Baskeland

duimnael|Ligging van die Baskeland in Europa
[duimnael|*Ikurrina*, die vlag van die [Baske en die Baskeland]]

**Baskeland** (Baskies: *Euskal Herria*; Frans: *Pays basque*; Spaans: *Vasconia* of *País Vasco*) is 'n landskap en kulturele gebied op die grens van Frankryk en Spanje in die westelike Pireneë teen die Golf van Biskaje. Die gebied strek oor 'n aantal administratiewe van die twee lande en kom grootliks ooreen met die tuisland van die Baske en die Baskiese taal. Die Baskeland beslaan 'n oppervlak van 20&nbsp;947&nbsp;km² en het 'n bevolking van sowat 3 miljoen in 2015 gehad, waarvan 'n kwart Baskies praat.

Baskeland word verdeel in die Noordelike Baskeland en die Suidelike Baskeland. Die Noordelike Baskeland of "Franse Baskeland" (Baskies: *Iparralde*, Frans: *Pays basque français* of *Pays basque nord*) beslaan die westelike deel van die Franse département Pyrénées-Atlantiques in die région Akwitanië. Die Suidelike Baskeland (Spaans: *País Vasco*, Baskies: *Hegoalde*) beslaan die Outonome Gemeenskap van die Baskeland, 'n outonome Spaanse gemeenskap wat uit drie historiese streke bestaan: Álava, Gipuzkoa en Biskaje asook Navarra, 'n outonome streek van Spanje.

## Geografie 
duimnael|Die Noordelike Baskeland in Frankryk (geel), en Suidelike Baskeland wat bestaan uit die Outonome Gemeenskap van die Baskeland (pienk) en Navarra (groen)
duimnael|Strand in Saint-Sébastien in die Spaanse Baskeland
duimnael|Bayonne, ekonomiese sentrum in die Franse Baskeland
Baskeland bestaan uit sewe historiese gebiede, vier suid van die Pireneë in Spanje en en drie noord daarvan in Frankryk.

Suidelike of Spaanse Baskeland bestaan uit:
* Álava, met 'n oppervlak van 3&nbsp;037&nbsp;km² en 299&nbsp;267 inwoners in 2005. Die hoofstad is Vitoria (Gasteiz). Die ander hoofdorpe is Laudio, Amurrio, Oion en Laguardia.
* Biskaje, met 'n oppervlak van 2&nbsp;217&nbsp;km² en 1&nbsp;133&nbsp;444 inwoners in 2002. Die hoofstad is Bilbao. Die ander hoofdorpe is Barakaldo, Getxo, Sestao, Guernica, Durango, Sopelana, Leioa, Bermeo, Ermua en Balmaseda.
* Gipuzkoa, met 'n oppervlak van 1&nbsp;980&nbsp;km² en 682&nbsp;977 inwoners in 2002. Die hoofstad is San Sebastián (*Donostia*). Die ander hoofdorpe is Irun, Eibar, Tolosa (die ou hoofstad van Guipúzcoa), Beasain, Azpeitia, Azkoitia, Ordizia, Zarautz, Hondarribia en Idiazabal.
* Navarra, met 'n oppervlak van 10&nbsp;391&nbsp;km² en 569&nbsp;628 inwoners in 2003. Die hoofstad is Pamplona (Iruña), wat ook die ou hoofstad van die voormalige Koninkryk van Navarra was.

Die eerste drie, Álava, Biskaje en Gipuzkoa, verteenwoordig saam die Outonome Gemeenskap van die Baskeland, terwyl Navarra 'n afsonderlike outonome gemeenskap is. Die Spaanse grondwet van 1978 bepaal dat dit deel mag word van die Outonome Gemeenskap van die Baskeland as die instellings en mense van die gebied daarop sou besluit.

Noordelike of Franse Baskeland (Baskies: *Iparralde*) vorm die westelike deel van die Franse *département* Pyrénées-Atlantiques en bestaan uit:
* Labourd (*Lapurdi*), met 'n oppervlak van 858 km² en 205&nbsp;000 inwoners. Die hoofstad is Ustaritz (*Ustaritze*). Die hoof dorpe is Anglet (*Angelu*), Biarritz (*Miarritze*), Hendaye (*Hendaia*), Saint-Jean-de-Luz (*Donibane-Lohizune*) en Espelette (*Ezpeleta*). Onlangse beskrywings van Labourd sluit baie keer ook Bayonne (*Baiona*) in.
* Neder-Navarra (Frans: *Basse-Navarre*, Baskies: *Nafarroa-Beherea*). Die hoofstad is Saint-Jean-Pied-de-Port (*Donibane Garazi*) en die ander hoof dorp is Saint-Palais (*Donapaleu*).
* Soule (*Zuberoa* of *Xiberoa*), met 13&nbsp;471 inwoners in 1999. Die hoofstad is Mauléon-Licharre (*Maule-Lextarre*).

