open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adelheid von Hanau (Klarenthal)

**Adelheid van Hanau** († 13 November 1440) was die jongste dogter van Ulrich V. von Hanau (* ca. 1370; † 1419) en sy vrou, Elisabeth von Ziegenhain (* ca. 1375; † 1 Desember 1431), dogter van die graaf Gottfried VIII von Ziegenhain.

Adelheid het in 1412 saam met haar suster Agnes in die klooster van Klarenthal ingetree. Ten tye van hulle intrede in die klooster het die susters van enige aansprake op die heerskap Hanau afstand gedoen. In ruil, het hulle die nodige toerusting ontvang om in die klooster te kon intree. Dit was by adellike families 'n algemene proses om vir jonger dogters voorsiening te maak.

Adelheid is op 13 November 1440 oorlede, en is in die klooster van Klarenthal begrawe.

## Literatuur 
* Walter Czysz: *Klarenthal bei Wiesbaden. Ein Frauenkloster im Mittelalter 1298–1559.* Seyfried, Wiesbaden 1987, , S. 170&nbsp;f.
* Hermann Langkabel: *Kloster Klarenthal.* Hessisches Hauptstaatsarchiv, Wiesbaden 1981 (Repertorien des Hessischen Hauptstaatsarchivs Wiesbaden, Abt. 18), S. 46.
* Fr. Otto: *Clarenthaler Studien I. Die Äbtissinnen des Klosters Clarenthal bei Wiesbaden.* In: *Nassauische Annalen.* 29, 1897/98, S. 184.
* Reinhard Suchier: *Genealogie des Hanauer Grafenhauses.* In: *Festschrift des Hanauer Geschichtsvereins zu seiner fünfzigjährigen Jubelfeier am 27. August 1894.* Hanau 1894.
Elisabeth von Ziegenhain

**Elisabeth von Ziegenhain** (* rondom 1375; † 1 Desember 1431) was 'n dogter van hertog Gottfried VIII von Ziegenhain. Sy was vanaf 1388 met Ulrich V von Hanau getroud.

Uit die huwelik is drie dogters gebore, Elizabeth, Agnes en Adelheid. Die gebrek aan 'n manlike erfgenaam het die voortbestaan van die huis van Hanau bedreig. Volgens die familie se eersgeboortereg-reëls is die ander manlike lede van die familie vanaf 1375 nie toegelaat om te trou nie. Dit was 'n belangrike beweegrede agter die abdikasie van Ulrich V in 1404. Sy oudste broer, Reinhard II, kon toe die heerskappy oorneem en in die huwelik tree.

Reeds in die aanloop tot haar man se abdikasie het Elizabeth met Ulrich se opvolger ooreengekom om haar weduweeskap en die versorging van haar kinders te verseker. In ruil daarvoor het sy van al haar aansprake op die heerskappy oor Hanau afstand gedoen. Sy het so, teen die belange van haar man, die politieke veranderinge in Hanau bespoedig. Reeds in hierdie tyd blyk haar huwelik misluk te wees. Elizabeth en haar man het daarna aparte lewens gelei.

## Haar dood 
Die laaste twintig jaar van haar lewe het sy - sonder om formeel tot die klooster toe te tree – saam met die susters van die klooster van Klarenthal geleef. Sy het ook 'n huis in die omgewing van die klooster laat bou. Twee van haar dogters, Agnes en Adelheid, was in die klooster, en Agnes het later selfs die Abdis van die klooster geword. Elisabeth bemaak in haar testament 'n bedrag van 100 Florentynse Gulde aan die klooster.

## Die vervolg 
Haar dogter Elisabeth het 'n lid van die Hohenlohe-familie getrou. Toe die laaste graaf van Ziegenhain, Elizabeth se broer Johann II in 1450 sonder manlike erfgename gesterf het, het haar familie in onderhandelings geprobeer om te verseker dat die huis von Hohenlohe beheer kry oor die nalatenskap van Ziegenhain. Dit was egter onsuksesvol en die heerskappy het aan die landgrawe van Hesse geval.

## Literatuur 
* Walter Czysz: *Klarenthal bei Wiesbaden: Ein Frauenkloster im Mittelalter 1298–1559*. Wiesbaden 1987, S. 170ff.
* Reinhard Dietrich: *Die Landesverfassung in dem Hanauischen*. In: *Hanauer Geschichtsblätter 34*, Hanau 1996. 
* Reinhard Suchier: *Genealogie des Hanauer Grafenhauses*. In: *Festschrift des Hanauer Geschichtsvereins zu seiner fünfzigjährigen Jubelfeier am 27. August 1894*, Hanau 1894.
* Ernst Julius Zimmermann: *Hanau Stadt und Land*. 3. Auflage, Hanau 1919, Nachdruck 1978.
Richardis

**Richardis** of **Richgard(is)** (* 840; † 18 September 900 in Andlau) was die vrou van Keiser Karel III.

Sy was die dogter van die Elsasiese graaf Erchanger van die familie van die Ahalolfinger en is in 862 met Karel III getroud. Saam met hom is sy in 881 tot Romeinse Keiserin gekroon. Die huwelik het kinderloos gebly. 887 word sy van egbreuk met die Kanselier Liutward van Vercelli beskuldig wat waarskynlik deel van 'n politieke intrige was. In 880 het sy haar toe in die Klooster van Andlau teruggetrek, wat deur haar vader gestig is. Sy het tot haar dood daar gebly (tussen 894 en 909) en is ook daar begrawe. Sy was van 877 tot 893 Abdis van die vroueklooster van Säckingen en tussen 878 en 893 ook die Abdis van die Fraumünsterabdy in Zürich. Beide kloosters het aan die keiser behoort. Haar man het vir haar 'n lewenslange vruggebruik op albei toegeken, sowel as op die kloosters van Sint Marinus in Pavia en die klooster in Zurzach.

Richardis word in die Rooms-Katolieke Kerk as 'n heilige vereer. Haar dag van herdenking is die 18 September.

## Literatuur 
* 
* Ekkart Sauser: *Richardis.* In: *Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon* (BBKL). Band 17, Bautz, Herzberg 2000, , Sp. 1141–1142. (Artikel/Artikelanfang im Internet-Archive)
* Judith Steinmann: Richardis im Historischen Lexikon der Schweiz 2010
* Wilhelm Wiegand: *Richgard.* In: *Allgemeine Deutsche Biographie* (ADB). Band&nbsp;28, Duncker & Humblot, Leipzig 1889, S.&nbsp;420&nbsp;f.
Gerhild

**Gerhild**, **Gerhilde**, **Gerhilt** of **Kerhild** is 'n ou Duitse vrouenaam.

## Oorsprong en betekenis 
Die naam Gerhild bestaan uit die twee ou-Hoogduitse woorde *gēr = spies* en *hiltja = geveg*. Gerhild is dus 'n spiesvegter. Dit is vergelykbaar met Brunhild, die vegter met die borsharnas.

## Die naamdag 
Die Rooms-Katolieke naamdag vir Gerhild (Kerhild) van Konstanz is 23 September. Sy het in die 12de eeu 'n lewe van boetedoening as "kluisenaar" in die klooster van St. Gallen (Switserland) gelei. Kluisenaars het ´n lewe in afsondering in 'n kloostersel of kluis gevoer.

