Tierluislang

Die **tierluislang** (*Python molurus*) is die kollektiewe benaming vir die **Indiese** en **Birmaanse luislang**. Dit is 'n slangsoort van die Luislange (*Pythonidae*) en word by die geslag Egte Luislange (*Python*) ingedeel. Twee subspesies word erken, wat heel onlangs ook as afsonderlike spesies beskou word: die Indiese luislang (*Python molurus molurus*) en die Birmaanse luislang (*P. m. bivittatus*). Die donker subspesie, die Birmaanse luislang, is met 'n bevestigde lengte van meer as vyf meter een van die grootste slange ter wêreld. Die verspreidingsgebied sluit groot dele van die tropiese en subtropiese Suid- en Suidoos-Asië in. Die spesie bly in 'n wye verskeidenheid van beboste habitats, nie te ver van water nie en ten minste soms ook in die randgebiede van menslike nedersettings. Vir enkele dekades lank het onwettige vrylatings in die natuur veroorsaak dat 'n indringerbevolking in Florida, 'n VSA-deelstaat, ontstaan het.

Na die grootte van die luislang wissel die dieet van klein tot medium, bitter selde tot groot gewerwelde diere soos jong swynherte en volgroeide luiperds. Die tierluislange is soos al die slangsoorte van die genus *Python* eierlêend (ovipaar) en behoort tot die soort waar die wyfie die broeitemperatuur deur spierbewings reguleer. Weens verdelging voor die voet en habitatvernietiging verklaar die IUBN die spesie as gevoelig (*near threatened*).

## Omskrywing 
### Liggaamsbou en erflike eienskappe 
Die jong, onvolgroeide slange is baie slank gebou, terwyl die uitgegroeide tierluislange egter 'n baie kragtige lyf het. Ten opsigte van die liggaamslengte en -massa is daar 'n duidelike geslagsdimorfisme teenwoordig: die wyfies is gemiddeld heelwat groter en swaarder as die mannetjies. Die kop is groot en swaar, byna twee maal so lank as wat dit breed is en matig van die nek onderskeibaar. Die sydelingse posisie van die oog skep 'n gesigsveld van 135º. Die kragtige grypstert maak by die wyfies sowat 12 % en by die mannetjies tot so 14 % van hul totale lengte uit. Die spore is by die mannetjies groter as by die wyfies.

### Skubbe 
By slange word na skubbe dikwels as skilde verwys. 'n Skild is 'n skub met 'n spesiale beskermende funksie.

Die neusgate lê dorsaal en elkeen is met 'n groot neusskild omring. Die *nasalia* (neusskilde) is deur 'n paar kleiner, maar duidelik herkenbare *internasalia* (tussenneusskilde) van mekaar geskei. Hieraan grens weer reghoekige *prefrontalia* (voor-voorhoofskilde). 'n Tweede, baie kleiner paar *prefrontalia*, wat dikwels in verskeie klein skilde verdeel is, lê tussen die voorste *prefrontalia* en die baie gelykvormige paar *frontalia* (voorhoofskilde). Bokant die oog is daar 'n groot *supraokulêre skild* (bo-oogse skild). Die *rostrale* (snoetskild) het, soos by die meeste ander luislange, twee diep labiaalgroewe (lipholtes). Aan die kante van die kop volg daar vanaf die neusskilde, in die rigting van die oë, verskeie *lorealia* (leiselsskilde), wat in grootte en voorkoms wissel. Gewoonlik is twee *preokulêre skilde* (vooroogskilde) en drie tot vier *postokulêre skilde* (agteroogskilde) teenwoordig. Die *subokulêre skilde* (onderoogskilde) wissel van subspesie na subspesie. Daar is 11 tot 13 *supralabialia* (bolipskilde), waarvan die eerste en tweede diep lipholtes het. Van die 16 tot 18 *infralabialia* (onderlipskilde) is verskeie van die voorstes en agterstes met onduidelike lipgroewe of lipkuiltjies bedek.

