Guernésiais

duimnael|Titelblad van *Les Chànts du Draïn Rimeux* (Die lied van die laaste digter) (1884) deur ) deur Denys Corbet, so genoem aangesien Corbet gedink het dat hy die laaste persoon sou wees om in Guernesiais te skryf
duimnael|Kaart wat Guernsey se ligging ten opsigte van Engeland en Frankryk aantoon
duimnael|George Métivier, Guernésiais skrywer met die bynaam *Guernsey Burns*

duimnael|Dgèrnésiais boaan die lys van verwelkomings boodskappe by Guernsey se toerisme kantoor in St. Peter Port

**Guernésiais**, ook bekend as **Dgèrnésiais**, **Guernsey Frans** of **Français Normand de Guernsey**, is die variant van die Normandiese taal of *parler* (dialek) wat in Guernsey gepraat word. As een van die Oïltale het dit wortels in Latyn, maar dit is ook op verskillende tye sterk beïnvloed deur beide Oudnoors en Engels.

Guernésiais  is tot 'n mate onderling verstaanbaar met Jèrriais wat in Jersey gepraat word en Normandies van die vasteland gedeelte van Normandië in Frankryk. Guernésiais is die naaste aan die Normandiese dialek van La Hague in die Cotentinskiereiland. Guernésiais is minder deur Frans beïnvloed as Jèrriais, maar is weer tot 'n groter mate deur Engels beïnvloed. Nuwe woorde is ingevoer vir moderne verskynsels soos *le bike*, *le lorry* en *le gas-cooker*. Die kontak tussen Engels en Guernésiais beïnvloed oënskynlik ook die grammatika van die dialek. Dit kan gesien word in die plasing van die byvoeglike naamwoord voor die selfstandige naamwoord.

Daar is 'n ryk digtradisie in Guernésiais. Guernésiais liedjies is deur die see, kleurvolle idiome, tradisionele volksverhale, so wel as die natuurskoon van die eiland geïnspireer. Die eiland se bekendste digter was Georges Métivier (1790–1881), 'n tydgenoot van Victor Hugo, wat plaaslike digters beïnvloed en geïnspireer het om hulle tradisionele digkuns te druk en publiseer. Métivier het plekname, voël- en dierename, tradisionele gesegdes en oorvertelde fragmente van middeleeuse poësie gemeng om sy *Rimes Guernesiaises* (1831) te skep. ''Que l'lingo seit bouan ou mauvais / J'pâlron coum 'nou pâlait autefais'' (of die “lingo” goed of sleg is, gaan ek praat soos ons destyds gepraat het), het Métivier geskryf.

Guernésiais het nog altyd 'n laer status as standaard Frans en terwyl eersgenoemde baie keer sommer kortweg *patois* genoem word, word na Standaard Frans as *bon français* (Letterlik goeie Frans) verwys. Die eiland is 130&nbsp;km van Weymouth, die naaste hawe in Engeland en slegs 50&nbsp;km van  Dielette die naaste hawe in Frankryk af geleë. Guernsey was ook op verskillende tye deel van beide nasies. Die Kanaaleilande is in 933 deur Normandië geannekseer en die eilande se verhouding met Engeland het in 1066 begin toe Hertog Willem van Normandië Engeland oorwin het. Koning John het die vasteland gedeelte van Normandië aan Philip Augustus van Frankryk verloor in 1204, maar die Kanaaleilande het lojaal gebly aan die Engelse Kroon waarvoor hulle vergoed is met outonomie en belastingvoordele. Die eilande was strategies belangrik en het tot teen die 19de eeu talle aanvalle uit Frankryk trotseer.

### Normandiese Bloeitydperk en invoer van Standaard Frans en Engels 
Hoewel Engels 'n relatief nuwe aankomeling op die eiland is het dit Guernésiais en Frans in die afgelope 200 jaar grootliks verplaas en het dit van 'n minderheidstaal drie generasies terug uitgebrei tot 'n situasie waar die eiland tans so te sê heeltemal verengels is en Guernésiais ernstig bedreig is.  Te vore was Guernésiais die lingua franca wat deur die meerderheid op die eiland gebruik is terwyl standaard Frans as die *hoëtaal* vir amptelike doeleindes gebruik is. Engels het Frans reeds in die vroeë 19de eeu in die hoëtaal posisie begin verplaas.

Guernésiais is 'n variëteit  van Normandiese Frans verwant die dialekte van die ander Kanaaleilande en die vasteland gedeelte van Normandië wat vir ten minste 'n duisend jaar op die eiland gepraat is. Toe François I die Franse troon in 1515 bestyg het, het hy die Paryse dialek gestandaardiseer en aangemoedig en het dit spoedig die prestige-taal geword hoewel streekstale steeds geduld is. Na die Franse Revolusie is daar geglo dat Standaard Frans die enigste taal was wat waardig is vir hoër gebruik en is streekstale aktief onderdruk. Hoewel Guernsey nie deel was van Frankryk nie is dit sterk beïnvloed deur Franse houdings. Dieselfde enkeltaal ideologie was ook aan die orde van die dag in Brittanje waar minderheidstale soos Wallies en Gaelies aktief onderdruk is. In beide lande is kinders gestraf as hulle minderheidstale op skool gepraat het. *Channel Television* ignoreer die taal egter grootliks.