## Bekende persoonlikhede 
* Gerhild Diesner (* 1915 in Innsbruck; † 1995 Hall in Tirool), Oostenrykse skilder
* Gerhild Ebel (b. 1965), kunstenaar, skrywer en redakteur
* Gerhild Gauck (b. 1940), die vrou van die Duitse President, Joachim Gauck.
* Gerhild Halfmeier (b. 1942), die Hamburgse politikus van die SPD
* Gerhild Jahn (* 24. Junie 1941; † 21. September 1998), die Noord-Ryn-Westfaalse politikus
* Gerhild Komander – (* 1958), Duitse historikus, akademiese skrywer, joernalis en redakteur
* Gerhild Steinbuch (gebore 1983), Oostenrykse skrywer
* Gerhild Weber (* 3. Mei 1918; † 7. November 1996), Duitse aktrise

## Fiktiewe naamdraers 
Een van die Valkyries in Richard Wagner se opera "die Walküre" uit die "Ring des Nibelung" is die sopraan Gerhilde.

## Eksterne skakels 
* Gerhild van Konstanz
* Gerhild/Kerhild in Japannees
Brunhild

**Brunhild** kan na een van die volgende verwys:
* Brunhild is 'n ou Duitse vrouenaam.
* Brunhild, ook *Brynhild* of *Brunhild*, is 'n heldin van die Nibelungen-Sage.
* (123) Brunhild, 'n asteroïde.

**Brunhild** is ook die titel van verskeie literêre werke:
* Brunhild (Wachter), 'n drama deur Ferdinand Wachter (1821)
* Koningin Brunhild, 'n historiese tragedie van Rudolf Otto Consentius (1842)
* Brunhild (Geibel), drama deur Emmanuel Geibel (1857)
* Brunhild (Waldmüller), 'n drama deur Robert Waldmüller (1863)
* Brunhild (Scherr), drama deur Johannes Scherr (1870)
* Brunhild (Dubois), die drama van Eduard Dubois (1873)
* Brunhilde (Wildenbruch), novelle deur Ernst von Wildenbruch (1882)
* Brunhild (Ernst), 'n drama deur Paul Ernst (1909)
* Brunhild (Rogge), drama deur H. Rogge (1940)
* Brunhild (Colberg), drama deur E. Colberg (1942)
D.P. du Toit

duimnael|D.P. (Dawie) du Toit

**Dawie du Toit** (* 9 Desember 1870, Paarl – † 26 Julie 1936, Wellington) was 'n joernalis en koerantredakteur, asook skrywer van die eerste Afrikaanse drama en etlike romans.

## Lewe en werk 
### Herkoms 
David Petrus du Toit is op 9 Desember 1870 op die plaas Pakhuisdam in die Perdeberg, Paarl, gebore. Hy was die tweede seun in ’n gesin van veertien kinders van Gabriel Petrus du Toit en Maria Aletta du Toit. Sy moeder was ’n suster van ds. S.J. du Toit en D.F. du Toit (Oom Lokomotief).

## Bronnelys 
### Boeke 
* Antonissen, Rob. *Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede*. Nasou Beperk Derde hersiene uitgawe Tweede druk 1964
* Bosman, F.C.L. *Di Bedriegers, Magrita Prinslo en ander Afrikaanse dramas en samesprake tot 1900.* Human & Rousseau Kaapstad Heruitgawe 1975
* Dekker, G. *Afrikaanse Literatuurgeskiedenis.* Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970
* Grové, A.P. *Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans.* Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988
* Kannemeyer, J.C. *Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1.* Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk  1984
* Kannemeyer, J.C. *Die Afrikaanse literatuur 1652–2004.* Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste  uitgawe 2005
* Nasionale Pers Beperk. *Ons skrywers en hul werke: ’n Plate-album.* Nasionale Pers Bpk. Kaapstad 1936
* Nienaber, P.J. *Hier is ons skrywers! A*frikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste uitgawe 1949
* Nienaber, P.J.; Senekal, J.H en Bothma, T.C. *Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde.* Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963
* Schoonees, P.C. *Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging.* J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch-Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk)
* Van Coller, H.P. (red.) *Perspektief en Profiel Deel I.* J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998

### Tydskrifte en koerante 
* Grosskopf, E.B. *Herinnerings aan oom Dawie.* Suiderstem, 23 Junie 1937
* Nienaber, P.J. *Ken u die leiers van die Eerste Taalbeweging*? Die Taalgenoot, Augustus 1950

### Ongepubliseerde dokumente 
* Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) Bloemfontein. *Toit, David Petrus du – Biografie.*

### Verwysings
Bendemann

**Bendemann** is die familienaam van die volgende persone:
* Eduard Bendemann (1811–1889), Duitse skilder
* Felix von Bendemann (1848–1915), Duitse admiraal
* Friedrich Bendemann (1874–1923), die stigter van die Duitse Instituut vir Eksperimentele Lugvaart
* Reinhard von Bendemann (* 1961), Duitse Protestantse teoloog
* Rudolf Bendemann (1851–1884), Duitse historiese skilder
Johannes de Wet

**Johannes de Wet** (1794-1875) was ’n vroeë Kaapse regsgeleerde, historikus en politikus, wat vir ’n ruk dien as president van die eerste Kaapse Wetgewende Vergadering. Hy is die vader van Marie Koopmans-De Wet, wie se huis in Strandstraat, Kaapstad ’n nasionale gedenkwaardigheid en museum is. As historikus skryf hy ’n geskiedenis van die Nederduits Hervormde Kerk in die Kaap.

## Lewe en werk 
Johannes De Wet is op 7 September 1794 in Kaapstad gebore as seun van Hendrik Justinus de Wet en Margaretha Jacoba Smuts. Hy studeer vanaf 1817 in die regte in Nederland en kwalifiseer aan die Universiteit van Leiden, waarna hy hom in 1823 as advokaat in Kaapstad vestig. Op verskeie geleenthede wys hy ’n aanstelling as regter van die hand, hoofsaaklik omdat hy gekant was teen die doodstraf. Later wend hy hom ook tot die politiek en is lid en selfs vir ’n kort ruk president van die eerste Kaapse Wetgewende Vergadering. As politikus is hy hewig gekant teen die Britse regering se planne om die Kaap as ’n strafkolonie te gebruik. Sy politieke doelwitte is verder om vryheid van die pers te waarborg en om demokratiese beginsels op alle vlakke van die regering te vestig. In hierdie verband bied hy dan ook teenkanting teen die outokratiese lord Charles Somerset. Hy dien ook in die komitee wat ondersoek instel na die stigting van die South African College in Kaapstad, wat later die Universiteit van Kaapstad word. Hy is op 15 April 1833 getroud met Adriana Dorothea Horak (1787–1868) en die egpaar het twee dogters, Maria Margaretha (Marie) en Margaretha. Marie is in 1864 getroud met Johan Christoffel Koopmans en sy word dan die bekende mevrou Marie Koopmans-De Wet, wie se agtiende-eeuse huis in Strandstraat in Kaapstad ’n nasionale gedenkwaardigheid en monument is. Johannes het self in hierdie huis groot geword. Hy is op 15 Junie 1875 in Kaapstad oorlede.

