Rendier

Die **rendier** (*Rangifer tarandus*), in Noord-Amerika ook bekend as die **kariboe**, is ’n spesie hertagtiges wat inheems is aan die arktiese, subarktiese, toendra- en bergstreke van Noord-Europa, Siberië en Noord-Amerika. is sommige subspesies skaars en minstens een het al uitgesterf.

Rendiere wissel aansienlik in kleur en grootte. In die meeste bevolkings groei albei geslagte jaarliks nuwe gewei (takbokhorings), maar in ’n paar spesies het die ooie nie gewei nie. Die ramme se gewei is gewoonlik baie groot.

Die jag en aanhou van rendiere (vir die vleis, vel, melk en vervoer) is belangrik vir sommige arktiese en subarktiese volke. In Lapland trek rendiere sleë, nes die vlieënde rendiere in stories oor Kersvader.

Die hele * tarandus*-spesie word vanweë sy verspreiding en groot bevolkings deur die Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur (IUBN) gelys as "laer risiko", hoewel sekere subspesies, bevolkings en troppe in Noord-Amerika aan die afneem is en een subspesies, die ikoniese noordelike boslandkariboe, sedert 2002 deur die Kanadese bewaringsvereniging COSEWIC as "bedreig" beskou word.

## Subspesies 
Veertien subspesies word erken in *Mammal Species of the World* (3de uitg.). Van hulle het twee uitgesterf. Nog drie spesies word deur sommige erken.

Die tabel sluit die *R. t. caboti*, *R. t. osborni* en *R. t. terraenovae* in wat volgens ’n studie van 1961

Die glasiale en interglasiale siklusse van die Opper-Pleistoseen het ’n groot invloed op die evolusie van *Rangifer tarandus* en ander Arktiese en sub-Arktiese spesies gehad. Die isolasie van die rendier tydens die laaste glasiale tyd het "intraspesie-verskeidenheid" teweeggebring, veral in die Amerikaanse en Eurasiese deel van die Arktika. In die Skandinawiese bevolkings val ou ramme se gewei in Desember af, jong ramme s’n in die vroeë lente en ooie s’n in die somer. Die gewei het gewoonlik twee verskillende stange of groepe punte, ’n onderste en boonste stang. Daar is aansienlike verskille in die grootte van die gewei van verskillende subspesies (byvoorbeeld klein en dun in die mees noordelike subspesies), Die pels het twee lae: ’n digte, wollerige onderlaag en ’n langer bolaag met hol, luggevulde hare.

duimnael|140px|links|Die rendier se skedel.
Nes die Amerikaanse eland het die rendier gespesialiseerde neusskelpe wat die oppervlakte in die neusgate drasties vergroot. Inkomende koue lug word deur die dier se liggaamshitte verhit voordat dit die longe bereik, en water word gekondenseer en opgevang uit die uitgeasemde lug, en so word die ingeasemde lug weer bevog.

Rendiere se hoewe pas by die seisoene aan: in die somer, wanneer die toendra sag en nat is, word die voetkussings sponsagtig en verskaf dit ekstra trekbeweging. In die winter word die kussings kleiner en stewiger en so word die rand van die hoef blootgestel; dit kap dan in die ys en harde sneeu om te keer dat die dier gly en om hul gunstelingkos, korsmos, te ontbloot.

Die ooie word gewoonlik 162 tot 205&nbsp;cm lank en weeg 80 tot 120&nbsp;kg. Die ramme is gewoonlik 180 tot 214&nbsp;cm lank (hoewel dit wissel van spesie tot spesie) en weeg sowat 159 tot 182&nbsp;kg. 

Die knieë van baie subspesies is aangepas om ’n klikgeluid te maak wanneer hulle loop. Die klank kom uit die senings van die knieë en kan 10&nbsp;m ver gehoor word. Die frekwensie van die geluide is een van verskeie tekens wat dui op die dominansie van die mannetjie.

’n Studie deur navorsers van die Universiteitskollege Londen in 2011 het getoon rendiere kan lig met ’n golflengte van net 320&nbsp;nm sien, aansienlik korter as by mense (400&nbsp;nm). Daar word geglo dit help hulle in die Arktika oorleef omdat voorwerpe wat in normale sigbare lig met die landskap saamsmelt, soos urine en pels, ’n skerp kontras vorm in ultraviolet. In ’n studie by die Universiteit van Tromsø is bevestig Arktiese rendiere se oogkleur verander deur die seisoene van goud tot blou om hulle te help om roofdiere te sien.

