Slowakye

**Slowakye** (Slowaaks: *Slovensko*, [ˈsloʋensko], ), amptelik die **Slowaakse Republiek** (*Slovenská republika*, [ˈsloʋenskaː ˈrepublika], ), is 'n landingeslote land en jong republiek in Sentraal-Europa wat op 1 Januarie 1993 met die ontbinding van Tsjeggo-Slowakye gevorm is.

duimnael|links|'n Ongewone argitektoniese huldeblyk aan die Europese Unie: Op die stadjie Komárno se Europaplein het huise ontstaan wat die tipiese boukuns van alle EU-lidlande uitbeeld
Die land word begrens deur Tsjeggië (die tweede opvolgerstaat van Tsjeggo-Slowakye) in die weste, Pole in die noorde, Oekraïne in die ooste, Hongarye in die suide en Oostenryk in die suidweste. Die hoofstad Bratislava is ook die grootste nedersetting in die land.

Die land is grotendeels bergagtige gebied, wat tydens die twintigste eeu 'n geheel gevorm het met die taalkundige en kulturele nou-verwante Tsjeggië, wat egter 'n heel ander ontwikkeling meegemaak het. Tussen die laat 5de en vroeë 6de eeu n.C. het Slawiërs hulle in die gebied gevestig. Hul vroegste politieke entiteit was die 7de eeuse Ryk van Samo, 'n Frankiese koopman. Later was Slowakye een van die kerngebiede van die vroeg-Middeleeuse Morawiese Ryk.

Slowakye het vanaf die 10de eeu die noordelike deel van die Koninkryk Hongarye gevorm. Ná die Mongole-inval van 1241 het Duitse setlaars hulle in die gebied gevestig. Saam met Hongarye het Slowakye in 1526 deel van die Habsburgse monargie, in 1804 van die Keiserryk Oostenryk en in 1867 van die Oostenryks-Hongaarse dubbelmonargie geword. Die emansipasie van die Slowaakse volk, wat vir die grootste deel van sy geskiedenis onder Hongaarse bewind was, het betreklik laat ontwikkel, en eers vanaf die 16de eeu het die Slawiese bewoners na hulself as Slowake begin verwys.

Slowakye was tot in die 18de eeu 'n gebied van groot politieke, ekonomiese en kulturele belang vir Hongarye, veral nadat baie ander landsdele deur die Ottomaanse Ryk beset is. Hongaarse konings is in Bratislava gekroon, terwyl Sentraal-Slowakye tot 'n beduidende mynbougebied ontwikkel het. Nog tot die middel van die 19de eeu was Slowakye die mees ontwikkelde streek in Hongarye. Die industrialisering van die gebied was egter beperk tot enkele streke en het ook nie gepaard gegaan met 'n verstedelikingsproses nie. Die landelike karakter van Slowakye het sodoende bewaar gebly.

'n Nasionale Slowaakse beweging het gaandeweg in die 19de eeu ontstaan, alhoewel baie Tsjegge die Slowaakse volk indertyd nie as 'n selfstandige nasie erken het nie. Gewoonlik is hulle as deel van die Tsjeggiese volk beskou.

Slowakye is tans een van die lidstate van die Europese Unie. Die bevolking het op 18 Mei 2003 in 'n referendum vir toetreding gestem. Dit het uiteindelik plaasgevind op 1 Mei 2004. Sedert 29 Maart 2004 is Slowakye ook 'n lidstaat van die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie (NAVO).

## Etimologie 
duimnael|links|Die berglandskap van die Hoë Tatra (*Vysoké Tatry*)
Die naam "Slowakye" beteken "land van die Slawiërs" (Die Slowaakse *Slovensko* is ontleen aan *Sloven/Slovienin*) en verwant aan Slowenië en Slawonië. In Middeleeuse Latyn, Duits en ook verskeie Slawiese bronne is die naam gebruik as 'n algemene naam vir Slowake, Slowene, Slawoniërs en Slawiërs. Volgens een van die teorieë het tussen die 13de een 14de eeue 'n nuwe vorm van die nasionale naam vir die voorouers van die Slowake ontstaan, moontlik vanweë buitelandse invloed: die Tsjeggiese woord *Slovák* (van 1291 af in Middeleeuse bronne). Dié vorm het geleidelik die naam vir die manlike lede van die gemeenskap vervang, maar die vroulike naam (*Slovenka*), die naam vir die bewoonde land (*Slovensko*) en die taalnaam (*slovenčina*) het almal behoue gebly, gebaseer op die ouer vorm (vergelyk met die Sloweense eweknieë). Die meeste buitelandse vertalings is ontleen aan hierdie nuwer vorm (onder andere *Slovakia* in Engels, *Slowakei* in Duits, *Slovaquie* in Frans en "Slowakye" in Afrikaans).

