open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eerste Nagorno-Karabach-oorlog

350px|duimnael

Die **Eerste Nagorno-Karabach-oorlog** was 'n gewapende konflik tussen die magte van Azerbeidjan en Armenië, tesame met die selfverklaarde Artsach in die Nagorno-Karabach-streek. Die botsings het van die laat 1980's tot Mei 1994 plaasgevind.

Volledige gevegte het vroeg in 1992 uitgebreek. Internasionale bemiddeling deur verskeie groepe, waaronder die organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa (OVSE), kon nie 'n eindresolusie kry waarmee beide kante saamwerk nie. Vroeg in 1993 het Armeense magte sewe distrikte van die Azerbeidjans-meerderheid buite die enklawe self gevang, wat die betrokkenheid van ander lande in die streek bedreig het. Teen die einde van die oorlog in 1994 was die Armeniërs in volle beheer van die enklave, benewens die omliggende Azerbeidjanse gebiede, veral die Lachin-gang - 'n bergpas wat Nagorno-Karabakh met die vasteland van Armenië verbind. 'N Wapenstilstand wat deur Rusland bemiddel is, is in Mei 1994 onderteken.

As gevolg van die konflik is ongeveer 724.000 Azerbeidjaniërs uit Armenië, Nagorno-Karabakh en die omliggende gebiede verdryf, terwyl 300,000-500,000 Armeense wat in Azerbeidjan of Armeense grensgebiede woon, verplaas is. Na die einde van die oorlog en oor 'n tydperk van baie jare, is gereelde vredesgesprekke tussen Armenië en Azerbeidjan bemiddel deur die OVSE Minsk-groep, maar kon nie 'n vredesverdrag tot gevolg hê nie. Dit het die Nagorno-Karabakh-gebied in 'n wettige toestand gelaat, met die Republiek van Artsakh de facto onafhanklik, maar internasionaal onherkenbaar. Voortdurende spanning het voortgeduur, met gewapende botsings wat soms uitbreek. Armeense magte het ongeveer 9% van Azerbeidjan se gebied buite die enklave beset tot die Nagorno-Karabach-konflik van 2020. Die Nagorno-Karabach-oorlog het in 1994 met 'n skietstilstand geëindig, met Armenië in beheer van die Nagorno-Karabach-streek, asook die omliggende distrikte Aghdam, Jabrail, Fuzuli, Kalbajar, Gubadli, Lachin en Zangilan van Azerbeidjan.

## Verloop 
Die botsings spruit uit die geskil oor die Armeense meerderheid in Nagorno-Karabach, 'n internasionaal erkende gebied van Azerbeidjan, wat tans deur die selfverklaarde Republiek Artsakh beheer word.

## Verwysings 
## Skakels
Aloe saundersiae

Die ***Aloe saundersiae*** is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is endemies aan KwaZulu-Natal en kom van Melmoth tot by Greytown en Wartburg voor. Die plant se habitat verklein en word bedreig deur te veel troppe beeste en bokke wat hier wei en loop.

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Aloe vera

***Aloe vera*** is 'n aalwyn wat inheems aan Oman is. As 'n immergroen meerjarige plant, kom dit van die Arabiese Skiereiland af, maar groei wild in tropiese, subtropiese en droë klimate regoor die wêreld.

Dit word in baie verbruikersprodukte gebruik, insluitend drank, velroom, skoonheidsmiddels, salf of in die vorm van jel vir geringe brandwonde en sonbrand. Daar is min kliniese bewyse vir die doeltreffendheid of veiligheid van Aloe vera-ekstrak as 'n kosmetiese of topikale middel, en mondelingse inname hou 'n risiko van toksisiteit in. Die stam bereik 'n omtrek van tot 30 cm. Die ongeveer 16 lansetvormige tapsvormige blare is in 'n digte roset op die stam gerangskik. Die 40 tot 50 cm lank en 6 tot 7 cm breë blaarlem is grysgroen en soms rooierig. Die blaaroppervlak is glad. Op die effens pienk rande is ongeveer 2 mm lank, vaste bleek tande op 'n afstand van 10 tot 20 mm. Die gedroogde blaarsap is geel.

### Bloeiwyses en blomme 
Die eenvoudige of een of twee keer vertakte bloeiwyse is 60 tot 90 cm lank en dra silindriese, gepunte rasse van 30 tot 40 cm lank en 5 tot 6 cm breed. Die ovaalvormige, teruggevoude skutblare is 10 mm lank en 3 tot 5 mm breed. Die geel blomme is op pedikels (blomstingels) ongeveer 5 mm lank. Die ongeveer 28 tot 30 mm lange blomme is effens bolvormig en afgerond aan hul basis. Op die vlak van die vrugbeginsel het hulle 'n deursnee van 7 mm. Bo dit word hulle verbreed en uiteindelik by die mond vernou. Die buitenste blomblare is nie saamgesmelt oor 'n lengte van 18 mm nie. Die meeldrade en styl steek 3 tot 5 mm van die blom uit.

## Verspreiding 
*A. vera* word as inheems beskou slegs aan die suidoostelike Arabiese Skiereiland in die Al Hajar-berge in noordoostelike Oman. Dit is egter wyd oor die wêreld verbou, en het genaturaliseer geraak in Noord-Afrika, sowel as Soedan en buurlande, saam met die Kanariese Eilande, Kaap Verde en Madeiraeilande. Dit het ook genaturaliseer geword in die Algarve-streek van Portugal, en in wilde gebiede regoor Suid-Spanje, veral in die streek Murcia.

## Verbouing 
*Aloe vera* word wyd gekweek as 'n sierplant. Die spesie is gewild onder moderne tuiniers as 'n medisinale plant en vir sy interessante blomme, vorm en sappigheid. Hierdie vetplante stel die spesie in staat om in gebiede met lae natuurlike reënval te oorleef, wat dit ideaal maak vir rotsplase en ander tuine wat min water gebruik. Die spesie is relatief bestand teen die meeste insekplae, alhoewel spinmyte, witluise, dopluise en plantluisspesies 'n afname in plantgesondheid kan veroorsaak. Hierdie plant het die Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit verwerf.

## Galery 

Aloe vera (3963180162).jpg
Aloe Vera - കറ്റാർ വാഴ 04.jpg
Aloe vera 2019-04-16 0767.jpg
Aloe vera Bitter Aloe ნამდვილი ალოე.JPG

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Verwysings 
## Bron 
* Plants of the World Online
Aloe chabaudii

***Aloe chabaudii*** is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is inheems aan Botswana, Demokratiese Republiek die Kongo, Eswatini, Malawi, Mosambiek, Suid-Afrika, Tanzanië, Zambië en Zimbabwe.

Die plant het twee subspesie: 
* *Aloe chabaudii var. chabaudii*
* *Aloe chabaudii var. mlanjeana* Christian

## Galery 

Aloe chabaudii at Gorongosa (4403194355).jpg
Aloe chabaudii - dwarf orange (9723390163).jpg
Aloe chabaudii - dwarf type (7708630516).jpg
Aloe chabaudii (4375649130).jpg
Aloe chabaudii - small rosettes (7708630588).jpg

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronnelys 
* Plants of the World Online
Aloe striata

Die **Aloe striata** is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is endemies aan die Oos-Kaap en Wes-Kaap. Dit vorm deel van die fynbos en kom voor van Worcester tot by die Groot-Keirivier en binnelands so ver as Graaff-Reinet, Cradock en Queenstown. Dit het gladde, seegroen tot turkoois blare met pienkerige, tandlose rande, en dit dra bondels koraaloranje blomme in die lente.

