open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Riesling

duimnael|200px|Riesling

**Riesling** is 'n wit druiwesoort wat as een van die beste en belangrikste witwynkultivars beskou word. Dit aard en presteer die beste in koel-gematigde wynboustreke soos dié van Duitsland en ander lande, insluitende Suid-Afrika. Riesling is 'n laat kultivar wat stadig ryp word en in die laaste herfsson geoes word om 'n vrugtige droë witwyn met 'n vars suur op te lewer.

Duitse Riesling-wyne geniet hoë aansien op internasionale markte sodat in baie van Duitsland se voorste wynboustreke uitsluitlik Riesling-kultivars verbou word. In noordelike wynstreke soos die Moeselvallei en die Middelrynvallei is Riesling-wingerde byna uitsluitlik teen steil berghellings geleë. Riesling-wingerde beslaan in Duitsland sowat 23&nbsp;000 hektaar.

## Verwysings
Departement van Water en Sanitasie

Die **Departement van Water en Sanitasie** is 'n departement van die *Regering van Suid-Afrika* verantwoordelik vir watervoorsiening, bou en instandhouding van damme, asook die handhawing van waterkwaliteit in Suid-Afrika. Die departement is in 2009 geskep (slegs as "Waterwese") na die verkiesing van president Jacob Zuma, toe die voormalige *Departement van Waterwese en Bosbou* onderverdeel is. Dit het in Mei 2014 die *Departement van Water en Sanitasie* geword.

Die politiese hoof van die departement is die *Minister van Water en Sanitasie*. Vanaf Augustus 2021 beklee Senzo Mchunu die posisie. Die departement se hoofkantoor is in Francis Baardstraat 185 (voorheen Pretoriusstraat), Pretoria.

## Eksterne skakels 
* Die **Departement van Water en Sanitasie** se amptelike webtuiste
Rheingau

duimnael|regs|'n Historiese kaart van Hesse-Nassau van 1905 wys die Rheingau
duimnael|regs|Steil rivierhellings met wingerde in Assmannshausen
duimnael|regs|Twee plesierbote, wat toeriste op Rynvaarte neem, die *Beethoven* en die ''L'Europe'', lê in Rüdesheim voor anker
Die **Rheingau** (letterlik "Ryndistrik") is 'n kulturele landskap in die Duitse deelstaat Hesse, geleë aan die regteroewer van die Ryn. Dit strek tussen die nedersettings Walluf en Lorchhausen langs die rivier en, as golwende heuwelland, tot die hoofkam van die Taunus-bergreeks. Die Rheingau maak deel uit van die uitgestrekte Ryn-Mainvlakte en vorm die kerngebied van die gelyknamige wynboustreek. In administratiewe opsig maak dit deel uit van die distrik Rheingau-Taunus-Kreis.

Die Ryn, wat hoofsaaklik in noordelike rigting vloei, maak hier oor 'n afstand van 30 km 'n westelike draai tot by die bekende Binger Loch-rif. Die Rheingau se landskapsvorme word gevolglik deur suidelike hellings oorheers. Met 3&nbsp;000 hektaar wingerde is die Rheingau een van die belangrikste wynboustreke in Duitsland wat veral met Riesling-witwyne verbind word. Wynbou het beslissende invloed op die kultuur en leefstyl van die Rheingau uitgeoefen. Wynfeeste, kastele, kloosters, wandelpaaie en die Rynlandskap maak van die Rheingau 'n eersterangse toeristelokpunt.

## Verwysings
Kogelbergdam

**Kogelbergdam** is 'n gekombineerde gravitasie en boogtipe dam geleë in die Palmietrivier, naby aan Grabouw in die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Die dam is in 1986 gebou, hoofsaaklik vir besproeiing en nywerheidsgebruik.

## Sien ook 
* Lys van grootste damme in Suid-Afrika

## Verwysings 
* Lys van damme in Suid-Afrika deur die Departement van Waterwese.
Rockviewdam

Die **Rockviewdam** is een van twee damme in die Palmiet-pompopgaarskema, die ander is die laerliggende Kogelbergdam in die Palmietrivier, suid van Grabouw in die Wes-Kaap van Suid-Afrika.

Rockviewdam is die hoërliggende dam op die waterskeiding tussen die Palmiet- en die Steenbrasrivier. Buite elektrisiteit spitstyd word water van die Kogelberg- na die Rockviewdam gepomp. Van daar vloei water wat spesifiek aan die Departement van Waterwese toegeken is, vir lewering aan verbruikers langs 'n afsonderlike tonnel deur swaartekrag na die Steenbrasreservoir.

## Sien ook 
* Lys van grootste damme in Suid-Afrika
Bedforddam

Die **Bedforddam** is een van twee nuwe damme in die Ingula-pompopgaarskema, die ander is die laerliggende Bramhoekdam, noord-oos van Van Reenenspas, KwaZulu-Natal, Suid-Afrika.

Bedforddam is die hoërliggende dam op die eskarp van die Klein Drakensberge op die grens tussen die Vrystaat en KwaZulu-Natal, dit is ook die waterskeiding tussen die Vaal- en Tugelariviere. Buite elektrisiteit spitstyd word water van die Bramhoek- na die Bedforddam teruggepomp. 

## Sien ook 
* Lys van grootste damme in Suid-Afrika
Suurbergkussingbos

Die **Suurbergkussingbos** (*Oldenburgia grandis*) is 'n boom en spesies in die genus *Oldenburgia*. Die boom kom voor in die grasbedekte sandsteenheuwels om Grahamstad. Die blare is groot, sterk en regop. Hulle is aan die bokant gekwilt en bleek roomkleurig en wollerig aan die onderkant. Die blomhofies is groot. Op die SANBI-rooilys is die plant as *veilig* (LC) gelys. Dit is endemies aan Suid-Afrika. Die plant kom in die Natuurreservaat Thomas Baines voor wat gedeeltelik by die ekostreek rivierklowe van Maputa- tot Pondoland behoort. Dit word deur die Palmietrivier  deurkruis.

duimnael|links|'n Suurbergkussingbos

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels 
* 
*
Müller-Thurgau

duimnael|regs|Müller-Thurgau

**Müller-Thurgau** is 'n wit druiwesoort wat vars en ligte wyne oplewer. Om regs- en bemarkingsredes word na die kultivar ook as **Rivaner** verwys.

Müller-Thurgau is 'n taamlik jong kultivar wat in 1882 deur die Switserse wynnavorser Hermann Müller (1850–1927), wat aan die Duitse navorsingsinstituut Geisenheim in die Rheingau verbonde was, gekweek is. Sy naam is afgelei van Müller se van en sy Switserse geboortekanton, Thurgau.

Die kultivar word tans op 42&nbsp;000 hektaar wingerd verbou en maak van Müller-Thurgau die suksesvolste nuutgekweekte kultivar ter wêreld. Een van Müller se oorspronklike steggies het in Wädenswil in Switserland bewaar gebly. Meer onlangse genetiese ondersoeke het gestaaf dat Müller sy sukses met 'n kruising van Riesling en Madeleine royale behaal het. In die Switserse navorsingsinstituut te Wädenswil is Müller se nuwe kultivar verder ontwikkel en in 1913 na hom vernoem. Die sinoniem *Rivaner* is 'n afkorting van *Riesling* en *Silvaner*, twee kultivars wat oor 'n lang tydperk as die genetiese "ouers" van Müller-Thurgau beskou is.

