Geaffekteerde taalgebruik

**Geaffekteerde taalgebruik** verwys na aanstellerige of gekunstelde taal wat nie van nature in die onmiddellike of algehele taalgemeenskap voorkom nie.

Taalverskille tussen sprekers van 'n besondere taal berus heel dikwels op die sosiale onderskeidings in die gemeenskap. Die verskillende bevolkingslae druk hul op verskillende maniere oor dieselfde saak uit. Op hierdie wyse word sosiale onderskeidinge gemaak – die een groep se taalgebruik verskil ook van streek tot streek, maar ook van subkultuur tot subkultuur. So sal die Cockney-Engels in Brittanje verskil van die Britse adeltaal en/of Oxford/Cambridge-Engels, die Hagenaar se taal verskil van die Limburger in Nederland, die Kaapse woonbuurte Ysterplaat weer van Welgemoed s'n. Die taalgebruik van die onderskeie groepe toon duidelike verskille: by die laer sosiale klasse kom palatisering voor, vreemde morfologiese vorme (*gevergeet*, *mees wonderlikste*), taalvermenging en 'n eenvoudiger sinsboustruktuur. By die middelklas kom weer minder taalvermenging voor en by die hoër sosiale groepe bykans geen taalvermenging nie.

Tog hou hierdie teorie nie dwarsoor die wêreld ewe veel water nie. Die adel van Nederland het vroeër byvoorbeeld heelwat woorde verfrans om hul van die burgery te onderskei, maar toe die Nederlandse burgers alledaagse woorde verfrans, het die adel weer hul taal begin verdiets.
In Suid-Afrika wissel die siening van die bry-r (ʁ) gewoonlik tussen plat maar tog kinderlik-ongekunsteld. Jan Smuts het byvoorbeeld sy bry behou, maar D.F. Malan het sy Swartlandse bry afgeleer toe hy in die bediening gegaan het, omrede dit vir hom hinderlik was. In Nederland word die "brouw-r" weer as "bekakt" (snobisties) beskou, omrede die bry 'n na-aapsel van die Standaardfrans (die statustaal van destyds) is. Die woord *bry* is trouens afkomstig uit die Nederlands "brouwen", van "breu", wat "pap" beteken. Om te bry het dus beteken om te praat of jy pap in jou mond het; 'n soort spraakgebrek.

Die spreker kan egter kies by watter sosiale groep hy wil inskakel. Deur by 'n betrokke sosiale groep te probeer inskakel, moet hy die betrokke sosiolek besig of naboots. Aan hierdie sosiolek word die spreker met die betrokke groep verbind. Wanneer 'n spreker daagliks binne 'n taalgemeenskap doelbewus van die spraakgenote of selfs stand verskil, word dit "geaffekteerd".

In Afrikaans bestaan daar hoofsaaklik twee tipes geaffekteerde taalgebruik: *Superstandaardafrikaans* en *Opsetlik gemengde taal*.

## Superstandaardafrikaans 
duimnael|regs|By Superstandaardafrikaans word die onbereikbare piek, Nederlands en Duits, nagestreef. Daar word immer gevrees vir die uitspoel in die halfdooie Engelse meer daarbenede. Juis daarom word konstant "stroomop" beweeg.
Superstandaardafrikaans, ook superafrikaans, word beskou as 'n fiktiewe en 'n soort geïdealiseerde taalvorm van Afrikaans wat nagestreef word.
Soms gebeur dit dat 'n groep welmenende taalbesorgdes bekommerd raak oor die manier waarop sommige lede van die taalgemeenskap die taal daarvan gebruik of verwaarloos. Gevolglik word voorskrifte opgestel hoe die taal eintlik gepraat moet word, hoewel die reëls dikwels nie taalkundig geldig is nie (bv. 'n ander taal as grondslag, die manier waarop die voorgeslagte Afrikaans gepraat het, logika ens.). Hierdie boeketaal word doelbewus aangeleer en nie van die moederskoot af nie.