## Galery 

Aloe striata (4511782328).jpg
Aloe striata - Coral aloe 02.jpg
Aloe striata - Coral aloe, 2020-02-01.jpg
Aloe striata 1c.JPG
Aloe striata Aloes prążkowany 2008-05-01 01.jpg

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Verwysings 
## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Anubias gigantea

Die **Anubias gigantea** is a spesie van die *Anubias* genus. Dit is inheems aan Guinee, Ivoorkus, Liberië, Sierra Leone en Togo.

## Bron 
* http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:85525-1
## Verwysings
John Howard Northrop

**John Howard Northrop** (* 5 Julie 1891 in Yonkers, New York – † 27 Mei 1987 in Wickenburg, Arizona) was 'n Amerikaanse chemikus, biochemikus en universiteitsprofessor.

In 1946 het hy die Nobelprys vir Chemie toekenning gedeel met Wendell Meredith Stanley en James Batcheller Sumner vir sy werk oor die suiwering en kristallisering van ensieme en virusproteïene. .

## Verwysings
Johan Conradiebrug

Die **Johan Conradiebrug** verbind Namibië en Suid-Afrika oor die Oranjerivier.

Die brug lê aan die suidpunt van die C10-hoofpad, suidoos van Karasburg by Velloorsdrif(t) en aan die noordpunt van die R358-grondpad by Onseepkans. Dit is 49km noordwes van Pofadder, by die koördinate  28°  43′  47″  suid, 19°  18′  19″  oos en 366m bo seevlak.

By Velloorsdrift en Onseepkans is grensposte. Hierdie is een van die sewe amptelike grensoorgange tussen Namibië en Suid-Afrika.

Die brug is in 1962 deur Paul Sauer geopen.

## Sien ook 
* Lys van kruisings oor die Oranjerivier
Kode van Ur-Nammu

Die **Kode van Ur-Nammu** is die oudste regskode wat sover bekend bewaar gebly het. Dit is uit Mesopotamië en is omstreeks 2100-2050&nbsp;v.C. in Sumeries op tablette geskryf.

## Ontdekking
Die eerste eksemplaar, wat in twee fragmente in Nippur ontdek is, is in 1952 vertaal. Hulle word in die Istanboelse Argeologiese Museums bewaar. Weens die swak kondisie van die tablette was net die voorwoord en vyf wette leesbaar. 

Nog tablette is in Ur ontdek en in 1965 vertaal; sowat 30 van die 57 wette is ontsyfer. Nog ’n eksemplaar is in Sippar ontdek met effens ander weergawes van die wette.

## Agtergrond
[thumb|links|[Ur-Nammu (sitende) op die afdruk van ’n silinderseël, omstreeks 2100&nbsp;v.C.]]
Die voorwoord skryf die wette toe aan koning Ur-Nammu van Ur (2112-2095&nbsp;v.C.). Daar word nog effens gedebatteer oor die persoon wat die wette neergeskryf het. Sommige geleerdes meen dit was Ur-Nammu se seun Shulgi.

Hoewel vroeëre regskodes bekend is, soos die kode van Urukagina, is dié kode die vroegste bestaande regsdokument. Dit is drie eeue ouer as die Kode van Hammurabi. Die wette is gerangskik in ’n vorm van misdaad en dan straf – ’n patroon wat in feitlik alle regskodes daarna gevolg is. As iemand liggaamlike leed aangedoen is, moes die oortreder ’n boete betaal. Vir moord, roof, owerspel en verkragting is die doodstraf egter opgelê.

Die kode onthul ook die struktuur van die gemeenskap tydens die "Sumeriese renaissance". Onder die *lugal* ("groot man" of koning), was daar twee basiese strata: die vry persone en die slawe.

## Verwysings
## Skakels
Shulgi

thumb|300px|regs|'n Afdruk van die silinderseël hier bo.
thumb|300px|Teks van die "Eie Lof van Shulgi (Shulgi D)".

**Shulgi** of **Sjoelgi** ( DŠulgi) van Ur was die tweede koning van die Derde Dinastie van Ur tydens die Sumeriese renaissance. Hy het 48 jaar lank regeer, van omstreeks 2094&nbsp;v.C. tot omstreeks 2046&nbsp;v.C. (middelchronologie) of moontlik van omstreeks 2030&nbsp;v.C. tot 1982&nbsp;v.C. (kort chronologie). 

Sy suksesse sluit in die voltooiing van die Groot Ziggoerat van Ur, waarvan bouwerk deur sy pa, Ur-Nammu, begin is. Op sy inskripsies noem hy homself "Koning van Ur", "Koning van Sumer en Akkad" en "Koning van die Vier Hoeke van die Wêreld". Hy het van die 23ste jaar van sy bewind af die simbool vir goddelikheid ([[Dingir|]]) voor sy naam gebruik.

## Lewe en bewind
Shulgi was die seun van Ur-Nammu, koning van Ur – volgens ’n latere teks by die dogter van die voormalige koning Utu-hengal van Uruk – en was lid van die Derde Dinastie van Ur. Jaarname is vir al 48 van sy bewindsjare bekend en dit verskaf ’n taamlik volledige prentjie van sy loopbaan.

Shulgi is die beste bekend vir die volledige hersiening van die skribaskool se curriculum. Hoewel dit onduidelik is hoeveel hy werklik geskryf het, is daar talle lofgedigte wat oor hom geskryf is. Hy het homself in sy 23ste bewindsjaar tot godheid verklaar.

Sommige vroeëre kronieke veroordeel Shulgi vir sy heilloosheid: Die *Weidner-kroniek* (ABC&nbsp;19) lui dat hy nie sy rites presies reg uitgevoer het nie en dat hy "sy reinigingsrituele ontheilig het". CM&nbsp;48 beskuldig hom daarvan dat hy op ’n onbehoorlike manier met die rites gepeuter het en "steles met onwaarhede en parmantighede geskep het". Die *Kroniek van Vroeë Konings* (ABC&nbsp;20) beskuldig hom van "misdadige neigings".

### Eie lof
Shulgi het gespog met sy vermoë om vinnig en ver te kan harloop. In sy sewende bewindsjaar het hy beweer hy het van Ur na Nippur gehardloop, ’n afstand van sowat 160&nbsp;km. Kramer verwys na Shulgi as "die eerste langafstandkampioen".

Shulgi het ’n lang koninklike gesang geskryf waarin hy homself en sy dade lof toeswaai. Hy verwys na homself as die "koning van die vier hoeke, die herder van die swartkopmense".

Hy het ook beweer hy praat Elamities net so goed soos Sumeries. 

In sy 30ste bewindsjaar is ’n dogter van hom met die goewerneur van Anshan getroud; in sy 34ste jaar het hy reeds ’n strafveldtog teen die plek geloods. Hy het ook Kimash en Humurtu (stede oos van Ur) in sy 45ste bewindsjaar verwoes. Eindelik kon Shulgi nooit oor enige van hierdie verre volke regeer nie; in ’n stadium, in sy 37ste jaar, was hy verplig om ’n groot muur te laat bou in ’n poging om hulle uit te hou.