## Verwysings
Bramhoekdam

Die **Bramhoekdam** is een van twee nuwe damme in die Ingula-pompopgaarskema, 'n reuseprojek deur Eskom. Die ander dam is die hoërliggende Bedforddam, noord-oos van Van Reenenspas, KwaZulu-Natal, Suid-Afrika.

Bramhoekdam is die laerliggende dam (aan die Natalkant) op die waterskeiding tussen die Vaal- en Tugelariviere. Buite elektrisiteit spitstyd word water van die Bramhoek- na die Bedforddam teruggepomp deur die turbines in die spesiale tonnel in die bergwand.

## Sien ook 
* Lys van grootste damme in Suid-Afrika
Nederland (dubbelsinnig)

**Nederland** kan verwys na:

Huidige lande:
* Nederland, 'n land in Europa.
* Die Koninkryk van die Nederlande, wat bestaan uit Nederland in Europa en die outonome lande Aruba, Curaçao en Sint Maarten in die Karibiese See.

Voormalige lande en gebiede:
* Boergondiese Nederlande (1384–1556)
* Oostenrykse Nederlande of Habsburgse Nederlande (1713–1795), die gebied van die huidige lande België en Luxemburg onder Habsburgse heerskap.
* Spaanse Nederlande (1556–1713), die gebied van die huidige lande Nederland, België en Luxemburg onder Spaanse heerskap.
* Suidelike Nederlande
* Verenigde Koninkryk van die Nederlande (*Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden*, 1815–1830)
* Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande (*Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden*, 1581–1795)
Universidade do Estado de Minas Gerais

Die **Universiteit van Minas Gerais** (Portugees: *Universidade do Estado de Minas Gerais* of *UEMG*) is 'n universiteit geleë in Belo Horizonte, Minas Gerais, Brasilië.

Dit is in 1989 gestig.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  UEMG se webtuiste
Duiwelskop

Die historiese  pas by **Duiwelskop** in die Outeniquaberge het die kusstrook tussen Knysna en George met die Langkloof verbind.

Vir baie jare na die blanke se binnedringing van die kusgebied was daar verder noordoos van die Attakwaskloofpas geen geskikte ossewaroete oor die Outeniquaberge nie. Enige reisiger wat Outeniqualand tussen die huidige George en Knysna bereik het, moes omdraai na Attakwaskloof weens die moeilik begaanbare berge, digte inheemse bosse en diep riviervalleie. Totdat vroeg in die 18de eeu 'n “pas” so 'n 35&nbsp;km oos van George by Duiwelskop en Skoonbergpiek oor die berge ontdek is.

Duiwelskop is naby Kleinplaat, noord van Bergplaas en Woodville op die Sewepassepad. Aan die noordekant kom die pas uit op die plase Schoonberg en Louvain in die Langkloof. Die hele ou wapad loop oor privaat grond.

Duiwelskop is deur die vroeë reisigers Anders Sparrman (1775), Joachim van Plettenberg en Robert Jacob Gordon (November 1778), Francois le Vaillant (1781-82), John Barrow (1797) en John Campbell (1813) as 'n baie moeilike pas ervaar en beskryf, geskik vir ruiters en stappers, maar nie vir ossewaens nie. In 1812 is hierdie roete met die Cradockpas vervang. Maar dit is nog vir lange jare gebruik, omdat die Cradockpas nie veel van 'n verbetering was nie. Eers toe Thomas Bain die passe in die Tsitsikamma by die Bloukransrivier, Grootrivier en Stormsrivier in 1884 voltooi het, het die pas oor Duiwelskop werklik in onbruik verval. Teenswoordig gebruik slegs voetslaners en viertrekvoertuie die pad. Die afstand tussen die bosboustasie by Bergplaas en Louvain is nagenoeg 30&nbsp;km.

Duiwelskop is 998 m bo seevlak en die hoogste punt wat die pad bereik, is 'n 900 m. Die roete lê op die waterskeiding tussen die Touwrivier wat by Wildernis uitmond en die Dieprivier, wat as die Wolwerivier in Swartvlei uitmond.

## Bibliografie 
* Burman, Jose: Towards the far horizon – the story of the ox-wagon in South Africa. Kaapstad: Human & Rousseau, 1988. 
* Snyman, Danie: Duiwelskoppas se uitsigte. Ry gemaklik waar ossewa-reisigers meer as 'n eeu gelede vasgeval het. Die Burger, 26 April 2005.
* Topografiese kaartreeks 1:50 000 Suid-Afrika: 3322DC en 3422BA Wildernis
* van Huyssteen, Anista: Die storie van Langkloof. Melkbosstrand: Danista, 2008. 

## Sien ook 
* Die Vleie
* Sewepassepad
Grootblaarsekelbos

Die **Grootblaarsekelbos** (*Dichrostachys cinerea* subsp. *nyassana*) is 'n klein boompie (tot 5&nbsp;m hoog) of 'n vertakte struik. In Suid-Afrika word dit aangetref in Noordwes, Limpopo, Mpumalanga en KwaZulu-Natal. Dit is volop in grasryke bosveld en in die Krugerwildtuin waar dit in die westelike graniet en sanderige gedeeltes voorkom. Dit is 'n dominante boom in die Pretoriuskoparea. Buite Suid-Afrika is dit inheems in Angola, Botswana, Burundi, Demokratiese Republiek die Kongo, Eswatini, Malawi, Mosambiek, Rwanda, Tanzanië, Uganda, Zambië en Zimbabwe.

Die 4&nbsp;cm lange blom-aar se pienk gedeelte bestaan uit onvrugbare blomme en die geel gedeelte uit vrugbare tweeslagtige blomme. Die plat, donkerbruin peule kan tot 10&nbsp;cm lank en 1&nbsp;cm breed word. Hulle bars nie oop nie en val in trosse af.

Die hout is soortgelyk aan subsp. *africana*. Touwerk word van die lewende bas gemaak, die stamme word as houtpale vir omheinings gebruik en 'n infusie van die bas en wortels word medisinaal gebruik. Die peule is baie voedsaam en word deur grootvee en wild gevreet.

Die boom is 'n subspesie van die sekelbos.

## Galery 

Lêer:Dichrostachys cinerea (Sickle Bush) W IMG 9447.jpg|Blomme
Lêer:Dichrostachys cinerea Bild0885.jpg|Blom
Lêer:Dichrostachys cinerea 0007.jpg|Sade

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Sopwith Camel

Die **Sopwith Camel** was 'n Britse dubbeldekker vliegtuig van die Eerste Wêreldoorlog en dit is een van die bekendste vliegtuie van die oorlog. Die vliegtuig is ontwikkel uit die *Sopwith Pup* wat dit uiteindelik vervang het. Die amptelike naam vir die vliegtuig is *Sopwith Biplane F.1* maar het onder sy bynaam bekend geraak.

## Ontwikkeling 
Die eerste prototipe was toegerus met 'n 110 perdekrag Clerget 9Z motor en het te Brooklands sy eerste vlug voltooi op 26 Februarie 1917 en die F.1/3 produksiemodel het onmiddellik gevolg. Die vliegtuig was uiteindelik toegerus met 'n 130 perdekrag Clerget enjin en twee Vickers-masjiengewere. Die *Camels* was toegerus met 'n verskeidenheid motors behalwe die Clerget 9B ook die Bentley BR1, Gnome Monosoupape en  Le Rhône 9j. 

As gevolg van die vliegtuig se ontwerp was die gravitasiepunt redelik voor, met die motor, bewapening, vlieënier en brandstof in die voorste 2.17 m van die vliegtuig het dit uitdagings gebied aan die vlieëniers. Eerstens was die kontroles baie sensitief en tweedens kon dit maklik draai as gevolg van die gewig aan die voorkant. Dit het ook tot gevolg gehad dat menige onervare vlieënier in ongelukke betrokke was met die vliegtuig; sommige noodlottig.

Een aksie van die *Camel* was uniek: Die vliegtuig kon as gevolg van die wringkrag skerp na regs draai; ervare vlieëniers het 'n 270° draai na regs gemaak in stede van net links en kon dit tot hulle voordeel gebruik in luggevegte. Hierdie beweging het sy risiko's gehad; die neus wou net afwaarts neig terwyl 'n links draai die vliegtuig wou laat klim het.

Tydens die Slag van Cambrai in Maart 1918 het kaptein J.L. Trollope van 43 Eskader op 24 Maart ses vyandelike vliegtuie afgeskiet. 

Die vliegtuig was amptelik verantwoordelik vir 1,634 slagoffers tydens die oorlog.

## Tegniese besonderhede 
## Sien ook 
* Lys van vegvliegtuie

## Bronnelys 
* ''Collier's Encyclopedia* Vol. 23 Bladsy 254.
* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015. 

## Eksterne skakels 
*
Anthony Fokker

**Anthony Herman Gerard Fokker** (6 April 1890 - 23 Desember 1939) was 'n Nederlandse vliegtuig-ontwerper en -bouer. Hy is gebore in Kediri, Java waar sy vader 'n koffie-planter was. Na sy aftrede het sy vader in Haarlem, Nederland gaan woon. Hier het Fokker sy aanleg vir meganika gewys deur model treine, enjins en skepe te bou.

## Vliegtuigbouer 
Fokker bou sy eerste vliegtuig in die winter van 1910 - 1911. Hy leer homself om die vliegtuig te vlieg en verkry sy vlieëniers lisensie. Hy onderhandel met verskeie regerings oor die bou van vliegtuie maar slegs die Duitse Weermag was ge-interresseerd. Met die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog was hy nog steeds in Duitsland waar bugerskap aan hom toegeken was, alhoewel hy homself as neutraal geag het. 

Hy ontwerp onder andere die trippeldekker waarmee Manfred von Richthofen gevlieg het. Daar was 320 van die vliegtuig gebou. Daar was later 42,000 van sy eensitplek Fokker dubbeldekker gebou. Die vliegtuig het gesinchroniseerde masjiengewere gehad wat deur die skroef kon vuur.

Na die Eerste Wêreldoorlog het hy vliegtuie gebou in Amsterdam en in 1922 sy besigheid na Amerika verskuif. Hy sterf in New York op 23 Desember 1939.
Tonnerre

duimnael|links|Historiese washuis
duimnael|links|Kaart van die munisipaliteit
duimnael|links|Bevolking

**Tonnerre** is 'n munisipaliteit (commune) in die Franse departement Yonne (gewes Boergondië-Franche-Comté) in noord-sentraal Frankryk. Die plek is deel van die arrondissement Avallon. Tonnerre het 5&nbsp;235 inwoners (2011), 'n oppervlakte van 58,3&nbsp;km² en 'n bevolkingsdigtheid van 90 inwoners per km².

Die spoorwegstasie *Station Tonnerre* kan hier gevind word. In 1981 het die Franse sneltrein TGV 'n nuwe wêreldrekord opgestel toe dit 'n snelheid van 381&nbsp;km/h naby Tonnerre bereik het.

## Susterstede 
*  Nenagh, North Tipperary, Ierland
*  Dobříš, Tsjeggië
*  Montabaur, Duitsland

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Inligting oor Tonnerre
*
Elisha Collier

[duimnael|links|Collier se roterende [Voorlaaier (geweer)|voorlaaier pistole en karabyne.]]
**Elisha Collier** (1788–1856) was 'n Amerikaanse ontwerper wat die 'flintlock'-rewolwer in ongeveer 1814 uitgevind het. Sy ontwerp was die eerste van sy soort. Sy wapen is een van die vroegste ware rewolwers, in teenstelling met die vroeëre peperkaste wat veelvuldige lope gehad het. Collier se rewolwer het nie self gedraai nie, maar het outomaties kruit in die pan losgelaat wanneer die hamer gespan word. Sedert 1819 het die maatskappy *John Evans & Son* die wapen in Londen geproduseer. Hierdie rewolwer was een van wapens wat die meeste deur die Britse leër in Brits-Indië gebruik is.

## Wapenvervaardiging 
Collier se rewolwer is in 1818 gepatenteer, geproduseer vanaf 1819 deur John Evans & Son van Londen, en in groot hoeveelhede gebruik deur die Britse magte in Indië. Meer as 10 000 Engelse pond in waarde (ongeveer 160 gewere) sou na bewering vir Indië gemaak en gekontrakteer word volgens Elisha H. Collier se getuienis in die patente-oortredingsverhoor van Colt teen die Massachusetts Arms Company in 1851. Maar verdere getuienis deur Collier dui daarop dat hierdie aantal slegs die  verwagte vervaardiging was. Dit is bekend dat daar maar ongeveer 225 Collier-pistole en gewere tussen 1819 en 1824 gemaak is volgens bekende reeksnommers tussen die soorte. 'n Enkele loop het groter akkuraatheid en 'n vinniger herlaaityd toegelaat, terwyl onnodige gewig verminder word. Die vuursteen-aksie was egter 'n ernstige nadeel: vuurstene was onbetroubaar en moes gereeld verander word, terwyl buskruit van minderwaardige gehalte 'n misvuur kon veroorsaak. 

Samuel Colt het vuurwapens van hierdie soort gesien terwyl hy in 'n kajuitwerker aan boord van die brig Corvo in 1832 gedien het. Na sy terugkeer uit die Verre Ooste is hy geïnspireer om sy eie slagslot - rewolwer te skep: die Colt Paterson.

Benewens handwapens, het Collier in die 1820's revolwertipe-haelgewere en karabyne vervaardig. Slegs 150 van hierdie nou skaars vuurwapens is gemaak.

## Ander aktiwiteiete 
In die 1830's het Collier 'n nuwe ketel vir stoomskepe uitgevind.  Hy het 'n boek geskryf oor die onderwerp wat in 1836 gepubliseer is.  In 1839 het Collier 'n masjien ontwerp vir die  massaproduksie van spykers vir die Globe Dock Factory, Rotherhithe, Surrey.

## Later lewe 
Collier het van 1818 tot 1850 in Engeland gewoon, waarna hy terug is na Boston, Massachusetts. Teen hierdie tyd het Colt se goedkoper massa-vervaardigde rewolwers sy vroeëre, handgemaakte ontwerpe vervang. Collier word gelys dat hy in Eliotstraat 88 in 'n sensus van 1850 gewoon het, waar hy op 23 Januarie 1856 oorlede is.