### Dieet 
Rendiere is herkouers; hul maag bestaan uit vier kamers. Hulle vreet in die winter hoofsaaklik korsmos, veral *Cladonia rangiferina* (rendiermos), ’n unieke aanpassing onder soogdiere. Hulle is ook die enigste diere buiten sommige slakke by wie die ensiem ligenase, wat korsmos in glukose afbreek, al gevind is. 

Hulle vreet ook die blare van wilgers en berke, sowel as gras en riet. Daar is bewyse dat hulle in die lente, wanneer hulle nie baie kos het nie, ook klein knaagdiere, soos lemmings, asook vis en voëleiers sal vreet. Sommige rendiere vreet laatsomer selfs sampioene.

### Voortplanting en lewensiklus 
Paring geskied van laat September tot vroeë November. Ramme baklei om die ooie te dek. Twee ramme sal hul gewei ineenstrengel en mekaar wegdruk. Die mees dominante ram kan met 15 tot 20 ooie paar. Hy sal in dié tyd ophou vreet en ’n groot deel van sy liggaamsreserwes verloor.

Lammers kan in die daaropvolgende Mei of Junie gebore word. Ná 45 dae kan hulle wei en kos soek, maar suig nog speen tot die volgende herfs, wanneer hulle onafhanklik van die ma word.]]
Sommige Noord-Amerikaanse bevolkings trek tot 5&nbsp;000&nbsp;km per jaar en dek tot 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km2. Ander subspesies bly op een plek. In Europa het hulle ’n korter migrasie. Eilandspesies se migrasie is beperk. 

Migrerende rendiere kan nadelig geraak word deur parasiete. Kwaai aantastings kan individuele diere verswak en moontlik hul lewensduur verkort. Die vlak van aantasting wissel egter van bevolking tot bevolking. Infeksies veroorsaak uitdunning, wat kan veroorsaak dat diere nie hul migrasie voltooi nie.

Kariboes lê sowat 19 tot 55&nbsp;km per dag af wanneer hulle migreer en kan tot 60 of 80&nbsp;km/h beweeg. Tydens die lentemigrasies sal migrerende groepe verenig en groter troppe van 50&nbsp;000 tot 500&nbsp;000 diere vorm, maar tydens die herfsmigrasies word die groepe kleiner en begin die rendiere paar. In die winter reis die diere na woudstreke om onder die sneeu na kos te soek. Teen die lente beweeg hulle van daar na die gebiede waar hulle lam. 

’n Rendier kan maklik en vinnig swem, gewoonlik teen 6,5&nbsp;km/h maar indien nodig tot 10&nbsp;km/h, en migrerende troppe sal nie aarsel om oor ’n groot meer of breë rivier te swem nie. Vandag het die rendier uit baie van die historiese streke verdwyn, veral in die suide, waar dit feitlik glad nie meer voorkom nie. Groot bevolkings word steeds in Noorweë, Finland, Siberië, Groenland, Alaska en Kanada aangetref.

Tropgroottes wissel van streek tot streek, maar baie bevolkings is deesdae klein en hul wintergebied is kleiner as wat dit was. Die grootste bevolking is in Taimir, Rusland; dit wissel tussen 400&nbsp;000 en 1&nbsp;000&nbsp;000. Die tweede grootste, in George River, Kanada, wissel tussen 28&nbsp;000 en 385&nbsp;000.

### Vyande 
duimnael|Rendiere staan op die sneeu om weg te kom van bloedsuiende insekte.
Verskeie roofdiere maak jag op rendiere. Steenarende vang lammers en is die diere se grootste vyand in lamgebiede. Veelvrate sal lammers of lammende ooie vang, sowel as swak volwasse diere. Bruin- en ysbere vang rendiere van alle ouderdomme, maar veral swakker diere omdat gesonde rendiere vinniger as bere kan hardloop. Wolwe vang soms groot getalle, veral in die winter.

Jakkalse, valke en kraaie sal karkasse vreet. Bloedsuiende insekte, soos jeukvlieë en muskiete, is ’n pes in die somer en kan groot stres onder die diere veroorsaak wat kos- en lamgewoontes kan beïnvloed. ’n Volwasse rendier kan sowat ’n liter bloed per week in die toendra verloor weens bloedsuiende insekte.

## Notas 
## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*

*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia