Tydlyn van die geskiedenis van Suid-Afrika

**Tydlyn** van gebeure in die Suid-Afrikaanse geskiedenis.
## Voor Christus 
*Jagter-versamelaars, voorouers van die Khoisan (Khoikhoi en San), bly in Suider-Afrika.
## 1400s 
**1487**
*Portugese ekspedisie onder leiding van Bartolomeus Dias bereik Mosselbaai.
## 1600s 
**1652** 
*Die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie stig 'n verversingstasie aan die Kaap die Goeie Hoop.
**1652–1795**
*Ontstaan en uitbreiding van die Afrikaners;  die Khoisan oorwin; slawe wat van Indonesië, Indië, Ceylon, Madagaskar en Mosambiek ingevoer is.
## 1700s 
**1779-1781**
*Eerste Grensoorlog
**1793**
*Tweede Grensoorlog
**1795**
*Brittanje verower die Kaapkolonie van die Nederlanders.

## 1800s 
**1803**
*Die Nederlanders (Bataafse Republiek) herwin die Kaapkolonie deur ‘n verdrag.
**1806**
*Brittanje verower die Kaapkolonie.
**1811–12**
*Britse en koloniale magte verdryf die Xhosas uit die gebied wes van die Groot-Visrivier.
**1815**
*Opkoms van grensboere (Slagtersnek-rebellie).
**1816–28**
*Shaka skep die Zoeloe-koninkryk; oorlogvoering onder Afrikane in die grootste deel van Suidoos-Afrika (die Mfecane).
**1820**
*Britse setlaars arriveer in die Kaapkolonie.
**1828**
*Die Kaapse koloniale regering herroep die paswette wat in 1809 ingestel is en die Khoisan raak.
**1834–38**
*Kaapse koloniale slawe word vrygestel.
**1834–35**
*Britse en koloniale magte verslaan die Xhosas.
**1835–40**
*Vyfduisend Afrikaners (later bekend as Voortrekkers) verlaat die Kaapkolonie; 'n beweging wat later bekend staan as die Groot Trek.
**1838**
*'n Afrikaner-kommando verslaan die Zoeloe-leër tydens die slag van Bloedrivier.
**1843**
*Brittanje annekseer Natal.
**1846–47**
*Britse en koloniale magte verslaan die Xhosas.
**1852 & 1854** 
*Brittanje erken die Transvaal en Oranje-Vrystaat as onafhanklike Afrikanerrepublieke
**1856–57**
*Die Nasionale Selfmoord van Xhosas.
**1858**
*Basotho wen die oorlog teen die Oranje-Vrystaat.
**1862-1864**
*Transvaalse Burgeroorlog
**1865–67**
*Die Oranje-Vrystaat verslaan die Basotho.
**1867**
*Diamantontginning begin in Griekwaland-Wes.
**1868**
*Brittanje annekseer Basoetoland (hedendaagse Lesotho). 
**1873**
*Langalibalele-rebellie
**1875**
* Die Genootskap van Regte Afrikaners word gestig. 
**1877**
*Brittanje annekseer Transvaal.
**1879**
*Britse en koloniale magte verslaan die Zoeloes nadat hulle 'n regiment in Isandhlwana verloor het.
**1880–81**
*Transvaalse Afrikaners herwin hul onafhanklikheid.
**1886**
*Goudmynbou begin aan die Witwatersrand.
**1895–96**
*Leander Starr Jameson lei 'n onsuksesvolle inval in Transvaal.
**1897–98**
*Runderpes veroorsaak groot hoeveelheid veevrektes.
**1898**
*Transvaalse kommando's verower die Venda en voltooi daarmee die wit verowering van die Swartbevolking van Suider-Afrika.
**1899–1902**
*Die Tweede Vryheidsoorlog, Brittanje verower die Afrikanerrepublieke.