## Skryfwerk 
Na sy studies en terugkeer na Suid-Afrika doen hy navorsing vir sy nagelate manuskrip oor “*Beknopte Geschiedenis van de Nederduitsch Hervormde Kerk aan de Kaap de Goede Hoop, sedert de stichting der volksplanting in 1652 tot 1804*”

## Bronnelys 
### Boeke 
* Conradie, Elizabeth “Hollandse skrywers in Suid-Afrika (Deel I) (1652–1875)” J.H. de Bussy, Pretoria, 1934

### Internet 
* Cape Town History: http://capetownhistory.com/?page_id=119
* Genealogie Online: https://www.genealogieonline.nl/en/family-tree-wilferd-duckitt/I6000000011446685243.php
* Geni: http://www.ancestry.com/genealogy/records/johannes-de-wet_16032314
* Geni: https://www.geni.com/people/Johannes-de-Wet/6000000011446685243
* Iziko Museums of South Africa: http://www.iziko.org.za/static/page/history-of-koopmans-de-wet-house 
* Kapp, P Noordwes-Universiteit: https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/5265/TD_7(2)_2011_159-166.pdf?sequence=1
* SA History: http://www.sahistory.org.za/dated-event/early-cape-lawyer-johannes-de-wet-born
* Wikiwand Marie Koopmans-de Wet: http://www.wikiwand.com/af/Marie_Koopmans-de_Wet

### Ander verwysings
Irmtraud

**Irmtraud** is 'n ou Duitse vrouenaam.

## Oorsprong 
Die naam is afkomstig van die Oudhoogduitse *ermin*/*irmin* "groot," "geweldige," en *trûen*, *trûwen* "glo", "vertroue", "hoop" wat nou verwant is aan *Lojaliteit*, wat weer volgens Osthoff van die Indo-Germaanse wortel **dereŭo-drū* "vaste", "boom" afgelei is.

## Die naamdag 
29 April, 29 Mei, 21 Oktober

## Variante 
* Irmtraut, Irmi

## Bekende persoonlikhede 
* Irmtraud Fischer (* 1957), Oostenrykse teoloog en professor
* Irmtraut Karlsson (* 1944), Oostenrykse sielkundige, skrywer en politikus (SPÖ)
* Irmtraud Morgner (1933–1990), Duitse skrywer
* Irmtraud Ohme (1937–2002), Duitse beeldhouer
* Irmtraud Tarr (* 1950), Duitse konsert-orrelis, skrywer, en psigoterapeut

## Verwysings
Eddie Domingo

**Eddie Domingo** is ’n Afrikaanse skrywer.

## Lewe en werk 
Hy is een van die eerste bruin mense wat ’n roman in Afrikaans publiseer. In “*Okkies op die breë pad*” poog hy om die bruin jeug te waarsku teen die euwels van die stad wat hulle karakter en lewe losruk van die ankers wat hulle gebind het aan die omgewing waar hulle tuis en gelukkig was. Hierin kom van die vroegste voorbeelde van Kaapse dialoog in ons letterkunde voor. Sy kortverhaal “*Die kerkklok*” word opgeneem in die versamelbundel “*Kom saam*” (later heruitgegee onder die titel “*Geseënd is julle*”) onder redaksie van S.J. Malan en W.H. Vos.

## Publikasies 
## Bronnelys 
### Boeke 
* Dekker, G.: “Afrikaanse Literatuurgeskiedenis”. Nasou Beperk. Kaapstad. Elfde druk. 1970
* Kannemeyer, J.C.: “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2”. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Eerste druk. 1983
* Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004”. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe. 2005
* Nienaber, P.J.; Senekal, J.H en Bothma, T.C. “Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde”. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Tweede hersiene uitgawe. 1963
* Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel”. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe. 1969
* Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I”. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe. 1998

## Verwysings
Canon EF-lenspassing

duimnael|300px|links|'n EF-lens se verskillende kontroles en funksies

Sedert 1987 is die **EF lenspassing** die standaard-lenspassing van die Canon EOS-familie van film- en digitale SLR kameras. EF staan vir "Electro-Focus": outomatiese fokus op EF lense word hanteer deur 'n toegewyde elektriese motortjie wat in die lens ingebou is. Meganies, is dit 'n bajonet-stylpassing, en al die kommunikasie tussen die kamera en die lens vind plaas deur middel van elektriese kontakte; daar is geen meganiese hefbome of knoppies nie.

Canon het die EF-S lenspassing in 2003 vrygestel, 'n afgeleide van die EF wat slegs bedoel is vir digitale EOS-kameras met 'n APS-C sensor. EF-lense kan gemonteer word op die EF-S kasse, maar EF-S lense kan nie op EF-kasse gemonteer word nie, in teenstelling met Nikonlense wat aan al die Nikonkasse gemonteer kan word. In Oktober 2012 het Canon die EF-M lenspassing vrygestel, 'n afgeleide uitsluitlik ontwerp vir spieëllose verwisselbare lenskameras (MILCs) met APS-C sensors. EF en EF-S lense kan gemonteer word op EF-M kasse via die opsionele passtuk genaamd EF-EOS M.

Canon beweer hy het sy 100-miljoenste EF-reeks verwisselbare lens (insluitend vir kameras van ander maatskappye) vir EOS-kameras op 22 April 2014 geproduseer, en sy 120-miljoenste EF-lens op 26 Augustus 2016.

Die EF-reeks sluit meer as negentig lense in. Die EF-reeks beskik oor fokuspunte van 8 tot 1200&nbsp;mm. Die EF-M lenspassing is in twee lense beskikbaar, 'n 22&nbsp;mm eerste en 'n 18–55&nbsp;mm zoemlens. Meeste EF-lense sluit spesiale funksies in, soos Canon se ultrasoniese motor (USM), 'n beeldstabiliseringstelsel (IS), diffraksie-optika (DO) en, veral vir die L-reekslense, fluoriet en asferiese lenselemente.

Lêer:Canon EF lens mount.jpg|Die elektroniese kontakpunte (goud oorgeblaas) van 'n EF-lenspassing.
Lêer:Canon EF camera mount.jpg|Die EF-lenspassing van 'n Canon EOS 50
Lêer:Canon EF IMG 0067.JPG|Elektronika van 'n EF-S lens

## Sien ook 
*Canon EF-S 10–22mm lens
*Canon EF-S 60mm f/2.8 Makro USM lens
*Canon EF 100–400mm lens
*Canon EF 16–35mm lens
*Canon EF 17–40mm lens
*Canon EF 180mm f/3.5L Makro USM lens
*Canon EF 200–400mm lens
*Canon EF 35–350mm lens
*Canon EF 400mm lens
*Canon EF 500mm lens
*Canon EF 50mm lens
*Canon EF 600mm lens
*Canon EF 75–300mm lens
*Canon EF 800mm lens
## Verwysings
Canon EOS 20D

raam|80px
Die **Canon EOS 20D** is 'n 8.2-megapieksel semi-professionele digitale enkellensreflekskamera, aangekondig op 19 Augustus 2004 teen 'n aanbevole kleinhandelprys van VS$1,499. Dit is die opvolger van die EOS 10D, en is opgevolg deur die EOS 30D in Augustus 2006. Dit aanvaar EF en EF-S lense en maak gebruik van 'n APS-C grootte beeldsensor.