### Modernisering
Shulgi het blykbaar groot moderniserings in Ur deurgevoer. Hy het kommunikasie verbeter, die leër gereorganiseer, die skryfstelsel, gewigte en mates hervorm, die belastingstelsel verenig en ’n sterk burokrasie geskep. Hy het ook die regskode uitgevaardig bekend as die Kode van Ur-Nammu, na sy pa.

## Verwysings
## Skakels
Utu-hengal

**Utu-hengal** of **Oetoe-hengal** (, Dutu-ḫe2-ŋal2; ook onder andere genoem **Utu-hegal** en **Utu-Khegal**) was een van die eerste inheemse konings van Sumer ná eeue van Akkadiese en Goetese heerskappy, en het aanleiding gegee tot die stigting van die Derde Dinastie van Ur deur sy skoonseun, Ur-Nammu. In sy inskripsies is hy amptelik "koning van Uruk" genoem en daarom word hy beskou as die stigter en enigste lid van die Vyfde Dinastie van Uruk (Uruk V).

## Lewe en bewind
Verskeie teorieë bestaan oor sy agtergrond. Die algemeenste een is dat hy ’n goewerneur van Uruk was wat omstreeks 2050&nbsp;v.C. teen die Goetese konings in opstand gekom het. Hy het die stede van Sumer aangevoer teen die laaste Goetese koning, Tirigan. In ’n veldslag op ’n onbekende plek het Utu-Hengal geseëvier en het Tirigan terug na Goetium gevlug.  

thumb|240px|Utu-hengal se naam en titels op sy oorwinningstele: "Utu-hengal, die groot man, koning van Uruk, koning van die vier hoeke van die wêreld".
Nadat hy die Goeteërs verslaan het, het Utu-hengal hom tot koning van Sumer verklaar. In die sewende jaar van sy bewind is hy tragies dood in ’n ongeluk tydens ’n inspeksie van ’n dam. Hy is deur sy skoonseun, die goewerneur van Ur, Ur-Nammu, opgevolg as koning van Sumer. Hy was dus die enigste heerser van die Vyfde Dinastie van Uruk. Baie Sumeriërs beskou eintlik sy koningskap en Ur III as dieselfde dinastie, met Utu-hengal as stigter. 

### Titels
Op sy oorwinningstele beskryf Utu-hengal hom as:

## Familie
Utu-hengal het ’n dogter gehad wat met Ur-Nammu getrou en die lewe aan dié se opvolger, Shulgi, geskenk het. Sy was dus deur haar huwelik verbind aan die Derde Dinastie van Ur.

## Verwysings
## Skakels
Gonialoe sladeniana

***Gonialoe sladeniana*** is 'n aalwyn wat endemies aan Namibië is.

## Galery 

Gonialoe sladeniana flowers.jpg
Gonialoe Aloe sladeniana in cultivation - RSA 2.JPG

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bron 
* Plants of the World Online
Aloe somaliensis

***Aloe somaliensis*** is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is inheems aan Djibouti en Somalië.

## Galery 

Aloe somaliensis.jpg
Asparagales - Aloe somaliensis - kew 2.jpg
Aloe somaliensis 1.jpg
Asparagales - Aloe somaliensis - kew 1.jpg
索馬里蘆薈 Aloe somaliensis -英格蘭 Wisley Gardens, England- (9255248294).jpg

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronnelys 
* Plants of the World Online
BMW M30

Die **BMW M30** is 'n EBNA inlynsessilinderpetrolenjin wat van 1968 tot 1995 vervaardig is. Met 'n produksietydperk van 27 jaar is dit die BMW-motor wat die langste vervaardig is en in baie motormodelle gebruik is.

Die enjin het die byname van 'Big Six' en 'Senior Six' gekry na die bekendstelling van die kleiner BMW M20-reguitsesenjin in die laat 1970's. Die M30 is saam met die M20 geproduseer gedurende die hele M20-produksie, en voor die bekendstelling van die BMW M70 V12-enjin in 1987, was die M30 BMW se kragtigste en grootste produksie enjin.

Na die bekendstelling van die BMW M50-enjin in 1990, is begin om die M30 uit te faseer.

## Ontwerp 
Die M30 is oorspronklik in die laat 1960's ontwikkel, losweg gebaseer op die BMW M10-viersilinder-enjin wat die eerste keer in die BMW New Class- sedan en koepees gebruik is. Aanvanklik was die enjinkode "M06" totdat dit later herdoop is na die M30.  

Algemene kenmerke tussen die M10 en M30 sluit in 'n profiel wat 30 grade skuins na regs kantel, 'n kruisvloeisilinderkop en kettinggedrewe nokas met tuimelaarklepbediening. Verdere ooreenkomste sluit in 'n gietysterblok met 'n aluminiumkop en 'n gegote krukas. Die eerste twee M30-enjins wat bekendgestel is, was die 2788 cc en die 2494 cc weergawes, wat albei 'n boor van 86 mm gehad het.
duimnael|'n BMW M30 met 'n vergasser in die BMW-museum
regs|duimnael|In motorsport het die E24 635 CSi Groep A ook die M30 gebruik.

## Verwysings
Aloe lateritia

Die **Aloe lateritia** is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is inheems aan Ethiopië, Kenia, Malawi en Tanzanië.

Daar is ook twee subspesies: 
* *Aloe lateritia var. graminicola* (Reynolds) S.Carter
* *Aloe lateritia var. lateritia*

## Galery 

Aloe lateritia0.jpg
Aloe lateritia in Jardin des Plantes de Toulouse 01.jpg
Aloe lateritia in Jardin des Plantes de Toulouse 02.jpg

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronnelys 
* Plants of the World Online
Bell 206

duimnael|280px|'n Bell 206L-4 LongRanger vertrek vanaf die helikopterblad van Vancouver-hawe.
Die **Bell 206** is 'n familie van tweelem-, enkel- en tweemotorige helikopters, vervaardig deur Bell Helicopter in sy fabriek in Mirabel, Quebec. Dit is oorspronklik ontwikkel as die Bell YOH-4 vir die Amerikaanse Leër se Ligte Waarnemingshelikopterprogram, maar is nie deur die weermag aangekoop nie. Bell het die tuig herontwerp as die suksesvolle vyf-sitplek **Bell 206A JetRanger** en dit daarna kommersieel bemark. Die nuwe ontwerp is uiteindelik deur die weermag gekies as die OH-58 Kiowa. Bell het ook 'n sewe-sitplek **LongRanger** ontwikkel, wat later aangebied is met 'n tweemotorige opsie as die **TwinRanger**, terwyl Tridair Helicopters 'n soortgelyke omskakeling bied van die LongRanger genaamd die **Gemini ST**. Die ICAO-toegekende modelbenaming "B06" word gebruik in vlugplanne vir die JetRanger en LongRanger, en die benaming "B06T" word gebruik vir die tweemotorige TwinRangers.

## Verwysings
Lamassu

thumb|250px|*Lamassu* van Dur-Sharrukin. Kalksteen, omstreeks 721-705&nbsp;v.C.

***Lamassu*** (wigskrif: , ; Sumeries: lammař; later in Akkadies: *lamassu*) is ’n Sumeriese beskermingsgodheid. ’n Minder algemene naam is ***shedu*** (wigskrif: , ; Sumeries: alad; Akkadies, *šēdu*), wat verwys na die manlike weergawe van ’n *lamassu*. *Lamassu* verteenwoordig die diereriem, sterre of sterrebeelde.

