Plinius die ouere

**Gaius Plinius Secundus** (23 n.C. – 25 Augustus 79), beter bekend as **Plinius die ouere**, was 'n Romeinse outeur, natuurkundige en natuurfilosoof, asook 'n vloot- en weermagkommandeur van die vroeë Romeinse ryk, en persoonlike vriend van keiser Vespasianus. Sy vrye tyd is grootliks aan studies gewy; aan die beskrywings van sy ondersoeke en veldwaarnemings van natuurlike en geografiese verskynsels, waaruit hy 'n ensiklopediese werk, die *Naturalis Historia,* saamgestel het, wat daarna as 'n toonbeeld in baie aanverwante werke aanvaar is. Sy susterskind, Plinius die jongere, het só na hom verwys in 'n brief aan die historikus Tacitus:

''Uit my eie oogpunt beskou, ag ek diegene geseënd vir wie, as 'n vergunning van die gode, dit beskore is om óf te doen wat beskrywenswaardig is, óf te skryf wat lesenswaardig is; en uitermate geseënd diegene wat oor albei voorregte beskik. Onder die  laasvermelde garde sal my oom gereken word, danksy sy eie en ook jou lektuur.'' Dit dra 'n inskripsie gevorm uit geponsde stippelwerk: ***PLINIO PRAEF EQ***; oftewel, *Plinio praefecto equitum*, "Plinius prefek van kavalerie". Dit is moontlik uitgereik aan elke lid van Plinius se eenheid. 'n Miniatuurborsbeeld van die keiser pryk in die middel.]]

Plinius se geboorte- en sterftedatums word albei uit die datum van die uitbarsting van Vesuvius in Augustus 79 gerekonstrueer, benewens uit 'n stelling van sy susterskind, Plinius, dat hy in sy 56ste jaar oorlede is, wat naamlik sy geboortejaar as 23 n.C. aandui.

Plinius was die seun van 'n ridderlike, *Gaius Plinius Celer*, en sy gade, *Marcella*. Nóg die jonger, nóg die ouer Plinius meld hul name, en kennis daarvan kan teruggevoer word na 'n fragmentariese inskripsie (CIL V 1 3442) gevind in 'n veld te Verona en aangeteken deur die 16de-eeuse Augustynse monnik Onofrio Panvinio van Verona. Die inhoud van die inskripsie is onderhewig aan die rekonstruksie daarvan, behalwe dat die name in alle interpretasies na vore kom. Of hý wel 'n augur was, en sý *Grania Marcella* genaamd was, is minder seker. Jean Hardouin huldig 'n stelling uit 'n onbekende maar na sy mening antieke bron, wat sou aanvoer dat Plinius van Verona afkomstig was, en dat sy ouers Celer en Marcella was. Hardouin vermeld Catullus ook as landgenoot. 'n Standbeeld van Plinius op die fasade van die Duomo van Como vereer hom as 'n plaaslike seun. Hy het 'n suster gehad, *Plinia*, wat in die Caecilii getrou het, en die ma geword het van (sy susterskind), Plinius die jongere, wie se briewe sy werk en studieroetine in besonderhede beskryf.

Twee inskripsies wat die tuisdorp van Plinius die jongere as Como uitwys, geniet voorrang bo die Verona-teorie. Een (CIL V 5262) herdenk die jongere se loopbaan as keiserlike magistraat en sonder sy aansienlike liefdadigheids- en munisipale toegifte uit, ten behoewe van die inwoners van Como. 'n Ander (CIL V 5667) identifiseer sy vader se nedersetting as Fecchio (van die Oufentina-stam) naby Como. Dit is daarom waarskynlik dat Plinia 'n plaaslike meisie was en Plinius die ouere, haar broer, van Como afkomstig was.

Gaius was 'n telg van die Plinii gens. Hy het sy eie cognomen, Secundus, aangeneem, eerder as dié van sy vader, Celer. Aangesien sy aangenome seun dieselde cognomen aangeneem het, het Plinius 'n nuwe loot gevestig, die Plinii Secundi. Die familie was vermoënd; Plinius die jongere se gekombineerde erfgelate landgoede het hom so welgesteld gelaat, dat hy 'n skool en 'n biblioteek kon stig, 'n fonds kon begunstig vir die voeding van die vroue en kinders van Como en verskillende landgoede rondom Rome en die Como-meer kon besit, en benewens sekere van sy vriende uit persoonlike geneentheid kon verryk. Geen vroeëre voorkoms van die Plinii is bekend nie.

