open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Galway

**Galway** (Engels: [ˈgɔlweɪ]; Iers: **Gaillimh**, [ˈɡal̠ʲɪvʲ], ) is die grootste stad van Wes-Ierland en die administratiewe setel en naamgewende nedersetting vir die omliggende graafskap met 'n bevolking van meer as 75&nbsp;000 volgens die Ierse sensus van 2011. Galway, wat in die historiese provinsie Connacht geleë is en dikwels Ierland se "Poort na die Weste" genoem word, is aan weerskante van die Corrib-rivier geleë wat die gelyknamige meer (Lough Corrib) met die see verbind.

duimnael|links|Die Galway-katedraal
duimnael|links|Die Spaanse Boog, wat deel uitmaak van die 16de eeuse stadsmuur, was die naamgewer vir hierdie kroeg
As nedersetting het Galway rondom 'n middeleeuse Ierse vesting ontstaan wat in 1124 opgerig is. Sowat een eeu lank was dit niks meer as 'n onbeduidende vissersdorpie nie. Eers met die Anglo-Normandiese besetting in 1234 het dit tot 'n strategies belangrike nedersetting as Engeland se voorpos in Ierland se onrustige weste ontwikkel. In 1396 het koning Richard III stadstatus aan Galway verleen en die politieke mag in die hande van veertien leidende koopmansgesinne van Engelse afkoms gelê wat in 'n voortdurende stryd met Ierse clans in die omgewing gewikkel was. Na dié gesinne is as die *Tribes of Galway* ("Stamme van Galway") verwys, en sodoende het Galway die bynaam *City of the Tribes* gekry. Iere is uit die stad verban.

Galway het sy onafhanklikheid ook in die 15de eeu gehandhaaf toe die Engelse invloed gaandeweg afgeneem het. Die stad het in dié tyd handelsbande met Spanje en Portugal aangeknoop waarheen die seuns van leidende gesinne vir hul skoolopleiding gestuur is. Die lojaliteit teenoor die Britse kroon was vir Galway gedurende die Engelse Burgeroorlog rampspoedig. In 1652 is die stad nege maande lank deur republikeinse troepe onder bevel van Oliver Cromwell beleër en uiteindelik ingeneem. Veertig jaar later is Galway deur Willem van Oranje se magte beset. Die oorlogshandelinge, die verlies van sy Suid-Europese markte en die groot Ierse hongersnood in die 1840's het Galway se ekonomie 'n nekslag toegedien waaruit die stad eers gedurende Ierland se ekonomiese opswaai in die laat 20ste eeu herstel het.

Vandag is Galway 'n gewilde bestemming vir inheemse en buitelandse toeriste. 'n Besondere kenmerk is die stadsbeeld wat argitektonies in tweeverdeel is – die oostelike rivieroewer word deur nou straatjies en ou steengeboue met winkelfasades van hout oorheers, terwyl daar in die stadsdeel Claddagh langs die wesoewer hoofsaaklik nuwe geboue aangetref word. Die historiese stadskern word omring deur uitgebreide voorstede met skakelhuise. Net suidwes van Galway is die gewilde strand- en vermaakoord Salthill geleë.

## Sport 
Galway se professionele rugbyspan Connacht Rugby speel in die Verenigde Rugbykampioenskap en hulle tuiswedstryde word op die Galway Sportgronde gespeel.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  
*   Amptelike webwerf
*
Paul Auster

**Paul Benjamin Auster** (3 Februarie 1947 - 30 April 2024) was 'n Amerikaanse romanskrywer en filmregisseur wat veral bekendheid verwerf het vir sy postmodernistiese romans. Sy boeke is vertaal in meer as veertig tale, en sluit 'n verskeidenheid genres in soos memoires, misdaadfiksie, realisme en absurde fiksie. Hy het in die vroeë 1970's gewerk as 'n letterkundige vertaler in Frankryk. Sedert 1981 is hy getroud met die romanskrywer Siri Hustvedt. Hulle woon tans saam in Brooklyn. Auster het aan 'n briewewisseling saam met die Suid-Afrikaanse romanskrywer J.M. Coetzee deelgeneem, gepubliseer in 2013 as *Here and Now: Letters, 2008–2011*.

## Werke 
### Romans 
* *Squeeze Play* (1982) (onder die skuilnaam Paul Benjamin geskryf)
* *The New York Trilogy* (1987)
** *City of Glass* (1985)
** *Ghosts* (1986)
** *The Locked Room* (1986)
* *In the Country of Last Things* (1987)
* *Moon Palace* (1989)
* *The Music of Chance* (1990)
* ''Auggie Wren's Christmas Story* (1990)
* *Leviathan* (1992)
* *Mr. Vertigo* (1994)
* *Timbuktu* (1999)
* *The Book of Illusions* (2002)
* *Oracle Night* (2003)
* *The Brooklyn Follies* (2005)
* *Travels in the Scriptorium* (2006)
* *Man in the Dark* (2008)
* *Invisible* (2009)
* *Sunset Park* (2010)

### Poësie 
* *Unearth*(1974)
* *Wall Writing* (1976)
* *Fragments of Cold* (1977)
* *Facing the Music* (1980)
* *Disappearances: Selected Poems* (1988)
* *Ground Work: Selected Poems and Essays 1970–1979* (1991)
* *Collected Poems* (2007)

### Draaiboeke 
* *The Music of Chance* (1993)
* *Smoke* (1995)
* *Blue in the Face* (1995)
* *Lulu on the Bridge* (1998)
* *The Inner Life of Martin Frost* (2007)

### Essays, memoires en outobiografieë 
* *The Invention of Solitude* (1982)
* *The Art of Hunger* (1992)
* *The Red Notebook* (1995)
* *Hand to Mouth* (1997)
* *Collected Prose*, versameling van *The Invention of Solitude*, *The Art of Hunger*, *The Red Notebook*, en *Hand to Mouth* asook verskeie voorheen ongepubliseerde werke (eerste uitgawe, 2005; uitgebreide tweede uitgawe, 2010)
* *Winter Journal* (2012)
* *Here and Now: Letters, 2008–2011'' (2013), 'n versameling briewe tussen Auster en J. M. Coetzee
* *Report from the Interior* (2013)

### Geredigeerde versamelings 
* *The Random House Book of Twentieth-Century French Poetry* (1982)
* *True Tales of American Life* (2001)

### Vertalings 
* *The Uninhabited: Selected Poems of André du Bouchet* (1976)
* *Life/Situations*, deur Jean-Paul Sartre, 1977 (in samewerking met Lydia Davis)
* *A Tomb for Anatole*, deur Stéphane Mallarmé (1983)
* *Chronicle of the Guayaki Indians* (1998) (vertaling van Pierre Clastres' se ethnografie *Chronique des indiens Guayaki*)
* *The Notebooks of Joseph Joubert* (2005)
* *Vicious Circles: Two fictions & "After the Fact"*, deur Maurice Blanchot, 1999
* *Fits and Starts: Selected Poems of Jacques Dupin*, vertaal deur Paul Auster, Living Hand Editions, 1974

### Diverse 
* *The Story of My Typewriter* met skilderye deur Sam Messer (2002)
* *The Accidental Rebel* (2008)
Isabel Perón

**María Estela Martínez Cartas de Perón** (gebore 4 Februarie 1931), beter bekend as **Isabel Martínez de Perón** of **Isabel Perón**, is 'n voormalige president van Argentinië. Sy was die derde vrou van die voormalige president, wyle Juan Perón.

