open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zambezi-papegaaivis

Die **Zambezi-papegaaivis** (*Cyphomyrus discorhynchus*) is 'n varswatervis wat in die Kunene-, Okavango-, Zambezi-, Buzi- en Pungweriviere voorkom. Buite Suider-Afrika kom hulle ook voor in die Kongorivier en die Malawi- en Tanganjikamere. In Engels staan die vis bekend as die *Zambezi parrotfish*.
 
## Voorkoms 
Die vis is grys-bruin tot bruin van kleur en daar is 'n amper swart vertikale streep tussen die dorsale en anale vinne. Die vis word tot 310&nbsp;mm lank en die Zimbabwe hengelrekord is 0.75&nbsp;kg.

## Habitat 
Die vis leef in groot rivierkanale met sagte bodems en plantegroei op die oewers. Hulle leef in skole saam, is naglewend en vreet bodem ongewerweldes.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bronne 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 
* 

## Eksterne skakel 
* Fishbase: *Cyphomyrus discorhynchus*
Lobola

duimnael|regs|300px|'n Tradisionele huweliksaanbod in die Vallei van 'n Duisend Heuwels, KwaZulu-Natal, Suid-Afrika

**Lobola** of **Lobolo** in Zoeloe, Xhosa en Ndebele is 'n Afrika-tradisie waar 'n man die familie van sy bruid vergoed om toestemming vir 'n troue te verkry. Die woord lobola word losweg na Afrikaans as **bruidskat** vertaal. Dieselfde konsep in Suid-Sotho staan as *Mahadi* bekend, *Roora* in Shona en *Magadi* in Noord-Sotho.

Die doel van lobola is om die families nader aan mekaar te bring, wedersydse respek te kweek, en as bewys dat die man vir die vrou sal kan sorg. Dit is in teenstelling met westerse troues waar die bruidsfamilie vir die troue betaal. As die vrou mishandel sou word, kan die transaksie egter omgekeer word en kan die man sy vrou en lobola verbeur.

Tradisioneel is beeste vir lobola gebruik, die primêre simbool van rykdom in die Afrika-samelewing. Tog betaal moderne stedelike mans eerder met kontant. Die lobola-onderhandelings is dikwels lank en kompleks, en beide die bruid en die bruidegom se uitgebreide families word hierby betrek.

## Eksterne skakels 
*
Internasionale Mannedag

duimnael|regs|Simbool vir Internasionale Mannedag

**Internasionale Mannedag** of **Internasionale Mansdag** word jaariks reg oor die wêreld op 19 November gevier. Die doel van die dag is om mans en seuns se gesondheid, geslagsverhoudings, geslagsgelykheid en positiewe manlike rolmodelle te bevorder. Talle geleenthede word georganiseer om die dag te vier, maar dit word oor die algemeen nie as 'n openbare vakansiedag waargeneem nie.

Mans maak daagliks opofferinge in die werkplek, as eggenote en pa’s, vir hulle gesinne, hulle vriende, gemeenskappe en nasie. Die dag skep 'n geleentheid vir mense om uit welwillendheid die mans in hulle lewens en die opbouende bydrae wat hulle in die samelewing maak, te waardeer en te vier. Terselfdertyd word pa's aangemoedig en bemagtig om meer betrokke te wees in die lewens van hulle kinders en gesinne.

## Sien ook 
* Vadersdag
* Internasionale Vrouedag
Claroteidae

**Claroteida**, is 'n vis-familie van die orde Siluriformes. Die familie bestaan uit dertien genera met 90 spesies wat in Afrika voorkom waarvan twee genera met twee spesies in Suider-Afrika voorkom. Hierdie familie is nuut en was voorheen onder *Bagridae* geklassifiseer.

## Genera 
Die volgende genera en gepaardgaande spesies is deel van die familie:
* Amarginops*
::* *Amarginops hildae* - Buzi-baber

* Parauchenoglanis*
::* *Parauchenoglanis ngamensis* - Zambezi-knorbaber

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001.
Donker sterrestelsel

’n **Donker sterrestelsel** is ’n hipotetiese sterrestelsel wat uit donkermaterie bestaan. wat die bestaan van donker sterrestelsels steun, hoewel sterrekundiges geen beslissende bewyse daarvoor het nie.

## Waargenome bewyse 
[duimnael|240px|Die sterrestelsel [Messier 99 met sy uitgestrekte arm.]]
Sterrekundiges het die eerste keer vermoed daar bestaan donker, onsigbare sterrestelsels toe hulle die stelsel Messier 99 (NGC&nbsp;4254) bestudeer het. Hierdie ongewone stelsel lyk of dit een van twee komponente van ’n kosmiese botsing is: die gas syfer weg in ’n konstante stroom en een van die arms is uitgestrek. Die ander komponent is egter nêrens te sien nie. Die navorsers het bereken dat ’n voorwerp met ’n massa van 1011 sonmassas binne die afgelope 100&nbsp;miljoen jaar naby Messier&nbsp;99 verbybeweeg het en dat dit die gasstroom veroorsaak en een van die arms beïnvloed.

In 2000 het sterrekundiges die gaswolk VIRGOHI21 ontdek en probeer uitwerk wat dit was en hoekom dit so ’n swaartekraguitwerking op Messier&nbsp;99 het. Ná jare sonder enige verduidelikings het sommige afgelei dat VIRGOHI21 ’n donker sterrestelsel is.

Die grootte van donker sterrestelsels is onbekend omdat hulle nie gesien kan word nie. Verskeie ramings is al gedoen. Twee moontlike groottes is dubbel dié van die Melkweg of dié van ’n klein kwasar. Hulle bestaan teoreties uit waterstof en ruimtestof.

## Moontlike donker sterrestelsels 
### HE0450-2958 
HE0450-2958 is ’n ongewone kwasar (’n steragtige voorwerp wat radiogolwe en ander vorms van energie kan uitstraal). Dié een veral het talle groot rooiverskuiwings. HE0450-2958 het geen sigbare sterrestelsel waartoe hy behoort nie. Daar is voorgestel dat dit ’n donker stelsel is waarbinne ’n kwasar aktief geraak het. Daaropvolgende studies het egter onthul dat ’n normale sterrestelsel waarskynlik teenwoordig is.

### HVC 127-41-330 
HVC&nbsp;127-41-330 is ’n wolk wat vinnig beweeg tussen die Andromeda- en die Triangulum-sterrestelsel. Die sterrekundige Josh Simon glo dit is ’n donker sterrestelsel vanweë die spoed van sy rotasie en sy voorspelde massa.