## Verwysings
Onrus

**Onrus** is 'n kusoord by Walkerbaai naby Hermanus. Die oord is veral gewild onder kampeerders in die somerseisoen. Besoekers kan walvisse van Junie tot November besigtig, swem, duik, bootreise onderneem en op die staproetes wandel.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika
Limburg an der Lahn

**Limburg an der Lahn** (amptelik: *Limburg a. d. Lahn*) is die administratiewe setel en grootste stedelike nedersetting in die administratiewe distrik Limburg-Weilburg van die Duitse deelstaat Hesse met 'n bevolking van sowat 34&nbsp;000.

Die stad, wat aan weerskante van die Lahnrivier geleë is, staan bekend as setel van die gelyknamige Rooms-Katolieke bisdom wat die gebied van die voormalige hertogdom Nassau, die voormalige landgraafskap Hesse-Homburg en die stad Frankfurt am Main insluit. Die laat-Romaanse Limburgse domkerk het tussen 1190 en 1235 ontstaan.

## Verwysings
Isoniasied

**Isoniasied**, ook bekend as iso-nikotiniel-hidrasien (afgekort as INH), is 'n organiese verbinding wat die eerste-linie medikasie is vir die voorkoming en behandeling van tuberkulose (TB). Die verbinding is reeds in die vroeë 20ste eeu ontdek,  maar die aktiwiteit teen tuberkulose is eers in die vroeë 1950's bekendgemaak en drie farmaseutiese maatskappye het gelyktydig, maar onsuksesvol, probeer om die middel te patenteer.  Die bekendste firma hiervan is **Roche**, wat sy weergawe, '**Rimifon**' in 1952 geloods het.  Die middel is aanvanklik in Arizona, Amerika op die Navajo-gemeenskap van "Many Farms" getoets, danksy die bevolking se ernstige tuberkulose probleem en omrede hulle nie voorheen aan streptomisien blootgestel was nie, die belangrikste tuberkulose behandeling van daardie tyd.  Met die bekendstelling van isoniasied is 'n moontlike kuur vir tuberkulose die eerste keer gevind.

Isoniasied is beskikbaar in tabletvorm, stroop, en inspuitbare vorms (binnespiers of binneaars). Dit is wêreldwyd beskikbaar, is goedkoop en word oor die algemeen goed verdra deur pasiënte. Dit word vervaardig van isonikotiniese suur, wat weer geproduseer word van 4-metielpiridien. 

## Werkingsmeganisme 
Isoniasied is 'n voorlopermiddel en moet deur 'n bakteriële katalase-peroksidase ensiem geaktiveer word, wat in *M. tuberculosis* KatG genoem word.  KatG help om isonikotiniese asiel met NADH te paar om isonikotiniese asiel-NADH te vorm. Hierdie kompleks bind dan aan die enoïel-asiel draerproteïenreduktase bekend as InhA, en verhinder daardeur die natuurlike enoïel-ACPM-substraat en die aktiwiteit van vetsuursintase. Hierdie proses inhibeer die sintese van mikoolsuur, wat nodig is om die mikobakteriële selwand te vorm. 'n Reeks radikale word gevorm deur KatG se aktivering van isoniasied, insluitend stikstofoksied,  wat ook blyk belangrik te wees in die werking van 'n ander antimikobakterieë voorlopermiddel, PA-824. 

Isoniasied is kiemdodend teen vinnigverdelende mikobakterieë, maar is bakteriostaties indien die mikobakterieë stadig groei. Isoniasied inhibeer die P450-ensiemstelsel. 

## Metabolisme 
Isoniasied bereik terapeutiese konsentrasies in serum en harsingrugmurgvog. Dit word in die lewer gemetaboliseer deur middel van asetilering. Twee vorme van die ensiem is verantwoordelik vir asetilasie, so 'n paar pasiënte metaboliseer die middel vinniger as ander. Daarom is die halfleeftyd bimodaal, met 'n hoogtepunt van tussen een en drie uur in die Amerikaanse bevolking. Die metaboliete word in die urien uitgeskei. Dosisaanpassing in die geval van nierversaking is gewoonlik nie nodig nie.

## Dosering 
Die gewone dosis van isoniasied in volwassenes is 5 mg/kg/dag (maksimum 300 mg per dag). In 2010 het die WGO die aanbevole dosis van isoniasied verhoog tot 10 mg/kg liggaamsmassa/dag.  Wanneer wisselvallig voorgeskryf (twee of drie keer per week), is die dosis 15 mg/kg (maksimum 900 mg per dag). Pasiënte met 'n stadige eliminasie van die middel (via asetilasie soos hierbo beskryf) kan vermindering benodig om doseringsvergiftiging te vermy. Die aanbevole dosis vir kinders is 8 tot 12 mg/kg/dag.

## Verwysings
Robert Fulton

**Robert Fulton** (Pennsilvanië, 14 November 1765 - New York, 24 Februarie 1815) was 'n Amerikaanse skilder, ingenieur en uitvinder wat lank in Parys gewoon en gewerk het.

Fulton is in Lancaster County in Pennsylvania in die Verenigde State van Amerika gebore. Hier het hy vir die maatskappy van Joseph Simon & William Henry gewerk, wat James Watt se stoomenjin verder ontwikkel het.

Hy ontwerp die eerste stoomboot, wat vir die eerste keer in 1803 op die Seine-rivier in Frankryk vaar. Fulton wou die ontwerp aan Napoleon Bonaparte verkoop, maar hy kon nie die waarde daarvan insien nie.

: "''Jy wil 'n skip teen die wind en strome in laat vaar deur 'n vreugdevuur onder sy dek aan te steek? Ek het nie tyd vir sulke nonsens nie.''" - Napoleon, oor Robert Fultons se stoomskip

Met sy teruggekeer na Amerika bou Fulton nog 'n stoomboot, waarmee hy in 1807 op die Hudsonrivier vaar.

## Eksterne skakels 
*
Mev. Ples

**Mev. Ples** is die gewilde naam van **Sts 5**, die volledigste kopbeen van ’n *Australopithecus africanus* wat nog in Suid-Afrika ontdek is. Baie fossiele van hierdie spesie, wat beskou word as die verre verwante van mense, is in die Sterkfontein-gebied gevind in die Unesco-wêrelderfenisgebied bekend as die Wieg van die Mensdom. Dit is op 18 April 1947 deur Robert Broom en John T. Robinson gevind. Die breinkapasiteit is sowat 485&nbsp;cm³.   

duimnael|links|Argeoloë by die Sterkfontein-grot, waar Mev. Ples gevind is.
[duimnael|links|Mev. Ples se kopbeen in die [Ditsong Nasionale Natuurhistoriese Museum, Pretoria.]]
Die bynaam is afgelei van die wetenskaplike naam *Plesianthropus transvaalensis* ("amper-man van Transvaal"), wat Broom aanvanklik aan die kopbeen gegee het. Dit is deur medewerkers van Broom "Mev. Ples" gedoop.

Die geslag van die fossiel is nie heeltemal seker nie en dit kan dalk "Mnr. Ples" wees.  Verder het X-strale van die kopbeen daarop gedui die tandwortels is dalk nie dié van 'n volwassene nie; dus is die naam "Jongeheer Ples" ook moontlik. Sommige navorsers redeneer dat die asynsuur wat gebruik is ter voorbereiding van die fossielondersoek sedert 1947 die rotsbeen in die skedel en die hoektandkaste genoegsaam beskadig het dat die deursnee van die tandkaste verklein is, en so verwar is met dié van 'n vroulike Australopithecus africanus.