## Die godin Lama
[thumb|links|180px|Die stele van Uruk wat Lama wys. [Metropolitan Museum of Art.]]
Die godin Lama verskyn aanvanklik as ’n tussenganger wat voor orante (biddende vroulike figure) loop en hulle aan die gode voorstel. Sy dra ’n valletjiesrok en ’n tiara met horings, wat die godin simboliseer. Sy hou haar hande op, ’n teken van gebed. 

A. Spycket het voorgestel soortgelyke figure wat uit die Akkadiese tydperk ontdek is en veral algemeen in soortgelyke voorstellingstonele is, word ook as *lamas* beskou. Dié voorstel word algemeen aanvaar.

Pare *lamassu* is dikwels in Assirië by die ingang van paleise geplaas, met hulle gesigte na ’n straat of binnehof. Van voor af het dit gelyk of hulle staan en van die kant of hulle loop. In vroeë weergawes het hulle vyf bene gehad. 

’n Entjie van die enorme beelde was daar dikwels ’n ewe groot beeld van ’n held wat met ’n leeu stoei. In die paleis van Sargon II by Dur-Sharrukin het ’n groep van minstens sewe *lamassu*, twee sulke helde en omringende leeus by die ingang na die troonkamer gestaan, "’n konsentrasie van figure wat ’n oorweldigende indruk van mag geskep het". Hulle het ook op silinderseëls verskyn. Noemenswaardige voorbeelde van *lamassu* sluit in dié in die Britse Museum in Londen, die Louvre in Parys, die Nasionale Museum van Irak in Bagdad en die Metropolitan Museum of Art in New York. Verskeie voorbeelde wat op uitgrawingsterreine in Noord-Irak voorgekom het, is in die 2010's deur ISIL vernietig toe hulle die gebied beset het.

## Galery

Beeld:Human-headed Winged Bulls Gate - Louvre.jpg|Bulle met vlerke en menslike koppe uit Sargon II se paleis in Dur-Sharrukin (Louvre).
Beeld:Door guardian figure (Lamassu) from Nimrud 2.jpg|Kopie van die oorspronklike beeld in Irak: een van twee *lamassu* in Berlyn.
Beeld:Gate of nations.JPG|Die *lamassu* in Persepolis.
Beeld:Head of a lamassu from the palace of Esarhaddon, from Nimrud, Iraq, 7th century BC. The British Museum.jpg|Die kop van ’n *lamassu* uit die paleis van Esarhaddon in Nimrud, Irak, 7de eeu v.C., Britse Museum.

## Verwysings
## Skakels
Garry Pagel

**Garry Louis Pagel** (gebore 17 September 1966) is 'n voormalige Suid-Afrikaanse rugbyspeler. Hy het in 1995 en 1996 vir die Springbokke op stut uitgedraf. Hy was 'n lid van die span wat die Rugbywêreldbeker 1995 gewen het.

Hy het weer begin boer nadat hy uitgetree het uit 'n professionele loopbaan in rugby. Hy woon tans in die Oos-Kaap.

## Toetswedstryde 
## Verwysings
Hannes Strydom

'''Johannes Jacobus 'Hannes' Strydom''' (* 13 Julie 1965 in Welkom – † 19 November 2023 in Mpumalanga) was 'n Suid-Afrikaanse rugbyspeler wat tussen 1993 en 1997 vir die Springbokke op slot uitgedraf het. Hy was 'n lid van die span wat die Rugbywêreldbeker 1995 gewen het. Hy het aan Pearson High School in Port Elizabeth gematrikuleer en die skool se A veld is na hom vernoem. Hy was later 'n apteker in Pretoria en die eienaar van die Pharma Valu-groep van apteke.

## Afsterwe 
Hannes Strydom sterf op 19 November 2023 in 'n motorongeluk in Mpumalanga.

## Toetswedstryde 
## Verwysings
Mathieu Amalric

**Mathieu Amalric** (; gebore op 25 Oktober 1965) is 'n Franse akteur en rolprentvervaardiger. Hy is veral bekend vir sy rol as die hoof-skobbejak in die James Bond-rolprent *Quantum of Solace*, sy rol in Steven Spielberg se *Munich*, en vir sy rol in *Le Scaphandre et le Papillon* (Engels: *The Diving Bell and the Butterfly*), waarvoor hy kritiese lof ontvang het. Hy het ook verskeie César-toekennings en die Lumières-toekenning ontvang.

## Vroeë lewe 
Amalric is gebore in Neuilly-sur-Seine, 'n voorstad van Parys, as die seun van Nicole Zand, 'n literêre kritikus vir *Le Monde*, en Jacques Amalric, wat deel was van die redaksie vir buitelandse sake by *Le Monde* en *Libération*. Amalric se vader is Frans, terwyl sy moeder in Pole gebore is aan Joodse ouers wat tydens die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog na Frankryk verhuis het.

## Loopbaan 
Amalric het aanvanklik roem behaal in die rolprent *My Sex Life... or How I Got Into an Argument* (*Ma Vie Sexuelle*), waarvoor hy 'n César-toekenning gewen het.

Hy is gekies om die James Bond-skurk Dominic Greene te speel naas Daniel Craig as "James Bond" (saam met wie hy voorheen gespeel het in *Munich*) in die 2008 rolprent *Quantum of Solace*.

In 2007 het hy kritiese lof ontvang vir sy rol in *Le Scaphandre et le Papillon*.

Sy 2010 film, *On Tour*, het eerste verskyn by die Cannes-rolprentfees van 2010 en aan hom die toekenning besorg vir die Beste Regisseur.

Die 2014 film getiteld *The Blue Room*, waarin hy 'n rol vertolk het en ook die regie behartig het, was gekies om te mee te ding in die *Un Certain Regard*-afdeling van die Cannes-rolprenfees van 2014.

## Filmografie 
### As akteur 
### As rolprentvervaardiger 
## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
James Dalton

**James Dalton** (gebore 16 Augustus 1972 in Johannesburg) is 'n voormalige Suid-Afrikaanse rugbyspeler wat vir die Springbokke op haker uitgedraf het. Hy was 'n lid van die span wat die Rugbywêreldbeker 1995 gewen het.

Hy het aan Parktown Boys' High School skoolgegaan en gematrikuleer aan Hoër Seunskool Jeppe in Johannesburg.

## Verwysings
Chris Rea

**Christopher Anton Rea** (; gebore op 4 Maart 1951 – 22 Desember 2025) was 'n Engelse rock- en blues sanger-liedjieskrywer en kitaarspeler. Hy is gebore in Middlesbrough, Engeland, en van Italiaanse en Ierse akoms. Hy is bekend om sy kenmerkende kitaarspel. Hy het eers relatief laat in sy lewe die kitaar leer speel en in 1978 'n solo loopbaan van stapel gestuur.  

Die tydskrif *Louder* bestempel Rea as "rock's ultimate survivor", gegewe sy herstel van verskeie ernstige siektes. Hy het reeds vyf-en-twintig solo albums geproduseer, met verskeie wat uit sy latere blues-periode dateer - soos sy album *Blue Guitars* uit 2005. Volgens die boek *British Hit Singles & Albums* was Rea "een van die mees populêre sanger-liedjiekskrywers uit die VK van die laat-1980's" en "reeds 'n gerekende Europese ster toe hy uiteindelik die VK se Top 10-speellys behaal het met die vrystelling van die [1989] enkelsnit *The Road to Hell*... " Twee van sy mees suksesvolle studio-albums, *The Road to Hell* (1989) en *Auberge* (1991), was bo-aan die *UK Albums Chart*. Rea is drie keer (in 1988, 1989 en 1990) benoem vir die Brit Award in die kategorie "Beste Britse Manlike Kunstenaar".

