open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thomas Jefferson

**Thomas Jefferson** (13 April 1743 – 4 Julie 1826) was die 3de president van die Verenigde State van Amerika (1801–1809). Tydens sy ampstermyn het Ohio op 1 Maart 1803 die 17de deelstaat van die Verenigde State geword.

## Biografie 
Thomas Jefferson is in Albemarle County in Virginië, in 'n ryk familie van grondeienaars, gebore. Sy pa, Peter Jefferson, was 'n selfopgeleide landmeter wat 'n beskeie boedel van 60 slawe bekom het. Sy seun sou later self 'n boer en slawe-eienaar word. Thomas se ma, Jane Randolph Jefferson, kom uit een van Virginië se belangrikste families. Thomas was die oudste van haar twee seuns. Sy het ook ses dogters gehad. Thomas het omtrent niks oor sy ma te sê gehad in sy memoires nie. Toe sy pa in 1757 oorlede is, het hy alles gedoen om van haar toesig te ontsnap. Hy het by 'n plaaslike skoolmeester ingetrek en daar Latyn en Grieks geleer totdat hy in 1760 na die College of William and Mary in Williamsburg gegaan het. 

Thomas Jefferson was 'n veelsydige man. Benewens die feit dat hy 'n politikus en filosoof was, was hy ook 'n wetenskaplike, regsgeleerde, uitvinder, skrywer en stigter van Jeffersoniaanse argitektuur. In 1767 word hy toegelaat tot die landdroshof in Virginië as 'n prokureur. Gedurende die tydperk waarin hy as ambassadeur in Frankryk gedien het, het hy hom verdiep in die wyn van daardie land. Uit die evaluasies van die wyne wat oorleef het, kan afgelei word dat hy 'n fynproewer was. Jefferson het oor sy leeftyd duisende boeke in sy persoonlike biblioteek in Monticello versamel. Ná die dood van sy pa het die toekomstige president onder meer sy biblioteek geërf. Hy het ook baie boeke van George Wythe geërf. Nadat die Britte die Library of Congress in 1814 afgebrand het, het Jefferson sy versameling van meer as 6 000 boeke aan die Kongres oorgegee teen $4 per boek.

In 1772 trou hy met Martha Wayles Skelton, wat mev. Martha Jefferson geword het. Saam het hulle ses kinders gehad. Sy het egter nooit gesien hoe haar man president van die Verenigde State word nie, want sy is in 1782 op die ouderdom van 33 oorlede. Hul oudste dogter, Martha Jefferson Randolph, is tydens Jefferson se latere presidentskap as presidentsvrou beskou. Jefferson het nooit weer getrou nie, maar dit word algemeen aanvaar dat hy 'n (seksuele) verhouding met sy slavin Sally Hemings gehad het, en dat hy die pa van haar ses kinders was.

Dit lyk asof hy homself tot sy verkiesing in die Huis van Burgesses gehelp het deur gratis rumpunch uit te deel. As politikus het hy pamflette geskryf. Hiermee het hy die oog gevang van latere president John Adams, wat hom voorgehou het as die regte persoon om die Onafhanklikheidsverklaring te skryf. Benewens die Verenigde State se onafhanklikheidsverklaring, het Jefferson ook die Statuut van Virginië vir Godsdiensvryheid geskryf. 

## Bronne 
* *The Papers of Thomas Jefferson, * – the Princeton University Press edition of the correspondence and papers; vol 1 appeared in 1950; vol 41 (covering part of 1803) appeared in 2014.
** "Founders Online," searchable edition
* 
* 
* 
* 
*  (Note: This was Jefferson's only book; numerous editions)
* 

## Eksterne skakels 
*  Lewensbeskrywing
BHP Tower

duimnael|upright|Die BHP Tower

**BHP Tower** is 'n wolkekrabber in Perth, Wes-Australië. Bouwerk het in April 2008 begin en in 2012 is dit voltooi. Na voltooiing het dit Central Park as die hoogste gebou in Perth verbysteek en is ook Australië se hoogste kantoorgebou en die titel by 120 Collins Street in Melbourne afgeneem.

## Eksterne skakels 
* Emporis.com, algemene databasis van wolkekrabbers
* Artikel in *The West Australian* oor die gebou
Hay Street, Perth

duimnael|regs|Trems in Hay Street, Perth, in 1949. Die Stadsaal kan aan die linkerkant gesien word.
[duimnael|regs|Die deel van Hay Street tussen [Barrack Street, Perth|Barrack Street en William Street is nou uitsluitlik 'n wandellaan vir voetgangers.]]

**Hay Street** is 'n hoofstraat deur die Sentrale Sakekern van Perth, Wes-Australië.  Die straat is vernoem na Robert William Hay, die Britse ondersekretaris vir die kolonies.  Dele van die pad was voorheen Howick Street en Twiss Street genoem tot en met 1897. Die straat loop van oos na wes en begin by die *Causeway* waar dit na wes deur die woonbuurtes *East Perth*, *Perth*, *West Perth* en *Subiaco* loop.  'n Duikweg onder die Fremantle spoorlyn is in die vroeë 1900's gebou en is vervang toe die spoorlyn vervang is met 'n ondergrondse spoorlyn deur Subiaco in 1999.  Vanaf daardie punt word die straat Underwood Avenue genoem deur *Jolimont*, *Floreat* en eindig dan in *Swanbourne*.

## Eksterne skakels 
*Fotos van Hay Street kan gesien word by die Staatsbiblioteek van Wes-Australië , Picture Australia , en Flickr.

## Verwysings
Columbia

**Columbia** is die hoofstad en grootste stad van die deelstaat van Suid-Carolina in die Verenigde State van Amerika. Dit is ook die administratiewe sentrum van Richland County. Columbia is sentraal geleë in die middel van die deelstaat. Die Broad- en Salusa-riviere vloei deur Columbia na die Congaree-rivier. Die stad het 'n bevolking van sowat 124&nbsp;818 mense.

Columbia is vernoem na Christophorus Columbus, die bekende Spaanse ontdekkingsreisiger.

## Verwysings
Perth Central Area Transit

Die **Perth Central Area Transit System** (Perth CAT of kort CAT) is 'n stel van drie busroetes sentraal in Perth, 'n busroete in Fremantle en 4 busroetes in Joondalup. Die *Rockingham City Centre Transit System* is ook hierby ingesluit.  Anders as die ander Transperth-dienste is alle CAT roetes gratis.

## Busvloot 
[duimnael|'n Nuwe [Mercedes-Benz Saamgepersde aardgas-aangedrewe Perth CAT bus.]]
Die huidige Perth CAT busvloot bestaan uit 23 Mercedes-Benz O 500LE busse met Volgren-kajuite wat aangedryf word deur saamgepersde aardgas.  Buiten die gereelde busse word verskeie "silwer-en-groen" busse van dieselfde tipe as spaar aangehou.

Die Fremantle CAT-vloot bestaan uit 3 Mercedes-Benz O405NH-busse en die Joondalup CAT-vloot bestaan uit 2 Dennis Dart SLF-busse.

Die huidige vloot van saamgeperste aardgasaangedrewe busse is geleidelik in werking gestel vanaf 20 Augustus 2005 en het sestien Scania-DAB MidCity Reeks II 0860S-busse vervang.