## Verbeterings 
Die 20D beskik oor 'n nuwe sensor en 'n groter megapiekseltelling (8,2 megapieksels in plaas van 6,3) en behou die Canon 1.6x krimpfaktor. Die 20D ondersteun USB 2.0. Die 20D het 'n groter buffer en kan meer raampies per sekonde skiet. Dit maak ook gebruik van die E-TTL II flitsmetingstelsel en het 'n DIGIC II-beeldverwerker.

## Resolusie 
Die Canon EOS 20D het verskeie resolusieverstellings:
* Groot/Fyn (3504 x 2336 JPEG Fyn) 
* Groot/Normale (3504 x 2336 JPEG Normale)
* Medium/Fyn (2544 x 1696 JPEG Fyn)
* Medium/Normale (2544 x 1696 JPEG Normale)
* Klein/Fyn - 1728 1152 x JPEG Fyn 
* Klein/Normale (1728 1152 x JPEG Normale)
* RAW + Groot/Fyn (3504 RAW + 3504 JPEG Fyn)
* RAW + Groot/Normale (3504 RAW + 3504 JPEG Normale)
* RAW + Medium/Fyn (3504 RAW + 2544 JPEG Fyn)
* RAW + Medium / Normale (3504 RAW + 2544 JPEG Normale)
* RAW + Klein/Fyn (3504 RAW + 1152 JPEG Fyn)
* RAW + Klein/Normale - (3504 RAW + 1152 JPEG Normale)
* RAW (3504 x 2336 RAW)

## Funksies 
Die 20D is die eerste Canon prosumer kamera wat die EF-S lenspassing gebruik; die eerste Canon EOS kamera om die passing te gebuik was die 300D (die Digital Rebel in Noord-Amerika).

In April 2012 het Canon aangekondig dat die EOS 60Da  die opvolger van die EOS 20Da sal wees.

## Firmware 
Die nuutste "firmware" wat beskikbaar is vir die 20D (en hopelik die laaste een) is 'n weergawe 2.0.3, beskikbaar gestel op 23 Augustus 2005, wat die kommunikasiebetroubaarheid met 'n paar VGL-kaarte verbeter, asook ander klein veranderinge.

## Verwysings
Heldeakker

[duimnael|regs|220px|Ryk Freek Eloff en [Elsie Eloff-Kruger se beeldhouer-seun, Fanie, het hul grafsteen in die Heldeakker ontwerp. Elsie se vader, pres. Paul Kruger, se graf is regs agter sigbaar. By hom is ook die dogtertjie van dr. Herman van Broekhuizen en sy vrou, Elsie, se dogtertjie, ook Elsie, begrawe. Sy was pres. Kruger se agterkleindogter.]]

duimnael|Grafstene in die Heldeakker.

Die **Heldeakker** is 'n gedeelte van die ou Pretoria-kerkhof, wat in die destydse Kerkstraat-Wes in Pretoria geleë is. Die begraafplaas is in 1867 geopen, en bevat die grafte van talle openbare figure en bekende Suid-Afrikaners. Dit is die rusplek van historiese figure soos Andries Pretorius, Paul Kruger en Hendrik Verwoerd. Die Australiese anti-held Breaker Morant (deur die Britte tereggestel vir oorlogsmisdade tydens die Tweede Vryheidsoorlog) is ook hier begrawe.

Die eerste teraardebestelling het in 1867 plaasgevind. In 1973 was Tom Andrews (met die hulp van die *Girl Guides*) die begraafplaas se eerste landmeter. Hy het al die grafte gedokumenteer en later in 'n boek genaamd *Pioneer Sketches* (Mei 1983) gepubliseer.

Die Kerkstraat-begraafplaas is op die hoek van Kerkstraat en DF Malanrylaan in Pretoria. Die sentrale deel van hierdie geskiedkundige begraafplaas staan as die Heldeakker bekend. Die begraafplaas is 'n groot groen veld vol grafstene met uiteenlopend vorme en style wat in rye georganiseer is. Aangesien dit 'n Christelike begraafplaas is, is die grafte na die ooste georiënteer. Die bome en struike gee die begraafplaas 'n rustige gevoel. Die silwer kruise is 'n beduidende en unieke kenmerk van die begraafplaas. Dit is ook as 'n erfenisterrein gelys.

## Bekendes wat hier begrawe is 
* Andries Pretorius (1798–1853), stigter van die Zuid-Afrikaansche Republiek (na herbegrafnis)
* Willem Cornelis Janse van Rensburg (1818–1865), 2de president van die Zuid-Afrikaansche Republiek (na herbegrafnis)
* Thomas François Burgers (1834–1881), 4de president van die Zuid-Afrikaansche Republiek
* Stephanus Schoeman (1810–1890), waarnemende president van die Zuid-Afrikaansche Republiek
* Breaker Morant (1864–1902), Australiese volksheld uit die Tweede Vryheidsoorlog
* Paul Kruger (1825–1904), 5de president van die Zuid-Afrikaansche Republiek (na herbegrafnis)
* Elsie Eloff-Kruger (1853–1923), Paul Kruger se dogter
* Jopie Fourie (1879–1914), soldaat tydens die Tweede Vryheidsoorlog en Maritz-rebellie
* Eugène Marais (1871–1936), beroemde digter en natuurkenner
* Hans Strijdom (1893–1958), 5de premier van die Unie van Suid-Afrika
* E.G. Jansen (1881–1959), goewerneur-generaal van die Unie van Suid-Afrika
* Hendrik Verwoerd (1901–1966), 6de premier van die Unie van Suid-Afrika

## Verwysings
Willem Cornelis Janse van Rensburg

**Willem Cornelis Janse van Rensburg** (Beaufort-Wes, 16 Mei 1818 – Rustenburg, 13 Augustus 1865) was die tweede voorsitter van die Uitvoerende Raad van die Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal) ten tyde van die Transvaalse Burgeroorlog.

Van Rensburg is naby Beaufort-Wes gebore. Hy was die seun van Hendrik Janse van Rensburg en sy tweede vrou, Martha Magdalena Oosthuizen. Hy trou in 1838 met Elizabeth Maria Jacoba du Plessis (31 Oktober 1819 – 6 Augustus 1895).

[duimnael|links|Van Rensburg se graf in die [Helde-akker in Pretoria.]]

Van Rensburg maak die Groot Trek mee en oorleef die moorde in Natal, waarna hy homself in die Transvaal vestig. Hy was van 18 April 1862 tot 23 Oktober 1863 die waarnemende voorsitter vir Marthinus Wessel Pretorius en van 23 Oktober 1863 tot 10 Mei 1864 die voorsitter. Hy het 'n belangrike rol in die vereniging van die voormalige Lydenburg Republiek met die ZAR gespeel. Hy het ook vir Pretorius gesteun toe hy probeer het om die ZAR en die Oranje-Vrijstaat te verenig.