Sommige kenners meen dat 'n gedeeltelike geraamte wat in dieselfde jaar naby die kopbeen gevind is, dalk aan Mev. Ples behoort – dit kan Mev. Ples die Suid-Afrikaanse weergawe van die beroemde fossiel Lucy maak.

Die ouderdom van die kopbeen word geraam op sowat 2,05&nbsp;miljoen jaar.

## Sien ook 
* *Australopithecus africanus*

## Verwysings 
## Bronne 
* Herries, A.I.R., Shaw, J. 2011. *Palaeomagnetic analysis of the Sterkfontein palaeocave deposits; age implications for the hominin fossils and stone tool industries*. J. Human Evolution. 60, 523-539.
* Herries, A.I.R.., Hopley, P., Adams, J., Curnoe, D., Maslin, M. 2010. *Geochronology and palaeoenvironments of the South African early hominin bearing sites*: ’n antwoord op Wrangham et al., 2009: *Shallow-Water Habitats as Sources of Fallback Foods for Hominins* Am. J. Phys. Anthro. 143, 640–646.
* 

## Eksterne skakels 
* Maropeng - The Cradle of Humankind official website
* UNESCO - Fossil Hominid Sites of Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai, and Environs
* Metadata van Sts 5 by NESPOS
Taung-kind

260px|duimnael|’n Rekonstruksie van die Taung-kind se gesig.
Die **Taung-kind** is ’n skedel van die *Australopithecus africanus* wat in 1924 in ’n kalkgroef in Taung, Suid-Afrika, gevind is deur werkers van die Northern Lime Company. Die skedel het in die besit gekom van Raymond Dart, ’n anatoom van die Universiteit van die Witwatersrand, en hy het die belangrikheid daarvan besef. Hy het die ontdekking in 1925 in die tydskrif *Nature* gepubliseer en gesê die skedel is van ’n tussenspesie tussen die aap en die mens. Dit is destyds deur die wetenskaplike gemeenskap  verwerp weens die geloof dat ’n groter kopbeenkapasiteit nodig was vir loop op twee bene. Sir Arthur Keith het gemeen die kopbeen is dié van ’n jong aap, waarskynlik ’n klein gorilla. Die publiek het die nuwe genus eers 20 jaar later aanvaar en dit het toe ’n ware lid van die Homininae geword. 

Die Taung-kind is sowat 2,5&nbsp;miljoen jaar oud. Daar is eers gereken hy was tussen ses en agt jaar oud toe hy dood is, maar nuwe studies van sy tande het gewys hy was moontlik tussen drie en vier jaar oud. 

Die kind het regop geloop, was sowat 125&nbsp;cm lank en het 30 tot 34&nbsp;kg geweeg. Sy breinkapasiteit was 405&nbsp;cm3 en hy het hoofsaaklik in ’n savanne gewoon. Vergelykings met ’n kind van nege dui daarop dat die groeisnelheid tot puberteit van die *A. africanus* dieselfde was as dié van ’n sjimpansee.

## Jongste navorsing 
’n Onlangse mikro-CT-skandering wat deur dr. Kristian Carlson van die Instituut vir Menslike Evolusie aan die Universiteit van die Witwatersrand gedoen is, het gewys die Taung-kind het nie die skedelaanpassings van moderne babas gehad nie. Die sagte plekke op die kop en die naat wat oor die kop loop, ontbreek. Sy bevindings is op 25 Augustus 2014 in die *Proceedings of the  National Academy of Sciences* gepubliseer. 

Die metopiese naat maak die geboorteproses makliker en stel die brein in staat om te vergroot. Dit lyk dus nie of die *Australopithecus africanus* se brein baie groot geword het nie, al het hy reeds op twee bene geloop. Dit bewys ook teorieë verkeerd dat die Taung-kind se brein, veral die prefrontale deel, dieselfde as moderne babas s’n ontwikkel het. 

Carlson glo die kopbeenontwikkeling van moderne babas het miljoene jare ná die Taung-kind eers ontstaan, in die eerste *Homo*-spesies toe hulle groter breine begin ontwikkel het. 

## Verwysings
Kiwivrug

regs|duimnael|Verskillende spesies van Kiwivrugte

Die **Kiwivrug** of Sjinese appelliefie (dikwels verkort tot Kiwi buite Nieu-Seeland), is die eetbare bessie van 'n houtagtige wingerdstok in die genus *Actinidia*. 

Die mees algemene kultivar van kiwivrug ('Hayward')  is ovaal en ongeveer die grootte van 'n groot hoendereier (5-8 cm in lengte en 4,5-5,5 cm in deursnee). Dit het 'n veselagtige, dowwe groen-bruin skil en heldergroen of goue vlees met rye klein, swart, eetbare sade. Die vrugte het 'n sagte tekstuur en 'n soet maar 'n unieke smaak, en word vandag kommersieel verbou in verskeie lande, soos Italië, Nieu-Seeland, Chili, Griekeland en Frankryk. 

## Verwysings
Domkerk van Limburg

duimnael|links|Die wesfasade met sy dubbelkerktoring
Die **Domkerk van Limburg** (Duits: *Limburger Dom*), wat volgens sy beskermheilige Sint Joris ook Sint Joris-domkerk genoem word, dien as katedraalkerk van die Rooms-Katolieke bisdom Limburg in die Duitse deelstaat Hesse. Danksy sy ligging op 'n kalkrots, wat bo die historiese stadskern van Limburg an der Lahn troon, is die katedraal van ver af sigbaar. Die domkerk, wat tussen 1190 en 1235 ontstaan het, word as een van die mees volmaakte voorbeelde van laat-Romaanse boukuns beskou, alhoewel dit reeds vroeë Gotiese stylelemente toon.

## Eksterne skakels 
*  Amptelike webwerf
Hilary Bradt

200px
**Hilary Bradt**

**Engelse reisskrywer en uitgewer**

----
**Gebore**  
17 Julie 1941 

----

**Literêre genres**
Reisliteratuur (reisgidse)

**Hilary Bradt** (* 17 Julie 1941) is 'n Engelse reisskrywer en uitgewer wat bekendheid verwerf het as die stigter van *Bradt Travel Guides*, 'n Britse reeks van reisgidse waarvan die eerste in 1974 gepubliseer is. Die uitgewery, wat homself as een van die baanbrekers vir volhoubare toerisme beskou, is in Chalfont St. Peter, Engeland gesetel.

Vanaf 1973 het Bradt saam met haar man George agttien maande lank as rugsaktoeris deur Colombia, Vuurland, Argentinië en Brasilië gereis. Later het die twee besluit om hul eie reisgidse uit te gee. Die eerste gids in die reeks was *Backpacking along Ancient Ways in Peru and Bolivia*.

*Bradt*-reisgidse is in die beginjare dikwels deur Hilary en George Bradt geskryf en het aanvanklik veral eksotiese of minder bekende reisbestemmings soos Rwanda en Albanië gedek, 'n marknis wat hulle steeds vul. Dikwels het *Bradt*-gidse bestemmings behandel wat deur ander reisgids-uitgewerye nog nie gedek is nie. So het in Oktober 2013 'n reisgids oor Suid-Soedan verskyn, met voornemende toeriste, sakereisigers en hulpwerkers as teikengroep. *Bradt*-reisgidse is met 'n aantal pryse bekroon.

