486958 Arrokoth

duimnael|248px|New Horizons se baan verby Pluto (rooi) en Ultima Thule (wit).

**486958 Arrokoth**, wat die voorlopige naam '*** gehad het, is ’n trans-Neptunus-voorwerp in die Kuipergordel in die buitenste deel van die Sonnestelsel. Dit is op 26 Junie 2014 deur sterrekundiges met behulp van die Hubble-ruimteteleskoop ontdek elk sowat 5&nbsp;km breed, is wat saamgesmelt het voordat Ultima en Thule met mekaar in aanraking gekom het.

Dit het ’n wentelperiode van 298 jaar en ’n klein baanhelling en eksentrisiteit – daarom word dit as ’n klassieke Kuipergordelvoorwerp geklassifiseer. Dit het vermoedelik nie groot versteurings ondergaan nie en is dus een van die primitiefste voorwerpe bekend. 

In Augustus 2015 is Arrokoth gekies as die volgende teiken van die ruimtetuig New Horizons ná sy verbyvlug van die dwergplaneet Pluto. Op 13 Maart 2018 het Nasa aangekondig die voorwerp sal die bynaam **Ultima Thule*' hê. Dié besluit is geneem ná ’n openbare stemveldtog. 

Arrokoth is die verste voorwerp in die Sonnestelsel wat nog deur ’n ruimtetuig besoek is.

## Naam 
Arrokoth is genoem na ’n woord uit die taal Powhatan van ’n streek in Virginië en Maryland, en beteken vermoedelik "lug". of sommer "11". en dit is nieamptelik "PT1", of "Potential Target&nbsp;1", genoem. Sy voorlopige naam, , wat aandui dit was die 1&nbsp;745ste voorwerp wat in die tweede helfte van Junie&nbsp;2014 ontdek is, is in Maart&nbsp;2015 deur die Kleinplaneetsentrum daaraan gegee nadat genoeg wenteleienskappe versamel is. Op 13 Maart 2018 het Nasa aangekondig die bynaam sal "Ultima Thule" wees. Die naam, wat ’n veraf plek buite die grense van die bekende wêreld beteken, is een van 37 wat uit 34&nbsp;000 name gekies is en waarvoor gestem kon word. 

## Ontstaan
duimnael|250px|links|Die fases van Ultima Thule se vorming.

Ultima en Thule was vermoedelik eers twee aparte voorwerpe wat sedert die vorming van die Sonnestelsel 4,6&nbsp;miljard jaar gelede mettertyd uit ’n draaiende wolk van klein ysliggame ontstaan het. Vanweë die gebrek aan gereelde kratervormingsvoorvalle en versteurings in sy wentelbaan het die liggaam se vorm en voorkoms feitlik onveranderd gebly.

## Vorm
[thumb|200px|[Stereoskopiese animasie gemaak van twee aparte beelde. [[:File:NASA-UltimaThule-3D-NewHorizons-20190307.png|]]]]

Arrokoth is ’n kontakdubbelvoorwerp wat bestaan uit twee lobbe wat met ’n helder, smal nek aan mekaar verbind is. Die hele voorwerp se langste as is 35&nbsp;km. Op 8 Februarie het Stern aangekondig die voorwerp se vorm blyk uit latere foto’s platter te wees as wat voorheen gedink is; hy het dit toe beskryf as eerder soos ’n groot “pannekoek” (die groter lob) en ’n "okkerneut" (die kleiner lob) as soos twee sfere. 

Deur te kyk hoe die twee lobbe sterre op die agtergrond verduister, kon wetenskaplikes die vorms van die lobbe aflei. Die oorsaak van Arrokoth se onverwagte plat vorm is onseker, maar een verduideliking is dat die twee aparte lobbe op ’n tyd baie vinnig roteer het en dat hulle dus plat geword het vanweë middelpuntvliedende kragte. Dié kleur stem baie ooreen met die rooierige kleure van ander bekende Kuipergordelvoorwerpe, en is aansienlik rooier as dié van die dwergplaneet Pluto. Die sentrum toon ooreenkomste met dié van  en die sentour 5145 Pholus, want hulle spektra toon ’n sterk rooi spektrale gradiënt van omtrent dieselfde golflengtes, asook tekens van metanol op hul oppervlak.  Die toliene is vermoedelik die resultaat van ultraviolet-sonstraling wat metaan en ander verbindings prosesseer. 

Op kleur- en spektrumfoto’s van Arrokoth toon die oppervlak subtiele kleurverskille. Die breedte van hierdie gate is sowat 700&nbsp;m.]]

Die oppervlak van albei Arrokoth se lobbe het streke van wisselende helderheid wat moontlik uit materiaal met ’n beter weerkaatsingsvermoë bestaan. en volgens stereografiese ontledings sowat 2&nbsp;km diep. Volgens ’n ander voorstel word die helder materiaal gevorm deur die neerslag van ammoniak-ys. Ammoniakdampe wat op Arrokoth se oppervlak teenwoordig is, sal om die nekstreek stol en gasse sal weens die konkawe vorm van die nek nie kan ontsnap nie. Die interne struktuur het na verwagting ’n lae porositeit, aangesien vlugtige gasse wat in die binnekant vasgevang is, moontlik ontsnap.]]

