Franse letterkunde

[thumb|[Edik van Villers-Cotterêts 1539]]
Die **Franse letterkunde** (Frans: *littérature française*) is in die algemeen literatuur wat in die Franse taal geskryf is, veral deur burgers van Frankryk; dit kan ook verwys na literatuur geskryf deur mense wat in Frankryk woon wat tradisionele tale van Frankryk anders as Frans praat. Literatuur wat in die Franse taal geskryf is deur burgers van ander nasies soos België, Switserland, Kanada, Senegal, Tunisië, Algerië, Marokko, ens. word na verwys as Franstalige literatuur.

Vir eeue was Franse letterkunde 'n voorwerp van nasionale trots vir die Franse mense, en dit was een van die mees invloedryke aspekte van die literatuur van Europa. Frankryk beklee die eerste plek op die lys van Nobelpryse vir letterkunde volgens land.

Een van die eerste bekende voorbeelde van Franse letterkunde is die Rolandslied, die eerste groot werk in 'n reeks gedigte bekend as "chansons de geste".

Die Franse taal is 'n Romaanse taal afgelei van Latyn en sterk beïnvloed deur hoofsaaklik Kelties en Frankies. Vanaf die 11de eeu was literatuur wat in Middeleeuse Frans geskryf is een van die oudste volkstaal (nie-Latynse) letterkundes in Wes-Europa, en dit het 'n sleutelbron van literêre temas in die Middeleeue oor die hele vasteland geword.

Alhoewel die Europese prominensie van Franse letterkunde in die 14de eeu gedeeltelik deur die volksliteratuur in Italië verminder is, het die letterkunde in Frankryk in die 16de eeu 'n groot kreatiewe evolusie ondergaan, en deur die politieke en artistieke programme van die Ancien Régime het die Franse letterkunde die Europese letterkunde in die 17de eeu oorheers.

In die 18de eeu het Frans die literêre lingua franca en diplomatieke taal van Wes-Europa (en tot 'n sekere mate in Amerika) geword, en Franse briewe het 'n diepgaande impak op alle Europese en Amerikaanse literêre tradisies gehad, terwyl dit terselfdertyd sterk beïnvloed is deur die ander nasionale tradisies. Afrika en die Verre-Ooste het die Franse taal na nie-Europese kulture gebring wat besig was om te transformeer en by te dra tot die Franse literêre ervaring van vandag.

Onder die aristokratiese ideale van die Ancien Régime (die "honnête homme"), die nasionalistiese gees van post-revolusionêre Frankryk, en die massa-opvoedkundige ideale van die Derde Republiek en moderne Frankryk, het die Franse 'n diepgaande kulturele gehegtheid aan hul literêre erfenis. Vandag beklemtoon Franse skole die studie van romans, teater en poësie (dikwels uit die kop geleer). Die literêre kunste word sterk deur die staat geborg en literêre pryse is groot nuus. Die Académie française en die Institut de France is belangrike linguistiese en artistieke instellings in Frankryk, en Franse televisie bied programme aan oor skrywers en digters (een van die programme wat die meeste op Franse televisie gekyk is was *Apostrophes*, 'n weeklikse geselsprogram oor letterkunde en die kuns). Letterkunde is baie belangrik vir die Franse en speel 'n belangrike rol in hul identiteit.

Met ingang 2022 is vyftien Franse skrywers met die Nobelprys vir Letterkunde bekroon, wat meer is as die romanskrywers, digters en essayiste van enige ander land. In 1964 is Jean-Paul Sartre met die Nobelprys vir Letterkunde bekroon, maar hy het dit van die hand gewys en gesê dat "Dit om't ewe is of ek nou Jean-Paul Sartre teken of Jean-Paul Sartre, Nobelpryswenner. 'n Skrywer moet weier om homself in 'n instelling te laat omskep, al vind dit in die mees eerbare vorm plaas."