Rea het nog nooit deur die Verenigde State, waar hy die beste bekend is vir sy enkelsnit uit 1978 getiteld ''Fool (If You Think It's Over)*, getoer nie. Die liedjie het destyds die No. 12 posisie bereik op die *Billboard Hot 100* en was vir drie weke in die No. 1 posisie op die *Adult Contemporary chart*. Met ingang 2009 het Rea reeds meer as 30 miljoen albums wêreldwyd verkoop.

## Diskografie
### Ateljee albums
* *Whatever Happened to Benny Santini?* (Magnet, 1978)
* *Deltics* (Magnet, 1979)
* *Tennis* (Magnet, 1980)
* *Chris Rea* (Magnet, 1981)
* *Water Sign* (Magnet, 1983)
* *Wired to the Moon* (Magnet, 1984)
* *Shamrock Diaries* (Magnet, 1985)
* *On the Beach* (Magnet, 1986)
* *Dancing with Strangers* (Magnet, 1987)
* *The Road to Hell* (WEA, 1989)
* *Auberge* (EastWest, 1991)
* *God's Great Banana Skin* (EastWest, 1992)
* *Espresso Logic* (EastWest, 1993)
* *La Passione* (soundtrack, EastWest, 1996)
* *The Blue Cafe* (EastWest, 1998)
* *The Road to Hell: Part 2* (EastWest, 1999)
* *King of the Beach* (EastWest, 2000)
* *Dancing Down the Stony Road* (Jazzee Blue, 2002
* *Blue Street (Five Guitars)* (Jazzee Blue, 2003)
* *Hofner Blue Notes* (Jazzee Blue, 2003)
* *The Blue Jukebox* (Jazzee Blue, 2004)
* *Blue Guitars* (Jazzee Blue, 2005)
* *The Return of the Fabulous Hofner Bluenotes* (Jazzee Blue, 2008)
* *Santo Spirito Blues* (Jazzee Blue, 2011)
* *Road Songs for Lovers* (Jazzee Blue, 2017)
* *One Fine Day* (Rhino, limited release, 2019)

### Kompilasies
* *New Light Through Old Windows* (1988)
* *The Best of Chris Rea* (1994)
* *The Very Best of Chris Rea* (2001)
* *Heartbeats – Chris Rea's Greatest Hits* (2005)
* *Chris Rea: The Ultimate Collection 1978–2000* (2007)
* *Still So Far to Go: The Best of Chris Rea* (2009)
* *The Journey 1978-2009* (2011)
* *ERA 1 (As Bs & Rarities 1978-1984)'' (2020)

## Verwysings
## Eksterne skakels
*Amptelike blad
*
Platorandperdepram

Die **platorandperdepram** (*Zanthoxylum thorncroftii*) is 'n boom wat endemies aan die provinsies Limpopo en Mpumalanga van Suid-Afrika is. Die spesie se FSA-nommer is 255.3.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Sandperdepram

Die **sandperdepram** (*Zanthoxylum leprieurii*) is 'n boom wat voorkom in Limpopo en Mpumalanga asook Angola, Benin, Burkina Faso, Demokratiese Republiek die Kongo, Eswatini, Ethiopië, Gaboen, Ghana, Guinee, Guinee-Bissau, Ivoorkus, Liberië, Mali, Mosambiek, Nigerië, Republiek die Kongo, Senegal, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Sierra Leone, Soedan, Tanzanië en Uganda.

Die boom se FSA-nommer is 255.1.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Owamboperdepram

Die **Owamboperdepram** (*Zanthoxylum ovatifoliolatum*) is 'n boom wat voorkom in Angola en Namibië. Die boom se FSA-nommer is 255.2.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bron 
* Plants of the World Online
Jekenirivier

Die **Jekenirivier** is 'n rivier wat in die Transkeistreek van die Oos-Kaap, Suid-Afrika vloei. Die rivier is 'n sytak van die Wit-Keirivier in die opvanggebied van die Groot-Keirivier.

## Eksterne skakel 
* Google-kaart van die Jekenirivier se monding by Geonames.org (cc-by)
Ruben Kruger

**Ruben Jacobus Kruger** (30 Maart 1970 – 27 Januarie 2010) was 'n Suid-Afrikaanse rugbyspeler. Hy het vir die Springbokke as Losvoorspeler uitgedraf. Hy was 'n lid van die span wat die Rugbywêreldbeker 1995 gewen het; daarbenewens het hy tydens die Rugbywêreldbeker 1999 vir die Springbokke uitgedraf. Hy is twee maande voor sy 40ste verjaarsdag aan breinkanker oorlede.

## Verwysings
Kobus Wiese

**Jakobus Johannes "Kobus" Wiese** (gebore 16 Mei 1964) is 'n voormalige Suid-Afrikaanse rugbyspeler. Hy het tussen 1993 en 1996 as slot vir die Springbokke uitgedraf. Hy was 'n lid van die span wat die Rugbywêreldbeker 1995 gewen het. Hy was 'n spesialis nommer twee lynstaanspringer, en het uitgestaan in die vaste los- en losspel.

## Verwysings
Spaansematrivier

Die **Spaansematrivier** is 'n stroom in die Kaapse Skiereiland.

Die rivier ontspring op Witteboomen en Glen Alpine in die Constantiavallei. Daarna vloei dit deur Silverhurst, naby die hek van Groot Constantia onderdeur die Constantia-hoofweg, deur Sillery, langs Spaanschematrivierweg en Kreupelboschweg, deur Belle Constantia, onderdeur die Simon van der Stel-snelweg, deur Bergvliet en aan die oostekant van Louwsvlei verby. Net suid van die stasie van Retreat sluit die rivier by die Keysersrivier aan en mond dan uit in Sandvlei naby Lakeside en Muizenberg. Ook die Dieprivier en Prinskasteelrivier mond in die Sandvlei uit. Groot dele van die Spaansematrivier is gekanaliseer.

Daar kan nie met sekerheid gesê word waar die Spaansematrivier aan sy naam kom nie. Omdat die rivier in die omgewing van die Silwermyn-natuurreservaat ontspring en daar na silwer gesoek is, het die vroeë setlaars dalk planne gehad om hul eie Spaanse mat (munte) te munt.

## Bibliografie 
* Burman, Jose: Safe to the sea. Kaapstad: Human & Rousseau, 1962.
Harige perdepram

Die **harige perdepram** (*Zanthoxylum humile*) is 'n boom wat inheems is in Limpopo, Mpumalanga, Mosambiek en Zimbabwe. Die boom se FSA-nommer is 255.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Majaphutibrug

Die **Majaphutibrug** is op die R726-streeksroete oor die Oranjerivier.

Hierdie enkelbaan-staalbrug is naby die nedersetting Walaza tussen Sterkspruit in die Oos-Kaap en Zastron in die Vrystaat. Dit is by die koördinate  en net suidwes van waar die Kornetspruit (Makhalengrivier) in die Oranje vloei, wat dan ook die grenspunt is tussen Lesotho, die Vrystaat en die Oos-Kaap.