In Middeleeuse Latynse bronne is die terme *Slavus*, *Slavonia* of *Slavorum* (en ander variante soos vroeg as 1029) gebruik. terwyl die vorme "Slovakia" en "Schlowakei" in die 16de eeu begin verskyn het. Die huidige Slowaakse vorm *Slovensko* is vir die eerste keer in die jaar 1675 gebruik.

Reeds in die 15de eeu is na die gebied van die huidige Slowakye as *Slováky* verwys, en in die 18de eeu het benamings soos *Slovakia*, *Slavonia*, *Sclavonic* en *Slowakey/Slowakei* in die plaaslike Slawiese en die Duitse taalgebied gebruiklik geraak.

Tans vorm die motorbedryf die basis van Slowakye se industriële sektor, en internasionale vervaardigers met fabrieke in die land sluit Volkswagen, Groupe PSA en Hyundai/Kia in. *Land Rover Jaguar* sal eweneens 'n aanleg in Slowakye vestig. Die motorbedryf, wat voertuie vir die nasionale en wêreldmark produseer en in 2012 'n rekordgroei van 43,7 persent beleef het, het in 2015 vir die eerste keer meer as een miljoen voertuie vervaardig. Dit is die hoogste per capita-voertuigproduksie ter wêreld.

### Ekonomiese transformasie 
duimnael|Slowaakse euromuntstukke, sedert 2008 die wettige betaalmiddel in Slowakye
Slowakye het 'n oorwegend suksesvolle oorgang van 'n sentraal-beplande na 'n mark- en uitvoergerigte ekonomie gemaak, en die regering het al in 2001 goed met sy omvattende program van makroekonomiese stabilisering en strukturele hervormings gevorder. Groot dele van die voormalige staatsekonomie is reeds geprivatiseer, en buitelandse beleggings het duidelik gegroei. Die bankesektor word nou deur buitelandse ondernemings beheer. Volgens die *Heritage Foundation* se Ekonomiese Vryheidsindeks vir 2019 (*2019 Index of Economic Freedom*) word Slowakye as die 32ste vrye van Europa se 44 ekonomieë geranglys – laer as die gemiddelde vir Europa, maar bo die wêreldgemiddelde.

Die *Heritage Foundation* verwys na wydverspreide korrupsie en 'n swak juridiese stelsel wat bowendien as ondoeltreffend en kwesbaar vir politieke inmenging beskryf word. As rede hiervoor word die politieke instabiliteit genoem wat Slowaakse instellings ná sy skeiding van die Tsjeggiese Republiek nadelig geraak het. Voortgesette transformasie en ekonomiese herstrukturering word aanbeveel sodat die land sy beskikbare mannekragbronne in hooggeskoolde beroepe effektief kan benut. Hervormings, wat die gehalte van openbare dienslewering sou kon verbeter het, is tot dusver deur politici belemmer.

Die Slowaakse ekonomie was nogtans tussen 2004 (toe die land tot die Europese Unie toegetree het) en 2015 die mees dinamiese van alle EU-lidlande met 'n gemiddelde jaarlikse groeikoers van die binnelandse bruto produk van vier persent. Slowakye se ekonomie het sodoende binne 'n dekade verdubbel. Bratislava is naas die Tsjeggiese hoofstad Praag die welvarendste gebied van die EU se nuwe lidstate in Oos-Europa, en sy gewildheid bedreig selfs die Oostenrykse hoofstad Wene se status as die belangrikste hoofkwartier vir ondernemings wat sake op die Oos-Europese markte doen.