Arrokoth wentel op ’n afstand van 44,6&nbsp;AE om die Son en voltooi ’n volle omwenteling elke 298 jaar. Dit beteken dit is ’n koue klassieke Kuipergordelvoorwerp wat waarskynlik nie groot versteurings ondervind het nie. Dit het wetenskaplikes laat aflei dat Arrokoth op sy kant roteer, met sy draaias feitlik direk in die rigting van die naderende tuig. Volgens foto’s van New Horizons is Arrokoth se draaias gekantel met ’n hoek van 98&nbsp;grade teenoor sy wentelbaan.

### Okkultasies in 2017
In Junie en Julie 2017 het Arrokoth voor drie agtergrondsterre verbybeweeg en hul lig versper. Die New Horizons-span het ’n spesialisgroep in Suid-Amerika, Afrika en die Stille Oseaan saamgestel om die okkultasies dop te hou. Op 3 Junie het twee Nasa-spanne in Argentinië en Suid-Afrika probeer om Arrokoth se skaduwee waar te neem. Nie een van die teleskope het dit egter geregistreer nie en inligting van Hubble het onthul die teleskope is op die verkeerde plekke geplaas.

Op 10 Julie 2017 het die lugteleskoop SOFIA van Nieu-Seeland af probeer waarneem of daar enige gevaarlike materiaal soos ringe of stof naby Arrokoth is wat New Horizons tydens sy verbyvlug kon beskadig. Dit het voorlopige data bevestig dat die omgewing veilig is vir die tuig. Gedetailleerde resultate oor gevaarlike materiaal is op 20 Oktober 2017 aan die Amerikaanse Sterrekundige Vereniging (AAS) se afdeling vir planetêre wetenskappe voorgelê.

Op 17 Julie 2017 is Hubble gebruik om ook vir ringe of ruimteafval uit te kyk binne 75&nbsp;000&nbsp;km van die liggaam af. 

duimnael|240px|Arrokoth, soos in 2014 deur Hubble afgeneem.
Vir die derde en laate okkultasie is 24 klein, mobiele teleskope op die grond in Suid-Argentinië gebruik om die gebeurtenis waar te neem en Arrokoth se grootte vas te stel. Danksy die laaste waarnemings deur Hubble was Arrokoth se posisie baie beter bekend as met die okkultasie van 3 Junie en die gebeure is deur minstens vyf van die mobiele teleskope waargeneem. Volgens data het Arrokoth twee "lobbe", met ’n deursnee van 20 en 18&nbsp;km, gehad. Die data was belangrik vir die vasstelling van Arrokoth se grootte en vorm. 

Hubble-waarnemings is op 4 Augustus onderneem om die okkultasieveldtogte te ondersteun. Hubble het geen veranderings in die helderheid van die teikenster waargeneem nie en dit het die moontlikheid van dik ringe of ruimteafval tot sowat 1&nbsp;600&nbsp;km van Arrokoth af uitgeskakel.

## Verkenning
Nadat New Horizons sy verbyvlug van Pluto in Julie 2015 voltooi het, het dit in Oktober and November 2015 vier vlugaanpassings gedoen om dit in Arrokoth se rigting te laat vlieg. Dit is die eerste voorwerp waarvan ’n verbyvlug beplan is wat ontdek is nadat die ruimtetuig al gelanseer is, 

links|thumb|200px|’n Uitsig op Arrokoth terwyl New Horizons verbyvlieg.
New Horizons het 3&nbsp;500&nbsp;km van Arrokoth af verbygevlieg, drie keer so naby as wat dit vroeër aan Pluto was. Dit was die oggend van 1&nbsp;Januarie 2019 op sy naaste afstand aan die voorwerp, toe dit  van die Son af was in die rigting van die sterrebeeld Boogskutter. Op dié afstand was die eenrigtingstuurtyd vir radioseine tussen die Aarde en New Horizons ses uur.

New Horizons het Arrokoth die eerste keer op 16 Augustus 2018 van ’n afstand van 172 miljoen&nbsp;km waargeneem. Op daardie tydstip het die voorwerp van die tuig af ’n skynbare magnitude van 20 in die rigting van die Boogskutter gehad. Arrokoth was drie tot vier uur voor die tuig se naaste afstand helder genoeg om met die blote oog gesien te kon word. As mane, ringe of ander gevare gesien is, sou New Horizons sy roete kon verander het om verder van die voorwerp af verby te vlieg, maar niks is waargeneem nie. 

Die eerste hoëresolusiefoto's is op 1 of 2 Januarie verwag. Data van die verbyvlug sal oor 20 maande van New Horizons afgelaai word, tot September 2020.

## Tydlyn
Belangrike gebeure in Ultima Thule se geskiedenis:
*Junie 2014:  ontdek
*Oktober 2014: gekies as moontlike teiken (*Potential Target 1* of *PT1*) vir New Horizons
*Maart 2015: genoem  
*2017: kry kleinplaneetnommer  
*Junie & Julie 2017: ster-okkultasies 
*13 Maart 2018: kry bynaam Ultima Thule
*1 Januarie 2019: die New Horizons-ruimtetuig se verbyvlug
*12 November 2019: kry sy amptelike naam, 486958 Arrokoth

## Galery
Al hoe nader aan Arrokoth . . .

## Verwysings 
## Eksterne skakels
*[by die JPL Small-Body Database(https://af.wikipedia.org/wiki/JPL_Small-Body_Database)]
*
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia