open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Toestand van materie

Die **toestand van materie** is die toestand waarin 'n stof hom bevind.  Die begrip van toestand van materie is nou verwant aan die begrip van die fase van 'n stof.  Die tradisioneel bekende toestande van materie is:

*vastestoftoestand
*vloeistoftoestand
*gastoestand

Daar word dikwels na plasma as die vierde toestand van materie verwys.  In 'n plasma is die deeltjies van 'n stof in 'n mindere of meerdere mate geïoniseerd.

Baie suiwere stowwe kom in die eerste drie toestande voor.  By 'n lae temperatuur word normaalweg 'n **vastestof** gevorm, by 'n hoër temperatuur 'n **vloeistof** en by nog hoër temperature 'n **gas**. Onder vastestof word normaalweg 'n kristallyne vastestof bedoel.

300px|regs 
Tydens die veranderinge in toestand word die chemiese verbindings in die molekule van die stof nie noodwendig verander nie.  Water in vloeistofvorm kan by laer temperature oorgaan tot ys en by hoër temperature na waterdamp oorskakel, wat onder bepaalde omstandighede stoom genoem word.  Hierdie drie fases is almal opgebou uit dieselfde  H2O molekule.

Die oorgang van die vastestoftoestand na 'n vloeistoftoestand noem 'n mens *smelt*, dié van vloeistoftoestand na 'n gas word *verdamping* genoem.  Andersom word die oorgang van 'n gas na 'n vloeistof *kondensasie* genoem en van 'n vloeistof na 'n vastestof *stol* genoem.

Dit is vir sommige stowwe moontlik om onder bepaalde toestande direk van die gastoestand na die vastestoftoestand oor te slaan.  Hierdie oorgang word sublimasie genoem.

By baie hoë druk en temperatuur kan daar nie meer tussen die vloeistof- en die gasfase onderskei word nie.  Die druk en temperatuur waarby dit gebeur noem 'n mens die kritiese punt; en 'n stof wat dié punt verbygesteek het, word superkrities genoem.

Twee ander minder bekende toestande van materie is plasma en Bose-Einsteinkondensaat (BEK). Plasma is die fase waar 'n stof so kwaai verhit word (in die orde van duisende grade Celsius) dat dit elektries geleidend word. Die elektrone van die atoom wentel op hierdie stadium nie meer om die atoom se kern nie.  Plasma kom in die natuur voor in die kerne van sterre. Wetenskaplikes het reeds daarin geslaag om plasma in die laboratorium te vorm, waar dit onder beheer gehou word deur 'n elektromagnetiese veld.

BEK is die teenoorgestelde van 'n plasma.  Dit word gevorm wanneer 'n stof tot die absolute nulpunt (0 Kelvin of –273.15°C) afgekoel word.  As die nulpunt benader word, val die atome van die stof almal in dieselfde kwantumfisiese fase, waar hulle een groot superatoom vorm.  Iets soortgelyks gebeur ook in die lig van 'n laser.  Hierdie toestand kan slegs in die laboratorium verkry word, en sover bekend kom dit nêrens in die natuur voor nie.
Alnus

***Alnus*** is 'n genus wat hoort tot die familie *Betulaceae* en bevat ongeveer 30 spesies in die noordelike halfrond. Die bome staan ook bekend as die *Els*-bome. Dit is 'n vogsoekende loofboom waarvan die bloeisels voor die blare verskyn. Twee bekende Wes-Europese soorte is die swart- en grysels. Hul blare toon 'n ooreenkoms met dié van die haselaar. Die blare val groen van die boom af en vertoon gevolglik geen herfskleure nie.

Die els is eenhuisig en het dus sowel manlike as vroulike blomme. Die manlike bloeiwyses is langwerpig en hangend, die vroulikes staan min of meer regop. Na bevrugting groei die vroulike bloeiwyses uit tot groen geribde keëltjies, en verryp in die herfs tot sogenaamde elsproppe (keëls sonder saad) wat so lank as 'n jaar aan die boom kan bly.

## Ekologie 
Else aard uitstekend in vogtige omgewings en hulle word dan ook volop langs watervore of op moerasgrond aangetref.

Else leef simbioties met bakterieë van die Rhizobiumgenus wat stikstofbinding uit die lug bewerkstellig. Hierdie lewensgemeenskap is in die wortelknolletjies gesetel. Die els funksioneer sodoende as 'n grondbemester.

### Elshaantjies 
Die belangrikste blaarvretende insek op else is die Elshaantjie (*Agelastica alni*).

## Etimologiese betekenis 
Die Latynse *alnus* is afgelei van *alor amme* wat beteken *ek word deur die stroom versorg*.

## Gebruike 
In Europa word else saam met Italiaanse populiere in lanings langs boorde geplant. Deur die vrugtebome te beskerm teen wind- en storms word minder skade aan vrugte aangerig. Die windlanings groei tot 'n bepaalde hoogte voordat dit afgesnoei word. Op die Terschelling-eiland word else in sirkels om ronde landbouakkers geplant vir beskerming teen waaisand.

## Soorte en kultivars 
duimnael|regs|250px|Elshaantjies
*Amerikaanse els (*Alnus rubra*)
*Italiaanse els (*Alnus cordata*) sinoniem met (*Alnus cordifolia*)
*Groenels (*Alnus viridis*)
*Japanse els (*Alnus japonica*)
*Grysels (*Alnus incana*) sinoniem met (*Alnus indica*)
**''Alnus incana 'Aurea'*
***Alnus incaca 'Laciniata'*
*Swartels (*Alnus glutinosa*)
***Alnus glutinosa 'Aurea'*
***Alnus glutinosa 'Imperialis'*
***Alnus glutinosa 'Incisa'*
***Alnus glutinosa 'Laciniata'''

## Ander else 
Daar is ook 'n aantal grotendeels onverwante houtboomsoorte wat as else bekend staan, waaronder die klipels (*Afrocanthium mundianum*), rooi-els (*Cunonia capensis*) en witels (*Platylophus trifoliatus*).

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings
Phalaborwa

**Phalaborwa** is 'n dorp in die Limpopoprovinsie van Suid-Afrika.  Dit lê digby die Krugerwildtuin aan die oostekant van die provinsie, ongeveer 150&nbsp;km oos van Polokwane, die hoofstad van die provinsie, en 104&nbsp;km oos van Tzaneen. 

## Vroeëre geskiedenis 
Die dorp is bo-op 'n groot vulkaniese pyp wat ongeveer 2&nbsp;000 miljoen jaar gelede tydens 'n vulkaniese uitbarsting gevorm is. Die Mmakao-stam het hierdie pyp ontdek en dit ook vroeër ontgin.  Hulle het later suidwaarts weggetrek, maar het toe weer teruggekeer. Die naam *Phalaborwa* beteken blykbaar *"Dis beter hier as in die Suide"* in Noord-Sotho, verwysend na die rustigheid wat inwoners hier gevind het ná hul skermutselinge met ander stamme (Zoeloes en Swazi's) verder suid. Die Mmakao-stam staan van toe af ook bekend as die Ba-Phalaborwa.