## Verwysings 
*http://www.transperth.wa.gov.au/ServiceInfo/HighFrequencyServices/tabid/143/Default.aspx - High frequency services (Transperth)
Thamaga

**Thamaga** is 'n dorp in Botswana.

Lêer:ThamagaHighway.jpg|Thamaga vanaf die hoofweg.
Lêer:ThamagaRocks.jpg|Rotsformasies in Thamaga.

## Eksterne skakels
Pous Nicolaas IV

**Nicolaas IV** was die 191ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk van 1288 tot 1292 na 'n sedis vacatio van tien maande.

## Biografie 
**Pous Nicolaas IV**  is gebore as **Girolamo Masci d’Ascoli**  (ook **Jerome d’Ascoli**) op 30 September 1227 in Lisciano, Italië.  Op 22 Februarie  1288 volg hy Pous Honorius IV op en regeer tot sy dood op 4 April 1292.  Girolamo was 'n Franciskaner monnik en die eerste Franciskaner wat pous geword het.  Hy was 'n pouslike legaat na die Grieke onder Pous Gregorius X in 1272 en volg Bonaventure op as generaal van die Franciskane in 1274.  Pous Nicolaas III maak hom kardinaal-priester van Sint Prassede op 12 Maart 1278 en Latynse patriarg van Konstantinopel.  Pous Martinus IV bevorder hom tot kardinaal-biskop van Palestrina op 12 April 1281.  Hy word opgevolg deur Pous Celestinus V. Die naam ‘Nicolaas’ beteken 'oorwinnaar oor/uit die volk'.

## Pontifikaat 
‘’’Pous Nicolaas IV’’’ was 'n vredeliewende man wat geen belange buite die kerk gehad het nie en die kruistogte en die uitroei van kettery op die hart gedra het.  Hy volg die middeweg tussen die partye in Rome en het probeer om die Sisiliaanse vraagstuk op te los.  Op 29 Mei  1289 kroon hy koning Karel II van Napels en Sisilië nadat Karel die pous as sy leenheer erken het.  In Februarie 1291 sluit hy 'n verdrag met Alfonso III van Aragon en Philip IV van Frankryk met die doel om James II van Aragon uit Sisilië te verdryf.  Die val van Acre in 1291 het Nicolaas opnuut beweeg om 'n kruistog te propageer.  Hy stuur sendelinge onder andere die beroemde Johannes van Monte Corvino na die Bulgare, die Etiopiërs, die Tartare en die Chinese.  Op 18 Julie  1289 vaardig hy 'n wet uit waarin kardinale die helfte van die geld van die pouslike staat kry.  Dit het die kollege van kardinale onafhanklik gemaak, iets wat die pousdom in die volgende eeu baie nadelig was.  Nicolaas het gesterf in die paleis wat hy langs die basiliek van Santa Maria Maggiore laat bou het.

In 1291 het Nicolaas die ‘Taxatio’ laat opstel.  Dit bevat 'n gedetailleerde beskrywing  van die Engelse en Walliese gemeentes se kerke en besittings met die doel om pouslike belasting daarop te hef.  Die dokument waarvan afskrifte steeds bestaan is 'n belangrike bron van inligting oor Engeland en Wallis in die Middeleeue.  Dit is in 1802 herdruk deur die ‘Records Commission’ onder die titel ‘Taxatio Ecclesiastica Angliae et Walliae Auctoritate’ .

## Bibliografie
* Duff, Eamon (2001). *Saints and Sinners: A History of the Popes*, Yale University Press. .
* Maxwell-Stuart, P. G. (2002). *Chronicle of the Popes: The Reign-by-Reign Record of the Papacy from St. Peter to the Present*, Thames & Hudson. .

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* 
* 
* 

## Nota 
Saamgestel en vertaal uit die Nederlandse, Engelse, Duitse en Franse wikipedia en aangevul uit ander bronne soos aangedui.

## Opvolging 
|}
Carnac-eiland

**Carnac-eiland** , Wes-Australië () is 'n A klas natuurreservaat sowat 10 kilometer suidwes vanaf Fremantle.
duimnael|350px|Carnac-eiland soos vanaf C.Y O'Connor strand af gefotografeer

In 1803 het die Franse ontdekkingsreisiger Louis de Freycinet, die kaptein van die *Casuarina* die eiland die naam *Île Pelée* (*Kaal-eiland*) gegee.  Dit het ook bekend gestaan as *Île Lévilian* en later as *Île Berthelot*.  In 1827 het James Stirling die naam verander na *Pulo Carnac-eiland* ter ere van John Rivett Carnac die tweede luitenant op sy skip HMS *Success*.  "Pulo" is die Maleisiese woord vir eiland; dit is nie seker waarom Stirling die woord ingesluit het nie maar die woord is nie lank daarna uit die naam weggelaat.

In die vroeë dae van die Swanrivierkolonie is die eiland as 'n strafkolonie gebruik vir Australiese inboorlinge.

Die eiland is die tuiste van die Australiese seeleeu, die Tuimelaar Dolfyn en 'n groot aantal seevoëls.  Dit is veral bekend vanweë die groot aantal slange wat daar voorkom, en veral vir die Tierslang. Om hierdie rede betree baie min mense die eiland.  Daar is geen permanente varswaterbron op die eiland nie wat 'n besondere uitdaging aan die inheemse plant- en dierelewe op die eiland bied.  Die Tierslang het al baie debat in wetenskaplike geledere ontketen oor hoe die slang kon aanpas by die geharde omgewing van die eiland.

## Verwysings 
* *Carnac Island Nature Reserve : management plan* [Perth, W.A.] : The Commission, 2003. Management plan (Western Australia. Dept. of Conservation and Land Management) ; no. 47

## Eksterne skakels 
* http://www.dec.wa.gov.au/hotproperty/property/nature-reserves/carnac-island-nature-reserve.html
Vlae van provinsies van Suid-Afrika

duimnael|SA Provinsies volgens nommer

Sover is Mpumalanga die enigste provinsie met 'n vlag.

## Vlae 

Lêer:Vlag ontbreekt.svg|Gauteng (7)
Lêer:Vlag ontbreekt.svg|KwaZulu-Natal (4)
Lêer:Vlag ontbreekt.svg|Limpopo (9)
Lêer:Flag of Mpumalanga Province.svg|Mpumalanga (8)
Lêer:Vlag ontbreekt.svg|Noord-Kaap (2)
Lêer:Vlag ontbreekt.svg|Noordwes (6)
Lêer:Vlag ontbreekt.svg|Oos-Kaap (3)
Lêer:Vlag ontbreekt.svg|Vrystaat (5)
Lêer:Vlag ontbreekt.svg|Wes-Kaap (1)

## Sien ook 
* Provinsies van Suid-Afrika
* Vlae van Suid-Afrika
* Vlag van Suid-Afrika
* Wapens van provinsies van Suid-Afrika

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  Provinsies van Suid-Afrika by *Flags of the World*.
Praia, Kaap Verde

**Praia** is die hoofstad en grootste stad van Kaap Verde. Die stad het 'n bevolking van 151 436 in 2015. Die Praia Internasionale Lughawe is nabygeleë.