## Sien ook 
* Lys van kruisings oor die Oranjerivier
Lys van kruisings oor die Oranjerivier

Hierdie is 'n **lys van brûe en ander kruisings oor die Oranjerivier**. Plekke word gelys met die linkeroewer (afwaarts beweeg) eerste gelys.

## Kruisings
SAS President Steyn

Die '*SAS *President Steyn''''' is die tweede van drie presidentklas Tipe 12 fregatte wat gedurende die 1960's in die Verenigde Koninkryk vir die Suid-Afrikaanse Vloot gebou is. Die skip was meestal vir opleiding gebruik en het ander hawens in Afrika, Wes-Europa en Australië besoek. Die skip is gemoderniseer en verbeter in die laat 1960's om ook 'n helikopter te kan dra. In die middel van die 1970's, tydens die Angolese Burgeroorlog, het dit 'n klein rol gespeel in die Suid-Afrikaanse Weermag-operasies. Die skip is in 1980 uit diens gestel en is gekelder as 'n teiken in 1991 toe dit weens begrotingstekorte nie weer in diens gestel kon word nie.

Die skip is vernoem na president Marthinus Theunis Steyn.

## Tegniese besonderhede 
Die presidentklasskepe het normaalweg 2&nbsp;170 langton water verplaas en 2&nbsp;605 langton met volvrag. Dit was 112,78 m lank, 12,5 m wyd en het 'n diepgang van 5,33 m gehad. Die skepe was aangedryf deur twee stoomturbine's met rat-oordrag wat deur *English Electric* vervaardig is. Elke turbine het 'n skroef aangedryf via 'n dryfas. Stoom vir die turbines is opgewek deur twee *Babcock & Wilcox*-stoomketels. Die turbines het 3&nbsp;000 perdekrag op die dryfas ontwikkel wat 'n maksimumspoed van dertig knope (56 km/h) verseker het. Die skepe het 308 langton brandstof aan boord geneem wat 'n togafstand van 4&nbsp;500 seemyl teen 12 knope moontlik gemaak het. Die bemanning het bestaan uit 14 offisiere en 200 matrose.

Die presidentklasskepe was toegerus met een skiettoring aan die voorkant wat twee *QF 4.5-duim MK V* meerdoelige kanonne bevat het en aan die agterkant met een skiettoring wat twee *Bofors 40 mm* lugafweerkanonne bevat het. Die skepe was ook toegerus met Tipe 162, 170 en 177M sonars saam met die trippelloop *MK10 Limbo* teenduikbootmortiere. Hulle was ook toegerus met Tipe 293Q radar vir gebruik op die oppervlakte, Tipe 262 en 275 radars vir die kanonne, Tipe 277Q radar vir hoogtevind en Tipe 978 navigasieradar.

In die middel van die 1960's het dit duidelik geword dat die sonars van die presidentklasskepe in staat was om duikbote op te spoor buite die trefafstand van die *Limbo*-teenduikbootmortiere. Die Suid-Afrikaanse Vloot het toe besluit om die Britse Vloot se voorbeeld te volg en die skepe toe te rus met helikopters wat teenduikboot-torpedo's kon dra of dieptebomme en dit aansienlik verder van die skip af gebruik. Die voorste Limbo-mortier is verwyder en sy plek is verander na 'n klein vliegdek. Die agterste Bofors-skiettoring, sy beheerstelsel en van die agterste bobou is verwyder en vervang met 'n loods vir die Westland Wasp helikopter. Daar is twee enkel Boforskanonne op die dak van die loods aangebring en daar is ook voorsiening gemaak vir vier M2-Browning 12,7 mm masjiengewere. 'n Paar Amerikaanse Mk 32 324 mm trippeltorpedobuise, ontwerp vir gebruik deur oppervlakskepe, is ook in die middel van die skip aangebring en die elektronika opgegradeer. Die opgradering het 'n ekstra Thomson-CSF Jupiter vroeëwaarsku-radar ingesluit wat op 'n nuwe hoofmas aangebring is en ook die Selenia Orion vuurbeheerstelsel.

## Verwysings
André Markgraaff

**Andries Thomas "André" Markgraaff** (gebore 23 Desember 1956) is 'n oud-Springbokrugbyspeler. Hy het in 1974 in Kimberley aan die Hoërskool Diamantveld gematrikuleer. Hy was ook 'n kontroversiele nasionale rugbyafrigter, wat moes bedank nadat hy op 'n afluisterapparaat uitgevang is om die "K-woord" uit te spreek in 1997. 

In 1998 het Markgraaff die Griekwas tot 'n oorwinning in die Vodacombeker gelei en daarna tot die halfeindstryd van die Curriebeker teen . Hy het ook die Cats in SuperRugby afgerig en is 'n stigterslid van die PUK Rugbyinstituut.

Markgraaff het later jare sy terugkeer tot rugbyadministrasie gemaak. Hy was die Adjunkpresident van SARFU en die sameroeper van SARFU se tegniese komitee.

## Verwysings
Ian McIntosh

**Ian McIntosh** (24 September 1938 - 5 April 2023) was 'n voormalige Zimbabwies-Suid-Afrikaanse rugbyafrigter. Hy was gedurende 1993 en 1994 hoofafrigter van die Springbokke. McIntosh het naby Bulawayo grootgeword.

McIntosh het nooit as speler vir sy land gespeel nie, maar het in die 1970's kennis gemaak met afrigting onder toesig van die destydse afrigtingsdirekteur van die Walliese Rugbyunie, Ray Williams.

Hy het die legendariese Natalspan gedurende die laat 1980's en vroeë 1990's afgerig. Hy het 'n nasionale figuur geword nadat Natal hul eerste Curriebeker in 1990, hul eeufeesjaar, gewen het. Sy sukses met Natal het daartoe gelei dat hy die Springbokspan se afrigter geword het.

Die jaar voor die Wêreldbekertoernooi in 1995 word hy afgedank as nasionale afrigter ná 'n reeksnederlaag teen die All Blacks in Nieu-Seeland in middel-1994. In Oktober van daardie jaar aanvaar Kitch Christie 'n aanbod om by McIntosh oor te neem.

## Verwysings 
## Verdere leesstof 
*
John Williams (rugbyafrigter)

'''Johannes Gerhardus 'John' Williams''' (29 Oktober 1946 – 5 Desember 2024) was 'n Suid-Afrikaanse rugbyspeler en afrigter.

## Loopbaan as speler 
John Williams het sy seniorrugby vir die Noord-Transvaalse provinsiale span gespeel. Hy het sy debuut vir die Springbokke op 12 Junie 1971 gemaak teen die span van die besoekende Franse rugbytoer by die Vrystaat Rugbystadion in Bloemfontein. Hy het toetse teen Australië in 1971, Engeland in 1972, die Britse en Ierse Leeus in 1974 en die All Blacks in 1976 gespeel. Hy het verder in elf toerwedstryde gespeel waar hy een keer 'n drie gedruk het vir die Springbokke.

## Afrigterloopbaan 
Williams was van 1987 tot 1991 die Noord-Transvaalse rugbyafrigter en het elke jaar sy span tot in die Curriebeker-eindstryd gelei. Noord-Transvaal het drie van die eindstryde gewen, in 1987, 1988 en 1991 en in 1989 het hulle die titel met die Westelike Provinsie gedeel. In 1992 is Williams as Springbokafrigter aangestel.