Gedurende haar man se derde termyn as president van 1973 tot 1974, het Isabel as beide vise-president en die eerste dame van Argentinië gedien. Nadat haar man in 1974 in die amp oorlede is, was Isabel van 1 Julie 1974 tot 24 Maart 1976 die president gewees.

Sy is op 12 Januarie 2007 in verband met die verdwyning van 'n aktivis in Februarie 1976; naby haar huis in Spanje in hegtenis geneem.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
*  Eerste vroulike president vir Argentinië
Siri Hustvedt

**Siri Hustvedt** (* 19 Februarie 1955– ) is 'n Amerikaanse romanskrywer, digteres en essayiste. Onder haar gepubliseerde werk tel een boek van gedigte, vyf romans, twee boeke essays, en verskeie nie-fiksiewerke. Haar werk is vertaal in meer as dertig tale. 

Hustvedt het 'n doktorsgraad by Columbia Universiteit in New York behaal wat handel oor Charles Dickens se roman *Our Mutual Friend*. In haar se PhD is die vormende invloede wat ander skrywers soos Søren Kierkegaard, Emile Benveniste, Roman Jakobson, Mikhail Bakhtin, Sigmund Freud, Jacques Lacan, Mary Douglas, Paul Ricoeur, en Julia Kristeva op haar gehad het ook alreeds sigbaar. Psigoanalise, neurofisiologie, epilepsie, identiteit en estetika (van veral beeldende kuns) is belangrike temas wat in haar werk voorkom.

Hustvedt is getroud met die romanskrywer Paul Auster en woon saam in Brooklyn, New York. Hulle dogter, Sophie Auster, is 'n sangeres en aktrise.

## Boeke 
### Poësie 
* *Reading to You* (1982)

### Fiksie 
* *The Blindfold* (1992)
* *The Enchantment of Lily Dahl* (1996)
* *What I Loved* (2003)
* *The Sorrows of an American* (2008)
* *The Summer Without Men* (2011)
* *The Blazing World* (2014)

### Nie-fiksie 
* *Yonder* (1998)
* *Mysteries of the Rectangle: Essays on Painting* (2005)
* *A Plea for Eros* (2005)
* *The Shaking Woman or A History of My Nerves* (2009)
* *Living, Thinking, Looking* (2012)

### Vertaling 
* Kjetsaa, Geir. ''Fyodor Dostoyevsky: A Writer's Life*, vertaal deur Siri Hustvedt en David McDuff (1998)
* Ses gedigte deur Tor Ulven uit *Vanishing Point'' (1986)

## Publikasies in joernale en bloemlesings 
### Gedigte 
* “Weather Markings”. The Paris Review 81(1981): 136-137.
* “Broken Geometry”.  Pequod 12  (1981): 69-73.
* “Eclipse”, “Hermaphroditic Parallels”. The Paris Review 87 (1983): 129-130.
* “Haiku”. Art Issues, Summer (2000).

### Kortverhale 
* “Mr. Morning”.  Ontario Review 30 (1989): 80-98.
* “Houdini”.  Fiction 9 (1990): 144-162.
Handratkas

duimnael|Hefboom vir 'n handratkas, ook genoem 'n ratkierie
duimnael|240px|'n DAW-vragmotor se geopende ratkas
duimnael|240px|'n BMW-motorfiets se geopende ratkas
'n **Handratkas** is 'n soort transmissie wat in motorvoertuie gebruik word. Dit maak gebruik van 'n wrywingkoppelaar wat deur die bestuurder van die voertuig bedryf word. Dit word gekoppel en ontkoppel deur 'n voetpedaal (by 'n motor) of handhefboom (by 'n motorfiets), vir die regulering van die wringkrag wat die enjin na die dryfwiele oordra; en 'n ratkieser met die hand (motor) of met die voet (motorfiets).

'n Konvensionele, 4 of 5-gang-handratkas is dikwels die standaard-toerusting op 'n basismodelmotor; ander opsies sluit 'n outomatiese ratkas (dikwels 'n manumatic), 'n semi-outomatiese ratkas, of 'n palwisselratstelsel (CVT) in. Die aantal ratte word dikwels uitgedruk vir 'n outomatiese ratkas, bv. 3-gang outomaties, maar sonder 'n kwalifiseerder impliseer dit gewoonlik 'n handratkas.

## Gebruiksgemak 
Omdat 'n handratkas die werking van 'n ekstra pedaal vereis, en die motor te alle tye in die regte rat gehou moet word, vereis dit goeie konsentrasie, veral in swaar verkeersituasies. Die outomatiese ratkas, aan die ander kant, vereis net dat die bestuurder moet versnel of rem wanneer dit nodig is, met die motor wat self die toepaslike rat kies. 

'n Handratkas plaas ook 'n groter werklas op die bestuurder in swaar verkeersituasies, omrede die bestuurder die koppelaarpedaal dikwels moet intrap om die ratte te wissel. Die koppelaarpedaal kan aansienlike inspanning verg, veral op groot vragmotors, a.g.v. die lang pedaalafstand in vergelyking met die rem of die versneller. Soms vereis dit die verskuiwing van die hele been, nie net die voet naby die enkel nie. Dus kan 'n handrat gou moegheid veroorsaak, en is moeilik vir swak of beseerde mense om te bedryf.

;Sketse van 'n paar skakelpatrone:

Manual Layout4d.svg
Manual Layout 3.svg
Column4MT.svg

## Eksterne skakels 
* 

## Sien ook 
* Outomatiese ratkas
* Palwisselratstelsel
* Dubbelkoppelaarratkas
Outomatiese ratkas

duimnael|'n Agtgang outomatiese ratkas

'n **Outomatiese ratkas** is 'n soort transmissie vir 'n motorvoertuig wat ratverhoudings outomaties kan verander terwyl die voertuig beweeg, en bevry die bestuurder daarvan om die ratte met die hand te wissel. Soos ander transmissiestelsels op voertuie, voorsien dit 'n binnebrandenjin van 'n reeks spoed- en wringkraguitsette wat nodig is vir goeie voertuigverrigting.

duimnael|links|Rathefboom vir 'n outomatiese ratkas
Die gewildste vorm wat in motors gevind word, is die hidrouliese outomatiese ratkas. Soortgelyke, maar groter toestelle word ook gebruik vir swaar kommersiële en industriële voertuie en toerusting. Hierdie stelsel maak gebruik van 'n vloeistofkoppeling in die plek van 'n wrywingkoppelaar, en bereik ratwisseling deur 'n stelsel van planetêre ratte te sluit en te ontsluit. Sommige masjiene met 'n beperkte spoed of vaste enjinsnelhede, soos vurkhysers en grassnyers, benodig net 'n wringkragomsetter.

'n Kar met 'n outomatiese ratkas kan nie aan die brand gestoot word nie, omrede daar dan geen drukking van die transmissievloeistof is om die transmissie-onderdele te laat werk nie.

## Gebruiksgemak 
'n Outomatiese ratkas vereis net dat die bestuurder moet versnel of rem wanneer dit nodig is, met die motor wat self die toepaslike rat kies. 