## Geskiedenis 
Die eiland Santiago is in 1460 deur António da Noli ontdek. Die eerste nedersetting op die eiland was Ribeira Grande (Cidade Velha). Die dorpie Praia de Santa Maria is eers omstreeks 1615 genoem en het naby die natuurlike Praia hawe gegroei. Die hawens van Santiago was belangrike vir skepe wat tussen Portugal en die Portugese kolonies in Afrika en Suid-Amerika vaar. Tussen die einde van die 16de eeu en die einde van die 18de eeu het Ribeira Grande en Praia baie seerowery-aanvalle beleef, waaronder dié van Francis Drake (1585) en Jacques Cassard (1712). Die vlootgeveg van Porto Praya het op 16 April 1781 by die hawe van Praia plaasgevind, aangesien Portugal neutraal was, dit Groot-Brittanje en Frankryk betrek het en taktiese gelykop geëindig het, maar tog 'n  Franse strategiese oorwinning. Praia was in 1832 die eerste stop van Charles Darwin se reis met *HMS Beagle*.

In die loop van die 19de eeu is die plato volledig ontwikkel met strate volgens 'n roosterplan, omring met groot koloniale geboue en herehuise.  Praia het in 1858 amptelik 'n stad  geword wat sy status as die hoofstad van Kaap Verde verseker het, met politieke, godsdienstige en ekonomiese rolle.

Soos in ander dele van die argipel, het die weerstand teen die Portugese heerskappy in die vyftigerjare toegeneem. Daar was geen oopenlike onafhanklikheidsoorlog soos in Guinee-Bissau nie. Na die Angelier-revolusie (*Carnation Revolution*) van 1974 in Portugal en die gevolglike einde van die Portugese koloniale oorlog, het Kaap Verde in Julie 1975 onafhanklikheid verklaar. Na onafhanklikheid het Praia 'n demografiese oplewing ondergaan en migrerende individue van al die eilande ontvang. As gevolg hiervan woon 56% van die hele bevolking van Kaap Verde tans in Santiago; en 29% alleen in die munisipaliteit van Praia. Die geskatte bevolking het 151 436 bereik (2015).  Op 28 Junie 1985 word Praia lid van UCCLA, die Union of Luso - Afro-Americo-Asiatic Capital Cities, 'n internasionale organisasie.

## Verwysings
Bruchsal

**Bruchsal** is 'n stad in die deelstaat Baden-Württemberg, Duitsland. Die stad is 20 km noordelik van die stad Karlsruhe geleë. Teen 2011 was die inwonertal 43&nbsp;224.
Die naam Bruchsal het dieselfde etimologiese oorsprong as Brussel en is 'n samestellling van die Oudhoogduitse woorde *broca* (moeras) en *sali* (gebou).

## Sien ook 
* Bertha Benz Gedenkroete

## Verwysings
Alkeen

duimnael|300px|Buteen

'n **Alkeen** is 'n koolwaterstofverbinding wat 'n dubbelbinding tussen twee koolstofatome bevat. Hierdie dubbelbinding het tot gevolg dat alkene onversadigde verbindings is, en makliker as alkane reageer, wat versadigde verbindings is. Alkene vorm 'n homoloë reeks met die algemene formule CnH2n, en hul name word afgelei van die ooreenstemmende alkaan, maar met 'n -een-agtervoegsel pleks van -aan.

## Cis- en trans-isomere 
duimnael|Die stereo-isomere van 2-buteen.
Alkene kan in verskeie stereo-isomere voorkom omdat die dubbelbinding nie vry kan draai nie. Dit sou die pi-binding verbreek. Daardeur het 2-buteen 'n *cis* en 'n *trans*-isomeer wat eienskappe het wat nie heeltemal dieselfde is nie. Byvoorbeeld, die trans-isomeer se kookpunt is net 1&nbsp;°C, die cis-isomeer s'n is 4&nbsp;°C.

## Addisiereaksies 
[regs|duimnael|Die hidrogenering van [eteen]]
Addisiereaksies by alkene kan plaasvind deur die byvoeg van H2 (hidrogenering) of deur die byvoeg van 'n halogeen (halogenering). Addissiereaksies by alkene vind gewoonlik in die teenwoordigheid van 'n katalisator, soos platinum (Pt), plaas.

## Onderskeiding 
Om tussen alkene en alkane te onderskei, kan die geelbruin broomwater by die stof gevoeg word. Die houer waarin die geelbruinkleur die vinnigste verdwyn — dit wil sê waar Br2 die vinnigste reageer — is waar die alkeen is.

## Diëne, triëne ens. 
duimnael|1,3,-butadieen, 'n bekende gekonjugeerde dieen
'n Molekuul kan meer as een dubbele binding bevat. Van die molekule wat twee bevat word alka**di**ëne genoem en met drie alka**tri**ëne ensomeer. Die posisie van die dubbele bindings relatief tot mekaar kan nogtans verskillende tipes verbindings oplewer:
# ..C=C=C..  is 'n alleen
#:Allene word dikwels as 'n aparte funksionele groep beskou. Die twee dubbele bindings bestaan elk uit 'n sigma- en 'n pi-binding, maar die vlakke van die pi-bindings staan loodreg op mekaar en hulle is daarom nie gekonjugeerd nie.
# ..C=C-C=C ... is 'n gekonjugeerde dieen.
#: Indien daar net een enkelbinding tussen die dubbelbindings sit kan die twee pi-bindings saam 'n groter molekulêre orbitaal vorm en dit stabiliseer die molekuul en gee dit besondere eienskappe
# ..C=C-C-C=C... is 'n ongekonjugeerde dieen.
#: Indien daar meer as een enkelbinding tussen die dubbelbindings sit, tree hulle onafhanklik van mekaar op.
Billericay

**Billericay** is 'n groot dorp in die suidooste van Engeland, in die Verenigde Koninkryk. Die dorp het 'n bevolking van ~40,000.
Karlsruhe

**Karlsruhe** is 'n stad in die deelstaat Baden-Württemberg, Duitsland. Die stad het 'n bevolking van 296&nbsp;033 in 2012 gehad en het 'n oppervlakte van 173,46 km². Die stad is op 17 Junie 1715 gestig en is die setel van die Konstitusionele Hof (Duits: *Bundesverfassungsgericht*) wat die hoogste gesag oor die grondwet in die Bondsrepubliek Duitsland het.

Karlsruhe-Auferstehungskirche-02-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Auferstehungskirche-14-zum Chor-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Botanischer Garten-24-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Bundesverfassungsgericht-10-2021-gje.jpg|Konstitusionele Hof
Karlsruhe-Generallandesarchiv-02-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Grenadierkaserne-06-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Grenadierkaserne-28-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Klinikum-04-Obelisk links-2021-gje.jpg

## Sien ook 
* Bertha Benz-gedenkroete

## Eksterne skakels 
* Karlsruhe se amptelike webtuiste
* Amptelike plan van Karlsruhe
* Stadtwiki Karlsruhe
Mookgophong

**Mookgophong**, ook bekend as **Naboomspruit**, is 'n dorp in die Limpopoprovinsie in die noorde van Suid-Afrika, sowat 40 kilometer suidwes van Mokopane (Potgietersrus) en aan die voet van die Waterberge. Die Afrikaanse naam kom van die nabome (*Euphorbia ingens*) wat daar groei. Die “na” kom van die Khoikhoiwoord “geknap” wat sterk beteken. (Dit verwys na die sterk sap van die boom). Die dorp is in 2006 hernoem.