Oor die interne klassifikasie van die tierluislang heers daar vir oor die 200 jaar lank omstredenheid. Tans word twee *subspesies* erken: die Indiese luislang (*Python molurus molurus*) en die Birmaanse luislang (*P. m. bivittatus*) (Kuhl, 1820). In 1949 vind Constable hierdie verskille egter as onvoldoende. Vir hom weerspieël die luislange 'n verwagte variasiebreedte van individue binne 'n bevolking. Sedertdien word die tierluislange van Sri Lanka nie meer uitvoerig bestudeer wat hul morfologie of genetika betref nie. Vandag word hul subspesiestatus egter oor die algemeen nie meer ondersteun nie. Hulle word weer as eilandbevolking van *P. m. molurus* beskou. Die groot beige tot kastaiingbruin rugvlekke is deur 'n fyn donker lyn omrand. Op die vasteland is die rugvlekke meestal omtrent reghoekig gevorm, terwyl hul in die besonder by slange van Sri Lanka dikwels 'n onreëlmatige vorm het. In Indië word Indiese luislange gemiddeld 3 meter lank. Weens die talryke verwarrings met die Birmaanse luislang in die verlede is die bevestigde gegewens oor die maksimumlengte van hierdie subspesie maar skaars. 'n Baie groot eksemplaar is uit Pakistan bekend van 4,6 meter en 52 kilogram.

#### Kleur 
Die Birmaanse luislang het oor die algemeen 'n donkerder patroon as die Indiese luislang. Die grondkleur wissel van ligbruin, geel tot grys skakerings. By die luislange van die vasteland is die donkerbruin tot rooibruin rugvlekke meestal reghoekig gevorm en swart omrand.

#### Lengte 
Wildlewende Birmaanse luislange van die vasteland bereik gewoonlik 'n totale lengte van omtrent 3,7&nbsp;meter. Slange van oor die 4&nbsp;meter is seldsaam en dié van 5&nbsp;meter word as buitengewoon beskou. Die langste Birmaanse luislang wat tot dusver wetenskaplik korrek opgeteken is, was 'n wyfie genaamd "Baby" wat 27 jaar in 'n private dieretuin in Gurnee, Illinois, gebly het. Ná die dood is 'n totale lengte van 5,74&nbsp;meter (18&nbsp;vt. 10&nbsp;dm.) vasgestel. Aanmeldings van veel groter eksemplare het tot dusver in geen geval enige wetenskaplike toetse deurstaan nie. Birmaanse luislange van die Indonesiese eilande Java, Bali en Soelawesi is wesenlik kleiner (eilandverdwerging). Op Bali is die totale lengte van uitgegroeide slange gemiddeld 2&nbsp;meter en die luislange in Soelawesi bereik 'n maksimumlengte van 2,4&nbsp;meter. in Bhitarkanika Nasionale Park

## Habitat 
Tierluislange bewoon 'n wye verskeidenheid habitats, waaronder die reënwoud, Voorts word tierluislange in teenstelling met netluislange algemeen as 'n kultuurvlugter beskryf. word die spesie sporadies in bewoonde gebiede gevind. Net so word ook in Indië herhaaldelik individue in woongebiede en dorpstuine aangetref. Op Bali bly die tierluislang selfs rondom die stad Gilimanuk. Hier bewoon hy tuine en agterplase en vang by geleentheid hoenders.

In gebiede met mere, riviere en ander waterliggame voer die verteenwoordigers van beide subspesies 'n semi-akwatiese bestaan. Hulle beweeg in die water baie vinniger en ratser as op land. Dikwels lê hulle ook ure lank gedeeltelik of heeltemal onderdompel by die vlak oewer. Daarby kan hulle tot 'n halfuur lank heeltemal onder water bly sonder om asem te haal, of net die neusgate bo die wateroppervlakte laat uitsteek. In teenstelling met die ewe waterliewende netluislang blyk die tierluislang die see te vermy.

'n Ondersoek oor Indiese luislange in die Noordwes-Indiese Keoladeo Nasionale Park toon dat hulle verkies om by temperature tussen 20 en 30ºC rond te beweeg. In die winter, vanaf middel Desember tot einde Januarie, verlaat hulle hul wegkruipplek slegs tydens die warm middagtyd om in die nabyheid vir tot 6 ure in die son te bak. hiberneer tierluislange oor die kouer maande meestal vanaf Desember tot Februarie. In die suidwestelike deel van die Jammu-provinsie kan dit selfs langer duur. Daarby verminder hulle hul metabolisme aansienlik. By oorwinteringsplekke onder klippe, blaarhope, in boomholtes of gate in die grond kan 'n mens baiekeer 'n hele paar individue saam aantref.

