open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mars-wetenskaplaboratorium

Die **Mars-wetenskaplaboratorium** (Engels: *Mars Science Laboratory*, **MSL**) is ’n ruimteverkenningsending van Nasa na Mars wat op 26 November 2011 gelanseer is en die Curiosity-verkenningstuig op 6 Augustus 2012 suksesvol in die planeet se Gale-krater laat land het.

Die oorhoofse doelwitte sluit in om ondersoek in te stel na Mars se bewoonbaarheid, sy klimaat en geologie te bestudeer en data in te samel vir ’n bemande sending na die planeet. Daar is ’n verskeidenheid wetenskaplike gereedskap aan boord wat deur ’n internasionale span ontwerp is.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Mare Tranquillitatis

__NOTOC__
200px|duimnael|Die See van Kalmte
**Mare Tranquillitatis** (Latyn vir **Bedaarde See, **ook bekend as die **See van Rus** of, veral sedert die eerste maanlanding, as die **See van Kalmte** in Afrikaans)  is 'n maansee wat omvat word deur die Tranquillitatis-bekken op die Aarde se enigste maan, d.w.s. "die Maan". Die mare-materiaal binne die bekken bestaan uit basalt wat in die tussenliggende tot jong ouderdomsgroep van die Bo-Imbriaanse epog gevorm is. Die omliggende berge behoort vermoedelik tot die Laer Imbriaanse epog, maar die eintlike bekken is waarskynlik Pre-Nectariaans. Die bekken het onreëlmatige rande en 'n goedgedefinieerde veelvoudige ringstruktuur ontbreek. Die onreëlmatige topografie in en naby hierdie bekken is die gevolg van die sameloop van die Tranquillitatis, Nectaris, Crisium, Fecunditatis, en Serenitatis-bekkens met twee ringe van die Procellarum-bekken wat dit oorkruis. Palus Somni, aan die noordoostelike buitelyn van die mare, is gevul met die basalt wat uit Tranquillitatis oorgevloei het.

Hierdie mare het 'n effense blou tint vergeleke met die res van die maan wat duidelik onderskeibaar is wanneer kleur geprosesseer en onttrek word uit 'n stel fotos. Die kleur is bes moontlik toe te skryf aan 'n hoër metaalinhoud in die basaltiese afsettings of klippe.

## Benaming 
Mare Tranquillitatis is in 1651 deur astronome  Francesco Grimaldi en Giovanni Battista Riccioli benoem in hulle maanatlas, die *Almagestum novum*.

## Landings 
In Februarie 1965 is die Ranger 8-ruimtetuig doelbewus laat neerstort in Mare Tranquillitatis, nadat die tuig 7&nbsp;137 nabyskote van die Maan kon neem in die finale 23 minute van die sending.

Hierdie mare is ook die landingsplek van die eerste bemande maanlandingstuig op 20 Julie 1969, om 20:18 UTC. Ná 'n sagte landing in die Apollo 11-maanlandingstuig genaamd *Eagle*, het die ruimtevaarder Neil Armstrong die beheerbeamptes op Aarde ingelig: "Houston, *Tranquility Base* hier. Die Arend het geland." Die landingsarea by 0.8° N, 23.5° E word tans aangedui as *Statio Tranquillitatis* na aanleiding van Armstrong se naam daarvoor, en drie klein kraters na die noorde van die basis staan nou onderskeidelik bekend as Aldrin-, Collins- en Armstrongkrater ter ere van die Apollo 11-bemanning.

## Baaie 
Langs die soom van die mare is verskeie baaivormige kenmerke waaraan name toegeken is, naamlik Sinus Amoris, Sinus Asperitatis, Sinus Concordiae en Sinus Honoris.

## Galery 

Beeld:Mare Tranquillitatis map.jpg|Kaart van Mare Tranquillitatis, met die landingsplekke van Apollo 11, Apollo 17, Apollo 16 en Surveyor 5 aantoon. Na die suidooste, noordooste en noordweste lê Mare Fecun-ditatis, Mare Crisium en Mare Serenitatis onderskeidelik, en suidwaarts lê Mare Nectaris.
Beeld:Buzz salutes the U.S. Flag.jpg|Buzz Aldrin salueer die V.S.A.-vlag op Mare Tranquillitatis tydens die Apollo 11-sending van 1969.

## Kyk ook 
* Lys van seë op die Maan

## Verwysings
Klas 3-stoomlokomotief

Die **Klas 3** is 'n tipe stoomlokomotief wat deur die Suid-Afrikaanse Spoorweë in die vorige eeu gebruik is. Die klas het drie subklasse.

## Klas 3 
Die klas was ontwerp deur D.A. Hendrie en gebou deur *North British Locomotive Company* in 1909 en 1910. Hulle moes steenkool trek op die boonste gedeelte van die KwaZulu-Natal hooflyn. Hulle was 'n verbetering op Klas 1 met 'n groter vuurkas wat 'n addisionele twee wiele vereis het. Die klas was by die NGR bekend as *Hendrie D* maar is in 1910 deur die SAS&H as **Klas 3** geklassifiseer. Die klas was nie toegerus met 'n superverhitter nie en het 'n *D*-klep gebruik.

## Klas 3A 
Na 'n besoek aan Amerika deur Hendrie het die *American Locomotive Company* een eksperimentele lokomotief beskikbaar gestel vir gebruik in Suid-Afrika. In Amerika was die lokomotief bekend as *American D* en in Suid-Afrika het dit die bynaam van *Maude Allen* gehad. Die lokomotief was toegerus met Walschaerts-klepratwerk en 'n superverhitter, die eerste een in KwaZulu-Natal. Die lokomotief was geklassifiseer as **Klas 3A** en in 1935 uit diens gestel.

## Klas 3B en Klas 3BR 
'n Behoefte het ontstaan vir nog **Klas 3** lokomotiewe en die Hoofmeganiese ingenieur, D.A. Hendrie het die ontwerp verbeter. Die nuwe lokomotiewe is toegerus met superverhitters en suier kleppe. Om plek te maak vir die nuwe suiers is die treeplanke hoër gemaak. Tien van die lokomotiewe is afgelewer deur *North British Locomotive Company* in 1912 en is geklassifiseer as **Klas 3B**. Wanneer hulle stoomketels vervang was met die standaard nommer 2-stoomketel is hulle as **Klas 3BR** geklassifiseer.

Die lokomotiewe was aanvanklik op die boonste gedeelte van die KwaZulu-Natal se hooflyn gebruik, later in die Oos-Transvaal en oostelike Kaap totdat hulle eindelik in Kaapstad slegs rangeerwerk gedoen het. Hulle is ook in 1974 uit diens onttrek.

## Verwysings
Barend Strydom

**Barend Hendrik Strydom**, ook bekend as die *Wit Wolf*, is 'n veroordeelde massamoordenaar. Hy het op 15 November 1988 op Strijdomplein in Pretoria met 'n 9mm Beretta-pistool op swartmense losgebrand. Tydens die voorval is sewe mense doodgeskiet en 'n verdere 15 gewond. Hy het vroeër ook 'n vrou in 'n oefenlopie ter voorbereiding vir die slagting doodgemaak en 'n ander beseer.