## Verwysings
1996 Super 12-seisoen

Die **1996 Super 12-seisoen** het in Februarie 1996 afgeskop met voorseisoenwedstryde wat van middel Januarie gespeel is.  Dit het op 25 Mei ten einde geloop. Die skedule was oor ’n tydperk van 3½ maande met 69 wedstryde waarvan elke span een keer teen elk van die elf ander spanne gespeel het (in ’n rondomtalietoernooi) plus twee halfeindrondes en een eindronde. Elke span het een loslootjie oor die twaalf rondes gekry.

## Tabel 
### Tabel notas 
* Pos = Tabel Posisie
* S   = Speel
* W   = Wen (4 punte)
* G   = Gelykop (2 punte)
* V   = Verloor (0 punte)
* PV  = Punte vir (Totale punte aangeteken)
* PT  = Punte teen (Totale punte afgestaan)
* +/- = Punteverskil (Die totaal van PV minus PT punte)
* BP  = Bonuspunt
** Spanne kan tot twee bonuspunte in ’n rondomtaliewedstryd verdien.  Een bonuspunt word toegeken vir ’n span wat vier of meer drieë gedruk het in een wedstryd, ongeag die uitslag van die wedstryd.  ’n Bonuspunt sal ook toegeken word aan die verloorspan wanneer daardie span met 7 of minder punte verloor.  Slegs die verloorspan kan ’n maksimum van 2 bonuspunte verkry.
* Pte = Alle punte wat bymekaar gemaak is

## Wedstryddatums 
* ***Nota: Afskoptye is in die land waar die wedstryd gespeel is***

### Week 1 
### Week 2 
### Week 3 
### Week 4 
### Week 5 
* **Sondag 31 Maart eindig dagligbesparing in Australië en Nieu-Seeland.**

### Week 6 
* **Paasnaweek**

### Week 7 
### Week 8 
### Week 9 
### Week 10 
### Week 11 
### Uitspeelwedstryde 
#### Halfeindronde 
#### Eindronde 
## Spelerstatistieke 
### Voorste driedrukkers 
### Voorste puntemakers 
## Sien ook 
* Super 14 konsessie-areas
* Lys van Superrugbyrekords
Igor Sikorsky

**Igor Ivanovich Sikorsky** (Oekraïens: І́гор Іва́нович Сікорський, Russies: И́горь Ива́нович Сико́рский, Afrikaanse transliterasie: Igor Iwanowitsj Sikorski; 25 Mei 1889 - 26 Oktober 1972) was 'n ingenieur wat helikopters en vliegtuie gebou het. Hy is gebore in Kiëf, Russiese Keiserryk (nou Kijif in Oekraïne). Hy studeer aan die Russiese Vlootkollege in Sint Petersburg en doen gevorderde studies by die Instituut van Tegnologie in Kiëf en later in Frankryk. Teen 1911 het hy reeds verskeie vliegtuie en twee helikopters gebou. Die tweede kon sy eie massa van 400 pond van die grond af lig.

## Loopbaan 
Van 1912 tot 1918 was hy die hoof van die ingenieurswese-afdeling van die Russo-Baltic Railroad Car Works. Hier ontwerp en bou hy van 1913-1914 die eerste veelvoudige-enjin-vliegtuie. In die Eerste Wêreldoorlog bou hy 75 vierenjinbomwerpers vir die Russiese weermag. In 1918 gaan hy na Frankryk, waar hy dieselfde taak verrig.

Ná die Eerste Wêreldoorlog verhuis hy na Amerika. Van 1919 af werk hy by Hanevig-Sikorsky Aircraft Corporation en van 1923 af by Sikorsky Aero Engineering Corporation. In 1928 word sy maatskappy 'n afdeling van United Aircraft Corporation, met Sikorsky as hoofingenieur. Hy tree in 1957 hier af.

## Vliegtuie en helikopters gebou 
Sikorsky se eerste vliegtuig wat hy in Amerika gebou het, was die S-29, 'n twee-enjin-dubbeldekker, in 1923. Hierdie vliegtuig is in die rolprent ''Hell's Angels'' vernietig. In 1929 het hy die S-38 verskaf aan Pan American Airways. Die S-40 en S-42 is onderskeidelik in 1931 en 1932 voltooi. Albei vliegtuie was toegerus met konstante-spoed-skroewe. Die S-42 het in 1934 'n hoogterekord van 20&nbsp;407 voet opgestel. Die S-38, voltooi in 1934, het 'n spoedrekord opgestel. Later het hy sy aandag gevestig op die bou van helikopters.

## Bron 
* *Colliers Encyclopedia* Vol 21. Bladsy 23. 1970.
Brian May

**Brian Harold May** (* 19 Julie 1947, Londen, Engeland), is 'n kitaarspeler, sanger en musiekkomponis. Hy is bekend as die kitaarspeler van Queen. Hy gebruik 'n tuisgemaakte elektriese kitaar met die naam *Red Special*. 

## Vroeë lewe 
Brian Harold May is op 19 Julie 1947 in Hampton, Middlesex, gebore as die enigste kind van Ruth Irving (Fletcher) en Harold May. Sy ma was 'n Skot en sy pa 'n Engelsman. Op hoërskool het hy sy eerste orkes gevorm, naamlik 1984 na George Orwell se roman met dieselfde naam met sanger en baskitaarspeler Tim Staffell.

## Queen 
May was die medestigter van *Queen* met Freddie Mercury en Roger Taylor. Queen het een van die grootse rockmusiekgroepe geword met hul sukses met die album *A Night at the Opera*. 

Mei is in 2005 as ridder geslaan deur koningin Elizabeth II vir sy bydrae tot die musiekbedryf en vir liefdadigheidswerk. May het sy PhD in Astrofisika gekry in 2007. May is ook 'n diereregte-aktivis, wat gekant is teen jakkalsjag en die uitdunning van ratels in die Verenigde Koninkryk.

In 2018 het hy as konsultant vir die rolprent Bohemian Rhapsody opgetree, wat met vier Oscars vereer is tydens die 2019 91ste Oscar-toekenningsaand.

## Persoonlik lewe 
May was met Christine Mullen getroud van 1974 tot 1988, hulle het drie kinders gehad. Hulle is in 1988 geskei. May het die aktrise Anita Dobson ontmoet in 1986, wat hom geïnspireer om die enkelsnit "I Want It All" te skryf. Die twee is op 18 November 2000 getroud.

## Verwysings
## Eksterne skakels
Lorsch

**Lorsch** is 'n stad in die administratiewe distrik Bergstraße van die Duitse deelstaat Hesse. Dit is die enigste nedersetting in Hesse waar 'n Unesco-wêrelderfenisgebied te midde van die stadsgebied geleë is  - die klooster van Lorsch wat van die Karolingiese tydperk dateer en aan die stad die bynaam *Karolingerstadt* besorg het. In 2014 het Lorsch sy 1250-jaarfees gevier.

Die Benediktynse abdy, wat in 764 gestig en aan die martelaar Nazarius gewy is, het as Karel die Grote se ryksklooster gedien en tot een van die welvarendste abdye van sy tyd ontwikkel. Die Codex van Lorsch bevat 'n lys van meer as 4&nbsp;000 besittings van die klooster wat dwarsoor die ryk, tussen Noordsee en die Alpe, geleë was. Naas hierdie besittings het die klooster sy internasionale status as wêrelderfenis aan sy argitektoniese geskiedenis en sy geesteswetenskaplike tradisies te danke. 'n Karolingiese opelugmuseum, wat tegelykertyd as navorsingsentrum dien, behandel die geskiedenis van die abdy.

In Lorsch se historiese stadskern het historiese geboue uit die Baroktyd bewaar gebly. Die Ou Raadsaal huisves op sy eerste verdieping die sogenaamde Nibelungensaal wat sy naam aan muurskilderye met tonele uit die Nibelungen-saga te danke het. Die paleis *vom Hausen* is die enigste patrisiërhuis in Lorsch.

## Verwysings
Gelnhausen

**Gelnhausen** is die administratiewe setel van die distrik Main-Kinzig-Kreis van die Duitse deelstaat Hesse. Die stad, wat halfpad tussen Frankfurt am Main en Fulda aan die oostelike rand van die Ryn-Maingebied geleë en in 1170 deur keiser Frederik I – ook bekend as Barbarossa of "Rooibaard" - gestig is, dra die bynaam *Barbarossastadt*.

Gelnhausen staan veral bekend vir sy *Kaiserpfalz* ("Keiserpalts"), 'n kasteelagtige paleiskompleks wat as een van die eerste geboue ná die stadstigting voltooi is. Die *Barbarossaburg*, soos die kasteel ook genoem word, is oorspronklik te midde van die Kinzigrivier as waterkasteel op 12&nbsp;000 eikepale opgerig. Vandag word die *Kaiserpfalz*, wat in die middestad geleë is, as een van die bes bewaarde paleise uit die Staufertydperk beskou.

## Verwysings
Ma Huateng

duimnael|Ma Huateng in 2019
**Ma Huateng** (geb. 29 Oktober 1971 in Tsjaojang, Guangdong), ook bekend as **Pony Ma**, is 'n Chinese entrepreneur en stigter van Tencent, een van die grootste internetmaatskappye in China. Hy is in 2007 deur Time as een van die wêreld se invloedrykste persone aangewys. In Oktober 2013 was Ma die vyfde rykste persoon in China en die 173ste rykste persoon ter wêreld, met 'n geskatte netto waarde van VS$10.2&nbsp;miljard.

## Loopbaan by Tencent 
Ma het 'n graad aan die Universiteit Shenzhen behaal en was die mede-stigter van Tencent in 1998. Tencent bedryf ook ander uiteenlopende dienste soos webportale, e-handel en multispeler-aanlynspeletjies. Aanlynspeletjies soos die Legende van Julong en die Legende van Sjuanjuan het omset met meer as 50% opgestoot tot by VS$5.1&nbsp;miljard, waarvan VS$1.5&nbsp;miljard wins was.

## Verwysings
Marnitz Boshoff

**Marnitz Boshoff** (gebore in Nelspruit, 11 Januarie 1989) is ’n rugbyspeler wat vir die Lions as losskakel speel in die Superrugbyreeks.  Hy het voorheen vir die Griekwas en die Blou Bulle gespeel het in die Curriebeker-reeks.

Hy speel sedert 2013 vir die Goue Leeus. 

Hy het in albei bene van die Leeus se promosie/relegasiewedstryde na die 2013 Superrugbyseisoen gespeel,  wat die Leeus weer hul plek in Superrugby terugbesorg het.

Hy is daarna gekies vir die Lionsspan in die 2014 Superrugbyseisoen  en maak sy Superrugbydebuut in 'n speler-van-die-wedstryd-vertoning tydens die eerste wedstryd van die seisoen. Hy teken al die Leeus se punte aan, insluitend 'n laasteminuut-skepskop, om die Cheetahs met 21-20 te klop in Bloemfontein. 

## Eksterne skakels 
*
*SA rugby profile
*itsrugby.co.uk profile

## Verwysings
Vuisbal

duimnael|'n Vuistbalspeler in aksie.

**Vuisbal** is 'n sportsoort, soortgelyk aan vlugbal, waar twee spanne 'n bal oor 'n net speel. Dit is 'n vinnige en aanskoulike sport en die bal kan tot 120&nbsp;km/u bereik.

## Geskiedenis 
Vuisbal is een van die oudste sportsoorte ter wêreld. Die sport word reeds ten tye van keiser Gordianus III (ongeveer 240 n.C.) in die antieke Romeinse tye vermeld. Dit word ook in geskrifte uit die Middeleeue beskryf. Die Europese Kampioenskappe word sedert 1965 aangebied, terwyl die eerste Wêreldkampioenskap in 1968 plaasgevind het.

## Spelreëls 
Spelers poog om die bal van die een helfte van die baan oor die net na die opponente se helfte te slaan. Die bal mag met die vuis of onderarm geslaan word. Elke span bestaan uit vyf lede. Soos in tennis en vlugbal is die doel om die bal in die teenstanders se helfte te plaas, sodat hulle dit nie kan terugspeel nie. Die bal kan 'n maksimum van drie keer deur 'n span geraak word alvorens dit teruggeslaan moet word. Tussen elke kontak mag die bal een keer hop.

duimnael|links|Vuisbal word gespeel.

Die spel word binnenshuis of op 'n grasveld gespeel. Die baan is 50 meter lank en 20 meter breed. Die net word twee meter bokant die grond oor die middellyn gespan en is self twee meter breed. Die dienlyne is drie meter van die middellyn aan weerskante daarvan uitgemerk. 'n Leerbal met 'n maksimum omtrek van 68&nbsp;cm word gebruik. Die bal mag tot 380 gram weeg en word teen 0.75 bar gepomp.

'n Wedstryd bestaan uit vier of vyf stelle. 'n Stel word gewen deur 11 punte aan te teken (en met 2 punte te lei). As 'n span 'n fout maak, word die punt aan die ander span toegeken. Die span wat die vorige punt verloor het, het die voorreg om af te slaan. Foute sluit in:

* Die bal uit te slaan (buite die baan)
* Speler wat die net raak
* Bal 'n speler se liggaam raak
* 'n Speler die bal meer as een keer agtermekaar speel
* 'n Span die bal meer as drie keer agtermekaar speel

## Eksterne skakels 
*  Internasionale Vuisbal Assosiasie
*  fistball.com
Donald Currie

duimnael|Borsbeeld van Donald Currie
Sir **Donald Currie** (17 September 1825 - 13 April 1909), gebore in Greenock, Skotland was 'n skeepseienaar, politikus en filantroop. 

## Vroeë lewe en loopbaan 
Hy is gebore op Greenock, Renfrewshire, op 17 September 1825, die derde seun van tien kinders van James Currie (1797-1851) en Elizabeth (1798-1839), dogter van Donald Martin, almal van Greenock. Sy ouers het na Belfast in 1826 verhuis. Hy ontvang opleiding in Belfast en begin in 1842 by 'n Liverpoolse skeepsmaatskappy werk. Hy word die agent van die Cunard-redery van 1849 tot 1862. Hy begin sy eie maatskappy deur skepe na die Ooste te stuur en maak die Kaap sy teikenmark vanaf 1872. Hy stig die beroemde Castle-Redery en ding mee met die Union-Redery. Sy skepe oorheers die mark na Suid-Afrika en hy word skatryk. Hy raak betrokke by die geskilpunte in die diamantvelde en word in 1880 verkies tot die Volksraad van die ZAR.