Tydens hul soektogte na prooi is veral die jonger tierluislange aktief. 'n Birmaanse luislangwyfie met 'n totale lengte van 2,7 meter is vir 24 dae deur middel van 'n opspoortoestel dopgehou. In hierdie tydperk word 'n fase van 'n uitgebreide soektog na kos, 'n periode van beperkte beweging tydens die vertering en 'n terugkeer na die jaggedrag opgeteken. Die slang het 'n gebied van 12,3 hektaar gedek en daarbinne aansienlik meer as 2,5 kilometer afgelê.

Baie groot tierluislange blyk om buite die paartyd eerder minder rond te beweeg. Hulle gaan bly gewoonlik in 'n ideale en prooiryke grondgebied met 'n goeie wegkruipplek.

Daar is nog aansienlike leemtes in kennis oor die sosiale gedrag van die spesie. Op verskeie plekke in Indië deel etlike Indiese luislange deels regdeur die hele jaar hul wegkruipplekke met spesiegenote. In die Keoladeo Nasionale Park is 12 individue gelyktydig saam in 'n gat gevind.

In die Keoladeo Nasionale Park, wat gebrek het aan hol bome, rotsskeure of ander wegkruipplekke, is die Indiese luislang op die beskutte gate van die Indiese ystervark aangewese. Die luislange deel die meeste gate heel merkwaardig met die ystervarke; dit terwyl hierdie soogdiere gewoonlik die tierluislang se prooi is. In 'n gat is benewens 3 luislange ook 5 Indiese ystervarke en 350 bladneusvlermuise getel. as die hoofprooi op ander plekke. Die voedingswyse is waarskynlik aangepas tot die beskikbare prooi van die onderskeie habitats asook tot die jaarlikse fluktuasies weens knaagdier- en voëlmigrasies.

As 'n lokvaljagter verkies die luislang om hom van sy prooi in die takke of in die water te versteek. Sodra die tierluislang 'n prooidier gewaar, beweeg hy stadig daarnatoe en wikkel dan dikwels tipies sy stert. Blitssnel word die slagoffer oorweldig, omwikkel en in 'n luislang se kenmerkende greep verstik. Na gelang van die grootte van die prooidier kan die insluk etlike ure duur. Terwyl klein prooidiertjies dikwels binne 'n week verteer word, het dit vir 'n Birmaanse luislang met 'n totale lengte van meer as 5 meter in Tierpark Berlin 23 dae geneem om 'n 25 kilogram vark te verteer. 

Laboratoriumondersoeke na jong Birmaanse luislange het getoon dat hul hartspiere tydens die vertering van 'n groot prooidier tot 40% kan vergroot. Die maksimumvergroting van die hartselle (hipertrofie) word deur stygende aangehegte kontraktiele (saamtrekbare) proteïene in die spierveseltjies (miofibril) reeds ná 48 uur bereik. Hierdie effek dra tot 'n energiedoeltreffender, stygende hartuitset by, sodat vertering vinniger kan plaasvind.

Die spysverteringskanaal pas ook by die vertering aan. So word die dundermslymvlies twee dae ná voeding tot drie keer so groot. Ná omtrent 'n week krimp dit weer terug tot sy normale grootte. Die verteringsproses benodig tot 35% van die prooidier se opgebergde energie.

