershot en sterf in 1908.

## Bronne 
* The Hall Handbook of the Anglo-Boer War 1899-1902. Darrell Hall. 1999. 
* Ensiklopedie van Suidelike Afrika, Eric Rosenthal, 1967
Märkisch-Oderland

**Märkisch-Oderland** (amptelik: *Landkreis Märkisch-Oderland*) is 'n administratiewe distrik in die ooste van die Duitse deelstaat Brandenburg. Dit word in die noorde begrens deur die distrik Barnim, in die ooste deur die Republiek van Pole, in die suide deur die selfregerende stad Frankfurt (Oder) en die distrik Oder-Spree, en in die weste deur die deelstaat Berlyn.

Seelow is die administratiewe setel van Märkisch-Oderland, Strausberg die grootste stad in die distrik. Die natuurpark Märkische Schweiz is in Märkisch-Oderland geleë.

## Geografie 
Die landelike distrik oos van die Duitse hoofstad Berlyn behels die landskappe van Oberbarnim, die Duitse deel van Lebus en die binnelandse Oderbruch-rivierdelta tot by die Duits-Poolse grensrivier Oder.
Eerste Grensoorlog

Die **Eerste Grensoorlog** van 1779 tot 1781 was in werklikheid 'n reeks botsings tussen koloniste van die Kaapkolonie en die Xhosastamme aan die Oosgrens.

Teen die middel van 1779 het veediefstal deur die Xhosas so algemeen voorgekom aan die suidwestelike grens van die kolonie dat die Hollandse boere hulle plase aan die Boesmansrivier begin verlaat het. In Desember 1779 het 'n gewapende botsing tussen die Boere en die Xhosas plaasgevind, blykbaar weens ongerymdhede wat deur sommige blankes aan die grens teen die Xhosas gepleeg is. Twee burgerlike kommando's, een onder leiding van Josua Joubert en die ander onder Pieter Hendrik Ferreira, het vroeg in 1780 uitgery en daarin geslaag om baie beeste aan te keer, maar hulle kon nie die Xhosas uit die plaasgebied verdryf nie.

In Oktober 1780 het die Kaapse regering Adriaan van Jaarsveld, 'n hoogs ervare kommandoleier, aangestel as veldkommandant van die hele Oosgrens. 'n Kommando onder sy leiding het 'n groot aantal beeste teruggekry en daarop aanspraak gemaak dat hulle al die Xhosas teen Julie 1781 uit die Zuurveld verdryf het.

## Sien ook 
* Kaapse grensoorloë
* Lys van forte in die Oos-Kaap

## Bronne 
* Potgieter, D.J. (ed). 1972. *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).
Honoratus Maynier

**Honoratus Christiaan David Maynier** (oorlede omstreeks 1837) was landdros en resident-kommissaris in die Kaapkolonie.

Hy is in 1789 aangestel as sekretaris van die landdros op Graaff-Reinet en volg Maurits Woeke in Mei 1793 op as landdros van daardie drosdy. In 1795 bring koloniste klagtes teen hom in omdat hy glo net halfslagtig teen die Xhosas opgetree het. Hy word gedwing om die distrik te verlaat toe Adriaan van Jaarsveld en andere die kortstondige republiek van Graaff-Reinet uitvaardig. Op Kersdag 1799 word hy benoem tot resident-kommissaris van die distrikte Swellendam en Graaff-Reinet, maar die goewerneur, genl. Francis Dundas, roep hom twee jaar later terug, waarna 'n kommissie klagtes teen hom ondersoek. In 1802 word die klagtes teen hom ongegrond verklaar en hy ontvang vergoeding vir al sy verliese. Hy is omstreeks 1837 oorlede.

## Bronne 
*Albertyn, dr. C.F. (red.), 1972. *Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk.
Tweede Grensoorlog

Die **Tweede Grensoorlog** in 1793 was die tweede van nege grensoorloë tussen koloniste van die Kaapkolonie en die Xhosastamme aan die Oosgrens.