## Mynbou 
Die eerste kommersiële myn, die Guide Kopermyn, is in 1904 in bedryf gestel maar vervoerprobleme het die myn tot stilstand gedwing. In 1938 is 'n vermikulietmyn begin maar die groot sprong is gemaak in 1951 toe Foskor (die Fosfaat-Ontwikkelingskorporasie) gestig is om fosfaat daar te ontgin vir die vervaardiging van kunsmis. Die plaas Laaste is gekoop as dorpsgebied vir die mynwerkers. Die dorp is in 1957 gestig, wat dit een van die jongste dorpe in Suid-Afrika maak.

Die myne van Phalaborwa ontgin minerale soos fosfaat, koper, vermikuliet en yster uit die erts wat in die vulkaniese pyp voorkom.  Die oppervlakte van hierdie pyp beslaan 20&nbsp;km².  Daar is 'n reusagtige oopgroefmyn met 'n oppervlakte van 1.5&nbsp;km by 2.5&nbsp;km wat so diep is dat die hoogste kantoorgebou van Johannesburg nie bo sou uitsteek as dit onder in die oopgroefmyn gestaan het nie.

## Ekotoerisme 
Toerisme en wildlewe speel 'n dominante rol in die lewe van dié dorp. Dit is die enigste dorp in Suid-Afrika wat grens aan die Nasionale Krugerwildtuin en die Mosambiekse grens is net twee ure se ry weg. Phalaborwa lê op die oomblik soos 'n eilandtjie omring deur talle wildreservate en natuurbewaringsgebiede. Die Wildtuin se Phalaborwahek is slegs 2&nbsp;km oos van die dorp, en vele ander privaatreservate is noord, wes en suid hiervan geleë. Verskeie vulstasies, groot supermarkte en restaurante in die dorp maak dit moontlik vir 'n koel lafenis vir die keel asook puik etes voordat die pad na die Krugerwildtuin aangepak word.

Die Hans Merensky Gholflandgoed is op die rand van die dorp uitgelê. Nabygeleë natuurskoonaantreklikhede is Blyderivierspoort, die Drie Rondawels, God's Window en Bourke Luck se kolkgate; die Tzaneen vrugteplase en Hoedspruit se wildplase kan binne 'n dagreis besoek word.

## Omgewing 
Die dorp is bekend vir sy warm winters, slegs 5°C laer as die gemiddelde somertemperatuur van 31°C.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Bronne 
*

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Monegaskies

**Monegaskies** (**Munegascu**, Frans: *Monégasque*) is die inheemse taal van Monaco, waar dit ook as 'n verpligte skoolvak ingevoer is.

Monegaskies is 'n Romaanse taal, wat op die grondslag van Zeneize, die huidige Liguriese omgangstaal ontwikkel het en ondanks sterk Oksitaanse invloede nog steeds baie ooreenkomste met die plaaslike dialek van Genua toon. Danksy die Genuese oorsprong verskil dit ook sterk van aangrensende Suid-Franse dialekte soos Intemeliaans (*Intemelio*) en Mentonaskies, die dialek van die stad Menton.

Die Monegaskiese spelling en uitspraak stem grotendeels met Italiaans ooreen, behalwe vir 

* **ü**, wat soos die Duitse ekwivalent of die Franse *u* uitgespreek word;
* **œ**, wat soos die Franse klank é uitgespreek word en
* **ç**, wat soos in Frans as 'n /s/-klank uitgespreek word: Die Monegaskiese woord *tradiçiùn* is afgelei van die Franse *tradition*, nie van die Italiaanse *tradizione* nie.
Dwaalboeke

duimnael|300px|Boeke word in openbare plekke "losgelaat"...

**Dwaalboeke** (Engels: **BookCrossing**, **BC**, **BCing**, of **Bxing**), is die gebruik om 'n boek in 'n openbare plek te laat sodat dit deur iemand anders gevind, gelees en dan ook weer in die openbaar "vry te laat" en sodoende deel te word van 'n ontwikkelende "wêreldwye biblioteek".
 
Die konsep van dwaalboeke is gewild gemaak deur die webruimte BookCrossing.com wat deur Ron Hornbaker geskep is. Via hierdie webwerf kan 'n gebruiker registreer waarna 'n unieke BCID (boek-ID) nommer vir elke boek wat die gebruiker wil "vrylaat" gegenereer word. Die nommer word voor in die boek aangebring wat dit moontlik maak om deur middel van die webruimte die boek se "reis" deur die land en die wêreld te volg. Die uiteindelike doel van die proses is om 'n wêreldwye biblioteek tot stand te bring waarin miljoene boeke regoor die wêreld gratis tussen mense sirkuleer.

## Geskiedenis 
Ron Hornbaker het die idee uitgedink gedurende Maart 2001, geïnspireer deur geldnoot moniteringstelsels. Die webruimte is ongeveer vier weke later geloods op 17 April 2001. Sedertdien het dit gegroei tot 'n wêreldwye beweging. In Augustus 2004 het die *Concise Oxford Dictionary* die woord "*bookcrossing*", in hierdie woordeboek ingesluit. Gedurende Mei 2013 het die webruimte meer as 1 855 000 geregistreerde lede (slegs ongeveer 10% van die geregistreerde lede is egter aktief) en 9 710 000 geregistreerde boeke.

## Proses 
Na die registrasie van 'n boek, word 'n uitdruk waarin die BCID (*BookCrossing ID*) en dwaalboek informasie voor in die boek geplak. Die boek kan nou in 'n openbare plek gelaat word vir iemand anders om dit te vind. Indien die daaropvolgende vinders hul kommentaar op die webblad laat, is dit vir die "vrylater" moontlik om die reise van die boek en die lesers se kommentaar daarop te volg.

## Polemiek 
In 2003 word BookCrossing gekritiseer deur skrywer Jessica Adams wat beweer dat die waarde van boeke verminder word deur die dwaalboek konsep. Sy beweer dat die verskynsel sal aanleiding gee tot laer boekverkope en gevolglik 'n vermindering in die outeursaandeel wat aan skrywers betaal word. Die meeste dwaalboekers verwerp hierdie argument. Hulle beweer die verskynsel bring ander soorte boeke tot die deelnemers aan die dwaalboekkonsep se aandag. Volgens diegene moedig die webwerf meer mense aan om lees as 'n stokperdjie op te neem en dat lede selfs boeke wat hulle geniet het aankoop om "vry te laat".
 
In Maart 2005 het Caroline Martin, besturende direkteur van die uitgewers HarperPress in 'n toespraak gesê dat die uitgewersbedryf in 'n geheel sy eie potensiële Napster-krisis in die gesig staar as gevolg van die groeiende dwaalboek verskynsel.

## Eksterne skakels 
* BookCrossing.com
* Inligting oor dwaalboeke (2004-Q3) (PDF, 1.46 MG)
* 'n Kort geskiedenis van die BookCrossing-werf
* Nie-amptelike "wenslys"-stelsel 
* Klankopname van onderhoud met Ron Hornbaker en Jessica Adams 
* Naspoorbare geskenksakke
* *BookCrossing and Building Social Capital *
Renzo Piano

[duimnael|links|*Forum Tower* in Berlyn, Potsdamer Platz, huisves kantore van *[PricewaterhouseCoopers|PricewaterhouseCoopers International*]]
[duimnael|links|*[The Shard* in Londen teen sononder. Dit is tans een van die hoogste wolkekrabbers in Europa]]
**Renzo Piano** (* 14 September 1937 in Genua, Italië) is een van die beroemdste argitekte van die laat 20ste en vroeë 21ste eeu en staan veral bekend vir sy buitengewone verbinding van argitektuur en nuwe tegnologieë.