Omdat 'n outomatiese ratkas net met een voet gery word, kan mense met een been wat ontbreek of verlam is, nog steeds ry, in teenstelling met die handratkas wat die gelyktydige gebruik van twee voete vereis. Net so, vereis 'n handratkas dat die bestuurder sy een hand van tyd tot tyd van die stuurwiel verwyder (terwyl die voertuig in beweging is), wat moeilik of onmoontlik is om veilig te doen vir mense met 'n vermiste of benadeelde arm of hand.
Metriek

[duimnael|200px|’n Illustrasie van die [Manhattan-metriek teenoor die Euklidiese metriek op ’n vlak: in die Manhattan-metriek het die rooi, blou en geel lyne dieselfde booglengte (12) vir dieselfde roete. In die Euklidiese metriek is die lengte van die groen lyn 6 \sqrt{2} \approx 8,49 en dit is die kortste lengte.]]

In wiskunde is ’n **metriek** of **afstandsfunksie** ’n funksie wat ’n afstand tussen elke paar elemente van ’n versameling definieer. ’n Versameling met ’n metriek word ’n metriese ruimte genoem. ’n Metriek bring ’n topologie in die versameling teweeg, maar nie alle topologieë kan deur ’n metriek geproduseer word nie. ’n Topologiese ruimte waarvan die topologie deur ’n metriek beskryf kan word, word ’n metriseerbare ruimte genoem.

## Voorbeeld 
’n Voorbeeld is koördinaatstelsels, wat punte in ruimte bepaal deur spesifieke posisies, bekend as koördinate, op ’n rooster aan elke punt toe te ken. Die metriek is dan ’n formule wat beskryf hoe verplasing deur die betrokke ruimte uitgedruk kan word in afstande.

## Eksterne skakels 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Manhattan-metriek

[duimnael|200px|’n Illustrasie van die Manhattan-metriek teenoor die [Euklidiese meetkunde|Euklidiese metriek op ’n vlak: in die Manhattan-metriek het die rooi, geel en blou lyne dieselfde booglengte (12) vir dieselfde roete. In die Euklidiese metriek is die lengte van die groen lyn 6 \sqrt{2} \approx 8,49 en dit is die kortste lengte.]]
Die **Manhattan-metriek** of **stadsblokafstand**, wat vir die eerste keer aan die einde van die 19de eeu ondersoek is, is ’n vorm van meetkunde waarin die gebruiklike metriek (die begrip van afstand) van die Euklidiese meetkunde vervang word deur ’n nuwe metriek waarin die afstand tussen twee punte die som is van die (absolute) verskille tussen hul Cartesiese koördinate. Die naam verwys na die roostervormige opset van die meeste strate op die eiland Manhattan, soos vasgelê in ’n plan uit 1811. Volgens die rooster is die kortste roete wat ’n motor kan neem om die afstand tussen twee punte in die stad af te lê, die lengte wat die paaie op dié plan volg  (sien illustrasie regs). 

In formulevorm word die Manhattan-afstand gedefinieer as die som van die absolute verskille tussen die betrokke koördinate. 
:d(\mathbf{a},\mathbf{b})=\sum_{i} \, 

## Tweedimensionele voorbeeld
In ’n tweedimensionele geval, soos in die illustrasie, kry ’n mens die volgende. 

As \mathbf{p} en \mathbf{q} \, punte is met koördinate \mathbf{p} = (p_1,p_2) en \mathbf{q} = (q_1,q_2) dan is die Manhattan-metriese afstand tussen \mathbf{p} en \mathbf{q}: 
:d(\mathbf{p},\mathbf{q}) = |p_1 - q_1| + |p_2 - q_2| \, 
Ter vergelyking: die bekende Euklidiese afstand tussen \mathbf{p} en \mathbf{q} is 
:d_\textrm{Eucl}(\mathbf{p},\mathbf{q})=\sqrt{(p_1 - q_1)^2 + (p_2 - q_2)^2} \,
Rosa Parks

**Rosa Louise McCauley Parks** (Tuskegee, 4 Februarie 1913 – Detroit, 24 Oktober 2005) was 'n swart Amerikaanse burgerregte-aktivis wat internasionale bekendheid verwerf het vir haar rol om die Montgomery busboikot te ontketen. Op 1 Desember 1955 het Parks geweier om haar sitplek in 'n bus prys te gee vir 'n wit passasier nadat die wit afdeling van die bus vol was. Sy was gevolglik gearresteer vir haar minagting van Alabama se rasseskeidingwette, en is ook afgedank van haar werk as kommersiële naaldwerkster omdat haar protesaksie wye publisiteit ontvang het.

Kortliks na die busboikot het Parks na Detroit verhuis, waar sy vir eers soortgelyke werk gekry het, en haar uiteindelik gevestig het in 'n beroep as ontvangsdame vir die Amerikaanse kongreslid John Conyers. Na haar aftrede het sy 'n outobiografie geskryf en in haar laaste jare aan demensie gely. Na haar dood is sy met al die plegtighede van 'n staatsbegrafnis geëer.
Saamlynig

In meetkunde is drie punte wat op dieselfde lyn lê in 'n twee- of drie dimensionele ruimte **saamlynig**. Omdat twee punte altyd saamlynig is word dit selde as 'n identiteit of eienskap gesien en dit word as minder belangrik geag.

Saamlynigheid moet nie verwar word met parallel nie.

## Verskillende gevalle 
### Punte 
300px

Die punte a1, a2 en a3 lê op een lyn en so ook b1, b2 en b3. Daar is in die figuur geen ander kombinasie vir drie punte moontlik om op een lyn te lê nie.

### Lyne 
Vir twee verskillende lyne om **saamlynig** te wees moet die hellings van die twee gelyk of die negatief van die ander wees en moet dit deur dieselfde punt gaan.

### Vektore 
Vir twee vektore om saamlynig te wees moet die eenheidsvektor van beide gelyk (of negatief) wees aan mekaar. Verder moet dit ook deur dieselfde punt gaan.
Hoeksnelheid

[regs|duimnael|Die [vektor **ω** dui die **hoeksnelheid** van die partikel om die as **ω** aan]]

In fisika is **hoeksnelheid** die vektormeting van die tempoverandering van die hoekverplasing van 'n voorwerp teenoor tyd. Die vektor dui die grootte van die rotasiespoed (skalaar: hoekfrekwensie) aan sowel as die as waarom die voorwerp roteer. Dit word meestal aangedui met die hoofletter-omega (**ω**). Die SI-eenheid vir hoeksnelheid is radiale per sekonde  (\frac{rad}{s}). Die rigting van rotasie kan maklik voorgestel word deur die regterhandreël (sien skets aan die regterkant).

## Eksterne skakels 
*
Juan Ponce de León

**Juan Ponce de León** (circa 1460 - 1521) was 'n Spaanse ontdekkingsreisiger, gebore in San Tervás de Campos, Spanje. Hy neem deel aan die oorloë van Granada en vergesel Christopher Columbus in 1493 op sy tweede tog. Nadat Nicolás de Ovando goewerneur van die Wes-Indiese eilande word, word Ponce de León kaptein van die troepe in Santo Domingo. Nadat hy 'n opstandige plaaslike hoof gearresteer het, word hy as luitenant aangestel in die provinsie Higuey in die noordooste van Haiti.

Daarna vestig hy hom by Salva León en ontwikkel plantasies. Die plaaslike mense lig hom in oor goud in *San Juan de Borinquén* - tans Puerto Rico. Ovando gee hom goedkeuring om 'n ekspedisie te lei na die eiland waar hy 'n nedersetting vestig. Hy word egter onttroon deur Don Diego, die seun van Christopher Columbus. Ponce de León soek daarna magtiging om gebiede buite Diego se beheer te verken en stel 'n ekspedisie voor na die eiland Bimini in die Bahamas waar die *Fontein van Ewigdurende Jeug* volgens oorlewering sou wees. Hy ondervind egter weerstand, vertrek na Spanje en kry toestemming van koning Ferdinand vir die ekspedisie. Op 27 Maart 1513, steeds op soek na die *Fontein van Ewigdurende Jeug*, ontdek hy Florida. Hy sit op 2 April 1513 voet aan land by die teenswoordige St. Augustine. Hierna keer hy via Puerto Rico terug na Spanje. In Spanje maak koning Ferdinand hom goewerneur van Bimini en Florida. In 1521 onderneem Ponce de León 'n tweede tog na Florida en word hy in 'n skermutseling met die Indiane  gewond. Hy word na Kuba geneem waar hy in Mei of Junie 1521 sterf.

## Sien ook 
* Juana María de los Dolores de León Smith, 'n afstammeling van hom, wat met sir Harry Smith getroud was.

## Bron 
* ''Collier's Encyclopedia'', Crowell-Collier Educational Corporation, Volume 19, Bladsy 237.
Kruiskoppeling

regs|duimnael|'n **Kruiskoppeling** in werking

'n **Kruiskoppeling** (of **kardaniese koppeling,** Engels; *universal joint*) is 'n skakel wat rotasie tussen twee aste kan oordra wat nie saamlynig is nie. Dit laat die as toe om in verskillende rigtings te buig terwyl dit roteer. 'n Belangrike nadeel van die kruiskoppeling is dat die hoeksnelheid waarmee die twee aste draai nie altyd gelyk aan mekaar is nie. Om hierdie probleem te oorkom word daar in sommige gevalle van 'n homokinetiese koppeling gebruikgemaak.

## Gebruike 
* Kruiskoppelings word veral in agterwielgedrewe voertuie se lang dryfas gebruik.
* Dit word ook dikwels in die (korter) syaste van voertuie gebruik.

## Sien ook 
* Homokinetiese koppeling

## Eksterne skakels 
*
Eurowings

**Eurowings** is 'n Duitse lugredery en dogteronderneming van Lufthansa wat sy hoofkwartier in Düsseldorf het. Naas die lughawe in Düsseldorf dien ook Hamburg en Wene (vanaf 2015) as spilpunte. Eurowings het oorspronklik veral vlugte namens Germanwings onderneem, maar sedert die najaar van 2015 word Germanwings deur Eurowings bestuur. So vlieg Germanwings tans in opdrag van Eurowings. 

As laekostelugredery bied Eurowings veral vlugte na oorsese vakansiebestemmings aan, waaronder Varadero in Kuba, Bangkok en Phuket in Thailand en Doebai in die Verenigde Arabiese Emirate. Eurowings se langafstandvlugte word met Airbus A330-200-stralers onderneem vanaf die lughawe Keulen-Bonn. 

## Verwysings
M.T. Steynmedalje vir Natuurwetenskaplike en Tegniese Prestasie

Die **M.T. Steynmedalje vir Natuurwetenskaplike en Tegniese Prestasie** is ’n prys wat toegeken word aan ’n kandidaat vir skeppende bydraes tot die ontginning, organisasie en volgehoue uitbouing van ’n vertakking(s) van die natuurwetenskappe of die tegnologie. Dit moet as ’n wesenlike en belangrike bydrae tot die bevordering van die natuurwetenskap of die tegnologie beskou word, en moet suksesvol toegepas word in landsbelang. Die prys word beskou as die kroon op ’n lewenstaak en kan daarom slegs een maal aan ’n persoon toegeken word. Die prys is in 1964 goedgekeur om naas die Havengaprys ’n toekenning in die natuurwetenskappe te bied en sedert 1977 word dit jaarliks toegeken. Dit is een van die belangrikste eerbewyse van die Akademie vir leierskap op die hoogste vlak op die gebiede van die natuurwetenskap en die tegniek. Die prys word geborg deur Sanlam.

Die prys is vernoem na die oud-president M.T. Steyn van die Oranje-Vrystaat en eerste voorsitter van die Akademie.

## Lys van wenners 
*1966 – Dr. P.J. du Toit en dr. H.J. van Eck
*1967 – Dr. F. Meyer
*1970 – Dr. S. Meiring Naudé
*1971 – Dr. H.O. Mönnig
*1973 – Dr. P. Etienne Rousseau
*1976 – Dr. S.J. du Plessis
*1977 – Dr. A.J.A. Roux
*1978 – Dr. R.L. Straszacker
*1979 – Dr. J.P. Coetzee
*1981 – Dr. C. van der Merwe Brink (postuum)
*1982 – Dr. J.G.H. Loubser
*1983 – Dr. G.J. Stander
*1984 – Dr. T.F. Muller
*1985 – Prof. T.H. Louw
*1986 – Dr. N. Stutterheim
*1987 – Dr. L. Alberts
*1988 – Prof. A.J. Brink
*1989 – Dr. A. Keeve Steyn
*1990 – Dr. C.F. Garbers
*1991 – Dr. J.K. Basson
*1992 – Dr. J.H. Hofmeyr
*1993 – Dr. E.C. Halliday
*1994 – Prof. D.M. Joubert (postuum)
*1996 – Prof. D.R. Osterhoff
*1997 – Prof. P.H. Stoker
*1998 – Prof. W.F.O. Marasas
*1999 – Prof. J.H. Venter
*2000 – Mnr. W.J. Botha
*2001 – Prof. J.W.H. Swanepoel
*2003 – Prof. P.V. Tobias
*2004 – Dr. D.W. Verwoerd
*2005 – Prof. Wieland Gevers
*2006 – Prof. S.H. von Solms
*2007 – Prof. H.L. Alberts
*2008 – Prof. P.W. van der Walt
*2009 – Prof. A.A. Stulting
*2010 – Prof. J. van Staden
*2012 – Prof. C.J.H. Schutte
*2013 – Prof. P.S. Steyn
*2015 – Prof. J.N. Eloff
*2016 – Prof. I.G. (Ivan) Horak
* 2018 – Prof. M.J. Wingfield
* 2019 – Prof. A.M. Viljoen
* 2020 – Prof. Ben-Erik van Wyk
* 2021 – Dr. F.S. (Francois) Malan.
* 2022 – Prof. Lise Korsten.
* 2023 – Prof. Andreas Roodt
* 2024 – Prof. Ian Dubery

## Bron 
Verwerk vanaf akademie.co.za .

## Verwysings
Three Mile Island

duimnael|300px|Three Mile Island

**Three Mile Island** is 'n kernkragsentrale in Harrisburg, Pennsilvanië in die Verenigde State van Amerika. Die sentrale lê op 'n eiland in die Susquehanna-rivier en beskik oor twee drukwaterreaktors genaamd TMI-1 en TMI-2. Op 28 Maart 1979 het Amerika se ernstigste siviele kernongeluk hier plaasgevind. Reaktor TMI-2 se verkoelingstelsel het gefaal wat tot 'n gedeeltelike smelting van die reaktor gelei het en 'n aansienlike hoeveelheid straling in die atmosfeer vrygestel het.

