open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cadillac F1-span

duimnael|Cadillac-embleem van die moederfirma

Die Amerikaanse motorvervaardiger General Motors het 'n kontrak om in Formule Een as 'n vervaardiger onder die Cadillac-handelsmerk as die **Cadillac Formule 1-span** mee te ding, vanaf die 2026-seisoen. Die span sal vir die eerste twee jaar met Ferrari-enjins toegerus wees.

Op 26 Augustus 2025 word aangekondig dat Valtteri Bottas en Sergio Pérez in 2026 na Formule 1 sal terugkeer deur vir Cadillac te ry.

In September 2025 is aangekondig dat Colton Herta in 2026 'n toetsbestuurder vir die Cadillac F1-span sou word.

## Renuitslae 
### 2026 

 
* ***** Seisoen is nog aan die gang.

## Verwysings
Pelargonium tongaense

***Pelargonium tongaense*** is 'n meerjarige plant wat deel van die Geraniaceae familie is. Die spesie is endemies aan Suid-Afrika en kom in KwaZulu-Natal in Maputaland voor. Die plant het 'n voorkomsgebied van 2&nbsp;000&nbsp;km² en daar is ses bevolkings bekend. Bestaansboerdery het gedeeltes van die spesie se habitat laat agteruitgaan maar dit word tans nog nie as 'n bedreiging beskou nie. Die spesie word as seldsaam beskou.

## Galery 

Pelargonium tongaense 2020-02-08 7436.jpg
Pelargonium tongaense 2020-02-08 7437.jpg
Pelargonium tongaense 2020-02-08 7438.jpg
Pelargonium tongaense 0396.jpg
Pelargonium tongaense flowers.jpg
Pelargonium tongaense1.jpg

## Bronnelys 
* REDLIST Sani
* Plants of the World
* Biodiversityadvisor
Lyle Foster

**Lyle Brent Foster** (gebore 3 September 2000) is ’n Suid-Afrikaanse professionele sokkerspeler wat as ’n aanvaller speel vir Burnley in die Engelse Premierliga en vir die Suid-Afrikaanse nasionale span.

## Verwysings
David Matei

**David Matei** (gebore 19 Julie 2006) is ’n Roemeense professionele sokkerspeler wat as ’n sentrale middelvelder speel vir Universitatea Craiova in die Roemeense hoogste liga, die *Liga I*.

## Verwysings
Pelargonium tragacanthoides

***Pelargonium tragacanthoides*** is 'n klein struik wat deel van die Geraniaceae familie is. Die spesie is inheems aan Namibië en Suid-Afrika. In Suid-Afrika kom die spesie in die Noord-Kaap, Oos-Kaap, Vrystaat en Wes-Kaap voor.

## Galery 

Pelargonium tragacanthoides1.jpg

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World
* Biodiversityadvisor
Pelargonium tomentosum

***Pelargonium tomentosum*** is 'n klein struik wat deel van die Geraniaceae familie is. Die spesie is endemies aan Suid-Afrika en kom in die Wes-Kaap voor. Die plant is deel van die fynbos en blom van Oktober tot Januarie.

## Sinonieme 
Die spesie het veertien sinonieme:

* *Ciconium micranthum* Sweet
* *Geranium menthiodorum* Nocca ex Steud.
* *Geraniospermum tomentosum* (Jacq.) Kuntze
* *Hoarea villosa* Sweet
* *Ligularia villosa* Eckl. & Zeyh.
* *Pelargonium corymbosum* Turcz.
* *Pelargonium majestum* Hoffmanns.
* *Pelargonium micranthum* (Sweet) G.Don
* *Pelargonium piperatum* Spin
* *Pelargonium piperitum* F.Dietr.
* *Pelargonium regale* Hoffmanns.
* *Pelargonium tomentosum var. crassicuale* Regel
* *Pelargonium verbenifolium* Sweet
* *Pelargonium villosum* Spin

## Galery 

At Lacock 2023 008.jpg
Bladbeharing geranium.jpg
Pelargonium tomentosum - Jardin Exotique de Roscoff.jpg
Pelargonium tomentosum 03.jpg
Pelargonium tomentosum Flipphi 5.jpg
Pelargonium tomentosum Flipphi 2.jpg

## Bronnelys 
* REDLIST Sani
* Plants of the World
* Biodiversityadvisor
Audi F1-span

Die Duitse motorvervaardiger Audi het 'n kontrak om in Formule Een as 'n vervaardiger as die **Audi F1-span** mee te ding, vanaf die 2026-seisoen. Die Audi F1-span is gevorm deur die verkryging van Kick Sauber, met enjins wat deur *Audi Formula Racing GmbH* ontwikkel word.

## Agtergrond 
In Augustus 2022 het die Duitse vervaardiger Audi aangekondig dat hy vanaf 2026 Formule 1-enjins gaan verskaf.

In die 2025 Formule Een-seisoen het Nico Hülkenberg en Gabriel Bortoleto vir Kick Sauber gejaag op meerjarige kontrakte en dus die eerste jaers geword wat vir die Audi Formule 1-span sal ry.
## Renuitslae 
### 2026 – hede 

 
* ***** Seisoen is nog aan die gang.

## Verwysings
Teerasak Poeiphimai

**Teerasak Poeiphimai** (Thai: ธีรศักดิ์ เผยพิมาย; gebore 21 September 2002) is ’n Thaise professionele sokkerspeler wat as ’n doelskieter speel vir die Thai League 1-klub Port en die Thailand se nasionale span.

## Verwysings
Pelargonium tricolor

***Pelargonium tricolor*** is 'n klein struik wat deel van die Geraniaceae familie is. Die spesie is endemies aan Suid-Afrika en kom in die Oos-Kaap en die Wes-Kaap op die Swartberg, Langeberg en Outeniekwaberge voor. Die plant is deel van die fynbos en blom in September.

## Galery 

Pelargonium tricolor Nicola van Berkel 4.jpg
Pelargonium tricolor 1DS-II 5254.jpg
Pelargonium tricolor 1DS-II 5255.jpg
Pelargonium tricolor 1DS-II 5262.jpg
Pelargonium tricolor Nicola van Berkel 5.jpg
Pelargonium tricolor Nicola van Berkel 3.jpg

## Bronnelys 
* REDLIST Sani
* Plants of the World
* Biodiversityadvisor
Pelargonium vitifolium

***Pelargonium vitifolium*** is 'n struik wat deel van die Geraniaceae familie is. Die spesie is endemies aan Suid-Afrika en kom in die Wes-Kaap, vanaf die Kaapse Skiereiland tot by Knysna, voor. Die spesie is deel van die fynbos en blom reg deur deur die jaar.

## Galery 

Pelargonium vitifolium 01.jpg
Pelargonium vitifolium 03.jpg
Pelargonium vitifolium DublBotGd 20220530c.jpg
Pelargonium vitifolium kz01.jpg
天竺葵屬 Pelargonium vitifolium -阿姆斯特丹植物園 Hortus Botanicus, Amsterdam- (9229788168).jpg

## Bronnelys 
* REDLIST Sani
* Plants of the World
* Biodiversityadvisor
Xania Monet

duimnael|Profielfoto van virtuele kunstenaar Xania Monet.
**Xania Monet** is 'n kunsmatige intelligensie-sangeres wat geskep is deur die Amerikaanse digter-geword-liriekskrywer Telisha "Nikki" Jones. Die liedjie "*How Was I Supposed to Know?*" was die eerste KI-liedjie wat 'n Billboard-radio-uitspeellys bereik het, en het Adult R&B Airplay op nommer 30 betree. Dit het ook op die Hot R&B Songs-lys op nommer 20 gehaal, terwyl haar liedjie "*Let Go, Let God*" nommer 3 op die Hot Gospel Songs bereik het.