### VIRGOHI21 
Die ontdekking van VIRGOHI21 is in Februarie 2005 aangekondig en dit is die eerste goeie kandidaat om ’n ware donker sterrestelsel te wees. Sommige navorsers het intussen die teorie verwerp en glo dit is eerder die "getystert" van die nabygeleë Messier&nbsp;99, wat swaartekragversteurings ondervind terwyl dit in die Virgo-sterrestelselswerm inbeweeg.

## Verwysings 
* 

## Eksterne skakels 
* Universe Today, *Some Galaxies Are Made Almost Entirely of Dark Matter*
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Hennie Smit

**Hennie Smit** (gebore 19 Mei 1943) is 'n Suid-Afrikaanse akteur. Smit maak sy rolprentdebuut in 1979 in die film *Pretoria O Pretoria!*. Hy is veral bekend vir sy rol as Bertie in die TV-sepie, *Egoli: Plek van Goud*, 'n rol wat spesiaal vir hom geskep is.

## Filmografie 
* *Pretoria O Pretoria!*, 1979
* *Nommer asseblief*, 1981
* *Im Dschungel ist der Teufel los*, 1982
* *Koöperasiestories* (TV-reeks), 1983
* *Tawwe Tienies*, 1984 as Bulletjie Brits
* *You Must Be Joking Too!*, 1987 as Sooi
* *Egoli: Plek van Goud* (TV-reeks), 1991-2009 as Bertie
* *Vrou soek boer*, 2014 as Oom Flip

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Oostelike bottelneus

Die **Oostelike bottelneus** (*Mormyrus longirostris*) is 'n varswatervis wat voorkom die middel en onderste gedeeltes van die Zambezirivier, Buzi-, Pungwe- en onderste dele van die Saveriviere. Die vis kom ook in die Ruvuma- en Rifijiriviere in Tanzanië, Kongorivier en die Malawimeer en Tanganjikameer voor. In Engels staan die vis bekend as *Eastern bottlenose*.

## Voorkoms 
Die vis lyk baie soos die Westelike bottelneus, maar het 'n dieper lyf, die kop en snoet is meer geboë, die snoet is langer en die skubbe is kleiner. Die wyfies is kleiner en het 'n nog dieper lyf as die mannetjies. Die vis is olyfkleurig of bruin aan die bokant en ligter aan die onderkant. Die vis word tot 75&nbsp;cm lank. Zimbabwe se hengelrekord is 9,973&nbsp;kg en Malawi se rekord is 2&nbsp;kg.

## Habitat 
Die vis verkies stil, diep water met 'n sagte modderige bodem en leef in skole saam. Hulle vreet ongewerweldes, veral inseklarwes en slakke. Hulle is naglewend. Die vis broei in die somer gedurende die reënseisoen. Hulle beweeg stroomop in riviere nadat die watervlak gedaal het. Die wyfie dra 10&nbsp;000 - 70&nbsp;000 eiers op 'n keer.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* *Mormyrus longirostris* by FishBase
Zambezi-knorbaber

Die **Zambezi-knorbaber** (*Parauchenoglanis ngamensis*) is 'n varswatervis wat voorkom in die Okavangorivier en die boonste gedeelte van die Zambezirivier in Suider-Afrika. Buite Suider-Afrika kom die vis ook voor in die Kasairivier in die Kongorivier-stelsel. In Engels staan die vis bekend as die *Zambezi grunter* - in die Caprivi staan die vis bekend as die *Knorhaan*.

## Voorkoms 
Die vis se kop en rug is geel/olyfbruin, wat ligter word tot 'n ligbruin of wit pens met verspreide swart kolle en verskeie vertikale strepe wat bestaan uit swart kolle oor die lyf. Daar is ook swart kolle op die vinne.

Die skubbe is mikroskopies klein in slym.

Die dorsale en pektorale vinne is sterk met strale in. Die vetvin agter op die rug is prominent en die stertvin is baie goed ontwikkel en bolrond. Beide die borsvin en die rugvin het 'n sterk, baie skerp, stekel.

Die kop is groot, ietwat plat en gepunt met vlesige lippe, maar die oë sit ver terug. 'n Niervormige kol klein tandjies is in die bokaak teenwoordig. Daar is drie pare baarde om die mond met die buitenste paar die langste. Die vis word tot 380&nbsp;mm lank.

## Habitat 
Die vis leef in rotsagtige areas of minder digte plantegroei in stadig vloeiende riviere of mere; hulle skuil soms ook onder bome. Hulle vreet klein vissies en ongewerweldes soos slakke en insekte. Die wyfie lê min maar relatiewe groot eiers. Die vis 'knor' wanneer dit uit die water gehaal word.

## Hengel 
Hulle word snags gevang, waar dit op die bodem wei. Erdwurms, klein vleisaas, visaas en insekte is geskik. Hulle is baie gulsiger as die ander knorvisse – twee hoeke, twee visse.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Eksterne skakel 
* http://fishbase.org/summary/Parauchenoglanis-ngamensis.html

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 
* *Hengelvisse in die Caprivi.* Willem Botha. 1984.

## Verwysings
Snawelvis

Die **Snawelvis** (*Marcusenius macrolepidotus*) is 'n varswatervis wat in die Okavango-, Kunene- en Zambezirivier voorkom. Hulle kom ook in riviere voor aan die ooskus van Afrika tot by die Umhlatuzirivier in KwaZulu-Natal. Die vis kom ook in die Kongorivier-stelsel voor. In Engels staan die vis as die *Bulldog* bekend.

## Voorkoms 
Die vis se lyf is redelik lank, met die dorsale en anale vinne agter op die lyf. Die dorsale vin is kleiner as die anale vin. 
Die vis se kleur wissel van lig goudbruin tot donker olyf of grys met donkerbruin vlekke en brons kolle op die lyf. Die vis word tot 300&nbsp;mm lank en die Suid-Afrikaanse, Zimbabwe en Malawi hengelrekords is 0.333&nbsp;kg, 0.318&nbsp;kg en 0.2&nbsp;kg onderskeidelik.

## Habitat 
Die vis leef in skole in riviere en vloedvlaktes wat vol plantegroei is met modderagtige bodems. Snags beweeg hulle na die kante. Hulle vreet ongewerweldes en broei in die reënseisoen in vlak water met baie plantegroei. Die wyfie dra tot 6&nbsp;000 eiers. Hulle migreer stroomop maar dit is onbekend of dit vir broeidoeleindes is. In die Okavangorivier is hulle die prooi van die Clariidae-babers gedurende die jaarlikse stroomop migrasie.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* Fisbase: *Marcusenius macrolepidotus*
Amarginops

**Amarginops** is 'n genus van visse wat aan die familie Claroteidae behoort. Die visse het groot oë, 'n wye snoet, kort baarde en vinne. Daar is sewentien spesies in die genus waarvan die meeste in Sentraal-Afrika in die Kongorivier-stelsel voorkom en een spesie kom in Suider-Afrika voor.