In 59 v.C., slegs 82 jaar voor die geboorte van Plinius, het Julius Caesar Novum Comum (latere Comum) gestig as 'n *colonia* om die streek te beveilig teen die Alpynse stamme, wat hy nie kon verslaan nie. Hy het 'n bevolking van 4&nbsp;500 uit ander provinsies (onbekend van waar) gebring om hul in Comasco te vestig, benewens 500 aristokratiese Grieke vir bewoning van Novum Comum self. Hierdie gemeenskap was gevolglik multi-etnies en die Plinies se herkoms kon uit enige oord wees. Of enige gevolgtrekking uit Plinius se voorkeur vir Griekse woorde gemaak kan word, of Julius Pokorny se afleiding van die naam uit noord-Italies, as "bles", bly kwessies vir spekulatiewe opinie. Daar skyn geen blyke te wees van enige etniese onderskeide in Plinius se tyd nie. Die gemeenskap het hul wel op hul Romeinse burgerskap geroem.

Plinius die ouere het ongetroud gebly en geen kinders gehad nie. In sy testament het hy sy susterskind aangeneem, wat die begunstigde bemagtig het om die hele boedel te erf. Die aanneming was by skrywers oor die onderwerp bekend as 'n "testamentêre aanneming", wat volgens hul aanduidings beperk was tot gevalle van naambenoeming, maar Romeinse jurisprudensie erken geen sodanige kategorie nie. Plinius die jongere was gevolglik die aangenome seun van Plinius die ouere, maar wel nie in Plinius die ouere se leeftyd nie. Vir minstens 'n sekere tydperk egter, het Plinius onder dieselde dak gewoon as sy suster en susterskind (wie se eggenoot en pa vroeg oorlede is), aangesien dit die geval was toe Plinius besluit het om die uitbarsting van berg Vesuvius te ondersoek, waar hy deur die loodsing van 'n reddingspoging onderbreek is, en die boodskapper van 'n vriend wat om sy bystand gevra het.

## Student en regsgeleerde 
[duimnael|Die Tempel van Castor en Pollux in die [Forum Romanum|Forum, afgeneem in 2005]]
Plinius se vader het hom na Rome geneem vir sy opleiding, waar Plinius meld dat hy Marcus Servilius Nonianus gesien het.

## Junioroffisier 
[duimnael|links|255px|Kaart van [Castra Vetera aan die laer-Ryn, 'n groot *castra stativa* of permanente basis in Laer-Germanië, waar Plinius die laaste jaar van sy dekadelange opname as ruiterykommandeur deurgebring het. Die nabyheid van 'n vlootbasis beteken dat hy ook in skepe opgelei is, aangesien die Romeinse soldate gebruiklik en waar moontlik vir alle gevegsituasies opgelei is.]]
In 46 n.C., op die ouderdom van 23 is Plinius in die weermag opgeneem as 'n junioroffisier, soos die gebruik was vir jong mans van die ridderlike rang. Ronald Syme, Pliniese geleerde, rekonstrueer drie periodes in drie onderskeie range. Plinius se belangstelling in Romeinse lettere het guns en toegeneentheid by ander literatore van die hoër range gewek, met wie hy blywende vriendskappe gesmee het. Later het hierdie vriendskappe sy toetrede tot die hoër echelons van die staat vergemaklik; nietemin is hy wel ook om sy kennis en bevoegdheid geag. Volgens Syme, het hy sy loopbaan as 'n *praefectus cohortis* begin, 'n "kommandeur van 'n kohort" ('n infanteriekohort, aangesien junioroffisiere as voetsoldate begin het), onder Gnaeus Domitius Corbulo, self 'n skrywer (wie se werke nie behoue is nie) in Laer-Germanië. In 47 n.C. het hy deelgeneem aan die Romeinse verowering van die Chauci en die aanlê van die kanaal tussen die riviere Maas en Ryn. Sy beskrywing van die Romeinse skepe wat oornag in die stroom ankerlê om drywende bome af te weer, dra die stempel van 'n ooggetuieverslag.

