open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Toevoer/afvoer

duimnael|regs|300px|Toevoer, verwerking en afvoer.

In rekenaarwetenskap is **toevoer/afvoer** (Engels: Input/Output of I/O) die versameling van koppelvlakke tussen verskillende funksionele eenhede (substelsels) van 'n inligtingsverwerkingstelsel wat gebruik word om met mekaar te kommunikeer of die seine wat deur daardie koppelvlakke gestuur word.  Toevoerte is daardie seine wat deur 'n eenheid ontvang word en afvoerte is daardie seine wat daarvandaan gestuur word.  Die term kan ook gebruik word om 'n aksie te beskryf; om 'n toevoer/afvoer-bewerking uit te voer.  Toevoer/afvoer-toestelle word deur 'n persoon (of 'n ander stelsel) gebruik om met 'n rekenaar te kommunikeer.  Sleutelborde en muise word as toevoertoestelle van 'n rekenaar beskou.  Tipiese toestelle vir die kommunikasie tussen rekenaars doen beide toevoer- en afvoerbewerkinge, soos modems en netwerkkaarte.

Dit is belangrik om waar te neem dat die benaming van toevoer- of afvoertoestelle kan verander wanneer 'n mens se perspektief verander.  Muise en sleutelborde neem byvoorbeeld die fisiese beweging van die menslike gebruiker as 'n toevoer en skakel dit om na afvoerseine wat die rekenaar kan verstaan.  Die afvoer van hierdie toestelle word as toevoer deur die rekenaar hanteer.  Op soortgelyke wyse kan drukkers en monitors toevoerseine aanvaar wat die afvoer van die rekenaar se kant af is.  Hulle skakel dan hierdie seine om na karakters wat die menslike leser kan verstaan of lees.

In rekenaarargitektuur word die kombinasie van die SVE (Engels: Central Processing Unit of CPU)  en die hoofgeheue (dit wil sê die geheue waarna die SVE direk na kan lees en skryf met behulp van indiwiduele instruksies as die hart van die rekenaar beskou en enige beweging van inligting van of na daardie kompleks, byvoorbeeld na of vanaf die hardeskyf, word as toevoer/afvoer beskou.  Die SVE en sy ondersteunende stroombane verskaf toevoer/afvoer-metodes wat in laevlak-rekenaarprogrammering gebruik word tydens die implementering van toestelaandrywers.

Hoëvlak-bedryfstelsels en -programmeerfasiliteite span afsonderlike en meer abstrakte begrippe en primitiewe bewerking van toevoer/afvoer in.  Bedryfstelsels verskaf byvoorbeeld programmatuur met die begrip van lêers.  Die programmeertaal, C, definieer funksies wat programme toelaat om toevoer/afvoer-bewerkinge deur middel van strome (Engels:streams) uit te voer, soos byvoorbeeld om data daarna te lees en te skryf.

'n Skaars alternatief tot spesiale primitiewe funksies is die toevoer/afvoer-monades wat programme toelaat om slegs die toevoer/afvoer te beskryf en die aksies word dan buite die program uitgevoer.

## Sien ook 
* Asinkrone toevoer/afvoer
* Direct memory access (DMA)
* Hardeware register
* IPO Model
* Onderbrekingsversoek
* Geprogrammeerde toevoer/afvoer (PIO mode vir IDE)

## Eksterne skakels 
* I/O Meter
Rekenaarpoort

duimnael|275px|Poorte op die Apple iBook (Vroeg 2003)

In rekenaarhardeware dien 'n **poort** as 'n koppelvlak tussen die rekenaar en ander rekenaars of toestelle in die vorm van 'n elektries bedrade hegstuk op 'n stuk toerusting waarin 'n prop of kabel gekonnekteer word. Hierdie hardeware poorte het verskillende fisiese vorme, groottes en eienskappe soos onder andere manlik, vroulik, rond, vierkantig, langwerpig ensovoorts. Daar bestaan verskeie standaarde ten opsigte van die fisiese eienskappe en funksies van poorte. Die meeste rekenaars het byvoorbeeld 'n poort vir 'n sleutelbord (tans meestal 'n ronde DIN6 vroulike poort).

Hardeware poorte kan bykans altyd in twee groepe verdeel word:
* Serie-poorte stuur en ontvang een bis op 'n slag deur 'n enkele draadpaar (Grond en +/-).
* Parallelle poorte stuur veelvuldige bisse op dieselfde tyd oor verskeie stelle drade.

Die stelselbus wat die stroombane insluit van 'n rekenaar se moederbord is 'n vorm van 'n parallelle poort.

Daar bestaan ook tegnologie om veelvuldige hardeware poorte in 'n enkele groep saam te voeg en sodoende 'n enkele verbinding te skep met 'n hoër bandwydte (Engels: Hardware port trunking of HPT). Hierdie tegnologie verskaf ook 'n hoër mate van foutspeling.

## Sien ook 
* FireWire
* USB
* Bluetooth
* Wifi
* Parallelle poort
* Serie-poort
Frédéric Mistral

duimnael|links|upright|Frédéric Mistral
duimnael|links|upright|Standbeeld van Frédéric Mistral in Arles
**Frédéric Mistral** (8 September 1830 – 25 Maart 1914) was 'n Franse digter. Hy was die leier van die 19de eeuse herlewing van Oksitaans, 'n taal van die gebied. In 1904 deel hy die Nobelprys vir Letterkunde met José Echegaray y Eizaguirre vir sy bydrae tot die letterkunde en filologie.

## Kort biografie 
Frédéric Mistral is gebore in Maillane, in die Bouches-du-Rhône *département* van Frankryk. Hy studeer in die regte aan die Universiteit van Aix-en-Provence en, welaf genoeg om nie te hoef te werk nie, spandeer sy lewe daaraan om Oksitaans weer op die been te bring. Hy ontwikkel byvoorbeeld 'n woordeboek in Oksitaans, en stig 'n etnografiese museum in Arles. Hy sterf ook in Maillane.

## Bibliografie 
### Poësie 
* *Mirèio* (Mireio: 'n Gedig van Provence) - 1859
* *Calendau* - 1867
* ''Lis Isclo d'Or* - 1876
* *Nerto* - 1884
* *Lou Pouemo dou Rose* (Lied van die Rhone) - 1897
* *Lis Oulivado* - 1912

### Prosa 
* *La Reino Jano* (Koningin Johanna) - 1890
* *Prose d'Armana*, 3 volumes kortverhale - 1926-1929

### Nie-fiksie 
* *Moun espelido'' (My oorsprong), memoires - 1906

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Frédéric Mistral.
José Echegaray y Eizaguirre

**José Echegaray y Eizaguirre** (19 April 1832 – 14 September 1916) was 'n Spaanse wiskundige, politikus, en die belangrikste Spaanse dramaturg van die laaste kwart van die 19de eeu. Hy ontvang die Nobelprys vir Letterkunde, tesame met die Franse digter Frédéric Mistral, in 1904. Hy is die eerste Spanjaard om dié toekenning te verkry.