## 1900s 
**1904–7**
*Kamer van Mynwese bring 63 397 Chinese werkers in Suid-Afrika in om op die myne te werk.
**1906–7**
*Brittanje gee die parlementêre regering aan die voormalige republieke; net Blankes het stemreg.
**1910**
*Die Kaapkolonie, Natal, Transvaal en die Oranje-Vrystaat sluit aan om die Unie van Suid-Afrika te vorm.
**1912**
*South African Native National Congress (NNC) gestig; word later die African National Congress (ANC).
**1913**
*Die Wet op Naturellengrond beperk die grondeienaarskap van Afrika tot die reservate; die begin van 'n reeks skeidingswette.
**1914–19**
*As lid van die Britse Ryk neem Suid-Afrika deel aan die Eerste Wêreldoorlog.
**1917**
*Anglo American-korporasie word gestig.
**1921**
*Kommunistiese party van Suid-Afrika gestig
*Bulhoek-opstand
**1922**
*Wit stakers neem beheer oor Johannesburg maar is verslaan deur regeringstroepe.
**1936**
*Swart parlementêre kiesers word op 'n aparte rol geplaas.
**1939–45**
*Suid-Afrika neem aan die Geallieerdes deel aan die Tweede Wêreldoorlog.
**1946**
*70 000 tot 100 000 swart goudmynwerkers staak vir hoër lone; troepe dryf hulle terug na die myne.
**1948**
*Die  Herenigde Nasionale Party wen 'n algemene verkiesing en begin om sy beleid van apartheid toe te pas.
**1950**
*Die Wet op Bevolkingsregistrasie klassifiseer mense volgens ras; die Wet op Groepsgebiede het verskillende dele van residensiële en sakegebiede in stede en dorpe eksklusief aan verskillende rasse toegeken.
**1952**
*Die ANC en sy bondgenote begin 'n passiewe versetveldtog.
**1953**
*Die regering neem beheer oor swart-onderwys oor.
**1955**
*Die Congress of the People neem die Vryheidsmanifes aan.
**1956**
*156 lede van Congress Alliance word van hoogverraad aangekla.
* Gekleurde parlementêre kiesers word op 'n aparte rol geplaas.
**1958–66**
*Hendrik Verwoerd is eerste minister.
**1959**
*Pan Africanist Congress of Azania (PAC) gestig.
**1960**
*Die Swart- en Bruinverteenwoordiging in die Parlement (deur Blankes) is beëindig.
*Die polisie skiet 67 betogers dood wat teen paswette in Sharpeville betoog het; die regering verbied talle swart politieke organisasies.
**1961**
*Suid-Afrika word 'n republiek en verlaat die Britse Statebond.
**1964**
*Nelson Mandela en ander ANC- en PAC-leiers tot lewenslange tronkstraf gevonnis.
**1966**
*Lesotho en Botswana word onafhanklike state.
*Hendrik Verwoerd sterf in 'n sluipmoord-aanval.
**1968**
*Eswatini word onafhanklik.
**1975–76**
*Mosambiek en Angola word onafhanklike state.
**1976–77**
*Minstens 575 mense sterf in konfrontasies tussen swartes en polisie in Soweto en ander townships in Suid-Afrika.
**1976–81**
*Suid-Afrika verleen "onafhanklikheid" aan die Transkei, Bophuthatswana, Venda en die Ciskei-tuislande, maar hulle word nie in die buiteland erken nie.
**1977**
*Die VN-Veiligheidsraad stel 'n verpligte verbod op die verskaffing van wapens aan Suid-Afrika.
**1978–84**
*PW Botha word eerste minister
**1979**
*Swart-vakbonde kan registreer en toegang kry tot die nywerheidshof en die reg om te staak.
**1980**
*Zimbabwe (voorheen Rhodesië) word onafhanklik.
**1981–88**
*Suid-Afrikaanse magte val Angola binne en doen hakkejag-operasies in Lesotho, Mosambiek, Zimbabwe en Zambië; ANC guerrillas lood saboteer aanvalle in Suid-Afrikaanse stede.
**1983**
*United Democratic Front (UDF) gestig.
**1984**
*'n Nuwe grondwet gee aan Asiërs en Bruinmense beperkte deelname aan die sentrale regering, maar nie aan Swartes nie.
*PW Botha word staatspresident.
**1984–86**
*Langdurige en wydverspreide en geweldadige weerstand teen die regering in swart Suid-Afrikaanse townships.
*Gewelddadige regeringsreaksies om die opstande te beheer.
**1985**
* Rubicon-toespraak.
*Eerste kontakte tussen die regering en gevange en verbanne ANC-leiers.
**1986**
*Paswette herroep.
*Die regering verkondig 'n landwye noodtoestand, hou duisende mense aan en verbied die pers, radio en televisie om oor die onrus te berig.
*Die Amerikaanse Kongres aanvaar ‘n omvattende anti-apartheidswet ten spyte van president Ronald Reagan se veto daarvan.
**1986–95**
*Hewige konflik tussen Zoeloe-ondersteuners van Inkatha en die ANC in KwaZulu en aan die Witwatersrand.
**1987**
*Drie weke staking deur 250 000 swart mynwerkers.
**1988**
*Suid-Afrika onderneem om uit Angola te onttrek en saam te werk aan die VN-gemonitorde onafhanklikheidsproses in Namibië.
**1989**
*Frederik Willem de Klerk volg Botha op, eers as leier van die Nasionale Party, daarna president.
**1990**
*De Klerk ontban die ANC, PAC en SAKP; Mandela en ander politieke gevangenes word vrygelaat.
*Namibië word onafhanklik.
**1990–91**
*1913 en 1936 Grondwette, Groepsgebiedewet, Wet op Bevolkingsregistrasie en Afsonderlike Geriewe opgehef.
*Politieke organisasies ontban; noodtoestand word herroep; te midde van wydverspreide geweld.
*Begin van formele onderhandelinge tussen afgevaardigdes van 18 partye.
**1992**
*Wit kiesers steun die onderhandelingsproses in 'n  referendum.
*Boipatong-slagting vind plaas  met 45 inwoners van Boipatong wat deur  Zoeloe-hostel-inwoners vermoor is lei tot die ANC wat aan die onderhandelinge onttrek.
**1993**
*Onderhandelinge hervat; de Klerk, Mandela en leiers van 18 ander partye onderskryf 'n tussentydse grondwet.
**1994**
*Regerings van die "Tuislande" van Bophuthatswana en Ciskei stort ineen.
*Die ANC wen die eerste nie-rassige-verkiesing (27–30 April).
*Nelson Mandela word as president ingesweer (10 Mei) en vorm die regering van nasionale eenheid.
*Buitelandse regerings hef sanksies op; Suid-Afrika sluit weer by die Britse Statebond aan.
**1995**
*Inhuldiging van die konstitusionele hof (Februarie); dit skaf die doodstraf af (Mei).
*Inkatha onttrek hom aan die Grondwetlike Vergadering (April)
*Inhuldiging van die Kommissie vir die Herstel van Grondregte (Mei)
*Die Waarheid-en-versoeningskommissie begin werk.
**1996**
*Grondwet van Suid-Afrika aanvaar.
*Die Nasionale Party onttrek hom aan die regering van nasionale eenheid.
**1998**
*Publikasie van die Waarheids- en Versoeningskommissie se verslag
**1999**
*Algemene verkiesing, die ANC wen 66 persent van die stemme.
*Die Demokratiese Party vervang die Nasionale Party as die amptelike opposisie.
*Mandela tree af as president en word opgevolg deur Thabo Mbeki.
*Stakings deur staatsamptenare, insluitend onderwysers.

## 2000s
**2000**
*Grootskaalse industriële staking.
*13de internasionale konferensie oor vigs vergader in Durban.
**2001**
*Die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting tree in werking.
*Grootboom se reg op behuisingsaak beslis deur die konstitusionele hof beslis.
**2002**
*Behandeling aksie veldtog saak oor toegang tot anti-retrovirale middels beslis deur die konstitusionele hof.
*Vorming van Demokratiese Alliansie.
*Afrika Unie in Durban gestig.
*Nuwe vennootskap vir Afrika-ontwikkeling gesig.
**2003**
*Patricia de Lille stig die Onafhanklike Demokrate.
*Die kabinet oorheers Mbeki en kondig die plan vir die implementering van antiretrovirale middels aan.
*Inwerkingstelling van breëbasiswet vir swart bemagtiging.
**2004**
*Mbeki vir die tweede termyn verkies.
*Antiterrorisme Wet aanvaar.
*Jaftha v. Schoeman reg op behuisingsaak beslis deur die konstitusionele hof.
**2005**
*Nuwe Nasionale Party ontbind.
*Mbeki verwyder Jacob Zuma as adjunkpresident.
**2006**
*Zuma vrygespreek van aanklag van verkragting.
*Regterlike Dienskommissie verwerp openbare ondersoek na die aktiwiteite van Kaapse regter John Hlophe.
*VN se spesiale afgevaardigde vir vigs in Afrika, sê Suid-Afrika bevorder 'n “kranksinnige” houding teenoor vigs
**2007**
* Skerpioene kla Jacob Zuma aan op aanklagte van korrupsie.
*Regters van die konstitusionele hof dien aanklagte in teen regter Hlophe.
*Zuma verslaan Mbeki vir ANC-presidentskap op die ANC-konferensie in Polokwane.
**2008**
*Magsdelingsooreenkoms in Zimbabwe.
*Korrupsieklagte teen Zuma teruggetrek.
*Mbeki bedank
*Kgalema Motlanthe ingehuldig as president.
*Barbara Hogan word minister van gesondheid.
*Congress of the People (COPE) gestig.
**2009**
*Jacob Zuma tot president verkies.
*Zuma stel Sandile Ngcobo aan as hoofregter.
*Zuma lewer toespraak op die Wêreldvigsdag waarin hy beleid aankondig om antiretrovirale middels wyd te versprei.
**2010**
*Die Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling verklaar Suid-Afrika as een van die wêreld se ongelykste samelewings.
*Die regering erken dat die breë swart ekonomiese bemagtigingsprogram grotendeels 'n mislukking was
*Suid-Afrika reik nie visum aan die  Dalai Lama uit om Desmond Tutu se tagtigste verjaardagpartytjie by te woon nie
**2011**
*Aktivis Andries Tatane gedood deur polisie tydens protes oor dienslewering.
*Die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie ondersoek klagtes oor waterkwaliteit en probleme met voorsiening.
**2012**
*ANC-eeufeesvieringe
*Marikana-slagting
*Moody’s gradeer Suid-Afrika af.
*ANC-konferensie in Mangaung, het Zuma die ANC-president herkies.
**2013** 
*Mamphela Ramphele stig Agang SA
*Suid-Afrikaanse troepe dood in gevegte in die Sentraal-Afrikaanse Republiek.
*Julius Malema stig die Economic Freedom Fighters
**2014** 
*Twintigste herdenking van ‘n demokratiese Suid-Afrika.
**2019**
* Sesde demokratiese algemene verkiesing vind plaas en die ANC verwerf 57% van die stemme.
**2018**
*Cyril Ramaphosa word president.
**2020**
*Landswye staat van inperking as gevolg van die Covid-19-pandemie.
**2021**
*Suid-Afrikaanse onrus van 2021

## Bronne 
*Leonard Thompson, (Opgedateer deur Lynn Berat ), 2014. *A History of South Africa.* 4de Uitgawe, New Haven: Yale University Press.