Ná sy opleiding by die argitektuurskool van die Milaanse *Politecnico* het hy tussen 1965 en 1970 met Louis Kahn in Philadelphia en Makowsky in Londen en van 1971 tot 1977 met Richard Rogers saamgewerk.

Die belangrikste gemeenskaplike projek, wat Piano saam met Rogers ontwerp het, is die *Centre Georges Pompidou* (Georges Pompidou-sentrum) in Parys (Frankryk). Hierdie projek het van Renzo Piano 'n argitek van wêreldfaam gemaak. Die *Centre*, wat ook as *Beaubourg* bekend staan, dien as 'n kulturele sentrum vir moderne kuns, letterkunde, musiek en industriële ontwerp. 'n Deel van die gebou huisves kantore, restourante, winkels, teaters en parkeerplekke.

Die groot sukses van die sentrum, wat nou sowat 25&nbsp;000 besoekers per dag lok, is ook aan sy buitengewone boustyl te danke. As 'n tipiese voorbeeld van Piano se integrasie van hoëtegnologie in die moderne argitektuur is die sentrum as 'n soort "masjien in die stad" ontwerp – sy tegniese installsies is nie weggesteek nie, maar vorm 'n integrale bestanddeel van sy fasade. Staalelemente en gekleurde pype gee aan die gebou 'n industriële voorkoms wat skerp met die tradisionele boustyle van sy omgewing in 'n ou stadswyk van Parys kontrasteer.

Met die Internasionale Kansai-Lughawe in Osaka (Japan) het hy in 1988 een van die grootste geboue ontwerp wat ooit opgerig is en het met die Daimler Benz-kwartier 'n belangrike bydrae by die heropbou van die historiese sentrum van Berlyn, die Potsdamer Platz, gelewer.

Renzo Piano se projekte sluit ook 'n aantal museums in, soos byvoorbeeld die *Menil Collection* in Houston (Texas, Verenigde State), 'n museum in die Switserse hoofstad Bern wat werke van die skilder Paul Klee vertoon, die museum van die Beyeler-stigting in Basel (Switserland) en die uitbou van die *High Museum of Art* in Atlanta (Georgia, Verenigde State) in die jaar 2005.

Een van sy jongste ontwerpe is die  wolkekrabber *The Shard* in die Britse hoofstad wat ná sy voltooiing in 2012 die rekord vir die hoogste gebou in Europa hou.

Renzo Piano het in 1990 die Kioto-prys en in 1998 die Pritzker-argitektuurprys vir sy lewenswerk ontvang en is deur die Unesco as 'n Welwillendheidsambassadeur benoem.

## Belangrikste projekte 
* IRCAM, Parys (Frankryk)
* Kulturele Sentrum Jean-Marie Tjibaou, Nouméa, Nieu-Kaledonië
* Museum van die Beyeler-Stigting, Basel (Switserland)
* IBM Reispawiljoen
* Kunsinstituut van Chicago – uitbouprojek
* Internasionale Kansai-Lughawe, Osaka (Japan)

## Bronne 
* Jaye Abbate en Michael C. Thomsett: *Celebrating the Art of Architecture. 25 Years of Pritzker Prize Winning Architects.* Columbia (MD) 2004: Marketplace Books

## Eksterne skakels 
* Die webwerf van Renzo Piano
Levant

duimnael|links|Ligging van die Levant
duimnael|

Die **Levant** (Arabies: المشرق /ʔal-maʃriq/; Italiaans vir: "sonop") is 'n geografiese term wat soms gebruik word om na die lande van die oostelike Middellandse See te verwys, wat alle gebiede oos van Italië insluit, veral die kusgebied van Klein-Asië, Libanon, Sirië en Egipte. Die historiese gebruik van die term beperk die geografiese gebied van die Levant tot die kusgebiede en die agterland, wat groot dele van die huidige Sirië, Jordanië, Libanon en Israel insluit.

Die Levant word deur die uitgebreide seehandel van Italiaanse stadstate in die tydperk van die kruistogte 'n belangrike handelsplek vir Middeleeuse Europa en hanteer veral handelsware uit Oosterse lande, wat oor die Indiese Oseaan en die karavaanroetes vervoer is, en die Europese uitvoerprodukte soos linnegoed. Die handel met die Levant maak van hawens soos Genua en Venesië welvarende stede. Die handel kom later tot stilstand a.g.v. die magsuitbreiding van die Ottomaanse Ryk en sy ekonomiese blokkade, wat teen die middel van die 15de eeu begin. Met die ontdekking van nuwe seeroetes tydens die 15de en 16de eeu word die Levant heelaas minder belangrik.

## Verwysings
Anabaptisme

Die **Anabaptiste**, wat dikwels ook **Wederdopers** of die radikales van die Protestantse Reformasie genoem word, het bestaan uit sektariese groeperings in die 16de eeu wat onder andere van mening was dat 'n Christen nie 'n magistraat mag word nie en dat kinders van gelowiges glad nie gedoop mag word nie.

In die Duitse stad Münster het die sogenaamde Münsterse Dopers selfs die stad geweldadig beset en een van die leiers het homself koning van die stad verklaar. In hierdie tyd is ook poligamie in die stad toegelaat omdat heelwat van die mans van die stad omgekom het in skermutselings met regeringstroepe. Wat die oproer by Münster so interessant maak, is dat Anabaptiste oor die algemeen wou voorgee dat hulle pasifiste is.

## Eksterne skakels 
* Anabaptist Network in South Africa
Paryse Bekken

Die **Paryse Bekken** is 'n geografiese gebied in die noorde van Frankryk, met die hoofstad Parys as sy sentrum.

In geologiese opsig word die Paryse Bekken deur kalkgesteentes gekenmerk. Die Franse bioloog Jean Baptiste Lamarck formuleer sy teorie oor die ewolusie aan die hand van weekdierfossiele uit die bekkenlandskap.
Houston

**Houston** is 'n stad in die deelstaat Texas (Verenigde State). Dit is die vierde grootste stad van die VSA met 2,3 miljoen inwoners en naas Dallas-Fort Worth een van die twee groot ekonomiese sentrums van Texas. Die metropolitaanse gebied van Houston het 'n bevolking van meer as sewe miljoen.

Houston staan veral bekend vir sy petrochemiese en lug- en ruimtevaartnywerhede. NASA het sy belangrikste kontrolesentrum in die stad opgerig, sodat "Houston" ook die eerste woord geword het wat op die maan gepraat is. Die metropolitaanse gebied van Houston beskik oor die grootste konsentrasie van mediese navorsingsinstitute in die VSA soos byvoorbeeld die *Texas Medical Center* en een van die besigste Amerikaanse seehawens aan die Golf van Meksiko. 

duimnael|links|upright|Sam Houston
Met 'n bevolking, wat tussen 1900 en 2005 van 45&nbsp;000 tot meer as 5,2 miljoen gegroei het, is die metropolitaanse gebied van Houston een van die snelgroeiendste van die VSA. Die agglomerasie strek nou oor tien *counties* en is die sewende grootste in die land.

Houston is in Augustus 1836 deur die broers Augustus Chapman Allen en John Kirby Allen gestig en is genoem na Sam Houston, die gewilde generaal van die Slag van San Jacinto tydens die Texaanse Onafhanklikheidsoorlog, wie in September 1836 tot die president van die Republiek van Texas gekies is. Die stad is op 5 Junie 1837 geïnkorporeer en James S. Holman het die eerste burgemeester geword. In dieselfde jaar het Houston die hoofstad van die Republiek van Texas geword.

## Verwysings
Tony Buzan

**Tony Buzan** (2 Junie 1942 - 13 April 2019) was 'n Britse sielkundige en outeur. Hy is veral bekend vir sy werk om die breinkaart te populariseer.
 
## Lewensloop en skryfwerk 
Hy is gebore in Londen en behaal in 1964 aan die Universiteit van British Columbia onderskeidinge in sielkunde, Engels, wiskunde, en wetenskap.

Hy is veral bekend vir sy boek *Make the Most of Your Mind*, sy bevordering van geheuebrugstelsels en sy breinkaart tegnieke.

In opvolg van die  1970's-reeks wat hy vir die BBC aangebied het, het hy baie van sy idees verwoord in 'n reeks van vyf boeke: *Use Your Memory*, *Master Your Memory*, *Use Your Head*, *The Speed Reading Book* en *The Mind Map Book*.

Hy is president van die Breinstigting, die stigter van die Breintrustliefdadigheidgenootskap, die  Wêreldgeheuekampioenskappe en die Wêreldbreinkampioenskappe. Barry Buzan, Professor in die internasionale politiek aan die *London School of Economics*, is Tony se broer.

## Evaluasie van sy werk 
Buzan is 'n voorstander en verdediger van 'n aantal kontroversiële onderwerpe soos  geestelike geletterdheid (*mental literacy*), spirituele intelligensie, sensuele intelligensie, sinchronisasie van die linker- en regterhelfte van die brein en intellektuele oorvloed.
Hy staan ook bekend as die "breinkaart-ghoeroe", en kan weens die gewildheid van sy idees en boeke op 'n hele aantal volgelinge wêreldwyd reken. Buzan beweer dat die breikaartidee geïnspireer is deur die algemene betekenisleer in wetenskapsfiksiewerke van veral  A. E. van Vogt en L. Ron Hubbard. Breinkaarte (en soortgelyke begrippe) is egter al lank voor Buzan se werk in gebruik vir die doeleindes van leer, dinkskrums, geheuehulpmiddels, visuele denke en probleemoplossing deur 'n verskeidenheid van professionele individue. Dr. Allan Collins word algemeen as die "vader van die moderne breinkaart" beskou.

Ander populêre sielkunde onderwerpe waaroor hy skryf sluit in geniekwosiënt (GK), geheue, kreatiwiteit en spoedlees. Tony Buzan het verskeie dokumentêre programme aangebied of in opgetree. Hy het ook in sowel televisie as radio gesprekprogramme opgetree. Hy het as konsultant vir regeringsdepartemente en multi-nasionale maatskappye, insluitende Hewlett Packard, Arthur Anderson, Fluor Daniel, Goldman Sachs, IBM, BP, Barclays International en EDS opgetree. Buzan is 'n gereelde gasdosent aan verskeie internasionale universiteite en besigheidskole.
Hopefield

duimnael|links|190px|'n Oudburgemeester, Johanna Stoffels.
[duimnael|links|190px|Dr. [Karl Bremer was 'n boorling van Hopefield en kabinetsminister.]]
duimnael|regs|Hoërskool Hopefield lok leerders uit die hele Weskus.

**Hopefield** is 'n dorp in die Saldanhabaai munisipaliteit 37&nbsp;km oos van Vredenburg op die hoofpad na Malmesbury met 'n bevolking van sowat 6 500 inwoners. Hopefield is die grootste dorp in die Sandveld.

## Geskiedenis 
Die dorp het in Desember 1851 ontstaan toe die NG Kerk 'n nuwe gemeente (Zouterivier) op die plaas Langekuil gestig het. Die eerste woonerwe is in 1852 uitgemeet deur twee beamptes van Kaapstad: majoor *Hope* en mnr. *Field* en die dorp is na hulle vernoem. Die spoorlyn vanaf Kaapstad het die dorp in 1903 bereik. 

'n Munisipaliteit is in 1914 gestig.

Die dorp lê weerskante van die Soutrivier. Die NG gemeente is meer as 160 jaar oud.

## Wapens 
**Munisipaliteit (1)** — Tot en met 1970 was Hopefield se munisipale wapen 'n anker op 'n skild binne 'n skildsoom.

**Munisipaliteit (2)** — 'n Verbeterde wapen is in 1970 by die Buro vir Heraldiek geregistreer: ''In goud, 'n blou dwarsbalk belaai met 'n skedel van 'n voorhistoriese dier van goud en vergesel in die skildhoof van twee gousblomme van rooi en in die skildvoet van 'n sespuntige ster van blou''. Die helmteken was 'n goue koringgerf en die wapenspreuk "Spes anchora tuta".  Die wapen is waarskynlik deur dr Cornelis Pama ontwerp.

## Omgewing en distrik 
Die plaaslike hoërskool trek leerders van omliggende dorpe en ook van verder weg danksy sy koshuise, streng dissipline en hoë standaarde. Die distrik is 1&nbsp;300&nbsp;km2 groot en is bekend vir sy fynbos en veldblomme in die lente. Die ekonomie is op graan, skaapboerdery en heuning gegrond.

## Fossiel perseel 
Elandsfontein is 'n plaas 20&nbsp;km suidwes van Hopefield waar argeologiese fondse van internasionale belang gemaak is. Die eerste uitgrawings is in 1953 deur dr Roland Singer gemaak.

## Algemeen 
Hopefield is die geboortedorp van die bekende geneesheer en minister van gesondheid dr. Karl Bremer en die tuisdorp van Saldanhabaai se eerste burgemeester, me. Johanna Stoffels.

'n Tussenverkiesing op Hopefield op 23 Mei 2007, wat gevolg het op die bedanking van Johanna Stoffels as lid van die African National Congress en speaker van Saldanhabaai se munisipale raad, het meegebring dat die gesamentlike opposisie die raad se beheer by die ANC oorgeneem het, toe Stoffels as onafhanklike kandidaat teen die ANC-kandidaat gewen het met 1&nbsp;285 stemme teenoor 985. Daar was 15 bedorwe stembriefies.