Jones, van Mississippi, skryf self die lirieke vir Monet en gebruik Suno om die musiek te genereer. Na 'n bodoorlog is Monet vir $3 miljoen by Hallwood Media geteken. Sangeres-liedjieskrywer Kehlani het die ooreenkoms gekritiseer en gesê dat sy gevoel het Jones "doen niks van die werk nie".

## Diskografie 
### Studio-albums 
### Enkelsnitte 
### Ander liedjies wat ook bekend is 
## Sien ook 
*Breaking Rust, 'n KI-gegenereerde countrysanger.

## Notas 
## Verwysings
Chappell Roan

**Kayleigh Rose Amstutz** (gebore 19 Februarie 1998), beter bekend onder haar verhoognaam **Chappell Roan**, is 'n Amerikaanse sangeres. Sy is bekend vir haar teatrale- en fopdosser-geïnspireerde estetika. Haar debuut-mini-album, *School Nights* (2017), is deur Atlantic Records vrygestel. Ná jare sonder sukses is sy in 2020 deur die platemaatskappy laat gaan. Haar debuut-studioalbum, *The Rise and Fall of a Midwest Princess* (2023), is deur Island Records uitgereik en het kritiese lof ontvang. Die album het ’n kultusaanhang verwerf en 'n sogenaamde sluimer-treffer geword.

Roan het in 2024 wye bekendheid verwerf met die enkelsnit "*Good Luck, Babe!*", wat die vierde plek op die Amerikaanse *Billboard* Hot 100 bereik het en wêreldwyd as 'n top-vyf-enkelsnit geëindig het. Die lied het die vertraagde kommersiële deurbraak van haar debuutalbum uit 2023 aangehelp; die album het daarna die trefferlyste in die Verenigde Koninkryk, Ierland en Nieu-Seeland aangevoer en die tweede plek op die Amerikaanse *Billboard*' 200 behaal. Verskeie albumsnitte het vervolgens ook op internasionale trefferlyste verskyn, waaronder "*Hot to Go!*" en "*Pink Pony Club*", wat albei die top vyf in die Verenigde Koninkryk bereik het. By die 67ste Grammy-toekennings is Roan een van slegs 15 kunstenaars wat in een aand vir al vier die sogenaamde "Groot Vier"-toekennings benoem is, en sy het die toekenning vir Beste Nuwe Kunstenaar gewen.
## Diskografie
### Ateljee-album
**The Rise and Fall of a Midwest Princess* (2023)
## Verwysings
## Eksterne skakel
*  Amptelike webwerf
Pelargonium zonale

Die **wilde-malva** (*Pelargonium zonale*) is 'n struik wat deel van die Geraniaceae familie is. Die spesie is endemies aan Suid-Afrika en kom in KwaZulu-Natal, Oos-Kaap en die Wes-Kaap voor. Die spesie blom in September.

## Sinonieme 
Die spesie het 39 sinonieme:

* *Campylia variegata* Sweet
* *Geraniospermum zonale* (L.) Kuntze
* *Geranium marginatum* Cav.
* *Geranium quadricolor* Verschaff.
* *Geranium stenopetalum* (Ehrh.) Andrews
* *Geranium zonale* L.
* *Ciconium clarum* Hoffmanns.
* *Ciconium cocciniflorum* Hoffmanns.
* *Ciconium crenatum* (Link) Hoffmanns.
* *Ciconium densiflorum* Eckl. & Zeyh.
* *Ciconium leptopetalum* Sweet
* *Ciconium leucanthum* Hoffmanns.
* *Ciconium marginatum* (Cav.) Hoffmanns.
* *Ciconium placidum* Hoffmanns.
* *Ciconium rosula* Hoffmanns.
* *Ciconium siccifolium* (Hoffmanns. ex F.Dietr.) Hoffmanns.
* *Ciconium stenopetalum* (Ehrh.) Hoffmanns.
* *Ciconium zonale* (L.) Hoffmanns.
* *Hoarea amoena* Sweet
* *Hoarea marginata* (Cav.) Sweet
* *Pelargonium amoenum* F.Dietr.
* *Pelargonium clarum* Hoffmanns.
* *Pelargonium crenatum* Link
* *Pelargonium crenatum* Hoffmanns.
* *Pelargonium densiflorum* (Eckl. & Zeyh.) F.Dietr.
* *Pelargonium leptopetalum* (Sweet) Steud.
* *Pelargonium leucanthum* Hoffmanns. ex F.Dietr.
* *Pelargonium marginatum* (Cav.) Link
* *Pelargonium novum* Reider
* *Pelargonium placidum* Hoffmanns.
* *Pelargonium rosula* Hoffmanns.
* *Pelargonium sanguineum* Loisel.
* *Pelargonium siccifolium* Hoffmanns. ex F.Dietr.
* *Pelargonium stenopetalum* Ehrh.
* *Pelargonium variegatum* Steud.
* *Pelargonium zonale foliis-variegatis* André
* *Pelargonium zonale var. lacunosum* Ten.
* *Pelargonium zonale var. marginatum* (Cav.) G.Don
* *Pelargonium zonale var. quadricolor* Rothsch.

## Galery 

Pelargonium zonale Flipphi 2.jpg
Pelargonium zonale in wild.jpg
Sardunya–IMG 5746.jpg
Garden Geranium (Pelargonium Zonale) in Athens on May 10, 2023.jpg
Garden Geranium (Pelargonium zonale) in Athens on May 12, 2023.jpg
Garden Geranium in Athens on 2 May 2023.jpg

## Bronnelys 
* REDLIST Sani
* Plants of the World
* Biodiversityadvisor
Schinus

***Schinus*** (peperbome) is 'n genus van bome en groot struike wat behoort tot die familie Anacardiaceae. Die genus is endemies aan Suid-Amerika en kom in Argentinië, Bolivië, Brasilië, Chile, Paraguay, Peru en Uruguay voor.