Op 'n sekere onbekende tydstip is Plinius oorgeplaas na die bevel oor Bo-Germanië onder Publius Pomponius Secundus, met 'n bevordering tot militêre tribuun, albei seuns van Vistilia. Sy was 'n gesiene matrone van die Romeinse hoëlui, wat sewe kinders by ses eggenote gehad het; verskeie van die kinders met keiserlike konneksies, insluitend 'n toekomstige keiserin. Plinius se opdragte is onduidelik, maar hy moes deelgeneem het aan die veldtog teen die Chatti in 50 n.C., op ouderdom 27, in sy vierde diensjaar. Deur sy assosiasie met die kommandeur in die praetorium het hy 'n kennis en noue vriend van Pomponius geword, wat ook 'n literator was.

Op 'n verdere onseker datum is Plinius na Laer-Germanië terugverplaas. Corbulo het die aanstelling as bevelhebber in die ooste aanvaar. Hierdie keer is Plinius bevorder tot *praefectus alae*, "kommandeur van 'n ala", afgevaardig oor die ruiterybattaljon van om en by 480 manskappe. 'n Onderskeid is steeds getref tussen legionarisse en vennote auxilia, selfs noudat alle Italiane ook Romeinse burgers was. Plinius, komende uit noord-Italië, was 'n vennotekommandeur, soos meeste van die ruitery van die tyd (maar gelyk in rang, gesag en voordele aan hul Romeinse eweknieë). Hy het die res van sy diensopname daar deurgebring. 'n Dekoratiewe phalera, of beslag van 'n harnas, met sy naam daarop is te *Castra Vetera* gevind, 'n groot Romeinse weermag- en vlootbasis aan die laer-Ryn. Plinius vermeld dat hy persoonlik kennis gedra het dat Paulinus ongeveer 12&nbsp;000 pond silwereetgery op 'n veltog teen die Germane saamgeneem het  ('n praktyk wat nie welwillendheid by die gedissiplineerde Plinius sou ontlok nie).

Volgens sy susterskind, In hierdie tydperk het hy ook gedroom dat die gees van Drusus Nero hom smeek om sy nagedagtenis van vergetelheid te red. Plinius se dienstermyn sou in 56 n.C., op ouderdom 33, verstreke wees. Sy daaropvolgende verslag van 'n sonsverduistering, wat in 59 n.C. in Campanië sigbaar was, blyk 'n ooggetuieverslag te wees; hy was moontlik 'n burgerlike ten tyde daarvan. In 56 n.C. was Titus 17 jaar oud, en sy pa destyds nie keiser nie. Die staf van 'n kommandeur het dikwels kwartiere en eetgeriewe gedeel met die kommandeur, veral op veldtogte. Aan die blote omstandighede te oordeel, was Titus 'n nuwe offisier in Plinius se staf, aan die einde van Plinius se dienstyd. Betrekkinge tussen die twee, een byna oud genoeg om die ander se pa te wees, sou soos dié tussen Plinius en Pomponius gewees het.

## Literêre interval 
duimnael|links|200px|Marmerborsbeeld van Nero, in die Palatynse Antikwarium
Op die vroegste tydstip wat Plinius die diensplig kon verlaat, was Nero, die laaste van die Julio-Claudiese dinastie, reeds vir twee jaar keiser. Nero se bewind het in 68 n.C. ten einde geloop, toe Plinius 45 jaar oud was. In hierdie tydperk het Plinius nie enige hoë amp beklee, of werk in diens van die staat verrig nie. In die daaropvolgende Flawiese dinastie was sy dienste in sodanige aanvraag dat hy sy regspraktyk moes opgee, wat suggereer dat hy gepoog het om die aandag van Nero te vermy, 'n bewindhebber wat nie onverdiend deur sy tydgenote as 'n gevaarlike medeling beskou is nie.

In die Neroonse tyd het Plinius hoofsaaklik te Rome gewoon. Hy vermeld die kaart van Armenië en die naburige Kaspiese landstreek, wat in 58 n.C. deur die staf van Corbulo na Rome gestuur is. Hy het ook die aanbou van Nero se Domus Aurea of "Goue Huis" na die brand van 64 gesien.

Benewens regsaakbetoë, het Plinius geskryf, nagevors en opgelees. Sy tweede gepubliseerde werk was 'n biografie van sy voormalige kommandeur, Pomponius Secundus, in twee boeke. Die tydperk van sy hoogste luister sou sy triomf van 50 of 51 n.C. wees. In 54 n.C. het Nero aan bewind gekom, 'n tyd toe Plinius aan sy twee militêre geskrifte werksaam was. Plinius die jongere sê dat die biografie van Secundus "’n plig was wat hy aan die herinnering van sy vriend verskuldig was", wat die oorlye van Secundus impliseer. Die omstandighede van hierdie plig en enige aanduibare verband met sy moontlike myding van Nero het saam met die werk verlore gegaan.