## Kernongeluk 
duimnael|links|'n Grafiese voorstelling van die uiteindelike situasie in die reaktor.

Die voorval van 28 Maart 1979 begin met 'n betreklik geringe storing in die sentrale se sekondêre verkoelingstelsel. Die storing veroorsaak dat die temperatuur in die primêre koelwater begin styg. Die reaktor het, soos verwag, homself outomaties afgeskakel. Dit het alles in ongeveer 'n sekonde gebeur.

As 'n reaktor afgeskakel word, stop die kernreaksie en kernsplyting vind nie meer plaas nie. Die produksie van hitte word grotendeels gestop, maar 'n afgeskakelde reaktor produseer (as gevolg van die radioaktiewe materiaal se vervalprosesse) steeds hitte wat gedreineer moet word.

duimnael|Die Three Mile Island-kernsentrale
In Three Mile Island begin die druk in die primêre verkoelingstelsel op te bou, wat veroorsaak dat 'n veiligheidsklep oopgaan om die druk te verlaag. Die klep het egter nie weer dig gesluit nadat die druk voldoende verlig is nie. As gevolg van die sentrale se ontwerp kon die operateurs nie die probleem op hulle kontrolepaneel sien nie, en was hulle nie daarvan bewus nie. 'n Groot deel van die primêre koelmiddel het so verlore gegaan en stoomballe het in die reaktor se pype ontstaan. Dit veroorsaak dat die reaktor nie meer voldoende afgekoel kon word nie en die temperatuur het bly styg. In die proses is die reaktor ernstig beskadig en is radioaktiewe gasse in die atmosfeer vrygestel.

Die operateurs in die kontrolekamer was nie in staat om die situasie waar te neem en daarop te reageer nie. Tydens die ondersoek is bevind dat onvoldoende instrumentasie en weinig opleiding oor hoe om noodsituasies te hanteer vir die ongeluk verantwoordelik was.

## Reaktors 
## Heropening van TMI-1 
'n 20-jaar kragaankopekontrak tussen Constellation Energy en Microsoft is op 20 September 2024 aangekondig wat TMI-1, wat nie in die kernongeluk betrokke was nie, maar sedert 2019 nie in gebruik is nie, weer sal begin gebruik om koolstofvrye krag op te wek vir die maatskappy se tegnologiedatasentrums wat kunsmatige intelligensie ondersteun. Daar word verwag dat die kernkragsentrale teen 2028 weer operasioneel sal wees.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Audi 80

Die **Audi 80** is 'n kompakte uitvoerende motor deur die Duitse vervaardiger Audi (aanvanklik bekend as Auto Union en Audi NSU Auto Union) vervaardig van 1966 tot 1996. Dit deel sy platform met die Volkswagen Passat van 1973-1986 en was beskikbaar as 'n sedan en 'n *avant* (Audi se naam vir 'n stasiewa). Die koepee en omskepbare modelle was nie deel van die reeks nie, maar het dieselfde platform en baie onderdele gedeel.

In Noord-Amerika en Australië, is die 80 as die Audi Fox verkoop vir modeljaar 1973-1979, en as die Audi 4000 vir modeljaar 1980-1987 in die VSA. Die Audi 90 was 'n luukse ontwerperweergawe van die Audi 80. Die oorspronklike Audi Cabriolet het sy eie kenteken sonder 'n nommer gedra, maar was nou verwant aan die 80/90.

Daar was verskillende weergawes met binnebrandenjins, waarvan die petrolenjins die brandstofinspuiting "E" (Einspritzung), en vergasser "S", en die dieselenjins die "D" (Diesel), "TD" (turbodiesel) en "TDI" (Turboaangejaagde direkte inspuiting) ingesluit het.

## Eksterne skakels
Ruimtewandeling

[duimnael|regs|[Edward Higgins White|Ed White voer die eerste Amerikaanse ruimtewandeling uit]]

'n **Ruimtewandeling** is enige aktiwiteit wat deur 'n ruimtevaarder buite 'n ruimtetuig uitgevoer word buite die Aarde se waarneembare atmosfeer. Die term geld veral vir 'n ruimtewandeling wat uitgevoer word buite 'n vaartuig wat om die Aarde wentel (soos die Internasionale Ruimtestasie), maar word ook gebruik in verwysings na die verkenning op die maan se oppervlak deur ses pare Amerikaanse ruimtevaarders in die Apollo-program tussen 1969 en 1972.

## Geskiedenis 
Net soos met die lansering van die eerste satelliet en die plasing van die eerste mens in die ruimte, het die Sowjetunie weer die wêreld verstom deur op 18 Maart 1965 die eerste ruimtewandeling uit te voer. Aleksei Leonof van die Woschod 2-ruimtetuig het 12 minute buite die ruimtetuig deurgebring.

Die eerste Amerikaanse ruimtewandeling is op 3 Junie 1965 uitgevoer deur Ed H. White van die tweede bemande Gemini-vlug, Gemini 4. Dit het 21 minute geduur.
Audi 50

Die **Audi 50** (intern bekend as die *Typ 86*) was 'n supermini ekonomiese motor vervaardig in 1974-1978 deur die Duitse vervaardiger Audi en is net in Europa verkoop. Dit is twee of drie jaar na die Italiaanse Fiat 127 en die Franse Renault 5 bekendgestel, en was Duitsland se eerste bydrae tot die opkomende Europese "supermini" klas. 

Die Audi 50 is deur Audi NSU Auto Union AG by die voormalige NSU fabriek in Neckarsulm, Duitsland gebou en by die reuse Wolfsburgaanleg deur Volkswagen. Die motor is ses maande later deur Volkswagen geherkenteken en as die Volkswagen Polo Mk1 bemark, met 'n groter verskeidenheid enjins en ander opsies. Die Volkswagen Polo is in September 1974  plaaslik in Duitsland van stapel gestuur en 'n paar maande later in uitvoermarkte, insluitend die Verenigde Koninkryk.

## Verwysings
Audi Quattro

duimnael|links|360px|Die Audi Sport Quattro by die Legendy 2014-uitstalling
duimnael|links|360px|Audi Sport Quattro in Audi S1 Pikes Peak-formaat
Die **Audi Quattro** is 'n pad- en tydrenmotor, vervaardig deur die Duitse motorvervaardiger Audi, deel van die Volkswagengroep. Dit is die eerste keer by die Geneefse Motorskou op 3 Maart 1980 tentoongestel. Produksie van die oorspronklike weergawe is tot in 1991 voortgesit.

## Verwysings
Audi V8

Die **Audi V8** (*Typ 4C*) is 'n vierdeur, volgrootte, luukse sedan, wat van 1988-1993 deur Audi in Duitsland gebou is, as die maatskappy se vlagskipmodel. Dit was die eerste motor van Audi wat met 'n V8-enjin toegerus was, en ook die eerste Audi om 'n quattro-stelsel te kombineer met 'n outomatiese ratkas. Vroeë motors het 'n 3.6-liter V8 gebruik, terwyl latere motors 'n 4.2 liter-weergawe van die enjin gehad het. Die Audi V8 is deur die Audi A8 vervang in 1994, hoewel die A8 nie in Noord-Amerika verkoop is voor 1997 nie.