Ondanks die verdwyning van die Xhosas tydens die Eerste Grensoorlog uit die Zuurveld het toestande aan die grens onseker gebly, selfs nadat die distrik Graaff-Reinet in 1786 geproklameer is. Die Boere en Xhosas het aangehou om die Zuurveld binne te dring en onwettige ruilhandel en die indiensneming van Xhosa bediendes het voortgegaan. Droogte het die veediefstal en aggressie vererger. Omdat die grensgebiede gelyktydig uit die noorde deur die San en in die ooste deur die Xhosas aangeval is, het die regering - deel op aanbeveling uit die grensgebied, onder meer van Adriaan van Jaarsveld - besluit om sy militêre mag op die San toe te spite terwyl 'n versoeningsbeleid met die Xhosas nagestreef sou word. Dit het tot aansienlik verbittering onder die nedersetters aan die grens gelei, veral omdat onderlinge vyandighede onder die Xhosas in 1790 daartoe gelei het dat die Xhosas die Zuurveld verder binnegedring het. Vyandighede het toegeneem. 

In 1793 ontstaan 'n volskaalse oorlog toe grensboere onder leiding van Barend Lindeque, onder meer die wettelose Coenraad de Buys wat voorheen betrokke was by vergrype jeens die Xhosas, besluit het om kragte saam te snoer met Ndlambe, die opperhoof van die westelike Xhosas, in sy stryd teen die Gunukwebe-stamme wat die Zuurveld binnegedring het. Paniek en die ontruiming van plase het gevolg ná Ndlambe se inval en nadat hy vertrek het, het sy vyande in die Suurveld agtergebly. Ondanks die feit dat twee regeringskommando's onder aanvoering van die landdroste van Swellendam en Graaff-Reinet die Xhosagebied so ver as die Buffelsrivier binnegedring en op baie beeste beslag gelê het, kon hulle nie die Suurveld beveilig nie en 'n skietstilstand is in 1793 gesluit. Ontevredenheid aan die Oosgrens oor regeringsbeleid het aanleiding gegee tot opstande op sowel Graaff-Reinet as Swellendam in 1795.

## Sien ook 
* Kaapse grensoorloë
* Lys van forte in die Oos-Kaap

## Bronne 
* Potgieter, D.J. (ed). 1972. *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).
Gelderland (skip)

duimnael|Die *Gelderland* in 1897.
[duimnael|Pres. [Paul Kruger en Manie Bredell, toe nog sy lyfwag, verlaat Lourenco Marques aan boord van die *Gelderland* op pad na Europa op 19 Oktober 1900.]]

Die ***Gelderland*** was 'n Hollandse kruiser wat deur koningin Wilhelmina van Nederland tydens die Tweede Vryheidsoorlog na Lourenço Marques gestuur is om president Paul Kruger en sy geselskap na Europa te neem. Dié kruiser was indertyd in die Indiese Oseaan en Brittanje was nie gekant daarteen dat hy Kruger aan boord neem nie. Met koningin Victoria se toestemming het koningin Wilhelmina gereël dat die Gelderland steenkool inneem by Delagoabaai en pres. Kruger en sy geselskap oplaai. Wilhelmina was diep ontsteld oor die uitgerekte oorlog, want baie van haar landgenote was betrokke en boonop was sy en die Boere van dieselfde afkoms. Tog wou sy streng neutraal wees in 'n Europa wat destyds grotendeels anti-Brits was en haar uitstekende betrekkings met Engeland handhaaf. Daarom sou Kruger ook nie deur Britse waters geneem word nie, maar aan wal gaan in Frankryk.

Die *Gelderland* het Delagoabaai op 12 Oktober 1900 binnegestoom onder bevel van baron Sweerts de Landas. 'n Week later, op 19 Oktober, het Kruger en geselskap aan boord gegaan. Toevallig was daar terselfdertyd 'n koninklike saluut van Britse en Portugese skepe ter viering van koningin Wilhelmina se huwelik, wat pas aangekondig is.