## Sien ook 
* Kersefontein
* NG gemeente Hopefield
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Hopefield op Saldanhabaai se webwerf 
* Toerisme-inligting 
* Meer oor Johanna Stoffels
NG gemeente Nkana

[duimnael|regs|180px|Ds. [Malcolm Retief|M.W. Retief, leraar van 1934 tot 1943.]]
duimnael|regs|250px|Ds. en mev. D.J. Redelinghuys, pastoriepaar van 1944 tot 1948.
duimnael|regs|180px|Ds. James Oglethorpe was leraar van Nkana van 1957 tot omstreeks 1962.

**NG gemeente Nkana** was die tweede gemeente van die NG Kerk in die destydse Noord-Rhodesië en is op 14 Oktober 1933 van die eerste NG gemeente in die protektoraat, NG gemeente Lusaka (16 Junie 1919), afgestig.

## Ontstaan 
Dit was die eerste gemeente in die ryk Koperstreek op die oostelike grens van die destydse Belgiese Kongo. Die prospekteerder William Collier word algemeen beskou as die eerste Europeër wat koper in 1902 hier "ontdek" (hoewel argeologiese bewyse aandui inheemse stamme het dit selfs 900 jaar gelede ontgin, in armbande omskep en met hulle bure handel gedryf), maar eers in 1925 open die eerste myn, waarna 'n stroom immigrante die jong land ingestroom het totdat die blanke bevolking voor die onafhanklikwording van Zambië op 24 Oktober 1964 sowat 80 000 getel het.

Mettertyd is Mufulira (1945), Luanshya (1949), waarvan die latere Ndola afgestig het, en Chingola afgestig. In Zambië was daar ook nog 'n gemeente Broken Hill wat in 1954 op die teenswoordige Kabwe gestig is, Livingstone (1946) op die gelyknamige dorp teen die grens met Zimbabwe, Fort Jameson, op die dorp wat ná onafhanklikwording Chipata geword het, en Mazabuku, aan die hoofpad tussen Lusaka en Livingstone.

## Inlywing 
Na onafhanklikwording het die getal Afrikaners in Zambië en dus die NG lidmate drasties afgeneem. Teen 1973 was Mufulira, Luanshya, Chingola en Ndola almal by Nkana ingelyf, met Livingstone en Broken Hill herderloos. Lusaka was baie jare weer die enigste NG gemeente in die land en staan bekend as Dutch Reformed Church in Zambia.

## Herstigting 
Weens die geleidelik toename van NG lidmate in die land die afgelope twee of wat dekades, verdeel die Dutch Reformed Church in Zambia in 1998 in twee met 'n suidelike gemeente in Lusaka en 'n noordelike op Kitwe. Die skeidslyn is die spoorwegdorp Kapiri Mposhi. Die twee gemeentes het in 2011 altesaam 378 belydende lidmate en 104 dooplidmate. Volgens 'n ooreenkoms tussen die NG Kerk en die Nederduitsch Hervormde Kerk bedien 'n NG predikant Lusaka en 'n Hervormde predikant Nkana.Dr. M.H. Heyns, afgetrede leraar van NG gemeente Pinelands, dien as pastorale hulp in Lusaka.

## Enkele leraars 
* Malcolm Wilhelm Retief, 1934–1943
* Daniël Josias Redelinghuys, 1943–1948
* Andreas Johannes Erasmus, 1949–1957 (bedank uit NG Kerk)
* James Oglethorpe, 1957 – (waarskynlik) 1962
* Johannes Dewald van der Merwe, 1962–1964
* Jacobus Hanekom, 1964–1966
* Johannes Jacobus Shaw, 1966–1969

## Sien ook 
* NG Kerk in Zambië
* Sinode van Midde-Afrika

## Verwysings 
## Bronne 
* Olivier, ds. P.L., *Ons gemeentelike feesalbum*, N.G. Kerk-uitgewers, Kaapstad en Pretoria, 1952.
* Gaum, dr. Frits (red.), *Jaarboek van die Nederduitse Gereformeerde Kerke 1990*, Pretoria: Tydskriftemaatskappy van die Nederduitse Gereformeerde Kerk, 1989.

## Eksterne skakels 
* Die gemeente se webtuiste
Broken Hill

:*Hierdie artikel handel oor die myndorp in Australië. Vir die voormalige Zambiese myndorp, sien gerus Kabwe.*

**Broken Hill** is 'n myndorp in Nieu-Suid-Wallis met 'n bevolking van net oor die 30 000. Dit is 920&nbsp;km wes van Sydney geleë en 420&nbsp;km van Adelaide, hoofstad van Suid-Australië. Dit staan as "Silver City" bekend en het van die rykste neerslae silwer, lood en sink ter wêreld.

Die destydse Broken Hill in Zambië is na dié dorp genoem, maar die naam is ná onafhanklikheid in 1965 verander na Kabwe.
Kabwe

duimnael|links|Die *Big Tree* in Kabwe.

**Kabwe** is 'n stad in Zambië en die land se oudste myn. Die stad het 'n bevolking van meer as 193&nbsp;100 (2007) en is sowat 100&nbsp;km noord van die hoofstad Lusaka geleë op 'n hoogte van 1000 m bo seespieël en aan die vernaamste pad- en spoorverbinding wat die Koperstreek met die suide van die land verbind en sowat 1100&nbsp;km direk noord van Bulawayo, Zimbabwe se naasgrootste stad.

Die myn is in 1902 geopen en lewer lood, vanadium en sink van hoë gehalte. Dit is na die Australiese myn genoem wat soortgelyk is. Hier is die kopbeen van 'n voorheen onbekende primitiewe mens (*Homo rhodesiensis*) ontdek, wat in die Britse Museum uitgestal word.

Besienswaardighede in die omgewing is die Lunsemfwa-waterval, 90&nbsp;km oosnoordoos van die stad in die gelyknamige rivier. Die pad loop 6&nbsp;km van die waterval af verby. Hier is 'n hidro-elektriese kragsentrale opgerig wat elektrisiteit aan die myn op Kabwe voorsien.

Hier was voor die onafhanklikwording van Zambië op 24 Oktober 1964 'n NG gemeente Broken Hill, wat in die jare sewentig met die NG gemeente Lusaka moes saamsmelt weens die drastiese afname in die getal lidmate. Daar is ook 'n Broken Hill in Nieu-Suid-Wallis wat van die rykste neerslae silwer, lood en sink ter wêreld het.

## Bronne 
*Gordon-Brown, A., *The Year Book and Guide to Southern Africa*, Howard Timmins, Cape Town, 1965.
* Olivier, ds. P.L. (samesteller), *Ons gemeentelike feesalbum*. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952.
Swartland en Weskus Herald

duimnael|Morné van Rooyen was redakteur van *Swartland en Weskus Herald* tot Junie 2008. ***Swartland en Weskus Herald*** was 'n onafhanklike gemeenskapskoerant wat elke Donderdag van 29 April 2002 tot 4 September 2008 op Malmesbury en later Vredendal in die Wes-Kaap uitgegee is. Die koerant se drukoplaag was 6 000 per week. 
## Weekblad vir die Weskus 
In die Swartland en Weskus is die *Herald* onder meer op Malmesbury, Moorreesburg, Darling, Piketberg, Porterville, Velddrif, Langebaan en Redelinghuys versprei. In die Olifantsriviervallei was vername verspreidingspunte onder meer Clanwilliam, Citrusdal, Vredendal, Klawer, Lutzville en Vanrhynsdorp. Buiten die hoofkantoor op Vredendal, het die *Herald* ook 'n kantoor op Porterville gehad. Die uitgewer en redakteur was Gerard Grobler. Die verslaggewers was Ilna Grobler, Tossie Engelbrecht en Elizna Mouton. 