### Ekonomiese ontwikkeling 
duimnael|links|200px|Slowaakse glaskuns, vervaardig deur die glasblasery *RONA*
duimnael|'n RegioJet-trein in Strečno
duimnael|Die goed bewaarde Middeleeuse Raadsaalplein van Bardejov, een van die oudste nedersettings in Slowakye, is deur Unesco in 2000 tot wêrelderfenis verklaar
duimnael|Oggendmis omhul die Sint Laurenskerk te Zliechov op 'n Novemberdag
duimnael|Slowakye se bergstreke is gewilde bestemmings vir wintersportentoesiaste
Die ekonomie het in 2006 met meer as sewe persent gegroei, onder meer danksy grootskaalse beleggings van die Suid-Koreaanse motorvervaardiger Kia, wat in laat 2006 met die plaaslike produksie begin het. Die groeikoers het intussen verstadig tot 3,3 persent in 2016. Ekonomiese groei word aangehelp deur stygende uitvoere na ander EU-lidlande, betreklik lae lenings- en kredietlande, stygende indiensneming en hoër reële lone en salarisse.

Slowakye se lone en salarisse word nogtans onder die laagstes in die Europese Unie gereken (die gemiddelde maandelikse bruto-inkomste in 2016 was €912), en ook sy belastingtariewe is merkbaar laer as in die meeste ander Europese lande. Die Slowaakse regering word deur verskeie lande in die EU gekritiseer vanweë hierdie beleid wat dreig om sosiale standaarde in Europa te verlaag. Die werkloosheidsyfer het in 2016 gedaal tot 9,5 persent, terwyl daar intussen 'n tekort aan opgeleide mannekrag is.

Naas internasionale motorvervaardigers het die land ook 'n aantal ander groot ondernemings soos Foxconn en Samsung gelok wat hier plat skerms vir die Europese mark vervaardig. Nogtans het buitelandse beleggings nie gehelp om tegnologiese innovasie in die plaaslike ekonomie te bevorder nie. Die inflasiekoers, wat in 2008 met 3,5 persent nog betreklik hoër was as die gemiddelde koers in die Eurosone, het in 2016 gedaal tot -0,5 persent.

Die invoering van die Europese geldeenheid Euro op 1 Januarie 2009 het Slowakye se aantreklikheid vir buitelandse beleggers verhoog.

### Buitelandse handel 
Slowakye se oop ekonomie is sterk betrokke in buitelandse handel. In 2016 is goedere en dienste ter waarde van €70,07 miljard uitgevoer, 'n styging van 3,5 persent teenoor die vorige jaar. Invoere het eweneens gegroei tot €66,4 miljard ('n styging van 3,2 persent). Byna 70 persent van alle Slowaakse invoere is afkomstig uit ander EU-lidlande, terwyl meer as 80 persent van alle uitvoere vir die EU-mark bestem was.

Die belangrikste in- en uitvoergoedere is masjiene en industriële aanlegte, voertuie, inligtingstegnologie, elektronika, metaal- en chemiese produkte. Daarnaas toon dienste en immateriële goedere (waaronder veral sagteware) intussen ook stewige groei.

Duitsland is sedert die stigting van die Slowaakse Republiek die vernaamste handelsvennoot, terwyl Duitse ondernemings onder die belangrikste buitelandse beleggers gereken word. Die omset in bilaterale handel het in 2016 €26,46 miljard beloop. Naas groot ondernemings soos Volkswagen, T-Systems, Deutsche Telekom, Siemens, Continental, Evonik, RWE, E.ON en ander is die Slowaakse mark ook aantreklik vir middelgroot ondernemings uit Duitsland. Tans het sowat 500 Duitse ondernemings hulle permanent in die land gevestig en sowat 100&nbsp;000 werksgeleenthede geskep.

Die handelsvolume tussen Suid-Afrika en Slowakye is daarenteen tans nog beskeie, met Slowaakse invoere ter waarde van VS-$25,79 miljoen en uitvoere ter waarde van VS-$114,07 miljoen in 2016.