Strydom was ten tye van die misdaad 23 jaar oud en het beweer dat hy die leier van die Wit Wolwe was. Die polisie het later bevind dis slegs 'n versinsel van sy verbeelding. Strydom het beweer dat hy 'n Christen is, en het lank nagedink en vir 'n aantal dae gebid voordat hy die misdaad gepleeg het. Hy het later beweer dat God geen teken aan hom gegee het om *nie* met sy planne voort te gaan nie.

Hy is aanvanklik ter dood veroordeel, maar die Suid-Afrikaanse regering het in 1990 'n moratorium op die doodstraf geplaas. Op 28 September 1992 word hy deur president F.W. de Klerk as een van 150 politieke gevangenes vrygestel. Robert McBride, 'n moordenaar van die teenoorgestelde kant van die politieke spektrum, is ook hiertydens vrygelaat.

Strydom het later, na die eerste volledige demokratiese verkiesing van 1994, amnestie vir sy dade van die Waarheid-en-versoeningskommissie ontvang. In 1991 skryf hy 'n brief waarin hy die Wit Wolwe-organisasie "*ter wille van eenheid in regse geledere*" ontbind, en die tuig as *president-generaal van die Wit Wolwe* neerlê.

## Verwysings 
## Verdere naleeswerk 
* ''Die wit wolf: 'n Belydenis'' deur Barend Strydom, 1997,
Herschel-ruimtesterrewag

200px|regs|Die Herschel-ruimtesterrewag.

Die **Herschel-ruimtesterrewag** was ’n ruimtesterrewag wat deur die Europese Ruimteagentskap (ESA) gebou en beheer is. Dit was van 2009 tot 2013 aktief en was die grootste infrarooi-teleskoop wat nog gelanseer is; asook instrumente wat sensitief was vir infrarooi en submillimeter-golfbande (55–672&nbsp;µm). Nasa was ook ’n vennoot in die sending.

Die sterrewag is in Mei 2009 in ’n wentelbaan gestuur en het die Tweede Lagrange-punt van die Son-Aarde-stelsel, sowat 1&nbsp;500&nbsp;000&nbsp;km van die Aarde af, twee maande later bereik. Dit is genoem na William Herschel, die ontdekker van die infrarooispektrum en die planeet Uranus, en sy suster en samewerker, Caroline Herschel.

Herschel kon die koudste en stowwerigste plekke in die ruimte sien. Dit het deur stervormende wolke gesif om te ondersoek hoe moontlike lewegewende molekules soos water gevorm word.

Die teleskoop se lewensduur is bepaal deur die hoeveelheid koelmiddel vir sy instrumente; die instrumente sou nie meer reg gewerk het as die koelmiddel opraak nie. Met sy lansering is dié tydperk geraam op 3,5 jaar (tot aan die einde van 2012). Dit het egter bly werk tot 29 April 2013 voor die koelmiddel opgeraak het.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Spektroskopie

duimnael|Die bestudering van wit lig wat met ’n prisma versprei word, is ’n voorbeeld van spektroskopie.

**Spektroskopie** is ’n versamelnaam vir wetenskaplike tegnieke om die wisselwerking tussen materie en stralingsenergie te ondersoek.

Histories was spektroskopie die bestudering van sigbare lig wat volgens hul golflengtes deur ’n prisma versprei word. Later is die begrip heelwat uitgebrei om enige wisselwerking met stralingsenergie as ’n funksie van sy golflengte of frekwensie in te sluit.

Spektroskopiese tegnieke word toegepas in die natuurkunde, analitiese skeikunde en fisiese chemie om die eienskappe van saamgestelde molekulêre, atoom- of subatoom-stelsels te bepaal.

## Elektromagnetiese spektroskopie 
'n Belangrike deel van die spektroskopie maak gebruik van fotone. Afhanklik van die golflengte van die straling kan verskeie eienskappe bestudeer word

*Mössbauerspektroskopie gebruik gammastraling om oorgange van die atoomkern te bestudeer
*X-straalspektroskopie gebruik X-strale om oorgange van die atome se kernelektrone te bestudeer
*UV/Sigbare spetroskopie toon veral oorgange tussen elektroniese toestande van die materiaal
*Infrarooispektroskopie toon veral oorgange tussen vibrasietoestande
*Mikrogolfspektroskopie toon veral oorgange tussen rotasietoestande
* Kernspinresonansie gebruik straling in die radiogolfgebied om oorgange van die kernspins te bestudeer

## Ander vorme 
*Fotoëlektronspektroskopie

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Tony Jantjies

**Tony Jantjies** (gebore 19 April 1992 in Kaapstad, Suid-Afrika) is 'n rugbyspeler wat vir die Blou Bulle in die Curriebeker- en Vodacombekerkompetisies op losskakel speel.

Hy is die jonger broer van Springbok Elton Jantjies (gebore 1 Augustus 1990).

## Eksterne skakels 
* 
* Tony Jantjies by itsrugby.co.uk
Slurpdiere

**Slurpdiere** of **olifantagtiges** (*Proboscidea*) is 'n orde van soogdiere wat slegs een familie van lewende diere, naamlik *Elephantidae* bevat. Die familie bevat op sy beurt drie lewende spesies olifante (die Afrika savanne-olifant, Afrika-woudolifant en die Asiatiese olifant).

Die orde bevat ook verskeie fossiele van olifantagtige spesies wat gedurende die vorige ystydperk geleef het, onder andere mammoete en mastodonte. Die naaste verlangs verwante spesies wat vandag nog leef is die dassies en sirenes (Engels "sea cows", plantetende akwatiese soogdiere van die familie *Dugongidae,* wat egter nie verwar moet word met die Afrikaanse "seekoeie" nie).

Die oudste spesie in die orde dateer uit die vroeë Paleogeen-tydperk, meer as 50 miljoen jaar gelede. Die evolusie van olifantagtige diere behels hoofsaaklik die verhouding van die skedel en kake en die vorm van die ivoor- en kiestande.

## Families 
Hedendaagse olifante is die enigste oorlewendes van 'n eens groter en meer uiteenlopende familie.
* Elephantidae
* †Gomphotheriidae
* †Mammutidae
* †Stegodontidae
* †Barytheriidae
* †Deinotheriidae
* †Moeritheriidae
* †Numidotheriidae
* †Palaeomastodontidae
* †Phiomiidae

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
*
Suid-Afrikaanse Klas 16E

Die **Suid-Afrikaanse Klas 16E** van 1990 is 'n Suid-Afrikaanse elektriese lokomotief van die Spoornet-era.