Die spruitgedeelte kom waarskynlik van 'n fonteintjie wat regoor die gholfbaan 'n stroompie gevorm het wanneer dit reën.  Hierdie warmbron was toe reeds bekend vir sy helende eienskappe.

Naboomspruit is op 8 Junie 1910 gestig nadat die prospekteerder Adolph Erasmus tinneerslae op die plase Doornhoek en Welgevonden ontdek het.

Met die stormloop van fortuinsoekers het binne enkele maande 'n besige myndorpie ontstaan. In 1925 het Erasmus ook platinum op Rietfontein, 'n plaas in die Waterberge, gevind. Naboomspruit het sodoende selfs meer myners gelok, en danksy die vinnige bevolkingsgroei het die dorp in 1938 munisipale status verwerf. 

In 1898 is die spoorlyn aangelê van Pretoria tot in Pietersburg. Tydens die Anglo-Boereoorlog van 1899 tot 1902, het die Engelse Naboomspruit se stasie gebruik om voorrade te vervoer van Pretoria na Pietersburg.

Watervoorsiening het van die vroegste tye probleme opgelewer. Die dorp se put oorkant waar die Gereformeerde Kerk vandag is, was die enigste waterbron. Later is die Frikkie Geyserdam gebou.

## Ekonomie 
Vandag word in die distrik gemengde boerdery met veeteelt (beeste), mielies, grondbone en sitrusvrugte bedryf. Die plaaslike mineraalbronne is deur privaat maatskappye as ontspannings- en vakansieoorde ontwikkel.

## Sien ook 
* Gereformeerde kerk Naboomspruit
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings
Verve Energy

**Verve Energy** is 'n maatskappy wat deur die regering van Wes-Australië besit word.  Die maatskappy is van die groot vertikale monopolie, Western Power afgestig in 2006 tydens 'n hervormingsprogram van die staat se energiesektor.  Verve Energy besit en bedryf verskeie kragsentrales.

## Generators 
Verve Energy besit vyf groot kragstasies en verskaf elektrisiteit aan die *South-West Interconnected System*:
* Muja Kragstasie, oos van Collie
* Collie Kragstasie, in Collie
* Kwinana Kragstasie in Kwinana
* Cockburn Kragstasie in Cockburn
* Pinjar Kragstasie in Pinjar
* Mungarra Kragstasie

Bo en behalwe verskeie ander kragopwekkingsaanlegte, wat 'n windplaas in Albany, wind-diesel en biomassa fasiliteite insluit.

## Sien ook 
* Western Power

## Eksterne skakels 
* - Verveenergy se webwerf
* Regering van Wes-Australië - Kantoor vir Energiesake
* Regering van Wes-Australië - Kantoor vir Energiesake - Artikel oor hervormingsprogram
Tønsberg

**Tønsberg** is 'n stad en munisipaliteit in die Noorse provinsie (*fylke*) Vestfold en dien ook as dié provinsie se administratiewe sentrum. Die munisipaliteit grens in die weste aan Stokke, in die noordweste aan Re, in die noorde aan Horten, in die ooste aan die Oslofjord en in die suide aan die eiland Nøtterøy. Die munisipaliteit is in 1988 verander nadat Sem by Tønsberg ingesluit is.

Die stad Tønsberg is net noord van Nøtterøy op 'n skiereiland tussen die Byfjord (of Tønsbergfjord) in die weste en die fjordbekken Træla in die ooste geleë. Die stadsgebied word deur talle groter en kleiner eilande omring.

Volgens die geskiedskrywer Snorri Sturlason is Tønsberg nog voor die slag in Hafrsfjord in 871 gestig en sodoende die oudste stad in Noorweë. Die bekendste besienswaardighede van die voormalige walvisvangerstad is die distrikmuseum van Vestfold met 'n indrukwekkende versameling van historiese huise uit die gebied en die Klåstadskip, 'n Wikingskip met 'n lengte van 21 meter. In 1904 is naas die graf van 'n Wiking-koningin ook die sogenaamde Osebergskip in Tønsberg ontdek wat tans in Oslo se Wikingskipmuseum vertoon word.

Argitektoniese besienswaardighede sluit die kasteelberg met die bouvalle van Håkon Håkonsson se vesting Tunsberghus en die kasteel Jarlsberg, 'n voormalige grawesetel en naamgewer vir die Noorse Jarlsberg-kaas, asook die Middeleeuse kerk uit die jaar 1099.

## Geskiedenis 
Volgens oorlewering deur Snorri Sturluson is Tønsberg nog voor die Slag in die Hafrsfjord in 871 gestig sodat dit as die oudste stad in Noorweë beskou kan word. Baie deskundiges aanvaar Sturluson se verwysing as histories korrek, veral aangesien daar min ander skriftelike bronne uit die vroeë Middeleeue is. Tønsberg het dan ook in 1871 sy 1000-jarige jubileum gevier. Nogtans is die vroeë stigtingsdatum nie deur die argeologiese opgrawings, wat sedert die 1970's in die oudste stadsdele gedoen is, gestaaf nie.
duimnael|links|250px|Die toring en bouvalle van die vesting Tunsberghus
Die vesting Tunsberghus op die kasteelberg is in die 13de eeu deur die konings Håkon Håkonsson en Magnus Lagabøte uitgebrei. Håkon se dogter, Kristina van Tønsberg, is kort ná haar huwelik met die Spaanse Prins van Kastilië oorlede. Deur die hele Middeleeue heen het die stad as een van die magsentrums van die land gefungeer en was met sy kloosters en agt kerke binne sy stadsgrense steeds ook 'n godsdienstige sentrum. In die laat Middeleeue was Tønsberg een van drie Noorse nedersettings wat as handelsplekke vir die Hanseverbond gedien en veral handel met Rostock gedryf het. In die 14de eeu is die stad deur 'n pesepidemie getref.

Die vesting is in 1503 deur Sweedse troepe ingeneem en aan die brand gesteek. In 1536 is groot dele van Tønsberg deur 'n brandramp vernietig sodat die stad in die volgende eeu aan belangrikheid ingeboet het. Dit het eers gedurende die 17de eeu danksy die skeepsboubedryf en kommersiële walvisvangs weer 'n ekonomiese opswaai as seehawe beleef. Vandag is Tønsberg as administratiewe setel van die fylke Vestfold 'n vooruitstrewende handelstad en gewilde toeristebestemming gedurende die somermaande.
Bismarck

:*Die artikel handel oor die stad, vir inligting oor die gelyknamige skip, sien Bismarck (skip).*

**Bismarck** is die hoofstad en tweede grootste stad van die deelstaat van Noord-Dakota. Dit het 'n bevolking van sowat 55 532 mense (grootstadsgebied: 94 719). Bismarck is geleë aan die oosoewer van die Missouririvier.

## Geskiedenis 
Die stad het in 1873 ontstaan en was eers Edwington genoem maar is 'n paar maande later vernoem na die Duitse staatsman Otto von Bismarck. Dit was gedoen om Duitse investering in die *Northern Pacific Railroad* aan te moedig. Die stad was ook die verskaffing sentrum vir Fort Abraham Lincoln waar Custer gebaseer was. Dit was ook die plek van waar die *Black Hills* goudstormloop begin het. In 1883 het Birmarck die hoofstad van Dakota Gebied geword en dit het die hoofstad geword van Noord-Dakota tot die Dakota gebied herverdeel was in 1889.