Die kompetisiemodel van die Audi V8 het opeenvolgende "Deutsche Tourenwagen" kampioenskapstitels vir bestuurders in 1990 en 1991 gewen, deur Hans-Joachim Stuck en Frank Biela onderskeidelik. Audi was die eerste maatskappy om opeenvolgende DTM titels te wen.
Hotel zum Schwan

duimnael|Goethe-plein met die *Hotel zum Schwan* tydens die Sedandag-feesvieringe in 1895

Die **Hotel zum Schwan** ("Swaan-hotel") was 'n befaamde hotel in Frankfurt am Main wat tussen 1592 en 1919 bestaan het. Die laaste in 1792 nuut opgerigte hotelgebou is in 1944 tydens geallieerde lugaanvalle vernietig. Later het op die perseel 'n rolprentteater en 'n filiaal van die boekwinkelketting *Hugendubel* ontstaan. Die laasgenoemde bestaan steeds.

Die *Schwan* was veral in die 19de eeu een van Europa se mees vooraanstaande luukse hotelle. Dit het historiese betekenis gekry met die Vredesooreenkoms van Frankfurt wat hier op 10 Mei 1871 onderteken is en waarmee die Frans-Duitse Oorlog beëindig is. Die meubilering van die sogenaamde "Vredeskamer", waar die vredesverdrag deur die Duitse rykskanselier Otto von Bismarck en die Franse minister van buitelandse sake, Jules Favre, onderteken is, het bewaar gebly en word tans in Frankfurt se Historiese Museum vertoon.

## Verwysings
Kronberg-kasteel

200px
**Burg Kronberg**

**in Kronberg im Taunus**  
Hesse 

----

**Ontstaantyd**

Omstreeks 1220 tot 1230

----

**Tipe**

Rotskasteel

----

**Gebou se toestand**

200px

Volledig of grotendeels bewaar

----

**Maatskaplike status**

Vrye adellikes

----

**Hoogte**

400 m bo seevlak

----

**Webtuiste**
*www.burgkronberg.de*

Die **Kronberg-kasteel** (Duits: *Burg Kronberg*) is 'n rotskasteel uit die hoë Middeleeue in Kronberg im Taunus, 'n stad in die distrik Hochtaunuskreis van die Duitse deelstaat Hesse.

Die kasteelterrein is op 'n rotsplato bo die historiese middestad van Kronberg geleë en beslaan 'n totale oppervlakte van 18&nbsp;000 vierkante meter, met geboue wat tussen die 12de en 19de eeu ontstaan het. Die Here van Kronberg, 'n familie van vrye adellikes, het in hul manlike linie reeds in 1704 uitgesterf. Die kasteel word tans deur twee liggame bestuur, die *Stiftung Burg Kronberg im Taunus* en die *Burgverein Kronberg e.V.*

Die geskiedenis van die kasteel word in die plaaslike museum behandel. In die kasteel word gereeld konserte, markdae, referate en uitstallings gehou.
Carol Shields

**Carol Ann Shields** (Illinois, 2 Junie 1935 – Victoria B.C., 16 Julie 2003) was 'n Amerikaans-gebore Kanadese skrywer. Sy het bekendheid verwerf het vir haar 1993-roman *The Stone Diaries*, wat beide die Amerikaanse Pulitzerprys vir Fiksie en die Kanadese Governor General's Award gewen het. Haar 1997-roman ''Larry's Party'' het verder die Orange Prize vir fiksie gewen. Sy is in 2003 oorlede aan borskanker.
Hettie Smit

duimnael|regs|300px|Hettie Smit aan die skilder.

duimnael|regs|300px|'n Lewenskets van Smit in haar handskrif.

**Hettie Smit**, pseudoniem van mev. S.J. van Vuuren (1908–1973), was 'n Afrikaanse skryfster wat veral bekend is vir haar roman *Sy kom met die sekelmaan* (1937) wat in 'n dagboek- en briefvorm geskryf is en oorspronklik in 1937 deur die Vereniging vir die Vrye Boek in Kaapstad uitgegee is. Dit staan bekend as die eerste bieg- of belydenisroman in Afrikaans en is gegrond op die briefwisseling tussen Smit en die skywer en digter WEG Louw. Dié boek het meer as 10 herdrukke beleef en is in 2001 opgevoer met Nicole Holm en spelleiding deur Juanita Swanepoel. Hiernaas volg daar ook 'n aantal jeugstukke, artikels en resensies uit haar pen.

Smit het op die dorpie Koffiefontein in die Vrystaat grootgeword en later op Brandfort skoolgegaan, waar haar vader prokureur was. Haar gesin was lidmate van die Gereformeerde Kerk. Haar verdere opleiding het sy aan die Universiteit van Kaapstad ontvang, waar sy die grade M.A. en B.Educ. behaal het. Sy het op talle plekke skoolgehou: Wellington, Prins Albert, Hennenman, Bloemfontein, Kimberley en Pretoria, en is later met S.J. van Vuuren van die departement van landbou en bosbou in die hoofstad getroud. Die egpaar het in 'n stadium in Waterkloof gewoon en het twee seuns gehad. Smit het ná haar huwelik by die Sentrale Vertaalburo van die staatsdiens gewerk.

## Bronne 
*  JC Kannemeyer, *Die Afrikaanse Literatuur 1652–1987*, Human & Rousseau
*  JC Kannemeyer, *Ek ken jou goed genoeg: die briefwisseling tussen N.P. van Wyk Louw en W.E.G. Louw, 1936-1939*, Protea
*  Nienaber, P.J. *Hier Is Ons Skrywers! Biografiese Sketse van Afrikaanse Skrywers*. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel.
*  Wallis, F. (2000). Nuusdagboek: feite en fratse oor 1000 jaar, Kaapstad: Human & Rousseau

## Verwysings
Delawarebaai

Die **Delawarebaai** (Engels: *Delaware Bay*) is 'n estuarium ('n breë, tregtervormige riviermonding) aan die noordooskus van die Verenigde State van Amerika waar die Delawarerivier in die Atlantiese Oseaan uitmond. Die baai word binnelands deur die deelstate New Jersey en Delaware begrens. Dit beslaan 'n oppervlak van 2&nbsp;030 vierkante kilometer.

Die hawens langs die baai word deur die *Delaware River and Bay Authority* bestuur. Cape Henlopen en Cape May is aan weerskante van die estuarium se bek langs die Atlantiese Oseaan geleë. Die Cape May-Lewes Veerboot oorkruis die baai vanaf Cape May in New Jersey na Lewes in Delaware.