## Dood 
Williams is op 5 Desember 2024 in Pretoria aan leukemie dood. Hy was vir tien dae in 'n koma.

## Verwysings
Xonxadam

Die **Xonxadam** is geleë in die Wit-Keirivier ongeveer 25&nbsp;km oos van Queenstown in die Oos-Kaap, Suid-Afrika. Die Wit-Keirivier stort oor die Glen Grey-waterval net voor dit die dam invloei. Huishoudelike en besproeiingswater word aan die gemeenskap voorsien. Die wal is 48 m hoog en het 'n bakmaat van 158,5 miljoen 3 en is in 1972 voltooi.

Die Xonxadam is 934 meter bo seespieël. Dit beslaan 13,7 vierkante kilometer. Die hoogste punt in die gebied is Bangindlala, 1&nbsp;746&nbsp;meter bo seespieël, 15&nbsp;km noord van Xonxa-dam. Die gebied rondom Xonxadam is byna heeltemal bedek met plantegroei. Dit beslaan 4,4&nbsp;km van noord na suid en 8,3&nbsp;km van oos na wes.

## Klimaat 
Die klimaat is koud en droog. Die gemiddelde temperatuur is 18 °C. Die warmste maand is Januarie, teen gemiddeld 24 °C, en die koudste Junie teen 10 °C. Die gemiddelde reënval is 926 mm per jaar. Die natste maand is Desember, met 169 mmm reën, en die droogste Mei, met 18 mm.

## Sien ook 
* Lys van grootste damme in Suid-Afrika

## Verwysings 
## Bron 
* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus. 1995.
2021 Emilia-Romagna Grand Prix

Die **2021 Formule Een Emilia-Romagna Grand Prix** is op 18 April 2021 op die Enzo en Dino Ferrari-renbaan in Imola, Emilia-Romagna-streek, Italië gehou. Dit was die tweede wedren van die kampioenskapseisoen gewees.

## Bande deur Pirelli beskikbaar gestel 
## Oefensessies 
### Vrye oefening 
## Kwalifisering 
*****  Yuki Tsunoda kon geen tyd aanteken tydens K1 weens 'n ongeluk, maar mag wel aan die ren deelneem.
****** Nicholas Latifi en Fernando Alonso teken dieselfde tyd aan tydens K2. Latifi spring egter voor Alonso weg omdat hy eerste die tyd aangeteken het.

## Wedren 
### Renuitslag 
***** Kimi Räikkönen word met 30 sekondes gestraf weens 'n oortreding tydens die tweede wegspring. (Van die ander deelnemers skuif een plek boontoe).

## Puntestand na die Grand Prix 
### Renjaers 
### Vervaardigers 
## Verwysings
Mari, Sirië

**Mari** (wigskrif: , *ma-riki*, die moderne **Tell Hariri**; Arabies: تل حريري) was ’n antieke Semitiese stadstaat in die hedendaagse Sirië. Die oorblyfsels is ’n tell 11&nbsp;km noordwes van Abu Kamal aan die westeroewer van die Eufraatrivier. 

## Geskiedenis
thumb|150px|links|Ishqi-Mari, koning van die Tweede Koninkryk van Mari, omstreeks 2300 v.C.
Mari het tussen 2900&nbsp;v.C. en 1759&nbsp;v.C. (middelchronologie) floreer as ’n handelsentrum en leidende staat. As ’n stad wat doelbewus gestig is, het sy bestaan afgehang van sy ligging in die middel van die Eufraat-handelsroetes en was dit ’n tussenganger tussen Sumer in die suide en Ebla en die Levant in die weste.

Dit is in die middel van die 26ste eeu&nbsp;v.C. die eerste keer verlaat, maar is voor 2500&nbsp;v.C. herbou en het die hoofstad van ’n leidende Oos-Semitiese staat geword. Dié tweede Mari het in ’n lang oorlog met sy teenstander Ebla betrokke geraak en is bekend vir sy sterk aantrekking tot die Sumeriese kultuur. Die Akkadiërs het dit in die 23ste eeu&nbsp;v.C. verwoes.

Hulle het toegelaat dat die stad herbou word en ’n militêre goewerneur aangestel. Die goewerneurs het later onafhanklik geword met die vinnige agteruitgang van die Akkadiese Ryk en het die stad herbou as ’n streeksentrum in die middel van die Eufraatvallei. Hulle het tot die tweede helfte van die 19de eeu&nbsp;v.C. oor Mari regeer, en daarna het die dinastie om onbekende redes geëindig. Kort daarna het Mari die hoofstad van die Amoritiese Lim-dinastie geword. Die Amoritiese Mari se bestaan was kortstondig, want dit is omstreeks 1761&nbsp;v.C. deur Babilonië verower. Die stad het as ’n klein nedersetting voortbestaan onder die heerskappy van die Babiloniërs en Assiriërs, voordat dit weer verlaat en vergete gegaan het in die Hellenistiese tydperk.

Mari se ontdekking in 1933 het ’n belangrike insig in die geopolitieke kaart van antieke Mesopotamië en Sirië verskaf danksy die ontdekking van meer as 25&nbsp;000 tablette met belangrike inligting oor staatsadministrasie in die 2de millennium&nbsp;v.C. en die aard van diplomatieke betrekkinge tussen die politieke entiteite in die streek. Hulle het ook die groot handelsnetwerk van die 18de eeu onthul wat gebiede so ver as Afganistan in Suid-Asië en Kreta in die Mediterreense streek ingesluit het.

## Verwysings
### Bronne
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Skakels
SAS Maria van Riebeeck

'*SAS *Maria van Riebeeck'''*, later hernoem na SAS *Spear'', was 'n Daphné-klas duikboot van die Suid-Afrikaanse Vloot. Die duikboot is gedurende die 1960's in Frankryk gebou en was die Suid-Afrikaanse Vloot se eerste duikboot.

## Tegniese besonderhede 
Die duikboot het 869 metrieke ton water op die oppervlakte en 1043 metrieke ton onder die water verplaas. Dit was 57,8 m lank, 6,8 m wyd met 'n diepgang van 4,6 m. Die duikboot was toegerus met twee *SEMT Pielstick* 969 kW dieselenjins vir gebruik op die oppervlakte, elk het 'n skroef aangedryf. Vir gebruik onderwater was die duikboot toegerus met twee 1,193 kW elektriese motors wat ook elk 'n skroef aangedryf het. Die *Maria van Riebeeck* kon 'n snelheid van 13,5 knope handhaaf op die oppervlakte en 16 knope onderwater. Terwyl dit die snorkel gebruik het, het die duikboot 'n togafstand van 4&nbsp;500 seemyl gehad teen 5 knope. Dit  was toegerus met twaalf torpedo's van 550 mm, agt voor in die boeg en vier in die agterstewe. Die duikboot het 'n bemanning van ses offisiere en 41 matrose gehad.

Op 20 Augusts 1970 was die *Maria van Riebeeck* in 'n botsing met die Franse duikboot *Galatée* (ook 'n Daphné-klas duikboot) betrokke naby Toulon. Die skade aan beide duikbote was ernstig, met die *Galatée* wat gedwing was om haarself te strand om sinking te verhoed.

Die duikboot se sonar en elektronika is opgegradeer en voltooi in 1992. Die duikboot is opgebreek vir skroot in Simonstad deur *SA Metal and Machinery Co. (Pty) Ltd* gedurende Junie-Julie 2003.