## Spesies 
Daar is 40 spesies wat tot die genus hoort:

* *Schinus areira* L.
* *Schinus bumelioides* I.M.Johnst.
* *Schinus congestiflora* Silva-Luz & Pirani
* *Schinus engleri* F.A.Barkley
* *Schinus fasciculata* (Griseb.) I.M.Johnst.
* *Schinus ferox* Hassl.
* *Schinus gracilipes* I.M.Johnst.
* *Schinus johnstonii* F.A.Barkley
* *Schinus kauselii* F.A.Barkley
* *Schinus latifolia* (Gillies ex Lindl.) Engl.
* *Schinus lentiscifolia* Marchand
* *Schinus longifolia* (Lindl.) Speg.
* *Schinus marchandii* F.A.Barkley
* *Schinus meyeri* F.A.Barkley
* *Schinus microphylla* I.M.Johnst.
* *Schinus minutiflora* Silva-Luz & Pirani
* *Schinus molle* L.
* *Schinus montana* Engl.
* *Schinus myrtifolia* (Griseb.) Cabrera
* *Schinus obliqua* Silva-Luz & J.D.Mitch.
* *Schinus odonellii* F.A.Barkley
* *Schinus pampeana* Bordignon & Vog.Ely
* *Schinus patagonica* (Phil.) I.M.Johnst. ex Cabrera
* *Schinus pearcei* Engl.
* *Schinus pilifera* I.M.Johnst.
* *Schinus polygama* (Cav.) Cabrera
* *Schinus praecox* (Griseb.) Speg.
* *Schinus ramboi* F.A.Barkley
* *Schinus roigii* Ruíz Leal & Cabrera
* *Schinus sinuata* (Griseb.) Engl.
* *Schinus spinosa* Engl.
* *Schinus subtridentata* (Kuntze) Silva-Luz
* *Schinus talampaya* Fabbroni & M.A.Zapater
* *Schinus tarijensis* Silva-Luz & J.D.Mitch.
* *Schinus terebinthifolia* Raddi
* *Schinus uruguayensis* (F.A.Barkley) Silva-Luz
* *Schinus velutina* (Turcz.) I.M.Johnst.
* *Schinus venturii* F.A.Barkley
* *Schinus villosa* Silva-Luz & J.D.Mitch.
* *Schinus weinmanniifolia* Engl.

## Verwysings
Pantanal

Die **Pantanal** (Portugees: [pɐ̃taˈnaw]; Spaans: [pantaˈnal]; letterlik "moeras", afgelei van Portugees: *pântano*) is beide die grootste binnelandse vleiland en die grootste oorstroomde grasvelde wêreldwyd. Die grootste deel is in die Brasiliaanse deelstaat Mato Grosso do Sul geleë met kleiner dele in Mato Grosso en die buurlande Bolivië en Paraguay. Dit beslaan volgens skattings tussen 140&nbsp;000 en 195&nbsp;000&nbsp;km². Daar bestaan verskeie substreekse ekosisteme, elkeen met duidelike hidrologiese, geologiese en ekologiese eienskappe; tot twaalf van hulle is gedefinieer.

duimnael|links|Ligging van die Pantanal in Suid-Amerika
duimnael|links|Lugbeeld van die Pantanal tydens reënseisoen
Gedurende die reënseisoen is die Pantanal vir sowat ses maande volledig oorstroom, wat 'n biologies uiteenlopende versameling waterplante koester en 'n groot verskeidenheid dierspesies ondersteun.

Die Pantanal is in 'n riviervallei met talle varswatermere (in die suide ook geïsoleerde soutwatermere – *Salinas* genoem) geleë, wat deur talle riviere gevoed word en deur die Río Paraguay, die hoofrivier wat die gebied voed en dreineer, deurvloei word. Die binnedelta word deur talle meanders deurvloei, wat gedurende die reënseisoen en wanneer die Río Paraguay in vloed is die grootste deel van die riviervallei oorstroom. Ook gedurende die oorgangs- en droë seisoene bly die humiditeit baie hoog.

Die spesieryke vleilandhabitat is as deel van die Pantanal-bewaringskompleks tot natuurbewaringsgebied verklaar en in 2000 deur Unesco as wêrelderfenisgebied gelys. Nogtans word sy voortbestaan deur menslike aktiwiteite soos beesteling, landbou, industrialisasie en kleinskaalse mynbou (veral goud) ernstig bedreig.

## Sien ook 
* Lys van Wêrelderfenisgebiede

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Al-Andalus

**Al-Andalus** was van 711 tot 1492 die Moslem-beheerde gebied van die Iberiese Skiereiland. Die term word deur moderne historici gebruik vir die voormalige Moslemstate in moderne Spanje en Portugal. Op sy grootste geografiese omvang het dit die grootste deel van die skiereiland en 'n deel van hedendaagse Suid-Frankryk, Septimania (8ste eeu), beset.

Vir byna 100 jaar, van die 9de eeu tot die 10de, het Al-Andalus sy teenwoordigheid van Fraxinetum tot in die Alpe uitgebrei met 'n reeks georganiseerde aanvalle. Die naam beskryf die verskillende Moslemstate wat hierdie gebiede op verskillende tye tussen 711 en 1492 beheer het. Die grense het voortdurend verander soos die Christelike Reconquista uiteindelik na die suide gekrimp en uiteindelik na die Emiraat van Granada gevorder het.

Na die Moslem-verowering van Spanje, is Al-Andalus, toe op sy grootste uitgestrektheid, verdeel in vyf administratiewe eenhede, wat rofweg ooreenstem met moderne Andalusië; Kastilië en León; Navarra, Aragon, Katalonië; Portugal en Galicië; en die Languedoc-Roussillon-gebied van Oksitanië.

As 'n politieke domein het dit agtereenvolgens 'n provinsie van die Umayyad-kalifaat gevorm, geïnisieer deur die Kalif al-Walid I (711–750); die Emiraat van Córdoba ( c. 750–929 ); die Kalifaat van Córdoba (929–1031); die taifa-koninkryke wat die Kalifaat van Córdoba opgevolg het (1009–1110); die Almorawide-ryk (1085–1145); die tweede taifa-periode (1140–1203); die Almohad-kalifaat (1147–1238); die derde taifa-periode (1232–1287); en uiteindelik die Nasrid-emiraat van Granada (1238–1492).

Hierdie beskawing was redelik gevorderd in argitektuur en stedelike beplanning. Die More was baie ryk omdat hulle die goudhandel vanuit die Ghana-ryk in Wes-Afrika beheer het. Hulle het baie pragtige geboue in al die gebiede wat hulle beheer het, gebou. Baie van hul groot geboue staan ​​steeds in stede in Andalusië, Sevilla, Granada en Cordoba.

Moslem-Spanje was multikultureel en relatief verdraagsaam; Jode, Christene en Moslems het langs mekaar gewoon. Daar was ook 'n saqaliba-bevolking (die afstammelinge van Europese slawe) naby die Mediterreense kus. Alhoewel hierdie mense aanvanklik as slawe ingebring is, het sommige van hulle generaals geword (soos sommige Mamelukke) en sommige generaals het vir 'n kort tydjie heersers van hul eie stede geword.

In 1236 het die Reconquista (geleidelike Christelike herowering) onder die magte van Ferdinand III van Kastilië tot by die laaste oorblywende Islamitiese vesting, Granada, gevorder. Granada het vir die volgende 256 jaar na 'n vasalstaat van Kastilië verander, tot 2 Januarie 1492, toe Boabdil volle beheer oor Granada aan Ferdinand en Isabella oorgegee het.

## Verwysings
Minderheidstaal

Bron: die lys van ondertekenaars op die webwerf van die Raad van Europa. ]]'n **Minderheidstaal** verwys na 'n taal wat die minderheid van die bevolking van 'n gebied gepraat word. Sulke mense word minderhede of taalminderhede genoem. Met 'n aantal van 196 soewereine state wat internasionaal erken word (vanaf 2019)  en 'n geraamde aantal van 5 000 tot 7 000 tale wat wêreldwyd gepraat word, is die oorgrote meerderheid tale minderheidstale in elke land waarin hulle gepraat word. Sommige minderheidstale is gelyktydig ook amptelike tale, soos Iers in Ierland of die talle inheemse tale van Bolivië. Net so word sommige nasionale tale dikwels as minderheidstale beskou.
## Verwysings
Lys van voorgestelde provinsies en gebiede van Kanada

Sedert die Kanadese Konfederasie in 1867 was daar verskeie voorstelle vir nuwe Kanadese provinsies en gebiede. Sedert 1982 vereis die huidige Grondwet van Kanada 'n wysiging wat deur sewe provinsiale wetgewers (wat ten minste die helfte van die nasionale bevolking verteenwoordig) bekragtig word vir die skepping van 'n nuwe provinsie  terwyl die skepping van 'n nuwe gebied slegs Parlement se goedkeuring vereis. Omdat die oopstelling van die grondwet vir wysiging provinsies kan aanlok om ook ander veranderinge te eis in ruil vir sulke steun, word dit as 'n polities onhaalbare opsie beskou. Die nuutste provinsie, Newfoundland en Labrador, het in 1949 by Kanada aangesluit deur 'n wet van die Britse Parlement voor die patriasie van die grondwet in 1982.

