Interlingue

**Interlingue**, oorspronklik **Occidental**, is 'n kunsmatige taal wat deur die Balto-Duitse vlootoffisier Edgar de Wahl geskep en in 1922 gepubliseer is. Die taal neem 'n bemiddelde standpunt tussen die naturalistiese tale (soos Interlingua) en meer skematiese tale (soos Esperanto). Die taal is glo maklik om te verstaan vir mense wat 'n kennis van verskeie Wes-Europese tale het, veral die Romaanse tale.

Occidental was populêr in Europa in die 1920's en 1930's en baie Ido-sprekers het dit aangeneem. In 1949 het Occidental 'n nuwe naam gekry, Interlingue.

Na die Tweede Wêreldoorlog het dit begin verdwyn. Een rede was die koms van 'n nuwe kunsmatige taal, Interlingua, in die 1950's. Tans praat nog 'n klein aantal mense in die wêreld Interlingue.

## Geskiedenis en aktiwiteit 
### Beginsels 
Edgar de Wahl het die skepping van Occidental in 1922 aangekondig met die eerste uitgawe van die tydskrif *Cosmoglotta*, gepubliseer in Tallinn, Estland onder die naam *Kosmoglott*. Occidental was 'n produk van jare se persoonlike eksperimentering onder die naam *Auli* (hulptaal), wat hy van 1906 tot 1921 gebruik het en wat later die bynaam proto-Occidental gekry het. De Wahl, oorspronklik 'n voorstander van Volapük en toe Esperanto, het Occidental begin skep ná die mislukte stemming om Esperanto in 1894 te hervorm.

De Wahl het met ander taalskeppers gekorrespondeer, onder wie die Italiaanse wiskundige Giuseppe Peano (skepper van Latino sine flexione), by wie hy waardering gekry het vir sy keuse van internasionale woordeskat, en Waldemar Rosenberger, die skepper van Idiom Neutral.

Met sy aankondiging in 1922 was Occidental byna voltooi. De Wahl was vir 'n paar jaar nie van plan om die taal aan te kondig nie, maar het besluit om die vrystelling daarvan te versnel nadat hy gehoor het dat die Volkebond 'n ondersoek na die kwessie van 'n internasionale taal begin het. Die eerste bekende publikasie in Occidental, 'n boekie getiteld Transcendent Algebra deur Jacob Linzbach, het verskyn kort voor Kosmoglott se debuut.

Occidental het volgelinge begin versamel weens die leesbaarheid daarvan, ten spyte van 'n algehele gebrek aan grammatika en woordeboeke. Twee jaar later in 1924 het de Wahl geskryf dat hy met ongeveer 30 mense "in goeie Occidental" korrespondeer ten spyte van die gebrek aan leermateriaal, en gebruikers van ander tale het begin om by Occidental aan te sluit. Die eerste woordeboek, die *Radicarium Directiv*, 'n versameling Occidental stamwoorde en hul ekwivalente in agt tale, is die volgende jaar gepubliseer.

*Kosmoglott* was ook 'n forum vir verskeie ander beplande tale, terwyl dit nog hoofsaaklik in Occidental geskryf is. Die naam is in 1927 na *Cosmoglotta* verander, aangesien dit begin het om Occidental amptelik te bevorder in plaas van ander tale, en in Januarie is die tydskrif se redaksie en administratiewe kantoor verskuif na die Weense woonbuurt Mauer, nou deel van Liesing. Baie van die vroeë sukses vir Occidental in hierdie tydperk het gekom van die kantoor se nuwe sentrale ligging, saam met die pogings van Engelbert Pigal, ook van Oostenryk, wie se artikel *Li Ovre de Edgar de Wahl* (Die werk van Edgar de Wahl) gelei het tot belangstelling in Occidental van gebruikers van Ido.

### Wene tydperk en Tweede Wêreldoorlog 
Die Wene-tydperk is ook gekenmerk deur finansiële stabiliteit. Met die hulp van twee groot ondersteuners, Hanns Hörbiger, ook van Wene, en G.A. Moore van Londen, Cosmoglotta het gedy ten spyte van die ekonomiese krisis. Nadat die twee in 1931 gesterf het, is Cosmoglotta weer gedwing om op inkomste uit intekeninge en herpublikasies staat te maak.

Die groeiende beweging het in die vroeë 1930's meer selfgeldend vir Occidental begin beywer, deur die leesbaarheid daarvan te benut deur organisasies soos maatskappye, ambassades, drukkerye en die Volkebond te kontak met briewe geheel en al in Occidental wat dikwels verstaan ​​en beantwoord is. Opnames van gesproke Occidental op grammofoonplate vir verspreiding is vir die eerste keer in hierdie tydperk gemaak.

Die jare van 1935 tot 1939 was besonder aktief vir Cosmoglotta en 'n tweede uitgawe van die tydskrif is gepubliseer. Oorspronklik getiteld *Cosmoglotta-Informationes*, is dit gou hernoem na Cosmoglotta B, met die fokus op items van meer interne belang soos taalkundige kwessies, berigte van Occidental in die nuus en finansiële opdaterings. Vroeg in 1936, sonder die 110 uitgawes van Cosmoglotta en ander tydskrifte en bulletins, het 'n totaal van 80 publikasies in en oor Occidental bestaan.

Maar die jare voor die Tweede Wêreldoorlog het probleme vir Occidental en ander beplande tale ingehou. Hulle is verban in Duitsland, Oostenryk en Tsjeggo-Slowakye, gedwing om te ontbind, en onder toesig gehou deur die Gestapo, wat ook onderrigmateriaal vernietig het. Die verbod op hulptale in Duitsland was veral skadelik aangesien dit was waar die meeste Oksidentaliste destyds gewoon het. Die onvermoë om betaling vir ledegeld te aanvaar was 'n finansiële slag wat voortgeduur het na die oorlog saam met Duitsland se verdeling in sones van invloed, wat nie almal betalings toegelaat het nie.

De Wahl, in Tallinn, kon nie van 1939 tot Oktober 1947 met die Occidental Union in Switserland kommunikeer nie, eers weens die oorlog en daarna die onderskepping van pos tussen Switserland en die Sowjetunie. Onbewus hiervan was De Wahl verbysterd oor die gebrek aan reaksie op sy voortgesette briewe; selfs 'n groot digbundel wat in Occidental vertaal is, is nooit gelewer nie. Die enigste brief van hom wat in Switserland ontvang is, het in 1947 gekom en die Occidental Union gevra waarom dit nie een van syne beantwoord het nie. Intussen is De Wahl se huis en sy hele biblioteek tydens die bombardement van Tallinn vernietig. De Wahl self was vir 'n tyd in die tronk nadat hy geweier het om Estland na Duitsland te verlaat, en het later in 'n psigiatriese hospitaal geskuil waar hy sy lewe uitgeleef het.

Die uitbreek van oorlog in 1939 het publikasies van beide Cosmoglottas tot 1940 tot stilstand gebring, maar in 1941 het Cosmoglotta B weer begin publiseer en tot 1950 voortgeduur. Gedurende die oorlog kon slegs diegene in neutrale Switserland en Swede hulself ten volle aan die taal toewy en aktiwiteite semi-amptelik voortsit.

Tydens die oorlog het Occidentaliste opgemerk dat die taal dikwels toegelaat is om per telegram binne en buite Switserland (veral na en van Swede) gestuur te word, selfs sonder amptelike erkenning, met die veronderstelling dat sensors dit kon verstaan en moontlik het gedink dat hulle in Spaans of Romansch geskryf is ('n klein dog amptelike Romaanse taal in Switserland). Dit het toegelaat dat 'n mate van kommunikasie tussen die Occidentaliste in Switserland en Swede plaasvind. Die ander sentrums van Occidental bedrywighede in Europa het nie so goed gevaar nie, met die voorraad studiemateriaal in Wene en Tallinn wat in bomaanvalle vernietig is en talle Occidentaliste wat na konsentrasiekampe in Duitsland en Tsjeggo-Slowakye gestuur is.

Kontakte is kort ná die oorlog herstel deur diegene wat oorgebly het, met briewe van lande soos Frankryk, Tsjeggo-Slowakye, Finland en Groot-Brittanje wat Cosmoglotta bereik het. Skrywers het gesê hulle is gereed om opnuut aktiwiteite vir die taal te begin. Cosmoglotta het intekenare gehad in 58 stede in Switserland 'n paar maande voor die einde van die Tweede Wêreldoorlog in Europa, en Cosmoglotta A het weer in 1946 begin publiseer. kon volg met 'n buigsaamheid wat "tyd sou toelaat". en oefen om te sorg vir wysigings wat nodig sou blyk te wees". Gevolglik het sommige woorde meer as een toelaatbare vorm gehad, wat nie deur dekreet alleen opgelos kon word nie, wat dus die uiteindelike besluit aan die gemeenskap oorlaat deur beide moontlike vorme in die eerste Occidnetal woordeboeke in te sluit. Een voorbeeld het betrekking op die werkwoord *scrir* (om te skryf) en 'n moontlike ander vorm scripter, aangesien beide internasionaal herkenbare afleidings geskep het: *scritura* en *scriptor* van *scrir*, of *scriptura* en *scriptor* van *scripter*.

Ortografie was nog 'n gebied waarin verskeie moontlikhede bestaan ​​het, naamlik etimologiese ortografie (**ad**tractiv, **ob**pression), historiese ortografie (**att**ractiv, **opp**ression), of vereenvoudigde ortografie (**at**ractiv, **op**ression). Die vereenvoudigde ortografie het uiteindelik teen 1939 die standaard geword. Met nog vrae oor die amptelike vorm van sommige woorde en 'n gebrek aan algemene materiaal wat vir die algemene publiek bestem is, is baie tyd gedurende die Tweede Wêreldoorlog bestee aan taalstandaardisering en kursusskepping, en as gevolg van die voortslepende oorlog, in Augustus In 1943 is die besluit geneem om 'n tussentydse akademie te skep om hierdie proses te amptelik.

Hierdie proses het omtrent begin nie lank voor die oorlog nie, en die Switserse *Occidentalists*, wat hulself van die res van die vasteland geïsoleer bevind het, het gekies om te konsentreer op onderrigmateriaal om gereed te hê teen die einde van die oorlog.

### IALA, Interlingua, en naam verander na Interlingue 
Die *International Auxiliary Language Association* (IALA), wat in 1924 gestig is om die beste beplande taal vir internasionale kommunikasie te bestudeer en te bepaal, is aanvanklik met agterdog deur die Westerse gemeenskap beskou. Sy medestigter, Alice Vanderbilt Morris, was 'n Esperantis, net soos baie van sy personeel, en baie Westerse mense, insluitend de Wahl self

In 1945 het die IALA aangekondig dat hulle beplan om sy eie taal te skep en vier moontlike weergawes wat oorweeg word, getoon, wat almal naturalisties was in teenstelling met skematies. Occidentaliste was oor die algemeen bly dat die IALA besluit het om 'n taal te skep wat so soortgelyk aan Occidental van aard is, aangesien dit 'n geloofwaardige assosiasie is wat gewig verleen het aan hul argument dat 'n hulptaal moet voortgaan uit studie van natuurlike tale in plaas van om te probeer inpas. hulle in 'n kunsmatige stelsel. Ric Berger was veral positief in die beskrywing van die komende taal as 'n oorwinning vir die natuurlike skool Berger het egter steeds bedenkinge gehad en twyfel of 'n projek met so 'n soortgelyke aspek en struktuur "skielik vooroordele [teen beplande tale] kan laat val en eenheid onder die partye van internasionale tale sal skep". Berger het ook gevrees dat dit bloot "die aanhangers van die natuurlike taal kan versprei met niks om daarvoor te wys nie" nadat Occidental so lank "eenheid in die naturalistiese skool" geskep het.  gehad het sonder dat ortografiese verskille in ag geneem is (bv. met filosofie en philosophia wat as dieselfde woord beskou word), was hulle struktureel en afleidingsgewys baie verskillend. De Wahl se Rule in Occidental het meestal weggedoen met Latynse dubbelstamwerkwoorde (werkwoorde soos act: ager, act- or send: mitter, miss-), terwyl Interlingua hulle bloot as deel van 'n naturalistiese sisteem aanvaar het. Die beheertale (Italiaans, Spaans en/of Portugees, Frans, Engels) wat deur Interlingua gebruik word om sy woordeskat te vorm, vereis hoofsaaklik dat 'n geskikte woord in drie brontale gevind moet word (die "reël van drie"), wat sou bots met Occidental se Germaanse substraat en verskeie ander woorde wat per definisie ongeskik sou wees in 'n verenigde taal wat Interlingua se metodologie behou het. Interlingua het ook opsionele onreëlmatige verbale vervoegings soos so, son en sia toegelaat as die eerstepersoon enkelvoud, derdepersoon meervoud en konjunktiewe vorm van esser, die werkwoord 'om te wees'.