## Verwysings 
## Bronne 
* 
* 

## Verdere leesstof 
*
Namahadipiek

**Namahadipiek** is ’n bergpiek in die Malutiberge aan die Vrystaat. Dit is deel van die Drakensberg wat die grens tussen Suid-Afrika en Lesotho vorm. 

**LW**: Die korrekte koördinate is nog onbekend aan die outeur van hierdie artikel.

## Sien ook 
* Lys van bergpieke in Suid-Afrika

## Verwysings
Justin Fox

**Justin Fox** (gebore 4 Mei 1967) is ’n Suid-Afrikaanse skrywer, fotojoernalis en dosent van Kaapstad. Hy was tot in 2020 redakteur van die tydskrif *Getaway* en het internasionaal vryskutwerk vir baie koerante en tydskrifte gedoen. 

## Lewe en loopbaan
Fox is die seun van die bekende Kaapse argitek Revel Fox en sy vrou, Suzanne, die broer van die aktrise Grethe Fox en die susterskind van onder andere Uys Krige en Francois Krige. Hy het aan SACS gematrikuleer en in 1990 ’n BA-graad met Engels as hoofvak aan die Universiteit van Kaapstad behaal. Hy het in 1991 ’n Rhodes-beurs gekry en het ’n meesters- en doktorsgraad in Engels aan die Universiteit van Oxford behaal.

Fox het in 1998 by *Getaway* begin werk en was van 2018 tot 2020 redakteur van die tydskrif. Hy is die skrywer van meer as ’n dosyn boeke, wat wissel van reis en kinderboeke tot fotografie en fiksie.

In sy boek *The Impossible Five* word Suid-Afrika se mees ontwykende diere behandel, insluitend die Afrikaluiperd, erdvark, Suider-Afrikaanse ietermagog, witleeu en oewerkonyn. Dit is byna onmoontlik om hulle in die natuur op te spoor en om een te sien word as ’n prestasie beskou.

## Pryse en benoemings
* 1991: Gekies as Rhodes-beurshouer vir die Universiteit van Oxford
* 1999: Wenner van ’n Mondiprys vir joernalistiek			
* 2004: Wenner van ’n Mondiprys vir joernalistiek
* 2006: JM Coetzee-PEN-kortverhaalprys, derde plek
* 2009: PICA-reisskrywersprys van die jaar, naaswenner
* 2011: Alan Paton-prys vir niefiksie, lang lys vir *The Marginal Safari*
* 2012: Olive Schreiner-letterkundeprys, lang lys vir *The Marginal Safari*
* 2012: PICA-reisskrywersprys van die jaar, naaswenner
* 2012: ANFASA-beurs vir niefiksie
* 2014: Etisalat-letterkundeprys, lang lys vir *Whoever Fears the Sea*
* 2014: Patricia Schonstein-"Poetry in McGregor"-pryswenner

## Bibliografie
* *The Cape Raider*
* *The 30-Year Safari*
* *My Great Expedition*
* *Mijn Kleine Safari*
* *Secret Cape Town*
* *The Impossible Five*
* *The Hobbsian Line*
* *Whoever Fears the Sea: A Novel*
* *African Epic: The Untamed Mountain-Bike Race*
* *The Marginal Safari: Scouting the Edge of South Africa*
* *Africa Lens: 20 years of Getaway Photography*
* *Cape Town Calling*
* *Under the Sway: a Photographic Journey Through Mozambique*
* *Just Add Dust: Overland from Cape to Cairo*
* *The Best of Getaway Gallery*
* *With Both Hands Waving*
* *The Life and Art of François Krige*
* *Revel Fox: Reflections on the Making of Space*

## Verwysings
## Skakels
*  Amptelike webtuiste
* Justin Fox – *Whoever Fears the Sea* (2013)
* *The Impossible Five*
* "Travel Writing with Justin Fox"
Avocapiek

Die **Avocapiek** is 'n bergpiek in die Witteberg in die Oos-Kaap, Suid-Afrika. Die piek is 2&nbsp;771&nbsp;m hoog, een van die hoogste punte in die Oos-Kaap. Die bergpiek is oos van Barkly-Oos en noord van Elliot geleë.

## Sien ook 
* Lys van bergpieke in Suid-Afrika

## Eksterne skakels 
* https://peakery.com/avoca-peak-south-africa/
Monk's Cowl

'''Monk's Cowl''' is ’n hoë bergpiek in die Drakensberg in KwaZulu-Natal. Dit is deel van die Drakensberg-eskarp wat die grens tussen Suid-Afrika en Lesotho vorm. Monk's Cowl is die derde hoogste piek in die noordelike deel van die gebied, ná Mont-aux-Sources, wat ongeveer 38&nbsp;meter hoër is. Dit is die hoogste vrystaande piek en klimmers benodig rotsklimapparaat om die piek te bereik.

Daar is 'n teerpad, die R600, wat van Winterton deur die Cathkinpark verby Champagne Castle lei tot by die Monks Cowl kampeerterrein en die Monks Cowl Cottage, effens laer af in die vallei. 

## Sien ook 
* Lys van bergpieke in Suid-Afrika

## Eksterne skakel 
* Google-kaart van Monk's Cowl by Geonames.org (cc-by)
Grethe Fox

**Grethe Fox** (gebore 195?, Zimbabwe) is ’n Suid-Afrikaanse aktrise, regisseur en vervaardiger van toneelstukke, rolprente en TV. Sy is die dogter van die bekende Kaapstadse argitek Revel Fox, die broer van die skrywer en fotojoernalis Justin Fox en die susterskind van die skrywer en digter Uys Krige.

In ’n onderhoud met die tydskrif Rooi Rose in 1999 het Fox gesê sy kon op driejarige ouderdom reeds Sweeds praat, haar ouma het haar Afrikaans leer praat en haar ouers het net Engels met haar gepraat; dit verduidelik haar gemak met tale.

## Lewe en loopbaan
Fox het aan die Universiteit van Kaapstad drama studeer en die Jacques Lecoq-teater-en-mimiekskool in Parys bygewoon.  

Sy was onder meer by Kruik, Truk, die Markteater en Die Ruimte betrokke. In laasgenoemde teater het sy (vir ’n ruk as **Grethe-Maria Fox**) opgetree in *Dance Is*, *Fallen Angels*, *Karnaval* (Pieter-Dirk Uys, 1975), *Occupations*, *Revenge*, *Theatre of Silence*, *Slag* en *Wooed and Viewed*. 

Fox het ook ’n groot reeks musiekvideo's en dokumentêre oor ’n wye reeks onderwerpe vervaardig.

Sy woon in Johannesburg saam met haar lewensmaat, die uitgewer David Krut. Sy was eens getroud met die rolprentvervaardiger Manie van Rensburg.

In 1994 het sy Fox Films saam met haar broers, Revel en Justin, gestig.

## Pryse en benoemings
Van Fox se prestasies sluit in:
*1991: Benoem vir ’n nasionale Vita vir *The Fourth Reich* en ''A Doll's House*
*1993: Wenner van ’n Vita (Natalstreek) vir beste byspeelster vir haar rol as Liz Fourie in *Women in the Wings* (Deon Opperman)
*1998: Wenner van ’n Avantiprys vir haar rol as Dolores de la Rey in *Onder draai die duiwel rond'' (Katinka Heyns).

## Verwysings