Gedurende 1990 en 1991 het Spoornet verskeie pare (anders onveranderde) Series 2 tot Series 9 Klas 6E1 elektriese lokomotiewe semi-permanent gekoppel, en hulle hergeklassifiseer as Klas 16E. 'n Enkele gedeelde eenheidnommer is aan elke paar toegeken, met die indiwiduele lokomotiewe in die pare ingeskrewe "A" of "B".,

Class 6E1 Series 2 E1272 (16-100A).jpg|No. 16-100A & B (E1272 & E1273) in "SAR Gulf Red and whiskers", Germiston, 21 November 1991
SAR Class 16E 16-410A.JPG|No. 16-410A (E1850) in Spoornetoranje by Christiana, 22 September 2006
Class 6E1 Series 6 E1709 (16-422B).jpg|No. 16-422B & A (E1709 & E1669) in Spoornetoranje, Germiston, 6 Desember 1991
SAR Class 6E1 Series 5 E1607 16-335A.JPG|No. 16-335A (E1607) in Spoornetoranje te Koedoespoort, 2 Oktober 2009

## Eksterne skakels 
* 

## Verwysings
Afrika-woudolifant

Die **Afrika-woudolifant** (*Loxodonta cyclotis*) is een van die drie nog lewende spesies olifante. Die woudolifant kom slegs in die reënwoude van Wes- en Sentraal-Afrika voor. Voorheen is die spesie en die verwante savanne-olifant (*Loxodonta africana*) as dieselfde spesie, naamlik Afrika-olifante gereken. Genetiese analise het egter getoon dat dit twee afsonderlike spesies is.

Let daarop dat die Knysna-olifant 'n savanne-olifant en nie 'n Afrika-woudolifant is nie.

## Verwysings
Asiatiese olifant

Die **Indiese** of **Asiatiese olifant** (*Elephas maximus*) is één van die drie nog lewende spesies olifante. Die spesie kom in Asië voor. Hulle is kleiner as die Afrika-olifante en kan ook makliker getem word. Mense het hulle oor die eeue as werksdiere ingespan. Dit is die nasionale dier van Indië.

200px|duimnael|Elephas maximus

## Subspesies 
Daar is 5 subspesies van die olifant bekend:
* *Elephas maximus indicus*
* *Elephas maximus maximus*
* *Elephas maximus sumatrensis*
* *Elephas maximus borneensis*
* *Elephas maximus asurus*

## Eksterne skakels 
* 
*
Afrika-olifant

Die **Afrika-olifante** (*Loxodonta*) is 'n genus van olifante. Die genus omvat twee lewende spesies, naamlik die Savanne-olifant en die Afrika-woudolifant.

[duimnael|links|'n Savanne-olifant in die Huabriviervallei, [Namibië]]
Fossiele van die genus is slegs in Afrika gevind, waar hulle in die middel-Plioseen ontwikkel het.

Bulle van die savanne-olifant kan tot 3,64&nbsp;meter hoog word en 5&nbsp;455&nbsp;kg weeg. Dit is die grootste lewende olifantspesie. Die koeie kan 3&nbsp;meter hoog word en 3&nbsp;636&nbsp;kg tot 4&nbsp;545&nbsp;kg weeg.

## Spesies 
* *Loxodonta adaurora*, uitgestorwe, vermoedelik die voorganger van die moderne Afrika-olifante
* Savanne-olifant (*Loxodonta africana*).
* Afrika-woudolifant (*Loxodonta cyclotis*).

[600px|duimnael|senter|'n Trop savanne-olifante haas hul na Gemsbokvlakte-watergat in die [Nasionale Etoshawildtuin, Namibië.]]

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Predasie

[duimnael|'n [Leeu en sy welpie vreet 'n buffel.]]

In die ekologie, is **predasie** 'n biologiese interaksie waar 'n roofdier (of predator - 'n organisme wat jag) voed op sy prooi (die organisme wat aangeval word). Roofdiere mag of mag nie hul prooi doodmaak voor hulle dit eet, maar predasie lei gewoonlik tot die dood van die prooi en die uiteindelike opname van die prooi se weefsel deur die roofdier (m.a.w. die roofdier vreet die prooi op).

**Predasie** is geleen van die Engelse woorde *predator* (roofdier) en *prey* (prooi).
Die windpomp

**Die Windpomp** is 'n Afrikaanse rolprent wat op 25 April 2014 in teaters begin draai het en op 12 September 2014 op DVD vrygestel is. Die film is deur *ZenHQ Films* en *Times Media Films* vervaardig. Dit is in Kaapstad in die Wes-Kaap verfilm.

Die Windpomp is aanvanklik in 2011 as 'n kortfilm vir die AFDA-filmskool geskiet. Dit het 11 AFDA-pryse verower waarna dit as Suid-Afrika se amptelike inskrywing vir die Studente Oscars ingeskryf is. Na hierdie suksesse is daar begin om dit as 'n vollengte rolprent te ontwikkel.

## Genre 
Romantiese drama met elemente van fantasie. Dit het 'n ouderdomsperk van 13 jaar.

## Hoofrolspelers 
* Leandie du Randt as Margot
* Ian Roberts as Rossouw
* Armand Greyling as Henri
* Grethe Fox as tannie Miggie
* Marga van Rooy as Tannie
* Sean-Marco Vorster as Pieter
* Barbara Marie Immelman as 'n verpleegster
* Maridi Jooste as Miggie
* Roland Reed as Japie
* Marko van der Colff as Oupa Hendrik
* Euodia Sampson as Karmienella
* Ivan Abrahams as dominee Greeff
* Alice Godfrey as Elbie

## Storielyn 
Die storie handel oor 17-jarige Hendri wat noodgedwonge op die voorstoep van sy seniele, teruggetrokke oupa in 'n aftree-oord beland. Hendri kom gou agter dat daar soveel meer geheime hier skuil as wat hy ooit sou kon raai en dat die grootste geheim van als hom net dalk die liefde van sy lewe kan kos.

## Toekennings 
## Sien ook 
* Lys van Afrikaanse rolprente
Oranje-Vrystaat (provinsie)

Die **Provinsie van die Oranje-Vrystaat** (Engels: *Province of the Orange Free State*) was een van die vier provinsies van Suid-Afrika vanaf 1910 tot 1994. Dit is ontbind op 27 April 1994. Die hoofstad van die provinsie was Bloemfontein. 

Die voorganger van die provinsie was die Oranjerivierkolonie. 

Die Bantoestans van QwaQwa en 'n deel van Bophuthatswana was in die provinsie geleë.

## Distrikte in 1991 
250px

Distrikte van die provinsie en bevolking tydens die sensus van 1991.
:Nota: *Nie alfabeties gerangskik nie, maar rofweg van suid na noord in die provinsie gelys.*
 
* Zastron: 14,122
* Rouxville: 11,904
* Bethulie: 9,333
* Smithfield: 7,946
* Wepener: 12,964
* Dewetsdorp: 13,521
* Reddersburg: 6,070
* Edenburg: 6,968
* Trompsburg: 5,138
* Jagersfontein: 6,353
* Bloemfontein: 300,150
* Petrusburg: 11,071
* Brandfort: 23,521
* Botshabelo: 177,926
* Philippolis: 7,056
* Fauresmith: 8,916
* Koffiefontein: 10,778
* Jacobsdal: 9,748
* Boshof: 32,033
* Theunissen: 38,482
* Bultfontein: 28,556
* Hoopstad: 27,934
* Wesselsbron: 26,494
* Odendaalsrus: 97,603
* Welkom: 248,186
* Virginia: 81,780
* Hennenman: 25,165
* Ventersburg: 14,534
* Ladybrand: 30,532
* Excelsior: 18,051
* Clocolan: 18,542
* Marquard: 17,217
* Winburg: 17,765
* Senekal: 41,551
* Ficksburg: 36,810
* Fouriesburg: 16,932
* Bethlehem: 80,921
* Lindley: 37,664
* Reitz: 30,712
* Harrismith: 63,220
* Vrede: 37,324
* Kroonstad: 110,963
* Bothaville: 54,726
* Viljoenskroon: 59,279
* Vredefort: 13,518
* Koppies: 19,723
* Parys: 48,678
* Sasolburg: 89,079
* Heilbron: 40,987
* Frankfort: 44,617

## Administrateurs van die Oranje-Vrystaat (1910–1994) 
* Alfred Ernest William Ramsbottom (Mei 1910 – Mei 1915)
** Christiaan Rudolf de Wet (15 September 1914 – 20 Oktober 1914) (In rebellie)
* Cornelius Hermanus Wessels (Mei 1915 – 2 Maart 1924) (Vanaf 4 Maart 1920, Sir Cornelius Hermanus Wessels)
* Esaias Reinier Grobler (11 Maart 1924 – Maart 1929)
* Carl Theodorus Muller Wilcocks (Maart 1929 – 11 November 1936)
* Johannes Buys (November 1936 – Desember 1936) (waarnemend)
* Johannes Frederik Janse van Rensburg (Desember 1936 – Desember 1940)
* Stephanus Philippus Barnard (Desember 1940 – Desember 1950)
* Jacobus "Jim" Johannes Fouché (1 Januarie 1951 – Desember 1959)
* Johannes Willem Jacobus Coetzee du Plessis (Desember 1959 – Desember 1969)
* Gabriel François van Lingen Froneman (Desember 1969 – 13 Desember 1974)
* Abraham Cornelis van Wyk (14 Desember 1974 – 1979)
* Cornelius "Nak" van der Merwe (1979 – 1980)
* Louis Johannes Botha (November 1980 – Augustus 1991)
* Louis van der Watt (Augustus 1991 – 7 Mei 1994)

## Verwysings
Verlorevlei

Die **Verlorevlei** is na regte 'n rivier in die Sandveld (aan die Weskus) wat by Eendekuil, Het Kruis en Redelinghuys verbyloop en by Elandsbaai in die Atlantiese Oseaan uitmond.

Ongeveer 30 km noordwes van Redelinghuys is die werklike moerasagtige vlei. In die winter is dit kilometers lank en die water is verskuil tussen die groen riete. Somers is die vlei droog. Vyfhonderd voëlsoorte is hier al deur voëlkykers aangeteken. Ook is die vlei gewild by hengelaars.

Dit is een van die land se weinige varswatermere by die kus. Dit is 'n belangrike broei- en eetplek vir pelikane, flaminke en  ander voël- en visspesies. Verskeie plantsoorte kom voor. Aan die oewers wei beeste en water word vir besproeiing uitgepomp. Dit is in 1991 tot Ramsar-vleiland verklaar.

Op sy reis na Namakwaland in 1685 is Simon van der Stel  hier verby en was toe onder die indruk dat die rivier 'n sytak van die Olifantsrivier is. Vaandrig Johannes Tobias Rhenius het in 1724 gesien dat die vlei in die riete verlore geraak het. Vandaar die naam.

## Sien ook 
* Ramsar-vleilande in Suid-Afrika

## Bibliografie 
* Green, Lawrence G.: Verloren Vlei, the "lost world". In: On wings of fire. A narrative of odd and unusual characters and queer, remote places along the flamingo coast from Swakopmund to the Cape. Kaapstad: Howard B. Timmins, 1982. 
* Green, Lawrence G.: So few are free. Kaapstad: Howard Timmins, 1983.
UTC±00:00

duimnael|300px|UTC±00: blou (Januarie), oranje (Julie), geel (heeljaar), ligblou (seegebiede)
**UTC±00:00** is die volgende tyd:

* Gekoördineerde Universele Tyd (UTC), die basis vir die wêreld se burgerlike tyd.
* Greenwich-gemiddelde tyd 
* Wes-Europese tyd  die term "standaardtyd"  met verwysing na die somermaande en "wintertyd" gedurende wat die res van die tydsone "standaardtyd" noem. Dit is omgekeerd van die praktyk van die meeste lande in die EU, maar lewer dieselfde eindresultate.
# Marokko neem normaalweg UTC+01:00 waar, maar die horlosie word tydens Ramadan een uur teruggedraai.

## As somertyd in die Noordelike Halfrond 
* 
** Ittoqqortoormiit en omgewing
* 
** Asore-eilande

## Standaardtyd (die hele jaar) 
### Wes-Afrika 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* São Tomé en Príncipe (sedert 2018)
* 
* 
* 

### Atlantiese eilande 
* 
** Danmarkshavn en omgewing
* 
* 
** Sint Helena, Ascension en Tristan da Cunha

### Antarktika 
* Sommige basisse in Antarktika.

## Verwysings
Pioneer-plaat

duimnael|200px|Die illustrasie op die Pioneer-plate.
[duimnael|200px|Die plaat binne-in [Pioneer 10.]]

Die **Pioneer-plate** is twee plate van vergulde aluminium wat in 1972 in Pioneer 10 en in 1973 in Pioneer 11 geplaas is. Dit bevat ’n geïllustreerde boodskap ingeval die ruimtetuie deur intelligente buiteaardse lewe onderskep word. Hulle wys die naakte figure van ’n man en vrou asook verskeie simbole wat inligting oor die oorsprong van die tuie verskaf. Die plaat is ontwerp deur die sterrekundige Carl Sagan in samewerking met dr. Frank Drake en Linda Salzman Sagan.

Pioneer 10 en 11 is die eerste ruimtetuie wat ’n groot genoeg snelheid bereik het om uit die Sonnestelsel te ontsnap. Die Voyager Goue Plaat, ’n ingewikkelder en meer gedetailleerde plaat wat moderner tegnologie gebruik, is in 1977 in Voyager 1 en 2 geplaas.

## Simbolisme 
### Waterstof 
### Mense 
### Ruimtetuig 
### Posisie 
### Sonnestelsel 
Onder op die plaat word die Sonnestelsel skematies voorgestel. Dit wys watter pad die tuig gevolg het. Deur Saturnus is ’n streep wat die planeet se ringe voorstel as ekstra aanwysing om ons sonnestelsel te identifiseer.

Die afbeelding is nie volgens skaal nie. Die grootte van die planete en die afstand tussen hulle verskil van die werklike mates.

Die binêre getalle dui die relatiewe afstand tussen die planete en die Son aan. Die eenheid is ’n tiende van die afstand tussen Mercurius en die Son.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse en die Nederlandse Wikipedia
Armand Greyling

**Armand Greyling** (gebore in 1991) is 'n Suid-Afrikaanse akteur. Hy maak sy rolprentdebuut in 2008 met Bakgat!. In 2014 het hy die hoofrol as Henri in Die Windpomp vertolk. Vir dié rol is hy as *Beste Akteur* by kykNET se silwerskermfees van 2014 genomineer.

Greyling matrikuleer van die Hoërskool Waterkloof waar hy onderhoofseun was en in die koor gesing het. Na skool het hy aan die AFDA-rolprentskool in Kaapstad studeer.

## Filmografie 
* Bakgat!, 2008 as skoolkind
* Die Windpomp, 2014 as Henri

## Verwysings
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais

Die **Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais** (*PUC-MG* of *PUC Minas*) is 'n universiteit in Belo Horizonte in Minas Gerais, Brasilië.

Die universiteit is op 12 Desember 1958 gestig. Dit is een van die vyf grootse universiteite in Brasilië. In 2010 is die universiteit as die beste privaat universiteit in Brasilië aangewys.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  PUC Minas se webtuiste
Leandie du Randt

**Leandie du Randt** (gebore 28 Julie 1988) is 'n Suid-Afrikaanse aktrise. Sy maak haar TV-debuut in 2009 in Getroud met rugby en haar rolprentdebuut die daaropvolgende jaar in die film Henley-on-Klip. In 2014 is sy tydens kykNET se silwerskermfees as *Beste Aktrise* vir haar rol in Die Windpomp benoem.

Du Randt verwerf in 2009 die graad BCom Bedryfsielkunde aan die Universiteit van Johannesburg. In 2010 ontvang sy haar honneursgraad in bedryfsielkunde aan dieselfde universiteit. Sy is in 2011 as 'n praktiserende psigometris geregistreer.

## Filmografie 
* Thys & Trix, 2018
* Vuil Wasgoed, 2017
* Jagveld, 2017, as Emma le Roux
* Binnelanders, as Ivanka Gouws
* Hollywood in my Huis, 2015
* Mooirivier, 2015
* Strikdas, 2014 (na-produksie) as Willemien de la Harpe
* Ek Joke Net 2, 2014
* *Born to Win*, 2014 as Older Deonette
* Die Windpomp, 2014 as Margot
* Verlep, 2013 (kort) as Anne
* Klein Karoo, 2013 as Jackie
* Drukkersbloed, 2012 (kort)
* Semi-soet, 2012 as meisie in kroeg
* Susanna van Biljon, 2010 as Melanie
* Egoli: Afrikaners is plesierig, 2010 as Peggy
* Henley-on-Klip, 2010 as Meraai
* Getroud met rugby, 2009 (TV-reeks) as Mieke

## Verwysings
Suid-Afrikaanse Klas 17E

Die **Suid-Afrikaanse Klas 17E** van 1990 is 'n Suid-Afrikaanse elektriese lokomotief van die Spoornet-era.

Gedurende 1993 en 1994 het Spoornet verskeie Klas 6E1, Series 7, 8 en 9 lokomotiewe gemodifiseer. Hul remme en vastrapbeheer se betroubaarheid is onder andere verbeter vir diens op die Natalse hooflyn. Hierdie gewysigde lokomotiewe is geherklassifiseer as Klas 17E.

## Vervaardiger 
Die 3kV Klas 6E1 elektriese lokomotiewe is gebou vir die Suid-Afrikaanse Spoorweë (SAR) deur Union Carriage & Wagon (UCW) in Nigel, Transvaal, met die elektriese toerusting wat deur die General Electric Company (GEC) verskaf is. UCW het nie werknommers aan die lokomotiewe toegeken wat dit vir die SAR gebou het nie, maar het die SAR eenheidnommers vir hul rekordhouding gebruik.

## Klas 6E1 eienskappe 
Om die maksimum kragoordrag na die spore te verseker sonder dat die wiele gly, was die Klas 6E1 met gesofistikeerde vastrapskakels toegerus tussen die onderstel en die raamwerk, en toegerus met 'n elektroniese wielglipopsporing. Hierdie vastrapstutte en skakels het 'n kenmerk van die meeste latere Suid-Afrikaanse elektriese lokomotiefmodelle geword.

### Oriëntasie 
Hierdie dubbelkajuitlokomotiewe het slegs 'n dakleer aan die een kant, net regs van die kajuitdeur. Die kant met die dakleer is gemerk as die nommer 2 kant. 'n Gang in die middel van die lokomotief verbind die kajuite, wat identies is afgesien van die feit dat die handrem in kajuit 2 geplaas is. 'n Pantograafhaakstok word in 'n buis geberg onder die onderste rand van die lokomotief aan die dakleerkant.

### Werking 
Die lokomotief se traksiemotors word beheer deur weerstande waaroor die spanning verlaag word in 'n opset van serie en parallelle stroombane. Die stroombrekers wat hierdie bane oorskakel werk onder baie hoë krag en spanning en is pneumatiesgedrewe vir isolasiedoeleindes. Saamgeperste lug is nodig om die skakelaars oop of toe te maak en lug word ook gebruik vir die swakveldskakelaar wat onder baie hoë stroom skakel.

Tydens wegtrek en in die lae verstellings word die grootste deel van die spanning verlaag oor die bankresistors en al vier traksiemotors is in series gekoppel. Soos die bestuurder spoed verhoog, word sommige van die resistorbanke uitgesny via die pneumatiese skakelaars en die spanning neem dus toe oor die traksiemotors. Hoe meer resistors uitgeskakel word as die bestuurder die spoed verhoog, hoe meer krag word deur die traksiemotors ontwikkel. Teen ongeveer 22–28 km/h (14–17 mpu) skakel die lokomotief oor na 'n parallelle kombinasie, waar die twee traksiemotors per boegie in series geskakel word terwyl die twee boegies in parallel geskakel is. Uiteindelik, wanneer al die weerstande uitgeskakel is, hardloop die lokomotief in volle veld.

Lêer:SAR Class 17E E1913.JPG|Die Klas 17E no. E1913, ou Klas 6E1, Series 8, by Capital Park, Pretoria, 28 September 2006
Lêer:SAR Class 18E Series 1 18-328.JPG|Kajuit 1 van Klas 18E no. 18-328, ou Klas 17E no. E2071, Sentrarand, 22 September 2009

## Eksterne skakels 
* 

## Verwysings
Roswell-voorval

duimnael|Die *Roswell Daily Record* kondig op 8 Julie 1947 aan dat beslag gelê is op ’n "vlieënde piering".
Die **Roswell-voorval** verwys na die gebeure rondom ’n Amerikaanse militêre verkenningsballon wat in 1947 naby Roswell, Nieu-Mexiko, neergestort het. Dit het aanleiding gegee tot bewerings dat dit ’n buiteaardse ruimteskip is wat geval het.

Die weermag wou die ware doel van die ballon, om Sowjet-kerntoetse op te spoor, wegsteek en het ná die aanvanklike groot belangstelling in die voorval berig dit was ’n gewone weerballon. Belangstelling oor die ongeluk het afgeneem tot in die laat 1970's, toe mense wat in VVV's belangstel, verskeie komplotteorieë uitgedink het. Daar is beweer een of meer ruimtetuie het by Roswell neergestort, dat die buiteaardse wesens in die tuie deur die weermag gevind is en dat hulle dit probeer wegsteek.

In die 1990's het die weermag die ware aard van die Projek Mogul-ballon bekend gemaak. Tog is gissings oor Roswell steeds gewild in populêre media en komplotteorieë duur voort. 