Die oewers van die baai bestaan grootliks uit soutmoerasse en moddervlaktes. Slegs klein gemeenskappe bewoon die oewers van die laer baai. Naas die gelyknamige Delawarerivier vloei die volgende riviere in die baai in:

Vanuit die deelstaat Delaware:
* Christina River
* Appoquinimink River
* Leipsic River
* Smirna River
* St Jones River
* Murderkill River

Vanuit die deelstaat New Jersey:
* Salem River
* Cohansey River
* Maurice River

Die baai, waar soet rivierwater oor etlike myle met seewater meng, fungeer as broeiplek vir verskeie akwatiese spesies, met inbegrip van die Atlantiese hoefysterkrap (*Limulus polyphemus*). Die gebied is op 20 Mei 1992 as 'n RAMSAR-beskermde vleiland geproklameer. Dit was ook die eerste gebied wat in die netwerk van die Westelike Halfrond se Strandvoël Reservate geregistreer is. Oesters word op groot skaal hier verbou.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Apollo 1

links|70px
[duimnael|regs|Gus Grissom, Ed White en Roger Chaffee staan voor die [Saturn IB lanseringsvoertuig 10 dae voor 'n brand hul lewens eis]]

**Apollo 1** (aanvanklik **AS-204**) was die eerste bemande sending van die Amerikaanse Apollo-program. Die beplande lae aardewentelbaantoets van die Apollo-bevelmodule het nooit plaasgevind op die beplande datum van 21 Februarie 1967 nie, omdat 'n kajuitbrand tydens 'n repetisie vir die lansering die bevelmodule op 27 Januarie by Kaap Canaveral vernietig het. Al drie bemanningslede: Virgil I. "Gus" Grissom, Edward Higgins White, en Roger B. Chaffee het in die brand omgekom.
Eerste minister van Namibië

duimnael|Raadskamer in die Eerste minister se kantoor

Die **Eerste minister van Namibië** (Engels: *Prime Minister of the Republic of Namibia*) is volgens die Namibiese grondwet van 21 Maart 1990 die regeringshoof van die parlementêre republiek van Namibië. Die eerste minister word deur die grootste party in die nasionale vergadering benoem en deur die president aangestel. Hy word deur die adjunkpremier (Engels: *Deputy Prime Minister*) bygestaan.

Die Eerste minister se woning was voorheen langs die Tintenpalast, die nasionale vergadering in die *buro van die eerste minister* (Engels: *Office of The Prime Minister*) in Windhoek-Sentraal. Die woning van die Eerste minister is sedert middel-2014 in die Ou Staatshuis, die voormalige woning van die Namibiese president.

## Eerste ministers van Namibië sedert 1990 
; Partye

## Sien ook 
* President van Namibië
* Adjunkpresident van Namibië
* Adjunkpremier van Namibië

## Eksterne skakels 
*  Amptelike webwerf van die Namibiese eerste minister se kantoor
*  World Statesmen – Namibia
President van Namibië

duimnael|Die Staatshuis in Windhoek, nuwe setel van die Namibiese President
duimnael|Vlag van die Namibiese President
duimnael|Seël van die Namibiese President

Die **President van Namibië** (Engels: *President of the Republic of Namibia*) is volgens die Namibiese grondwet die staatshoof van die Republiek van Namibië. Die president word direk deur die volk vir 'n termyn van vyf jaar verkies en vereis 50 persent plus een van die stemme. Volgens die grondwet van Namibië (Artikel 28 2b) word soveel stemmings gehou totdat 'n kandidaat die nodige meerderheid verwerf het. 'n Herverkiesing word slegs een keer toegelaat, maar vir die stigtingspresident Sam Nujoma is as gevolg van 'n grondwetlike wysiging 'n unieke uitsondering gemaak.

Die President stel en verwerp die eerste minister as hoof van die regering en ander ministers en regters. Daarbenewens bepaal die President die riglyne van die beleid en is hoofbevelvoerder van die leër. Die op 28 November 2014 nuutverkose president het vir die eerste keer die voorstelreg vir die verkiesing tot die nuutgeskepte posisie van adjunkpresident.

Vervolging is slegs moontlik op die basis van 'n grondwetlike oortreding of 'n ernstige oortreding van die wette.

## Presidente van Namibië sedert 1990 
; Partye

; Simbole
* † in amp oorlede

Sam Nujoma het aan homself die eretitel *stamvader van die Namibiese nasie* (Engels: *Founding Father of the Namibian Nation*) verleen.

### Verkiesingsuitslae 
## Sien ook 
* Adjunkpresident van Namibië
* Eerste minister van Namibië
* Adjunkpremier van Namibië

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  Amptelike webwerf van die Namibiese president se kantoor
*  World Statesmen – Namibia
Auto Union

**Auto Union AG**, Chemnitz, was 'n samesmelting van vier Duitse motorvervaardigers, gestig in 1932 en in 1936 opgerig in Chemnitz, Sakse, tydens die Groot Depressie. Die maatskappy het ontwikkel in die hedendaagse Audi en is nou 'n filiaal van die Volkswagengroep.

Auto Union is wyd bekend vir sy renmotors. Die Silver Arrows van twee Duitse spanne (Mercedes-Benz en Auto Union) oorheers nie net GP motorrenne van 1934 af nie, maar stel ook rekords op wat dekades neem om te verbeter, soos die vinnigste spoed ooit bereik op 'n openbare pad, teen 432.7 km/h (268.9mph).
DKW Munga

duimnael|300px|DKW Munga
Die **DKW Munga** was 'n DKW-handelsmerk veldvoertuig gebou deur *Auto Union GmbH* in Ingolstadt, Duitsland. Die naam Munga kom terloops van die Duitse frase *Mehrzweck Universal Geländewagen mit Allradantrieb*, wat vertaal word as "veeldoelige universele veldmotor met vierwielaandrywing".

Produksie het in Oktober 1956 'n aanvang geneem en is in Desember 1968 gestaak. In hierdie tydperk is 46&nbsp;750 motors gebou. Die 38ste Internasionale Motorskou van 1957 in Frankfurt am Main was 'n groot sukses vir Auto Union, toe die Munga van stapel gestuur is. Die voertuig, met buitengewone stamina, was nie net deur die Wes-Duitse Bundeswehr aanvaar as 'n voertuig uniek in sy klas nie, maar is ook in groot getalle aangekoop vir die Duitse grenspolisie en verskeie buitelandse militêre formasies binne NAVO.

Die burgerlike weergawe van die Munga is wyd gebruik in Wes-Duitsland vir landbou- en bosbouwerk in die besonder, maar het ook oorsee gewild geword, veral in lande waar "iewers heen te gaan" vervoer nodig is as gevolg van swak paaie, soos groot dele van Suid-Amerika en Suid-Afrika. Ongeveer 2000 van die voertuie is aan die Koninklike Nederlandse Leër gelewer, waarvan vele verskeep is na die Verenigde Koninkryk in die laat 1970's.

DKW Munga 6 BW 1.JPG
DKW Munga 6 BW 2.JPG
DKW Munga 6 BW 3.JPG

## Verwysings
Braun

**Braun GmbH** is 'n Duitse vervaardiger van elektriese huishoudelike toestelle wat sy tegniese hoofkwartier in Kronberg im Taunus in die deelstaat Hesse het. As handelsmerk word Braun veral verbind met sy baanbrekende, hoogs moderne industriële ontwerpkuns en tegnologiese vernuwing - twee velde waarin die onderneming 'n leidende rol op die wêreldmark gespeel het. 

Dit was Braun se ontwerperspan wat aan baie elektriese toestelle eers hul moderne vorm gegee het. So was hulle rigtingwysend vir 'n hele bedryf met hul eie vormtaal van funksionele en eenvoudige, dog estetiese, gesofistikeerde en perfekte produkontwerpe wat van hoëtroustelle tot haardroërs en skeerapparate gestrek het.

Die Duitse aandelemaatskappy Braun AG is in 1967 aan die Amerikaanse onderneming The Gillette Company verkoop wat op sy beurt in 2005 deur die Amerikaanse maatskappy Procter & Gamble oorgeneem is. Die Italiaanse onderneming De'Longhi Appliances S.r.l is lisensiehouer van die Braun-handelsmerk. Die Suid-Afrikaanse Braun-filiaal Braun Household Limited is in Maraisburg, Florida, Gauteng gesetel.