## Spesie 
Spesie wat hoort tot die genus:
::* *Amarginops hildae* - Buzi-baber

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001.
Fornax-sterrestelselswerm

Die **Fornax-sterrestelselswerm** is die tweede rykste sterrestelselswerm binne 100&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af – sowat 62 ligjare (19 parsek). Dit is egter baie kleiner as die Virgo-swerm.

Dit lê hoofsaaklik in die sterrebeeld Oond (Fornax) en is dalk verbind aan die nabygeleë Eridanus-groep. Hoewel dit klein vir ’n sterrestelselswerm is, leer dit ons van die evolusie van dié stelsels omdat dit die invloed wys van die samesmelting van ’n subgroep met die hoofgroep.

In die middel van die swerm lê die sterrestelsel NGC 1399. Ander lede sluit in NGC 1427A en NGC 1404.

## Verwysings 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Antlia-sterrestelselswerm

Die **Antlia-sterrestelselswerm** (of **Abell&nbsp;S0636**) is ’n sterrestelselswerm in die Hydra-Centaurus-superswerm. Dit is die derde naaste swerm aan ons Lokale Groep naas die Virgo- en die Fornax-swerm.

Die swerm is sowat 132,7&nbsp;miljoen ligjare (40,7&nbsp;miljoen parsek) van ons af en kan van die Aarde af gesien word in die sterrebeeld Lugpomp. Dit het nie een dominante sterrestelsel nie, maar word oorheers deur twee massiewe elliptiese stelsels, NGC 3268 en NGC 3258. Daar is altesaam sowat 254 stelsels. Die swerm is baie dig in vergelyking met ander stelsels soos Virgo en Fornax. Dit bevat vroeë-tipe-stelsels en ’n groot aantal elliptiese dwergsterrestelsels. NGC 3258A, NGC 3258B, NGC 3260, NGC 3267, NGC 3268, NGC 3273.

## Verwysings 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia

## Verdere leesstof 
* Burnham jr., Robert (1978) ''Burham's Celestial Handbook'' Hersiene uitg. vol. 1 van 3. Dover Publications. New York
Centaurus-sterrestelselswerm

Die **Centaurus-sterrestelselswerm** of (**Abell 3526**) is ’n sterrestelselswerm sowat 170,9&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Sentour. Die helderste lid van die swerm is die elliptiese sterrestelsel NGC 4696. Centaurus is saam met die IC4329- en die Hydra-swerm deel van die Hydra-Centaurus-superswerm.

Die swerm bestaan uit twee subgroepe met verskillende snelhede. Cen&nbsp;30 is die hoofsubgroep en bevat die sterrestelsel NGC 4696. Cen&nbsp;45 beweeg teen 1&nbsp;500&nbsp;km/s relatief tot Cen&nbsp;30 – daar word geglo dit is besig om met die hoofswerm saam te smelt.

## Verwysings 
: *15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia*
Suidelike stompkoppie

Die **Suidelike stompkoppie** (*Petrocephalus wesselsi*) is 'n varswatervis wat in die Limpopo-, Komati- en Pongolarivier-stelsels voorkom. In Engels staan die vis bekend as die *Southern churchill*.

## Voorkoms 
Die vis is silwer of grys en word tot 115&nbsp;mm lank. Die dorsale vin is redelik ver agter op die lyf en kleiner as die anale vin terwyl die stertvin gevurk is met ronde punte. Die kop is rond en glad met 'n klein mond.

## Habitat 
Onbekend.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* Fishbase: *Petrocephalus wesselsi*
Hydra-sterrestelselswerm

Die **Hydra-sterrestelselswerm** (of **Abell 1060**) is ’n sterrestelselswerm sowat 190&nbsp;miljoen ligjare (58,3&nbsp;miljoen parsek) van die Aarde af in die sterrebeeld Noordelike Waterslang (Hydra). Dit bevat sowat 157 helder sterrestelsels. Dit is sowat 10&nbsp;miljoen ligjare breed en het ongewoon baie donker materie. Die swerm is deel van die Hydra-Centaurus-superswerm.

Die helderste sterrestelsels in die swerm is die elliptiese stelsels NGC 3309 en NGC 3311 en die spiraalstelsel NGC 3312. Hulle het almal ’n deursnee van sowat 150&nbsp;000 ligjare.

Ondanks die feitlik ronde voorkoms in die lug, is daar bewyse in die swerm se snelhede dat dit ’n klonterige, driedimensionele verspreiding het.

## Verwysings 
* Wehner, Elizabeth M.H. en Harris, William E. (10 Augustus 2006) *UCD candidates in the Hydra Cluster*. ArXiv.org. ApL Letters
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Hydra-Centaurus-superswerm

Die **Hydra-Centaurus-superswerm** (of **SCl 128**) is ’n superswerm in twee dele en die naaste superswerm aan die Virgo-superswerm, waarvan die Aarde deel is.

Die superswerm sluit vier groot sterrestelselswerms in die Centaurus-deel in:
* Abell 3526 (Centaurus-swerm),
* Abell 3565,
* Abell 3574,
* Abell 3581,
asook die nader
* Hydra-swerm en
* Norma-swerm.

Benewens die sentrale swerms, wat 150 tot 200&nbsp;miljoen ligjare van ons is, bevat dit verskeie kleiner swerms.

Volgens ’n studie in September 2014 is die Hydra-Centaurus-superswerm net deel van ’n groter swerm, die Laniakea-superswerm, wat die Groot Aantrekker in sy middel huisves.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* Besonderhede oor die Hydra-superswerm by atlasoftheuniverse.com
* Besonderhede oor die Centaurus-superswerm by atlasoftheuniverse.com
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Dwerg-klipstamper

Die **Dwerg-klipstamper** (*Pollimyrus castelnaui*) is 'n varswatervis wat in die Okavango-, Kunene-, Kafue- en die boonste dele van die Zambezirivier voorkom. Buite Suider-Afrika word die vis ook in die noordelike gedeelte van die Malawimeer aangetref. In Engels staan die vis bekend as die *Dwarf stonebasher*.