## Verwysings
Cyrano de Bergerac

**Cyrano de Bergerac** (6 Maart 1619 – 28 Julie 1655) was ’n Franse dramaturg en soldaat met 'n groot neus wat in meer as 1000 tweegevegte betrokke was. Sy naam is ook die titel van ’n beroemde toneelstuk oor sy lewe (geskryf deur Edmond Rostand), en etlike flieks is op dié verhaal gegrond.

## Lewe 
Hercule-Savinien Cyrano de Bergerac was die seun van ’n Franse edelman, hoewel minstens een skrywer, Ishbel Addyman, beweer hy was nie ’n aristokraat nie, maar die seun van ’n vishandelaar. Volgens haar het hy sifilis gehad en was hy moontlik homoseksueel. Hy was van 1640 tot omstreeks 1653 in ’n verhouding met die skrywer en musikant Charles Coypeau d'Assoucy. Daarna het hulle in ’n bitter stryd betrokke geraak en dit het tot ’n reeks satiriese werke deur albei mans oor die ander een gelei.

In fiktiewe werke oor sy lewe word hy met enorme groot neus uitgebeeld. Volgens portrette het hy wel ’n groot neus gehad, maar nie naastenby so groot soos wat in werke oor hom beskryf word nie.

Cyrano de Bergerac se werke *Les États et Empires de la Lune (Die State en Ryke van die Maan)* (in 1657 ná sy dood gepubliseer) en *Les États et Empires du Soleil (Die State en Ryke van die Son)* (1662) is klassieke voorbeelde van vroegmoderne wetenskapsfiksie. Sy mengsel van wetenskap en romanse in sy werke het as model vir latere skrywers gedien, onder andere Jonathan Swift, Edgar Allan Poe en moontlik Voltaire.

## Werke oor hom 
In 1897 het die Franse digter Edmond Rostand ’n toneelstuk, *Cyrano de Bergerac*, oor Cyrano se lewe geskryf. Dit vertel van sy liefde vir die pragtige Roxane, wat hy verplig is om die hof te maak namens ’n meer konvensioneel aantreklike, maar minder woordvaardige vriend, Christian de Neuvillette.

Die stuk is verskeie kere vir die silwerdoek aangepas; van die bekendste rolprente is die 1990-weergawe met Gérard Depardieu in die titelrol, die 1950-film met José Ferrer, waarvoor hy ’n Oscar gewen het, en die 1988-aanpassing *Roxanne* van Steve Martin.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Xerox

duimnael|links|'n Xerox-fotostaatmasjien

**Xerox** is 'n Amerikaanse maatskappy wat wêreldwyd sake doen. Hulle vervaardig hoofsaaklik fotostaatmasjiene en drukkers, asook ander terminologieë waarmee dokumente bestuur en gereproduseer kan word. Hulle is bekend vir die bekendstelling van die eerste moderne fotokopieerders in die laat 1950's.

Die maatskappy is in 1906 onder die naam *Haloid* gestig. Nadat hulle 'n patent van Chester Carlson vir die sogenaamde "xerografiese proses" bekom het, hernoem die maatskappy homself *Xerox*. Hulle hoofkantoor is in Norwalk, Connecticut geleë, hoewel die meeste van hul werknemers in die omgewing van Rochester in New York werk, waar die maatskappy oorspronklik ontstaan het. Die maatskappy het in Desember 2010 ongeveer 133&nbsp;000 werknemers wêreldwyd gehad. Ursula Burns is vanaf 2009 die hoof uitvoerende beampte en voorsitter.

duimnael|links|Xerox se hoofkantoor in Norwalk, Connecticut

Xerox se navorsers by sy Palo Alto-navorsingsentrum het verskeie belangrike elemente van persoonlike rekenaars uitgevind, soos die rekenaarmuis en "lessenaar"-georiënteerde koppelvlak. Die maatskappy se bestuur het nie veel van hierdie uitvindings gedink nie, en hulle ingenieurs beveel om dit met Apple se tegnici te deel. Hierdie tegnologieë is deur Apple en later deur Microsoft gebruik. Dit was deels hieraan te danke dat die twee maatskappye die wêreld van persoonlike rekenaar vir so lank kon domineer.

Mense in die Verenigde State van Amerika gebruik dikwels die term 'xerox' as 'n werkwoord vir die maak van fotostate.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  Xerox se amptelike webtuiste
*
Sakdoekie

**Sakdoekie** is 'n speletjie wat deur kinders gespeel word.

## Spelreëls 
Die spel werk so: Die spelers word in twee groepe opgedeel. Die spelers moet gelykop gedeel word. Die twee spanne word ongeveer 16 treë uit mekaar uit geplaas. Presies in die middel word daar deur ‘n persoon ‘n sakdoek uitgehou. Elke speler kry ‘n nommer. Bv. As die span rooi 10 spelers het en span groen ook 10 spelers het sal altwee spanne ‘n speler met die nommer 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 en 10. Dan sal daar ‘n nommer van 1 tot 10 uitgeroep word. As 5 uitgeroep word sal altwee spanne se nommer 5 speler hardloop en die sakdoek probeer gryp as die een speler die sakdoek het moet hy terug draai en probeer om met die sakdoek oor die lyn te kom voor die ander speler hom of haar raak. As die persoon suksesvol oor die lyn gekom het met die sakdoek in sy hand sal daardie persoon se span 1 punt kry. So herhaal die spel tot een span 5 punte het.

## Benodigdhede 
* 1 sakdoek
* 1 rolletjie kleefband ("masking tape") (dit sal slegs benodig word as die spel binne gespeel word om lyne te maak).

## Sien ook 
* Lys van kinderspeletjies
Bereapark

**Bereapark** in Pretoria is bekend as 'n voormalige krieketveld, veral vanweë die Noord-Transvaalse Krieketspan wat hier wedstryde gespeel het. Hier was egter ook 'n rugby- en 'n sokkerklub wat die geriewe gebruik het. Die klubhuis en sportterrein is geleë in Lilian Ngoyistraat (vroeër Van der Waltstraat) naby Pretoria se middestad.

## Sportvelde 
In September 1882 is beesweiding, wat slegs 'n paar minute weg was van Kerkplein in Pretoria met 'n perdekar, geïdentifiseer as 'n krieketveld vir Pretoria se krieketspelers. Die grond het destyds aan 'n weduwee Hoffman behoort en was deel van 'n plaas wat Fonteinedal ingesluit het. Teen die tyd dat die besoekende Walter Read Elftal van Engeland Suid-Afrika in 1892 besoek het, het die veld reeds as Bereapark bekend gestaan.

'n Pretoriase span het teen die Engelse besoekers gespeel. Dit was die eerste internasionale krieketwedstryd in Pretoria, wat toe nog die hoofstad van die Zuid-Afrikaanse Republiek (ZAR) was. Die Pretoriase span het uit 22 spelers bestaan teenoor die Walter Read-span se 11. In die wedstryd, wat op 29 en 30 Januarie 1892 plaasgevind het, is die Pretoriase span met 'n beurt en 29 lopies geklop. In die 1906/07 seisoen het die krieket Curriebeker-toernooi in Johannesburg en Pretoria plaasgevind en die eerste eersterangse krieketwedstryde het hier plaasgevind.  Die Noord-Transvaalse krieketspan het die sportgronde gebruik as tuisveld vanaf 1937/38 tot 'n nuwe sportstadion in 1984/85, naamlik Centurionpark, gebou is.

