open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Disprosium

|}

**Disprosium** is 'n chemiese element wat tot die lantaniede behoort.

Die element is deur die Franse chemikus Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran in 1886 ontdek. Dit was nogtans eers in 1950 dat die Kanadees Spedding en sy span die element met ioonuitwisseling van die ander lantaniede geskei het en tot die suiwer metaal gereduseer het volgens:

: 2DyF_3 + 3Ca \to 2Dy + 3CaF_2

Dit is 'n glansende silwerwit metaal wat in die lug taamlik stabiel is, maar selfs in verdunde sure maklik oplos en waterstof vrystel. Indien dit suiwer is, is dit sag genoeg om met 'n mes gesny te word.

Disprosium word in die kerntegnologie en die metallurgie toegepas. Daar is ook lasers wat die element bevat. Soos by ander lantaniede is die suiwer metaal se bereiding baie kompleks en vereis so 'n 600 stappe. Ter vergelying yster vereis net drie. China domineer die mark en daaroor is in die Westelike lande in 2023 baie onrus. Dysprosium is een van die 'kritiese minerale' omdat dit ook militêre aanwendings het. Saam met neodimium is dit vereis vir die vervaardiging van baie sterk permanente magnete.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  webelements.com/dysprosium/
Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran

**Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran** (18 April 1838 – 28 Mei 1912) was 'n Franse chemikus.

Hy is bekend vanweë sy ontdekking van die chemiese elemente gallium, samarium en disprosium. Hy het veral bydraes aan die spektroskopie gelewer. Hy is ook die eerste wat besef het dat argon tot 'n aparte groep elemente behoort, wat later edelgasse genoem sou word.

Hy stam uit die adellike geslag van die Boisbaudran en het eers in die wynbesigheid van sy familie gewerk. Hy is in Cognac in die Hôtel Templéreau de Beauché, sy voorsate se tuiste, gebore. Hy was die oudste kind en enigste seun van Paul-Aimé Boubaudran Lecoq en Anne-Louise-Alexandrine Joubert. Hy het geen opleiding in chemie ontvang nie, maar het in sy tuislaboratorium gewerk en daar drie nuwe elemente ontdek. Behalwe sy vriend sir William Ramsay is hy relatief onbekend in die wetenskaplike wêreld, veral in die buiteland.

In 1897 trou hy met Jeannette Nadault-Valette. Hulle was gelukkig, maar die huwelik het nie lank geduur nie. In 1900 kry hy gesondheidsprobleme en sy artritis maak dit onmoontlik om aktief te bly. Hy sterf in 1912 sonder nasate, hy was 74 jaar oud.

## Verwysings
Daniel Marot

**Daniel Marot** (1661–1752) was 'n Franse Protestant, argitek, meubelier en graveur.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Römertopf

duimnael|'n *Römertopf ®*
Die ***Römertopf*** (Duits: "Romeinse pot") is 'n kleipotjie met 'n deksel en 'n geglasuurde binnekant wat volgens antieke Romeinse voorbeelde ontwikkel is om kos in 'n bakoond gaar te maak. Dit is in 1967 op die Duitse mark ingevoer en het veral in die 1970's en 1980's in Duitse huishoudings gewild geraak. Die naam word wêreldwyd as handelsmerk beskerm. Tot op hede is meer as 25 miljoen *Römertopf*-potjies verkoop.

Kleipotjies het 'n lang tradisie wat terugstrek tot prehistoriese jagtersgemeenskappe wat hul vangs in warm as of oor die oop vuur gaar gemaak het. Maar dit was die Etruskers en Romeine wat die kuns van stoomgaarmaak vervolmaak het deur kos in kleipotjies in hul eie sap gaar te maak. So kon hulle dus sappige vleis met 'n sagte tekstuur verkry. Die deksels van moderne *Römertopf*-potjies word sowat 'n kwartier in water gedompel. Water, wat deur die poreuse kleimateriaal geabsorbeer is, word later tydens die kookproses as stoom vrygestel waarin die kos (vleis of groente) gaargemaak word. Die *Römertopf* is ook geskik om brood in te bak (sonder byvoeging van water) en vervolgens in te bêre, of om kos in 'n mikrogolfoond gaar te maak. Ander spesiale variante, wat tans te koop is, word byvoorbeeld gebruik om aartappels of uie in te stoor.

Veral vleisbredies word deur verskillende beskawings al eeue lank in kleipotjies gaar gemaak. 'n Bekende voorbeeld hiervan is die spitslopende tajine-pot van Marokko. Soortgelyke koniese potjies (sonder deksels) is ook in Japan en Switserland (*caquelons* genoem) in gebruik. Een van die gewildste geregte op die Balkanskiereiland, *Đuveč*, word in 'n gelyknamige potjie gekook, net soos die Sjinese *shaquo*, die Spaanse *Frijoles de la olla* ("boontjies uit die potjie"), Turkse *Kuzu Güveç* (wat van lamsvleis berei word) of Italiaanse soufflés wat in 'n oop potjie, die *pirofila di terracotta*, berei word.

## Sien ook 
* Stoomoond

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* http://www.roemertopf.de/rezepte_datenbank.php
Bristol Beaufighter

Die **Bristol Beaufighter** was 'n vliegtuig wat aanvanklik as 'n vegvliegtuig ontwerp is maar in 'n multirolvliegtuig ontwikkel het; dit is as torpedobomwerper gebruik. *TF* staan vir *Torpedo Fighter*.
duimnael|Bristol Beaufighter
## Tegniese besonderhede 
## Bron 
* *Bombers 1939–1945* Kenneth Munson, Bounty Books 2012
Bristol Beaufort

Die **Bristol Beaufort** was 'n torperdobomwerper wat tydens die Tweede Wêreldoorlog gebruik is deur die Britse Lugmag. In April 1936 het *Bristol Aeroplane Company* Tipe 152-voorstelle ingedien in antwoord op twee spesifikasies wat deur die Vlug Ministerie uitgereik is. Die spesifikasies was M.15/35 vir 'n torpedobomwerper en G.24/35 vir 'n algemene verkenningsvliegtuig.

## Tegniese besonderhede 
## Bron 
* *Bombers 1939–1945* Kenneth Munson, Bounty Books 2012
Netwerktyd-protokol

[duimnael|Hiërargiese NTP-argitektuur: [Atoomhorlosies bo, bedieners op stratum 1, 2 en 3, en uiteindelik die rekenaarkliënte (stratum 4) aan die onderkant.]]
duimnael|Die netwerkvertraging word uitgewerk.

**Netwerktyd-protokol** (Engels: *Network Time Protocol*; afgekort *NTP*) is 'n protokol waarmee rekenaars onderling met mekaar in verbinding tree om hul interne horlosies te sinkroniseer. NTP is een van die oudste Internetprotokolle en luister op UDP-poort 123.

NTP is gebaseer op die aanname dat die netwerkvertraging voorspelbaar is. Die rekenaarnetwerk word hiërargies ingedeel, waar rekenaars met die noukeurigste tydbron as "stratum 1" aangedui word. Die rekenaars wat hul tyd van so 'n bediener bekom is per definisie op "stratum 2" of laer.