Intussen het die twintig boeke van sy *Geskiedenis van die Germaanse Oorloë* voltooiing genader, wat naamlik die enigste gesag is om uitdruklik in die eerste ses boeke van die *Annale* van Tacitus aangehaal te word, en besmoontlik een van die *Germania* se hoofbronne was. Dit het verdwyn ten gunste van die geskrifte van Tacitus (wat aansienlik korter is), en, vroeg in die 5de eeu, was Symmachus skepties dat hy enige kopie sou kon naspoor.

Soos met Caligula, het Nero se geestestoestand blykbaar 'n geleidelike agteruitgang in die verloop van sy bewind ondergaan. Plinius het heelwat van sy tyd aan skryfwerk aangaande die betreklik veilige onderwerpe van grammatika en retoriek gewy. Hy het drie boeke, in ses bande, as opvoedkundige handleiding in retoriek gepubliseer, getiteld *Studiosus*, "die student." Plinius die jongere sê daarvan: "die orator word opgelei van wellig die wieg tot perfeksie." 'n Prokurator was tipies 'n goewerneur van 'n keiserlike provinsie. Daar was pal 'n tekort aan, en 'n soeke na ampsbekleërs vir die veelvuldige ryksbenoemings.

'n Bepalende studie van Plinius se prokuratorskappe is deur die klassieke geleerde Friedrich Münzer uitgevoer, wat deur Ronald Syme gehandhaaf is, om 'n standaard verwysingsraamwerk daar te stel. Münzer het vier prokuratorskappe veronderstel, waarvan twee klinkklaar betuig word, terwyl 'n verdere twee waarskynlik, dog betwisbaar is. Twee doen egter nie Suetonius se beskrywing van 'n deurlopende opeenvolging gestand nie. Gevolglik voer Pliniese kenners twee tot vier prokuratorskappe aan, terwyl die origes aan besoeke toegeskryf word, deur diegene wat nie die volle skema huldig nie. Münzer's se volle uitleg is soos volg.

Volgens Syme, mog Plinius 'n "opvolger van Valerius Paulinus" wees, wat naamlik vroeg in 70 n.C. prokurator van Gallië Narbonensis (Suidoos-Frankryk) was. Hy blyk 'n "vertroudheid met die provincia" te toon, wat egter ook andersins verklaarbaar is. Byvoorbeeld meld Plinius dat: ''Na die bewerking van die grond, die gebruike en beskawingspeil van die inwoners, en die omvang van welvaart, word dit nie deur enige van die provinsies oortref nie, en sou dit opsommend meer getrou as 'n landstreek van Italië as 'n provinsie voorgestel kan word.''

duimnael|links|Oase te Gabès
Plinius het gewis 'n tydperk in die Africaprovinsie deurgebring, en besmoontlik as prokurator. Onder die gebeure of besienswaardighede wat hy aanskou het was die aanhitsing van die *rubetae*, giftige paddas (Bufonidae), deur die Psylli; die geboue berei uit gevormde sooimure, "wat enige sement se konsistensie troef;" en die ongewoon vrugbare kuslangse oase te Gabès (toe Tacape), Tunisië, tans 'n Wêrelderfenisterrein. Syme beskou 70-72 n.C. as die termyn van die Africaanse prokuratorskap.

Die prokuratorskap van Hispanië Tarraconensis was volgende. 'n Stelling deur Plinius die jongere dat sy oom 400&nbsp;000 sesterces deur Larcius Licinius tydens sy (Plinius die ouere) se Hispaniese prokuratorskap vir sy manuskripte aangebied is, lewer die duidelikste uitspraak in enige van die drie. Aangesien dit die enigste geografiese streek is waarvoor hy die inligting verskaf, veronderstel Syme dat Plinius bygedra het tot die sensus van Nabye Hispanië, wat in 73/74 deur Vibius Crispus, legaat van die keiser, uitgevoer is, waarvolgens Plinius se prokuratorskap aldaar dateer word.

duimnael|200px|Panorama oor Las Médulas
Tydens sy verblyf in Hispanië het hy met die landbou en veral die gouddelwerye van die noorde en weste van die land vertroud geraak. Sy beskrywings van die verskeie mynboumetodes laat die indruk van 'n ooggetuie te oordeel aan sy bespreking van gouddelwery-metodes in sy Natuurgeskiedenis. Hy kon ook die delwery te Las Medulas besoek het.

[duimnael|links|Romeinse poort in [Trier, bekend as Porta Nigra]]
Die laaste amp as prokurator, alhoewel spekulatief, was dié van Gallië Belgica, gebaseer op Plinius se vertroudheid daarmee. Die hoofstad van die provinsie was Augusta Treverorum (Trier), vernoem na die alomwonende Treveri. Plinius meld dat in "die voorafgaande jaar" 'n snerpende winter die eerste gesaaides van die Treviri geruïneer het; hulle het in Maart weer gesaai en kon "’n uiters ruimskootse oes" behaal. Die probleem met die strofe is die vasstelling van die jaar waarin dit geskryf is. Deur 77 as die opsteldatum te neem, het Syme 74-75 n.C. voorgestel as die datums van die prokuratorskap, toe Plinius vermoedelik hierdie gebeure kon waarneem en beskryf. Die argument is volkome op aannames gevestig; nietemin word hierdie datums genoodsaak in 'n rekonstruksie van Suetonius se deurlopende prokuratorskappe, wat 'n aanstelling in Gallië Belgica sou insluit.

Plinius is 'n terugkeer na Rome (sy tuiste) vir 'n tyd in 75/76 n.C. gegun. Hy was vermoedelik tuis vir die eerste amptelike vrystelling van sy *Natuurgeskiedenis* in 77. Of hy in Rome was vir die inhuldiging van Vespasianus se Tempel van Vrede in die Forum in 75 n.C., essensieel 'n museum vir uitstalling van kunswerke wat deur Nero geplunder is en voorheen die Domus Aurea versier het, is onseker. So ook sy moontlike aanvoering van die *vigiles* (of nagwagte) as mindere aanstelling. Die laasgenoemde pos strook nie met Plinius die jongere se uitspraak oor hierdie periode nie: Aangesien Titus as keiser aangespreek word, het Vespasianus vermoedelik gesterf, in welke geval die datum 79 n.C. sou wees.

Nietemin meld Plinius dat Titus ses keer konsul was. Die eerste ses konsulskappe van Titus was in 70, 72, 74, 75, 76 en 77 n.C., almal gemeenskaplik met Vespasianus, wat die datum van die huldiging aan 77 toeskryf. In daardie jaar was Vespasianus 68. Hy het vir enige jare gemeenskaplik met Titus regeer, wat die rede kon wees dat hy Plinius geoorloof het om Titus as "keiser" aan te spreek, en benewens die werk aan hom op te dra. Dit sou ongegrond wees om te aanvaar dat dit in geheel in 77 geskryf is, of dat Plinius dit toe as afgehandel beskou het. Verder sou die huldiging voor publikasie voltooi word, en kon dit ook vroeër privaat of aan die publiek vrygestel gewees het, sonder 'n huldiging. Die enigste onbetwisbare feit is dat Plinius nié na 79 daaraan kon werk nie.
Die Naturalis Historia is een van die grootste enkele werke om van Romeinse tot moderne tye te oorleef het, en maak aanspraak op 'n oorsig oor die hele veld van antieke kennis, gebaseer op die beste outoriteite wat aan Plinius beskikbaar was. Hy voer aan dat hy die enigste Romein was om ooit so 'n werk te onderneem het. Dit omvat die studierigtings plantkunde, dierkunde, sterrekunde, geologie en mineralogie, benewens die benutting van hierdie hulpbronne. Dit bly 'n standaardwerk vir die Romeinse periode en die tegnologiese vordering en begrip van natuurverskynsels in sy tyd. By sekere besprekings van tegniese prestasies is Plinius die enigste bron vir die vermelde uitvindings, soos spoeling in myntegnologie of die gebruik van watermeulens vir die vergruising en maal van koring. Heelwat van sy beskrywings is deur argeologie bevestig. Dit is bykans die enigste geskrif om die werke van eietydse kunstenaars te beskryf, en is 'n verwysingsbron in kunsgeskiedenis.

Die werk het 'n model vir alle latere ensiklopedië geword wat van die omvang van die onderwerpe vir oorweging betref, die praktyk van verwysing na oorspronklike outeurs, en 'n omvattende indeks van die inhoud. Die werk is opgedra aan keiser Titus, seun van Plinius se noue vriend, die keiser Vespasianus, in die eerste jaar van Titus se bewind. Dit is die enigste werk deur Plinius wat oorleef het, en die laaste van sy publikasies, wat ontbreek aan 'n finale hersiening weens sy skielike en onverwagse dood in 79 n.C. tydens die uitbarsting van Vesuvius.