### Motorbedryf 
Opvallend is die Slowaakse motorbedryf se groot bydrae tot die land se ekonomiese groei. In 2016 was dit verantwoordelik vir 'n agtste van die totale waardeskepping met meer as een miljoen vervaardigde motors. Meer as 'n derde van alle inkomste uit uitvoere word met motors en motoronderdele verdien. Ondanks die tekort aan geskoolde mannekrag sal die motorvervaardiging ook in 2017 opgestoot word. Slowakye hou tans die wêreldrekord met 190 vervaardigde motorvoertuie per 1&nbsp;000 inwoners. In 2018 sal 'n nuwe *Jaguar*-fabriek in Nitra in bedryf gestel word. Jaarlikse motorverkope op die binnelandse mark sal in 2017 styg tot sowat 90&nbsp;000 eenhede.

### Toerisme 
In 2015 het meer as vier miljoen toeriste – hoofsaaklik uit Tsjeggië, Pole en Duitsland – 'n besoek aan Slowakye gebring. Inkomste uit dié sektor – intussen een van die mees florerende bedrywe in die jong republiek – beloop jaarliks Meer as twee miljard €. Die hooftrekpleisters vir besoekers is Slowakye se ongerepte natuur, die groot verskeidenheid landskapsvorme (behalwe vir seestrande word van die meeste Sentraal-Europese landskappe hier aangetref) en kulturele besienswaardighede. Die land se klein oppervlakte en kort afstande tussen die belangrikste toeristebestemmings maak dit vir toeriste moontlik om maklik deur die hele land te reis.

## Kultuur 
### Volksmusiek 
#### *Fujara* 
duimnael|links|'n Fujaraspeler in Bratislava
duimnael|Ľubomír Párička, 'n vervaardiger van tradisionele Slowaakse doedelsakke
Die *fujara*, 'n lang snawelfluit met drie gate, en die nostalgies-balladeagtige musiek, wat daarmee verbind word, staan sentraal in die Slowaakse volksmusiek. Unesco het dié fluit, wat in Slowakye as die "koningin van tradisionele volksmusiekinstrumente" beskou word, in 2005 as deel van die mensheid se immateriële kultuurerfenis gelys.

Die *fujara* het sy oorsprong in Sentraal-Slowakye. Daar word aangeneem dat dit oorspronklik nie as musiekinstrument gedien het nie, maar eerder gebruik is om akoestiese seine voort te bring. Danksy sy kenmerkende klank het dit uiteindelik ingang gevind tot Slowaakse volksmusiek. Skaapwagters het die instrument tydens hul werk bespeel, maar dit is ook met feesmusiek verbind en vir die musikale begeleiding van roudienste gebruik. Tradisionele liedere, wat deur fujara-musiek begelei word, handel oor die alledaagse lewe of val in besondere kategorieë soos skaapwagter-, liefdes- en rowertematiek.

''Fujara's'' word meestal van vlierhout vervaardig wat 'n sagte kern het, maklik verwerk kan word en uitsonderlike akoestiese eienskappe het. Naas hul kenmerkende klank word die Instrumente ook as kunsvoorwerpe gewaardeer. Die ingewikkelde vervaardigingsproses en versierings van fujara's vereis besondere kunsvaardigheid. Tradisionele dekoratiewe motiewe is grootliks deur die natuur geïnspireer en word met 'n spesiale suurbevattende vloeistof in die hout ingebrand.

Verskeie musiekfeeste, soos dié wat tussen Julie en September in Korytárky, Čičmany en Detva plaasvind, is aan die melancholiese klanke van die *fujara* gewy.

#### *Gajdy* (doedelsak) 
Die Slowaakse doedelsak (*gajdy*) maak deel uit van 'n musikale tradisie wat tot in die 14de eeu terugstrek en oorspronklik deur veewagters en boere beoefen is. Die doedelsak en die Slowaakse doedelsakkultuur is in 2015 deur Unesco in die Verteenwoordigende lys van die mensheid se immateriële kultuurerfenis opgeneem.

Die oudste bewaarde Slowaakse doedelsak dateer uit die 18de eeu. Al was dit tradisioneel 'n instrument wat met die musiek van veewagters verbind is, het dit in die Middeleeue gewild geraak as die belangrikste instrument vir Slowaakse dansmusiek. Een- en meerstemmige sang is deur doedelsakmusiek met kenmerkende ritmies-metriese aksente begelei. Slowaakse volksmusiekgroepe, wat hulle op doedelmusiek toegespits het, het 'n doedelsak en meerdere strykinstrumente bespeel.