## Middeleeue (tot ongeveer 1500) 
[thumb|*[Cantilène de Saint Eulalie*, manuskrip van die Biblioteek van Valenciennes, Me.150, 9de eeu.]]
Die oudste literêre tekste in die Franse letterkunde was epiese heldesange wat in die feodale tye by die land se kastele voorgedra is, die sogenaamde *chansons de geste*. Die bekendste voorbeeld is die Rolandslied (*La chanson de Roland*). Na 1137 het die troebadoerliriek van hoë gehalte van die suide (die gebied van die ''Langue d'Oc'') na die gebiede noord van die Loire beweeg.

In die hoflike tydperk (1150-1250) het die epiese tekste meer verfynd geraak. Gevoelens betree die toneel, en die vrou kry 'n groot rol in hoflike liefde. Die "chansons de geste" ontwikkel tot die hoflike roman (*roman courtois*). Die Bretonse siklus van Chrétien de Troyes is welbekend, wat die avonture van koning Arthur en die ridders van die Tafelronde, asook Tristan en Isolde insluit. Daarby is daar ook satiriese letterkunde, waar burgers die adel en geestelikes kan bespot (*Le roman de Renart*).

Tydens die Honderdjarige Oorlog (1340-1440) is kronieke soos dié van Jean Froissart geskep en het die poësie van die retorici (*Rhétoriqueurs*) ontstaan, bestaande uit gedigte wat deur streng reëls gebind is. 'n Bekende retorikus was Charles d'Orléans, 'n neef van koning Charles VI. In die teaterveld was daar 'n groot produksie van wonder- en passiespele.

Die belangrikste digter van die laat Middeleeue was François Villon, wie se talle ballades sy avontuurlike lewe weerspieël.

## 16de eeu 
[197px|thumb|Omslag van 'n 1828-uitgawe van Montaigne se *[Essais (Montaigne)|Essais*.]]
Die beginsels van humanisme oefen 'n diepgaande invloed op die Franse letterkunde uit. In vergelyking met die Middeleeue, sal dit meer fokus op tekste uit die Klassieke Oudheid (Grieks, Latyn en Hebreeus), en word gekenmerk deur 'n begeerte na kennis en vernuwing in vorme en temas.

In poësie is die belangrikste skrywers Clement Marot, Jean de Sponde, Agrippa d'Aubigné, en die digters van die Pléiade, insluitend Ronsard en Du Bellay.

Die belangrikste romans is dié van Rabelais en Marguerite de Navarre.

Montaigne se *Essais*, 'n outobiografies bedinkte filosofiese werk, berei die weg vir Jean-Jacques Rousseau se *Confessions*, wat ook die mens met sy kwaliteite en gebreke as onderwerp neem.

## 17de eeu 
Die sewentiende eeu is 'n belangrike eeu vir die Franse taal en letterkunde. Klassisisme het ontstaan ​​as 'n reaksie op Barokletterkunde en het onder die bewind van Lodewyk XIV in die tweede helfte van hierdie eeu oorheers. Die streng klassisistiese teater het hoogtepunte opgelewer met die komedies van Molière en die tragedies van Corneille en Racine, en François de Malherbe se poësie het 'n groot invloed op die Franse letterkunde uitgeoefen. Meesterstukke in ander genres is egter ook vervaardig, soos die fabels van Jean de La Fontaine. Romans in verskeie genres het ook in hierdie tydperk verskyn: die verfynde romans précieux deur Madeleine de Scudéry, komiese vertellings (''l'histoire comique*) deur Cyrano de Bergerac en andere. Die eerste sielkundige romans het ook verskyn, soos *La Princesse de Clèves* uit 1678 deur Madame de La Fayette. In hierdie tydperk is barokpoësie naas klassisistiese poësie gepubliseer.

Die twee dominante, mededingende literêre bewegings van die 17de eeu was Barok en Klassisisme, hoewel hierdie twee benaderings ook in die werk van dieselfde skrywer kon voorkom. Dit is dus ietwat te simplisties om te sê dat die literêre skeppings van die eerste helfte van die eeu barok was en dié van die tweede helfte klassisisties.

## 18de eeu 
Franse letterkunde uit die 18de eeu verwys oor die algemeen na letterkunde geskryf tussen 1715 - die jaar van die dood van koning Lodewyk XIV van Frankryk - en 1799 - die jaar van Bonaparte se staatsgreep wat die Konsulaat aan bewind gebring het, die Franse Revolusie geëindig het, en die moderne era van die Franse geskiedenis. In hierdie eeu van enorme ekonomiese, sosiale, intellektuele en politieke transformasies het twee belangrike en baie verskillende bewegings ontstaan: dié van die Verligting van die Filosowe, en dié van die Romantiek. Die eerste is gekenmerk deur geloof in rede en vooruitgang, die tweede het die belangrikheid van emosie in die lewe en kuns beklemtoon.

Die skrywers van die 18de-eeuse Frankryk was krities, skepties en innoverend, en hul idees oor vryheid, verdraagsaamheid, humanitarisme, gelykheid en vooruitgang het ook die ideale van moderne Westerse demokrasie geword. Hierdie nuwe idees word hoofsaaklik gevind in Montesquieu (*Lettres persanes* van 1721), Voltaire (filosofiese romans soos *Zadig* van 1747 of *Candide'' van 1759), Diderot en Rousseau. Laasgenoemde het ook romans geskryf, net soos Prévost, Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre, Laclos of die Markies de Sade. In die Franse teater van hierdie tydperk het veral Marivaux en Beaumarchais hul stempel afgedruk.

## 19de eeu 
[400px|thumb|**Groot Franse skrywers van die 19de eeu. Van links na regs en van bo na onder:** 1e ry:[Germaine de Staël, François René de Chateaubriand, Alfred de Vigny, Alfred de Musset, Alphonse de Lamartine,2e ry:Honoré de Balzac, Stendhal, George Sand, Gérard de Nerval, Alexandre Dumas,3e ry: Charles Baudelaire, Gustave Flaubert, Victor Hugo, Jules Verne, Jules Vallès4e ry: Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Alphonse Daudet, Guy de Maupassant, Émile Zola.]]
Franse letterkunde van die negentiende eeu is 'n tydperk in die letterkundegeskiedenis van Frankryk wat deur twee belangrike jare begrens word: 1799 en 1899. In 1799 het Napoleon Bonaparte 'n staatsgreep uitgevoer en die Konsulaat gestig, wat die revolusionêre tydperk beëindig het. Die einde van hierdie literêre tydperk word gekenmerk deur 1899, toe 'n oplossing vir die spanning rondom die Dreyfus-aangeleentheid en die bedreiging van Boulangisme in sig was, en ná al hierdie politieke onrus die waardes van die Franse Derde Republiek afgedwing kon word.

Die negentiende eeu was waarskynlik die tydperk in Frankryk met die meeste verskillende politieke regimes. Die Honderd Dae van 1815 nie ingereken nie, dit was onderskeidelik die Konsulaat, die Eerste Franse Ryk, Herstel, Julie-monargie, Tweede Franse Republiek, Tweede Franse Ryk en Derde Franse Republiek. Te midde van hierdie onstuimige verwikkelinge het treffende literêre bewegings ontstaan ​​wat alle kunste beïnvloed het, soos romantiek, realisme, naturalisme en simboliek. Sommige skrywers soos Flaubert of Maupassant het verkies om hulself buite 'n spesifieke beweging te plaas.

Daar was enorme literêre en artistieke aktiwiteit in hierdie eeu op elke vlak. Veral op die gebied van poësie, insluitend Lamartine, Vigny, Musset, Hugo, Baudelaire, Rimbaud, Verlaine, Mallarmé, en op die gebied van kortverhale en romans, Stendhal, Balzac, Dumas, Hugo, Flaubert, Zola, De Maupassant, Verne et al. Die teater het in hierdie tydperk 'n minder prominente rol gespeel met dramaturge soos Musset, Hugo en Edmond Rostand.

Negentiende-eeuse Franse letterkunde het talle meesterstukke opgelewer en was 'n goue era vir poësie en romanse vir Frankryk.