Ondanks die historiese ontwikkeling van die Normandiese tale glo baie mense nie dat Dgèrnésiais 'n taal in eie reg is nie en beskou dit as 'n dialek van Frans. Aangesien die skryfstelsel van Guernésiais op dié van Frans gegrond is kan 'n Franse spreker heelwat geskrewe Dgèrnésiais verstaan.

## Taaleienskappe 
Normadiese Frans het 'n groot invloed op die Germaanse taal Engels gehad en daar word geskat dat so veel as 28,3% van die woordeskat in die Oxford English Dictionary uit Normandiese Frans kom teenoor 27% uit Angel-Saksies. Guernésiais bevat baie Oudfranse woorde wat kognate is met Engelse woorde wat intussen Frans uitgesterf het Voorbeelde sluit in *coppe* (Engels: *cup*, koppie), *courtaines* (Engels: *curtains*, gordyne), *cotte* (Engels: *coat*, jas). Daar is ander subtiele verskille tussen Guernésiais en Frans. Die woord vir bome is wel die selfde in die twee tale (*arbres*), maar in Guernesiais (soos in Latyn) is dit vroulik, terwyl dit in Frans manlik is. baie meer byvoeglike naamwoorde kom in Guernésiais voor die selfstandige naamwoord as in Frans. Werkwoorde word ander vervoeg. Die eerste persoon enkelvoud (*je*, ek) word byvoorbeeld saam met 'n meervoud werkwoord vir ‘ons’ gebruik: b.v.. *j’allaons* vir ‘ons gaan’ in plaas *nous allons* in Frans. Dit word egter al hoe meer vervang met die onpersoonlik voornaamwoord *nou* wat ekwivalent is aan die Franse woord *on* eerder as *nous* wat dan saam met 'n derde persoon enkelvoud werkwoord gebruik word; ‘ons gaan’ word dan *nou vo*.

Die tye verskil ook met taalkontak verskynsels soos 'n *plus infinitive* vir die *continuous form*. Die tye is ook besig om te vereenvoudig met groter gebruik van die vrom *s’en allaïr* (*to be going to*) in plaas van die toekomende tyd. In Guernésiais val woordklem gewoonlik op die eerste lettergreep. en grootskaalse gebruik van diftonge onderskei  Guernésiais ook ten opsigte van sy Normandiese Franse familie: byvoorbeeld in plaas van die geslote /e/ klanke van Moderne Franse woordeindes soos *-er*, *-é* en *-ez* gebruik Guernésiais /ai/.

Volgens inwoners van die Kanaaleilande is Guernésiais baie meer deur Engels beïnvloed as Jèrriais, wat weer baie meer deur Frans beïnvloed is. In sommige gevalle het die twee eilandtale egter bloot verskillende Engelse woorde vir moderne konsepte gekies soos gesien kan word in Guernésiais se gebruik van die woord *lorry* teenoor Jersiais se *wagon* of *wagonette* vir vragmotor (Frans:*camion*). In die geval is die Jèrriais uitspraak van *wagonette*, wat wel ook in Guernsey gebruik word, toevallig meer Engels as die van Guernésiais. Ander woorde wat uit Engels ingevoer is vir moderne verskynsels sluit in *le bike*, en *le gas-cooker*. Die kontak tussen Engels en Guernésiais beïnvloed oënskynlik ook die grammatika van die dialek. Dit kan gesien word in die plasing van die byvoeglike naamwoord ten opsigte van die selfstandige naamwoord waar sprekers volgens die voorbeeld van Engels en ander Germaanse tale in baie meer gevalle, tot 70%, as in Frans die byvoeglike naamwoord voor die selfstandige naamwoord plaas.  Daar word gemeen dat  kontak met Engels die skuif veroorsaak het aangesien die skuif nie beperk is tot eenvoudige byvoegliknaamwoorde nie maar ook komplekse byvoeglikenaamwoorde wat in vasteland Normandies steeds na die selfstandigenaamwoord geplaas word. 'n Voorbeeld van die skuif is kangsien word in die sinsnede: *ses anti-rouoyalistes principes* (Guernésiais), *ses principes anti-rouoyalistes* (Frans), *his anti-royalist principles* (Engels).

### Fonologie 
Metatesis van /r/ is algemeen in Guernésiais, in vergelyking met Sercquiais en Jèrriais.

Ander voorbeelde sluit in *pourmenade* (promenade), *persentaïr* (present), *terpid* (driepoot).

### Werkwoorde 
*aver* – om te hê (hulpwerkwoord)

*oimaïr* – om lief te hê (reguliere vervoeging)

### Voorbeelde 
duimnael|"Learn Guernésiais with the BBC Guernsey BBC  Your voice in the Islands"

## Verwysings 
## Bronnelys 
* Dictiounnaire Angllais-Guernésiais (most recent edition 1982) 

## Eksterne skakels 
* Mind your language atrikel gebaseer op onderhoud met Jan Marquis lid van *Les Ravigotteurs* wat ook Guernésiais klasse gee.
* What is Dgernesiais? 
* Guernesiais today deur Julia Sallabank – van die BBC
* Tekste in Dgèrnésiais 
* Guernesiase songs "Les Travailleurs de la Mer"
* La Société Guernesiaise