'n NTP-kliënt kan verskeie NTP-bedieners (bronne) gebruik, waar die NTP-kliënt self besluit welke bron die beste werk. Aan die hand van sekere kriteria kies 'n NTP-kliënt 'n bron en sinkroniseer sy tyd daarmee. Klein verskille in tyd word deur die kliënt opgemaak deur die rekenaar se klok vinniger of stadiger te laat loop. As gevolg hiervan kan die tyd sonder enige spronge reggestel word. Die kliënt bly egter met al sy NTP-beidieners in verbinding, en kies 'n ander bron vir sinchronisasie as dit 'n meer stabiele tyd bied.

'n Atoomhorlosie kan byvoorbeeld as 'n tydbron dien, so ook 'n DCF77- of GPS-ontvanger. Die GPS-sein bevat onder meer akkurate tyd. Die rekenaar wat hierdie seine ontvang kan ander rekenaars deur die netwerk met millisekonde-akkuraatheid sinchroniseer.

Spesiale toestelle is in die handel beskikbaar wat die funksie van 'n DCF77- of GPS-klokontvanger met die van 'n NTP-bediener kombineer.

## SNTP 
Microsoft gebruik 'n protokol vir Windows wat SNTP genoem word (waar die S vir *Simple* staan). Die protokol is, hoewel dit ook rekenaars met mekaar kan sinchroniseer, nie met die "regte" NTP vergelykbaar nie. Die aanpassing van tyd is skielik en nie geleidelik nie (met spronge). Dit kan ook nie die betroubaarheid van verskeie tydbronne evalueer nie. Dit kan wel 'n normale NTP-bediener as tydsbron gebruik.

## Eksterne skakels 
* NTP Publieke Dienste Projek
* NTP-bedieners in Suid-Afrika
* NTP Server toets aanlyn
Westmount, Quebec

**Westmount** is 'n welgestelde nedersetting op Montreal-eiland in die suidweste van Kanada se Franssprekende provinsie Quebec wat as enklawe volledig deur die stadsgebied van Montreal omsluit word. Die meerderheid van Westmount se bevolking van 19&nbsp;931 (volgens die sensus van 2011) was tradisioneel Engelssprekend, maar is intussen tweetalig en word, naas dié van Shaugnessy en Kerrisdale (twee buurte van Vancouver) en dié van Lawrence Park, Forest Hill, Rosedale en The Bridle Path (buurte van Toronto), onder die welvarendstes in heel Kanada gereken. Dit was veral Westmount se aantreklike ligging teen die hellings van Mont-Royal wat van die nedersetting 'n gewilde woonplek gemaak het.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
;Toerisme
----
* *Tourisme Montréal: All about Outremont and Westmount*
Junkers Ju 88

Die **Junkers Ju 88** is 'n veeldoelige vliegtuig wat onder andere as bomwerper en nagvegter deur die *Luftwaffe* gebruik is tydens die Tweede Wêreldoorlog. Dit was ook gebruik vir lae ondersteuning, verkenning en as torpedodraer. Dit was oorspronklik ontwerp as 'n hoëspoed bomwerper en word soms beskryf as die Duitse *Mosquito*.

## Ontwikkeling 
Die vliegtuig het ontstaan na aanleiding van 'n spesifikasie uitgereik deur die *ReichsLuftMinisterium* (RLM) in 1937. Die eerste prototipe (D-AQEN) het sy nooiensvlug op 21 Desember 1936 voltooi. Dit was toegerus met twee 1,000 perdekrag DB 600A inlynenjins. Die tweede prototipe was in wese dieselfde maar die derde was toegerus met Jumo 211A enjins wat later die hoofenjin sou bly. Die kenmerkende multipaneel glinster neus het verskyn met die vierde prototipe.

'n Klompie ''Ju 88A-0's* is geproduseer gedurende die somer van 1939 en produksie van *Ju-88A-1* het begin in September. Die A-modelle is uitgerol sonder enige probleme tot by A-17. Dit het verskeie variante ingesluit; duikbomwerpers, skeepsaanvalle, verkenning en opleidingsmodelle. Die mees volopste vliegtuig van die reeks was die A-4 wat in Afrika en Europa gebruik is. Operasionele ondervinding wat tydens die Slag om Brittanje opgedoen is, is teruggeploeg in model A-4. Die vlerke was langer, nuwe Jumo 211J enjins, groter bomvrag en verdedigende bewapening was toegevoeg. Twintig *Ju 88A-4'' was verskaf aan Finland en 'n aantal aan die Italiaanse Lugmag.

Die *Ju 88B* was ontwikkel voor die begin van die Tweede Wêreldoorlog en het 'n ander ontwikkelings pad geloop om eindelik as die *Junkers Ju 188* te verskyn.

Die volgende belangrike ontwikkeling was die verskyning van die *Ju-88C* vegvliegtuig reeks. Hulle was toegerus met 'n soliede neus wat 'n aantal kanonne en masjiengewere gehuisves het. Hulle was ook toegerus met Jumo 211 of BMW 801 enjins. Die *Ju-88C-O* het sy nooiensvlug voltooi in Julie 1939.

Die *Ju-88D* was ontwikkel uit die A-4 as 'n strategiese verkenningsvliegtuig. Daar was meer as 1,800 van die *Ju-88D* vervaardig.

Die volgende model reeks wat verskyn het was die *Ju-88S*, 'n bomwerper reeks. Die *Ju-88S-1* was aangedryf deur die BMW 801G (1,700 perdekrag) sterenjin, die *Ju-88S-1* deur die BMW 801TJ (1,810 perdekrag) stermotor en die *Ju-88S-3* deur die Jumo 213E-1 (1,750 perdekrag) enjin. Die *Ju-88S* se neus was ook kleiner en meer gerond. Hulle het ook minder wapens gedra met 'n kleiner bomvrag. Die werkverrigting was egter baie beter as die reekse A en D.

Die *Ju-88T-1* en *Ju-88T-3* was ontwerp vir fotoverkenning en was afgelei van die S-1 en S-3.

Daar was 10,700 eenhede van die bomwerper en verkennings weergawes gebou; net oor die 60% van die totale produksie.

## Tegniese besonderhede 
duimnael|Junkers Ju 88 A-4

## Bronne 
* *Bombers 1939–1945* Kenneth Munson, Bounty Books 2012 
* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015.
Onafhanklike Staat Kroasië

[duimnael|links|Die eerste staatshoof van 'n onafhanklike Kroasië, Anton Pavelić, tydens 'n besoek aan [Adolf Hitler se *Berghof* op 9 Junie 1941]]
Die **Onafhanklike Staat Kroasië** (**OSK**, Kroaties: ***Nezavisna Država Hrvatska***, kort ***NDH***) was 'n kortstondige outoritêr-fascistiese Kroatiese republiek wat tussen 1941 en 1945 bestaan en naas die huidige Kroasië en Bosnië en Herzegowina ook dele van Serwië ingesluit het. Die staatshoof en diktator Ante Pavelić, leier van die nasionalistiese Ustaša-beweging, het noue bande met die Spilmoondhede gehandhaaf en hul kant in die Tweede Wêreldoorlog gekies.

Die Balkanveldtog van die Duitse Weermag, wat op 6 April 1941 met 'n aanval op die Serwies-oorheerste sogenaamde "Koninkryk Joego-Slawië" begin het, is deur baie etniese groepe, veral Bosniese Moslems, as 'n bevryding van Serwiese onderdrukking en 'n kans op die verwesenliking van hul nasionale aspirasies beskou (wat eers in 1993 realiteit geword het).
 