Die skip het op die middag van 20 Oktober 1900 vertrek en, nadat hy Dar-es-Salaam en Djiboeti aangedoen het, deur die Suezkanaal gevaar, verby Port Said, en op 22 November by Marseille, Frankryk aangekom.

## Bronnelys 
* Cageling, M.A.: Die hoed van Paul Kruger. Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur, jaargang 21, nr. 2, Desember 1971.
* Ensiklopedie van Suidelike Afrika, Eric Rosenthal, 1967.

## Eksterne skakels
Adriaan van Jaarsveld

**Adriaan van Jaarsveld** (De Krommerivier, distrik Piketberg, 16 Mei 1745 - Kasteel die Goeie Hoop, Kaapstad, 29 Junie 1801) was 'n Boerekommandant van die Eerste Grensoorlog.

Hy is op 20 Junie 1745 gedoop in Drakenstein. In 1770 lei hy as vegskorporaal in die Nuweveld 'n geslaagde patrollie teen die San wat naby die huidige Beaufort-Wes beeste van ene Casper Scholtz gesteel het. Ses jaar later verhuis hy van die Sneeuberge na Bruintjieshoogte. In 1780, midde-in die Eerste Grensoorlog, stel die Kaapse regering hom aan as kommandant van die Oosgrens met militêre gesag oor al die grensboere. Hy bring die volgende jaar deur besliste optrede 'n einde aan die oorlog deur die Xhosas oor die Groot-Visrivier te verdryf. In 1795 heers groot ontevredenheid aan die Oosgrens weens landdros Honoratus Maynier se halfhartige optrede teen die Xhosas. Van Jaarsveld verskyn met 'n gewapende mag voor die drosdy op Graaff-Reinet en versoek Maynier om die distrik te verlaat. Die sogenaamde Republiek van Graaff-Reinet kom tot stand met Gerotz as landdros en Van Jaarsveld as president van die krygsraad. In 1796 is Van Jaarsveld een van die Boereleiers wat weier om Bresler, die nuwe landdros deur die Britse regering aangestel, te ontvang, maar hulle onderwerp hulle uiteindelik aan Britse gesag.

Op 1 Augustus 1775 het Adriaan van Jaarsveld 'n sending van 46 Vryburgers en 31 Khoe gelei Hy het beveel dat tabak uitgeplaas moes word en terwyl die Xhosa geskarrel het om dit op te tel, het hy en sy mans hulle doodgemaak.

In 1799 word hy op Graaff-Reinet weens beweerde vervalsing van 'n skuldbewys in hegtenis geneem. Hy word egter deur Marthinus Prinsloo en 'n kommando bevry, wat lei tot die sogenaamde Van Jaarsveld-rebellie. Dit loop uit op sy en sestien ander se inhegtenisneming. Hulle word per skip na Kaapstad gebring en in die Kasteel die Goeie Hoop toegesluit. Die Hooggeregshof veroordeel hom en Prinsloo in 1800 ter dood, maar waarnemende goewerneur sir George Yonge en Francis Dundas, bevelvoerder van die Britse troepe aan die Oosgrens, vertraag die teregstelling. Van Jaarsveld sterf op 29 Junie 1801 in aanhouding.

## Notas 
## Bronne 
* Albertyn, dr. C.F. (red.). 1972. *Afrikaanse Kinderensiklopedie*. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk.

## Verwysings
Groot-Keirivier

Die **Groot-Keirivier** is 'n rivier in die Oos-Kaap, Suid-Afrika. Dit ontspring in die Stormberg en vloei vir ongeveer 320&nbsp;km voor dit by Keimond noord van Oos-Londen in die Indiese Oseaan uitmond. 

Die Groot-Keirivier was voor 1994 die grens tussen die destydse Transkei en die Kaapprovinsie. Die Amatola-ghieliemientjie is endemies aan die rivier.

## Belangrike sytakke 
* Swart-Keirivier
* Wit-Keirivier
* Indwerivier
* Tsomorivier
* Waqurivier

## Bron 
* Ensiklopedie van Suidelike Afrika, Eric Rosenthal, 1967.