Op enkele skilderye en ander afbeeldings uit die laat 17de eeu is doedelsak- en vioolspelers uitgebeeld. Doedelsakmusiek het 'n belangrike rol by wêreldlike en kerklike feeste soos Kersfees, Oujaarsaand, Karnaval, Paasfees, Pinkster, die Midsomerfees en ander feesdae gespeel.

### Sport 
[duimnael|Die Slowaakse nasionale yshokkiespan vier 'n oorwinning teen Swede tydens die [Olimpiese Winterspele 2010]]
[duimnael|Die sokkerstadion [Tehelné pole in Bratislava. Sokker is die gewildste sportsoort in Slowakye]]
Sportaktiwiteite word in Slowakye algemeen uitgeoefen, hoofsaaklik op 'n professionele vlak. Yshokkie en sokker word algemeen as die gewildste sportsoorte in Slowakye beskou, hoewel tennis, handbal, basketbal, vlugbal, kanoeslalom, fietsry, alpeski, tweekamp en atletiek ook gewild is.

Een van die gewildste sportsoorte in Slowakye is yshokkie. Op 2 Februarie 1993 het Slowakye 'n lid van die Internasionale Yshokkievereniging (IIHF) geword en sedertdien vier medaljes tydens die Yshokkiewêreldbeker ingepalm: een goue, twee silwer en een brons. Die mees onlangse sukses was 'n silwermedalje tydens die Yshokkiewêreldbeker 2012 in Helsinki. Die Slowaakse nasionale yshokkiespan het al agt keer aan die Olimpiese Winterspele deelgeneem en tydens die Olimpiese Winterspele 2010 in Vancouver in die vierde plek geëindig en tydens die Olimpiese Winterspele 2022 in Beijing die bronsmedalje gewen. Die land het 8&nbsp;280 geregistreerde spelers en is tans in die sewende plek op die IIHF-wêreldranglys gelys. Die Slowaakse yshokkiespanne HC Slovan Bratislava en HC Lev Poprad neem aan die Kontinentale Hokkieliga deel.

Slowakye het die Yshokkiewêreldbeker 2011 gehuisves, wat deur Finland gewen is, en die Yshokkiewêreldbeker 2019, waartydens Finland ook die goue medalje gewen het. Albei toernooie is in Bratislava en Košice beslis.

Sokker is die gewildste sportsoort in Slowakye, met meer as 400&nbsp;000 geregistreerde spelers. Sedert 1993 het die Slowaakse nasionale sokkerspan een keer vir die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi gekwalifiseer: in 2010 in Suid-Afrika. Slowakye het die agtste eindrondte gehaal, waar hulle deur Nederland geklop is. Die mees noemenswaardige uitslag was hul 3–2-oorwinning teen die destydse verdedigende wêreldkampioen Italië. In 2016 het die Slowaakse nasionale sokkerspan onder hul hoofafrigter Ján Kozák vir die Europese Sokkerkampioenskap 2016 in Frankryk gekwalifiseer. Daarmee het die span sy beste plek behaal, toe hulle die 14de plek op die FIFA-wêreldranglys beklee het.

Op klubvlak het slegs drie spanne vir die UEFA Champions League se groepfase gekwalifiseer: MFK Košice in 1997–98, FC Artmedia Bratislava in 2005–06 en MŠK Žilina in 2010–11. Van hulle is FC Artmedia Bratislava die suksesvolste span, aangesien hulle in 2005–06 die groepfase in die derde plek afgesluit en daarmee vir die uitklopfase gekwalifiseer het. Daarmee het hulle die enigste Slowaakse sokkerklub geword wat 'n wedstryd tydens die groepfase kon wen.

Rugby word ook in Slowakye gespeel, maar die Slowaakse nasionale rugbyspan kon tot dusver nog nie vir 'n rugbywêreldbekertoernooi kwalifiseer nie. Hulle ding in die Europese Rugbykampioenskap met ander opkomende rugbyspanne mee.

## Verwysings 
## Bronnelys 
; Algemeen
*  
*  

## Eksterne skakels 
; Wiki-webtuistes
----

*  

; Slowaakse regering
----
*  Amptelike webwerf van die Slowaakse regering
*  Amptelike webwerf van die Slowaakse president