Sy voorsitterskap was egter van korte duur. Hy is reeds in April 1863 as die tweede president van die ZAR verkies, maar het geweier om die ampseed af te lê. 'n Tweede verkiesing moes gehou word, waartydens hy 1106 stemme teenoor Pretorius se 1065 stemme ontvang het. Hierna aanvaar hy die posisie en lê die eed op 23 Oktober 1863 af. Pretorius se ondersteuners het nie die uitslag aanvaar nie, wat op 'n burgeroorlog uitgeloop het. Toe die gevegte in Januarie 1864 ten einde kom, is nog 'n presidensiële verkiesing gehou, waartydens Pretorius herkies en op 9 Mei 1864 ingesweer is.

Van Rensburg sterf in Augustus 1865 en is op sy plaas in Rustenburg begrawe. In Augustus 1974 is hy deur afstammelinge in die Helde-akker in Pretoria herbegrawe.
2016 Meksikaanse Grand Prix

Die **2016 Formule Een Meksikaanse Grand Prix** is op 30 Oktober 2016 op die Autódromo Hermanos Rodríguez in Meksikostad, Meksiko gehou. Dit was die negentiende wedren van die kampioenskapseisoen en die tweede keer sedert 1992 wat dit in Meksiko plaasgevind het.

## Bande deur Pirelli beskikbaar gestel 
## Vrye oefening 
## Kwalifisering 
## Renuitslag 
Ná afloop van die wedren kry Sebastian Vettel 'n tydstraf van tien sekondes omdat hy in sy stryd met Daniel Ricciardo in die voorlaaste ronde van lyn verander het onder remming. Hiermee skuif hy af na die vyfde plek, agter Ricciardo en Max Verstappen.

## Puntestand ná die Grand Prix 
### Renjaers 
### Vervaardigers 
## Verwysings
2016 Brasiliaanse Grand Prix

Die **2016 Formule Een Brasiliaanse Grand Prix** het op 13 November 2016 op die Autódromo José Carlos Pace (beter bekend as **Interlagos**) in São Paulo, Brasilië plaasgevind. Dit was die twintigste en voorlaaste wedren van die 2016-kampioenskapseisoen.

## Bande beskikbaar gestel 
Pirelli het die volgende bande aan alle spanne by Interlagos verskaf:

## Vrye oefening 
## Kwalifisering 
## Renuitslag 
## Puntestand ná die Grand Prix 
### Renjaers 
### Vervaardigers 
## Verwysings
2016 Aboe Dhabi Grand Prix

Die **2016 Formule Een Aboe Dhabi Grand Prix** het op 27 November 2016 op die Yas Marina-renbaan in Aboe Dhabi plaasgevind. Dit was die een-en-twintigste en laaste wedren van die 2016-kampioenskapseisoen gewees.

## Bande deur Pirelli beskikbaar gestel 
## Vrye oefening 
* *Slegs die vinnigste 5 word weergegee.*

## Kwalifisering 
## Renuitslag 
## Puntestand ná die Grand Prix 
### Renjaers 
### Vervaardigers 
## Verwysings
Kyalami Landbouhoewes

**Kyalami Landbouhoewes** is 'n voorstad van Johannesburg in Suid-Afrika. Dit val in Johannesburg-gebied A.

## Verwysings
Berea

Die woonbuurt **Berea** kan verwys na:
*Berea, Durban (poskode 4001)
*Berea, Johannesburg (poskode 2198)
*Berea, Oos-Londen (poskode 5214)
*Berea (kiesafdeling) — was gesetel in Berea, Durban
*Berea, Kentucky
*Bereapark (voormalige krieketveld in Pretoria)
Bertrams

duimnael|links|270px|'n Uitsig op Bertrams in die vroeë 1900's.
[duimnael|links|270px|'n Straatkaart van Bertrams en [Lorentzville van 1896.]]

**Bertrams** is 'n voorstad van Johannesburg in Suid-Afrika. Dit is 'n klein woongebied wat aan die oostekant van Johannesburg se middestad geleë is, tussen Doornfontein en Lorentzville, met Troyeville in die suide. 

## Geskiedenis 
Bertrams is sowat 3 km noordoos van die stadsaal geleë. Dit is genoem na Robertson Fuller Bertram, ’n aandelemakelaar wat ’n miljoenêr geword het. Hy het die grond gekoop by F.J. Bezuidenhout, die eienaar van die plaas Doornfontein na wie Bezuidenhoutsvallei genoem is. Die woonbuurt wat hy daarop aangelê het, het hy Bertramstown genoem. Dit is op 16 Augustus 1889 tot dorpsgebied verklaar. 

In Bertramstown is een van die eerste groot herehuise in Johannesburg gebou teen ’n koste van £35 000, ’n reusebedrag in 1891. Die huis het in die vroeë 1970's nog gestaan en staan bekend as Klooflands; dis opgerig vir ’n Amerikaanse myningenieur, Joseph S. Curtis, wat lid geword het van die Reform Committee. Curtis het gemeen Bellevue-Sentraal sou ’n eksklusiewe voorstad word. Teen 1911 het hy besef dit sou nie die geval wees nie en het hy die gebied aan die Transvaal Consolidated Land & Exploration Comapny verkoop, wat dit toe deel gemaak het van Lorentzville.

## Bronne 
*  Potgieter, D.J. (ed.) 1971. *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*, volume 2. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).

## Verwysings
Dainfern

**Dainfern** is 'n gholflandgoed tussen Johannesburg en Pretoria geleë. Dainfern se poskode is 2055.

Dainfern is onderverdeel in verskeie woongebiede want dit is nogal groot. 'n Paar van hulle is Sherwood, Hampstead en Highgate. Dit is 'n afgeslote behuisingsarea. Dainfern Ridge en Dainfern Valley is kleiner stedelike gebiede naby Dainfern.

## Fasiliteite 
Dainfern het 'n agttienputjiegholfbaan wat oor die landgoed versprei lê; die baan het ook geteerde voetpaaie wat maklike toegang aan gholfkarretjies verleen. Die baan is ontwerp deur die professionele gholfspeler Gary Player. 

Ander fasiliteite sluit in: tennisbane, swembaddens, 'n vlugbalbaan, muurbalbane en staproetes. Die sentrale klubhuis bevat 'n restaurant en ander geriewe.

## Eksterne skakels 
* Dainfern Golf Estate
* Golfing in Dainfern

## Verwysings
Alfred

duimnael|Alfred, die Hertog van Sakse-Koburg en Gotha

**Alfred** was die naam van 'n distrik in die suide van die huidge KwaZulu-Natal. Die noordgrens was die Umzimkulurivier en in die suide het die Mtamvunarivier die grens met Pondoland (Transkei) gevorm. Dit is dus die gebied tussen Port Shepstone en Port Edward landinwaarts.

Die gebied het aanvanklik as Niemandsland bekendgestaan. Op 7 September 1865 is dit by Natal ingelyf onder die naam Alfred County ter ere van prins Alfred, Hertog van Sakse-Koburg en Gotha, die seun van koningin Victoria.

## Sien ook 
* Lys van streeksname in Suid-Afrika
Semgale

**Semgale** (Letties *Zemgale*) is een van die vier historiese provinsies in Letland. Dit lê aan die westekant van die Daugava (Duits: *Düna*), en grens aan Lyfland, Latgale en Koerland. Die oostelike deel van Semgale staan soms ook bekend as Bo-Letland.