Hierdie taalvorm word dikwels gekenmerk deur:

* Hoë of geaffekteerde uitspraak – soos letteruitspraak en oorronding.
* Taalsuiwerheid, waar geen Anglisismes geduld word nie, wat volgens die woordeboekmaker Anton Prinsloo onmoontlik is: Die invloed van Engels het in die verlede so sterk op die Afrikaanse taal ingewerk dat 'n Superstandaard "suiwer Afrikaans" vandag sonder enige Engelse invloed, op welke manier ook al, ondenkbaar is. Dit kan alleenlik vertraag word.
* Die doelbewuste wegdoen van Romaanse woorde wat op Engels lyk.
* Die gebruik van die woord *eventueel* met die betekenis "indien dit gebeur" en *braaf* met die betekenis van "regskape".
* Die gebruik van argaïese taalvorme, soos *nademaal*, *in dier voege*, *blootsvoet* en *narig* ("inligting of kennisname", vergelyk die Duitse *Nachricht*) en *Geliewe te verseker dat …*. Ander vorme sluit ook in *besluit tot/daartoe*, *aan diens* en '' 'n vleisbraai hou*.
* Sprekers van Superafrikaans laat die ge- weg waar gewone mense altyd ge- gebruik, bv. *Hy het die boek illustreer*; *hulle het hom ignoreer''; dit maak 'n indruk van gekunsteldheid. (In Nederlands word dit as Germanisme verwerp).
* Die doelbewuste "terugbuig" na Nederlands en Duits. Voor die erkenning van Afrikaans in 1925 het sowel Duits as Nederlands (*Hooghollands*) 'n hoë aansien onder veral die ontwikkelde Afrikaners geniet: slegs goedgeskoolde leerlinge (gewoonlik diegene uit gegoede huise wat langer kon skoolgaan en oorsee kon reis vir die taalbad) kon Nederlands/Duits foutloos skryf en praat. Om hierdie rede is Nederlands en Duits as prestigetale beskou. Heel doelbewus word dan ook dikwels "suiwerder" Germaanse woorde gebruik om die gewone Afrikaanse woordeskat mee aan te vul, byvoorbeeld *aanbesteding* vir "kontrakwerk", of *aangetekende pos* pleks van "geregistreerde pos". F.F. Odendal ervaar in die werke uit die Tweede taalbeweging " 'n deftigheid, 'n Nederlandsheid wat vandag as superstandaard aandoen ", maar wel "vanaf die (middel)jare veertig 'n tipe Afrikaans wat ongeveer gelyk is aan die Standaard-Afrikaans van vandag".
* Die strewers na Superstandaardafrikaans waak teen vertaalde of ontleende Engels in die standaardtaal, want sodra 'n taal al sy taaleienaardighede prysgegee het, bly daar geen rede meer oor om so 'n tweedehandse taal aan te leer nie.

Superstandaardafrikaans moet nie verwar word met woordepraal, woordoortolligheid of langdradigheid nie, maar dit kan tog plek-plek "bloedloos" voorkom.

Gewoonlik word Superstandaardafrikaans verbind met die behoudende Afrikaanssprekendes, maar ook "enkele persone wat hulleself as linguisties gesofistikeerd beskou, byvoorbeeld dié wat voorskriftelik optree vir die opstel van skoolgrammatikas en woordeboeke".

## Opsetlike brabbelmix 
duimnael|Brabbelmix-sprekers glo 'n taal moet vloei en help die proses selfs aan. Ongeag waar die taal opeindig.
Aan die ander kant is daar weer individue in die Afrikaanse taalgemeenskap wat net mooi die teenoorgestelde rigting met mag en mening inslaan:

* Woorde soos *amikaal* word in die omgangstaal gebruik pleks van die gewone "vriendelik" of "hartlik"; so ook *abominasie* pleks van "gruwel" en *irrigasie* pleks van *besproeiing*. Al is hierdie woorde uit Romaanse oorsprong, lyk dit vir Jan Alleman tog op Engels, en kom die gebruik daarvan sodoende onversorg en dus steurend voor.
* Die **doelbewuste** uitering van verhewe, vakkundige of alledaagse Engelse woorde en stopwoorde (soos *totally*, *actually*, *beautiful*, *amazing* en *ek love dit*), asook ander sleurtaal uit 'n laer ekonomiese milieu.
* Die r word soms nie in woo(r)de uitgesp(r)eek nie.
* Anglisismes word sorgeloos gebruik.

In 'n roman soos ''Om na 'n wit plafon te staar* word hierdie geaffekteerde taal deur karakters (soos die aanbiedster van MK en Hetta Brönn van *Die Kapenaar''-koerant) gebruik. Dit word deur die verteller toegeskryf aan die poging om byderwets te probeer klink, maar ook om klasseverskil en taaleksklusiwiteit uit te wis deur middel van nivellering en taalverloedering.

Gewoonlik word hierdie tipe geaffekteerdheid derhalwe geassosieer met die progressiewe Afrikaanssprekendes.

## Verwysings