In 1897 is die eerste klubhuis op die perseel gebou. Die eerste motorvoertuig in Suid-Afrika is ook in dieselfde jaar op Bereapark uitgestal. President Paul Kruger van die ZAR het tydens die geleentheid 'n toespraak gelewer.

In 1903 is Bereapark aan die Suid-Afrikaanse Vervoerdienste verkoop en spoorwegpersoneel het die perseel se sportgeriewe gebruik. Die klubhuis is as 'n biblioteek, musiekkamer en kroeg gebruik. Die suidelike klubhuis is in 1907 gebou, terwyl die noordelike klubsaal in 1926 bygevoeg is. Die Berea Rugbyklub is in dieselfde jaar gestig. 'n Sokkerspan, die Pretoria Suid-Afrikaanse Spoorwegspan, het die veld ook as tuisveld begin gebruik in 1918 en sedert 1935 as die Berea Football Club in die destydse Transvaal Sokkerliga meegeding.

## Brand 
In die 1990’s is die gebou as administratiewe en konferensiefasiliteit gebruik, maar daarna het die gebou en gronde begin verval. 'n Gekombineerde laer- en hoërskool is uit die gebou bedryf, totdat 'n brand in April 2010 groot skade aangerig het. Sedertdien het die terrein en die klubhuis totaal verval en word glad nie gebruik nie.

## Sien ook 
* Lys van stadions in Suid-Afrika

## Bronne 
* Inligting op Cricketarchive.com
* Inligting op up.ac.za 
* Bereapark Sokkerklub op die Engelse Wikipedia
Markov-eienskap

[duimnael|regs|'n Enkele realisering van 'n driedimensionale [Brownbeweging vir tye 0 ≤ t ≤ 2. Brownbeweging beskik oor die Markov-eienskap, aangesien die snelheid van die deeltjie nie afhang van die vorige snelhede nie.]]
In waarskynlikheidsteorie en statistiek, verwys die term **Markov-eienskap** na die geheuelose eienskap van 'n stogastiese proses. Dit is vernoem na die Russiese wiskundige Andrei Markov. 

'n Stogastiese proses beskik oor die Markov-eienskap as die voorwaardelike waarskynlikheidsverdeling van toekomstige toestande van die proses (d.w.s. voorwaardelik wat die verlede sowel as huidige waardes betref) slegs afhang van die huidige toestand, en nié van die reeks gebeure wat dit voorafgegaan het nie. 'n Proses met hierdie eienskap word 'n *Markov-proses* genoem. Die term **sterk Markov-eienskap** is soortgelyk aan die Markov-eienskap, behalwe dat die betekenis van "huidige" gedefinieer word in terme van 'n ewekansige veranderlike, 'n sogenaamde stoptyd. Die terme "Markov-eienskap" en "sterk Markov-eienskap" is albei al aangewend met betrekking tot 'n spesifieke "geheuelose" eienskap van die eksponensiële verspreiding.

Die term **Markov-aanname** word gebruik by die beskrywing van 'n model waar die Markov-eienskap as geldig aanvaar word, soos by 'n verborge Markovmodel.

'n Ewekansige Markovveld brei hierdie eienskap uit na twee of meer dimensies of na ewekansige veranderlikes wat vir 'n aaneengeskakelde (Engels: interconnected) netwerk van items gedefinieer word. 'n Voorbeeld van 'n model van só 'n veld is die Isingmodel.

'n Stogastiese proses in diskrete tyd wat die Markov-eienskap bevredig, staan bekend as 'n Markovketting.

## Inleiding 
'n Stogastiese proses beskik oor die Markov-eienskap as die voorwaardelike waarskynlikheidsverdeling van toekomstige toestande van die proses (met verlede sowel as huidige waardes voorwaardelik) net van die huidige toestand afhang; dit is, gegewe die huidige, is die toekoms onafhanklik van die verlede. 'n Proses met hierdie eienskap word Markoviaans, of 'n Markovproses genoem. Die mees bekende Markovproses is 'n Markovketting. Brownbeweging is 'n ander baie bekende Markovproses.

## Kyk ook 
*Verborge Markovmodel
*Markovketting
*Markov-proses

## Verwysings
Fermi-paradoks

[duimnael|120px|Die [Arecibo-boodskap, die Aarde se eerste poging om met buiteaardse lewe kontak te maak.]]

Die **Fermi-paradoks** is die oënskynlike teenstelling tussen hoë ramings van die moontlike bestaan van buiteaardse beskawings en die mens se onvermoë om met hulle kontak te maak of bewyse te kry dat hulle bestaan.

Die basiese punte van die argument, soos uiteengesit deur die fisici Enrico Fermi en Michael H. Hart, is:
* Die Son is ’n tipiese ster en relatief jonk. Daar is miljarde sterre in die Melkweg wat miljarde jare ouer is.
* Van dié sterre sal vir seker Aardagtige planete hê. As ’n mens aanneem die Aarde is ’n tipiese planeet, sou baie van hierdie planete intelligente lewe ontwikkel het.
* Van dié beskawings kan dalk die vermoë ontwikkel om tussen sterre te reis, ’n tegnologie wat die Aarde nou al ondersoek.
* Selfs teen die stadige tempo waarteen die Aarde interstellêre reise voorsien, kan die Melkweg binne ’n paar tienmiljoen jaar heeltemal gekoloniseer wees.

Volgens dié denkrigting moes die Aarde al gekoloniseer, of ten minste besoek, gewees het. Maar geen bewyse hiervoor is nog gevind nie. Daar is ook geen tekens van die bestaan van intelligente lewe in die Melkweg of elders in die heelal (sover dit waargeneem sou kon word) nie.

## Fermi se vraag 
In ’n informele bespreking in 1950 het Enrico Fermi gevra hoekom daar nie bewyse van buiteaardse ruimtetuie  is as daar so baie beskawings in die Melkweg is nie. Hy het gevra: "Waar is almal?"

’n Meer gedetailleerde ondersoek van die implikasies van die onderwerp het begin met ’n geskrif in 1975 deur Michael H. Hart, en dit word soms die **Fermi-Hart-paradoks** genoem.

Sedert Hart is baie moeite al gedoen om wetenskaplike hipoteses oor buiteaardse lewe, en moontlike modelle daarvan, te ontwikkel. Die Fermi-paradoks het ’n teoretiese verwysingspunt in baie van dié werk geword. Die probleem het verskeie geleerdes aangespoor om dit te probeer oplos, terwyl vrae wat daarop betrekking het, al behandel is in velde so uiteenlopend as sterrekunde, biologie, ekologie en filosofie. Die opkoms van astrobiologie het ’n interdissiplinêre benadering tot die Fermi-paradoks en die vraag oor buiteaardse lewe tot gevolg gehad.