Gedurende 1900 smelt die twee rederye saam om Union-Castle-Redery te vorm. Hy word onthou as die skenker van die Curriebeker. 

## Familie 
Currie is in 1851 getroud met Margaret, dogter van John Miller van Liverpool en Ardencraig, Bute, wat hom oorleef het. Hy het drie dogters gehad wat teen 'n koste van ₤ 25,000 'n universiteitsaal oprig, ter nagedagtenis aan hul vader, in die Universiteit van Kaapstad, waarvan die grondslagsteen in 1910 deur die hertog van Connaught gelê is.

## Bron 
* *Ensiklopedie van Suidelike Afrika*, Eric Rosenthal 1967
Joshua na die Reën

[duimnael|regs|Joshua na die Reën met ondersteunende kunstenaars by L'Avenir-wynlandgoed in [Stellenbosch, 5 November 2017.]]

**Joshua na die Reën** (afgekort tot **JNDR**) is die verhoognaam van die Afrikaanse liedjeskrywer en musikant Jacques de Villiers van Pretoria, Gauteng. Joshua na die Reën tree saam met ander musikante en soms ook solo op. Van die musikante wat hom bystaan is Lizandra Winter (sang), Jean de Villiers (tromme), Ryhno von Hagen (akoestiese kitaar, mandolien, fluit), Gerhard Biennedel (baskitaar), Heini Berner (elektriese kitaar) en Raziela Kosterman (viool). Wanneer die geleentheid hom voordoen, kan hy ook saam met 'n strykensemble optree.

## Agtergrond 
Jacques de Villiers het op 'n plaas in die Walkerville-omgewing tussen Johannesburg en Parys grootgeword en in 2010 aan die Tshwane Universiteit van Tegnologie die topprys vir Jazz behaal.  Na sy studies het hy vir Jak de Priester op klavier begelei en ook vir Bobby van Jaarsveld.

Groepe en kunstenaars soos Coldplay, One Republic, Brooke Fraser, Kaleidoskoop, Mumford & Sons en Elvis Blue dien as inspirasie vir JNDR.

Sy debuutalbum, *Joshua na die Reën*, is op 18 September 2013 in die Aulateater by die Universiteit van Pretoria bekendgestel, alhoewel dit reeds op 1 Augustus 2013 op iTunes vrygestel is. Hierdie album ontvang in 2014 twee Ghoemas vir beste nuweling en beste Afrikaanse kontemporêre album. en in 2017 'n SAMA-prys vir die beste kontemporêre musiekalbum vir *Die wêreld binne my*.

## Diskografie 
* 2013: *Joshua na die Reën*
* 2016: *Die wêreld binne my*
* 2019: *Someraarde*
* 2023: *Die Vallei
*
## Verwysings 
## Sien ook 
* Lys van Suid-Afrikaanse musiekgroepe

## Eksterne skakels 
* 
* 
* 
* Joshua na die Reën op YouTube
* Joshua na die Reën op iTunes

### Video’s (chronologies) 
* *Lig op die Horison JNDR (2013)* Joshua se heel eerste enkelsnit en musiekvideo
* *Voshaarnooi (gesrkyf deur Louis van Rensburg)* *JNDR (2015)*  vir Ballade vir 'n Enkeling (film)
* *Alles gee* *JNDR (2015)* geskryf vir Hollywood in my Huis (film)
Bridelia

***Bridelia*** is 'n genus van plante in die familie Phyllanthaceae. Hierdie genus omvat ongeveer 60 tot 70 spesies wat in Afrika, Australië en Asië aangetref word. Die Duitse botanis Carl Ludwig Willdenow het die genus as 'n eerbetoon na Samuel Elisée Bridel-Brideri vernoem.

Die larwes van sekere vlinders, soos die *Endoclita malabaricus*, gebruik *Bridelia*-plante as 'n voedselbron.

## Spesies 
Van die spesies in die genus is:
* *Bridelia cinnamomea*
* *Bridelia duvigneaudii* J.Léonard
* *Bridelia exaltata*, F.Muell.
* *Bridelia ferruginea*
* *Bridelia finalis* P.I.Forst.
* *Bridelia fordii*
* *Bridelia insulana* Hance
* *Bridelia kurzii*
* *Bridelia leichhardtii* Baill. ex Mull.Arg.
* Mitserie (*Bridelia micrantha*)
* *Bridelia microphylla* Chiov.
* Fluweelsoetbessie (*Bridelia mollis*)
* *Bridelia monoica*
* *Bridelia montana*
* *Bridelia moonii*
* *Bridelia oligantha*
* *Bridelia pervilleana *Baill.
* *Bridelia retusa*
* *Bridelia rhomboidalis* Baill.
* *Bridelia stipularis*
* *Bridelia tenuifolia*
* *Bridelia tomentosa* Blume
* *Bridelia tulasneana* Baill.
* *Bridelia whitmorei*
* *Bridelia wilksii* Breteler

## Galery 
## Verwysings
Saldanhamens

Die **Saldanhamens** of **Elandsfontein-skedel** is fossiele skedeloorblyfsels van ’n hominiedspesie, waarskynlik *Homo heidelbergensis*. Die oorblyfsels is in 1953 op die plaas Elandsfontein naby Saldanhabaai, Suid-Afrika, gevind.

’n Ingeduikte breuk aan die kopbeen dui op ’n harde hou ten tyde of kort ná sy dood.

## Sien ook 
**Homo heidelbergensis*
**Homo rhodesiensis*

## Eksterne skakels 
*
Paardekop

**Paardekop**, 'n historiese pas oor die Outenikwaberge, het Outenikwaland met die Langkloof verbind. Dit lê op die skeiding tussen die Tsitsikammaberge en die Outenikwaberge. Vanaf 1766 het perderuiters 'n pad hier begin ooptrap. Nader aan Mosselbaai was daar slegs die Attakwaskloof en Duiwelskop wat toegang tot die binneland verleen het. Verder ooswaarts in die rigting van Algoabaai was so 'n pad heelwat moeiliker weens die bergagtige terrein wat tot die see gestrek het, die ondeurdringbare inheemse plantegroei en die diep klowe van o.a. die Bloukransrivier, Grootrivier, die Stormsrivier en die Soutrivier. Die ruiterpad het vanaf Plettenbergbaai en Wittedrift die loop van die Keurboomsrivier tot by De Vlugt gevolg en van daar oor die berge na Avontuur. Weens die steil wande van die rivier het die pad by Paardekop oor die kruin gegaan.

Vroeë reisigers in die gebied het die pas aangedurf. Carl Peter Thunberg was reeds in 1772 daar. Goew. Jan Willem Janssens en Hinrich Lichtenstein is in April 1803 te perd oor Paardekop, maar het hul waens oor Duiwelskop gestuur. Christian Ignatius Latrobe is in Maart 1816 met sy waens oor die pas.  Toe die Cradockpas en later die Prins Alfredpas geopen is, het hierdie roete in onbruik verval.

## Bibliografie 
* Burman, Jose: Towards the far horizon – the story of the ox-wagon in South Africa. Kaapstad: Human & Rousseau, 1988. 
* Van Huyssteen, Anista: Die storie van Langkloof. Melkbosstrand: Danista, 2008.