## Voorkoms 
Die vis het 'n ovaalvormige lyf met die dorsale vin agter op die lyf. Die stertvin is gevurk met ronde punte. Die kop is rond en die snoet kort. Die vis is gespikkeld donkerbruin en word slegs 70&nbsp;mm lank.

## Habitat 
Die vis leef tussen digte plantegroei aan die oewers van riviere en vloedvlaktes.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* Fishbase: *Pollimyrus castelnaui*
Spook-klipstamper

Die **Spook-klipstamper** (*Paramormyrops jacksoni*) is varswatervis wat inheems is aan die Longarivier, 'n sytak van die Zambezirivier. In Engels staan die vis bekend as die *Ghost stonebasher*.

## Voorkoms 
Die vis het 'n lang en slank lyf met die dorsale vin agter op die lyf. Die pektorale vinne is lank en strek verby die bekken vinne. Die basis van die stertvin is lank en dun. Die vis is gespikkeld donkerbruin en word slegs 52&nbsp;mm lank.

## Habitat 
Onbekend.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* Fishbase: *Paramormyrops jacksoni*
Pampierstad

**Pampierstad** is 'n dorp in die Frances Baard-distriksmunisipaliteit in die Noord-Kaapprovinsie van Suid-Afrika. Die dorp lê in die noordelike deel van die Vaalharts-besproeiingskema en is 14&nbsp;km vanaf Hartswater geleë. Meeste inwoners is Tswanasprekend.

Pampierstad is aanvanklik in die voormalige Bophuthatswana gestig om die werkers van Suid-Afrikaanse industrieë en plase te huisves. Die naam kom van die tipe karton wat aanvanklik gebruik is om die eerste huise te bou. 

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings
Spoegrivier

**Spoegrivier** is 'n klein dorpie in die Kamiesberg Plaaslike Munisipaliteit in die Noord-Kaap, Suid-Afrika. Die dorpie is 13&nbsp;km wes-noordwes van Karkams en 46&nbsp;km oos van Hondeklipbaai geleë. Die naam is afgelei van 'n nie-standhoudende stroom wat noord van die dorp ontspring, suidwaarts vloei, en dan wes draai om in die Atlantiese Oseaan 20&nbsp;km suid-oos van Hondeklipbaai uit te mond.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings
Johannesbroodboom

Die **Johannesbroodboom** (*Ceratonia siliqua*), (Engels: *Carob tree* of ''St John's bread'') is 'n blomdraende, immergroen struik of boom in die ertjiefamilie, Fabaceae. Dit word wyd aangeplant vir sy eetbare peule en ook as 'n versiering in tuine. Die saadomhulsel is breekbaar en kan as plaasvervanger vir sjokolade gebruik word.

## Verspreiding 
Die boom is inheems in Albanië, Algerië, Oos-Egeïese eilande, Frankryk, Griekeland, Iran, Israel, Italië, Kreta, Libanon, Libië, Marokko, Noordwes-Balkan, Palestina, Sardinië, Sisilië, Sinai in Egipte, Siprus, Sirië, Spanje, Tunisië en Turkye

## Galery 

Ceratonia siliqua female flowers a-RJP.jpg|*Ceratonia siliqua*, nabyskoot van blomhoof.
Carobs.JPG|Groen asook ryp karobsade.
Carob tree leaf.JPG|Abaksiale en adaksiale oppervlakke van 'n blaar.
Ceratonia siliqua 02 ies.jpg|*Ceratonia siliqua* se blare.
Ceratonia siliqua green pods.jpg|Groen vrugtesade, 150&nbsp;mm in lengte.
Garroves.JPG|Ryp peule aan 'n boom op Majorka naby Spanje.
Ceratonia siliqua Keciboynuzu 1370985 Nevit.jpg|Ryp peule aan 'n boom in Turkye.
Carop tree seed.JPG|Karobsaad op 'n mens se hand.
Llavorsdegarrofer retall2012.JPG|Karobsade is streng eenvormig.
Ceratonia siliqua MHNT.BOT.2011.3.89.jpg

## Trivia 
Die woord karaat kom van *Karob*. Daar is geglo dat die karobsaad (saad van die Johannesbroodboom) altyd dieselfde gewig het, daarom is dié saad jare gelede gebruik om meetskale te kalibreer.

## Verwysings 
## Bronnelys 
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels 
* 
*
Noordelike stompkoppie

Die **noordelike stompkoppie** (*Petrocephalus catostoma*) is 'n varswatervis wat in die Okavango-, Kunene- en Zambeziriviere en die Saverivier voorkom. Buite Suider-Afrika kom hulle in die Kongorivier-stelsel en die Malawi-, Tanganjika- en Victoriamere voor. In Engels staan die vis bekend as die *Northern Churchill*.

## Voorkoms 
Die vis se lyf is ovaalvormig en die dorsale vin is kleiner as die anale vin terwyl die stertvin gevurk is met ronde punte. Die kop is rond en die bek is klein. Die vis se kleur wissel van silwer tot donkerbruin met die onderkant wat ligter is. Die vis word tot 130&nbsp;mm lank.

## Habitat 
Die vis leef in skole saam in die stiller gedeeltes van riviere en vloedvlaktes en vreet inseklarwes en ander klein ongewerweldes. Hulle broei gedurende die reënseisoen en beweeg vermoedelik stroomop om te broei. Beide geslagte is territoriaal van aard. Die vis word deur bestaansvissers gevang.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
*  Skelton, Paul: *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.*. 2001. 

## Eksterne skakel 
* Fishbase: *Petrocephalus catostoma* by FishBase
Die Blou Lotus (Boek)

**Die Blou Lotus** (Frans: *Le Lotus bleu*) is die vyfde Kuifie-avontuur. Dit is geïnspireer deur die *mukden*-insident, wat gelei het tot die Chinees-Japannese oorlog van 1934. Die naam *"Die Blou Lotus"* verwys na 'n opiumkroeg in Shanghai.

## Agtergrond 
[duimnael|Japanese soldate betree tydens die Mukden-voorval in 1931 Shenyang; een van die gebeure van die kontemporêre [Tweede Chinees-Japannese Oorlog wat in *Die Blou Lotus* uitgebeeld is.]]
In die vorige avontuur "Die Sigare van die Farao" het Kuifie genoem dat sy volgende storie hom na China toe sou bring. Hy raak betrokke in 'n stryd teen 'n bende dwelmsmokkelaars.

