Hommeltuigoorlogvoering

duimnael|'n Predator-hommeltuig wat 'n Hellfire-missiel afvuur.
**Hommeltuigoorlogvoering** is 'n vorm van oorlogvoering wat van hommeltuie en robotte gebruik maak. Robottipes sluit in: onbemande gevegsvliegtuig (OGV) of gewapende kommersiële onbemande lugtuig (OLT), onbemande oppervlakvoertuie en grondgebaseerde hommeltuig. Dit is bekend dat die Verenigde State, Verenigde Koninkryk, Israel, Volksrepubliek China, Suid-Korea, Iran, Irak, Italië, Frankryk, Indië, Pakistan, Rusland, Turkye, Oekraïne en Pole operasionele OGVs vervaardig het teen 2019.

Hommeltuigaanvalle kan uitgevoer word deur kommersiële OGV's wat bomme laat val, 'n missiel afvuur of teen 'n teiken bots. Sedert die eeuwisseling is die meeste hommeltuigaanvalle deur die Amerikaanse Gewapende Magte uitgevoer in lande soos Afghanistan, Pakistan, Sirië, Somalië, Jemen en Libië met lug-tot-grond missiele, maar hommeltuigoorlogvoering was toenemend gebruik deur Rusland, Oekraïne, Turkye, Azerbeidjan en deur militante groepe soos die Houthi's. Hommeltuigaanvalle word deur verskeie lande vir sluipmoorde gebruik.

## Verenigde State
Beramings vir die totale aantal mense wat in Amerikaanse hommeltuigaanvalle in Pakistan gedood is, wissel van 2 000 tot 3 500 militante wat gedood is en 158–965 burgerlikes gedood.  Altesame 81 militante leiers in Pakistan is na bewering dood.  57 leiers van die Al-Kaïda in die Arabiese Skiereiland is gedood.

In Augustus 2018 het *Al Jazeera* berig dat 'n Saoedi-Arabies-geleide koalisie wat Houthi-rebelle in Jemen beveg het geheime ooreenkomste met Al-Kaïda in Jemen beklink en honderde van daardie groep se vegters gewerf het: "... Sleutelfigure in die ooreenkoms het gesê die Verenigde State was bewus van die reëlings en het hom uitgehou met hommeltuigaanvalle teen die gewapende groep, wat deur Osama bin Laden in 1988 geskep is."

Nadat die Amerikaanse president Donald Trump hommeltuigaanvalle met meer as 400% verhoog het, het sy opvolger Joe Biden die koers omgekeer. Onder Biden het hommeltuigaanvalle glo afgeneem. 'n Biden-administrasie-hommeltuigaanval in Kaboel, Afghanistan in Augustus 2021 het 10 burgerlikes, insluitend sewe kinders, gedood. Later het 'n hommeltuigaanval die Al-Kaïda-leier Ayman al-Zawahiri gedood.

### Effekte
Wetenskaplike menings is gemeng oor die doeltreffendheid van hommeltuigaanvalle. Sommige studies ondersteun dat onthoofdingsaanvalle om 'n terroriste- of opstandige groep se leierskap dood te maak, die vermoëns van hierdie groepe in die toekoms beperk, terwyl ander studies dit weerlê. Hommeltuigaanvalle is suksesvol om militante gedrag te onderdruk, alhoewel hierdie reaksie in afwagting van 'n hommeltuigaanval is eerder as as gevolg van een. Data van die VSA en Pakistan se gesamentlike teenterrorismepogings toon dat militante ophou kommunikeer en met aanvalbeplanning om opsporing en teikening te vermy.

Voorstanders van hommeltuigaanvalle beweer dat hommeltuigaanvalle grootliks doeltreffend is om spesifieke elemente te teiken. Sommige geleerdes argumenteer dat hommeltuigaanvalle die hoeveelheid burgerlike ongevalle en infrastruktuurskade verminder in vergelyking met ander soorte militêre mag soos groot bomme.