## Kort biografie 
Hy is in Madrid, Spanje gebore. Hy studeer ingenieurswetenskap en behaal sy graad in 1853. Hy word 'n lid van die Spaanse Akademie vir Wetenskap in 1866 en word later die president daarvan. Ná die Spaanse revolusie van 1868, word hy aangestel as die Minister van Finansies en Ekonomiese Ontwikkeling. Hy stig die Bank van Spanje. Hy tree uit sy ampte af om hom voltyds op sy skryfwerk te vestig, maar word weer die Minister van Finansies in 1905.

## Bibliografie 
### Dramas 
Meer as sestig dramas verskyn uit sy pen.
Die volgende is 'n kort lys van dié wat as die belangrikste beskou word:
* *La hija natural* (Die buite-egtelike kind) - 1865,
* *El libro talonario* (Die kwitansieboek) - 1874, 
* *La esposa del vengador* (Die vrou van die wreker) - 1874
* *En el puño de la espada* (In die vuis van die swaard) - 1875, 
* *Locura o santidad* (Waansinnigheid of heiligheid) - 1876, 
* *El gran galeoto* (Die groot Galeoto) - 1881, 
* *Mariana y El hijo de Don Juan* (Mariana en die seun van Meneer Juan) - 1892, 
* *Mancha que limpia* (Vlekke wat skoonmaak) - 1895,
* *El loco de Dios* (God se waansinnige) - 1900.

## Verwysings 
## Bron 
Twee artikels is gebruik: die Engelse José Echegaray en die Spaanse José de Echegaray.

## Eksterne skakels 
* Echegaray Jose
Nuweveldberge

[duimnael|regs|400px|Nuweveldberge in die [Karoo Nasionale Park]]
Die **Nuweveldberge** is 'n bergreeks in die provinsie Wes-Kaap (Suid-Afrika), noordwes van die dorp Beaufort-Wes, met 'n maksimumhoogte van sowat 2&nbsp;000 meter bo seevlak. Die indrukwekkende platorand van die Nuweveldberge toring oor die laagliggende vlaktes van die Karoo Nasionale Park.

## Geologie 
Die Nuweveldberge maak in geologiese opsig deel uit van die Karoo-supergroep, magtige sedimentêre gesteentes of afsaksels, wat bekend staan as 'n skatkis van fossiele. Hulle bestaan hoofsaaklik uit geelbruin sandsteen en grysblou leiklip. Die verweerde rooi dagsome van die Nuweveldberge en ander bergreekse in die omgewing het danksy die doleriet ontstaan, 'n nie-sedimentêre gesteente wat as gevolg van vulkaniese aktiwiteit uit magma gevorm het. Hierdie baie harde gesteente weerstaan erosie baie goed - in teenstelling met die sandsteen en leiklip van die omgewing. Die huidige voorkoms van die Nuweveldberge is dan ook aan die Leeu- en Gamkariviere te danke, wat die gebied deur middel van erosie verander het.

## Eksterne skakels 
* Fossiele in die Groot Karoo  by die webwerf van die Suid-Afrikaanse Museum, Kaapstad -  (net in Engels beskikbaar)
Roggeveldberge

Die **Roggeveldberge** is 'n bergreeks in 'n afgeleë gebied van die Suid-Afrikaanse provinsie Noord-Kaap, wat maar baie min deur toeriste besoek word. Dit word ook selde op kaarte van die Noord-Kaap of Suid-Afrika aangedui, omdat dit nie besonder bekend is nie. Die naam Roggeveld is afgelei van die wilde rog wat vroeër volop in die gebied voorgekom het.

Die bergreeks lê tussen die dorpe Calvinia, 'n sentrum van die wolbedryf in Suid-Afrika, en Sutherland, die sentrum van die sterrekunde in Afrika en die koudste dorp in die land, en oos tot noordoos van die Tankwa Karoo Nasionale Park. Die Oubergpas in die Roggeveldberge styg tot 1&nbsp;404&nbsp;meter bo seevlak en die hoogste piek is die Sneeukrans op 1&nbsp;739&nbsp;meter. Die eskarp bestaan uit afsettingsgesteentes wat uit die Guadalupium dateer, en die boonste (of jongste) segment staan as die Abrahamskraalformasie bekend.

Van noord na suid word die eskarp deur die Gannagapas, die voorgenoemde Oubergpas en die Verlatenkloofpas oorgesteek. Suid van voorgenoemde pas sluit die Roggeveld-eskarp aan by die Komsberg en 'n uitloper bekend as die Klein-Roggeveldberge. Die bolope van die Tankwarivier ontspring teen hierdie rant wat die Tankwa-Karoo van die maanagtige landskap van die Moordenaarskaroo skei.

## Flora
Die Roggeveldberge is in die Sukkulente Karoo geleë, en binne een van vyf sentra van plantinheemsheid in hierdie gebied. Saam met die Klein-Roggeveldberge en Komsberg word hierdie sentrum as die Westelike Berg-Karoo-bioom aangedui. Dit is onder meer die tuiste van etlike gebiedsgebonde eensaadlobbige plante, veral bolplante. Verskeie endemiese spesies lelies en irisse is teenwoordig, insluitend 'n paar onlangs beskrewe spesies.

Baie is geofiete, oftewel plante met ondergrondse stoororgane soos bolle, wat seisoenaal in reaksie op reënval blom, en die Amaryllidaceae- en Hyacinthaceae-families is goed verteenwoordig. Die Hantam-bloedlelie (*Haemanthus barkerae*) is 'n bolplant wat in die voetheuwels van die Roggeveldberge voorkom, soos ook die Maartlelie (*Brunsvigia bosmaniae*), 'n asemrowende herfsblommende spesie. *Massonia villosa* van die Hyacinthaceae is endemies aan die Roggeveld. *Daubenya aurea*, 'n skaars en bedreigde lelieagtige spesie, word net op die Roggeveldberge aangetref.

Die Roggeveld is 'n noemenswaardige sentrum van endemisme vir die Iridaceae of irisfamilie, wat spesifiek vir die plaaslike toestande aangepas is. Hieronder tel *Ixia brevituba*, die skaars *Babiana virginea* en *Moraea marginata* wat almal endemies is aan die Roggeveld-platorand. *Lapeirousia montana* word wydverspreid oor die Roggeveld-platorand, en aanliggende Klein-Roggeveld en Tankwa-Karoo aangetref. *Hesperantha humilis* word van die Hantamberg-streek tot in die Roggeveld en die omliggende Karoo aangetref.

In die oop vlaktes word grasse (Poaceae) soos *Aristida* en *Stipagrostis* gevind, veral in habitatte wat 'n oorgang tussen die Sukkulente en Nama-Karoo-biome is. Habitate soos Roggeveld-skalie-renosterveld en Roggeveld-doleriet-renosterveld ondersteun 'n ryk diversiteit van geofiete.

## Sien ook 
* Bloukranspas
* Komsbergpas

## Verwysings
Bis

**Bis** is 'n afkorting vir "binêre syfer". Dit is die kleinste brokkie inligting in digitale elektronika. Die waarde word gewoonlik uitgedruk as 0 of 1, maar dit kan deur enigiets voorgestel word, bv. aan of af, positief of negatief, ens. Alles wat 'n rekenaar doen, word opgebreek in klein operasies wat bisse manipuleer. 'n String bisse word 'n greep genoem. Volgens die ISO/IEC 2382-1:1993-standaard bestaan 'n greep uit 8 bisse.

## Sien ook 
* Binêre getallestelsel
*Inligtingsteorie
*Digitaal
Georges de Villebois-Mareuil

links|200px|duimnael|Graaf Georges de Villebois-Mareuil.

**Georges de Villebois-Mareuil** (gebore op 22 Maart 1847 in Nantes, Frankryk; † 5 April 1900 in Boshof, Suid-Afrika) was 'n Franse militêre leier en skrywer uit 'n adellike gesin.

Tydens die Frans-Pruisiese Oorlog van 1870-1871 is hy die kommandant van 'n kompanjie voetsoldate, wat op 28 Januarie 1871 die brug van Blois vanaf die Pruise herower. De Villebois-Mareuil word tydens die aanval swaar gewond. As 'n nasionalis neem hy ondanks sy skitterende loopbaan afskeid van die Franse leër.

Aangewakker deur sy anti-Britse gevoelens, sluit hy later by die Boere-strydmag van Transvaal aan en kommandeer die vreemdelegioen, wat tydens die Tweede Vryheidsoorlog teen die Britte veg. In Maart 1900 word hy deur president Paul Kruger tot generaal benoem. In April 1900 is die klein kommando onder sy bevel deur Britse troepe, wat deur 'n verraaier gewaarsku is, omsingel en uitgewis. Die graaf en sy manskappe was op pad na Modderrivier waar hulle die spoorlyn suid van Kimberley wou opblaas om die Britte se lewensbelangrike verbindingslyn tussen Kaapland en Transvaal af te sny, juis terwyl lord Roberts aan die opruk was na Transvaal.

In sy optekeninge, wat in Maart 1900 voltooi is, bewonder hy die Boere se vurigheid en dapperheid, maar beskryf ook die anargie en die argwanende en ongedissiplineerde individualisme, wat tot onnodige verliese gelei het. Hy is 'n onsydige waarnemer en verslaggewer, en sy nugtere en presiese skryfstyl verontagsaam nie die poësie van die skepsels en landskappe wat hy ontdek nie.

Sy stoflike oorskot is na die begraafplaas van Boshof gebring, waar hy met volle militêre eerbewys van die Britse troepe ter ruste gelê is, en op 14 Augustus 1971 is sy stoflike oorskot by die militêre begraafplaas van Magersfontein herbegrawe.

## Bronne 
* Swart, dr. M.J. (voorsitter redaksiekomitee). 1980. *Afrikaanse kultuuralmanak*. Aucklandpark: Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge.
* Macnab, Roy, *Die Franse Kolonel - Villebois-Mareuil, Vegter vir die Boere 1899-1900*, Tafelberg, Kaapstad, 1977,  (Vertaal en verwerk deur Fritz Joubert. Oorspronklike Engelse titel: *The French Colonel*, Oxford University Press)
Keetmanshoop

**Keetmanshoop** is die hoofstad van die suide van Namibië, (ǀǀKaras). Die B1-hoofweg gaan deur die dorp.

## Geskiedenis 
[duimnael|[Posseëls vir die Duitse Suid-Wes-Afrika geposmerk *Keetmanshoop 1899*]]
Die oorspronklike naam was Swartmodder en in 1791 het die eerste blankesetlaar, Gideon Visagie, hom daar gevestig. Die dorp is deur die sendeling Johann Krönlein gestig as 'n pos van die Rynse Sendinggenootskap van Barmen, Duitsland. Die dorp is genoem na die voorsitter van dié Sendinggenootskap, Johann Keetman wat 1&nbsp;000 thaler bygedra het vir die stigting van die oorspronklike sendingstasie op Swartmodder. Hy het nooit die plek self self besoek nie.

Swartmodder is 'n vertaling van die Khoikhoi-naam Nuǂgoaes (wat swart modder beteken), en dui die begin van die lente aan.

Keetmanshoop is van 1909 deur 'n dorpsraad bestuur en het in 1913 munisipale status gekry.

## Klimaat 
Die dorp is in 'n halfdorre gebied, wat normaalweg net 'n jaarlikse gemiddelde reënval van slegs 152 mm ontvang, maar in die 2010/2011 reënseisoen is 254 mm gemeet.

Keetmanshoop het lang, baie warm somers en warm winters. Dit is een van die sonnigste plekke die hele jaar deur met 'n gemiddelde sonskyn duur van goed bo 87% van die tyd. Die klimaat word gekenmerk deur sonskyn en droogheid sowel as matige hitte die hele jaar.

## Bekende geboue en strukture 
duimnael|'n Standbeeld in Keetmanshoop
Die Rynse Sendingskerk is in 1895 opgerig, en bevat nou ook 'n museum. Dit is in 1978 'n historiese monument verklaar en is 'n bekende landmerk. Die unieke kombinasie van Gotiese argitektuur met Afrika-klip, maak dit een van die argitektoniese meesterstukke in die land en 'n gewilde toeriste-aantreking. Ander befaamde geboue is die Schützenhaus, die spoorweëgebou (1908) en die poskantoor (nou die Keetmanshoop-toeriste-inligting, wat in 1910 opgerig is.

## Sien ook 
* Kokerboomwoud
* NG gemeente Keetmanshoop
* Gereformeerde kerk Keetmanshoop
* Keetmanshoop Privaatskool
* Lys van nedersettings in Namibië

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Waarheidstabel

'n **Waarheidstabel** is 'n wiskundige tabel wat aan teen die einde van die 19de eeu deur Charles Peirce ontwikkel is.  Die tabel word in die logika, en spesifiek die stellingslogika  gebruik om vas te stel of 'n logiese uitdrukking waar is en of die argument geldig is.  Waarheidstabelle kan gebruik word om die waarheidswaarde weer te gee van 'n logiese bewerking (soos "en", "of", "nie" en "as...dan") vir alle moontlike kombinasies van waardes.

In waarheidstabelle kan 'n mens die waarheid of onwaarheid van 'n stelling op verskeie maniere aandui.  Een manier is om eenvoudig "waar" of "onwaar" te skryf maar dit is dikwels gebruiklik om die letters T vir true (waar) in Engels en F vir false (onwaar) te gebruik.  Andersins kan 'n 1 gebruik word om waar en 0 om onwaar voor te stel.

Een nadeel van waarheidstabelle is dat by saamgestelde stellings met baie veranderlikes die tabel baie vinnig te groot word.  Die grootte van die tabel groei eksponensieël met die aantal veranderlikes: so sal 'n tabel met 8 veranderlikes (A,B,C, tot en met H) 28 rye beslaan.

'n Alternatief vir die waarheidstabel is die Karnaugh-diagram.  'n Ander manier om 'n stelling te ondersoek is met behulp van 'n semantiese tablo.

## Voorbeelde 
Die logiese bewerking "en" (∧) (die logiese konjunksie) het twee argumente.  Veronderstel dat hulle A en B heet.  A en B kan  albei waar oftewel onwaar wees.  Vir elke kombinasie lewer "en" een waarheidswaarde: as A en B biede waar is, is dit T, andersins F.

Die logiese bewerking "nie" (¬) (die negering) het 1 argument.  Die waarde wat deur die bewerking gelewer word is altyd die teenoorgestelde van die waarde van die argument.

Die logiese bewerking "of" (∨) (die logiese disjunksie) het twee argumente.  Die gelewerde waarde is T as minstens een van die argumente waar is, andersins is dit F.

Saamgestelde bewerkings is ook moontlik, soos gesien kan word in die onderstaande tabel:

In die tabel word altyd twee simbole vertoon, die boonste een is die ouer **militêre standaard simbool** (engels: *Mil Spec.*, vir: *Military Specification* ) en die onderste daarvan is die nuwer **IEC standaard simbool**.
Jan van Engeland

**Jan** (24 Desember 1166 – 18/19 Oktober 1216) het van 6 April 1199 tot met sy dood as koning van Engeland regeer. Hy was die jongste seun van Hendrik II en Eleonore van Akwitanië en het sy ouer broer Richard Leeuehart opgevolg. Hy het die byname "Sonder Land" en "Sagte Swaard" gekry.

## Vroeëre lewe 
Reeds voor sy troonbestyging het Jan bekend geword as ’n verraaier en samesweerder – soms saam met en soms teen sy ouer broers. In 1184 al het hy en Richard gestry oor die opvolging in Akwitanië. In 1185 het Jan die bestuur van Ierland oorgeneem, waar hy binne ses maande so ongewild was dat hy die land moes verlaat. Hy het ook tydens die Derde Kruistog in 1190 probeer om Engeland van Richard, wat intussen koning geword het, af te neem deur ’n komplot te smee met die Franse koning Filips II August.

In 1189 het hy getrou met Isabella, dogter van graaf Willem van Gloucester. Sy het egter geen kinders gekry nie en om en by met sy troonbestyging op 6 April 1199 het hy die huwelik nietig laat verklaar.

## Bewind 
Toe Jan koning word, wou die Franse gebiede (buiten Normandië) ’n ander heerser hê: Arthur I van Bretagne, die seun van Godfried, vierde seun van Hendrik II en Jan se ouer broer. Dit het tot ’n oorlog gelei wat in Mei 1200 beëindig is met die Vrede van Goulet. Die vrede was egter van korte duur, want Filips II van Frankryk het die stryd saam met Arthur hervat en ná die Slag van Bouvines (1214) het Jan sy grondgebied in Frankryk verloor.

Hy het intussen in Augustus 1200 weer getrou, dié keer met Isabella van Angoulême, wat 20 jaar jonger as hy was. Hulle het vyf kinders gehad: Hendrik III van Engeland, Richard van Cornwallis, Johanna, Isabella en Eleonore. Jan het ook 12 buite-egtelike kinders gehad.

In 1213 het hy Engeland ’n feodale besitting van die pous gemaak om ’n konflik met die Rooms-Katolieke Kerk te beëindig en in 1215 het sy opstandige baronne hom gedwing om die Magna Carta te onderteken, die daad waarvoor hy die meeste onthou word. Omdat hy dit onder dwang geteken het, het hy hom egter nie veel aan die bepalings gesteur nie.

Die opstandelinge wou die Franse kroonprins Lodewyk (die latere koning Lodewyk VIII) as koning hê. Dié het Londen in Junie 1216 binnegeval en Jan het na die noorde teruggetrek. Op 18 of 19 Oktober 1216 is hy aan disenterie dood. Hy is opgevolg deur sy negejarige seun as Hendrik III.

## Nalatenskap 
Jan se heerskappy word tradisioneel beskou as een van die rampspoedigstes in die Engelse geskiedenis: Dit het begin met nederlae toe hy sy Franse grondgebied verloor het en geëindig met Engeland gewikkel in ’n burgeroorlog terwyl hy op die punt was om uit sy amp gedwing te word. Volgens party was sy bewind egter niks beter of slegter as dié van Richard I of Hendrik III nie. Nogtans is sy reputasie die rede waarom baie Engelse heersers hulle opvolgers nie Jan (*John*) genoem het nie.

## Verdere leesstof 
* *King John*, deur W.L. Warren 
* *The Feudal Kingdom of England 1042–1216*, deur Frank Barlow 
* *Medieval Europe: A Short History* (sewende uitgawe), deur C. Warren Hollister 

## Skakels 
* Stamboom van Jan se kinders
* Jan by Find-A-Grave
Henryk Sienkiewicz

**Henryk Adam Aleksander Pius Oszyk-Sienkiewicz** (5 Mei 1846 – 15 November 1916) was 'n Poolse romanskrywer, een van die mees uitstekende skrywers van die tweede helfte van die 19de eeu, en die eerste Poolse wenner van die Nobelprys vir Letterkunde in 1905.

## Kort biografie 
Hy is gebore in Wola Okrzejska, 'n dorp in die toe-Russies-beheerde Pole. Hy was sterk polities geïnspireer en het met historiese romans die dapper dade van Poolse helde van die 17de eeu beskryf. Met die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog het hy hom bevind in Switserland en het hy ook daar gesterf, en is daar begrawe.

## Bibliografie 
Sy mees belangrike romans was:
* *Trylogia* (Die trilogie), wat bestaan het uit:
** *Ogniem i mieczem* (Met vuur en swaard) - 1884,
** *Potop* (Die vloed) - 1886,
** *Pan Wołodyjowski* (ook bekend as "Vuur in die Steppe") - 1888.
* *Bez dogmatu* (Sonder dogma) - 1891,
* *Rodzina Połanieckich* (Die Połaniecki-familie) - 1894,
* *Quo Vadis* - 1895,
* *Krzyżacy* (Die ridders van die Kruis) - 1900,
* *W pustyni i w puszczy* (In woestyn en wildernis) - 1912.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Die tuisblad van die Henryk Sienkiewicz-museum in Oblegorek . 
* Die huis van Henryk Sienkiewicz in Oblegorek .
Lys van Vrymesselaars

Hier volg 'n **lys van Vrymesselaars** gesorteer volgens land:

## België 
* Leo Apostel
* Serge Brisy
* Charles de Coster
* Victor Horta
* Camille Huysmans
* Constantin Meunier
* Félicien Rops
* Piet Van Brabant
* Pierre-Théodore Verhaegen
* Frans Wittemans

## Frankryk 
* Robert Ambelain
* André Citroën
* Gérard Encausse, (Papus)
* Philippe Encausse
* Joseph de Maistre
* Jean-Paul Marat
* Donatien Alphonse François de Sade
* Louis-Claude de Saint-Martin
* Voltaire
* Jean-Baptiste Willermoz

## Suid-Afrika 
* P.J. Blignaut (1841–1909), Suid-Afrikaanse politikus, staatsamptenaar en twee keer waarnemende staatspresident.
* C.J. Langenhoven (1873–1932), Afrikaanse skrywer en lid van die Suid-Afrikaanse parlement.
* Generaal Louis Botha (1862–1919), politikus en eerste minister van die Unie van Suid-Afrika.
* Ernest Oppenheimer (1880–1957), sakeman en die stigter van die diamantekartel wat deur De Beers beheer is.
* Harry Oppenheimer(1908–2000) 'n prominente Suid-Afrikaanse besigheidsman.
* Piet Retief (1780–1838), voortrekkerleier.
* Cecil John Rhodes (1853–1902), Britse imperialis en die stigter van die staat van Rhodesië.
* Ben Viljoen (1869–1917), Boeregeneraal en stigter van die Boerenedersetting in die VSA

## Verenigde Koninkryk 
* Edward VII
* Edward VIII
* George V
* Rudyard Kipling
* Winston Churchill

## Verwysings
Servikale kanker

**Servikale kanker** is 'n algemene tipe kanker. Dit kan in die vroeë stadiums met behulp van 'n servikale smeertoets (wat ook 'n Papsmeer-toets genoem word) opgespoor word. Om dit te kan doen, moet die dokter of ginekoloog 'n klein bietjie weefsel - 'n smeer - van die serviks neem. Die weefsel word dan vir abnormale selle ondersoek. As servikale kanker vroeg genoeg behandel word, hoef die baarmoeder (uterus) nie verwyder te word nie.
Lewensfunksies

duimnael|Fermentasie is 'n biologiese proses. Borrels koolstofdioksied vorm 'n skuimlaag op die oppervlak van die stof.

Bioloë het sewe funksies geïdentifiseer wat alle lewende organismes moet doen om aan die lewe te bly. Die sewe basiese **lewensfunksies** (of biologiese prosesse) word as kriteria gebruik wanneer besluit moet word of iets lewendig is of nie.

## Lewensfunksies 
### Voeding 
Energie word uit kos verkry om al die lewensfunksies te verrig.

### Asemhaling 
Die proses waartydens suurstof ingeneem word en koolstofdioksied afgegee word.

### Groei 
Dit is nodig sodat organismes die regte grootte bereik, asook om beskadigde en verweerde liggaamselle te vervang.

### Beweging 
Om van een plek na ander te beweeg by diere, of vir die oop- en toemaak van blomme by plante. Beweging het ook betrekking tot die suksesvolle verwerking van voedsel ingeneem en die ingewande wat korrek moet funksioneer.

### Uitskeiding 
Om ontslae te raak van afvalprodukte uit die liggaam.

### Reaksie op prikkels 
Vir beskerming teen gevaarlike situasies.

### Voortplanting 
Om nuwe weergawes van hulself te produseer.
Provolone (kaas)

**Provolone** is 'n Italiaanse kaas, wat oorspronklik uit die suide van die land kom en daar nog steeds in verskillende vorms soos "pere" met 'n lengte van 10 tot 15 sentimeter, "worsies" of kegels vervaardig word. Tans is egter Noord-Italië, en hier veral Piëmont, Lombardye en Venesië, die sentrum van die Provolone-produksie.

Ook die term *provolone*, wat letterlik "groot Provola" beteken, is van Noord-Italiaanse herkoms en verwys na die grootte en vorm van hierdie kaas.

## Geskiedenis 
Die Provolone behoort oorspronklik tot die filata-kaassoorte van Suid-Italië. Volgens historiese bronne is dit oorspronklik in Lukanië gemaak en tydens die renaissance in Noord-Italië ingevoer.
duimnael|links|250px|Die Provolone Valpadana Dolce word deur klein skeure gekenmerk
Ná die vereniging van Italië in 1861 vestig 'n aantal Suid-Italiaanse kaasmakers hulle in die vrugbare streke van die Povallei en begin hulle tradisionele kaas in groter hoeveelhede en afwykende vorms te vervaardig. Die naam Provolone is sedert die laat 19de eeu gebruiklik, toe die eerste soorte met 'n gewig van 100 kilogram geproduseer is.

Die huidige Provolone, wat veral in die Povallei vervaardig word, is 'n koeimelkkaas met 'n sagte kors. Hy word in verskillende vorms aangebied soos dié van 'n salami-wors met 'n deursnee van 30 en 'n lengte van 90 sentimeter (*Provolone Salamino*). Die kaas is ook in die vorm van 'n watermeloen (*Provolone Melone*), bottel of peer (met 'n kenmerkende ronde knop sodat dit opgehang kan word) beskikbaar. *Topolino* is 'n klein soort Provolone. Die gemiddelde gewig is vyf kilogram, en daar is variasies van 500 gram tot 100 kilogram.

Provolone is 'n halfharde kaas wat volgens sy smaak varieer van die *Provolone Piccante*, wat 'n besonder skerp smaak het en tenminste vier maande neem om ryp te word, tot by die *Provolone Dolce* met 'n besonder sagte, kaasagtige smaak. Die kenmerkende skerp smaak van die pikante Provolone is te danke aan die gebruik van bokstremsel, terwyl vir die sagte kaas kalfstremsel gebruik word.

Die *Provolone Val Padana* is deur die Europese Unie as 'n kaas van oorsprong (*DOP*) erken.

## Provolone in die kookkuns 
Provolone is uiters geskik om voor- en hoofgeregte smaaklik te maak. Die kaas pas by groentes, maar dit kan ook koud saam met brood geniet word.

Die maande tussen Junie en Oktober is die mees geskikte tydperk om die Provolone te geniet. Fynproewers eet die kaas, wat in klein strepies gesny word, saam met carpaccio en 'n bietjie olyfolie, sout, peper en kruie.

Provolone is ook gewild in Argentinië en Uruguay, waar klein skyfies kaas met 'n deursnee van tien tot vyftien sentimeter en 'n hoogte van en tot twee sentimeter as 'n voorgereg van braaivleis geniet word. Die kaas word tot smeltpunt gekook en smaaklik gemaak met *chimichurri*, 'n mengsel van olie en speserye.

## Bronnelys 
* 
*
Celestia

**Celestia** is 'n 3D-astronomieprogram vir Windows, OS X en Linux ontwikkel deur Chris Laurel. Die program word gelisensieer onder die GNU Algemene Publieke Lisensie en is vrye sagteware. Die program maak dit moontlik om voorwerpe van die grootte van die internasionale Ruimtestasie (ISS) tot sterrestelsels net soos die melkweg, driedimensioneel te simuleer. Die program gebruik OpenGL as 3D-biblioteek.

## Funksies 
* "Toergids";
* Die tyd kan gestel word beide in die toekoms en in die verlede;
* Konstelasies en wentelbaane van planete, mane, asteroïdes en satelliete kan vertoon word;
* Name van die heelalvoorwerpe word vertoon;
* Name van stede, berge, mere, landingpunte word vertoon;
* Kennisgewings van die radius, afstande, die lengte van die dag en die temperatuur van die planete word vertoon;
* Die skerm kan verdeel word om meerdere voorwerpe gelyktydig waar te neem.

## Beeldgalery 

Lêer:Celestia moon.jpg|Maan
Lêer:Celestia mars.jpg|Mars
Lêer:Celestia jupiter.jpg|Jupiter
Lêer:Celestia saturn.jpg|Saturnus

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* http://www.shatters.net/celestia/ 
* http://www.celestiamotherlode.net/
* http://en.wikibooks.org/wiki/Celestia
Kanadese Skild

regs|duimnael|250px|Die Kanadese Skild
Die **Kanadese Skild**, wat dikwels ook die **Laurentiese Skild** genoem word, vorm die geologiese kern van die Noord-Amerikaanse vasteland. Dit beslaan die noordelike helfte van Noord-Amerika, wat tydens die laaste ystydperke byna heeltemal met ysmassas bedek was. Die yslae het ook die huidige voorkoms van die landskap meegebring.

## Ligging 
Die Kanadese Skild behels die Kanadese gebiede Labrador, Noord-Quebec, Noord-Ontario, die Hudsonbaai-vlakte, die Noordwes-Gebiede, die Yukon-Gebied en die Kanadees-Arktiese Eilandsee; soms word ook die gebiede tot by die vlaktes van die Sint-Laurensrivier in die suid-ooste en die gebiede tot by Minnesota en Wisconsin by die Kanadese Skild gereken.

## Geologie 
Ten opsigte van sy geologiese struktuur bestaan die ondergrondse deel van die skild uit argaïese en proterosoïese lae van kristalliene gesteentes met ou eruptiewe massas. In die westelike gedeelte - die kraton van die Groot Slawemeer - is in 1999 die oudste gesteentes ter wêreld gevind, die Acasta-gneise uit die geologiese Hadaïkum-tydperk.

## Glasiale landskapvorming 
duimnael|regs|220px|'n Tipiese landskap in die Kanadese Skild-gebied van Ontario met dennebome, mere, moeras en rotse
Die uitbreiding en latere afsmelting van die ysmassas het die uitgestrekte gebied glasiaal omvorm en 'n laagliggende landskap met 'n enkele sagte heuwels geslyp. Tussen die heuwels het derduisende mere gevorm, terwyl die los grond van die boonste lae saam met die ys en smeltwater na die suide verplaas en in die gebied van die Groot Mere afgeset is.

Ná die afsmelting van die groot ysmassas het die gebied verrys en teen die rande gewelf. Hierdie proses het nuwe erosievorme geskep en benewens die vorming van die groot aantal stroomversnellings en watervalle bevorder. Groot gebiede het tot moeras ontwikkel.

## Klimaat 
Die groot oop ruimtes na die noorde en die ligging in die poolgebied bepaal die klimaat van die Kanadese Skild, wat streng kontinentaal en in die noorde polêr is. Die winters is lank en koud, die somers fris. Noord van die isoterm met 'n gemiddelde jaarlikse temperatuur van -2 °C begin die ysgrondgebied. Weens die bevrore grond kan water in die somermaande nie wegsypel nie en vorm groot moerasgebiede teen die oppervlak, wat 'n geskikte broeigebied vir groot swerms muskiete vorm.

## Vegetasie 
Die noorde van die Kanadese Skild maak deel uit van die toendra, wat tot by die suidelike oewers van die Groot Beremeer, Groot Slawemeer, Athabascameer en Hudsonbaai strek. In die suide word die toendra deur die taïga begrens, 'n streek van naaldbosse met 'n wydte van tussen 1&nbsp;000 en 1&nbsp;400 kilometer. Teen die mees suidelike rand van die Kanadese Skild lê gebiede met gemengde bosse, wat in die vrugbare streke tussen die Rotsgebergte en die Groot Mere grotendeels uitgekap is om plek te maak vir landbou.
Vermikuliet

duimnael|Vermikuliet
**Vermikuliet** is 'n mineraal wat gebruik word as grondaanvullers in landbou en tuinbou en as isolasiemiddel in die boubedryf in mure, vloere en plafonne. Vermikuliet is 'n mika, en geklassifiseer as 'n fillosilikaat.

Om grondoordraagbare siektes wat plante aanval, te vermy, word plante in swart plastieksakke met 'n inhoud van 15 - 20 liter vermikuliet en met dreineringsgate 2,5 cm vanaf die basis van die sak geplant. Plantbolle kan ook uitgehaal en in vermikuliet geberg word. Vermikuliet verbeter en belug grond.

Die grootste probleem met die somerblommende aronskelke is dat die bolle in die wintermaande, wanneer hulle dormant is, kan vrot van te veel water, en moet dus liewer uitgehaal word en in vermikuliet geberg word.

Groeimediums kan ook met vermikuliet, tuingrond, ou kompos, en riviersand gemeng word.

Leliebolle teel maklik aan, en die skubbetjies kan eers in klam vermikuliet binne 'n plastieksak geplaas word. Sodra worteltjies en lootjies gevorm het, kan dit in klein plastiekpotjies uitgeplant word totdat dit groot genoeg is om in die tuin geplant te word. 

Vermikuliet kan ook as 'n bewortelingsmengsel vir laventelplantjies gebruik word.
Villarrobledo

**Villarrobledo** is 'n Spaanse stad en munisipaliteit in die provinsie Albacete, wat deel uitmaak van die outonome gewes Kastilië- La Mancha.

Villarrobledo spog met een van die wêreld se grootste wingerde met 'n oppervlak van meer as 30&nbsp;000 hektaar en 48 miljoen wingerdstokke. 'n Ander belangrike produk van die plaaslike landbou, wat ook uitgevoer word, is die Manchego-kaas. Nywerhede sluit metallurgie en logistiek in.

Bekende feeste in Villarrobledo is die plaaslike karnaval, die Viña-fees met rockmusiekkonserte en die Heilige Week.

## Galery 

Lêer:circulo.jpg|Círculo Mercantil e Industrial
Lêer:Puerta Renacentista.jpg|Renacentist Portic of San Blas
Lêer:Viña Rock 2001.jpg|Viña Rock Festival
Lêer:Puerta Gotica.jpg|Gothic Portic of San Blas
Lêer:Iglesiamoharras.jpg|Church of Moharras
Lêer:Encantada.jpg|La Encantá Hill
Lêer:Enrique Arce.jpg|Manor
Lêer:Paquetes2005.jpg|Carnival's Chirigota
Lêer:Moharras1855.jpg|Cristo de las Injurias
Lêer:Jesús de Medinaceli.jpg|Jesús de Medinaceli (Holy Week)
Lêer:Detalle Círculo.jpg|Círculo Mercantil's Dome

## Eksterne skakels 
* Die Toerismekantoor van Villarrobledo
* Die karnaval van Villarrobledo
* Die Heilige Week Villarrobledo
* Die Viña-fees van rockmusiek
* Lugfoto's van Villarrobledo
* Villarrobledo category in DMOZ
Lavazza

**Lavazza** is die grootste vervaardiger van koffie en espresso in Italië wat tans 'n markaandeel van 48 persent het. Die Turynse onderneming, wat reeds vier generasies lank in besit van die Lavazza-familie is, het filiaalmaatskappye in meer as 90 lande vir die internasionale bemarking en verspreiding van koffieprodukte en -masjiene. Die Lavazza-groep self bestaan uit 'n dertigtal ondernemings wat regstreeks of indirek deur die Turynse  moedermaatskappy Luigi Lavazza S.p.A. bestuur word.

## Geskiedenis 
duimnael|links|'n Advertensie vir Lavazza-koffie (omtrent 1900) wys die vervoer van koffie in Indosjina
Die maatskappy Lavazza het sy oorsprong in die klein kruidenierswinkel van Luigi Lavazza (1859-1949) in Paissa Olivero, die ou sakedistrik van Turyn, Noord-Italië. Soos baie ander van sy soort is ook Lavazza se winkel 'n kleinhandelonderneming wat sy eie handelsgoedere vervaardig. Luigi Lavazza het hom op die koffieproduksie toegespits, en hy rooster in sy winkel koffiebone en vermeng hulle volgens sy spesiale resepte. 

In 1910 brei Lavazza sy onderneming op groothandelvlak uit. Die toetrede van sy drie seuns Mario, Beppe en Pericle tot die onderneming in die tydperk van die Eerste Wêreldoorlog en die toespitsing op 'n kleiner reeks produkte lei tot die vinnige groei van die maatskappy. Dit speel gou 'n beduidende rol op die plaaslike mark van Turyn en sy omgewing. Die Volkebond se tydelike sanksies teen Italië, wat ook 'n verbod op die uitvoer van koffie na die land insluit, en die ekonomiese gevolge van die Tweede Wêreldoorlog is geen werklike teenslag vir Lavazza nie.

In 1927 word die moderne Lavazza S.p.A. in sy huidige vorm gestig, en die onderneming begin hom op die koffievervaardiging toespits. Lavazza se produkte kry die eerste spesiaal ontwerpte etiket. Die jaarlikse produksie beloop aanvanklik 1&nbsp;000 ton koffie.

In 1936 tree Luigi Lavazza af en oorlaat die bestuur van die maatskappy aan sy seuns. Hy sterf in 1949. Lavazza het sy hoofkwartier nog steeds in Turyn en word tans deur die vierde generasie van Luigi Lavazza se nakomelinge bestuur.

## Verwysings
Namibia (plant)

***Namibia*** is 'n genus van blomdraende plante wat behoort tot die familie *Aizoaceae*. Die genus is endemies aan Namibië.

## Spesies 
Daar is twee spesies wat tot die genus hoort:
* *Namibia cinerea* (Marloth) Dinter & Schwantes
* *Namibia pomonae* (Dinter) Dinter & Schwantes ex Walgate

## Verwysings
Eugène Terre’Blanche

**Eugène Ney Terre’Blanche** (gebore Maandag 31 Januarie 1941 op Ventersdorp – oorlede aldaar op 3 April 2010) was ’n Boere-Afrikaner wat die Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB) gestig het. Hy was tot sy dood president van die hergeaktiveerde organisasie en het aanhou staan vir ’n Afrikanertuisland in Suid-Afrika.

## Agtergrond 
Terre’Blanche is vernoem na Michel Ney (1769–1815), ’n getroue veldheer van Napoleon Bonaparte. Sy voorsate kom uit Frankryk. Nadat die Terre’Blanche’e hulle in Suid-Afrika gevestig het, het sy oupa, Etienne Terre’Blanche, by die Kaapse Rebelle aangesluit wat uit die Kaapkolonie onder Britse bewind aan die kant van die ZAR en OVS gaan veg het. Terre’Blanche se pa De Villebois-Mareuil Terre’Blanche was ’n kommandant in die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) en was bevelvoerder van die Weermag in Ventersdorp. Sy ma was Anna Francina Terre’Blanche, gebore Lourens.

Eugène Terre’Blanche het sy skoolopleiding ontvang aan die Laerskool Ventersdorp en die Hoër Volkskool Potchefstroom, waar hy in 1962 gematrikuleer het. Op hoërskool stig hy ’n jeugkultuurorganisasie genaamd Jong Afrikanerharte, wat die Boerekultuur en -waardes bevorder het. Hy blink ook uit in rugby as kaptein van die eerste span en verteenwoordig die Wes-Transvaal. In die 1970’s skryf hy ’n drama oor die geskiedenis van die Boere getiteld *Sybrand die Watermaker* wat goeie resensies ontvang het en vir ’n aantal jare voorgeskryf is vir skole. Tydens sy verskyning in die hof het Terre’Blanche gesê dat hy geweier is om vir die kongres te registreer en dat hy daarom nie sy standpunt kon stel nie; hy het ook gesê dat die teer-en-veer-voorval nie om prof. Van Jaarsveld as persoon gehandel het nie, maar uitsluitlik om die skending van Geloftedag. Die straf wat Terre’Blanche opgelê is, was ’n boete van R600 (in 1979) of 300 dae tronkstraf vir laster teen prof. Van Jaarsveld. Fondse ter betaling van die boetes is spoedig ingesamel en by die hof betaal. Later in 1984 het Terre’Blanche ’n versoek tot president PW Botha gerig om hom te spreek. Die versoek was onsuksesvol en Botha het Terre’Blanche in ’n brief beledig nadat Terre’Blanche gesien het dat die versoek op dowe ore val. Niks is gesteel nie. ’n Week na sy dood het bewerings aan die lig gekom dat hy seks met een van die verdagtes gehad het. Volgens berigte is ’n gebruikte kondoom in die kamer waar hy vermoor is gevind, maar dit is later deur die Polisie ontken.

Hy is op 9 April 2010 vanuit die AP kerk Ventersdorp begrawe.

Op 22 Mei 2012 word Chris Mahlangu, op die aanklagte van moord en roof skuldig bevind. Sy medepligtige, Patrick Ndlovu, is van moord vrygespreek, maar op die aanklag van huisbraak skuldig bevind.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Biografie op die AWB se webwerf
Provinsies van Suid-Afrika

duimnael|400px|Kaart van Suid-Afrika met die nuwe provinsiale grense (2009)

Suid-Afrika het tot 1994 uit slegs vier **provinsies** bestaan: Transvaal, Oranje-Vrystaat, Natal en die Kaapprovinsie. Sedert 1994 is die land verdeel in nege provinsies (die provinsie se ISO 3166:2 afkorting en hoofstad volg in hakies op die provinsie se naam):
# Wes-Kaap (WC, Kaapstad)
# Noord-Kaap (NC, Kimberley)
# Oos-Kaap (EC, Bhisho)
# KwaZulu-Natal (KZN, Pietermaritzburg)
# Vrystaat (FS, Bloemfontein)
# Noordwes (NW, Mahikeng)
# Gauteng (GP, Johannesburg)
# Mpumalanga (MP, Nelspruit)
# Limpopo (LP, Polokwane)

## Grense 
Die grense van al die provinsies behalwe die Wes-Kaap en Vrystaat is deur die 12de wysiging van die Suid-Afrikaanse grondwet verander in Desember 2005. Die grootste verandering is tussen KwaZulu-Natal en die Oos-Kaap (Matatiele), Gauteng en Noordwes (Khutsong) en Limpopo en Mpumalanga (Sekhukhuneland).

## Bevolking 
Volgens die 2011-sensus is die bevolking van die provinsies soos volg:

## Sien ook 
* Vlae van provinsies van Suid-Afrika
* Wapens van provinsies van Suid-Afrika

## Verwysings
Kunsmatige taal

[duimnael|Die *Conlang*-vlag is 'n simbool vir liefhebbers van kunsmatige tale. Die vlag is 'n voorstelling van die toring van Babel met die son in die agtergrond. Dit het 'n tradisie vir *taal-konstrukteerders* geword om [Genesis 11:1–9 te vertaal.]]

'n **Kunsmatige taal** is 'n taal wat nie natuurlik as deel van 'n kultuur ontwikkel het nie, maar deur 'n persoon of 'n klein groep mense ontwerp is. Hierdie tale is vir 'n spesifieke doelwit geskep, en die doel wissel van taal tot taal.

## Verskillende tipes 
### Artistieke tale 
Hierdie tale bestaan as 'n kunsvorm. Hulle word vir die skepper se eie doel ontwikkel. Party behoort aan 'n fiktiewe kultuur (Engels: *conculture* of *conworld*). Die bekendste hiervan is J. R. R. Tolkien se elwetale. Slegs twee van sy elwetale is bekend: Kwenja en Sindaryn (Engels: *Quenya* en *Sindarin*). Nog 'n voorbeeld is Klingon uit *Star Trek*.

### Internasionale hulptale 
Hierdie is tale wat spesifiek ten doel is om kommunikasie tussen nasies te verbeter – 'Almal se tweede taal'. Een van hierdie tale is Engels, dit is die hooftaal vir 'n groot verskeidenheid lande soos Amerika, Engeland en Australië. Bekende voorbeelde van kunsmatige tale wat dieselfde doel nastreef, is Esperanto, Interlingua en Volapük.

### Sonale hulptale 
Sonale hulptale is net soos internasionale hulptale bedoel om kommunikasie tussen mense van verskillende nasionaliteite te vergemaklik. Die verskil is dat sonale tale bedoel is vir sprekers van 'n groep nou verwante tale of inwoners van 'n spesifieke streek. Voorbeelde is Folkspraak (vir sprekers van Germaanse tale), Interslawies (vir sprekers van Slawiese tale) en Afrihili (vir inwoners van Afrika).

### Konseptuele tale 
Konseptuele tale is tale waarin met 'n spesifieke taalkundige idee geëksperimenteer word of 'n spesifieke filosofie in praktyk gebring word, soos Lojban (gebaseer op predikaatlogika) en Toki Pona (gebaseer op Taoïsme).

## Terminologie 
Omdat daar min mense by hierdie kunsvorm betrokke is, en omdat hulle oor die wêreld versprei is, word amper alle kommunikasie in Engels (en partykeer Esperanto) gevoer. Daarom bestaan daar nie werklike Standaard Afrikaanse woorde vir baie van die terme nie. Die Engelse ***con**structed **lang**uage* (*conlang*) is in Afrikaans "kunsmatige taal" en in Nederlands "kunsttaal". "Kunstaal" word wel ook gebruik, maar slegs as daar na 'n *artistic language* verwys word. Internasionale hulptale staan in Engels as *international **aux**iliary **lan**guages* (*auxlangs*) bekend.

## Internasionale hulptale 
* Esperanto is die mees bekende kunsmatige taal.
* Ido is volgens sommige mense 'n verbetering op Esperanto.
* Novial
* Interlingua
* Interlingue
* Lingua Franca Nova
* Volapük
* Idiom Neutral
* Adjuvilo

## Kritiek 
* Internationale hulptale word gekritiseer deur 'n klein groepie Christene. Hulle glo dat die tale probeer om die taalverskeidenheid wat by Babel geskep is ongedaan te maak.
* George Orwell se *newspeak* in sy boek *1984* was waarskynlik 'n kritiek op Esperanto.
Novial

**Novial** (*nov-*, nuwe + *IAL, international auxiliary language* Engels vir *internasionale hulptaal*) is 'n kunsmatige taal geskep deur Professor Otto Jespersen, 'n Deense taalkundige wat voorheen deel van die Ido beweging was. Hy het Novial geskep om 'n internasionale hulptaal te wees. Die doel van die taal was om internasionale kommunikasie en vriendskap te bevorder, sonder om enige iemand se moedertaal te vervang.

Die taal se woordeskat is hoofsaaklik op germaanse en romaanse tale gebaseer. 

## Voorbeeld 
(Onse vader in die hemel)
:Nusen Patro kel es in siele,
:mey vun nome bli sanktifika,
:mey vun regno veni,
:mey vun volio eventa sur tere kom in siele.
:Dona a nus disidi li omnidiali pane,
:e pardona a nus nusen ofensos
:kom anke nus pardona a nusen ofensantes,
:e non dukte nus en li tento
:ma fika nus liberi fro li malum.

## Eksterne skakels 
* An International Language: Prof. Otto Jespersen se 1928 boek wat Novial voorgestel het.
* Novial Lexike: Tweetalige woordebooek van Novial na Engels, Fraans en Duits.
* Novial Wiki Book: 'n Novial kursus vir beginners.
* 'n opsomming van 1928 Novial
* 'n opsomming van die 1930 weergawe
* Novial '98
Vryheidsmanifes

Die **Vryheidsmanifes** is 'n dokument wat die doelwitte en aspirasies van die opponente teen apartheid uitgespel het. Dit word opgestel en onderteken in Kliptown, Soweto gedurende die Congress of the People op 26 Junie 1955. Die byeenkoms word gereël deur die African National Congress (ANC) en sy bondgenote die South African Indian Congress, die South African Congress of Democrats en die Coloured People's Congress. Dié manifes word later aanvaar deur al vier organisasies.

Die byeenkoms in 1955 word deur die polisie opgebreek tydens die tweede dag. Die Vryheidsmanifes was egter op daardie stadium ten volle gelees. Nelson Mandela het van die byeenkoms ontsnap vermom as 'n melkman aangesien hy op daardie stadium ingeperk was wat beperkinge opgelê het ten opsigte van die hoeveelheid mense waarmee hy kontak mag gehad het.

Die dokument is veral bekend vir die verbintenis tot 'n nie-rassige Suid-Afrika. Nie-rassigheid het die politieke platform van die ANC gebly in kontras met die Afrikanistiese opposisie van die Pan Africanist Congress. Die Manifes doen ook oproepe vir demokrasie, menseregte, grondhervorming, arbeidsregte en nasionalisering.

Nadat die ANC aan bewind gekom het in Suid-Afrika gedurende Mei 1994, is van die Vryheidsmanifes se gedagtes geïnkorporeer in die Grondwet van Suid-Afrika.

## Die Manifes 
"Ons, die mense van Suid-Afrika, verklaar sodat almal in ons land en in die wêreld kan weet:

Dat Suid-Afrika die besit is van almal wat daarin woon, swart sowel as wit, en dat geen regering met reg op gesag aanspraak kan maak tensy dit gebaseer is op die wil van al die mense nie;

Dat ons mense van hul geboortereg op grond, vryheid en vrede beroof is deur 'n regeringsvorm wat op onregverdigheid en ongelykheid gegrond is;

Dat ons land nooit vooruitstrewend of vry sal wees voordat ons mense almal in broederskap saamleef en gelyke regte en geleenthede geniet nie;

Dat slegs 'n demokratiese staat wat op die wil van die mense gebaseer is aan almal hul geboortereg sonder onderskeid op grond van kleur, ras, geslag of geloof kan waarborg;

En daarom aanvaar ons, die mense van Suid-Afrika — swart en wit tesame as gelykse, volksgenote en broeders — hierdie Vryheidsmanifes;

En ons verbind ons daartoe om saam te streef, met al ons krag en moed, totdat die demokratiese veranderinge soos hier uiteengesit, verwerf is."

## Eksterne skakel 
* Teks van die Vryheidsmanifes