Terwyl Hergé 'n student was, het hy vriende gemaak met 'n jong Chinese beeldhoustudent, Chong-Jen. Hy het Hergé bekendgestel aan die Chinese geskiedenis, kultuur en kuns. Hergé het bewus geraak van die probleem van kolonisasie, veral van die Japannese ryk teenoor China. Hergé het hierna in al sy Kuifie-boeke gepoog om die plekke wat Kuifie besoek het, akkuraat voor te stel.

Die boodskap van Die Blou Lotus is anti-imperialisme wat in strak teenstelling was met die Weste wat pro-Japan was.

Kuifie is 'n ooggetuie in Suid-Manchurian ('n provinsie in China) waar Japan hulle eie treinspoor opgeblaas het. Die insident het uiteindelik daartoe gelei dat Japan uit die Volkebond geskop is. Japan het eintlik net 'n verskoning gesoek om China te beset. Japan het belanggestel in China omdat hulle baie minerale gehad het. Japan het op daardie stadium 'n baie sterker leër gehad en kon dus beheer uitoefen.

## Karakters 
### Wang Jen-Ghié 
Hy is die leier van die *seuns van die draak*. Hulle is 'n groep wat veg teen die dwelm opium wat die mense van die land lamlê. Hy woon buite Sjanghai. Sy seun is die jong man wat hom by twee geleentheid gered het, maar hy het mal geword. Die seun dreig om almal se koppe met 'n swaard af te kap.

### Tsjang Tsjong-Jen 
Kuifie red die seun se lewe toe hy in 'n rivier geval het. Hulle word goeie vriende. Hulle help mekaar in dié avontuur.

### Mitsuhirato 
Vyand van die *seuns van die draak*. Japannese agent wat in China werk. Hy is 'n aktiewe en korrupte agent. Hy is ook 'n dwelmbehandelaar.

## Sien ook 
* Le Monde se 100 boeke van die eeu
Marcusenius

***Marcusenius*** is 'n genus van visse wat aan die familie Mormyridae behoort. Die genus is groot met 37 spesies in die genus en een kom in Suider-Afrika voor.

## Spesie 
Spesie wat hoort tot die genus:
::* *Marcusenius macrolepidotus* - Snawelvis
::* *Marcusenius pongolensis* 

## Galery 

Marcusenius altisambesi 49582823.jpg|*Marcusenius altisambesi*
Marcusenius furcidens.jpg|*Marcusenius furcidens*
MormyrusLepturusFord.jpg|*Marcusenius moorii*
Marcusenius ussheri.jpg|mini|*Marcusenius ussheri*

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 
*
Buzi-baber

Die **Buzi-baber** (*Amarginops hildae*) is 'n varswatervis wat inheems is aan die Buzirivier in Mosambiek. In Engels staan die vis bekend as die *Buzi grunter*.

## Voorkoms 
Die vis olyfgroen en is amper wit aan die onderkant en word 118&nbsp;mm lank. Die stertvin is gevurk en die vetvin is klein. Die kop is plat aan die onderkant met 'n wye snoet en daar is vier pare baarde om die mond. Die oë is groot.

## Habitat 
Die vis leef in rotsagtige areas vol water varings in vinnig vloeiende water.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Verwysings 
## Eksterne skakel 
* http://fishbase.org/summary/Chrysichthys-hildae.html
Graskarp

Die **Graskarp** (*Ctenopharyngodon idella*) is 'n varswatervis wat inheems is aan China en vir die eerste keer in 1967 na Suider-Afrika ingevoer en losgelaat is. In Engels staan die vis bekend as die *Grass carp*.

## Voorkoms 
Die vis het 'n amper silindriese lyf en die dorsale vin is in die middel van die rug en is kort. Die kop is gepunt. Die vis is silwerkleurig met die kop en vinne wat donkergrys is. Die vis kan tot 1&nbsp;m lank word en weeg dan 45&nbsp;kg.

## Habitat 
Die vis leef in stadigvloeiende riviere of staande waters en kan temperatuur van 0-38&nbsp;°C weerstaan. Hulle kan ook in souterige water leef - tot 10 dele in 1000 dele water. Die vis vreet hoofsaaklik waterplante maar ook insekte en ander ongewerweldes. Hulle broei in vloeiende water by riviere wat styg; die eiers en larwes dryf in die water.

## Geskiedenis en verspreiding in Suid-Afrika 
Die vis is die eerste keer in 1967 in Suid-Afrika geteel by die Umgeni-teelstasie nadat eiers uit Maleisië hierheen gebring is. Vingerlinge is daarna in damme in KwaZulu-Natal en Mpumalanga losgelaat. Die vis kom tans voor in die Germiston-meer, teeldamme in KwaZulu-Natal, Umgenirivier en die Manyame- en Chiveromere in Zimbabwe.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* http://www.fishbase.se/summary/Ctenopharyngodon-idella.html
Doppler-effek

duimnael|400px|Die verandering in golflengte wat veroorsaak word deur die beweging van die bron.
duimnael|400px|’n Geanimeerde voorbeeld van ’n motor se enjin of sirene wat deur die Doppler-effek beïnvloed word terwyl dit nader kom en verder wegbeweeg. Die pienk sirkels is klankgolwe en die waarnemer staan links van die illustrasie.

Die **Doppler-effek** (of **Doppler-verskuiwing**) is die verandering in frekwensie van ’n golf vir ’n waarnemer wat beweeg of waarheen/waarvandaan die bron van die golf beweeg. Dit word algemeen gehoor in byvoorbeeld die sirene van ’n ambulans wat na die waarnemer beweeg en daarna wegbeweeg. Die frekwensie wat waargeneem word, is hoër (in vergelyking met die uitgestuurde frekwensie) terwyl dit na die waarnemer beweeg, dit is dieselfde by die waarnemer en laer wanneer dit wegbeweeg.

Die effek is genoem na die Oostenrykse fisikus Christian Doppler, wat dit in 1842 in Praag bekendgestel het.

Die relatiewe verandering in frekwensie kan as volg verduidelik word. Wanneer die bron van die golwe na die waarnemer beweeg, word elke opeenvolgende golf uitgestuur van ’n posisie nader aan die waarnemer as die vorige golf. Daarom neem elke golf effens korter om die waarnemer te bereik as die vorige een. Dus word die tyd tussen die opvolgende golwe al hoe korter en die frekwensie dus al hoe hoër. Wanneer die bron wegbeweeg, is elke golf langer as die vorige een en word die frekwensie dus al hoe laer.

Vir golwe wat in ’n medium voortplant, soos klankgolwe, is die snelheid van die waarnemer en van die bron relatief tot die medium waarin die golwe uitgestuur word. Die totale Doppler-effek hang dus af van die beweging van die waarnemer, van die bron en van die medium. Elk van hierdie effekte word apart ontleed.