## 20ste eeu en later 
thumb|Marcel Proust in 1895.

Franse letterkunde van die twintigste eeu word diep gekenmerk deur historiese, politieke, morele en artistieke krisisse. Die literêre bewegings wat hierdie eeu gekenmerk het, is
# surrealisme, wat hoofsaaklik 'n vernuwing van poësie met digters soos André Breton, Robert Desnos en Paul Éluard behels,
# eksistensialisme met Gabriel Marcel en Jean-Paul Sartre, wat ook 'n nuwe filosofie verteenwoordig ("L'existentialisme est un humanisme" - Sartre). Die belangrikste bronne waaruit kunstenaars put, is die politieke konflikte van daardie tyd. Oorlog is dus teenwoordig in beide poësie en romans.

Marcel Proust verskyn as die laaste groot Franse skrywer van die vroeë twintigste eeu. Die enigstes wat naby sy vlak kom, is Albert Camus, oftewel Louis-Ferdinand Céline, wat ’n belangrike rol gespeel het om stories te bevraagteken wat te gepoets en dus ver van die werklike lewe is. Sy klem op 'n benadering nader aan die werklikheid van die straat, en sy oorspronklike taalidioom (sy grillige jargon) het ook 'n aantal Angel-Saksiese skrywers soos William S. Burroughs II en Arthur Miller beïnvloed.

thumb|Alain Robbe-Grillet.

In Frankryk was min skrywers aanvanklik bekommerd oor Alain Robbe-Grillet se nouveau roman. Later het hierdie eksperimentele romanstyl 'n generasie skrywers geïnspireer wat mekaar gevind het en in uitgawes van Editions de Minuit gepubliseer het: insluitend Jean Echenoz, Jean-Philippe Toussaint, Tanguy Viel, Christian Oster, Laurent Mauvignier en Christian Gailly. Daarna slaag geen beweging in die streng sin daarin om hom op 'n vergelykbare wyse te onderskei nie. Die literêre groep Oulipo, wat ook skrywers soos Raymond Queneau en Georges Perec ingesluit het, en later Roubaud Fournel Toy en Le Tellier, is nie soseer as 'n beweging beskou nie, maar as 'n werkgroep. Dieselfde geld vir die romanskrywers van Nouvelle-fiksie, soos Hubert Haddad, Frédérick Tristan en Georges-Olivier Châteaureynaud.

Vandag is daar kritici wat 'n aantal skrywers bymekaar bring rondom die idee van outofiksie soos geskep deur Serge Doubrovsky. Dit is egter soms moeilik om diverse skrywers met verskillende wêreldbeskouings en artistieke benaderings onder dieselfde etiket byeen te bring.

Benewens eksperimentering en innovasie is daar ook kontinuïteit. Na aanleiding van die voorbeeld van negentiende-eeuse streekromans, waarvan George Sand 'n verteenwoordiger was, het die genre in die tweede helfte van die twintigste eeu gewild gebly onder Franse skrywers soos Pierre-Jakez Hélias en Henri Vincenot. Die genre ontwikkel steeds met jonger skrywers soos Jean Anglade of Jean-Paul Malaval.

Die belangrikste literêre bewegings was:
* surrealisme (Gaston Leroux, Paul Éluard, André Breton, Robert Desnos);
* eksistensialisme (Gabriel Marcel, Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Albert Camus en Maurice Merleau-Ponty);
* die nouveau roman (Alain Robbe-Grillet, Nathalie Sarraute);
* die teater van die Absurde (Antonin Artaud, Samuel Beckett, Eugène Ionesco, Arthur Adamov).

## Sleuteltekste 
### Fiksie
*Middeleeue
** anoniem – *La Chanson de Roland* (*Rolandslied*)
** Chrétien de Troyes – *Yvain ou le Chevalier au Lion* (*Yvain, die Ridder van die Leeu*), *Lancelot, ou le Chevalier à la charrette* (*Lancelot, die ridder van die kar*)
** verskeie – *Tristan et Iseult* (*Tristan en Iseult*)
** anoniem – *Lancelot-Graal* *(Lancelot-Grail)*, ook bekend as die *prosa Lancelot* of die *Vulgate Cycle*
** Guillaume de Lorris en Jean de Meung – *Roman de la Rose* ("Romanse van die Rose")
** Christine de Pizan – "Die Boek van die Stad van Dames"
* 16de eeu
** François Rabelais – *La vie de Gargantua et de Pantagruel* ("Gargantua en Pantagruel")
* 17de eeu
** Honoré d'Urfé – ''L'Astrée*
** Madame de Lafayette – *La Princesse de Clèves*
* 18de eeu
** Abbé Prévost – *Manon Lescaut*
** Voltaire – *Candide*, *Zadig ou la Destinée*
** Jean-Jacques Rousseau – *Julie, ou la nouvelle Héloïse*
** Denis Diderot – *Jacques le fataliste* (*Jacques die Fatalis*)
** Montesquieu – *Persiese letters*
** Pierre Choderlos de Laclos – *Les Liaisons dangereuses*
** Marquis de Sade – *Justine (Sade)*
* 19de eeu
** François-René de Chateaubriand – *Atala*, *René*
** Benjamin Constant – *Adolphe*
** Stendhal – *Le Rouge et le Noir* (*Die Rooi en die Swart*), *La Chartreuse de Parme* (*Die Charterhouse of Parma)*)
** Honoré de Balzac – *La Comédie humaine'' ("Die Menslike Komedie", 'n romansiklus wat *Père Goriot*, *Verlore illusies*, en *Eugénie Grandet*)
** Alexandre Dumas – *Die graaf van Monte Cristo*, *Die Drie Musketiers*
** Victor Hugo – *Notre-Dame de Paris* (*Die Boggelrug van Notre-Dame*), *Les Misérables*
** Théophile Gautier – *Mademoiselle de Maupin*
** Gustave Flaubert – *Madame Bovary*, *Salammbô*, ''L'Éducation sentimentale* (*Sentimentele opvoeding)*)
** Jules Verne – *Vingt mille lieues sous les mers* (*Twintigduisend ligas onder die see*), *Voyage au centre de la Terre* (*'n Reis na die middel van die aarde*), *Le tour du monde en quatre-vingts jours* (*Om die wêreld in tagtig dae*)
** Edmond en Jules de Goncourt – *Germinie Lacerteux*
** George Sand – *La Petite Fadette*
**Joris-Karl Huysmans – "À rebours"
** Guy de Maupassant – *Bel Ami*, *La Parure* (*Die Halssnoer*), ander kortverhale
** Émile Zola – *Thérèse Raquin*, *Les Rougon-Macquart'' ('n romansiklus wat ''L'Assommoir* insluit, *Nana* en *Germinal*)
* 20ste eeu
** André Gide – *Les Faux-monnayeurs* (*The Counterfeiters*), *L'Immoraliste* (*The Immoralist)*)
** Marcel Proust – *À la recherche du temps perdu* (*Op soek na verlore tyd*)
** Albert Cohen
** François Mauriac
** Louis Aragon
** Blaise Cendrars
** Samuel Beckett – *Molloy*, *Malone sterf*, *The Unnamable*, *Hoe dit is*
** André Breton – *Nadja*
** Gaston Leroux – *Le Fantôme de l'Opéra* (*The Phantom of the Opera*)
** Roger Martin du Gard – *Les Thibault* (*Die Thibaults*)
** Louis-Ferdinand Céline – *Voyage au bout de la nuit* (*Reis na die einde van die nag*)
** Colette – *Gigi*
** Jean Genet – *Notre-Dame-des-Fleurs*
** Julien Gracq – *Le Rivage des Syrtes* (*Die Opposing Shore*)
** André Malraux – *La Condition Humaine* (*Man's Fate*), *L'Espoir* (*Man's Hope*)
** Albert Camus – *L'Étranger* (*The Stranger* of *The Outsider*)
** Michel Butor – *La Modification*
** Marguerite Yourcenar – *Mémoires d'Hadrien*
** Alain Robbe-Grillet – *Dans le labyrinthe*
** Georges Perec – *La vie mode d'emploi*
** Claude Simon – *Les Géorgiques* (*The Georgics*)
** Robert Pinget – *Passacaille*
** Jean-Paul Sartre – *La Nausée* (*Naarheid*), *L´Âge de Raison* *(The Age of Reason)*
** Françoise Sagan – *Bonjour Tristesse* (*Hallo hartseer*)
** Antoine de Saint-Exupéry – *Le Petit Prince* (*Die Klein Prins*)
* 21ste eeu
** Michel Houellebecq – *La carte et le territoire* (*Die kaart en die gebied*)
** Léonora Miano – *La Saison de l'ombre*
** Kamel Daoud – *Meursault, contre-enquête* (*Die Meursault-ondersoek*)

### Poësie 
* Middeleeue
** William IX (1071–1127)
** Jaufre Rudel (1113–70)
** Bernart de Ventadorn (1130–90)
** Bertran de Born (1140–1215)
** Rutebeuf (1245–85)
** Jean Froissart (1337–1405)
** François Villon (1431–63) – *Le Testament''
* La Pléiade
** Clément Marot (1496–1544)
** Joachim du Bellay (1522–60)
** Pontus de Tyard (1521–1605)
** Pierre de Ronsard (1524–85)
* Barok
** Agrippa d'Aubigné (1552–1630) – *Les Tragiques*
** Théophile de Viau (1590–1626)
* Klassisisme
** François de Malherbe (1555–1628)
** Jean de La Fontaine (1621–95) – *Die fabels*
** Nicolas Boileau (1636–1711)
* Romantiek
** André Chénier (1762–1794)
** Alphonse de Lamartine (1790–1869) – *Méditations poétiques*
** Alfred de Vigny (1797–1863)
** Victor Hugo (1802–85) – *Les Contemplations*
** Gérard de Nerval (1808–55) – *Die Chimeras*
** Alfred de Musset (1810–57)
** Charles Baudelaire (1821–67) – *Les Fleurs du mal*
* Parnassianisme
** Théophile Gautier (1811–72)
** Leconte de Lisle (1818–94)
** Théodore de Banville (1823–91)
* Simbolisme en Dekadensie
** Villiers de L'Isle-Adam (1838–89)
** Stéphane Mallarmé (1842–98)
** Paul Verlaine (1844–96)
** Comte de Lautréamont (1846–70)
** Arthur Rimbaud (1854–91) – *Une Saison en Enfer*
** Paul Valéry (1871–1945)
** Paul Fort (1872–1960)
* Modernisme
**Charles Péguy (1873–1914)
** Guillaume Apollinaire (1880–1918) – *Alcools*
** Blaise Cendrars (1887–1961)
** Saint-John Perse (1887–1975) – *Vents*
* Dada en Surrealisme
** Paul Éluard (1895-1952)
** Tristan Tzara (1896–1963)
** André Breton (1896–1966)
** Louis Aragon (1897–1982)
** Henri Michaux (1899–1984)
** Robert Desnos (1900–45)
** René Char (1907–88)
* Postmodernisme
** Jules Supervielle (1884–1960)
** Jean Cocteau (1889–1963)
** Francis Ponge (1899–1988) – *Le Parti Pris des Choses*
** Jacques Prévert (1900–77)
** Raymond Queneau (1903–76)
* Negritude
** Léopold Sédar Senghor (1906–2001)
** Birago Diop (1906–89)
** Aimé Césaire (1913–2008)

### Teater 
* Pierre Corneille (1606–84)- *Le Cid* (1636), *Horace*
* Molière – *Tartuffe*, *Le Misanthrope*, *Dom Juan*, ''L'Avare* (*Die vrek*), *Le Bourgeois Gentilhomme*, *L'École des femmes* (*Die Skool vir Vroue*), *Le Malade imaginaire * (*Die denkbeeldige ongeldige*)
* Jean Racine – *Phèdre*, *Andromaque*, *Bérénice*, *Athalie*
* Marivaux – *Jeu de l'amour et du hasard*
* Beaumarchais – *Le Barbier de Séville* (*The Barber of Seville*), *La Folle journée , ou Le Mariage de Figaro* (*The Marriage of Figaro*)
* Alfred Jarry – *Koning Ubu*
* Edmond Rostand – *Cyrano de Bergerac*
* Jean Giraudoux – *Die Trojaanse Oorlog sal nie plaasvind nie*
* Jean Anouilh – *Becket*, *Antigone*
* Jean-Paul Sartre – *Geen uitgang*
* Eugène Ionesco – *La Cantatrice chauve'* (*Die Kaalkop Sopraan*), *Les Chaises* (*Die Stoele*), *La Leçon* (*Die Les*), *Rhinoceros*
* Jean Genet – *Die diensmeisies*, *Die balkon*
* Samuel Beckett – *En bywoner Godot* (*Waiting for Godot*), *Fin de Partie* (*Endgame*) en ander werke in Frans

### Niefiksie 
* Michel de Montaigne – *The Essays*
* Blaise Pascal – *Les Pensées*
* René Descartes – *Bepeinsinge oor die Eerste Filosofie*, *Vertoog oor die metode*
* François de La Rochefoucauld – *The Maxims*
* Jean de la Bruyère - Les Caractères ou les Mœurs de ce siècle
* Louis de Rouvroy, hertog van Saint-Simon - Mémoires
* Jean-Jacques Rousseau – *Diskoers oor die Kuns en Wetenskappe*, *Die Sosiale Kontrak*, *Les Confessions* (Confessions)
* François-René de Chateaubriand – *Genie van die Christendom*, *Memoirs from Beyond Grave*
* Alexis de Tocqueville – *Demokrasie in Amerika*
* Frédéric Bastiat – *Die Wet*
* Jules Michelet – *Histoire de France*, *La Sorcière*
* Henri Bergson – *Kreatiewe Evolusie*
* Albert Camus – *Die mite van Sisyphus*
* Jean-Paul Sartre – *Eksistensialisme is 'n Humanisme*, *Being and Nothingness*
* Simone de Beauvoir – *Die Tweede Geslag*
* Claude Lévi-Strauss – *Tristes Tropiques*
* Emil Cioran – *A Short History of Decay*, *The Trouble with Being Born* en ander werke in Frans
* Paul Ricœur – *Vryheid en Natuur. Die vrywillige en die onwillekeurige*
* Michel Foucault – *Dissipline en straf*
* Pierre Bourdieu – *La Distinction''

## Franse literêre toekennings 
*  – geskep in 1948, vir misdaad en speurfiksie.
*  – geskep 1918.
*  – geskep in 1989.
* Prix Femina – geskep in 1904, wat elke jaar deur 'n eksklusiewe vroulike jurie besluit word, hoewel die skrywers van die wenwerke nie vroue hoef te wees nie.
* Prix Goncourt – geskep 1903, gegee aan die skrywer van "die beste en mees verbeeldingryke prosawerk van die jaar".
* Prix Goncourt des Lycéens – geskep in 1987.
* Prix Littéraire Valery Larbaud – geskep in 1957.
* Prix Médicis – geskep 1958, toegeken aan 'n skrywer wie se "roem nog nie ooreenstem met hul talent nie."
*  – geskep in 1926.
* Prix Tour-Apollo-toekenning – 1972–1990, gegee aan die beste wetenskapfiksie-roman wat gedurende die voorafgaande jaar in Frans gepubliseer is.
* Prix des Deux Magots – geskep in 1933.

## Franssprekende wenners van die Nobelprys vir Letterkunde 
* 1901: Sully Prudhomme
* 1911: Maurice Maeterlinck
* 1915: Romain Rolland
* 1921: Anatole France
* 1927: Henri Bergson
* 1937: Roger Martin du Gard
* 1947: André Gide
* 1952: François Mauriac
* 1957: Albert Camus
* 1960: Saint-John Perse
* 1964: Jean-Paul Sartre *(geweigerd)*
* 1985: Claude Simon
* 2000: Gao Xingjian
* 2008: Jean-Marie Le Clézio
* 2014: Patrick Modiano

## Verwysings