## Verwysings
Nicolas Jackson

**Nicolas Jackson** (gebore 20 Junie 2001) is ’n professionele sokkerspeler wat as ’n doelskieter speel vir die Bundesliga-klub Bayern München, op lening van die Premierliga-klub Chelsea, en vir die Senegalese nasionale span.

Jackson het vir Casa Sports in Senegal gespeel voordat hy hom in 2019 by Villarreal aangesluit het. Ná ’n leningstydperk by Mirandés in die Segunda División het hy by die reserwespan deurgebreek en in 2021 sy eerstespan-debuut in La Liga gemaak. In 2023 het hy ’n agtjaar-kontrak by Chelsea onderteken vir ’n berigte bedrag van £32 miljoen.

Jackson het in 2022 sy senior internasionale debuut vir Senegal gemaak. Hy is opgeneem in die Senegalese spanne vir die FIFA Wêreldbeker in 2022 en die Afrikanasiesbeker in 2023 en 2025.

## Verwysings
Jerry Kaplan

**Samuel Jerrold "Jerry" Kaplan** (gebore 25 Maart 1952) is 'n Amerikaanse rekenaarwetenskaplike, skrywer, futuris en entrepreneur. Hy is veral bekend as 'n pionier op  gebied van penrekenaars en tabletrekenaars. Hy is die stigter van talle maatskappye, insluitend GO Corporation, wie se tegnologie gebruik is om die eerste slimfoon en tablet- rekenaar te ontwikkel.  Kaplan is  medestigter van OnSale, die eerste "direk-aan-verbruiker"-aanlyn veilingswebwerf wat in 1994 bekendgestel is, vyf maande voor eBay.  Hy is 'n ontvanger van die 1998 Ernst & Young Emerging Entrepreneur of the Year-toekenning en outeur van die topverkoperboek *Startup: A Silicon Valley Adventure.* Artikels oor hom het in groot nuuspublikasies verskyn, insluitend *The New York Times,* *The Wall Street Journal*, *Forbes*, *Red Herring* en *Bloomberg Businessweek*.

## Verwysings
John Aldridge

**John William Aldridge** (gebore 18 September 1958) is ’n voormalige sokkerspeler. Hy het die bynaam “Aldo” gehad en was ’n besonder produktiewe, rekordbrekende doelskieter. Sy totaal van 329 doele in die Engelse Sokkerliga is die sesde hoogste in die geskiedenis van Engelse sokker.

Gedurende sy vroeë loopbaan het hy hom deur die laer ligas opgewerk en in elke Engelse liga gespeel, van die Vierde Afdeling tot die Eerste Afdeling. Hy was aanvanklik as ’n plaasvervanger vir Ian Rush gekontrakteer, toe Ian Rush in Italië gespeel het, en het meer as twee suksesvolle seisoene by Liverpool deurgebring, waar hy die liga in 1988 en die FA-beker in 1989 gewen het. Aldridge het daarna twee seisoene by die Spaanse en Baskiese klub Real Sociedad gespeel en het die eerste nie-Baskiese speler geword wat in etlike dekades vir die klub geteken het. In 1991 het hy na Engeland teruggekeer om vir Tranmere Rovers te speel en het in 1996 hul speler-afrigter geword. Hy het in 1998 as speler uitgetree en in 2001 as afrigter bedank.

Aldridge is vir die Ierse nasionale span gewerf as deel van die Ierse hoofafrigter Jack Charlton se “Oupa-reël”: sy oorgrootmoeder was van Athlone. Hy het aan twee Wêreldbekertoernooie deelgeneem en een Wêreldbeker-doel aangeteken: teen Meksiko tydens die 1994-toernooi.

## Verwysings
Pelargonium christophoranum

***Pelargonium christophoranum*** is 'n klein struik wat deel van die Geraniaceae familie is. Die spesie is endemies aan Somalië en kom in die noorde voor.

## Bronnelys 
* Plants of the World
Keiserlike Federasie

duimnael|Kaart wat die Britse Ryk in 1886 toon (voor uitbreiding na Afrika)
Die **Imperiale Federasie** verwys na die plan/reeks voorstelle in die laat 19de en vroeë 20ste eeue om 'n federale unie te skep om die bestaande Britse Ryk te vervang en dit as 'n alternatief vir koloniale imperialisme voor te stel. Geen so 'n voorstel is ooit aangeneem nie, maar verskeie skemas was gewild in Australië, Kanada, Nieu-Seeland en ander koloniale gebiede. Die projek is deur Unioniste soos Joseph Chamberlain ondersteun as 'n alternatief vir William Gladstone se voorstelle van selfregering vir Ierland.

Baie voorstelle is gemaak, maar geeneen het 'n meerderheidsteun gekry nie. Die Imperiale Federasieliga, die hoofvoorspraakgroep, het in 1893 in twee groepe verdeel, met een groep wat imperiale verdediging bevorder het en die ander wat imperiale handel aangemoedig het. Verskeie voorstelle is gemaak, maar almal het daarop neergekom dat die Imperiale Federasie 'n enkele staat met 'n keiserlike parlement moes wees met sy hoofkwartier in Londen. Sulke voorstelle is nooit in werking gestel nie en dekolonisasie sou uiteindelik vanaf die middel van die 20ste eeu gelei het tot die absolute onafhanklikheid van moontlike lande in die Federasie.

Die nuwe parlement is beoog om saam te werk met interne handel, buitelandse betrekkinge, verdediging en ander kwessies wat die hele federasie geraak het. Die nuwe parlement sou verteenwoordigers van Indië hê wat laasgenoemde direk sou regeer, terwyl die dominiums soos Australië, Kanada, Nieu-Seeland, Newfoundland en Suid-Afrika, sowel as kroonkolonies soos Siprus, Gibraltar, Malta en Singapoer, interne selfregering sou hê, hoewel steeds verantwoordbaar teenoor hierdie nuwe parlement in Londen, soortgelyk aan devolusie wat gedurende die laat 20ste eeu aan Noord-Ierland, Skotland en Wallis toegestaan is. In die Keiserlike Federasie sou Ierland ook selfregering hê, wat na verwagting die vraag na onafhanklikheid in Ierland sou verminder.

## Verwysings
Woedekamer

'n **Woedekamer**, ook bekend as 'n **wrakkamer** of **smashkamer** is 'n kamer waar mense hul woede kan uitleef deur voorwerpe te vernietig. Firmas bied toegang tot sulke kamers op 'n huurbasis.

Woedekamers kan replikas van die sitkamer en kombuis insluit met meubels en items soos televisies, lessenaars, klein toestelle en dekoratiewe items, insluitend erdewerk en glasware. Kliënte mag toegelaat word om hul eie besittings te bring om te vernietig.

Woedekamers het wêreldwyd versprei, beginnend in 2009. Hulle bied stresverligting, met kontroversie oor sielkundige doeltreffendheid, en veiligheidsrisiko's, wat die gebruik van beskermende toerusting vereis.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Pampas

Die **Pampas** is 'n groot plat, oop subtropiese graslandskap in Suidoos-Suid-Amerika met 'n oppervlakte van sowat 1&nbsp;200&nbsp;000&nbsp;km². Dit beslaan die ooste van Argentinië, die hele Uruguay en 'n klein deel in die uiterste suide van Brasilië. Die Pampas streek oor 'n wye boog om die Río de la Plata en bestaan uit die redelik plat Pampas suid van die Río de la Plata en die heuwelagtige Campo met woudeilande in die noorde. Die Pampas word in die noorde deur die Atlantiese Woud en die Gran Chaco, in die weste deur die Pampas-berge en die Cuyo-streek en in die suide deur Patagonië begrens. Van die grootste stede in die Pampas sluit in die Argentynse hoofstad Buenos Aires en die Uruguaanse hoofstad Montevideo. La Plata, Mar del Plata en Rosario is ander groot stede in die Argentynse Pampas.

duimnael|links|Kaart van die Pampas
Beide die woord "Pampas" (uit die inheemse Quechua-taal) en die woord "Campo" (uit Portugees en Spaans) beteken "boomlose vlakte" of "veld". In die omgangstaal verwys die woord Pampas oor die algemeen na die dorre, byna onbewoonde hoë plato's van Patagonië en is in dié sin vergelykbaar met die Australiese outback, die Nieu-Seelandse High Country die Suid-Afrikaanse Hoëveld.

Bekende voorbeelde van die Pampas se natuurlewe sluit in die pampashert (*Ozotoceros bezoarticus*) en die pampasgras (*Cortaderia selloana*). Ook die Argentynse rugbyspan Pampas XV is na die Pampas genoem.

## Eksterne skakels 
*  
*
Pierre-Emerick Aubameyang

**Pierre-Emerick Emiliano François Aubameyang** (gebore 18 Junie 1989) is ’n professionele sokkerspeler wat as ’n doelskieter vir die Ligue 1-klub Marseille speel en die Gaboenese nasionale span aanvoer.

Hy is gebore in Laval, Mayenne, Frankryk, en is die seun van die voormalige Gaboenese internasionale sokkerspeler Pierre Aubameyang. Sy moeder is Spaans. Hy het verkies om Gaboen op internasionale vlak te verteenwoordig. Hy het sy senior debuut vir die Gaboenese nasionale span in 2009 op 19-jarige ouderdom gemaak en met meer as 40 doele is hy die land se beste doelskieter ooit. Hy het Gaboen by ses Afrikanasiesbeker-toernooie en by die Olimpiese Somerspele van 2012 verteenwoordig. In 2015 is hy as Afrika-sokkerspeler van die Jaar aangewys; die eerste Gaboenese en die tweede in Europa gebore speler om dié toekenning te wen. 

Aubameyang se prestasies op klubvlak was nie swakker as sy prestasies op nasionale vlak nie. Hy het sy senior klubloopbaan begin deur by AC Milan in Italië te teken, maar het nooit vir die klub gespeel nie en is eerder op ’n reeks uitleenperiodes in Frankryk uitgestuur. In 2011 het hy na Saint-Étienne verhuis. Daar het hy ’n Coupe de la Ligue-titel gewen, waarna hy in 2013 by Borussia Dortmund aangesluit het. In Duitsland het Aubameyang die liga se voorste doelskieter in die 2016/17-seisoen geëindig en die DFB-Pokal gewen. Hy is ook die klub se agtste hoogste doelskieter van alle tye.

In 2018 was Aubameyang die onderwerp van ’n destydse klubrekord-oordrag toe hy vir Arsenal geteken het in ’n transaksie ter waarde van £56 miljoen (€60 miljoen), wat hom die duurste Gaboenese speler ooit gemaak het. By Arsenal het hy ’n FA-beker gewen en die liga as gesamentlike voorste doelskieter in die 2018/19-seisoen afgesluit. Ná sy vertrek uit Arsenal in 2022 het Aubameyang tydperke by Barcelona en Chelsea deurgebring voordat hy in 2023 by Marseille aangesluit het. In 2024 het hy by Al-Qadsiah in die Saoedi-Proliga aangesluit, waar hy een seisoen deurgebring het, en die daaropvolgende somer na Marseille teruggekeer.

## Verwysings
Gran Chaco

Die **Gran Chaco**, ook kort **Chaco** genoem, is 'n streek droë woude en doringbos-savanne in Sentraal-Suid-Amerika met 'n oppervlakte van sowat 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km². Dit beslaan die noorde van Argentinië, die weste van Paraguay, die suidooste van Bolivië en 'n klein deel in die suidweste van Brasilië. Dit word in die ooste begrens deur die Río Paraná en die Río Paraguay, terwyl sy wesgrens in 'n noord-suidelike rigting van Santa Cruz de la Sierra (Bolivië) oor Santiago del Estero na Córdoba (albei Argentinië) strek. Daar is herhaaldelik oor die gebied oorlog gevoer, mees onlangs tussen 1932 en 1935 in die Chaco-oorlog tussen Bolivië en Paraguay.

duimnael|links|Kaart van die Gran Chaco
In die suide gaan die Gran Chaco in die Pampas oor en in die weste grens dit aan die Newelwoud van die Yunga. Oorkant die riviere wat dit in die ooste begrens is daar 'n effens heuwelagtige, gedeeltelik moerasagtige grasveld. Die naam "Chaco" is ontleen uit die inheemse Quechua-taal en afgelei van óf *chaku* vir "gedrewe jag" óf *chaqu* vir "boomlose vlakte".

Die klimaat is tropies tot subtropies. Die somers is warm en nat, die winters redelik warm en deels baie droë. In die Chaco is die warmste plek van Suid-Amerika geleë, naby die Argentynse Rivadavia (+48,7 °C). Terwyl die oostelike deel van die Chaco 'n relatief nat klimaat het, is die weste aansienlik droër met gereelde droogtes gedurende die wintermaande.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Antonio Rotta

**Antonio Rotta** (28 Februarie 1828 – 10 of 11 September 1903) was 'n Italiaanse skilder, veral bekend vir sy genreskilderye.

## Biografie
Rotta is op 28 Februarie 1828 in Gorizia gebore, toe deel van die Koninkryk van Illyrië in die Oostenrykse Ryk. Hy het ingeskryf by die Koninklike Akademie van Beeldende Kunste in Venesië, waar hy onder Ludovico Lipparini gestudeer het.

Sy vroeë genreskilderye het die lewe in Venesië uitgebeeld; later het hy religieuse en historiese werke geskep, insluitend *Tiziano istruisce Irene di Spilimbergo*. Hy het daarna weer na genreskilderye teruggekeer en talle tonele van daaglikse lewe in Venesië geskilder, dikwels met kinders. Een van sy bekendste werke in hierdie styl is *Il Ciabattino*.

Baie van sy werke is oorsee verkoop. In 1891 het hy in Berlyn tentoongestel.

Hy het met 'n dogter van Lattanzio Querena getrou; uit die huwelik is hul seun, die skilder Silvio Giulio Rotta, gebore.

Antonio Rotta is in Venesië oorlede op 10 of 11 September 1903.

