Spoorvervoer in Suid-Afrika

[duimnael|250px|regs|'n [Metrorail-trein verlaat die Kalkbaai-stasie oppad na Kaapstad.]]

**Spoorvervoer in Suid-Afrika** is 'n belangrike komponent van die land se vervoerinfrastruktuur. Alle groot stede is per spoor verbind en Suid-Afrika se spoornetwerk is die gevorderdste in Afrika.

## Geskiedenis 
Die eerste spoorlyn vir stoomaangedrewe lokomotiewe was 'n lyn van 3,2&nbsp;km in KwaZulu-Natal wat die dorp Durban met die hawe verbind het en wat op 26 Junie 1860 in gebruik geneem is. Kaapstad het reeds in 1859 'n 72&nbsp;km lyn begin bou wat die stad met Wellington sou verbind. Vertragings het egter meegebring dat die eerste deel van die lyn tot by Eersterivier eers op 13 Februarie 1862 geopen kon word. Transvaal en Oranje-Vrijstaat het eers later spoorlyne begin bou, maar die verskillende spoorweë is in 1898 met mekaar verbind en het 'n nasionale spoornetwerk gevorm. Met die versmelting van die vier state in die Unie van Suid-Afrika in 1910 is die spoorlyne oor die unie ook versmelt in die *Suid-Afrikaanse Spoorweë* en werk aan hierdie netwerk was teen 1910 reeds grotendeels voltooi. — het die visie van Cecil John Rhodes om 'n spoornetwerk te hê wat van Kaapstad tot in Kaïro strek, nooit gematerialiseer nie. Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawes was die regeringsagentskap wat vir die land se spoorwegstelsel verantwoordelik was.

In 1981 is die *Suid-Afrikaanse Spoorweë* se naam verander na die *Suid-Afrikaanse Vervoerdienste*. Later gedurende die 1980's is die vervoerbedryf herorganiseer. In plaas daarvan om 'n direkte regeringsagentskap te wees, is dit volgens besigheidsmodelle gestruktureer en in 'n regeringsbeheerde korporasie genaamd Transnet omskep. Transnet Freight Rail (voorheen Spoornet) is die divisie van Transnet wat die spoorstelsel bedryf. Alhoewel daar nie tans planne op die tafel is om die regeringsbesit van die spoornetwerk te beëindig nie, is daar in onlangse verwikkelinge wel klein dele van die spoorstelsel geprivatiseer.

## Netwerk 
duimnael|250px|Die Suid-Afrikaanse spoornetwerk
duimnael|250px|Spoornetwerk van die Shosholoza Meyl
Transnet (en voorheen Spoornet en sy voorgangers) het beroemd geword vir sy luukse passasiersdienste, veral die Bloutrein, wat van Kaapstad tot in Pretoria loop. Die Bloutrein is gereeld as die beste luuksetrein ter wêreld aangewys en die 1&nbsp;600&nbsp;km rit bly vandag nog 'n gewilde toeriste-aantreklikheid vir besoekers aan Suid-Afrika.

Die sneltreine het 'n nuwe kleurskema en kan maklik onderskei word van die lopende vloot. Om die luukse beeld te versterk, bevat hierdie treine gemakliker sitplekke, gordyne en matte. Aanboorddienste sluit in kajuit- en veiligheidspersoneel, 'n komplimentêre dagblad, en verfrissings. Die Strand-Kaapstad-express het ook twee LCD-skerms per wa vir aanboordkommunikasie-doeleindes.

Daar word ook tans aan ander, soortgelyke sneltreine beplan, maar PRASA se finansiële omstandighede verhoed hierdie en ander projekte.

## Spesifikasies 
### Spoorlyne 
Die eerste twee spoorlyne wat in Natal en Kaapstad gebou was, was 1 435mm (4 voet 8 ½ duim) wyd terwyl 'n latere spoorlyn in die Noordwes-Kaap 'n wydte van slegs 762 mm (2 voet ses duim) gehad het. Gedurende 1873 het die Kaapse regering besluit dat alle spoorlyne voortaan 'n wydte van 1 065 mm (3 voet ses duim) sal wees, ook bekend as Kaapspoor ("Cape Gauge"). Hierdie wydte is gekies om die koste van spoorbou deur die land se bergagtige landskap te verminder. die taak gehad om spesifikasies daar te stel vir lokomotief ontwerpe. Die eerste ingenieur was David H. Hendrie (1910-1922). Hy is opgevolg deur Kol. F.R. Collins (1922-1929) wat 'n voorstaander was van die Garratt-stoomlokomotief. Collins is opgevolg deur A.G. Watson (1929-1936). Hy was weer gekant teen die gebruik van die Garratt-tipe lokomotiewe. Watson is opgevolg deur W.A.J. Day.

## Sien ook 
* Kaapse Regeringspoorweë
* Natalse Regeringspoorweë
* Oranje Vrijstaatsche Gouvernementsspoorwegen
* Nederlands-Suid-Afrikaanse Spoorwegmaatskappy
* Imperiale Militêre Spoorweë
* Kaffrarian Rifles-monument
* Sentraal-Suid-Afrikaanse Spoorweë
* Gautrein
* Metroblitz
* Metrorail
* Shosholoza Meyl
* Treinrampe in Suid-Afrika

## Verwysings 
## Bronnelys 
* Burman, Jose: Early railways at the Cape. Kaapstad: Human & Rousseau,1984. 
* Green, Lawrence G.: A decent fellow doesn't work. Kaapstad: Howard Timmins, 1982. 
* The Birth of Railways in South Africa. In: Lantern.Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 23, nr. 1, September 1973

## Eksterne skakels 
* seat61.com - *Train travel in South Africa* 
* "A gricer's guide to the railways of South Africa" deur Luke Ripley 
* Spoorongelukke in Suid-Afrika  
* Suid-Afrikaanse treine - 'n foto-ensiklopedie 

### Kaarte 
* Verenigde Nasies-kaart van Suid-Afrika se vervoernetwerk, insluitend spoorweë
* UNHCR-kaart