Occidental was ook nog besig om van die oorlog te herstel. Cosmoglotta het in 1946 voortgegaan om verslag te doen oor wie die oorlog oorleef het, wie van hulle gereed was om weer deel te neem en diegene wat nog uit voeling was. Die tydskrif was finansieel gespanne deur hoë naoorlogse drukkoste en sy onvermoë om betalings van sekere lande in te vorder, 'n merkbare kontras met die goed befondsde New York-gebaseerde IALA.

Internasionale politiek was ná die oorlog nog 'n moeilikheid vir Oksidentaliste. Die begin van die Koue Oorlog het 'n ongemaklike situasie vir die Occidental-Unie geskep, wie se naam ongelukkig saamgeval het met dié van 'n anti-Russiese politieke liga; die Switserse Occidentaliste het geglo dit is hoekom al De Wahl se briewe uit Tallinn onderskep is. De Wahl het vir die res van sy lewe onbewus gebly van ontwikkelinge in die taal en die voorstel. Vroeg in 1948 het die Tsjeggo-Slowaakse Occidentaliste 'n nuwe naam begin aanvra wat hulle in staat sou stel om hul taalaktiwiteite sonder agterdog voort te sit, en die naam Interal (International auxiliari lingue) voorgestel, waarop die vakbond geantwoord het dat die term Interlingue meer gepas sou wees en dat hulle was vry om die taal as "Interlingue (Occidental)" in te voer, of selfs die vermelding van Occidental tussen hakies te verwyder as hulle wou. Ric Berger het in 1948 begin pleit vir 'n naamsverandering van Occidental na Interlingue wat hy ook gehoop het sou help met 'n samesmelting tussen die twee tale. Die amptelike stemming oor die naamsverandering na Interlingue het in 1949 plaasgevind en is met 91 persent steun aanvaar, wat die amptelike naam Interlingue, met Interlingue (Occidental) ook toegelaat het, vanaf September 1949.

Die 1951-debuut van Interlingua het Interlingue-Occidental verswak, wat tot dan toe onbetwis was op die gebied van naturalistiese beplande hulptale. Vĕra Barandovská-Frank se persepsie van die situasie destyds was soos volg (vertaal uit Esperanto):
: Op die gebied van naturalistiese beplande tale was Occidental-Interlingue tot dan toe onbetwis (veral na die dood van Otto Jespersen, skrywer van Novial), aangesien alle nuwe projekte byna nabootsings daarvan was. Dit het ook vir Interlingua gegeld, maar dit het 'n woordeboek van 27 000 woorde saamgestel wat deur professionele taalkundiges saamgestel is, wat groot respek gebring het, ten spyte daarvan dat dit in beginsel net die pad bevestig het wat de Wahl begin het. [...] In hierdie omstandighede was die pogings van Ric Berger om alle gebruikers van Interlingue massaal na Interlingua de IALA te skuif 'n skok. Sy dwaalleer het twyfel en onderbrekings in Interlingue-kringe veroorsaak, veral nadat hy betrokke geraak het by die publikasie van "Revista de Interlingua". Die voormalige idee van 'n natuurlike samesmelting van beide tale is onrealisties getoon, met die nuwe taal wat 'n mededinger geword het.

Don Harlow som die jaar 1951 op soortgelyke wyse vir Occidental op:
: Interlingua het 'n klaargemaakte kiesafdeling gehad. Byna dertig jaar het verloop sedert die skepping van Occidental, wie se krag in die "naturalistiese" wêreld ander "naturalistiese" projekte verhinder het om hul eie bewegings te ontwikkel. Maar Occidental se ster het sedert die oorlog gekwyn. Nou, soos 'n blits uit die bloute, het hierdie hemelgestuurde geskenk gekom: 'n nuwe gekonstrueerde taal selfs meer "naturalisties" as Westers. Ten spyte van pogings deur hardnekkige ondersteuners van Occidental om die onvermydelike af te weer - byvoorbeeld deur taktiek soos die hernoeming van hul taal Interlingue - het die meeste oorblywende Occidentaliste die kort pelgrimstog na die heiligdom van Interlingua gemaak. *Cosmoglotta B* het na 1950 opgehou publiseer, en die frekwensie van *Cosmoglotta A* het geleidelik begin daal: een keer elke tweede maand vanaf 1952, en dan een keer per kwartaal vanaf 1963. vir 'n gemiddeld van minder as een uitgawe per jaar. Volgens Harlow, "in 1985 het Occidental se laaste tydskrif, *Cosmoglotta*, opgehou publikasie, en word sy redakteur, mnr. Adrian Pilgrim, aangehaal dat hy Occidental as 'n 'dooie taal' beskryf het."