## Sien ook 
* Donkerwoudhipotese
* Eersgeborene-hipotese

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* "Exotic Civilizations: Possible Answer to Fermi's Paradox"  deur Paul Hughes
* "Introduction and Drake equations for the Fermi paradox"
* "So much space, so little time: why aliens haven't found us yet" deur Ian Sample, *The Guardian*, 18 Januarie 2007
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Giordano Bruno

**Giordano Bruno** (gebore **Filippo Bruno**; 1548 tot 17 Februarie 1600) was ’n Italiaanse Dominikaanse monnik, filosoof, wiskundige, digter en astroloog. Hy is bekend vir sy kosmologiese teorieë, wat selfs verder gegaan het as die destyds nuwe Koperniese model; hy het voorgestel die sterre is net verafgeleë sonne met hul eie planete en dat hulle lewe kan huisves. Hy het ook gesê die heelal is oneindig en daarom is daar geen hemelliggaam in die "middel" daarvan nie.

Vroeg in 1593 is Bruno deur die Romeinse Inkwisisie verhoor vir kettery op aanklagte van onder meer die verwerping van verskeie Katolieke kernleerstellings (soos die Drie-eenheid, die goddelikheid van Christus en die maagdelikheid van Maria). Sy panteïsme was ook rede tot groot kommer. Die Inkwisisie het hom skuldig bevind en in 1600 het hy in Rome se Campo de' Fiori op die brandstapel gesterf. 

Ná sy dood het hy aansienlike roem verwerf, veral onder 19de- en vroeë 20ste-eeuse geleerdes wat hom beskou het as ’n martelaar vir wetenskap, hoewel klem gelê word daarop dat Bruno se astronomiese sienings ’n klein deel was van die teologiese en filosofiese oortuigings wat tot sy verhoor gelei het. Sy verhoor word egter steeds beskou as ’n mylpaal in die geskiedenis van vrye gedagtes en die moderne wetenskap.

Benewens sy kosmologiese geskrifte het Bruno ook aansienlik geskryf oor begrippe rakende die geheue. Die historikus Frances Yates meen Bruno is sterk beïnvloed deur Arabiese astrologie, Neoplatonisme, Renaissance-Hermetisisme en die Egiptiese god Thoth. Sy ander studies het gehandel oor wiskunde en die toepassing van geomteriese paradigmas op taal.

## Verwysings
Planetesimaal

[duimnael|’n [Protoplanetêre skyf kan baie planetesimale bevat wat vanweë botsings al hoe groter word. Van hulle kan eindelik planete vorm.]]

**Planetesimale** is soliede voorwerpe wat vermoedelik in sterre se protoplanetêre skyf voorkom. Volgens algemeen aanvaarde teorieë van planeetvorming ontstaan planete uit die ruimtestof wat bots en aan mekaar vasklou om al hoe groter liggame te vorm.

Wanneer dié liggame groottes van sowat 1&nbsp;km bereik, kan hulle mekaar direk aantrek deur hul gesamentlike swaartekrag, en so groei hulle verder tot protoplanete so groot soos mane, en later planete.

Alternatiewelik kan planetesimale vorm in baie digte stoflae wat ’n gesamentlike swaartekrag-onewewig in die middel van protoplanetêre skywe ondervind. Baie planetesimale breek tydens gewelddadige botsings, maar ’n paar van die groteres kan oorbly en aanhou groei tot protoplanete.

## Sonnestelsel 
Daar word geglo die meeste van die planetesimale in die Sonnestelsel is sowat 3,8&nbsp;miljard jaar gelede, ná ’n tydperk bekend as die Laat Hewige Bombardement, óf heeltemal uit die Sonnestelsel óf in afgeleë eksentriese wentelbane soos die Oortwolk geskiet, of hulle het met groter liggame gebots weens die swaartekraginvloed van die groot planete (veral Jupiter en Neptunus). ’n Paar kon as mane aangetrek gewees het, soos Mars se mane Fobos en Deimos en die kleiner mane van die gasreuse.

Sommige wetenskaplikes gebruik ook die term vir kleiner liggame in die Sonnestelsel soos asteroïdes, komete en Kuiper-gordelvoorwerpe wat oorgebly het ná die planeetvorming.

Dié beskrywing word nie deur die Internasionale Astronomiese Unie gesteun nie en verskillende groepe kan verskillende name vir die voorwerpe gebruik. Daar is ook geen spesifieke onderskeid tussen ’n planetesimaal en ’n protoplaneet nie.

## Sien ook 
* Protoplaneet

## Eksterne skakels 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Lemmetjie

'n **Lemmetjie** is 'n groen sitrusvrug, naverwant aan die suurlemoen, met 'n soet smaak wat veroorsaak word deur sitroensuur wat ook aanwesig is in alle ander sitrus.

Die lemmetjieboom (*Citrus aurantifolia*) is 'n klein immergroen boom inheems aan Asië.

**Lemmetjie** is 'n term wat verwys na 'n sitrusvrug wat tipies rond is, groen, 3–6 cm in deursnee en met 'n soet smaak en 'n bitter pulp. Daar is verskeie spesies van sitrusbome wat se vrugte lemmetjies genoem word, insluitend die sleutellemmetjie, Persiese lemmetjie, kafferlemmetjie, en woestynlemmetjie. Lemmetjies is 'n goeie bron van vitamien C, en word dikwels gebruik om die smaak van kos en drank te aksentueer. Hulle word regdeur die jaar verbou en is gewoonlik kleiner as suurlemoene, hoewel die variëteite verskil in suiker- en suurinhoud. Daar heers groot verwarring tussen die term lemmetjie (lime) en suurlemoen (lemon). Alhoewel daar geen ondeskeid is in kleur en vorm van die twee vrugte nie is die smaak uiteenlopend met suurlemoene wat suur is en lemmetjies wat soet is met 'n bitter pulp.
links|500px|'n Lemmetjieskyfie
Hampstead Heath

[duimnael|'n [Vywer in Hampstead Heath]]
duimnael|September in Hampstead Heath
duimnael|Die uitsig vanaf Parliament Hill

**Hampstead Heath** (plaaslik ook kortweg "the Heath" genoem) is 'n uitgestrekte ou park en openbare groen ruimte in die noorde van Londen wat oor 'n oppervlakte van sowat 790 akkers (320 hektaar) strek. Die park bestaan hoofsaaklik uit oop grasvelde en bosse en is op 'n sanderige heuwel geleë. Dié heuwel - een van die hoogste punte in die Britse hoofstad - strek van Hampstead tot Highgate.

Die heuwelagtige parkterrein behels naas historiese en nuut aangeplante bosse enkele vywers, 'n openbare swembad, speelterreine en 'n oefenpad. Die park grens in die noorde aan Kenwood House, 'n herehuis. Parliament Hill, 'n heuwel in die suidweste van die park, bied 'n uitsig oor Londen wat as natuurmonument beskerm word.

Hampstead Heath word deur die *City of London Corporation* bestuur en behoort administratief grotendeels aan die stadsdistrik London Borough of Camden, met uitsondering van Hampstead Heath Extension en Golders Hill Park wat in die London Borough of Barnet geleë is.

## Eksterne skakels