Die Lewis-en-Clark-ekspedisie het hier oorwinter op hulle tog in 1804.

## Klimaat 
Die winters in Bismarck is koud en lank met jaarlikse sneeuvalle. Die somers is dikwels baie warm en vogtig.

## Bron 
* ''Collier's Encyclopedia'', Crowell-Collier Educational Corporation, Volume 4, Bladsy 224.
Wolf, wolf, hoe laat is dit?

**Wolf, wolf, hoe laat is dit?** word buite op 'n grasperk gespeel waar daar baie plek is om rond te hardloop. Daarom help dit met kinders se fiksheid asook om hul reaksietempo te ontwikkel.

## Weergawe 1 
Hierdie weergawe word meestal in Suid-Afrika gespeel. Dit begin deurdat die kinders in 'n ry agter mekaar staan. Die persoon wat voor staan is aangewys as  
die wolf. Die wolf bepaal dan die roete wat geloop word terwyl die res van die kinders (ook bekend as die skape) agterna loop. Terwyl hulle loop sal die skape in een stem uitroep: "Wolf, wolf hoe laat is dit?" waarop die wolf dan enige tyd kan uitroep. Dit hou dan so aan totdat die wolf besluit om "Etenstyd!" uit te roep, waarna die skape moet probeer om nie deur die wolf gevang te word nie. Die persoon wat deur die wolf gevang is word dan die nuwe wolf.

## Weergawe 2 
Hierdie weergawe kom meestal voor in Engeland en die V.S.A. aldus met die naam ''"What's the time mister wolf?"'' In dié weergawe staan die skape en die wolf 'n paar meter uit mekaar uit. Die skape vra steeds "Wolf, wolf, hoe laat is dit?" Die verskil kom in waar die wolf antwoord: as die wolf sê dit is 5 uur, byvoorbeeld, moet die skape vyf treë na die wolf gee. As hy sê 2 uur, dan moet hulle twee treë gee ensovoorts. Dit mag dalk gebeur dat van die skape sentimeters beweeg of dalk baie groot treë vorentoe gee. Dit hang maar af hoe braaf die kinders mag wees. Die wolf mag ook kies om met sy/haar rug na die skape te staan om die vang 'n verrassing te maak.

## Sien ook 
* Lys van kinderspeletjies
Telefoontjie

duimnael|300px|Ja, grootmense kan ook telefoontjie speel.

**Telefoontjie** is ŉ baie eenvoudige speletjie wat binne of buite gespeel kan word. Dit toets en verbeter kinders se luister- en onthouvaardighede.

## Hoe die spel werk 
Die kinders wat saam speel sit almal in ŉ kring. Daar is een kring leier in die middel van die sirkel wat ŉ storie of sin uitdink. Die kring leier fluister die sin in die eerste persoon se oor wat begin, Dan fluister die eerste persoon die sin of twee in die persoon langs hom/haar se oor. Sonder om die boodskap weer te hoor moet die persoon aan wie eerste gefluister is, die boodskap aanstuur met ŉ woord wat hy byvoeg of nie byvoeg nie afhangende of die kring leier hom ŉ woord gegee het om by te voeg. Die boodskappe moet dan die ronde doen totdat dit die laaste persoon bereik of die kring leier mag enige persoon vra wat sy boodskap is. Hy of sy moet dan die boodskap hardop sê. Al belangrike reël is dat die boodskap nie herhaal mag word aan dieselfde persoon nie. Wat jy hoor moet jy aanstuur as die kring leier jou ŉ ekstra woord gegee het om by te voeg moet jy dit byvoeg tot ŉ voledige sins bou maar wel dieselfde betekenis he as die oorsponklike sin. Die speletjie verskaf groot vermaak veral by groot groepe want die boodskap wat hardop gesê word is amper nooit dieselfde as die oorspronklike nie veral as die kring leier unieke woorde bygevoeg het by elke persoon in die kring. Kinders leer ook dat dit die manier is hoe skinderstories ontwikkel, versprei en stertjies kry deur woord verandering, byvoeging en konteks verandering.

## Sien ook 
* Lys van kinderspeletjies
Wapens van provinsies van Suid-Afrika

Sedert uniewording in 1910 is Suid-Afrika in provinsies verdeel. Daar was oorspronklik vier provinsies (voorheen kolonies), maar sedert 1994 is daar nege. Elke huidige en vorige provinsie het sy eie amptelike wapen wat deur die provinsiale regering getoon word, bv. op sy *Offisiële Koerant* en sy briefhoofde.

## Geskiedenis 

Lêer:Coat of arms of the South African Republic.svg|Transvaal
Lêer:Coat of arms of the Cape Colony 1876-1994.svg|Kaapkolonie
Lêer:Arms of Natal 1907-1997.svg|Natal
Lêer:Coat of arms of the Orange Free State.svg|Oranje-Vrystaat

Slegs drie uit die vier kolonies wat die oorspronklike provinsies geword het, het wapens gevoer, nl Kaapland, Natal en die Oranje-Vrystaat. Transvaal het nie 'n wapen gehad nie. Alhoewel die provinsiale administrasies nie die wetlike opvolgers van die vorige koloniale regerings was nie, het Kaapland, Natal, en die OVS die kolonies se ampswapens oorgeneem en niemand het daarteen beswaar gemaak nie.

In 1911 het koning George V die onderskeie kwartiere van die landswapen aan die provinsies toegeken, maar die regering het nie die provinsiale administrasies daarvan ingelig nie en hierdie wapentoekennings is uiteindelik in 1954 deur koningin Elizabeth II op versoek van die unieregering teruggetrek.

Al vier wapens het verval toe die provinsies in 1994 deur die nege nuwe provinsies vervang is. Mettertyd het elkeen van die nuwe provinsies sy eie nuwe wapen laat ontwerp en registreer: Gauteng, Mpumalanga en die Oos-Kaap in 1996; die Noord-Kaap in 1997; Noordelike (nou Limpopo) en die Wes-Kaap in 1998; Noordwes en die Vrystaat in 1999; en KwaZulu-Natal in 2004.

## Wapens van die Suid-Afrikaanse provinsies 

Lêer:Wapen van Gauteng.png|Gauteng
Lêer:Wapen van KwaZulu-Natal.png|KwaZulu-Natal
Lêer:Wapen van Limpopo.png|Limpopo
Lêer:Wapen van Mpumalanga.png|Mpumalanga
Lêer:Wapen van die Noord-Kaap.png|Noord-Kaap
Lêer:Wapen van Noordwes.png|Noordwes
Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|Oos-Kaap
Lêer:Wapen van die Wes-Kaap.png|Wes-Kaap
Lêer:Wapen van die Vrystaat.png|Vrystaat

## Sien ook 
* Suid-Afrikaanse heraldiek
* Wapen van Kaapland
* Wapen van Natal
* Wapen van die Oranje-Vrystaat
* Wapen van Suid-Afrika
* Wapen van Transvaal

## Verwysings 
## Bronne 
* Brownell, F.G. (1993). *Nasionale en Provinsiale Simbole*.
* Pama, C. (1965). *Lions and Virgins*.