## Galery

File:A Man and His Dog (Antonio Rotta).jpg|*The Hunter*, 1872
File:Antonio Rotta – La morte del pulcino.tiff|*The death of the chick*, 1878
File:Antonio Rotta01.jpg|*Child and grapes*, 1884

## Verwysings
Corycium nigrescens

Die **moederkappie** (*Corycium nigrescens*) is 'n knolagtige geofiet wat deel van die Orchidaceae familie is. Die spesie is inheems aan Eswatini, Lesotho, Suid-Afrika en Tanzanië. In Suid-Afrika kom die plant in KwaZulu-Natal, Limpopo, Mpumalanga, Oos-Kaap en die Vrystaat voor.

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World
* Biodiversityadvisor
Nilgai

Die **nilgai** (*Boselaphus tragocamelus*) is die grootste bok van Asië en is alomteenwoordig oor die noordelike Indiese subkontinent. Dit is die enigste lid van die genus ***Boselaphus***, wat die eerste keer wetenskaplik deur Peter Simon Pallas in 1766 beskryf is. Die nilgai staan ​​1–1,5 meter (3,3–4,9 vt) by die skouer; mannetjies weeg 109–288 kilogram (240–635 lb), en die ligter wyfies 100–213 kilogram (220–470 lb). 'n Stewige dunbeen-antiloop, die nilgai, word gekenmerk deur 'n skuins rug, 'n diep nek met 'n wit kol op die keel, 'n kort kuif hare langs die nek wat in 'n klossie eindig, en wit gesigkolle. 'n Kolom hangende growwe hare hang van die keelvelrif onder die wit kol. Geslagsdimorfisme is prominent – ​​terwyl wyfies en jong diere oranje tot bruin is, het volwasse mannetjies 'n blougrys pels. Slegs mannetjies het horings, 15–24 sentimeter (5.9–9.4 duim) lank.

Die nilgai is daagliks aktief (hoofsaaklik bedags aktief). Die diere groepeer saam in drie verskillende soorte groepe: een of twee wyfies met jong kalwers, drie tot ses volwasse en jaaroud wyfies met kalwers, en groepe wat uitsluitlik mans bestaan ​​met twee tot 18 lede. Tipies mak, kan die nilgai skugter en versigtig voorkom as hulle geteister of gealarmeer word; dit vlug tot 300 meter (980 voet), of selfs 700 meter (2 300 voet), en galop weg van die bron van gevaar. Herbivore, nilgai, verkies grasse en kruie, hoewel hulle gewoonlik houtagtige plante in die droë tropiese woude van Indië eet. Wyfies word seksueel volwasse teen twee jaar, terwyl mannetjies eers op vier of vyf jaar seksueel aktief word. Die tyd van die jaar wanneer paring plaasvind, wissel geografies, maar 'n piek-teelseisoen wat drie tot vier maande duur, kan op die meeste plekke waargeneem word. Dragtigheid duur agt tot nege maande, waarna 'n enkele kalfie (soms tweeling of selfs drieling) gebore word. Soos tipies van verskeie beesspesies, bly nilgai-kalwers vir die eerste paar weke van hul lewens versteek. Die lewensduur van die nilgai is ongeveer tien jaar.

Die nilgai verkies gebiede met kort bosse en verspreide bome in ruigte woude en grasvlaktes. Dit word algemeen op landbougrond aangetref en selde in digte woude. Groot bevolkings kom voor in die Indiese en Nepalese Terai. Daar is gedink dat dit in Bangladesj uitgesterf het. Die nilgai is in 1924 in Texas ingevoer. Die nilgai word gekategoriseer as Minste Bekommerd op die IUBN-rooilys. Die nilgai word sedert die Vediese tydperk (1500–500 v.C.) met die Indiese kultuur geassosieer. Hulle is in die Mughal-era (16de tot 19de eeue) gejag en word in talle miniatuurfigure uitgebeeld. Nilgai word in verskeie Noord-Indiese state as 'n plaag beskou, aangesien hulle gewasse verwoes en aansienlike skade veroorsaak. In Bihar het owerhede die nilgai as ongediertes geklassifiseer.

## Verwysings
Tshepang Moremi

**Tshepang Moremi** (gebore 2 Oktober 2000) is ’n Suid-Afrikaanse sokkerspeler wat as ’n vleuel vir die Premiersokkerliga-klub Orlando Pirates speel, asook vir die Suid-Afrikaanse nasionale span.

## Verwysings
Die Brief vir die Koning (TV-reeks)

***Die Brief vir die Koning*** is 'n fantasie-avontuur-televisiereeks wat deur Will Davies en FilmWave vir Netflix ontwikkel, losweg geïnspireer deur die klassieke Nederlandse roman met dieselfde naam uit 1962 deur Tonke Dragt . Die reeks van ses episodes is op 20 Maart 2020 op Netflix vrygestel. 

## Verwysings
Aubrey Modiba

**Aubrey "Postman" Modiba** (gebore 22 Julie 1995) is ’n Suid-Afrikaanse professionele sokkerspeler wat as linkermiddelvelder en linksagter vir Mamelodi Sundowns in die Premiersokkerliga speel, asook vir die Suid-Afrikaanse nasionale span.

## Verwysings
Tawanda Maswanhise

**Tawanda Jethro Maswanhise** (gebore 20 November 2002) is ’n Zimbabwiese sokkerspeler wat as middelvelder of vleuel speel vir die Skotse Premiership-klub Motherwell en die Zimbabwiese nasionale span.

Hy het sy loopbaan in die jeugakademie van die Engelse klub Leicester City begin en het ’n paar wedstryde vir die eerste span gespeel. Op 18 Augustus 2024, nadat hy by verskeie klubs op proef was, het hy na Skotland verhuis.

Maswanhise is bekend vir sy dribbelvernuf, iets wat hy by die Afrikanasiesbeker in 2025 ten toon gestel het toe hy ’n solo-doel teen Bafana Bafana aangeteken het.

## Verwysings
Brahim Díaz

**Brahim Abdelkader Díaz** (Arabies: إبراهيم عبد القادر دياز; gebore 3 Augustus 1999), bekend as **Brahim**, is ’n professionele sokkerspeler wat as aanvallende middelveldspeler of vleuel vir die La Liga-klub Real Madrid speel. Hy is in Spanje gebore uit ’n Spaanse moeder en ’n Marokkaanse vader, en het gekies om die Marokkaanse nasionale span te verteenwoordig.

## Klubloopbaan 
### Manchester City 
Brahim het sy klubloopbaan by sy tuisdorpklub Málaga begin, voordat hy in 2015, op 16-jarige ouderdom, vir ’n aanvanklike fooi van £200 000 na Manchester City verhuis het.

Op 21 September 2016 het Díaz sy eerstespan-debuut vir City gemaak toe hy in die 80ste minuut as plaasvervanger opgedaag het in ’n EFL-beker-wedstryd teen Swansea City. Vyf dae later het hy sy eerste professionele kontrak met die klub onderteken, vir ’n tydperk van drie jaar.

Op 21 November 2017 het Brahim sy Champions League-debuut teen Feyenoord gemaak, en op 20 Januarie 2018 het hy sy Premierliga-debuut beleef in ’n 3–1-oorwinning teen Newcastle United.