Die grootste toeristeaantreklikheid is die kasteel van Rundale in Bauska (Duits *Bauske*).

## Stede 
* Jelgava *(Mitau)*, die historiese hoofstad van Koerland
* Bauska *(Bauske)*
* Jaunjelgava *(Friedrichstadt)*
* Jēkabpils *(Jakobsstad)*
Vidzeme

**Vidzeme** (Duits *Livland*) is 'n streek in Letland. Die Lettiese naam word afgelei van die woorde "vidus" (Afrikaans "middel", Duits "*Mittel"*) en "zeme" (Afrikaans *aarde, land*). Dit beteken dus min of meer "die middel van die aarde" of  "die middel van die land". Vidzeme le in die middel van die gebied van die historiese Lyfland (Lyflandse Konfederasie). Die gebied van die historiese Lyfland het in die noorde tot by die Golf van Finland gestrek en in die Suide tot die grens van Litaue. Dit het die gebiede van die moderne state van Estland en Letland omvat. Vidzeme is een van vier in die Grondwet van Letland - genoemde streke.

## Verwysings
Letties

Die byvoeglike naamwoord **Letties** verwys na:
* die Baltiese staat Letland
* die volk van die Letlanders
* die Lettiese taal
* die Lettiese Gambiet, 'n opening of skuif in die spel skaak.

## Eksterne skakels 
*
Gardarike

regs|duimnael|250x250px|Gardarike van 884 (rooi),
Slawiese nedersettings (grys),
Invloedsgebied van die Kazare, Wolga Bulgare, Petsjenegge (blou)

**Gardarike** (ou-Yslands **Garðariki**) is die Noorse naam vir die gebied van die Kiëf-Roes in die Yslandse sagas van die 13de eeu.

In die Sagas word die volgende nedersettings in Gardarike genoem:
* Aldeigjuborg (Ladoga)
* Holmgarðr (Nowgorod)
* Kœnugarðr (Kiëf)
* Móramar (Moerom)
* Palateisk (Polatsk)
* Smaleskja (Smolensk)
* Súrsdalar (Soezdal)

## Sien ook 
* Die Waräger Rune-klippe
* Pad vanaf die Warägerngebied tot by die Grieke tot ongeveer 1204

## Leesstof 
* Arnulf Krause: *Garðariki.* In: *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde* (RGA). 2. Auflage. Band 10, Walter de Gruyter, Berlin/New York 1998, , S.&nbsp;435–440.
* Dagmar Brandt: *Gardariki. Ein Stufenbuch aus dem russischen Raum* (Roman). 2 Bände, Berlin 1943. Nachdruck Faksimile Verlag, Bremen 1981.
* Sverrir Jakobsson: *Við og veröldin. Heimsmynd Íslendinga 1100–1400.* Reykjavík: Háskólaútgáfan 2005. .
Grobiņa

**Grobiņa** (Duits: *Grobin*) is 'n klein dorp in die weste van Letland, 10&nbsp;km van Liepaja. In 2016 het Grobiņa 'n bevolking van 3&nbsp;977 gehad.

## Persoonlikhede 
* Kaspars Petrovs (* 1976), Reeksmoordenaar

## Literatuur 
* Hans Feldmann, Heinz von zur Mühlen (Hg.): *Baltisches historisches Ortslexikon, Teil 2: Lettland (Südlivland und Kurland).* Böhlau, Köln 1990, , S. 200–201.
*Birger Nerman: *Grobin-Seeburg. Ausgrabungen und Funde.* Stockholm 1958
* Astrīda Iltnere (Red.): *Latvijas Pagasti, Enciklopēdija.* Preses Nams, Riga 2002, .

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webwerf
Talsi

**Talsi** (Duits: *Talsen*, Lyfs: *Tālsa*) is 'n stad in die weste van Letland, in die streek Koerland (Letties: *Kurzeme*). Daar word na die stad verwys as die "pêrel van Koerland" of as die "stad van nege heuwels". In 2016 het Talsi 'n bevolking van 10&nbsp;377 gehad.

## Bekende persone 
* Carl Amenda (1771–1836), vriend van Ludwig van Beethoven, pastoor in Talsi van 1802–1836
* Vera Zozuļa (* 1956), Sowjet-Rennrodlerin
* Romāns Vainšteins (* 1973), fietsryer
* Janis Strelnieks (* 1989), basketbalspeler

## Literatuur 
* Hans Feldmann, Heinz von zur Mühlen (Hg.): *Baltisches historisches Ortslexikon, Teil 2: Lettland (Südlivland und Kurland).* Böhlau, Köln 1990, , S. 634–635.
* Astrīda Iltnere (Red.): *Latvijas Pagasti, Enciklopēdija.* Preses Nams, Riga 2002, .

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webwerf
Birger Nerman

duimnael|Birger Nerman

**Birger Nerman** (6 Oktober 1888 in Norrköping – 22 Augustus 1971 in Stockholm) was 'n Sweedse prehistoriese argeoloog.

Nerman het twee broers gehad, die Kommunis Ture Nerman , en die kunstenaar Einar Nerman. Nerman was vanaf 1923, Professor van argeologie aan die Universiteit van Dorpat (vandag Tartu in Estland). Hy het die opgrawings van die russiese grensvesting Izborsk en van Grobiņa in Letland gelei. In 1938 het Birger Nerman die Direkteur van die Staatlike Historiese Museum in Swede geword.

## Publikasies 
* *Die Herkunft und die frühesten Auswanderungen der Germanen*, 1924
* *Die Verbindungen zwischen Skandinavien und dem Ostbaltikum in der jüngeren Eisenzeit*, 1929
* *Der Handel Gotlands mit dem Gebiet am Kurischen Haff im 11. Jahrhundert.* Prussia-Bericht 29, 1930, S.&nbsp;160ff.
* *Die Völkerwanderungszeit Gotlands*, 1935
* *Grobin-Seeburg. Ausgrabungen und Funde.* Stockholm 1958.
* *Die Vendelzeit Gotlands*, 1969

## Literatuur 
* Kungliga Vitterhets Historie och Antikvitets Akademien (Stockholm): *Kungl. Vitterhets Historie och Antikvitets Akademiens van Swede.* Almqvist & Wiksell, Stockholm, 1971, P. 71.

## Eksterne skakels 
* Deutschen Nationalbibliothek
Svear

duimnael|Gebiede van die Svear (geel) en Gaute (blou) in die 12de eeu.

Die **Svear** was 'n Noord-Germaanse stam wat in die vroeë Middeleeue die Suide van die hedendaagse Swede bewoon het. Hulle nedersettings was veral in die nabyheid van die Mälarrivier, wat deur die historiese Sweedse provinsies van Uppland, Västmanland, Svealand, Gästrikland en Norrland vloei.

## Sien ook 
* Oud-Uppsala
* Klip van Mora
* Ma Svea

## Literatuur 
* Eva Nyman, Peter H. Sawyer: *Svear.* In: *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde* (RGA). 2. Auflage. Band 30, Walter de Gruyter, Berlin/New York 2005,  S.&nbsp;163–170.
Venta

Die **Venta** (Duits: *Windau*) is 'n rivier in die noordweste van Litaue en die weste van Letland.