Die *Herald* het gepoog om met politiek 'n neutrale standpunt te handhaaf, hoewel die koerant nie geskroom het om standpunt in te neem oor kwessies van gemeenskapsbelang nie.

## Verdwyning 
Ná 'n uitgerekte regstryd met een van die land se grootste mediagroepe, is een van die beslote korporasies wat by die **Herald** betrokke was, in 2008 gelikwideer. Dit het meegebring dat die laaste uitgawe op 4 September 2008 verskyn. Net die volgende week is 'n nuwe weekblad gebore, *Tempo*.
Langebaan

**Langebaan** is een van die snelgroeiendste kusdorpe in Suid-Afrika, sowat 120&nbsp;km noord van Kaapstad en sowat 15&nbsp;km suidoos van Saldanha aan die Langebaan-strandmeer in die munisipale gebied Saldanhabaai geleë. Die dorp is in die landdrosdistrik Hopefield geleë. Vanaf vroeg 2007 sit die hof elke Dinsdag ook op Langebaan in die veeldoelige gemeenskapsentrum.

## Geskiedenis 
Die eerste persoon wat hom hier gevestig het was 'n matroos, William Smith, wie se afstammelinge nog steeds hier woon. In die 1820's het lord Charles Somerset 'n jaghut gebou op die plaas Oostewal. Die dorp is op die plaas Geitenmelksfontein ('Bokmelkfontein') gestig in 1870.

Die dorp Langebaan is in 1922 gestig en tot die 1960's was die walvisstasie by Donkergat in gebruik.

## Wapen 
Langebaan se munisipale raad het in 1978 'n wapen by die Buro vir Heraldiek geregistreer: ''In goud, 'n keper van rooi belaai met drie heraldiese fonteine, in die skildhoof vergesel van twee galeie met seile ingehaal, alles van blou, vlae en wimpels wapperend van rooi, en in die skildvoet van 'n swemmende dolfyn in blou''. Die helmteken was 'n blou skulp en die wapenspreuk "E mare tranquillitas".

## Besienswaardighede 
Die dorp se hoofaantrekkings buiten die meer is die nabygeleë Weskus- Nasionale Park, watersport, veldblomme in die lente en Club Mykonos, 'n kasino en vakansie-oord in Griekse styl.

Voëlkykers besoek die gebied om meer as 300 spesies voëls in die strandwater van die Weskus- Nasionale Park te sien. Die park is die besigste gedurende die lenteblomseisoen (Augustus tot September) as die wilde blomme in bloem. Walvisse kan gedurende Oktober en November gesien word.

## Bevolking 
Volgens die 2011-sensus het Langebaan 8&nbsp;300 inwoners gehad. Na raming is 56% van die inwoners wit en oor die algemeen welgesteld.

## Opvoeding 
Langebaan het een staatskool, die Primêre Skool Langebaan, asook 'n privaat laerskool, Topolino, en 'n privaat, gekombineerde skool, Curro, wat in 2007 met onderrig begin het.

## Galery 

Lêer:Langebaan seemeeu.jpg|Langebaan is 'n gewilde vakansie-bestemming
Lêer:P9200027.JPG| Langebaan, vanaf die Weskus- Nasionale Park gesien
Lêer:Langebaan from West Coast National park, Western Cape, South Africa.jpg| Langebaan lê aan 'n strandmeer
Lêer:Weskus Nasionale Park.jpg|Die Weskus- Nasionale Park lê net suid van Langebaan

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika
* Schaapeneiland

## Bronne 
* Rosenthal, Eric, *Encyclopaedia of Southern Africa*, Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburg, 1978.
*

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Langebaan wind en weer
Blouwaterbaai

duimnael|300px|regs|Agt van die nege tweedegeslag-Wichts.

**Blouwaterbaai** is 'n buurt van Saldanha wat ontstaan het na die onderverdeling van die Wicht-familieplaas met dieselfde naam. Dit is sowat 2&nbsp;km oos van die middedorp aan Saldanhabaai geleë en die tuiste van die Blue Bay Lodge, asook 'n gesogte woonbuurt. Baie strate in die buurt is na die Wicht-kinders genoem, byvoorbeeld André, Jolene, Johan, Pieter, Eugene en Brian Barry.

Blouwaterbaai was voorheen die plaas "Pienaarspoort."  In die 1950's is dit gekoop deur kmdr. Wicht, wat op Saldanha in die vloot gestasioneer was. Pienaarspoort is bewoon deur die familie Jannie Kotze en sy vrou, Maria Werth, suster van die derde administrateur van Suidwes-Afrika, Albert Werth. Jannie Kotze en sy familie, Justine Antoncich, Sybil Albertyn, Freda Bracher, Johannes Kotze en Wilhelm Kotze, het in die vroeë 1900's van die plaas Oorlogsvlei na Pienaarspoort getrek. Voordat die Wicht familie Pienaarspoort gekoop en die naam na Blouwaterbaai verander het, het dit aan die vismaatskappy Stefaan Bros. van Stompneusbaai behoort.

Jan Hendrik Wicht was getroud met Babeta Hofmeyr, wie se oupa Gys Hofmeyr van 1920 tot 1926 die eerste burgerlike administrateur van Suidwes-Afrika was.

## Eksterne skakels 
*Die familie Wicht se webwerf
Weslander

duimnael|Alida Buckle was tot einde 2010 redakteur by *Weslander* ***Weslander*** is 'n plaaslike koerant van Vredenburg wat elke Donderdag in die munisipale gebied Saldanhabaai en op Velddrif en Laaiplek 10 631 kopieë verkoop. Dit is op 30 April 1972 gestig. Die uitgewer is Ernie Roworth en die redakteur is Helene Meisenheimer. 

## Eksterne skakels 
*Amptelike webblad 
*'n Facebook-groep vir lesers
Swartlander

***Swartlander*** is 'n gemeenskapskoerant in die Media24-stal wat in 2002 ontstaan het uit die samesmelting van *Tempo* en die *Swartland Monitor*. Die sirkulasie is sowat 3 500 per week. Die uitgewer is Jacques Dommisse. 

*Swartlander* het, anders as die ander gemeenskapskoerante van Media24 in die Wes-Kaap, sterk mededinging gekry van die maandblad Freegig en nog 'n onafhanklike gemeenskapskoerant, *Swartland en Weskus Herald*, wat Donderdae op Malmesbury uitgegee is. Die *Herald* het die laaste keer op 4 September 2008 verskyn, nadat dit sedert die begin van Julie 2008 na Vredendal geskuif het. Die weekblad staan tans as *Tempo* bekend.
Velddrif

duimnael|links|Geskiedkundige opstal op die plaas Langrietvlei naby Velddrif.