Tydens die stryd om Mosoel kon die Islamitiese Staat tientalle Irakse soldate doodmaak of verwond deur ligte plofstof of 40-millimeter-granate van talle hommeltuie wat gelyktydig aanval, te laat val. Hommeltuigaanvalle is ook gebruik om militêre voorrade te vernietig. Hommeltuigvideomateriaal wat deur die Islamitiese Staat vrygestel is, toon dat bomme destyds op 'n ammunisiefasiliteit in Deir ez-Zor, Sirië, 'n gebied van betwiste beheer tussen die Islamitiese Staat en die Siriese regering, gegooi is.

In 2017 het die FBI-direkteur Christopher Wray tydens 'n Senaatsverhoor verklaar dat "Ons weet wel dat terroriste-organisasies 'n belang het om hommeltuie te gebruik... Ons het dit alreeds oorsee gesien met 'n mate van frekwensie. Ek dink die verwagting is dat dit hierheen kom, binnekort."

Die algehele sukseskoers vir hommeltuigaanvalle wat deur die Islamitiese Staat gebruik word, is onduidelik. Die Islamitiese Staat het dalk hommeltuie gebruik as 'n manier om beeldmateriaal vir propagandadoeleindes te versamel, eerder as vir hul militêre waarde.

## Verspreiding in die 2020's
duimnael|Bewapening van DJI Phantom kommersiële videografie OLT’s.
Op 6 Januarie 2018 het Russiese magte 'n hommeltuig (OLV)-swerm-aanval op die Khmeimim-lugbasis in Sirië voorkom, die eerste van hierdie soort in die geskiedenis van oorlogvoering.

In Meksiko word dwelmkartel-hommeltuigoperateurs "*droneros*" genoem wat bekend is dat hulle bomaanvalle op "vyandelike teikens" uitvoer.

Die *Economist* het Azerbeidjan se uiters doeltreffende gebruik van hommeltuie teen Armenië in die 2020 Nagorno-Karabakh-oorlog en Turkye se gebruik van hommeltuie in die Siriese Burgeroorlog aangehaal as 'n aanduiding van die toekoms van oorlogvoering. Let daarop dat daar voorheen aanvaar is dat hommeltuie nie 'n groot rol in konflikte tussen nasies sal speel nie, as gevolg van hul kwesbaarheid vir lugafweervuur, het dit voorgestel dat hoewel dit waar kan wees vir groot moondhede met lugverdediging, dit minder waar was vir kleiner magte. Dit het kennis geneem van Azerbeidjanse taktiek en Turkye se gebruik van hommeltuie as 'n "nuwe, meer bekostigbare tipe lugmag". Dit het ook opgemerk dat die vermoë van hommeltuie om hul sukses te beeldsaai, 'n uiters doeltreffende Azerbeidjanse propagandaveldtog moontlik gemaak het.

Sedert die Russiese inval in die Oekraïne in 2022, het ongeveer 30 maatskappye in die Oekraïne na vore gekom om hommeltuie vir die oorlogspoging in massa te vervaardig. Die Oekraïnse regeringsministerie van digitale transformasie het die "*Army of Drones*"-projek geïnisieer en probeer om tot 200 000 hommeltuie in 2023 aan te koop, met die doel om relatief goedkoop hommeltuie te ontplooi teen groot voordele wat Rusland in militêre toerusting gehad het. In 2023 het hulle ook verskeie kompetisies geborg waar die “dosyne hommeltuig-ontwikkelaars wat oral in die Oekraïne ontstaan het” genooi word om gesimuleerde aanvalle op grondteikens te maak, of vastevlerkhommeltuie te jag, of selfs aan hommeltuiggevegkompetisies deel te neem. Een nuwe model wat suksesvol was, is die "Baba Yaga" heksakopter, wat "44 pond loonvrag" kan dra.