Die OSK is in April 1941 in die lewe geroep nadat die Europese Spilmoondhede, die sogenaamde Groot-Duitse Ryk en die Koninkryk Italië, die Koninkryk Joego-Slawië ontbind het. Aanvanklik het die spilmoondhede ook besettingsmagte in die OSK gestasioneer.
Hokkaido Consadole Sapporo

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Hokkaido, Japan.

## Klubname 
* 1935–1995 **Toshiba**
* 1996–2015 **Consadole Sapporo**
* 2016– **Hokkaido Consadole Sapporo**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Jade North
*  Givanildo Vieira de Souza
*  Joubert Araújo Martins
*  Robert da Silva Almeida
*  Danilson Córdoba
*  Irfan Bachdim
*  Jorge Dely Valdés
*  Emerson Sheik
*  Lê Công Vinh
Vegalta Sendai

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Miyagi-prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1988–1994 **Tohoku Electric Power**
* 1995–1998 **Brummell Sendai**
* 1999– **Vegalta Sendai**

## Beroemde sokkerspelers
Montedio Yamagata

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Yamagata-prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1984–1995 **NEC Yamagata**
* 1996– **Montedio Yamagata**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Masashi Oguro
*  Yuzo Tashiro
*  Chikashi Masuda
*  Yohei Toyoda
*  Edwin Ifeanyi
*  Momodu Mutairu
Omiya Ardija

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Saitama-prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1964–1997 **NTT Kanto**
* 1998– **Omiya Ardija**

## Beroemde sokkerspelers
Kawasaki Frontale

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Kanagawa-prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1955–1996 **Fujitsu**
* 1997– **Kawasaki Frontale**

## Beroemde sokkerspelers
Ventforet Kofu

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Yamanashi-prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1965–1994 **Kofu SC**
* 1995– **Ventforet Kofu**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Naotake Hanyu
*  Takafumi Ogura
*  Kentaro Hayashi
*  Teruyoshi Ito
*  Daisuke Ichikawa
*  Koki Mizuno
*  Mike Havenaar
*  Billy Celeski
*  Irfan Bachdim
*  José Ortigoza
Greenwich-tydsein

duimnael|Voorstelling van die ses pieptone.
duimnael|Die masjien wat in 1970 gebruik is om die pieptone te genereer.

Die **Greenwich-tydsein** (Engels: *Greenwich Time Signal*) is 'n reeks van ses kort pieptone (blieps) wat op die radio-senders van die BBC uitgesaai word om die begin van 'n nuwe uur aan te dui. Dit is vir die eerste keer op 5 Februarie 1924 gebruik. Hierdie piepgeluide word vanaf die 55ste tot en met die sestigste sekonde van die 59ste minuut van elke uur uitgesaai. Elke piep duur 0,1 sekonde, terwyl die laaste een 'n halwe sekonde duur. Die tydsein word meestal deur mense gebruik om hul horlosies in te stel.

As daar 'n skrikkelsekonde is, word sewe pieptone gespeel (of, teoreties, vyf om 'n negatiewe skrikkelsekonde aan te dui). Vóór die invoering van skrikkelsekondes was die laatste piep net so lank as die voriges.

Soortgelyke tone word oor die wêreld gebruik om 'n nuwe uur aan te dui, meesal oor die radio, en net voor die nuus gelees word. Die tyd word deesdae in sommige lande digitaal uitgesaai, met horlosies wat hulself daarvolgens instel. Elektroniese toestelle (soos selfone) wat aan die Internet gekoppel is kan hul tyd outomaties vanaf NTP-bedieners instel.

Die SAUK het ook uurlikse pieptone uitgesaai. Kort na die Tweede Wêreldoorlog het hulle blykbaar hul kantoor se venster oopgemaak om na die klokkespel van die Poskantoor se horlosie te luister, en hulle horlosie daarvolgens ingestel. Dit het later aan die lig gekom dat die Poskantoor op sy beurt weer hul horlosie volgens die blieps oor die radio ingestel het. Die Sterrewag het later die verantwoordelikheid by die Poskantoor oorgeneem, wat die blieps meer betroubaar gemaak het.

Die Nederlandse Publieke Omroep (NPO) gebruik oorspronklik ses pieptone, almal ewe lank, maar sedert 1991 word net drie tone gespeel, met die derde een langer as die res.

## Verwysings
Oita Trinita

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Oita Prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1994–1998 **Oita Trinity**
* 1999– **Oita Trinita**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Daiki Takamatsu
*  Satoru Yamagishi
*  Naoya Kikuchi
*  Lorenzo Staelens
*  Magno Alves
*  Dodô
*  Edwin Ifeanyi
*  Richard Witschge
*  Patrick Zwaanswijk
Sagan Tosu

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Saga-prefektuur.

## Klubname 
* 1987–1994 **PJM Futures**
* 1995–1996 **Tosu Futures**
* 1997– **Sagan Tosu**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Yohei Toyoda
*  Naoyuki Fujita
*  David Bisconti
Yokohama FC

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Jokohama, Kanagawa-prefektuur, Japan.

## Bekende sokkerspelers 
*  Kazuyoshi Miura
*  Rudi Vata
*  França
*  Marcos Paulo
*  Silvio Spann
Tokushima Vortis

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Tokushima-prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1955–2004 **Otsuka Pharmaceutical**
* 2005– **Tokushima Vortis**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Daijiro Takakuwa
*  Yoichiro Kakitani
*  Daiki Niwa
*  Seydou Doumbia
*  Estiven Vélez
Thespakusatsu Gunma

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Gunma-prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1995–2001 **Liaison Kusatsu**
* 2002–2012 **Thespa Kusatsu**
* 2013– **Thespakusatsu Gunma**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Nobuyuki Kojima
*  Nozomi Hiroyama
*  Kazuyuki Toda
*  Yuichiro Nagai
FC Gifu

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Gifu-prefektuur, Japan.

## Beroemde sokkerspelers 
*  Yoshikatsu Kawaguchi
*  Alessandro Santos
*  Yasuyuki Moriyama
*  Hiromi Kojima
*  Toshihiro Hattori
*  Kazumichi Takagi
*  Baže Ilijoski
*  Satoshi Otomo
*  Kayne Vincent
Roasso Kumamoto

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Kumamoto Prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1969–1988 **NTT Kumamoto**
* 1988–1999 **NTT Kyushu**
* 2000 **NTT Kumamoto**
* 2001 **NTT West Kumamoto**
* 2002–2004 **Alouette Kumamoto**
* 2005–2007 **Rosso Kumamoto**
* 2008– **Roasso Kumamoto**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Seiichiro Maki
*  Hideaki Kitajima
*  Kenichi Uemura
*  Chikara Fujimoto
*  Toshiya Fujita
Tochigi SC

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Tochigi-prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1953–1993 **Tochigi Teachers**
* 1994– **Tochigi SC**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Alessandro Santos
*  Atsushi Yoneyama
*  Yoshiteru Yamashita
Kataller Toyama

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Toyama-prefektuur, Japan.