Die rivier het sy oorsprong naby Kuršėnai in die Litause distrik Šiauliai en mond in Ventspils (Duits: *Windau*) in Letland in die Oossee uit.

## Riviernaam 
* Lets en Litaus *Venta*,
* Duits *Windau*,
* Lyfs *Vǟnta*,
* Samogitiaans *Vėnta*
* Pools *Windawa*
* Russies *Виндава, Вента*,

## Eksterne skakels
Truso

**Truso**, wat ook soms *"Atlantis van die Noorde"* genoem is, was 'n Pruisiese dorp wat in die 9de eeu in die Vistuladelta langs die Vistulastrandmeer / Oossee geleë was.

## Literatuur 
* Marek F. Jagodziński: *Truso.* In: *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde* (RGA). 2. Auflage. Band 31, Walter de Gruyter, Berlin/New York 2006, , S.&nbsp;291–295.
* Maria Biolik: *Zuflüsse zur Ostsee zwischen unterer Weichsel und Pregel.* = *Nazwy wodne dopływów Bałtyku między dolną Wisłą a Pregołą* (*Hydronymia Europaea.* Lfg. 5). Steiner-Verlag Wiesbaden, Stuttgart 1989, .
* Wilhelm Gaerte: *Urgeschichte Ostpreußens* (*Ostpreußische Landeskunde in Einzeldarstellungen.* Bd. 1, ZDB-ID 2270555-7. Gräfe und Unzer, Königsberg 1929.
* Georg Gerullis: *Die altpreußischen Ortsnamen gesammelt und sprachlich behandelt.* Vereinigung wissenschaftlicher Verleger, Berlin u. a. 1922.
Kretinga

**Kretinga** (Duits: *Crottingen*, *Krottingen, Krettingen*) is 'n dorp in die weste van Litaue. Dit is in die voormalige Koerse streek Megowe geleë. Dit le 11&nbsp;km van die Oossee-oord Palanga en 25&nbsp;km van die hawestad Klaipėda. Dit is die hoofstad van die distrik van Kretinga.

## Geskiedenis 
duimnael|links|Die Museum van Kretinga
duimnael|links|Grenshuis by die Duits-Russiese grens tussen Bajohren en die Russiese Crottingen
Die plek word die eerste keer as Cretyn genoem in 1253. Etimologies word die naam met "kritus" (moeras) verbind.

## Persoonlikhede 
* Uniforme Beinoras (* 1987), skaakspeler
* Berek Joselewicz (1764–1809), Joodse Kolonel in die Poolse weermag tydens die Kosciuszko-opstand
* Hans Lipschis (* 1919), lid van die Waffen-SS in die Auschwitz-konsentrasiekamp
* Justina Vitkauskaitė (* 1978), politikus
* Valdas Trakys (Gebore 1979), sokkerspeler

## Literatuur 
* Heinrich A. Kurschat: *Das Buch vom Memelland*, Siebert Oldenburg 1968.
* Hans Mortensen: *Litauen, Grundzüge einer Landeskunde*, Hamburg 1926.
* Wolfgang P. Schmid (Hrsg): *Nehrungskurisch, Sprachhistorische und instrumentalphonetische Studien zu einem aussterbenden Dialekt*, Stuttgart 1989.

## Eksterne skakels 
* Amptelike webwerf
Gerum

**Gerum** is die familienaam van die volgende persone:
* Christian Gerum (* 1967), Duitse sokkerspeler
* Elmar Gerum (* 1946), die Duitse ekonoom
* Jimmy C. Gerum (* 1964), Duitse filmprodusent
* Josef Gerum (* 1888), Duitse Nazi-partylid en polisiebeampte
Vrede van Thorn

Die **Vrede van Thorn** verwys na een van die volgende twee vredesverdrae:
* Die eerste vrede van Thorn (1411)
* Die tweede vrede van Thorn (1466)
Wulfstan van Haithabu

**Wulfstan**, ook **Wulfstan van Haithabu**, was 'n Anglo-Saksiese reisiger en handelaar in die laat 9de eeu. Sy reisberigte het, saam met die van 'n ander reisiger, Ottars, in Alfred die Grote se vertaling van die *Histories* van Orosius behoue gebly.

## Literatuur 
* Niels Lund u. a.: *Ottar og Wulfstan. To rejsebeskrivelser fra vikingetiden.* Roskilde 1983.
* Karl Baumann: *Die Prussen. Ein sympathisches Volk zwischen Weichsel und Memel.* Rautenberg, Leer 1991, .
* Anton Englert, Athena Trakadas (Hrsg.): *Wulfstan’s Voyage. The Baltic Sea region in the early Viking Age as seen from shipboard.* Maritime Culture of the North, Volume&nbsp;2, Roskilde 2009, .
Gotthard Kettler

**Gotthard von Kettler** (* 2 Februarie 1517, moontlik in die Kasteel Eggeringhausenin in Anröchte, Westfalen; † 17 Mei 1587 in Mitau, Hertogdom Koerland en Semgale, vandag Letland) was van 1559 die laaste Landmeester van die Duitse orde in Lyfland en vanaf 1561 die eerste Hertog van Koerland en Semgale.

## Literatuur 
* 
* Theodor Schiemann, Wilhelm Crecelius: *Kettler, Gotthard*. In: *Allgemeine Deutsche Biographie* (ADB). Band&nbsp;15, Duncker & Humblot, Leipzig 1882, S.&nbsp;680–685.

## Eksterne skakels 
* WDR5 ZeitZeichen, 17. Mai 1587 Todestag von Gotthard Kettler, letzter Landmeister des Deutschen Ordens in Livland, Autorin: Edda Dammmüller http://gffstream-7.vo.llnwd.net/c1/m/1337073433/radio/zeitzeichen/WDR5_Zeitzeichen_20120517_0920.mp3 (MP3; 6,5&nbsp;MB)
Landmeester

duimnael|292x292px|Lyflandse Konfederasie in 1260, met die aanduiding van die veldslagte in Siauliai en langs die Durbe
[duimnael|270x270px|Die Meesterdom Lyfland, van die [Duitse Orde|Duitse orde (grensen 1345–1561)]]
duimnael|270x270px|Die seël van die Landmeester van die Duitse orde in Lyfland
**Landmeester in Lyfland** was 'n hoë amp in die Duitse orde. Die Landmeester het die gebiede en nedersettings van die Duitse orde bestuur. Die setel van die Landmeester was die kasteel Wenden. Die amp van Landmeester het in Lyfland tot 1561 bestaan en Gotthard Kettler was die laaste Landsmeester. Wolter von Plettenberg was ook 'n Landsmeester wat 'n belangrike rol gespeel het in die geskiedenis van Lyfland.

