Jewgeni Prigozjin

**Jewgeni Wiktorowitsj Prigozjin** (Russies: **Евгений Викторович Пригожин**; IFA: [jɪvˈɡʲenʲɪj ˈvʲiktərəvʲɪtɕ prʲɪˈɡoʐɨn]; 1 Junie 1961 – 23 Augustus 2023) was 'n Russiese oligarg, huursoldaatleier, en voormalige vertroueling van die Russiese president Wladimir Poetin tot hy in Junie 2023 'n opstand begin het. Prigozjin is soms **Poetin se sjef** genoem omdat hy restaurante en spyseniermaatskappye besit het wat dienste aan die Kremlin verskaf het. Eens 'n veroordeelde in die Sowjetunie, het Prigozjin 'n netwerk van invloedryke maatskappye beheer, veral die Wagner-private militêre maatskappy, wat deur die Russiese staat ondersteun is, asook drie maatskappye wat van inmenging in die Amerikaanse verkiesings van 2016 en 2018 beskuldig is. Volgens 'n ondersoek deur Bellingcat, *The Insider*, en *Der Spiegel* in 2022 is Prigozjin se aktiwiteite "nou geïntegreer by die Russiese Departement van Verdediging en sy intelligensie-tak, die GRU". 

Nadat hy jare lank skakels met die Wagner-groep ontken het, het hy in September 2022 bevestig dat hy die stigter daarvan was. Hy het gesê dat hy dit in Mei 2014 gestig het om Russiese instaanmagte in die Donbas-oorlog teen Oekraïne te ondersteun. Hierdie erkenning is veroorsaak deur 'n virale video in 2022 waarin Prigozjin in 'n Russiese tronk gewys is terwyl hy gevangenes werf en hulle vryheid beloof as hulle ses maande by die Wagner-groep diens doen. Sy Wagner-groep het 'n belangrike rol gespeel in Rusland se inval in Oekraïne. Dit het ook Russiese belange in Sirië, Libië, die Sentraal-Afrikaanse Republiek en verskeie ander lande ondersteun. In November 2022 het Prigozjin ook sy rol in Russiese inmenging in Amerikaanse verkiesings erken en gesê sulke operasies sal voortgaan. In Februarie 2023 het hy verklaar dat hy die stigter en langdurige bestuurder van die Internet Research Agency was, 'n Russiese maatskappy wat van aanlyn propaganda en disinformasie beskuldig word.

Prigozjin se maatskappye en medewerkers (en voorheen Prigozjin self) staar ekonomiese sanksies en kriminele aanklagte in die Verenigde State in die gesig, Die FBI het 'n beloning van tot $250&nbsp;000 vir inligting wat tot die inhegtenisname van Prigozjin lei, aangebied. In Oktober 2020 het die Europese Unie (EU) sanksies teen Prigozjin opgelê in verband met sy befondsing van die aktiwiteite van die Wagner-groep in Libië. In April 2022 is nuwe sanksies teen hom deur die EU opgelê weens sy rol in die Russiese inval in Oekraïne.

Prigozjin het openlik kritiek gelewer op die Russiese Departement van Verdediging vir korrupsie en vir die swak hantering van die oorlog teen Oekraïne. Op 23 Junie 2023 het hy die Wagner-groep gebruik om 'n opstand teen die Russiese militêre leierskap te lanseer en het die Departement van Verdediging daarvan beskuldig dat hulle Wagner-soldate bestook het. Wagner het die Russiese stad Rostof aan die Don oorgeneem en was op pad na Moskou. Onderhandelinge het daartoe gelei dat die opstand die volgende dag afgeblus is. Prigozjin het ingestem om na Belarus te verhuis en die kriminele aanklagte teen hom vir opstand is laat vaar. Wagner-muiters sou nie vervolg word as hulle instem om kontrakte met die Departement van Verdediging te teken nie, of om na Belarus te verhuis.

Op 23 Augustus 2023 het die BBC berig dat Prigozjin "gevreesd oorlede" is in 'n vliegtuigongeluk in die Twer-oblast, noord van Moskou, saam met nege ander mense. Sommige het gespekuleer dat die vliegtuig deur Russiese magte neergeskiet is.

## Lewensloop en uitbeelding 
Jewgeni Wiktorowitsj Prigozjin word op 1 Junie 1961 in Leningrad, Sowjetunie (nou Sint Petersburg, Rusland) gebore en het geen sibbes. Sy moeder, Wioletta Kirowna Prigozjina, was 'n hospitaalverpleegster. Sy vader, Wiktor Jewgenjewitsj Prigozjin, was 'n mynbouingenieur wat gesterf het toe Jewgeni nege jaar oud was. Sy grootvader, Jewgeni Iljitsj Prigozjin, was 'n kaptein in die Rooi Leër tydens die Tweede Wêreldoorlog, en het deelgeneem aan die Slag van Rzjev en 'n medalje "Vir Moed" ontvang. Prigozjin het die oorlogsfilm van 2020, *Rzjev*, geborg, gebaseer op 'n roman uit 1991 deur Wiatjeslaw Kondratiëf, wat sy grootvader noem.

Sy vader en stiefv aderwas Joods.

Sy stiefvader, Samuil Fridmanowitsj Zjarkoi, was 'n ski-instrukteur en het Prigozjin aan langafstandski voorgestel. Hy het 'n professionele skiër as aspirasie gehad en het in 1977 van Leningrad Sportinternaat No. 62 gematrikuleer. In 1980 het hy na Leningrad teruggekeer en by 'n bende aangesluit. Hy het deelgeneem aan 'n inbraaktog in Leningrad, voordat hy betrap is nadat hy 'n vrou op straat tydens 'n rooftog verwurg het, saam met hom en medepligtiges wat toe die vrou se oorbelle en stewels gesteel het. In 1981 is hy tot twaalf jaar gevangenisstraf in 'n hoësekuriteitstrafkolonie gevonnis vir roof, diefstal, bedrog en die betrek van minderjariges by kriminele aktiwiteite.

Ná sy vrylating uit die tronk in 1990 het Prigozjin begin om hotdogs saam met sy moeder en stiefvader te verkoop by die Apraksin Dvor-opelugmark in Leningrad. Volgens ’n onderhoud met *The New York Times* het sy inkomste vinnig toegeneem, met die gevolg dat die verdienste “vinniger opgehoop het as wat sy moeder dit kon tel”.

Tussen 1991 en 1997 was Prigozjin intensief betrokke by die kruideniersbedryf. Hy het ’n 15%-belang en ’n bestuursrol verkry in Contrast, die eerste kruideniersketting in Sint Petersburg, wat deur sy voormalige klasmaat Boris Spektor gestig is. Gedurende dieselfde periode het hy ook by die dobbelbedryf betrokke geraak. Spektor en Igor Gorbenko het hom as uitvoerende hoof van Spectrum CJSC aangestel, ’n onderneming wat die eerste casino’s in Sint Petersburg tot stand gebring het.

Hierdie sakevennote het in die loop van die 1990’s verskeie ander ondernemings saam gestig, onder meer in die konstruksie-, marknavorsings- en buitelandsehandelsektore. Volgens *Novaya Gazeta* het Prigozjin moontlik in hierdie tydperk vir die eerste keer met Vladimir Putin kennis gemaak, aangesien Poetin sedert 1991 voorsitter van die toesighoudende raad vir casino’s en dobbelary in Sint Petersburg was.

In 1995 het Prigozjin sy aandag na die restaurantbedryf verskuif. Saam met Kirill Ziminov, ’n direkteur by Contrast, het hy sy eerste restaurant, *Old Customs House*, in Sint Petersburg geopen. In 1997 het hulle ’n tweede onderneming gestig, *New Island*, ’n drywende restaurant wat een van die stad se mees gesogte eetplekke geword het. Die restaurant is geïnspireer deur waterkant-restaurante langs die Seine in Parys en is geskep deur ’n verouderde vaartuig teen ’n koste van ongeveer US$400 000 te restoureer. Prigozjin het later verklaar dat sy kliënte op soek was na nuwe ervarings en moeg was vir eenvoudige, tradisionele maaltye. Voor sy fokus op luukse eetplekke het een van sy restaurante aanvanklik selfs ’n striptease-vertoning aangebied.
duimnael|Prigozjin (staande op die agtergrond) het op 25 Mei 2002 die Russiese president Wladimir Poetin en die Amerikaanse president George W. Bush ontvang op sy drywende restaurant *New Island* in Sint Petersburg.
In die vroeë 2000’s het Prigozjin se bande met Poetin verder verstewig. In 2001 het hy persoonlik kos bedien aan Poetin en die Franse president Jacques Chirac by *New Island*. In 2002 het hy ook die Amerikaanse president George W. Bush daar ontvang, en in 2003 het Poetin sy verjaardag by die restaurant gevier.

