Tagtigers

Die **Tagtigers** verwys na 'n groep Afrikaanse skrywers wat hoofsaaklik in die 1980's gedebuteer het en 'n beduidende impak op die Afrikaanse letterkunde gehad het. Daniel Hugo waarsku egter in sy artikel "Die Tagtigers" dat hierdie term nie 'n enkele, uniforme literêre rigting aandui nie. Tog vertoon die skryfwerk van hierdie dekade kenmerke wat dit onderskei van die voorafgaande tydperke. Die 1980's was 'n tyd van sosiale en politieke onrus in Suid-Afrika, met grensoorloë, toenemende politieke spanning en 'n noodtoestand. Hierdie konteks het onvermydelik 'n impak gehad op die literêre wêreld, waar grense oorskry is – tussen genres, in 'n postmoderne manier, tussen oud en nuut, en in die skrywes van ouer en jonger skrywers.

Een van die mees opvallende aspekte van die Tagtigers was die eksplisiete behandeling van die homofiele tema, beide manlik en vroulik. Hugo noem spesifiek Koos Prinsloo, Johann de Lange en Joan Hambidge, maar erken ook die invloed van Hennie Aucamp, Marlise Joubert en I.D. du Plessis as voorgangers. Hierdie openhartigheid oor seksualiteit was 'n duidelike breuk met die meer konserwatiewe benaderings van vorige dekades. Coenraad Hendrik Basson bevestig in sy tesis dat homoërotiek 'n vernuwende aspek in die Afrikaanse poësie gebring het, met eksplisiete homoërotiese verse veral by Joan Hambidge en Johann de Lange.

'n Ander kenmerkende aspek was die opkoms van die kabaret as 'n nuwe genre, veral onder die invloed van Hennie Aucamp. Name soos André Letoit, Etienne van Heerden, Pieter van der Lugt, Coenie de Villiers en Casper de Vries word met die kabaret geassosieer. Hugo stel dat die opkoms van die kabaret ten nouste saamhang met die groter seksuele openheid van die dekade, asook met die eskalerende oorlogsituasie en militarisering van die samelewing. Die kabaret het dus 'n wesenlike deel uitgemaak van die homofiele en oorlogsliteratuur van die Tagtigers. Die invloed van Breyten Breytenbach, wat in die Sestiger- en Sewentigerjare sterk was, was skaars te bespeur. Die vrye, assosiatiewe vers het plek gemaak vir 'n tegnies formeler gedig wat meer in die A.P. Grové- of D.J. Opperman-sfeer tuishoort. Hugo praat ook van 'n verakademisering van die poësie by die Tagtigers.

Op uitgewersgebied was die verskyning van HAUM-Literêr in Pretoria die belangrikste gebeurtenis, wat die Kaapstadse uitgewerye genoop het om hul skrywersbetrekkinge op te knap. Daar is ook vir die eerste keer sedert die bloemlesings van die Eerste Taalbeweging omvattende poësiebloemlesings uitgegee wat nie primêr vir die voorskryfmark bedoel was nie. Op ideologiese terrein was daar 'n afkeer van die soort politieke betrokkenheid soos beoefen deur André P. Brink en Breyten Breytenbach in die Sewentigerjare. Wat sensuur betref, was die "skrikwekkendste dade" nie deur die staatsmasjinerie gepleeg nie, maar deur die Afrikaanse Perswese en 'n Streeksraad vir Uitvoerende Kunste.

Elize Botha en P.H. Roodt se artikel, getiteld, "Die Tagtigers en die Tydskrif vir letterkunde – was daar ’n Tagtigerbeweging?" ondersoek die idee van 'n "Tagtigerbeweging" en wys daarop dat dekade-indeling as 'n periodiseringsinstrument in die literatuurgeskiedenis nie altyd voldoende is nie. Hulle argumenteer dat 'n unieke beweging meer verg as die aanduiding van literatuur wat binne 'n bepaalde dekade verskyn het. Dit vereis 'n ondersoek na die samehang tussen die literatuur en die groter Suid-Afrikaanse samelewing, asook die breër "literêre bedryf", insluitend literêre tydskrifte, skrywersverenigings, en die stand van literêre teorie. Hulle wys daarop dat die 1980's gekenmerk is deur die Grensoorlog, politieke onrus en 'n noodtoestand, en dat hierdie konteks 'n impak gehad het op die literêre wêreld waar grense oorskry is.

Basson se tesis toon aan dat die Afrikaanse poësie van die Tagtigerjare 'n ryk verskeidenheid toon, met 'n kombinasie van ouer digters en nuwelinge. Sekere temas soos pyn, aftakeling, dood, liefde, godsdiens, en sosio-kulturele en politieke aktualiteite het steeds gefigureer. Basson merk ook op 'n wegbeweeg van die losser, vryer versvorm van die Sestiger- en vroeë Sewentigerjare na 'n strenger vormbeheer en dissipline. Die bydrae van tydskrifte en tydskrifverse tot die Afrikaanse poësie word ook ondersoek, en daar word tot die gevolgtrekking gekom dat die digters van die Tagtigerjare die "demokratisering" van die Afrikaanse letterkunde bevorder het en die reikwydte van Afrikaans uitgebrei het.

In die algemeen kan gesê word dat die Tagtigers 'n tyd van vernuwing en eksperimentering in die Afrikaanse letterkunde verteenwoordig het. Hulle het taboes gebreek, nuwe genres ondersoek, en 'n groter openheid oor persoonlike en politieke kwessies bevorder. Hul werk het 'n blywende impak gehad en bly 'n belangrike deel van die Afrikaanse literêre erfenis.

## Verwysings