## Eksterne skakels 
*  South African Heraldry Website 
*  Flags of the World
Thanksgiving

duimnael|regs|250px|Die eerste Danksegging. Geïdealiseerde skildery deur Jean Leon Gerome Ferris (1863-1930) **Thanksgiving** of **Danksegging** (**Action de grâce** in Franssprekende Kanada), is 'n tradisionele Noord-Amerikaanse vakansiedag wat as 'n soort oesdankfees gevier word. Die datum en oorsprong van die eerste Dankseggingfeesviering bly omstrede, maar die eerste gedokumenteerde Dankseggingfees is op 8 September 1565 in die huidige St. Augustine (deelstaat Florida) gehou. Alhoewel navorsing reeds die teendeel bewys het, word daar nog dikwels na die feesviering, wat in 1621 by die Plymouth-plantasie in die gelyknamige kolonie plaasgevind het, as die eerste Danksegging verwys.

Deesdae word Danksegging in Kanada op die tweede Maandag in Oktober en in die Verenigde State op die vierde Donderdag in November gevier. Die tradisionele Dankseggingsete vind saans as 'n familiebyeenkoms plaas en bied geleentheid vir dankbetuigings en die uitspreek van wense.

## Verwysings 
* Thanksgiving Day. (2008). Encyclopædia Britannica. Deluxe Edition.  Chicago: Encyclopædia Britannica.
Salisbury

:*Hierdie artikel handel oor die Engelse katedraalstad. Vir die hoofstad van Zimbabwe, sien gerus Harare, en vir alle ander betekenisse Salisbury (dubbelsinnig).*

**Salisbury** (plaaslik uitgespreek as /ˈsɔːzbri/, ***sawz**-bree*) is 'n katedraalstad in die suidooste van die graafskap Wiltshire, in Engeland se suidweste. Dis geleë aan die rand van Salisbury-vlakte (Salisbury Plain) asook die wêreldberoemde neolitiese rotssirkel, Stonehenge.  Dis die enigste stad in die graafskap en die graafskap se derde grootste nedersetting naas Swindon en Chippenham. Die bevolking is omtrent 40 302, wat onverwags verminder het van 45 000 in 2006 se sensus. Die stadjie beslaan die grootste deel van 'n gelyknamige distrik en dien ook as sy administratiewe sentrum.

Die stad se katedraal was voorheen 3,6&nbsp;km (of 2.2 myl) noord hiervandaan geleë te Old Sarum. Die nedersetting het onstaan nadat die katedraal in die jaar 1220 hier begin herbou is en sowaar teen 1258 klaargebou was (niemand weet nou of daar toe basaar gehou was nie). Ewenwel, mense van Old Sarum en nabygeleë Wilton (die graafskap se ou hoofstad) het katedraal se kant toe getrek. Die nuwe dorp het sy stadshandves in 1227 onder die naam **Nuwe Sarum** ontvang, wat sowaar die amptelike naam tot 2009 gebly het toe die Salisbury City Council (Salisburyse Stadsraad) gestig is.

Vyf riviere vloei hier saam; die Nadder, Ebble, Wylye, and Bourne is vertrakkings van die Hampshire Avon, wat na die suidkus vloei en ter see gaan by Christchurch in Dorset. Salisbury treinstasie bedien die stad en is 'n streekswisselaar op die kruispunt tussen die West of England Main Line (Wesengelandse Hoofspoorlyn) en die Wessex Main Line (Wessexse Hoofspoorlyn).

Stonehenge, 'n Wêrelderfenisplek van die Verenigde Nasies se Opvoedkundige, Wetenskaplike en Kulturele Organisasie, is sowat 13&nbsp;km (8 myl) noordwes vanaf Salisbury geleë, wat grootliks bydra tot die stad se ekonomie. Die stad self, die huidige katedraal en die katedraal se bouvalle te Old Sarum, lok ook besoekers met kameras en sonhoede.

## Verwysings
Kang

**Kang** is 'n dorp in die Kgalagadi distrik van Botswana. Die dorp lê in die Kalahariwoestyn op die Trans-Kalahari-Grootpad tussen Ghanzi in die noorde en Sekoma in die suide. Die bevolking was 5 985 volgens die 2011-sensus.

## Verwysings
Katrin Heß

**Katrin Heß** (* 25 Junie 1985 in Aken) is 'n Duitse aktrise.

## Eksterne skakels 
*  Amptelike webwerf
*  Katrin Heß
Rammstein

**Rammstein** is 'n Duitse musiekgroep wat in 1994 in Berlyn gestig is. Hul harde musiekstyl en morbiede liedtekste wat omstrede onderwerpe behandel word dikwels as *Neue Deutsche Härte* ("Nuwe Duitse Hardheid") beskryf, terwyl die groepslede daarna as *Tanzmetall* ("Dansmetaal") verwys.

Rammstein het bekendheid verwerf deur hul gebruik van ongewone stylmiddels en gesofistikeerde vertonings. Volgens die musiektydskrif *Billboard* is Rammstein tot op datum die internasionaal suksesvolste musiekgroep met Duitse liedtekste met meer as twintig miljoen albumverkope, waarvan meer as die helfte in die buiteland.

## Albums 
|- align=center
|align=left|*Herzeleid*||1995||-||||||
|- align=center
|align=left|*Sehnsucht*||1997||-||||||
|- align=center
|align=left|*Live aus Berlin*||1999||-||||||Direkte opname
|- align=center
|align=left|*Mutter*||2001||-||||||
|- align=center
|align=left|*Reise,Reise*||2004||-||||||
|- align=center
|align=left|*Rosenrot*||2005||-||||||
|- align=center
|align=left|*Völkerball*||2006||-||||||Direkte opname
|- align=center
|align=left|*Liebe ist für all da*||2009||-||||||
|- align=center
|align=left|*Rammstein*||2019||-||||||
|- align=center
|align=left|*Zeit*||2022||-||||||
|}

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
;Media

* *YouTube.com: Rammstein Official - Engel (2015)*
Hammershus

duimnael|regs|250px|Die bouvalle van Hammershus op die Oossee-eiland Bornholm
duimnael|regs|250px|Ingang tot die binneste gedeelte van die burg
duimnael|regs|250px|Die muurwerk van Hammershus
duimnael|regs|250px|Die muurwerk van Hammershus. Met erkenning aan die kopiereghouer, http://www.eilunh.de

**Hammershus** [hɑməʀsˈhuːʔs] was 'n versterkte burg aan die noordweskus van die Deense Oossee-eiland Bornholm. Dit is vandag een van die grootste bouvalle-komplekse van sy soort in Noord-Europa. Die burg is 74 meter bo-oor die see op 'n krans opgerig en word met 'n ringmuur met 'n lengte van 750 meter versterk. Die burg lê nader by die Duitse en Sweedse vastelande as by die Deense.

## Geskiedenis 
Hammershus was vanaf die 12de eeu hoofsaaklik in besit van die aartsbiskop van Lund. Tydens gevegte tussen die aartsbiskoppe en koningshuise het die laasgenoemdes die burg verskeie kere oorgeneem, soos byvoorbeeld in 1259, 1265, 1319 en 1325.

In 1521 was die kompleks in besit van Christian II, koning van Denemarke, Noorweë en Swede, wat hier biskop Jens Andersen Beldenak gevange gehou het. Nog in dieselfde jaar het die Lübeckse Hanseverbond Hammershus verower. Die eiland Bornholm is 'n tyd lank aan Lübeck verpand, en Hammershus was in hierdie periode die setel van die Lübeckse administrateur.

In die jaar 1658 het Swede Hammershus beset, tog is die Swede ná 'n opstand van die Bornholmse bevolking gedwing om die burg weer te verlaat.

Tussen 1660 en 1661 is Leonora Christina, die dogter van die Deens-Noorse koning Christian IV saam met haar eggenoot in Hammershus aangehou. Die burg het ook later as staatsgevangenis gedien.

In 1743 is die burg verlaat, en dele van die kompleks is afgebreek om boumateriale te herwin. Eers in 1822 is die bouvalle in 'n koninklike dekreet tot nasionale monument verklaar. In 1890 is met die eerste restourasie begin, en die herstelwerk duur nog steeds voort. Hammershus het al lank tot 'n gewilde toeristetrekpleister ontwikkel.

## Literatuur 
* Gravett, Chris: *Atlas der Burgen. Die schönsten Burgen und Schlösser*. Wene: Tosa 2001, bl. 133, .

## Eksterne skakels 
* *Die bouvalle van Hammershus*
* *Die bouvalle van Hammershus*
St Georges Terrace

[duimnael|200px|regs|Uitsig op St Georges Terrace vanaf [Barrack Street]]

**St Georges Terrace** is die hoofstraat van Perth in Australië.  Die straat loop parallel aan die Swanrivier en is 'n hooftoegangsroete deur die sentrale sakekern.  Vanweë die feit dat die straat saamval met die heersende westelike winde (die Fremantle doctor) is die windsnelhede in die straat dikwels baie hoog.

Die westelike eindpunt is by die Barracks Arch en die oostelike eindpunt sluit aan by Adelaide Terrace by die kruising met Victoria laan.
duimnael|200px|links|St Georges Terrace soos gesien vanaf die hoek van Victoria Avenue&nbsp;no.&nbsp;1
St Georges Terrace is vernoem na die St George Katedraal.  Oorspronklik het 'n groot deel van die straat die huise van die kerkamptenare en klerke van die katedraal se koor bevat.  Sommige van hierdie huise bestaan steeds (onder andere The Deanery), maar die oorgrote meerderheid van hierdie huise is in die 1960's gesloop.

Die hoof straat tussen Barrack Street en William Street het is in die 1930's en 1940's gekenmerk deur 'n eenvormige gebou-ontwerp en -hoogte.  Die geboue is egter in die laat 1970's vervang met meer moderne en hoër geboue.

Op die sypaadjie van die straat is 150 bronsplate gemonteer wat noemenswaardige persoonlikhede in die Wes-Australiese geskiedenis herdenk.  Hierdie gedenkplate is in 1979 geïnstalleer as deel van die 150ste bestaansjaar vieringe en die seshonderdste herdenking van Europese nedersetting in die gebied.

## Verwysings 
* Austen, Tom  (1988) *The Streets of Old Perth* St George Books. 
* Edmonds, Jack (editor) (1979) ''Swan River colony : life in Western Australia since the early colonial settlement, illustrated by pictures from an exhibition mounted by West Australian Newspapers Ltd. as a contribution to celebrations for the state's 150th year* Perth: West Australian Newspapers. 
* Stannage, C. T  (1979) *The people of Perth : a social history of Western Australia's capital city''  Perth: Carroll's for Perth City Council.
Alkmaar

**Alkmaar** is 'n stad in Noord-Holland, Nederland met 'n bevolking van 110&nbsp;000 in 2021. Alkmaar is internasionaal bekend vir sy professionele sokkerspan, AZ Alkmaar, wat in 2009 die nasionale titel gewen het.
Sarah Bernhardt

**Sarah Bernhardt** (1844 - 1923) was 'n Franse toneelspeelster en rolprentaktrise en moontlik die beroemdste aktrise van haar generasie.

Sy is in Parys gebore aan 'n Nederlandse moeder, Julie Bernardt, en 'n anonieme Nederlandse vader. Bernhardt het self die spelwyse van haar van verander, om haar Nederlandse herkoms te verdoesel. Die naam wat sy as dié van haar vader aangevoer het, Edouard Bernhardt, was in werklikheid die van haar moeder se broer (maar met die Nederlandse spelling). Haar oupa was Moritz Bernard, 'n berugte Joodse koopman in Amsterdam.

links|duimnael|200px|Bernhardt as die "Dame van die Kamelias" in 1881.
Sarah Bernhardt het een van die allergrootste aktrises van haar tyd geword en is steeds 'n legendariese Franse toneelspeelster. Sy het dikwels in Parys opgetree, waar 'n teater na haar vernoem is. Sy het ook toere rondom die wêreld onderneem en in Londen, New York en Amsterdam opgetree. Oscar Wilde het die toneelstuk Salome vir haar geskryf en Mark Twain het opgemerk: "Daar is vyf soorte aktrises: slegte aktrises, redelike aktrises, goeie aktrises, geweldige aktrises. En dan is daar Sarah Bernhardt."

Haar bekendste vertolking was waarskynlik dié van *La Dame aux Camélias* ("Die Dame van die Kamelias") in die gelyknamige toneelstuk deur Alexandre Dumas junior - 'n rol wat sy byna 3000 keer herhaal het. Op 'n latere leeftyd het sy die hoofrol in 'n reeks rolprente vertolk, waarvan veral *La Reine Elizabeth* ("Koningin Elizabet") 'n wêreldwye sukses was. Dié Franse stilprent is in Amerika as "Queen Elizabeth" vertoon en is die eerste langspeelprent wat landswyd in Amerika vertoon is.

## Verwysings
Dotering

In elektronika is **dotering** die proses waartydens sekere chemiese elemente by 'n halfgeleier gevoeg word om die elektriese geleibaarheid daarvan te verander. Hierdie elemente is klein onsuiwerhede. Dit word gedoen om diodes te skep wat elektrisiteit in een rigting laat beweeg, of om transistor- en halfgeleier skakelaars te maak. 

Wanneer die element boor by silikon gevoeg word, word die boordopmiddel 'n aanvaarder genoem, want dit hou daarvan om elektrone te aanvaar. Wanneer die element fosfor by silikon gevoeg word, word die fosfor 'n donateur genoem, want dit hou nie van elektrone nie.

Daar bestaan twee tipes dotering, naamlik n- en p-dotering.
 
## Bronne
* Woodyard, John R. "Nonlinear circuit device utilizing germanium" Verenigde State, Patent 2,530,110.
* Sparks, Morgan and Teal, Gordon K. "Method of Making P-N Junctions in Semiconductor Materials", Verenigde State, Patent 2,631,356
Marilyn Monroe

**Marilyn Monroe** (1 Junie 1926 – 4 Augustus 1962) was 'n Amerikaanse aktrise, sangeres, model en rolprentvervaardiger.

## Lewe 
duimnael|links|Monroe in *Gentlemen Prefer Blondes* (1953).
duimnael|links|Monroe tree voor Amerikaanse troepe op.