## Beroemde sokkerspelers 
*  Teruaki Kurobe
Fagiano Okayama

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Okayama-prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1975–2003 **River Free Kickers**
* 2004– **Fagiano Okayama**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Daiki Iwamasa
*  Akira Kaji
*  Kengo Kawamata
*  Ilian Stoyanov
Giravanz Kitakyushu

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Fukuoka Prefektuur, Japan.

## Name 
* 1947–2000 **Mitsubishi Chemical Kurosaki**
* 2001–2009 **New Wave Kitakyushu**
* 2010– **Giravanz Kitakyushu**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Masashi Motoyama
FC Machida Zelvia

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Tokio, Japan.

## Klubname 
* 1989–1996 **FC Machida Top**
* 1997– **FC Machida Zelvia**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Kazuyuki Toda
Gainare Tottori

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Tottori-prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1983–1989 **Tottori Teachers**
* 1989–2006 **SC Tottori**
* 2007– **Gainare Tottori**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Norio Omura
*  Masayuki Okano
*  Toshihiro Hattori
*  Kenny Cunningham
*  Roy Smith
*  Kayne Vincent
PPS 35 Tonner 4-6-0T

Die **PPS 35 tonner** lokomotief van 1887 is 'n negentiende-eeu lokomotief. Twee van hierdie lokomotiewe is oorspronklik deur die DelagoaBaai spoorlyn vanaf Nasmyth, Wilson & Co bestel en kry die nommers 3 en 4. In 1897 is No 3 aan die Pretoria-Pietersburg spoorlyn Maatskappy verkoop waar hy die bynaam "Portugees" gekry het.

Die "Portugees" is gebruik as'n werkslokomotief tydens die bou van die Pretoria-Pietersburg spoorlyn en daarna as 'n hooflynlokomotief. In Junie 1898 het hy die eerste openbare trein tussen Pretoria en Warmbad getrek.
  
Na die oorlog kom al die spoorlyne in die Transvaalkolonie (voorheen die ZAR) onder die beheer van die Sentraal-Suid-Afrikaanse Spoorweë (CSAR). In 1908 verkoop die CSAR die *Portugees* aan die Olifantsfontein Brick & Tile Company vir £750.  Daar werk hy as 'n rangeerlokomotief totdat hy buite werking gestel is.

## Verwysings
Matsumoto Yamaga FC

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Nagano Prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1965–2004 **Yamaga SC**
* 2005– **Matsumoto Yamaga FC**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Naoki Matsuda
*  Hayuma Tanaka
*  Tatsuya Sakai

## Eksterne skakels
* Amptelike webwerf
Brownse beweging

duimnael|Rekenaarsimulasie van 'n driedimensionele Brown-beweging, geteken met Wolfram Mathematica (tydsstap 0,0001, vir tye 0 ≤ t ≤ 2).

Robert Brown, 'n Skotse plantkundige, het die beweging van stuifmeel in 'n vloeistof onder 'n mikroskoop ondersoek. Hoewel dit dooie materiaal was, het die deeltjies onreëlmatig en willekeurig in alle rigtings beweeg.

## 1ste beweging 
Die beweging sê dat die stuifmeel-deeltjies teen die vloeistofmolekules bots en deur die vloeistof beweeg.

## 2de beweging 
Die deeltjies van 'n vloeistof bots met molekules in die lug. Omdat die molekules van 'n gas vêr uit mekaar is, beweeg dit vrylik en in reguit lyne.
Die deeltjies van 'n vloeistof is nader aan mekaar as dié van 'n gas. Dus is die beweging van die molekules in 'n vloeistof meer beperk en nie so vrylik soos in 'n gas nie.

Die bogenoemde is voorbeelde van diffusie.
Ehime FC

is 'n Japannese sokkerklub in die stad Ehime Prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1970–1994 **Matsuyama SC**
* 1995– **Ehime FC**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Ryota Moriwaki
*  Yojiro Takahagi
*  Manabu Saito
*  Kengo Kawamata
Posseëls en posgeskiedenis van Transvaal

duimnael|'n Transvaalse posseël van 1885.

Hierdie is 'n kort opname van die **posseëls en posgeskiedenis van die Transvaal**, voorheen bekend as die Zuid-Afrikaansche Republiek.

Die eerste seëls van Transvaal is op 1 Mei 1870 uitgereik. Die eerste poskantoor in Transvaal is by Ferreira se kamp in Johannesburg ingerig om alle pos van die Witwatersrandse goudmyne te hanteer. Teen 1899 was alle dele van Suid-Afrika deur poskoetsroetes met mekaar verbind.

## Verwysings 
## Verdere leesstof 
* Curle, J.H. & A.E. Basden. (1940) *Transvaal Postage Stamps*. London: Royal Philatelic Society.

## Eksterne skakels 
* Transvaal Study Circle 
* Stamp Domain – South Africa
* Transvaal: 1870 imperforate 1/- deep green, an unused tête-bêche pair. British Library Philatelic Collections
Martin B-26 Marauder

Die **Martin B-26 Marauder** was 'n tweemotorige bomwerper wat deur die Amerikaanse Lugmag gebruik is tydens die Tweede Wêreldoorlog. Die vliegtuig het sy nooiensvlug op 25 November 1940 voltooi.

## Tegniese besonderhede 
## Bron 
* *Bombers 1939–1945* Kenneth Munson, Bounty Books 2012
Posseëls en posgeskiedenis van Natal

duimnael|'n £20 Natalse voorbeeldseël wat uit 1902 dateer.

Hierdie is 'n kort opname van die **posseëls en posgeskiedenis van Natal**.

Die eerste posseëls van Natal is op 26 Mei 1857 uitgereik. Hulle was ongekleurde ontwerpe gebosseleer in eenvoudige reliëf op gekleurde weefstofpapier en was ongeperforeer.  Die volgende uitgifte na hierdie in Natal was in 1859, met die Chalonportret van Koningin Victoria. Tussen 1869 en 1895, is posseëls van 1859-67 en fiskale seëls oorgedruk met "POSGELD" in verskillende style. Seëls van Koning Edward VII is tussen 1902 en 1909 uitgereik. Ses amptelike seëls van Koning Edward is ook uitgereik.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Die gebosseleerde posseëls van Natal 1857-1869.
Lucas se reagens

**Lucas se reagens** is 'n mengsel van watervrye sinkchloried en gekonsentreerde soutsuur.

Hierdie oplossing vermag die hidroksielgroep (-OH) van 'n alkoholdeur 'n chloried-groep (-Cl) te vervang :

::R-OH + ZnCl_2/HCl \to R-Cl + ZnCl_2 + H_2O

Die gevormde chloriede (R-Cl) is nie in die mengsel oplosbaar nie en daar sal skeiding optree. Die reaksietempo is nogtans afhnakelik van watter soort alkohol gebruik word. Primêre alkohols soos etanol reageer by kamertemperatuur glad nie. Sekundêre alkohols soos 2-propanol reageer stadig en tertiêre alkohols soos t-butanol (1,1 dimetieletan-1-ol) reageer vinnig.

Watervrye sinkchloried is 'n taamlik sterke Lewis-suur en kombinasie met HCl maak dit 'n uiters sterke suur wat die -OH kan protoneer.

Hierdie reagens word veral edukatief gebruik om die verskille in reaktiwiteit van primêre, sekundêre en tertiêre alkohole te demonstreer.