Vir golwe wat nie ’n medium benodig nie, soos liggolwe, hoef net die relatiewe verskil tussen die snelheid van die waarnemer en van die bron in ag geneem te word.

## Verdere leesstof 
* "Doppler and the Doppler effect", E.N. da C. Andrade, *Endeavour* Vol. XVIII No. 69, Januarie 1959 (ICI London)
* 

## Eksterne skakels 
* Doppler Effect, ScienceWorld
* Java-simulasie van die Doppler-effek 
* Doppler-verskuiwing vir klanke en lig by MathPages

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia

## Kyk ook 
* Rooiverskuiwing
Silwerkarp

Die **Silwerkarp** (*Hypophthalmichthys molitrix*) is 'n varswatervis wat natuurlik voorkom in die Amoer- en Yangtzeriviere in Asië en in 1975 in Suid-Afrika losgelaat is. In Engels staan die vis bekend as die *Silver carp*.

## Voorkoms 
duimnael|links|

Die vis se lyf is silwer, groenerig grys aan die bokant en witterig aan die onderkant. Die oë is laer as die bek en die kop is groot. Die vis kan tot 1&nbsp;m lank word.

## Habitat 
Die vis leef in staande of stadigvloeiende water en vreet hoofsaaklik plankton. Hulle beweeg ook stroomop om te broei; die eiers en larwes dryf dan stroomaf. Die vis is bekend vir sy spronge uit die water. Die vis kom voor in die Olifants-Limpoporivier-stelsels in Suid-Afrika.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* *Hypophthalmichthys molitrix* op FishBase.
Eoseen

Die **Eoseen** is 'n tydperk in die geologiese tydskaal tussen 55,8 tot 33,9 miljoen jaar gelede. Die Eoseen kom na die Paleoseen en voor die Oligoseen.

Die woord is van Grieks afgelei: έως (eos) = daeraad; καινός (kainós) = nuwe; oftewel die daeraad van die nuwe.

In die Eoseen was altwee die pole in die oseean en was daar baie min landys. Die seevlak was hoog en die temperature is ook baie hoog. In die Vroeë Eoseen bereik die temperatuur 'n maksimum en neem dan stadig af.

## Geografie 
duimnael|Die brokstukke van Laurasië omtrent 54 mj. gelede|linksduimnael|Die brokstukke van Gondwana omtrent 38 mj. gelede
In die noorde het in die Vroeë Eoseen (~51 mj) die Straat van Denemarke gevorm, wat die verbinding tussen Groenland en Europa verbreek het. Groenland het ook 'n eiland geword. Oos van die Oeralgebergte vorm daar 'n see, die Toergaj-straat, wat Europa skei van Asië. Deur die hoë seevlak is Europa hoofsaaklik 'n argipel met vlak epikontinentale seë. 

Afrika en Indië was altwee eilandkontinente, met Indië wat vinnig na die noorde beweeg het.

In die suide het Antarktika in die rigting van die suidpool beweeg. Aan die einde van die Eoseen het dit begin om die kontak met Suid-Amerika en Australië te verloor. Die oorgang na die Oligoseen word gekenmerk deur die begin van die sirkumpolêre stroming rondom Antarktika. Dit het 'n groot afkoeling van die planeet veroorsaak en landys het op Antarktika begin vorm.

## Eksterne skakels 
* 
*
Seelt

Die **seelt** (*Tinca tinca*) is 'n varswatervis wat natuurlik voorkom in Europa. Die vis is in 1910 vanuit Engeland in Suid-Afrika vrygelaat. In Engels staan die vis bekend as die *Tench*.

## Voorkoms 
Die vis is olyfgroen of koperbruin tot amper swart en die onderkant is geel. Al die vinne is swart en die vis word tot 640&nbsp;mm lank. Die Suid-Afrikaanse hengelrekord is 1,98&nbsp;kg.

## Habitat 
Die vis leef in diep water vol plantegroei soos in vleie en moerasse. Hulle kan oorleef in water wat arm is aan suurstof. Die vis is 'n omnivoor en vreet bodem ongewerweldes soos slakke en insekte. Hulle broei in vlak water tussen digte plantegroei. Die vis kom voor in die Breederivier en verskeie damme in die Wes- en Oos-Kaap tot in KwaZulu-Natal.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Verwysings 
## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* Tinca tinca se inskrywing op FishBase
Mioseen

Die **Mioseen** is 'n tydperk in die geologiese tydskaal tussen 23,03 tot 5,332 miljoen jaar gelede. Die Mioseen kom na die Oligoseen en voor die Plioseen.

Die woord is van Grieks afgelei: μείων (meiōn) = minder; καινός (kainós) = nuwe.

## Klimaat 
duimnael|links|Florida in die vroeë Mioseen|150px
[duimnael|*Deinotherium*, 'n [Slurpdiere|slurpdier uit die Mioseen en Plioseen]]
Gedurende hierdie tydperk was die klimaat warmer as die voorafgaande oligoseen en word die warmste teen die mid-mioseen. In hierdie tyd het die klimaat 'n optimum bereik (die MMCO *Middle Miocene Climatic Optimum*). Die temperatuur het ongeveer 15 miljoen gelede weer gaan afneem. In Suid-Amerika het talle soogdiere toe slegs op laer breedtegraad voorgekom en nie meer in die suide van die kontinent nie. Hierna het dit vinnig afgekoel na die plioseen tydperk toe.

In die vroeë tot midde-Mioseen het Antarktika se yslaag partykeer uitgebrei en gekrimp. Die kleinste yslaag het toendraplantegroei tot 80&nbsp;km van die kus moontlik gemaak en dit het ook ooreengekom met hoë koolstofdioksiedvlakke in die atmosfeer (>500 ppm). Die laagste vlakke (<280 ppm) het saamgegaan met die grootste uitbreiding van die yslaag tot in die oseaan. Hierdie gegewens is belangrik vanweë die aardverwarming wat in die komende jare kan optree. Die yslaag op Antarktika het omtrent 14 miljoen jaar gelede amper die onlangse omvang bereik, maar hierdie groei het met 'n hoër temperatuur van die oppervlaktewater van die Suidelike Oseaan gepaard gegaan.

In die laat Mioseen het die Benguela-stroom begin om die weskus van Suid-Afrika en Namibië te bereik.

## Gebeurtenisse 
* Die Horingdraers het in die Vroeë Mioseen verskyn.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
*
Sigbare spektrum

[duimnael|regs|260px|Wit [lig word deur ’n prisma verbuig in die kleure van die sigbare spektrum.]]