### Real Madrid 
Ná intense oordragspekulasie en met sy kontrak by Manchester City wat in Junie 2019 sou verstryk, het Brahim Díaz op 6 Januarie 2019 by Real Madrid aangesluit vir ’n oordragsfooi van £15,5 miljoen (€17 miljoen). Hy het ’n sesjaarkontrak tot 2025 onderteken, met bybetalings wat die oordragwaarde tot £22 miljoen (€24 miljoen) kon verhoog.

Díaz het sy debuut op 9 Januarie 2019 in die Copa del Rey gemaak en vier dae later sy La Liga-debuut beleef. Hy het sy eerste doel in Mei 2019 aangeteken en het ses liga-verskynings gemaak toe Real Madrid die 2019/20 La Liga-titel gewen het.

In 2020 is hy vir drie seisoene aan AC Milan uitgeleen. Tydens sy tyd in Italië het hy belangrike doele aangeteken, onder meer teen Juventus en Liverpool, en was deel van die span wat die Serie A-titel in 2021/22 gewen het.

Op 10 Junie 2023 het Real Madrid Brahim se terugkeer ná ’n drieseisoen-leningstydperk by AC Milan aangekondig, en met sy terugkeer het hy ’n kontrakverlenging tot Junie 2027 met die klub onderteken. 

## Internasionale loopbaan 
Brahim Díaz het Spanje op jeugvlak verteenwoordig en in 2021 sy enigste senior verskyning vir Spanje gemaak, waarin hy ook gescore het. In 2023 het hy besluit om Marokko op internasionale vlak te verteenwoordig en het sy debuut gemaak op 22 Maart 2024 in ’n 1–0-oorwinning teen Angola. Op 6 September het Díaz sy eerste doel vir Marokko aangeteken in ’n 4–1-oorwinning teen Gabon tydens die kwalifikasie vir die Afrikanasiesbeker 2025 (Marokko was reeds gekwalifiseer as gasheer). In die eindtoernooi het hy vyf doele aangeteken, maar in die eindstryd het hy ’n strafskop reguit in die arms van Senegal se doelwagter geskiet.

## Verwysings
Pienaarspoort

**Pienaarspoort** kan verwys na:

* Blouwaterbaai te Saldanha, Wes-Kaap
* Pienaarspoort in die Magaliesberg buite Pretoria 
* Pienaarspoort-township buite Pretoria, 
* Pienaarspoort-spoorweghalte in Mamelodi, Pretoria
Mystroxylon

***Mystroxylon*** is 'n genus van bome wat behoort tot die familie Celastraceae. Die genus is inheems aan Afrika en Suid-Amerika.

## Spesies 
Daar is twee spesies wat tot die genus hoort:
* *Mystroxylon aethiopicum* (Thunb.) Loes.
* *Mystroxylon comorense* (Loes.) Loes.

## Verwysings
Mystroxylon comorense

***Mystroxylon comorense*** is 'n plant wat deel van die Celastraceae familie is. Die spesie is endemies aan Colombia.

## Bron 
* Plants of the World
Roberto Carlos

**Roberto Carlos da Silva Rocha** (gebore 10 April 1973), beter bekend as **Roberto Carlos**, is ’n Brasiliaanse voormalige professionele sokkerspeler. Hy word dikwels beskryf as die “mees aanvallend ingestelde linksagter in die geskiedenis van die spel”, en as een van die grootste heelagters ooit. In 1997 was hy naaswenner vir die FIFA Wêreldspeler van die Jaar, en in 2002 was hy naaswenner vir die Ballon d’Or.

Hy het sy loopbaan in Brasilië as ’n aanvaller begin, maar het die grootste deel van sy loopbaan as ’n linksagter gespeel. Op klubvlak het sy Europese avontuur in 1995 by Internazionale begin, maar ná meningsverskille met afrigter Roy Hodgson het hy die volgende jaar by Real Madrid aangesluit. Daar het hy 11 uiters suksesvolle seisoene deurgebring, 584 wedstryde in alle kompetisies gespeel en 71 doele aangeteken. By Real Madrid het hy vier La Liga-titels gewen asook die Champions League drie keer. In April 2013 het die Spaanse koerant *Marca* hom ingesluit in hul “Beste Buitelandse Elftal in Real Madrid se Geskiedenis”.

In 2007 het hy by die Turkse klub Fenerbahçe aangesluit, waar hy dieselfde jaar die Turkse Superbeker gewen het. In 2010 het hy na Brasilië teruggekeer om vir SC Corinthians Paulista te speel. In Februarie 2011 het hy by die ambisieuse klub Anzji Machatsjkala, gesetel in Dagestan, aangesluit. Hy het sy aftrede as sokkerspeler ná die 2011/12-seisoen aangekondig, maar in 2015 het hy ’n kort terugkeer gemaak as speler-afrigter in Indië by Delhi Dynamos. Hy is een van die min spelers wat meer as 1 100 professionele wedstryde op klub- en internasionale vlak gespeel het.

Op internasionale vlak het hy in 1992 sy debuut vir die  Brasiliaanse nasionale span gemaak. Hy het aan drie Wêreldbekertoernooie deelgeneem, die span na die eindstryd in 1998 in Frankryk gelei, en die 2002-toernooi gewen. Met die nasionale span is hy veral bekend vir ’n skynbaar bonatuurlike vryskopdoel teen Frankryk in 1997, waarin die bal verby die Franse muur geswaai het.

## Verwysings
Guibourtia ehie

***Guibourtia ehie*** is 'n boom wat deel van die Fabaceae familie is. Die spesie is inheems aan Ekwatoriaal-Guinee, Gaboen, Ghana, Guinee, Ivoorkus, Kameroen, Liberië, Nigerië en die Republiek die Kongo.

## Bron 
* Plants of the World
Guibourtia demeusei

***Guibourtia demeusei*** is 'n boom wat deel van die Fabaceae familie is. Die spesie is inheems aan die Demokratiese Republiek die Kongo, Ekwatoriaal-Guinee, Gaboen, Kameroen, Republiek die Kongo en die Sentraal-Afrikaanse Republiek.

## Bron 
* Plants of the World
Guibourtia copallifera

***Guibourtia copallifera*** is 'n struik of 'n boom wat deel van die Fabaceae familie is. Die spesie is inheems aan Burkina Faso, Guinee, Guinee-Bissau, Ivoorkus, Liberië, Mali, Senegal en Sierra Leone.

## Bron 
* Plants of the World
Swartkolkbom

'n **Swartkolkbom** is ’n fisiese effek wat gebruik maak van hoe ’n bosoniese veld wat op ’n roterende swartkolk inwerk, versterk kan word deur superstralingsverstrooiing. As die versterkte veld na die swartkolk terugweerkaats word, kan die versterking herhaal word, wat lei tot ’n wegholvermeerdering van die veld, dit wil sê ’n ontploffing. Dié ontploffing kan so kragtig soos ’n supernova wees. 

Een manier waarop hierdie weerkaatsing in die natuur kan voorkom, is indien die bosoniese veld massa het. Die massa kan veroorsaak dat die versterkte modusse rondom die swartkolk vasgevang bly, wat ’n voortdurende siklus van selfversterking tot gevolg het. Dit staan bekend as ’n **superstralingsonstabiliteit**, aangesien die versterkte veld spontaan uit geraas kan ontstaan, wat die stelsel inherent onstabiel maak. 

Die idee dat die hoekmomentum en energie van ’n roterende swartkolk na ’n deeltjie oorgedra kan word wat daardeur verstrooi word, is in 1971 deur die Engelse wiskundige en fisikus Roger Penrose voorgestel. 