## Eksterne skakel 
*YouTube demonstrasie

## Verwysings
Pniktogeen

Die **Pniktogene** of **elemente van Groep 15** is 'n groep chemiese elemente wat die 15de kolom van die periodieke tabel beslaan. Groep 15 is ook bekend as die stikstofgroep of stikstoffamilie. Groep 15 bestaan uit stikstof (N), fosfor (P), arseen (As), antimoon (Sb), bismut (Bi) en moskovium (Mc).

Hul valenselektrone het 'n kenmerkende konfigurasie ns²np³ wat beteken dat daar drie elektrone ontbreek vir 'n edelgaskonfigurasie met 'n volle skil. Van hierdie elemente kan daarom 'n oksidasietoestand 3- aanneem en verbindings vorm wat soms **pniktiede** genoem word.
Posseëls en posgeskiedenis van die Oranje-Vrystaat

[duimnael|'n Posseël van die [Oranje-Vrystaat wat in 1900 uitgereik is, oorgedruk met "V.R.I." gedurende die Britse besetting.]]
duimnael|'n Gebruikte £1 1903 Oranjerivierkolonie inkomsteseël.

Die eerste posseëls van die Oranje-Vrystaat is in 1868 uitgereik.

Die O.V.S. is formeel deur die Britse Kroon geannekseer en herdoop tot die Oranjerivierkolonie op 28 Mei 1900.

In 1910 het hierdie kolonie saam met die Kaap van Goeie Hoop, Natal en Transvaal die Unie van Suid-Afrika gevorm.

## Posseëls 
Die enigste ontwerp wat gebruik is, was 'n lemoenboom met die inskrywing "Oranje Vrij Staat" in die kantlyn. Die seëls is getipografeer deur De La Rue and Company, en is in denominasies van een pennie tot vyf sjielings, in verskillende kleure uitgereik. Periodieke tekorte het die gebruik van oordrukke genoodsaak, in 1877, 1881, 1882, 1888, 1890, 1892, 1896, en 1897. Die seëls van die republiek is oor die vandag algemeen te vinde, maar 'n paar van die oordrukke is as skaars geklassifiseer. Baie soorte oordrukfoute is bekend (omgekeerd, dubbel, ens.), en sommige van hulle behaal hoë pryse.

In 1900 het die Britte die Republiek beset en die vorige seëls is oorgedruk met "V.R.I." in dieselfde waarde as die oorspronklike seëls. Die kolonie is herdoop in Augustus 1900 en het toe Kaap van Goeie Hoop seëls gebruik wat oordruk is met die nuwe naam "ORANGE/RIVER/COLONY." In 1903 is 'n stel uitgereik met die uitbeelding van Koning Edward VII, 'n springbok en 'n swartwildebees. Hierdie stel is herdruk in 1905-09, en was die laaste stel van die kolonie.

## Inkomsteseëls 
'n Verskeidenheid van inkomsteseëls is uitgereik, beide vir die Oranje-Vrystaat en die Oranjerivierkolonie. Die Oranje-Vrystaat se inkomsteseëls was ook op posstukke gebruik.

## Verwysings 
## Eksterne skakel 
* Orange Free State Study Circle
* Cape & Natal Study Circle 
* The Philatelic Society for Greater Southern Africa 
* Stamp Domain Resource Page
Holmium

|}

**Holmium** is 'n chemiese element wat tot die lantaniede behoort. Die element is in 1878 deur Per Teodor Cleve in Uppsala en (onafhanklik) deur Marc Delafontaine en Louis Soret in Genève ontdek. Die naam verwys na die stad Stockholm ("Holmia").

Dit is 'n sagte, glansende silwerwit metaal wat in droë lug stabiel is. Dit word stadig deur suurstof en water aangetas. Die element word in minerale as monasiet en bastnäsiet aangetref. Dit is taamlik seldsaam, hoewel dit steeds 20 keer meer volop as silwer is. Dit het geen biologiese rol nie en dit lyk of sy giftigheid taamlik beperk is.

Holmium word in YAG-lasers aangewend wat geneeskundige gebruike besit.

## Sien ook 
* Holmiumfosfaat

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* https://www.webelements.com/holmium/
YAG

duimnael|'n YAG-kristal met neodimiumdotering

**YAG** in 'n afkorting van **yttriumaluminiumgranaat**. Dit is 'n sintetiese vastestof met formule  of {Y3}[Al2](Al3)O12. YAG vorm kubiese kristalle wat 'n struktuur het wat dieselfde is as die mineraal granaat s'n. Dit is moontlik om groot enkelkristalle daarvan te vervaardig, byvoorbeeld met die Czochralski-metode.

Granate soos YAG kan maklik mengkristalle vorm waarin die -ione deur lantanied-ione vervang word. Dotering met byvoorbeeld 0,3% gewigspersent Nd is gebruiklik. Die yttriumione het 'n dodekaëdriese omringing deur suurstofione, die kleiner aluminiumione het 'n oktaëdriese of tetraëdriese omringing. Die grootte van die lantaniedione en die yttriumione verskil min en kan daardeur ook die dodekaëdriese holtes beset.

Dotering met hierdie ione verander nogtans die kristal se optiese eienskappe. YAG self is 'n kleurlose stof, maar die lantaniedione absorbeer lig in die sigbare gebied van die elektromagnetiese spektrum. Verder het hierdie ione hoër energietoestande wat lang leeftye besit en gestimuleerde uitlaat van straling kan vertoon. Dit maak gedoteerde YAG-kristalle gewilde laserkristalle.

Van die lantaniede wat as dotering aangewend word is neodimium, disprosium, samarium, holmium, erbium en tulium

## Nd:YAG 
duimnael|Die energietoestande van Nd in 'n YAG-kristal
Veral Nd:YAG word dikwels in laboratoria aangetref. Dit het die vermoë 'n sterke bundel infrarooilig met 'n golflengte van 1064 nm te genereer.

## Verwysings
Aprilia RS125

Die **Aprilia RS125** is 'n GP-afgeleide replikasportproduksiemotorfiets. Dit word aangedryf deur 'n Rotax enkelsilinder 124.8&nbsp;cc tweeslagenjin met Nikasil bedekte aluminiumsilinderblok en vloeistofverkoeling.

Aprilia het vele Grand Prixoorwinnings behaal in die 125&nbsp;cc en 250&nbsp;cc tweeslagklasse. Hierdie wedrenervaring is gebruik deur Aprilia om opgedateerde en verbeterde weergawes van die RS125 te produseer.

## Geslagte 
duimnael|links|220px|2011 RS125 in 'n Alitalia-kleurskema.
### RS125R Extrema 1992 tot 1995 
Aprilia het die eerste RS125 in 1992 vrygestel. Dit het kenmerkende eienskappe van 'n hoekige stertkant en geveegde voorste lugskort, 'n vierkantige koplampeenheid, driespeekwielvellings, luginlate op die bo-middel van die windskerm, elektriese of skopaansitter aan die linkerkant en analoog-tipe meters.

### RS125 1996 tot 1998 
Die RS125 is hersien en die R-agtervoegsel is laat vaar. Die RS behou baie van die vorige RS-model, maar daar is 'n nuwe, verbeterde weergawe van die Rotax 122-enjin. Die voorste luginnames is opgeneem in die bo-middelgedeelte van die windkuller geplaas. Die koplampeenheid is gerond. 'n Digitale meter is bygevoeg in die plek van die temperatuurmeter.

### RS125 2006 tot 2012 
Die RS125 het 'n geheelnuwe windkullerstilering ontvang, soortgelyk aan die RSV 1000R. Die mees noemenswaardige kenmerke is die hoekige windkullers, twee koplampeenhede, digitale meter en multispeek Marchesini-styl vellings.

### Renreplika kleurskemas 
Dwarsdeur die geskiedenis van die RS125, is verskillende renreplika kleurskemas en huldeblyke aan motorfietsjaers geproduseer.

## Verwysings
Honda CB900F

Die **Honda CB900F** is 'n motorfiets wat deur Honda vervaardig is, en in twee aparte produksielopies verskyn het, ongeveer twintig jaar uitmekaar. Beide geslagte van die CB900F is inlynviersilinder-vierslag-900&nbsp;cc roadster.

Die eerste geslag is van 1979 tot 1983 geproduseer. In 1983 is dit vervang deur die CB1100F. Die tweede generasie was beskikbaar van 2002 tot 2007. Dit staan bekend as die Hornet 900 in Europa en die 919 in Noord-Amerika, terwyl die verwante CB600F die Hornet 600 is in Europa en 599 is in Noord-Amerika. In 2008 is die tweede geslag CB900 vervang deur die CB1000R.

## Ontwerp 
Die CB900F het 'n 901 cc inlynviersilinder DOHC enjin met vierkantige boor/slagafmetings van 62&nbsp;mm. Die enjin is afgelei van ander ontwerpe, soos die CB1000C, CB1100F/CB1100R, en die inlyn-6 CBX1000. Die CB900F het 'n vyfgangratkas en kettingaandrywing, en produseer 71 kW  (95 pk) @ 9000&nbsp;opm.

Die CB900F het twee voorste skyfremme en een agterskyfrem, almal toegerus met dubbelsuierknypers na 1983. Die luggesteunde vurk is toegerus met Honda se TRAC (wringkragreaktiewe-antiduikbeheer) in 1982 of 1983. Die fiets deel dieselfde bakwerk (tenk, sypanele en stert) as die vroeëre CB750F Super Sport. Daar is ooreenkomste tussen die CB900F se bakwerk en die van die CB1100F en CBX.

## Verwysings
Annubar

'n **Annubar** is 'n meetinstrument wat gebruik word om die vloei van gas, stoom, of vloeistof in 'n pyp te meet. Dit werk op dieselfde beginsel as 'n pitotbuis, maar 'n annubar het 'n beter akkuraatheid as 'n enkelpunt pitotbuis omdat dit die snelheid in die pyp op verskillende plekke neem en daarom die gemiddelde snelheid in die pyp bepaal. (Onthou dat die snelheid van die vloeier in 'n pyp die hoogste is in die middel van die pyp en die laagste aan die wande van die pyp.)

[duimnael|regs|650px|Die konfigurasie van 'n [pitotbuis teenoor 'n annubar.]]

Die pitotbuis meet die verskil tussen die statiese druk en die vloeiende druk van die vloeier in die pyp. Die snelheid in die pyp word met behulp van die Bernoulli-beginsel bepaal en met inagneming van die pyp se deursnee kan die volumetriese vloeitempo bepaal word.

Die grootste verskil tussen 'n annubar en 'n pitotbuis is dat 'n annubar verskeie monsters oor die diameter van 'n pyp of buis neem teenoor die pitotbuis wat dit slegs op ‘n enkele punt neem. Op hierdie manier neem dit die gemiddelde drukverskil in ag vir variasies in vloei oor die pypseksie. 'n Pitotbuis sal 'n soortgelyke lesing as a annubar gee mits die punt van die annubar geleë is op 'n punt in die pypdeursnit waar die vloeisnelheid baie naby aan die gemiddelde snelheid is.

## Kyk ook 
* Pitotbuis
* How Pitot Tube Flowmeters Work
* Vloeimeetskyf
* Spuitstuk
* Bernoullibeginsel
* Venturi-effek
* Pypvloei
Tollens se reagens

duimnael|Die buisie links het 'n silwerspieël
**Tollens se reagens** is 'n reagens wat bestaan uit 'n waterige oplossing van  die kompleks -ione. Hierdie reagens vermag om aldehiede tot karboksielsure te oksideer, terwyl ketone nie aangetas word nie. Die toets word ook die **silwerspieëltoets** genoem omdat silwer op die wand van 'n reageerbuisie neerslaan en daar 'n spieëlende laag vorm.

Die reagens word bereid deur eers silwernitraat met natriumhidroksied te laat reageer. Dit vorm silweroksied, omrede silverhidroksied nie stabiel is nie:

:2Ag^{+} + 2OH^{-} \to 2AgOH \to Ag_2O + 2H_2O 

duimnael|Die Tollensreaksie van asetaldehied, met die oksidasietoestande van die koolstofatome
Byvoeging van ammonia laat die silwer weer in oplossing gaan. Die gevormde oplossing is 'n sterke basis:

:Ag_2O + 4NH_3 + H_2O \to 2Ag(NH_3)_2^{+} + 2OH^{-}

'n Aldehied soos asetaldehied kan deur hierdie reagens tot asynsuur geoksideer word:

:: + 2 + 2 →  + 2Ag↓ +  + 2

## Verwysings
Alkaan

'n **Alkaan** is 'n koolwaterstof met die algemene formule . Alkane is versadigde verbindings. Hulle bevat net enkelbindings.

## Lineêre alkane 
Die eenvoudigste alkane is dié wat lineêre kettings vorm.  Hulle name eindig met *-aan* en die wortel van die naam gee aan hoeveel koolstofatome hulle bevat: *met-* vir n=1: , *et-*&nbsp;vir n=2 , ensomeer.

### Konformasie 
Elke koolstofatoom het 'n tetraëdriese omringing en die bindingshoeke is dus ongeveer 109 grade groot. Die kettings is daardeur sig-sagkettings in hul uitgestrekte toestand. Die groepe rondom 'n enkelbinding kan vry roteer en daardeur kan langer kettings in vloeistowwe 'n lukraak opgerolde konformasie besit.

### Voorkoms 
Omrede die elektronegatiwiteit van koolstof en waterstof min verskil is alle dipole amper nul. Verder word hulle in die tetraëdriese omringing gekanselleer. Alkane is daardeur nie-polêr en hul intermolekulêre wisselwerkings word heeltemal deur dispersiekragte of vanderwaalskragte gekenmerk. Die grootte van die dispersiekragte word veral deur die aantal elektrone van 'n molekuul bepaal. Die ligte alkane, metaan, etaan, propaan en butaan is daardeur by kamertemperatuur gasse, pentaan, heksaan ensomeer is vloeistowwe en die swaarder alkane is wasagtige vastestowwe. 'n Alkaan met baie lang kettings is die polimeer poliëtileen.

### Chemie 
Chemies is alkane min reaktief. Hulle reageer byvoorbeeld nie met sterke sure of basisse nie. Die enigste reaksie wat hulle vertoon is radikaalreaksies. Hulle is byvoorbeeld brandbaar met molekulêre suurstof wat 'n diradikaal is. Die produkte van volledige verbranding is koolstofdioksied en water

: 2C_nH_{2n+2} + (3n+1)O_2 \to 2nCO_2 + 2(n+1)H_2O 

Met 'n halogeen soos chloor is lig nodig om die chloormolekuul in twee radikale chlooratome te breek. Hierdie radikale tas 'n C-H binding aan:

:Cl_2 + h\nu \to 2Cl\bullet

Hierdie radikale tas  'n C-H binding van byvoorbeeld metaan aan:

:Cl\bullet + CH_4 \to HCl + \bullet CH_3

Die gevormde metielradikaal is baie reaktief en kan byvoorbeeld met 'n chloorradikaal reageer en metielchloried vorm:

:Cl\bullet  + \bullet CH_3 \to CH_3Cl

Soms kan dit nogtans ook met 'n ander metielradikaal reageer en 'n etaanmolekuul vorm:

: 2CH_3\bullet \to CH_3CH_3

## Sien ook 
* Alkeen
* Alkyn
Isomeer

In die chemie is 'n **isomeer** 'n stof wat uit dieselfde atome bestaan, maar wat 'n ander struktuur, en daardeur ook ander eienskappe besit. Hierdie verskynsel word **isomerie** genoem.

## Konfigurasie-isomerie 
links|duimnael|150px|Twee isomere van Daar is verskeie soorte isomere. Konfigurasie-isomere verskil omdat dieselfde atome verskillend bymekaar gehou word. Byvoorbeeld  kan *n*-butaan wees, 'n lineêre ketting van 4 koolstofatome, maar dit kan ook isobutaan of 2-metielpropaan wees met 'n vertakte ketting.

## Orto-, meta- en para-isomere 
links|duimnael|orto-, meta- en para jodoaniline
Indien 'n benseenring twee substituente besit kan hulle bure wees (orto), een plek verder (meta) of aan die teenoorgestelde kant van ring sit (para).

## Cis-trans-isomere 
links|350px|CIS- en TRANS-isomere
Oor die algemeen kom cis–trans-isomerie (voorheen "geometriese isomerisme") in molekules voor waar die relatiewe oriëntasie van twee onderskeibare funksionele groepe beperk word deur 'n ietwat onbuigsame raamwerk van ander atome. In die CIS-vorm is die funksionele groepe aan dieselfde kant, in die TRANS-vorm aan weerskante.

Hierdie soort isomere word ook "konformasie isomere" (of net "konformasies") genoem.

## Ander vorme 
'n Ander vorm van isomerie is stereo-isomere wat in hulle 3D-ruimtelike skikking verskil.

## Kernisomere 
In die kernfisika word die term "isomeer" ook gebruik, maar die betekenis verskil taamlik. Kernisomere is verskillende opgewekte toestande van dieselfde kern. 'n Oorgang van een isomeer na 'n ander word vergesel deur die uitstraling of absorpsie van 'n gamma-straal of die proses van interne omskakeling.
Koolstofgroep

Die **koolstofgroep** bestaan uit die chemiese elemente van groep 14 van die periodieke tabel.

Hierdie elemente word deur 'n valenselektronkonfigurasie **[..]ns2np2** gekenmerk en het daardeur vier valenselektrone. Dit lei dikwels tot die vorming van netwerke van kovalente bindings, waarin die sentrale atoom deur 'n tetraëder van ligande omring word.
Burgenland-Kroaties

duimnael|links|Ivan Čuković: Jezuš i Marija *(Jesus en Maria),* Burgenland-Kroatiese Gebedboek van 1916
**Burgenland-Kroaties** (*Gradišćanskohrvatski jezik*; Duits: *Burgenlandkroatische Sprache*; Hongaars: *Gradišćei horvát nyelv*) is 'n Suid-Slawiese taal wat in die Oostenrykse deelstaat Burgenland (Kroaties:*Gradišće*) as erkende minderheidstaal en tweede ampstaal naas Duits deur Burgenlandse Kroate gepraat word. Volgens amptelike statistieke van 2001 is daar 19&nbsp;412 sprekers. Groter gemeenskappe Burgenlandse Kroate word daarnaas ook in Wene (sowat 12&nbsp;000) en Graz aangetref.

Dikwels word ook na die klein minderhede Kroatiessprekendes in Wes-Hongarye, Suidwes-Slowakye en Suid-Tsjeggië as Burgenland-Kroate verwys. Hulle maak gebruik van òf die Burgenland-Kroatiese òf die Standaard-Kroatiese skryftaal en het noue historiese en kulturele bande met die Kroatiese minderheid in Oostenryk. Die totale aantal sprekers in al vier lande, insluitende migrante in die buiteland, word op sowat 55&nbsp;000 beraam.

Burgenland-Kroaties word al eeue lank in Burgenland gepraat. Gedurende die Turkse oorloë in die 16de eeu is die taal deur Kroatiese setlaars uit die kusgebiede en die binneland van Kroasië in Burgenland gevestig en hier vanaf die tweede helfte van die 19de eeu gestandaardiseer en tot skryftaal ontwikkel. Hierdie skryftaal is 'n mengsel van verskillende dialekte wat as kommunikasiemiddel vir Kroatiessprekendes in Wes-Hongarye gedien het. Alle Burgenland-Kroatiese publikasies en leerboeke baseer op dié taalvorm.

Burgenland-Kroaties verskil merkbaar van Standaard- of Hoog-Kroaties, soos dit tans in die Republiek Kroasië gepraat word, omdat dit baie 16de eeuse anachronismes bewaar het en daarnaas deur die eeue aan sterk Hongaarse en later Duitse invloede blootgestel is. In die sowat vyftig Burgenlandse dorpe, waar Burgenland-Kroaties as omgangstaal gebesig word, is 'n reeks argaïese Kroatiese dialekte bewaar wat die herkoms van die oorspronklike setlaars uit Kroasië en Bosnië weerspieël.

## Eksterne skakels 
*  *Siegfried Tornow, Universiteit Klagenfurt: Burgenlandkroatisch* 
*  *Branko Tošović, Universiteit Graz: Die Minderheitensprache Kroatisch in Österreich und ihre Bildungseinrichtungen*
Suidae

Die **Suidae** is die varkfamilie van die ewehoewige soogdier-orde Cetartiodactyla.

Die bekendste lid van hierdie familie is die vark van die genus *Sus*, wat nog party ander spesies omvat. 'n Ander genus wat tot hierdie familie behoort is *Potamochoerus*, wat twee spesies het wat ook in Suid-Afrika voorkom:
* Die vlakvark
* Die bosvark
Pitotbuis

duimnael|regs|500px|Die konfigurasie van 'n pitotbuis.

'n **Pitotbuis** is 'n drukinstrument wat gebruik word om die snelheid van 'n vloeier te meet. Dit word vandag veral gebruik om die snelheid (of spoed) van 'n vliegtuig te bepaal.

'n Annubar, wat vloei in 'n pyp meet, gebruik dieselfde beginsel.

Die formule wat gebruik word om die snelheid te bereken, is die volgende:

: v = \sqrt{\frac{2 (P_2 - P_1)}{\rho}}

## Voorbeeld 
'n Pitotbuis word gebruik om die vloeitempo van water by 20 °C te meet in die middel van die pyp met 'n diameter van 102,3 mm. Die manometerlesing is 78&nbsp;mm koolstoftetrachloried (CCl4) by 20 °C. Die pitotbuiskoeffisient is 0,98. Bereken die snelheid in die middel van die pyp, die gemiddelde snelheid en die vloeitempo in die pyp.

**Antwoord**

Om die antwoord te kry, word daar eers na die stelsel vanuit 'n dinamiese hoek gekyk:

**Dinamiese probleem:**

Die meganiese energiebalans (MEB) tussen punt 1 en punt 2 is soos volg:

: \frac{\Delta P}{\rho} + \frac{\Delta v^2}{2 \alpha} + g. \Delta z + F = \frac{W_s}{\dot{m}}

Tussen punt 1 en 2, geld die volgende:

: \Delta z = 0 (hoogteverskil)

: F = 0 (gebruik wrywingsfaktor van 0,98)

: \alpha = 1 vir turbulente vloei

: W_s = 0 (werk verrig)

Dus:

: \frac{P_2 - P_1}{\rho} + \frac{v_2^2 - v_1^2}{2} = 0

: v_2 = 0

: v_1 = v_{maks}

: v_1 = v_{maks} = \sqrt{\frac{2(P_2 - P_1)}{\rho}}

Nou het ons v_{maks} in terme van P_1 en P_2. Om P_1 en P_2 te bepaal, moet daar na die stelsel vanuit 'n statiese hoek gekyk word.

**Statiese probleem:**

: P_3 = P_2 + \rho gh = P_2 + \rho_w.g.(h+x)

: P_4 = P_1 + \rho gh = P_1 + \rho_w.g.x + \rho_{CCL4}.g.h

: P_3 = P_4

: P_2 + \rho_w.g.(h+x) = P_1 + \rho_w.g.x + \rho_{CCL4}.g.h

: P2-P1 = \rho_w.g.x + \rho_{CCL4}.g.h - \rho_w.g.(h+x) = \rho_{CCL4}.g.h - \rho_w.g.h = gh(\rho_{CCL4} - \rho_w)
Dus:

: v_{maks} = \sqrt{\frac{2(P_2 - P_1)}{\rho}} = \sqrt{\frac{2(gh(\rho_{CCL4} - \rho_w)}{\rho}}

Nou kan v_{maks} bereken word.

## Kyk ook 
* Annubar
* Vloeimeetskyf
* Spuitstuk
* Bernoullibeginsel
* Venturi-effek
* Pypvloei

## Voetnotas
Klem-in-die-kaak

**Klem-in-die-kaak** of **tetanus** is 'n nie-aansteeklike siekte wat deur bakteriese toksien of gifstof (*neurotoksien tetanospasmin*) veroorsaak word. Die senuweestelsel van hoofsaaklik perde en skape en soms beeste, bokke, varke en mense, en by uitsondering honde en katte, word aangetas. Tetanus kan pynlike spierspasmas in die kou- en nekspiere van mense veroorsaak. Spasmas mag ernstig genoeg wees om beenbrekings te veroorsaak. Aanvang van simptome is tipies drie tot een-en-twintig dae na infeksie. Herstel kan maande duur. Sowat tien persent van die gevalle is noodlottig. Dit produseer gifstowwe wat inmeng met normale spierkontraksies. Diagnose is gebaseer op die aanbiedstekens en simptome. Die siekte versprei nie tussen mense nie. Tetanus, veral die neonatale vorm; bly 'n belangrike openbare gesondheidsprobleem in nie-geïndustrialiseerde lande met 59,000 pasgebores wêreldwyd wat in 2008 sterf as gevolg van neonatale tetanus. In die Verenigde State, vanaf 2000 tot 2007 is gemiddeld 31 gevalle per jaar gerapporteer. Byna al die gevalle in die Verenigde State kom voor by ongeïmmuniseerde individue of individue wat hul inentings toegelaat het om te verval.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Inligting oor tetanus van Medline Plus
* Tetanus Oorsig -- Verenigde State, 1998-2000 (Data en analise)
* Video: Algemeene tetanus in 'n 70-jarige vrou (neurologie)
*
Laurasiatheria

Die **Laurasiatheria** is een van vier hooftakke van die moderne Plasentalia. Dit word erken as 'n superorde wat die volgende ordes bevat

#Eulipotyphla -- molle, krimpvarkies, skeerbekmuise
#Cetartiodactyla  -- kamele, seekoeie, walvisse, beeste, bokke, skape
#Perissodactyla -- perde, esels, sebra's, renosters, tapirs
#Chiroptera  -- vlermuise 
#Carnivora -- katte, honde, bere, seehonde,
#Pholidota -- ietermagog

Die superorde is eers gebaseer op molekulêre navorsing en dit werk eintlik net met lewende spesies, omdat DNS gewoonlik nie in fossiele bewaar word nie. Maar die huidige navorsing probeer om morfologiese inligtings van altwee lewende en fossiele spesies saam te vat en aan statistiese ontleding te onderwerp. Daar is veral uit die Paleoseen en die Eoseen talle Laurasiatheria bekend waarvan die taksonomie altyd taamlik chaoties gewees het. Hulle is in dikwels in groepe soos "Conylarthra", "Arctocyonida" en "Cimolesta" verdeel, maar die onlangse navorsing plaas groot vraagtekens of hierdie groepe natuurlike monofiletiese klade genoem kan word. Hulle is eintlik asbliktaksons. Van die Cimolesta is spesies wat glad nie plasentaal is nie, maar ook spesies wat tuis lyk te hoort in die kroongroep "Ferae" van die Laurasiatheria en veral in dié tak waarvan vandag net die Ietermagoë van oor is. Alle "Conylarthra" lyk wel in die Laurasiatheria tuis te hoort en veral in die Ferae-klade, maar nie as een monofilietiese groep nie. Daar is "Arctocyonida" wat verwant aan die Creondonte lyk te wees, maar *Arctocyon* lyk eerder in die tak van die Pantodonta tuis.

Fossiele van die Laurasiatheria word in die Paleoseen (en later) op die noordelike drie kontinente (die ou Laurasia) gevind en dit lyk of hulle in die vroeë Paleoseen 'n regte evolusionêre ontploffing het beleef. Die molekulêre 'klok' sê dat hulle al in die Kryt ontstaan moet hê, maar dit word bereken deur aan te neem dat die ontwikkeling met konstante spoed verloop.

## Kladogram 
Buite die huidige 6 ordes het die Laurasiatheria veral in die Paleoseen en Eoseen 'n uiters groot verskeidenheid gehad. Van talle van hierdie vroeë lede van die groep word vandag geen verteenwoordigers meer aangetref nie en die taksonomiese indeling is dikwels 'n omstrede en moeilike onderwerp. Hierdie kladogram is 'n poging om alle bekende groepe 'n plek te gee, en is veral gebaseer op die onlangse kladistiese ontleding deur Halliday et al. (2015). gebaseer.

{{clade
|label1=Boeroeutheria
|1=}}

Groepe wat nog nie geplaas is nie:
*Taeniodonta (buite Plasentalia?)
*Cimolestidae (deels buite Plasentalia?)
*Leptictidae (buite Plasentalia?)
*Die Suid-Amerikaanse hoefdiere Xenungulata, Notoungulata, Litopterna, en Pyrotheria en/of Astrapotheria
*Arctostylopidae (Euarchontoglires? Notoungulata?)

## Verwysings