Die **sigbare spektrum** is die deel van die elektromagnetiese spektrum wat met die menslike oog gesien kan word. Dit word ook **sigbare lig** of eenvoudige lig genoem. ’n Tipiese menslike oog sal golflengtes van sowat 390 tot 750&nbsp;nm sien. In terme van frekwensie, is dit ’n band van sowat 400–790&nbsp;THz. Die spektrum bevat egter nie al die kleure wat die oog kan sien nie; kleure soos pienk, pers en magenta is byvoorbeeld afwesig omdat hulle bestaan uit ’n vermenging van verskeie golflengtes.

Baie spesies kan lig buite die "sigbare spektrum" sien soos bepaal deur die menslike oog. Bye en baie ander insekte kan ultravioletlig sien, en dit help hulle om nektar in blomme te vind. Plantspesies wat op kruisbestuiwing staatmaak, se sukses om voort te plant hang af van hul voorkoms in ultravioletlig eerder as hoe kleurryk hulle vir die menslike oog lyk.

## Spektrumkleure 
Die kleure in dié diagram is by benadering. Die spektrum is aaneenlopend, met geen duidelike grense tussen die verskillende kleure nie.

## Verwysings 
15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia.
Deklinasie

duimnael|300px|Regte klimming (blou) en deklinasie (groen) soos gesien van buite die hemelbol.

In sterrekunde is **deklinasie** (simbool ***δ***) een van die twee rigtingkoördinate van 'n punt aan die hemelbol volgens die stelsel waarmee hemelliggame se posisie bepaal word. Die ander koördinaat is regte klimming.

Deklinasie in sterrekunde kan vergelyk word met breedtegrade in geografie soos geprojekteer op die hemelbol. Punte noord van die hemelewenaar het 'n positiewe deklinasie, terwyl dié suid van die hemelewenaar 'n negatiewe deklinasie het. Die eenhede wat gebruik word om dit aan te dui, is meestal grade (°), minute of boogminute (') en sekondes of boogsekondes ("), met 90° gelyk aan 'n kwartsirkel. Deklinasies van hoër as 90° word nie aangetref nie, omdat die hemelpole die mees noordelike en suidelike punte op die hemelbol is.

'n Voorwerp by die
* hemelewenaar het 'n deklinasie van 0°
* noordelike hemelpool het 'n deklinasie van +90°
* suidelike hemelpool het 'n deklinasie van -90°

Die tekens + of – dui gewoonlik aan of die waarde positief of negatief is.

## Invloed van presessie 
Die Aarde se as draai stadig weswaarts om die pole van die sonnebaan en voltooi een kringloop in sowat 26&nbsp;000 jaar. Hierdie effek, bekend as presessie, veroorsaak dat die koördinate van stilstaande hemelliggame voortdurend verander, al is dit baie stadig. Daarom hou lugkoördinate (insluitende deklinasie) verband met die jaar van waarneming. Sterrekundiges dui die koördinate aan met verwysing na 'n spesifieke jaar, bekend as 'n epog. Koördinate van verskillende epogs moet wiskundig aangepas word met betrekking tot mekaar, of om ooreen te stem met 'n standaard-epog.

Die huidige standaard-epog is J2000, wat staan vir 1 Januarie 2000 om 12:00 Aardtyd, 'n sterrekundige standaardtyd wat deur die IAU vasgestel is. Die "J" dui aan dat dit 'n Juliaanse epog is. Voorheen is die opeenvolgende Besseliaanse epogs B1875.0, B1900.0 en B1950.0 gebruik.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* Gids tot die hemelbol, James B. Kaler, Universiteit van Illinois
* Hemelewenaar-koördinatestelsel, Universiteit van Nebraska-Lincoln
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Norma-sterrestelselswerm

Die **Norma-sterrestelselswerm** of **Abell 3627** is ’n ryk sterrestelselswerm wat naby die middel van die Groot Aantrekker geleë is. Dit val in die sterrebeeld Winkelhaak (Latyn: *Norma*) en is sowat 221,1&nbsp;miljoen ligjare (67,8&nbsp;miljoen parsek) van die Aarde af. Hoewel dit naby en helder is, is dit moeilik om te sien omdat dit in ’n streek naby die galaktiese vlak van die Melkweg lê, waar voorwerpe op sigbare golflengtes deur ruimtestof verberg word. Die swerm se massa word op sowat 1015 sonmassas geraam.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* ESO-persfoto's 46a-j/99 
* Galaxy Cluster Has Two 'Tails' to Tell. Nasa, Foto van die dag, 22 Januarie 2010.

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
KykNET NOU!

**kykNET NOU!** is 'n Afrikaanse TV-kanaal wat gewilde musiekvideo's speel en leefstyl- en geselsprogramme vertoon. Die kanaal is deel van M-Net en word op MultiChoice se DStv-satelliettelevisiediens uitgesaai. Dit is op 13 Oktober 2012 op kanaal 146 geloods as **kykNET Musiek**. Dit het egter op 3 Augustus 2015 van naam verander na **kykNET NOU!** toe die programme aansienlik uitgebrei is en ook nie net meer Afrikaanse musiek gewys is nie.

In teenstelling met die Afrikaanse MK-kanaal, wat "rock"- en "urban"-musiek vir die jeugmark uitsaai, fokus *kykNET NOU!* musiekprogramme op die populêre musiekmark. Gewilde musieksterre soos Kurt Darren, Juanita du Plessis en Bobby van Jaarsveld is hierop te sien.

## Sien ook 
* kykNET
* MK (Musiekkanaal 324)
* ASTV, TopTV se Afrikaanse TV-kanaal.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* kykNET se webtuiste
*
Lentepunt

Die **lentepunt** is een van die twee snypunte van die Aarde se baan om die Son met die hemelewenaar. Dit geld as die nulpunt van die lugkoördinaatstelsel.

Tydens die dag-en-nagewening in Maart beweeg die Son deur die lentepunt, waarna lente in die Noordelike Halfrond begin. Saam met die dag-en-nagewening in Oktober (die herfspunt) is dit die enigste dag van die tropiese jaar wanneer die Son presies in die ooste opkom en in die weste sak. Tydens die ewenings is die dag en nag omtrent ewe lank.

Vanweë die presessiebeweging van die Aarde verskuif die lentepunt stadigaan in ’n westelike rigting – sowat 1 graad per 71,6 jaar. Die voltooiing van een kringloop duur 25&nbsp;776 jaar.