## Oorlye 
Plinius is deur die onlangs ontslape Vespasianus aangewys as *praefek* van die Romeinse vloot. Op 24 Augustus, 79 n.C., was Plinius te Misenum gestasioneer, ten tyde van die groot uitbarsting van berg Vesuvius, wat Pompeji en Herculaneum oorweldig het. Hy was besig met voorbereidings vir die oorsteek van die Baai van Napels om die verskynsel direk waar te neem, toe 'n boodskap van sy vriend Rectina arriveer, wat om reddingshulp gevra het. Op sy bevel is die galeie vir die ontruiming van die oorkantste strandfront gelanseer, terwyl hy self in "'n snelvarende kotter" vertrek het, 'n besluit wat hom moontlik sy lewe gekos het. Sy susterskind, Plinius die jongere, het 'n verslag van sy dood gelewer, soos dit van die oorlewendes verneem is. Die susterskind en sy ma het besluit om nie die oorvaart oor die baai mee te maak nie.

duimnael|links|Gipsafgietsels van die gesneuweldes in die puimsteenstorting, wie se liggaamlike oorskot verval het om puimsteenholtes na te laat
Namate die ligte vaartuig die strand te Herculaneum genader het, het piroklastiese sintels en puimsteen daarop begin val. Plinius se stuurman het 'n terugkeer aanbeveel, waarop Plinius geantwoord het: "*Geluk begunstig die moediges, stuur na waar Pomponianus is,*" d.i. Stabiae, naby die moderne dorp Castellammare di Stabia. Hulle het geland en Pomponianus aangetref wat "in die grootste konsternasie" verkeer het. Plinius het hom omhels en opgebeur. Die kotter is gelaai, maar dieselde winde wat dit na Stabiae gebring het, het verhoed dat hulle vertrek. Plinius het sy geselskap eers met 'n eetgeselligheid gerusgestel. Daarna het hy gaan slaap, terwyl hulle gewag het dat die wind bedaar, maar eindelik is die geboue ontruim uit vrees dat hulle kon intuimel. Hulle het die puimreën buite aangedurf, maar Plinius het bly sit. Hy kon selfs nie met hul bystand opstaan nie, en is daarom agtergelaat. Sy metgeselle het aanvaar dat sy terugslag en sterfte aan inaseming van giftige dampe te wyte was wat deur die vulkaan vrygestel is. Met hul terugkeer drie dae later (26 Augustus) na die verstrooiing van die wolkpluim, is sy liggaam onder die puimval gevind, sonder oënskynlike eksterne beserings. Die probleem met die bewering van gifdampe, is dat sy metgeselle nie deur die beweerde toksiese gasse geaffekteer is nie, en dat hul mobiliteit nie daardeur geaffekteer is nie, terwyl Plinius moes sit en nie kon opstaan nie. Aangesien hy as 'n gesette man beskryf is, word 'n fatale kardiovaskulêre aanval tipies veronderstel; dit is, sy vriende het hom agtergelaat omdat hy reeds dood was. Hy kon ook aan asma gely het.

Die verhaal van sy laaste ure word oorvertel in 'n brief wat sewe en twintig jaar later aan Tacitus geadresseer word deur die ouer Plinius se susterskind en erfgenaam, Plinius die jongere, wat ook aan 'n ander korrespondent 'n verslag van sy oom se geskrifte en lewenswandel gestuur het. Die fragment van Suetonius vermeld 'n iewat minder vleiende weergawe; dat Plinius die strand sou nader slegs uit wetenskaplike belangstelling, en dan 'n slaaf sou vra om hom te dood ten einde van die vulkaan se hitte te ontkom. Dit is nie 'n ewe betroubare bron nie, aangesien dit aan die susterskind se brief duidelik blyk dat die persone wat deur Plinius te hulp gesnel is, wel ontkom het om die verhaal in detail weer te gee; daarbenewens veronderstel Suetonius 'n geselskap van getuies van omstandighede, voldoende straf om Plinius af te takel, of om hom tot 'n bevel op sy eie lewe te oorreed, terwyl die getuies self oënskynlik aan geen van die strawwe kondisies onderworpe was nie.

## Verwysings