Ná sy 'n groot deel van haar jeug in weeshuise deurgebring het, het Monroe haar loopbaan as 'n model begin, wat tot 'n rolprentkontrak in 1946 gelei het. Haar vroeë rolle was klein, maar haar rolle in *The Asphalt Jungle* (1950) en *All About Eve* (ook 1950) is goed ontvang en namate haar loopbaan gevorder het, het sy as 'n sekssimbool bekend geword. Sy het lof ontvang vir haar komediese vermoë in rolprente soos *Gentlemen Prefer Blondes*, *How to Marry a Millionaire* en *The Seven Year Itch*. Sy was in die 1950s en 1960s een van Hollywood se gewildste aktrises.

Monroe het dikwels gesukkel om rolle anders as die "dom blondine" te kry en sy het doelbewus probeer om hierdie beeld van haar af te skud. Sy het drie mislukte huwelike gehad: met polisieman James Dougherty (1942–1946), bofbalspeler Joe DiMaggio (1954–1954) en toneelskrywer Arthur Miller (1956–1961). Dit was gedurende haar huwelik met Miller wat sy by die *Actors Studio* gestudeer het en die maatskappy *Marilyn Monroe Productions* gestig het. Haar dramatiese rol in William Inge se *Bus Stop* is deur die kritici geprys en sy het 'n Golden Globe-toekenning gewen vir haar rol in *Some Like it Hot*.

## Dood 
Die laaste jare van Monroe se lewe was gevul met gesondheidsprobleme, persoonlike probleme en 'n reputasie as 'n onverantwoordelike en moeilike medewerker. Daar word steeds gegis oor die omstandighede van haar dood, as gevolg van 'n oordosis barbiturate. Alhoewel haar dood amptelik as 'n "waarskynlike selfmoord" geklassifiseer word, word die moontlikheid van 'n dood per abuis nie buite rekening gelaat nie. Samesweringsteoritici beweer dat sy vermoor is.

In 1999 het Monroe op die sesde plek van die *American Film Institute* se ranglys van die *grootste vroulike sterre van alle tye* verskyn.

## Filmografie 
thumb|Monroe poseer vir fotograwe tydens die verfilming van *The Seven Year Itch*, September 1954.

### Rolprente 
* 1947: *Dangerous Years*
* 1948: *Scudda Hoo! Scudda Hay!*
* 1948: *Ladies of the Chorus*
* 1949: *Love Happy*
* 1950: *A Ticket to Tomahawk*
* 1950: *The Asphalt Jungle*
* 1950: *All About Eve*
* 1950: *The Fireball*
* 1951: *Right Cross*
* 1951: *Home Town Story*
* 1951: *As Young as You Feel*
* 1951: *Love Nest*
* 1951: ''Let's Make It Legal*
* 1952: *Clash by Night*
* 1952: *We're Not Married!*
* 1952: *Don't Bother to Knock*
* 1952: *Monkey Business*
* 1952: *O. Henry's Full House*
* 1953: *Niagara*
* 1953: *Gentlemen Prefer Blondes*
* 1953: *How to Marry a Millionaire*
* 1954: *River of No Return*
* 1954: *There's No Business Like Show Business*
* 1955: *The Seven Year Itch*
* 1956: *Bus Stop*
* 1957: *The Prince and the Showgirl*
* 1959: *Some Like It Hot*
* 1960: *Let's Make Love*
* 1961: *The Misfits*
* 1962: *Something's Got to Give''

## Eksterne skakels
John Wayne

**John Wayne** (1907 – 1979) was 'n Oscar- en Golden Globe-bekroonde Amerikaanse rolprentakteur. Hy was die verpersoonliking van robuuste manlikheid en het 'n blywende Amerikaanse ikoon geword. Hy is beroemd vir sy kenmerkende stem, stap en lengte. Hy was ook bekend vir sy konserwatiewe politiese sienings en sy ondersteuning vir anti-kommunistiese posisies in die 1950's.

duimnael|links|200px|Die plakaat vir die 1938-rolprent, *Pals of the Saddle*.
Sy loopbaan het met stilprente in die 1920's begin en hy was 'n beroemde rolprentster van die 1940's tot die 1970's. Hy word veral geassosieer met Wilde Weste-prente en oorlogprente, maar hy het ook in 'n wye verskeidenheid ander rolprente verskyn: biografieë, romantiese komedies, polisiedramas en ander. Hy het nou saam met die regisseurs John Ford en Howard Hawks gewerk. Saam met Hawks maak hy die beroemde trilogie: *Rio Bravo*, *El Dorado* en *Rio Lobo*. Alhoewel Wayne in byna 200 rolprente verskyn het, het hy slegs een keer 'n Oscar-toekenning gewen: as beste manlike hoofrol in *True Grit* (1969). Hy is ook vir dieselfde toekenning genomineer vir sy rol in *Sands of Iwo Jima* (1950) en as beste produsent vir *The Alamo* (1960).

Te wyte aan sy kettingrokery is Wayne in 1964 gediagnoseer met longkanker: hy het 'n operasie ondergaan waartydens sy linker long verwyder is. Vyftien jaar later word hy met maagkanker gediagnoseer en beswyk hy op 72-jare ouderdom daaraan.

In 1999 het die *American Film Institute* Wayne tot die 13de geweldigste manlike ster ter aller tye benoem.

237px
Sentrifugale reëlaar

regs|duimnael|250px|'n Sentrifugale reëlaar
250px|duimnael|Reëlaar van die Walderveense meule

'n **Sentrifugale reëlaar** is 'n apparaat wat die snelheid van 'n masjien reël of by 'n windmeul die afstand tussen die twee meulstene beheer.

Wanneer 'n voorwerp roteer, sal weens die middelpuntvliedende krag die massa van die voorwerp na buite geslinger word. Dit veroorsaak 'n krag wat 'n reëlaar kan bedien. Die reëlaar op die afbeelding het twee gewigte wat aan arms hang. Die swaartekrag hiervan word gebruik as krag om na gelang van afnemende toere die gewigte weer terug te laat beweeg. Hierdie soort reëlaar kan uitsluitlik vertikaal gemonteer word. Wanneer tussen beide gewigte 'n trekveer aangebring word, ontstaan 'n reëlaar wat ook in ander posisies bruikbaar is.

Deur die konstruksie sodanig uit te voer dat by 'n toenemende snelheid die reëlaar, wat die snelheid van die masjien reël, af te knyp (sluit) word 'n reëlaarstelsel verkry.

Die eerste sentrifugale reëlaar is in 1788 ontwerp deur James Watt. Sy reëlaar het die snelheid van 'n stoomenjin beheer. Hierdie uitvinding was 'n bydraende oorsaak van die Industriële Revolusie.

Die sentrifugale reëlaar word dikwels as voorbeeld aangegee vir terugkoppeling of terugvoer in 'n dinamiese stelsel. Die sentrifugale reëlaar is spesifiek 'n voorbeeld van negatiewe terugkoppeling.

## Animasie 
Animasie van 'n sentrifugale reëlaar in aksie by 'n tweeslag staande stoommasjien.
duimnael|links|500px|

## Sien ook 
* Vliegwiel
* Reëlaar

## Eksterne bronne 
*  Interaktiver Fliehkraftregler