## Geskiedenis 
### Prehistoriese tydperk tot die koms van die Romeine 
Die geskiedenis van die Baskeland in prehistoriese tye word getuig uit voorwerpe wat onder andere in die grotte van Isturitz en Oxocelhaya in die huidige Franse Baskeland aangetref is. Die Baskeland is geleë op die hoof-as van die sogenaamde "Franko-Kantaberiese" kultuur waar van die vroegste tekens van kuns die grottekeninge wat uit die Opper-Paleolitikum en Magdaleniese periodes dateer. Tydens die Neolitiese en Aeneolitiese tydperke was die "Pirenese kultuur" teenwoordig in die gebied tussen die Ebro- en die Garonneriviere, met die hoof-as langs die Pireneë wat tot sover as Katalonië gestrek het. In hierdie tydperke is megalitiese monumente soos dolmens, cromlechs en grafheuwels geskep waarin persoonlike besittings saam met gestorwenes begrawe is. Die grootste dolmens is dié van die Araba-vlakte: Aizkomendi (Egilaz), Sorginetxeta (Arrizala), San Martin (LaGuardia) en Hechizeria (Elvillar). Aan die einde van die tydperk het keramiekvoorwerpe begin verskyn.

Die teenwoordigheid van vestigings uit die ystertydperk (900-200 v.C.) wat herinner aan die Keltiese Ystertydperk-kultuur, dui op die aankoms van Indo-Europeërs in die Baskeland in die tydperk. In die 2de eeu v.C. het die Romeine die Iberiese Skiereiland ingeval en die Romeinse generaal Pompeius het Pompeiopolis (Pamplona) gestig, die eerste stad in die Baskeland, in Navarra in ongeveer 75 v.C.. Daar is geen verslae van gevegte tussen die Romeine en die Baske nie. Dit lyk asof die verhouding tussen die Baske en die Romeine goed was, soos getuig uit die teenwoordigheid van verskeie vroeë Latynsafgeleide woorde in Euskara. Die Romeine was oënskynlik nie juis daarin geïnteresseerd om die gebied te koloniseer nie en daar is weinig tekens van Romanisering in die Baskeland. Dit het waarskynlik bygedra tot die hoë mate waartoe die Baskiese taal bewaar gebly het. Baske het saam met die Romeine onder Generaal Pompeius geveg in die oorlog teen Quintus Sertorius, 87-72 v.C.; 'n gebeurtenis waarin daar vir die eerste keer in Romeinse rekords na die *Vascones* (Baske) verwys is.

### Die koninkryke van Pamplona en Navarra 
Na die ineenstorting van Romeinse mag in noordelike Spanje het die Baske invalspogings deur die Franke, die Arabiere en die Wes-Gote geweldadig weerstaan en die groepe kon nooit daarin slaag om heerskappy in die Baskeland te vestig nie. 'n Beroemde geveg het in 778 plaasgevind, toe die Baske die Frankiese leër van Karel die Grote in 'n hinderlaag gelei het en vernietig het by die Roncevalles-pas in die Pireneë. In die epiese Roelantslied word die nederlaag toegeskryf aan 'n reuse Moslemleër. Dit is waarskynlik in hierdie tydperk wat die grense van die Baskeland gevestig is. In ongeveer 820 het die Bask Iñigo Arista die piepklein Koninkryk van Pamplona gestig, wat later ontwikkel het tot die Koninkryk van Navarra en ook vlugtig die state Araba, Bizkaia en Gipuzkoa ingesluit het. In die bergagtige binneland van die Pireneë het die grens tussen Spanje en Frankyk egter vaag gebly. Die Baskiese gemeenskappe aan beide kante het min of meer outonome gemeenskappe gevorm wat hulle min gesteur het aan die wette en regulasies van die twee lande. Tydens die Frans-Spaanse oorloë van die 18de en 19de eeue sou die Baske weier om militêre diensplig te doen en het eerder met mekaar oor die grens heen saamgewerk. Toe die Franse en Spaanse owerhede uiteindelik in plaaslike handelsreëls ingemeng het, het die Baske nie gehuiwer om hulle tot smokkelary te wend nie.

## Verwysings 
## Eksterne skakels