Soos die geval was vir ander beplande tale, het die koms van die internet Interlingue se herlewing aangespoor. In die jaar 1999 die eerste Yahoo! Group in Occidental gestig is, het *Cosmoglotta* weer met tussenposes begin publiseer, en die taal het 'n onderwerp van bespreking in literatuur oor hulptale geword. Een voorbeeld is * Die Esperanto Boek* vrygestel in 1995 deur Harlow, wat geskryf het dat Occidental 'n opsetlike klem op Europese vorme gehad het en dat sommige van sy voorste volgelinge 'n Eurosentriese filosofie voorgestaan ​​het, wat moontlik die verspreiding daarvan belemmer het.  Tog, die teenoorgestelde siening was ook algemeen in die gemeenskap en Occidental het aanhangers in baie nasies gekry insluitend Asiatiese nasies. 'n Interlingue Wikipedia is in 2004 goedgekeur. In onlangse jare is amptelike vergaderings van Interlingue-sprekers hervat: een in Ulm in 2013, 'n ander in München in 2014 met drie deelnemers, en 'n derde in Ulm die volgende jaar met vyf.

Die mees onlangse uitgawe van *Cosmoglotta* is volume 333, vir die tydperk van Januarie tot Junie 2024.

Onlangse jare het nuwe boeke gewys wat in Interlingue gepubliseer is, soos *Le Petit Prince*, die Evangelie volgens Markus, en werke insluitend *Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas*, *Antologie hispan,* en *Fabules, racontas e mites*.

## Grammatika 
### Alfabet en uitspraak 
Interlingue word geskryf met 26 Latynse letters: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z. Die letters van die alfabet word uitgespreek as *a, be, ce, de, e, ef, ge, ha, i, jot, ka, el, em, en, o, pe, qu, er, es, te, u, ve, duplic ve, ix, ypsilon* en *zet*. Aksent word op die vyf vokale geskryf om onreëlmatige klem aan te dui, met die akute aksent (á é í ó ú) verkieslik, maar ander (è, ê, ens.) word toegelaat. Nuwe gebruikers het hul vinnige beheer van die taal gedemonstreer, en ervare hulptaalgebruikers het hul ervarings gedeel. Omdat baie gebruikers van die taal dit teëgekom het nadat hulle die eerste keer Esperanto geleer het, is data oor die aanleerbaarheid van die taal vir diegene sonder ervaring in ander internasionale hulptale skaars. Een eksperiment om leertyd vas te stel is in die jare 1956 tot 1957 in 'n Switserse Katolieke hoërskool (gimnasium) in Disentis uitgevoer op die tyd wat nodig is om die taal aan te leer. Die eksperiment het getoon dat die studente wat aan die studie deelgeneem het, wat vorige ondervinding met Frans, Latyn en Grieks gehad het, beide geskrewe en gesproke Interlingue bemeester het na 30 uur se studie.

## Letterkunde 
Die belangrikste literêre tekste in Occidental het in *Cosmoglotta* verskyn. Daar is ook 'n paar werke, beide oorspronklik en vertaal, in Interlingue gepubliseer.

Sommige werke in Occidental is:
* Kajš, Jan Amos (1938) *Krasina, raconta del subterrania del Moravian carst*.
* Podobský, Jaroslav (1935/1947) *Li astres del Verne*.
* Costalago, Vicente (2021) *Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas*.
* Costalago, Vicente (2021) *Antologie hispan*.
* Costalago, Vicente (2021) *Fabules, racontas e mites*.
* Costalago, Vicente (2021) *Li tresor de Fluvglant*.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Li Interlingue Occidental