**Velddrif** is 'n vissersdorp aan die mond van die Bergrivier geleë in die Bergrivier Plaaslike Munisipaliteit-gebied. Dit grens aan Laaiplek en Port Owen. Velddrif se bevolking is in 2011 op sowat 11&nbsp;000 geraam, teenoor 7&nbsp;800 in 2007 en 5&nbsp;905 in 1996. Die dorpie het sy naam gekry omrede dit die enigste plek was waar vee en voertuie die rivier kon kruis. Die drif is vervang met 'n brug. Daar is 'n groot soutaanleg van *Cerebos* suid van Velddrif waar 12&nbsp;000&nbsp;ton sout jaarliks uit die see ontgin word.

## Port Owen 
Port Owen is 'n vakansiedorp en 'n marina, aangrensend aan die vissershawe van Laaiplek en word omring deur soutmoerasse. Die area is bekend vir sy voëllewe: meer as 350 verskillende see-, land- en riviervoëls word hier gevind.

Port Owen was die eerste diepsee, residensiële marinaontwikkeling in Suid-Afrika. Die waterweë word beheer deur die Port Owen Marina-owerheid.  Port Owen word aan drie kante omring deur die Bergrivier, wat se toekomstige groei beperk word om seker te maak dit bly rustig en eksklusief. Die rivier is vir 56 km bevaarbaar deur klein bote.

## Wapen 
Velddrif se munisipale raad het in 1967 'n wapenverlening van die Kaaplandse provinsiale administrateur verkry :  ''In rooi, in die skildhoof 'n fabriek en  in  die skildvoet  'n pelikaan, albei van natuurlike kleur; die kante rond gesnee van silwer belaai met vier  golwende dwarsbalke van blou''. Die helmteken was twee gekruiste gekroonde goue visse, en die wapenspreuk "Labori detur".
  Die wapen is in 1972 by die Buro vir Heraldiek geregistreer.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika
* Piketberg
* Langebaan
* Bergrivier

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Webwerf van Hoërskool Velddrif
Jacobsbaai

duimnael|links|Aanvanklike uitleg van die dorp, 1993.
duimnael|links|Aanvanklike bemarking van die dorp, 1993.
duimnael|links|Advertensie wat in 1995 geplaas is.

**Jacobsbaai** is 'n residensiële ontwikkeling van die jare negentig aan die Kaapse Weskus tussen Vredenburg en Saldanha. Huise word streng volgens bouriglyne ontwerp om te voldoen aan die Weskus-volksboukundige styl. Die Jacobsbaai-katstert kom hier voor en is 'n bedreigde spesie. 

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika
Mykonos

duimnael|Mykonos se bekende tyddeeloord duimnael|links|Die Agios Nikolaos Kapel, Mykonos
**Mykonos** is die algemene naam vir die kasino, vakansie-oord en residensiële ontwikkelings aan die Kaapse Weskus tussen Langebaan en Saldanha. Dit is in die jare tagtig met fondse van Masterbond gebou, maar het ondanks die gevolglike finansiële ineenstorting van die maatskappy daarin geslaag om voort te bestaan en beleef tans ongekende groei danksy talle residensiële ontwikkelings in die gebied. 

'n Nuwe privaatskool, Curro, het aan die begin van 2007 sy deure hier geopen en het in die eerste jaar klasse van gr. 1 tot gr. 8 aangebied. Die grade word een vir een jaarliks verhoog. Die Weskus se eerste groot winkelsentrum is in 2008 hier in gebruik geneem met die voltooiing van die Laguna Mall.
Île-de-France

Die **Île-de-France** is 'n administratiewe gebied in Noord-Frankryk, wat grotendeels ooreenkom met die metropolitaanse gebied van die hoofstad Parys. Dit is gevolglik ook die mees digbevolkte streek van Frankryk met 'n oppervlakte van 12&nbsp;012 km2 en 'n bevolking van 12&nbsp;278&nbsp;210 in 2020.

Die naam van die gebied, wat letterlik "eiland van Frankryk" beteken, is afgelei van die riviere Seine, Marne, Oise en Beuvronne, wat die streek soos 'n eiland omsluit.

Die Île-de-France bestaan naas Parys uit die départements Essonne, Hauts-de-Seine, Seine-et-Marne, Seine-Saint-Denis, Val-d'Oise, Val-de-Marne en Yvelines.

## Geskiedenis 
Die Île-de-France is die historiese hartland van Frankryk, en vroeë benamings soos Francia of Fransië verwys eintlik hoofsaaklik na hierdie gebied. Sedert die oorwinning van Clovis I oor Syagrius dien die Île-de-France – met 'n kort onderbreking tydens die 7de eeu – as die politieke sentrum van Frankryk. Eeue lank kom dit ooreen met die Franse kroondomein, die *domaine royal*.

Die gotiese boustyl in die argitektuur, wat oorspronklik net in hierdie gebied as die koninklike Franse styl gebruiklik is, brei van die Île-de-France na ander gebiede van Europa uit. Sedert die heerskappy van Lodewyk XIV regeer die Franse konings die land vanuit die indrukwekkende slot van Versailles.
duimnael|links|450px|Parys teen sononder
Die Île-de-France vorm tot by die Franse Rewolusie van die jaar 1789 een van die historiese provinsies van Frankryk. Met die skepping van die nuwe administratiewe eenhede, die départements, in 1789/1790 is dit ontbind.

By die vorming van die nuwe programgebiede (Frans: *régions de programme*) in die jaar 1956 kry die Île aanvanklik die naam Région Parisienne ("Paryse Gebied"). In 1976 is die naam gewysig na Île-de-France, ofskoon die huidige gebied in sommige opsigte van die historiese provinsie verskil.

Net soos in die ander administratiewe gebiede is in die jaar 1986 'n direkverkose gewestelike raad ingestel.

## Départements in Île-de-France
Quelimane

links|250px|duimnael
**Quelimane** (uitgespreek [keliˈmani]) is 'n seehawe aan die mond van die gelyknamige rivier in Mosambiek, sowat 300&nbsp;km noordoos van die hawestad Beira. Dit is die hoofstad van die Zambezia-provinsie en het 'n bevolking van sowat 200&nbsp;000.

Dit was 'n berugte slawehawe in die 18e en 19e eeu, maar is nou 'n besige uitvoerhawe vir koper, katoen, mielies, suiker, tee en tabak.

## Eksterne Skakels 
* Quelimane, Mosambiek deur go2africa.com
* Quelimane  (In Portugees)
* Zambezia provinsie  (In Portugees)
* Quelimane blogs (In Portugees)
Beira

[duimnael|links|270px|Beira - [1905]]
**Beira** is 'n vername seehawe en die hoofstad van Mosambiek se Sofala-provinsie aan die mond van die Buzi- en Pungweriviere, 725&nbsp;km noord-noordoos van die hoofstad Maputo.

Die Portugese het Beira in 1506 beset en die stad was tot die onafhanklikheidswording van die land op 25 Junie 1975 die tuiste van 'n Portugese bevolking van sowat 15&nbsp;000. Die geskatte bevolking is tans 520&nbsp;000. Vóór onafhanklikheid daar was baie Portugese in die stad, maar die meeste het sedert die land se onafhanklikwording terug na Portugal of Suid-Afrika verhuis.

## Ekonomie 
Die hawe van Beira is ekonomies gesproke die belangrikste deel van die stad. Die hawe is die hoofhawe van Zimbabwe en suid-Malawi (Blantyre), en is die tweede grootste hawe in Mosambiek. Die stad het ook 'n lughawe aan die noorde.
Weenen

**Weenen** is een van die oudste dorpe in KwaZulu-Natal. Die dorp lê langs die Boesmansrivier, 'n sytak van die Tugelarivier.

## Geskiedenis 
Voor Piet Retief vir Dingaan vir die tweede keer besoek het, het die Voortrekkers hulle hier langs die Boesmansrivier gevestig in afwagting op 'n positiewe uitslag van die grondonderhandelings. Weenen is in 1839 deur die Voortrekkers gestig en so genoem as gevolg van hulle geween na aanvalle deur die Zoeloes by Bloukrans en elders. Die distrik het deel gevorm van een van drie distrikte wat deel was van die Voortrekkerrepubliek Natalia. Die eerste besproeiingserwe is in 1884 opgemeet.

## Distrik 
Die distrik is 1 059&nbsp;km² groot en is ideaal vir die verbouing van groente. Ander gewasse wat verbou word is lusern, grondbone en sitrus terwyl veeboerdery ook beoefen word. Die Weenen Natuurreservaat (4 900&nbsp;ha) is naby die dorp.

## Sien ook 
* Bloukransmoorde
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings 
## Bronne 
* Rosenthal, Eric, *Encyclopaedia of Southern Africa*, Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburg, 1978.
* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus. 1995. 

## Eksterne skakels
Wellington

**Wellington** is die naam van verskeie dorpe en stede wêreldwyd, onder meer:
## Nieu-Seeland 
# Wellington, Nieu-Seeland 

## Suid-Afrika 
# Wellington, Wes-Kaap, dorp in Suid-Afrika

## Verenigde Koninkryk 
# Wellington, Shropshire, 
# Wellington, Herefordshire, 
# Wellington, Somerset, Engeland,
Livingstone

duimnael|links|Gedenkteken ter nagedagtenis van Dr. Livingstone

**Livingstone** is 'n toerismedorp op die suidelike grens van Zambië met Zimbabwe, sowat 380&nbsp;km suidwes van die hoofstad Lusaka op die Great North Road. Dit was die hoofstad van Noord-Rhodesië van 1911 tot 1935, toe dit deur die huidige hoofstad vervang is. Dit is steeds die hoofstad van Zambië se Suidelike Provinsie

Daar is 'n museum oor die lewe en reise van dr. David Livingstone (1831–73), na wie die dorp met sy stigting in 1905 vernoem is. Van die gewasse wat hier verbou word, is onder meer katoen, mielies, tabak en suikerriet. Die Victoria-waterval is 11&nbsp;km suidwes van die dorp geleë. Die naam sou in 'n stadium na Maramba verander word, maar dit het blykbaar nie byval gevind nie en boonop was die destydse president, Kenneth Kaunda, teen die verandering gekant.

Die beraamde bevolking in 2009 was 130&nbsp;153, 54&nbsp;000 meer in die sensus van 1990. Toe Zambië in 1964 onafhanklik geword het, was die dorp se bevolking amper 32&nbsp;000, waarvan 27&nbsp;000 swart, 4&nbsp;000 wit, 520 Asiaties en 30 bruin.

Die dorp beskik oor 'n internasionale lughawe, met onder meer vlugte deur *Zambian Airways* en die Suid-Afrikaanse Lugdiens na onder meer Johannesburg en Lusaka. Die laekoste-lugdiens 1time het op 26 November 2009 vier keer per week tussen hier en Johannesburg begin vlieg met 'n 130-stiplek-vliegtuig.

Die dorp se NG gemeente is in 1946 afgestig, maar is in die vroeë jare sewentig by Lusaka ingelyf omdat die lidmate ná onafhanklikwording drasties afgeneem het. Die dorp en omgewing word deur die leraar van die gemeente in Lusaka bedien en hou elke eerste en derde Sondag van die maand 'n erediens in die Sun-hotel by die Victoria-waterval.

## Verwysings
Uitenhage

**Uitenhage** is 'n dorp digby Gqeberha (voorheen Port Elizabeth) in die Oos-Kaapprovinsie van Suid-Afrika, wat veral vir sy Volkswagenfabriek bekend is. Dié fabriek is 'n Suid-Afrikaanse dogtermaatskappy van die Duitse motorvervaardiger en die grootste op die vasteland van Afrika met sowat 20&nbsp;000 werknemers.

## Geskiedenis 
duimnael|links|'n Swart-en-wit afbeelding van 'n skildery van Uitenhage, omstreeks 1860.
Die landdrosdistrik Uitenhage, is op 7 Februarie 1804 deur kommisaris-generaal Jacob Abraham de Mist per proklamasie as 5de distrik van die Kolonie van Graaff-Reinet afgestig. Op 25 April 1804 is kaptein Alberti, die kommandant van Fort Frederick, deur 'n "Publicatie" deur die goewerneur van die Kaapkolonie, Jan Willem Janssens, aangestel om die nuwe landdrosdistrik te bestuur en 'n geskikte woning vir die landdros van die distrik te vind. Kapt Jacob Cuyler is in 1806 gestuur om die pligte van Kapt Alberti oor te neem. 

Die goewerneur vernoem die dorp na die Kaapse kommissaris-generaal Jacob Abraham Uitenhage de Mist. Op 11 Junie 1841 het die munisipaliteit van Uitenhage tot stand gekom deur die publikasie van regulasies daarvoor in die Staatskoerant ("Government Gazette").

Op Uitenhage se markplein is 'n standbeeld van 'n Suid-Afrikaanse soldaat. Die standbeeld gedenk die vrywilligers uit Uitenhage wat tussen 1899 en 1902 in die Tweede Vryheidsoorlog geveg het. 'n Motorbuiteband is op 2 April 2015 oor die beeld gegooi en aan die brand gesteek.

## Distrik 
Die distrik is 2&nbsp;500&nbsp;km² groot. Die belangrikste produkte wat verbou word is wol, sybokhaar, bees- en skaapvleis, sitrus en groente.

Uitenhage het in 2001 saam met Port Elizabeth en Despatch deel geword van die Nelson Mandelabaai Metropolitaanse Munisipaliteit.

## Noemenswaardige mense 
* Allan Hendrickse 'n politikus, prediker en onderwyser.
* John Vorster die sewende Eerste Minister van Suid-Afrika sedert Uniewording
* Enoch Sontonga die komponis van die eerste deel van die Suid-Afrikaanse volkslied (Nkosi Sikelel' iAfrika).
* Deshun Deysel 'n Suid-Afrikaanse bergklimmer en sakevrou wat deel was van die eerste Suid-Afrikaanse ekspedisie na Everest in 1996.

## Noemenswaardige diere 
* Jack 'n Kaapse bobbejaan, wat 'n mate van roem bereik het as die assistent van 'n gestremde spoorwegseinwagter.

## Sien ook 
* NG gemeente Uitenhage
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

*Nota*: Afstande per teerpad gemeet

## Verwysings 
## Eksterne skakels