## Swartkolkbom-onstabiliteite
Ander fisiese stelsels kan ook swartkolkbom-onstabiliteite toon, soos elektromagnetiese en akoestiese stelsels. In 2025 is hierdie onstabiliteit in ’n elektromagnetiese eksperiment waargeneem.

## Verwysings
## Skakels
Geelbobbejaan

Die **geelbobbejaan** (*Papio cynocephalus*) is 'n bobbejaan in die familie van Ou Wêreld-ape. Die spesiebeskrywing beteken "hondekop" in Grieks, weens die hondagtige vorm van die snoet en kop. Geelbobbejane het slanke liggame met lang arms en bene, tesame met geelbruin hare. Hulle lyk soos die Kaapse bobbejaan, maar is ietwat kleiner en met 'n minder verlengde snoet. Hul haarlose gesigte is swart, omraam met wit bakkebaarde. Mannetjies kan tot ongeveer 84 cm groei, wyfies tot ongeveer 60 cm. Hulle het lang sterte wat amper so lank soos hul liggame word. Die gemiddelde lewensduur van die geel bobbejaan in die natuur is ongeveer 15-20 jaar; sommige kan tot 30 jaar leef.

Geelbobbejane bewoon savannas en ligte woude in Oos-Afrika, van Kenia en Tanzanië tot Zimbabwe en Botswana. Hulle leef in komplekse, geslagsgemengde sosiale groepe van 8 tot 200 individue per trop. Soos alle ander bobbejaanspesies, is hulle omnivore, met 'n voorkeur vir vrugte; hulle eet ook plante, blare, sade, grasse, bolle, bas, bloeisels en swamme, sowel as wurms, larwes, insekte, spinnekoppe, skerpioene, voëls, knaagdiere en klein soogdiere. Alle spesies bobbejane is hoogs opportunistiese voeders en sal feitlik enige kos eet wat hulle kan vind.

Bobbejane vervul verskeie funksies in hul ekosisteem, nie net as voedsel vir groter roofdiere nie, maar ook deur saad by wyse van ontlasting en deur hul morsige voedingsgewoontes te versprei. Hulle is ook doeltreffende roofdiere van kleiner diere en hul kleintjies.

Bobbejane kan 'n verskeidenheid ekologiese nisse vul, insluitend plekke wat onherbergsaam is vir ander diere, soos streke wat deur menslike nedersettings oorgeneem is. Dus is hulle van die suksesvolste Afrika-primate en word hulle nie as bedreig gelys nie. Dieselfde gedragsaanpassings wat hulle so suksesvol maak, veroorsaak egter ook dat hulle in baie gebiede deur mense as plae beskou word. Aanvalle op boere se gewasse en vee en ander indringings in menslike nedersettings het die meeste bobbejanespesies onderhewig gemaak aan baie georganiseerde uitwissingsprojekte. Voortgesette habitatverlies dwing egter meer en meer bobbejane om na gebiede van menslike nedersettings te migreer.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*Primate Info Net *Papio cynocephalus* Factsheet
*Animal Bytes
Olyfbobbejaan

Die **olyfbobbejaan** (*Papio anubis*), ook genoem die **Anubis-bobbejaan**, is 'n lid van die familie Cercopithecidae Ou Wêreld-ape. Die spesie is die mees wydverspreide van alle bobbejane, en is inheems aan 25 lande regoor Afrika, wat strek van Mali ooswaarts tot Ethiopië en Tanzanië. Geïsoleerde bevolkings is ook teenwoordig in sommige bergagtige streke van die Sahara. Dit bewoon savanne, steppe en woude.  Die algemene naam is afgelei van sy pelskleur, wat 'n skakering van groen-grys op 'n afstand is. 'n Verskeidenheid kommunikasie, vokaal en nie-vokaal, fasiliteer 'n komplekse sosiale struktuur.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Mantelbobbejaan

Die **mantelbobbejaan** of **hamadryas** (*Papio hamadryas*) is 'n spesie bobbejaan binne die Ou Wêreld-aapfamilie. Dit is die noordelikste van al die bobbejane, inheems aan die Horing van Afrika en die suidwestelike streek van die Arabiese Skiereiland. Hierdie streke bied habitatte met die voordeel vir hierdie spesie van minder natuurlike roofdiere as sentraal- of suidelike Afrika waar ander bobbejane woon. Die hamadryasbobbejaan was 'n heilige dier vir die antieke Egiptenare en verskyn in verskeie rolle in die antieke Egiptiese godsdiens, vandaar die alternatiewe naam 'heilige bobbejaan'.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Guinee-bobbejaan

Die **Guinee-bobbejaan** of **Westelike bobbejaan** (*Papio papio*) is 'n bobbejaan uit die Ou Wêreld-aapfamilie. Sommige (ouer) klassifikasies lys slegs twee spesies in die genus *Papio*, hierdie een en die mantelbobbejaan. In daardie klassifikasies word alle ander Papio-spesies as subspesies van P. papio beskou en die spesie word die **savanna bobbejaan** genoem.

Die Guinee-bobbejaan bewoon 'n klein gebied in Wes-Afrika. Sy verspreidingsgebied sluit Guinee, Senegal, Gambië, suidelike Mauritanië en westelike Mali in. Sy habitat sluit droë woude, galerywoude en aangrensende bos-savannas of steppe in. Dit het rooibruin hare, 'n haarlose, donkerpers of swart gesig met die tipiese hondagtige snoet, wat omring word deur 'n klein maanhare, en 'n stert wat in 'n ronde boog gedra word. Dit het ook ledemaatmodifikasies wat dit toelaat om lang afstande op die grond te loop. Die Guinee-bobbejaan is een van die kleinste bobbejaanspesies, wat tussen 13 en 26 kg (28.6–57 lbs) weeg. Hul lewensduur is gewoonlik tussen 20 en 50 jaar.

Dit is 'n dag- en landdier, maar slaap snags in bome of hoë rotse, weg van roofdiere. Die aantal geskikte slaapbome beperk die groepgrootte en die reikwydte. Dit leef in troppe van tot 200 individue, elk met 'n vaste plek in 'n hiërargie. Groeplewe bied beskerming teen roofdiere soos die leeu en verskeie hiënaspesies. Soos alle bobbejane, is dit 'n omnivore, hoogs opportunistiese voeder wat vrugte, knoppe, wortels, bas, grasse, groente, sade, knolle, blare, neute, graankosse, insekte, wurms, voëls en klein soogdiere eet. Omdat dit feitlik enigiets beskikbaar sal eet, kan die Guinee-bobbejaan gebiede met beperkte hulpbronne of strawwe toestande beset. Sy teenwoordigheid kan help om habitats te verbeter omdat dit vir water grawe en sade in sy afval versprei, wat plantgroei aanmoedig.

Die Guinee-bobbejaan is 'n hoogs kommunikatiewe dier. Dit kommunikeer deur 'n verskeidenheid vokalisasies en fisiese interaksies te gebruik. Benewens vokalisasies met mekaar, het hierdie dier vokale kommunikasie wat blykbaar bedoel is om deur roofdiere ontvang en geïnterpreteer te word.

As gevolg van sy klein verspreidingsgebied en die verlies van sy habitat, word die Guinee-bobbejaan deur die IUBN as "byna bedreig" geklassifiseer.

## Verwysings 
## Eksterne skakels