Teen 2003 het Prigozjin sy sakevennote verlaat en onafhanklike ondernemings gevestig. Een van sy belangrikste maatskappye, Concord Catering, het daarna ’n groot aantal regeringskontrakte bekom, insluitend kontrakte vir die voorsiening van etes aan skoolkinders en staatsamptenare. In 2012 het hy ’n kontrak ter waarde van ongeveer US$1,2 miljard ontvang om voedsel aan die Russiese weermag te lewer. Daar word beweer dat ’n gedeelte van die winste uit hierdie kontrakte gebruik is om die *Internet Research Agency* te stig en te finansier.

Teen dieselfde tyd het Prigozjin aansienlike persoonlike rykdom opgebou, insluitend ’n ommuurde woonkompleks in Sint Petersburg met luukse geriewe, asook toegang tot private vliegtuie en ’n groot jag. Hy is later deur verskeie organisasies van korrupte sakepraktyke beskuldig. Die Anti-Korrupsie-stigting van Alexei Nawalni het in 2017 Prigozjin se beweerde onwettige rykdom op meer as een miljard roebels beraam. In 2022 is hy deur die *Organized Crime and Corruption Reporting Project* as die Korrupte Persoon van die Jaar aangewys.

## Wagner-groep 
Prigozjin was die stigter en finansiële beskermheer van die Wagner-groep, ’n Russiese private militêre organisasie wat vanaf die middel van die 2010’s aktief was in verskeie konflikgebiede, insluitend Sirië, Libië, die Sentraal-Afrikaanse Republiek en Mali. Die groep het bekendheid verwerf vir sy noue bande met die Russiese staat, hoewel dit formeel as ’n private entiteit voorgestel is.

Tydens die grootskaalse Russiese inval in Oekraïne in Februarie 2022 het Wagner ’n prominente rol gespeel. Die organisasie was veral betrokke by intensiewe gevegte in Oos-Oekraïne, insluitend die langdurige en bloedige veldslag om die stad Bakhmut. Prigozjin het openlik kritiek gelewer op die Russiese militêre leiding, veral op senior amptenare binne die Ministerie van Verdediging, wat ongewoon was binne die Russiese magsbestel.

In Junie 2023 het spanning tussen Wagner en die Russiese owerhede tot ’n oop konfrontasie gelei. Prigozjin het Wagner-magte beveel om vanuit die suide van Rusland na Moskou op te ruk in wat algemeen beskryf is as die Wagner-opstand. Die optog is ná onderhandelinge gestaak, en die krisis is beëindig sonder grootskaalse gevegte. Nietemin is die voorval wyd beskou as die ernstigste uitdaging aan die Russiese politieke en militêre gesag sedert die 1990’s.

Op 23 Augustus 2023 is Prigozjin dood toe ’n privaat vliegtuig, ’n Embraer Legacy 600, in die Twer-streek van Rusland neergestort het. Almal aan boord is dood. Russiese owerhede het bevestig dat hy onder die slagoffers was. Die omstandighede van die ongeluk het internasionale spekulasie ontlok, maar geen onafhanklike ondersoek het finale, algemeen aanvaarde gevolgtrekkings gelewer nie.

Prigozjin se dood het die einde beteken van sy direkte invloed binne Wagner, waarna die organisasie grotendeels ontbind of onder staatsbeheer herstruktureer is. Sy nalatenskap bly omstrede en word gekenmerk deur ’n kombinasie van entrepreneurskap, politieke invloed, militêre geweld en beskuldigings van grootskaalse korrupsie.

## Verwysings