Omdat die verskuiwende lentepunt as nulpunt van die lugkoördinaatstelsel gebruik word, moet daar altyd aangedui word vir watter tydstip dit geld. Elke periode van omtrent 50 jaar word ’n epog genoem.
Epog (sterrekunde)

’n **Epog** in sterrekunde is ’n bepaalde tydperk waarin die lugkoördinate van ’n hemelliggaam met voldoende noukeurigheid as konstant beskou kan word. Hierdie koördinate verander deur die presessiebeweging van die Aarde en, in die geval van planete en ander voorwerpe in ons Sonnestelsel, ook vanweë hul eiebeweging.

Die hemelpool verskuif elke jaar ’n bietjie vanweë die Aarde se presessie, en die lentepunt (die nulpunt van regte klimming) verskuif met 50,29 boogsekondes. Daarom moet die koördinate van "vaste" hemelliggaame voortdurend omgereken word na ’n standaardtyd – die **standaard-epog**.

## J2000 
Dit is gebruiklik dat standaard-epogs elke 50 jaar aangepas word. Voor omstreeks 1984 is koördinaatstelsels van 1950 of 1900 algemeen gebruik. Sedertdien word die lugkoördinate vir die standaard-epog 2000 aangegee. **J2000** dui op 1 Januarie 2000 om 12:00 UTC. Bronne sal waarskynlik omstreeks 2025 begin om die volgende standaardtyd, J2050, te gebruik.

## Sien ook
*Juliaanse dag

## Eksterne skakels 
* 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Nederlandse Wikipedia
Rooineus-moddervis

Die **Rooineus-moddervis** (*Labeo rosae*) is 'n varswater vis wat voorkom in die Laeveld gedeelte van die Limpoporivier en ook in die Pongolarivier en Komatirivier. In Engels staan die vis bekend as die *Rednose labeo*.

## Voorkoms 
Die lyf is diep en dun en die dorsale vin is groot met 'n holronde rant. Die kop is klein en daar is 'n paar baarde om die mond. Die kleur van die vis wissel, normaalweg is dit goud-groen met silwer pienk skubbe en die oë is rooi. Daar is rooi tuberkels op die snoet. Die onvolwasse visse is silwer met 'n swart kol op die basis van die stert. Die vis word tot 410&nbsp;mm lank. Die Suid-Afrikaanse rekord is 3.025&nbsp;kg.

## Habitat 
Die vis leef in sanderige areas van die meer permanente riviere. Hulle vreet detritus, alge en klein ongewerweldes. Die vis is aktief en spring oor versperrings in die rivier tydens hulle migrasie-tog stroomop met broeityd.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* http://fishbase.org/summary/Labeo-rosae.html

## Verwysings
Silwer-moddervis

Die **Silwer-moddervis** (*Labeo ruddi*) is 'n varswater vis wat voorkom in die warmer, laeveld gedeeltes van die Limpopo- en Komatirivier en ook in die Kunenerivier. In Engels staan die vis bekend as die *Silver labeo*.

## Voorkoms 
Die vis is gewoonweg silwer terwyl die onvolwasse visse 'n swart kol op die stertvin se basis het. Die vis se lyf is slank met kort vinne en daar kom soms 'n paar baarde om die mond voor. Gewoonlik is tuberkels afwesig maar indien dit voorkom is dit klein en grys tot wit van kleur. Die vis word 300&nbsp;mm lank en die Suid-Afrikase hengelrekord is 0.92&nbsp;kg en dié van Zimbabwe is 0.474&nbsp;kg.

## Habitat 
Die vis leef in stil of staande water van groter riviere; diep, staande poele met 'n modderige bodem is 'n tipiese leefplek. Hulle vreet organiese afsaksels en migreer ook stroomop tydens die vloed tye om te broei.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bronne 
* '' 'n Volledige Gids tot die VARSWATERVISSE van Suider-Afrika.'' Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* FishBase
Manyame-moddervis

Die **Manyame-moddervis** (*Labeo altivelis*) is 'n varswater vis wat voorkom in die middel en onderste gedeelte van die Zambezirivier en die Pungwe-, Buzi- en Saverivier-stelsels. Buite Suider-Afrika kom die vis voor in sekere dele van die Kongorivier. In Engels staan die vis bekend as die *Manyame labeo*.

## Voorkoms 
Die vis het 'n diep en ietwat plat lyf met 'n baie groot dorsale vin. Daar is rooi tuberkels op die snoet en 'n paar kort baarde om die mond. Die onvolwasse visse is silwerig met 'n groot swart kol op die basis van die stertvin. Die kleur van die volwasse visse wissel. Dit het 'n groenerige basis met helder pienkerige skubbe. Daar is 'n helder groen baan op die lyf agter die kieue deksel en die vis is silwer aan die onderkant. Die vinne is almal diep blougroen. Die vis word tot 400&nbsp;mm lank en die Zimbabwe hengelrekord is 3.062&nbsp;kg.

## Habitat 
Die vis leef verkieslik in groot riviere maar word ook gevind in groot mere en damme. Hulle vreet alge. In die somer, na die reën, migreer hulle stroomop na kleiner sytakke om te broei.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* http://fishbase.org/summary/Labeo-altivelis.html
Massamedia

duimnael|260px|Voorblaaie van *Die Burger*, vroeg 2011.
duimnael|260px|Voorblad van *Die Beeld*, 19 Oktober 1969.

**Massamedia** verwys na 'n verskeidenheid van media tegnologieë wat 'n groot hoeveelheid mense bereik via massa kommunikasie. Die tegnologieë waardeur hierdie kommunikasie plaasvind, bevat 'n verskeidenheid afsetpunte. Die tipe media maak dit moontlik om dieselfde boodskap aan die massas oor te dra. Klassieke voorbeelde hiervan is landelike radio- en TV-stasies, maar bekende webtuistes word ook hierby ingesluit.

Die term is in die 1920's geskep met die koms van nasionale radionetwerke en die grootskaalse sirkulasie van koerante en tydskrifte. Eeue voor die term bekend geraak het is boeke en manuskripte reeds op groot skaal versprei.

Voorbeelde van Afrikaanse massamedia sluit in:

## Koerante 
* Die Burger
* Beeld
* Volksblad
* Rapport

## Radiostasies 
* Radio Sonder Grense (RSG)
* Jacaranda 94.2 (beperkte Afrikaans)

## Televisiekanale 
* KykNET op DStv
* MK op DStv
* KykNET Musiek op DStv
* Afrikaanse Satelliet Televisie (ASTV) op TopTV

## Eksterne skakels 
*