## Literatuur 
* Peter von Dusburg: *Chronicon Terrae Prussiae* (um 1326).
* Nikolaus von Jeroschin: *Di Kronike von Pruzinlant* (Übertragung des *Chronicon Terrae Prussae* ins Ostmitteldeutsche mit Ergänzungen, um 1340).
* Hermann von Wartberge: *Chronicon Livoniae* (um 1378)
* Wigand von Marburg: *Chronica nova Prutenica* (in Fragmenten überliefert, um 1400)
* Johann von Posilge: *Chronik des Landes Preussen* um 1420
* Theodor Hirsch, Max Toeppen, Ernst Strehlke: *Scriptores rerum Prussicarum. Die Geschichtsquellen der preußischen Vorzeit bis zum Untergang der Ordensherrschaft*; Bände 1–5, Leipzig 1861–1874.
* Klaus Scholz, Dieter Wojtecki: *Peter von Dusburg. Chronik des Preußenlandes. Übersetzung und Erläuterung*. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1984,  (*Ausgewählte Quellen zur deutschen Geschichte des Mittelalters*, Band XXV).
* Ēvald Mugurēvičs: *Hermanni de Wartberge Chronicon Livoniae.*; kommentierte Übersetzung von *Chronicon Livoniae*. Rīga 2005.
* Juozas Jurginis: *H. Latvis, H. Vartbergė. Livonijos kronikos.*; kommentierte Übersetzung von *Chronicon Livoniae*. Vilnius 1991.
* Erich Maschke: *Der Deutsche Ordensstaat – Gestalten seiner großen Meister*; Hamburg-Wandsbek  1935/1942, Hanseatische Verlagsanstalt AG
* Jürgen Sarnowsky: *Der Deutsche Orden*; Beck, München 2007. 
* Hermann Schreiber: *Preußen und Baltikum unter den Kreuzrittern. Die Geschichte des Deutschen Ordens*; Casimir Katz Verlag, Gernsbach 2003, 
* Wolfgang Sonthofen: *Der Deutsche Orden*; Weltbild, Augsburg 1995, 
* Dieter Zimmerling: *Der Deutsche Ritterorden*; Düsseldorf, Wien, New York 1988 (ECON),
Libau

**Libau** kan na een van die volgende verwys:
* Liepaja, 'n stad in Letland (ou Duitse Naam)
* Łubowo, gemeenskap in Pole (besetting, 1939-1945)
* Libau (Manitoba), munisipaliteit in Kanada
sowel as:
* Libau (skip, 1911), 'n hulpsvaartuig van die Keiserlike vloot
Liepaja

**Liepaja** (Lets: [liepaːja], ; Duits: *Libau*; Russies: Лиепая; Pools: *Lipawa*; Litaus: *Liepoja*; Jiddisj: ליבאַװע, *Libave*) is die derde grootste stad van Letland na die hoofstad Riga en Daugavpils met 'n oppervlakte van 68,02 vierkante kilometer en 'n bevolking van 66&nbsp;680 in 2024. Dit is 'n hawestad aan die Oossee en in die weste van Letland geleë. Vandag is Liepaja een van die nege "republiek-stede" van Letland.

## Geskiedenis 
duimnael|links|Kaart van Liepaja in 1875
Die stad het uit 'n klein Koerse dorp aan die mond van die Lyva ontstaan. Die eerste verwysing van die dorp dateer uit 1253. Saam met Évora in Portugal is Liepaja aangewys as die Europese Kultuurhoofstad van die jaar 2027.

## Bronnelys 
*  Wegner, Alexander (1878/1970), Geschichte der Stadt Libau, Libau: v. Hirschheydt, 
*  Gintnere, Uļa (2005), Liepāja laikmetu dzirnavās, Liepāja, LV: Kurzemes Vārds, 

## Eksterne skakels 
*  
*  Amptelike webwerf
*
2016 Wêreldtydrenkampioenskap

duimnael|220x220px|Sébastien Ogier, die verdedigende bestuurderskampioen.
[duimnael|220x220px|Die [Volkswagen Polo R WRC, die motor wat deur die verdedigende vervaardigerskampioen, Volkswagen Motorsport, ingeskryf is.]]
Die **2016 Wêreldtydrenkampioenskap** is die vier-en-veertigste seisoen van die Wêreldtydrenkampioenskap, 'n motorsportkampioenskap erken deur die Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) as die hoogste klas van internasionale tydrenne. Spanne en bestuurders ding mee in dertien rondes — beginende met die Rallye Monte Carlo in Januarie en eindigende met die Tydren Australië in November — vir die Wêreldtydrenkampioenskappe vir Bestuurders en Vervaardigers.

## Kalender 
Die kalender is in November 2015 deur die FIA aangekondig. Die seisoen handhaaf dieselfde byeenkomste as in 2015 – die kampioenskap word beslis oor dertien rondes in Europa, Noord-Amerika, Suid-Amerika en Australië.

[duimnael|regs|220px|[Citroën het sy fabrieksondersteuning vir die DS3 WRC amptelik onttrek aan die einde van die 2015 seisoen]]
* Tydren Swede was verkort as gevolg van warm weerstoestande wat bevrore paaie in 'n sagte, modderige grondpad omskep het, en sneeubande onveilig gemaak het om te gebruik.
* Tydren China is gekanselleer as gevolg van padskade wat veroorsaak is deur swaar storms en oorstromings in Julie.

### Kalenderveranderinge 
* Tydren Australië is verskuif van September na November om die finale ronde van die kampioenskap te word. met die insluiting van die Tydren van Sjina, sewentien jaar na sy enigste keer as 'n ronde van die WRC.
* Die Tour de Corse het sy hoofkwartier verskuif van Corte na Bastia, en sal 'n nuwe roete bekendstel.

## Spanne en jaers 
## Verwysings
Isivivane

duimnael|300px|'n Isivivane in die steengroef op Robbeneiland.

'n **Isivivane** is 'n klipstapel wat in die Zoeloe-kultuur 'n belangrike rol speel.

Dit is 'n algemene gebruik onder veral die plattelandse Zoeloe-mense om 'n klip op 'n klipstapel te plaas voordat op 'n reis vertrek word om sodoende die plaaslike geeste gunstig te stem. Hierdie bakens, of isivivane, word dwarsoor Suider-Afrika aangetref, veral langs ou bekende en baie gebruikte voetpaaie.

Tien kilometer suidwes van Weenen langs die R74-pad in die rigting van Greytown is die grootste en bekendste isivivane, en is tot gedenkwaardigheid verklaar. Ander sulke bakens staan byvoorbeeld langs voetpaaie wat na Dukuza, koning Tsjaka se huis, lei en langs voetpaaie tussen Gingindlovu en die fontein waar koning Dingaan se drinkwater verkry is.

Tradisie vereis dat elke reisiger 'n klip plaas op die plek waarvandaan hy of sy vertrek. 'n Militêre leier doen dit voor hy op 'n veldtog gaan. Om 'n isivivane te begin, tel 'n persoon enige klip van sy keuse met die tone van die linkervoet op, vat dit dan met sy regterhand, spoeg op die klip en plaas dit dan waar hy of sy dit wil hê. Die gewoonte is dat elke persoon wat daarna daar verbygaan 'n klip optel, daarop spoeg en dit by die ander klippe pak en ontstaan daar dus mettertyd 'n hoë baken. So sal volgens die Zoeloe-bygeloof 'n suksesvolle reis verseker word.

Hierdie kulturele gebruik word teenswoordig soms vir kommersiële doeleindes misbruik.

## Bibliografie 
* Derwent, Sue: KwaZulu-Natal Heritage Sites – a guide to some great places. Claremont: David Philip Publishers, 2006. 
* www.heritagezn.co.za
* www.zulu-culture.co.za