### Kommersiële onbemande gevegsvliegtuie (OGV)
Kommersiële OGVs kan toegerus word met sulke wapens soos geleide bomme, trosbomme, brandtoestelle, lug-tot- grondmissiele, lug-tot-lug missiele, anti-tenk geleide missiele of ander soorte presisiegeleide ammunisie, outokannone en masjiengewere. Hommeltuigaanvalle kan uitgevoer word deur kommersiële OLTe wat bomme laat val, 'n missiel afvuur of teen 'n teiken bots. Hommeltuie is wyd gebruik deur beide kante vir verkenning en artillerie-opsporing in die Russies-Oekraïnse Oorlog.

Teen-OLT-stelsels word deur state ontwikkel om die bedreiging van hommeltuigaanvalle teë te werk. Dit blyk egter moeilik te wees. Volgens James Rogers, 'n akademikus wat hommeltuigoorlogvoering bestudeer, is daar op die oomblik 'n groot debat oor wat die beste manier is om hierdie klein OLT's teen te werk, of dit nou deur amateurs gebruik word wat 'n bietjie van 'n oorlas veroorsaak of in 'n meer sinistere manier deur 'n terroriste-akteur."

### Azerbeidjanse hommeltuigoorlogvoering
[duimnael|[Bayraktar TB2 tydens die 2020 oorwiningsparade in Baku, Azerbaijan.]]
OGVs is wyd gebruik deur die Azerbeidjanse leër teen die Armeense leër tydens die 2020 Nagorno-Karabach-konflik. Hierdie OGVs het Israeliese IAI Harops en Turkse Bayraktar TB2's ingesluit. Aangesien die Bayraktar TB2 Kanadese optika en laserteikenstelsels gebruik, het Kanada die uitvoer van sy militêre hommeltuigtegnologie na Turkye in Oktober 2020 opgeskort ná bewerings dat die tegnologie gebruik is om intelligensie in te samel en artillerie- en missielvuur op militêre poste te rig. Na die voorval het Aselsan verklaar dat hy die reeksproduksie en integrasie van die CATS-stelsel sal begin om die Kanadese MX15B te vervang.

### Russiese inval in die Oekraïne
links|duimnael|Oekraïense "Sea Baby"-vloot hommeltuie in 2023.
Tydens die 2022 Russiese inval in die Oekraïne, het beide kante hommeltuie in gevegte en vir verkenning gebruik, en hommeltuie het 'n belangrike rol in offensiewe gespeel. Oekraïense magte het die Turks-vervaardigde Bayraktar TB2 hommeltuig deur die hele konflik gebruik gemaak in aanvalle teen Russiese magte. Russiese magte het intussen golwe van Iraanse HESA Shahed 136 hommeltuie gelanseer tydens die Oktober 2022 missielaanvalle op Oekraïne.  Die hoofrolle van hommeltuie in die oorlog is egter in verkenning en artillerie-opsporing. Russiese bronne het beweer dat hulle 'n "Stupor anti-hommeltuiggeweer" gebruik het om die radiokontroles van Oekraïense hommeltuie seurmekaar te maak.

Op 13 Oktober 2022 het die eerste aangetekende geval van ongewapende hommeltuig-teen-hommeltuiggevegte bo die Donetsk-streek van Oekraïne plaasgevind. 'n Oekraïense DJI Mavic-kwadkopter het teen 'n Russiese hommeltuig van dieselfde model gestamp, wat daartoe gelei het dat laasgenoemde op die grond neergestort het. Nog 'n voorbeeld van hierdie lugstamptaktiek het op 24 November 2022 plaasgevind, 'n Russiese DJI Mavic het geval na 'n botsing met 'n Oekraïense hommeltuig. Op 9 Mei 2023 het 'n Russiese dienspligtige oorgegee aan (of eerder via) 'n Oekraïense hommeltuig. Die gemiddelde HESA Shahed 136 hommeltuig is sowat $20 000 werd. ’n IRIS-T-missiel is in vergelyking sowat $430 000 elk werd. Van 13 September tot 17 Oktober dui oopbroninligting daarop dat Oekraïne $28,14 miljoen moes spandeer om hulself teen hierdie hommeltuie te verdedig.

Sedert ten minste September 2022 het die Oekraïne vloothommeltuie, toegerus met die Starlink-satelliet-internetstelsel, gebruik om aanvalle op die Russiese Swartseevloot by die Sevastopol-vlootbasis uit te voer. Daar is aanvanklik aanvaar dat die vloot hommeltuie vir verkenning was, maar dit lyk asof hulle ammunisie dra en as 'n bom funksioneer. Met kenners wat opmerk dat die sensors aan die voorkant van die vloot hommeltuig as 'n laserafstandmeter gebruik kan word om te help met die teikenfunksie.

In September 2023 is berig dat Oekraïnse troepe kartonhommeltuie met GoPro-kameras gebruik het vir lugverkenning.

Vanaf April 2024 het die Oekraïne begin om bemande vliegtuie te ontplooi, soos die Aeroprakt A-22 Foxbat en Yakovlev Yak-52, wat skerpskutters of masjiengewere gebruik om Russiese hommeltuie af te skiet. Oekraïense hommeltuie het ook 'n verskeidenheid geïmproviseerde wysigings gekry vir die uitdruklike doel om Russiese hommeltuie aan te val en teë te werk; dit sluit 'n geval in Julie 2024 in waar 'n FPV hommeltuig met 'n stok daarop gemonteer gebruik is om 'n ZALA 421-16E verkennings hommeltuig aan te val en uiteindelik te vernietig deur herhaalde lugbotsings.

Op 31 Julie 2024 is 'n Russiese Mi-8-helikopter, in die besette Donetsk, deur Oekraïense FPV hommeltuie neergeskiet. Dit was die eerste keer dat 'n helikopter in 'n geveg deur 'n hommeltuig vernietig is. Die Mi-8 is vermoedelik op die grond aangeval hetsy tydens landing of opstyg.

Op 8 Februarie 2025 is berig dat Russiese owerhede 'n komplot ontdek het waarin 'n besending eerstepersoonsaansig (FVP)-hommeltuig-kopstukke gelaai met plofstof na Russiese soldate gestuur is. Elke kopstuk het 10-15 gram plofstof gehad en was geprogrammeer om te ontplof met aktivering. Amptenare het dit vergelyk met die elektroniese toestelaanvalle in Libanon in 2024 deur Israel. Daaropvolgende berigte het beweer dat 8 Russiese FPV-vlieëniers hul sig verloor het as gevolg van ontploffings tussen 4 en 7 Februarie. Die eerste ontploffing is op 4 Februarie in die Belgorod-oblast aangemeld, daaropvolgende ontploffings het in die Koersk-, Loehansk- en Donetsk-streke plaasgevind.

### Gasaoorlog in 2023
Op 7 Oktober 2023 het Hamas 'n inval in die suide van Israel geloods en kommersiële hommeltuie gebruik om Israeliese wagtorings te bombardeer voordat hulle deur die grensmuur gebreek het. Video's van Israeliese troepe en 'n Merkava IV-tenk wat deur hommeltuie tot stilstand gedwing  word, is op die internet gepubliseer.

## Die grootste hommeltuig-aanval in die geskiedenis
Vanaf 14 April 2024 het die wêreld se grootste hommeltuig-aanval in die geskiedenis tot op daardie stadium plaasgevind te midde van die konflik wat veroorsaak is deur die ontwikkelinge van die Israeliese oorlog teen Gasa, met 'n massa- en gelyktydige aanval van meer as 185 Iranse hommeltuie in minder as 'n paar uur teen teikens regoor Israel. Hierdie Iranse aanval op Israel is uitgevoer in reaksie op die bombardement van die Iranse konsulêre gebou in Damaskus (wat 'n paar dae tevore deur Israel uitgevoer is).

## Verwysings