### Voortplanting 
duimnael|'n Birmaanse luislang by haar eiers.
duimnael|Deur spierbewings en omwikkeling word 'n gunstige broei-omgewing geskep.
duimnael|'n Pasuitgebroeide Birmaanse luislangetjie.
Daar is weinig oor die slang se voortplanting in die natuur bekend. In Noord-Indië kom die slangpare in die kouer maande tussen Desember en Februarie in 'n gemeenskaplike winterslaapplek bymekaar. Ten spyte van die laer temperature en vertraagde metabolisme, slaag paring in hierdie tyd wel. In die Noordwes-Indiese Keoladeo Nasionale Park geskied die paartyd van die Indiese luislang in die tweede helfte van die kouer seisoen, tussen middel Februarie tot Maart. In hierdie tydperk bly voedselinname byna heeltemal agterweë. Nou kan die tierluislangmannetjie een van sy tweelobbige, afgeplatte hemipenes by die kloaak van die wyfie laat ingaan.
In die natuur is daar nog niks bekend omtrent die wisselwerking tussen die luislangmannetjies gedurende die paartyd nie. In die gevangenskap word die tierluislangmannetjies in hierdie tyd gedeeltelik territoriaal en raak by skyngevegte betrokke. Wanneer twee mededingers op mekaar afkom, beruik hulle mekaar met die tong eerste, dan begin hulle bo-oor mekaar te kruip. Omtrent die voorste derde van hul lywe word opgelig, sodat hulle om mekaar kan kronkel en grond toe probeer druk. As daar nie een tot onderwerping gedwing word nie, ontaard die bakleiery in hewige krappe met die spore en uiteindelik kwaai byte wat toegedien word.

In Middel-Indië duur die dragtigheid 2 tot 4 maande. In die middel van die warm seisoen omtrent in Meimaand soek die wyfie 'n broeiplek. Hierdie nes bestaan uit 'n ongestoorde wegkruipplek onder 'n hoop takke en blare, 'n hol boom, 'n termiethoop of 'n onbewoonde gat. Dit maak die onderhoud van die broeisel in kouer streke teen die optimale broeitemperatuur van 30,5&nbsp;ºC moontlik. In die reël eet die wyfie nie tydens die broeityd nie en verlaat ook nie die nes nie. Die pasuitgebroeide luislangetjies is van nou af op hul eie aangewese. In die grootste deel van die verspreidingsgebied is elkeen nou tussen 40 en 60 sentimeter lank en weeg 80 tot 150&nbsp;gram. Die kleintjies van die Soelawesiese dwergvorm is elkeen egter net 30 tot 35 sentimeter lank.

### Ouderdom en lewensverwagting 
Inligting oor die gemiddelde en maksimumouderdom van vrylewende individue is onbekend. Daar word egter aangeneem dat tierluislange in die natuur onder gunstige omstandighede meer as 30 jaar oud word.

## Roofvyande 
Afgesien van die mens het die tierluislang veral in sy onvolgroeide stadium baie vyande. Hiertoe behoort byvoorbeeld koningkobras,

Die handel in tierluislangvelle en hul galblase het ook dekades lank in Indonesië gebloei. Dit het gelei tot 'n bedreigende vermindering van hierdie reeds seldsame slangsoort. In 1978 gryp die regering in en plaas die tierluislang onder beskerming. Sedertdien word prakties geen uitvoerpermitte meer uitgereik nie.

Die Konvensie oor Internasionale Handel in Bedreigde Spesies (CITES) beskou die Indiese luislang as regstreeks bedreig; hy is gelys in Bylae I en is onderhewig aan handelsbeperkings. Vrylewende Birmaanse luislangbevolkings het beskerming nodig, is gelys in Bylae II en word uitvoerbeperkings opgelê. Die IUBN verklaar die spesie gevoelig (*near threatened*).

## Tierluislange as indringerspesie 
duimnael|'n Alligator vreet 'n Birmaanse luislang in die Everglades
In die Everglades, in die VSA-deelstaat Florida, is Birmaanse tierluislange onwettig losgelaat en sedert 1979 kon hul daar ook gevestig raak. Veral vanaf 2001 was daar 'n aansienlike toename aangeteken; in 2007 is die aantal slange reeds op 30&nbsp;500 geskat.

### Kultureel 
duimnael|Slangbesweerders in Anuradhapura (Sri Lanka) met 'n Indiese luislang en twee kobras.
Reeds by die vroeë Indiese kulture benut priesteresse die rustige temperament van die Indiese luislang vir hul slangdanse. Hierdie slange is jonk gevang en in die tempels in vasstaande mandjies versorg. Deur voortdurende kontak met die mens word hul neiging om te byt afgeleer. Ook later het baie van die voormalige Indiese vorstestate in hul koninklike howe tierluislange aangehou as beskermers van die heerserfamilie. In die laat 19de en vroeë 20ste eeu behang slangbesweerders en Indiese fakirs hulself ook graag met tierluislange.

Die tierluislang word meestal nie deur die mense van Suidoos-Asië gevrees nie en as medeskepsel behandel. In party plekke word hierdie slange selfs verwelkom. Die boere word toenemend bewus dat die tierluislange 'n belangrike funksie vervul deur die uitroei van knaagdiere op landbougrond. In die laat 19de eeu was hierdie indrukwekkende eksotiese slange in byna elke paleis en park se menagerie te vinde. 'n Tyd lank dien hierdie luislange ook in slangvertonings in die sirkus en variété as besienswaardigheid. Daar bestaan ook kruisings tussen die Indiese en Birmaanse luislang, tierluislang en netluislang, tierluislang en koningsluislang asook die tierluislang en Afrika-rotsluislang of Suider-Afrikaanse luislang wat in gevangenskap geteel word.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van slange

## Bronne 
### Verwysings 
### Literatuur 
* F. Wall: *A popular treatise on the common Indian snakes - The Indian Python*. Journal of the Bombay Natural History Society Band 21, 1912, bl. 447–476; (aanlyn op bl. 419).
* S. Bhupathy, V.S. Vijayan: *Status, distribution and general ecology of the Indian Python (Python molurus molurus Linn.) in Keoladeo National Park, Bharatpur, Rajasthan*. Journal of the Bombay Natural History Society Band 86, Heft 3, 1989, bl. 381-387.
* K. Bhatt, B.C. Choudhury: *The diel activity pattern of Indian Python (Python molurus molurus Linn.) at Keoladeo National Park, Bharatpur, Rajasthan*. Journal of the Bombay Natural History Society Band 90, Heft 3, 1993, bl. 394-403.
* B. Groombridge, L. Luxmoore: *Pythons in South-East Asia - A review of distribution, status and trade in three selected species*. Lausanne, Switzerland: Secretariat of CITES 1991, .
* D. G. Barker, T. M. Barker: *The Distribution of the Burmese Python, Python molurus bivittatus*. Bulletin of the Chicago Herpetological Society Band 43, Heft 3, 2008, bl. 33-38; (aanlyn, pdf) .
* H. Schleich, W. Kästle: *Amphibians and Reptiles of Nepal - Biology, Systematics, Field Guide*. A.R.G. Gantner Verlag K.G. 2002, , bl. 795-802.
* R. Whitaker: *Common Indian Snakes – A Field Guide*. The Macmillan Company of India Limited 1987, , bl. 6-9.
* J. C. Daniel: *The Book of Indian Reptiles and Amphibians*. Bombay Natural History Society and Oxford University Press, Delhi 2002, , bl. 83-87.
* R. C. Sharma: *Fauna of India and the adjacent countries - Reptilia, Volume III (Serpentes)*. Kolkata 2007, , bl. 91-93.
* J. Deuve: *Serpents du Laos*. Mémoire O.R.S.T.O.M. Band 39, Paris 1970, bl. 61-62, 65-66.
* H. Saint Girons: *Les serpents du Cambodge*. Mémoires du Muséum national d'Histoire naturelle, Série A, 1972, bl. 40-41.
* S. M. Campden-Main: *A field guide to the snakes of South Vietnam*. City of Washington 1970, bl. 8-9.
* S. A. Minton: *A contribution to the herpetology of West Pakistan*. Bulletin of the American Museum of Natural History Band 134, Heft 2, 1966, bl. 117, 118; (Volteks, pdf) .
* R. de Lang, G. Vogel: *The snakes of Sulawesi: A field guide to the land snakes of Sulawesi with identification keys*. Frankfurt Contributions to Natural History Volume 25. Frankfurt am Main: Edition Chimaira, 2005, , bl. 23-27, 198-201.
* R. W. Snow, K. L. Krysko, K. M. Enge, L. Oberhofer, A. Warren-Bradley, L. Wilkins: *Introduced populations of Boa constrictor (Boidae) and Python molurus bivitattus (Pythonidae) in southern Florida*. In: R. W. Henderson, R. Powell: *The Biology of Boas and Pythons*. Eagle Mountain 2007, , bl. 416–438.

## Eksterne skakels 
*  *Python molurus* op die IUBN-rooilys van Bedreigde Spesies 
*  reptile-database.reptarium.cz: *Python molurus*