Braun GmbH spits sy bedrywighede tans op kombuistoestelle en produkte vir liggaamsversorging (waaronder elektriese haarverwyderaars, elektriese tandeborsels, skeerapparate en haardroërs) toe wat in vyf aanlegte in Duitsland, Ierland en die Volksrepubliek China vervaardig word.

## Verwysings
Wolfgang Schmittel

[duimnael|Wolfgang Schmittel het in 1952 as vryskut-grafikus by die bekende Duitse vervaardiger van huishoudelike toestelle, [Braun|Braun AG, aangesluit en die onderneming se kenteken herontwerp]]
**Wolfgang Schmittel** (* 1930 in Frankfurt am Main; † 24 Januarie 2013 in Kronberg im Taunus) was 'n Duitse grafikus, advertensiespesialis en fotograaf. Sy werk as ontwerper, onder meer vir Braun GmbH, was rigtingwysend vir 'n hele bedryf. Na hom word dikwels verwys as die oervader van korporatiewe identiteit en korporatiewe ontwerpkuns.

## Verwysings
Lamborghini

**Automobili Lamborghini SpA** is 'n Italiaanse handelsmerk en vervaardiger van luukse sportmotors, en voorheen sportnutsvoertuie, wat besit word deur die Volkswagengroep deur middel van sy Audifiliaal. Lamborghini se produksiefasiliteit en hoofkantoor is in Sant'Agata Bolognese, Italië geleë. In 2011 het Lamborghini se 831 werknemers 1711 voertuie geproduseer.

Ferruccio Lamborghini, 'n Italiaanse produksiemagnaat, het Automobili Ferruccio Lamborghini SpA in 1963 gestig om te kompeteer met gevestigde merke, insluitend Ferrari. Die maatskappy het in 1966 wye lof ontvang vir sy Miura sportkoepee, wat agterste mid-enjin en agterwielaandrywing as die standaarduitleg vir hoë-prestasie motors van die era gevestig het.
duimnael|links|Lamborghini Asterion Concept.
duimnael|links|Lamborghini Miura Concept.
duimnael|links|Lamborghini Huracán.
Lamborghini het vinnig gegroei gedurende die eerste dekade, maar hul verkope tuimel in die nasleep van die 1973 wêreldwye finansiële afswaai en die oliekrisis. Die firma se eienaarskap het drie keer verander na 1973, insluitend 'n bankrotskap in 1978. Die Amerikaanse Chrysler Corporation het die beheer van Lamborghini in 1987 bekom, maar verkoop dit daarna aan die Maleisiese beleggingsgroep MyCom Setdco en Indonesiese groep V'Power Corporation in 1994. In 1998 word Lamborghini verkoop aan die Volkswagengroep waar dit onder beheer van die groep se Audi-afdeling geplaas is.

Nuwe produkte en modellyne is bekendgestel in die handelsmerk se portefeulje en veroorsaak verhoogde produktiwiteit vir die Lamborghini-merk. In die laat 2000's, tydens die wêreldwye finansiële krisis en die gevolglike ekonomiese krisis, ondervind Lamborghini se verkope 'n daling van byna 50 persent.

Lamborghini produseer sportmotors en V12-enjins vir oorsese motorbootresies. Lamborghini produseer tans die V12-aangedrewe Aventador en die V10-aangedrewe Huracán.
Nieu-Swede

duimnael|links|Nieu-Swede (*Nya Sverige*) omstreeks 1650
[duimnael|links|Die relatiewe ligging van [Nieu-Nederland (*Nieuw-Nederland*) en Nieu-Swede (*Nya Sverige*) in die ooste van Noord-Amerika]]
**Nieu-Swede** (Sweeds: *Nya Sverige*, Fins: *Uusi Ruotsi*, Latyns: *Nova Svecia*) is 'n voormalige Sweedse kolonie wat van 1638 tot 1655 in Noord-Amerika bestaan het. Die gebied is vandag deel van die Amerikaanse deelstate van Delaware, New Jersey en Pennsilvanië. Die kolonie se hoofstad was Fort Christina, die hedendaagse Wilmington.

Nieu-Swede is op 29 Maart 1638 deur Sweedse setlaars naby Delawarebaai gestig. Dit was Swede se eerste kolonie in die Amerikas en 'n strategies belangrike handelspos en nedersetting aan die benedeloop van die Delawarerivier. Dit is naas Swede en Finne ook deur Noord-Duitsers en Nederlanders bewoon.

Die kolonie is in 1655, ná 'n gewapende konflik, deur die Nederlander Peter Stuywesant geannekseer en by Nieu-Nederland ingelyf. Die Sweedse inwoners is toegelaat om hulle eie kultuur en taal uit te leef.

## Goewerneurs 
Die goewerneurs van die kolonie was:
* Peter Minuit, 1638.
* Måns Nilsson Kling, 1638–1640.
* Peter Hollander Ridder, 1640–1643.
* Johan Björnsson Printz, 1643–1653.
* Johan Papegoya, 1653–1654.
* Johan Rising, 1654–1655.

## Sien ook 
* Nieu-Engeland
* Nieu-Frankryk
* Nieu-Nederland
* Nieu-Spanje

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Heinrich Wilhelm Olbers

**Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers** (1758–1840) was 'n Duitse sterrekundige, geneesheer en fisikus. Hy het twee asteroïdes en ses komete ontdek en het 'n metode ontwikkel om die baan van 'n komeet met slegs drie waarnemings te bepaal. Olbers se Paradoks, wat deur hom geformuleer is, redeneer dat die heelal nie oneindig groot kan wees nie.

## Beknopte biografie 
duimnael|links|Saamgestelde foto van Vesta, wat deur hom ontdek is
[duimnael|links|[Olbers se Paradoks in aksie]]
Olbers is op 11 Oktober 1758 in Bremen gebore. Hy studeer tussen 1777 en 1780 medisyne aan die universiteit van Göttingen. Na 'n jaar se hospitaalopleiding in Wene vestig hy homself as 'n arts in Bremen. Sy passie lê egter by die sterrekunde en hy bou vir homself 'n privaat sterrewag. Nadat hy in 1820 om gesondheidsredes sy praktyk moes opgee, kon hy homself volledig op die sterrekunde toespits.

In 1797 word Olbers bekend, nadat 'n metode wat hy ontwikkel het om die baan van 'n komeet met net drie waarnemings vas te stel, gepubliseer word. Die metode is sonder sy medewete gepubliseer, maar het tydens die hele 19de eeu in gebruik gebly.

Op 1 Januarie 1802, presies een jaar na die ontdekking daarvan deur Giuseppe Piazzi, neem hy die planetoïde Ceres waar. Later daai jaar ontdek hy die tweede planetoïde, Pallas. Nadat Juno ontdek is, stel hy vas dat al drie in dieselfde gebied in die hemel bymekaarkom, wat hom help met die ontdekking van Vesta in 1807. Hiernaas het Olbers ook ses komete ontdek.

In 1820 beskryf hy die Paradoks van Olbers, 'n logiese redenering wat aantoon dat die heelal nie oneindig groot is nie. Volgens die paradoks weerspreek die donkerte van die naghemel die aanname dat die heelal oneindig en staties is.

Hy is op 2 Maart 1840 op 81-jarige ouderdom in Bremen oorlede. Hy was twee keer getroud en is deur een seun oorleef.

## Verwysings 
* 

## Eksterne skakels 
*