open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vicedomino de Vicedominis

**Vicedomino de Vicedominis**  is gebore tussen 1210 en 1215 in Piacenza, Italië.  Aan sy moeder se kant was hy 'n neef van Pous Gregorius X.  Hy word ook aangegee as Guillelmus Vicedominus de Vicedominis en ook as Guglielmo Visconti.  Laas genoemde is blykbaar foutief.

Hy was getroud en het twee kinders gehad.  Na die dood van sy vrou, word hy geestelike.  In 1241 was hy provoos van Barjols en kanunnik van die katedraal van Clermont. In 1243 was hy gelyktydig ambassadeur van die graaf van die Provence in Genua en Avignon en kanunnik van die katedraal van Narbonne.  In 1251 word hy provoos van Béziers.

Op 22 Julie  1257 word hy aartsbiskop van Aix.  Op 3 Junie 1273 word hy tot kardinaal van Palestrina bevorder deur sy oom Pous Gregorius X. In Julie 1275 word hy deken van die kollege van kardinale.  Hy neem deel aan die eerste konklaaf van 1276 waartydens Pous Innocentius V verkies is en aan die tweede konklaaf van 1276 waartydens Pous Adrianus V verkies is. Tydens die derde konklaaf van 1276, word hy op 5 September tot pous verkies en kies die naam **Gregorius XI**. Hy sterf egter vroeg die volgende more op 6 September 1276 sonder dat sy verkiesing ooit aangekondig is. Hy word dus glad nie as pous getel nie en die konklaaf verkies vervolgens Pous Johannes XXI.

## Verwysings 
## Nota 
Saamgestel en vertaal uit die Engelse wikipedia en aangevul uit ander bronne soos aangedui.
Thomas Hobbes

**Thomas Hobbes** (1588 - 1679) was 'n Engelse filosoof wat vandag onthou word vir sy werk rakende politiese filosofie. Sy 1651-boek, *Leviathan*, het die fondasie gevestig vir die meerderheid Westerse politieke filosofie uit die oogpunt van "sosiale kontrak"-teorie.

Hobbes het ook aan 'n wye verskeidenheid ander vakgebiede bygedra, waaronder geskiedenis, meetkunde, die fisika van gasse, teologie, etiek, algemene filosofie en politieke wetenskap. Hy het tydens die Engelse Burgeroorlog gelewe en die geweld en wetteloosheid van sy tyd het hom sterk beïnvloed.
Dyskobolia Grodzisk Wielkopolski

duimnael|regs|290px|Stadion Dyskobolia
**Dyskobolia Grodzisk Wielkopolski** was 'n Poolse sokkerklub uit Grodzisk Wielkopolski.

## Erelys 
**Poolse Beker** (Puchar Polski) (2)
: 2005, 2007

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike klubwerf
Norwich

:*Hierdie artikel handel oor die stad in Engeland. Vir ander gebruike, sien Norwich (dubbelsinnig).*

**Norwich** (uitgespreek /ˈnɒrɪdʒ/ of /ˈnɒrɪtʃ/) is 'n stad in oostelike Engeland met ongeveer 140 000 inwoners. Sedert 2012 is die stad ook die eerste UNESCO "City of Literature" in Engeland. Daar is ook 10 plekke in die VSA, een in Kanada en een in Jamaika wat na Norwich genoem is.

## Geskiedenis 
Voor die Industriële Revolusie was Norwich die tweede grootste (naas Londen) en een van die belangrikste stede in die Koninkryk van Engeland.

## Demografie 
Volgens die 2011-sensus het Norwich 132&nbsp;512 inwoners gehad, 9% meer as in 2001. In 2011 was 90,9% van sy bevolking blankes, 4,5% Asiërs (1,3% Indiërs, 1,3% Sjinese, 1,9% ander) 1,6% swartes en 3,0% van ander etniese afkoms. In sowel die 2001- as die 2011-sensus is Norwich die minste godsdienstige stad in Engeland. In 2011 het 42,5% van die stad se bevolking geen godsdiens gehad terwyl die syfers net 25,1% in Engeland en Wallis was.

## Opvoeding 
Norwich het 38 primêre skole en 13 sekondêre skole. Die stad is ook die tuiste van die Universiteit van East Anglia (wat in 1963 gestig is) en Norwich University of the Arts (Kunste-universiteit van Norwich).

## Besienswaardighede 
## Bekende persone gebore in Norwich 
* George Borrow (1803–1881), skrywer
* Elizabeth Fry (1780–1845), gevangenis hervormer

## Susterstede 
* 21px Rouen, Frankryk (sedert 1951)
* 21px Koblenz, Duitsland (sedert 1978)
* 21px Novi Sad,  Serwië (sedert 1989)
* 21px El Viejo, Nicaragua (sedert 1996)

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Southampton

**Southampton** (Engels: [saʊθˈ(h)æmptən], ) is 'n stad in die verresuide van Engeland (in die Verenigde Koninkryk). Die stad het in 2010 'n geskatte bevolking van 253&nbsp;650 gehad. Southampton lê in die seremoniële graafskap Hampshire, maar vir administratiewe doeleindes is die stad 'n unitêre gesag.

Daar is ook agt plekke in die Verenigde State en drie in Kanada wat na Southampton vernoem is. In 1912 het die RMS *Titanic* sy noodlottige reis van die stadshawe begin.

## Geskiedenis 
'n Dorp genaamd *Hamwic* is in die 1ste eeu gebou. Later is die naam verander na *Hamtun* en toe na *Hampton*.

Southampton was een van die gasheerstede tydens die krieketwêreldbekertoernooie in 1983, 1999 en 2019, asook beide die Kampioenetrofee 2004 en die T20I-vrouewêreldbeker 2026.

## Demografie 
Southampton is die tweede grootste stad aan die Engelse suidkus (naas Plymouth). In 2001 was 92,4% van sy bevolking blankes, 3,8% Indiërs, 1,0% swartes en 2,8% ander.

## Susterstede 
*  Kalisz, Pole
*  Le Havre, Frankryk, sedert 1973
*  Rems-Murr-Kreis, Duitsland, sedert 1991
*  Hampton, Verenigde State
*  Qindao, Volksrepubliek China, sedert 1998
*  Busan, Suid-Korea, sedert 1978

## Eksterne skakels 
*  
*  Amptelike webwerf
*
Charleston, Wes-Virginië

**Charleston** is die hoofstad en grootste stad van die deelstaat van Wes-Virginië. Die stad is in 1786 gestig en het 'n bevolking van sowat 53 421 (grootstadsgebied: 309 632). Dit is ook die administriewe sentrum van Kanahwa County.
duimnael|links|220px|Die Staatskapitool van Wes-Virginië met sy bladgoudkoepel
Leonees

**Leonees** is 'n Romaanse taal wat in sommige dele van die Spaanse provinsies León, Zamora, en in die gebied Miranda de Douro en Bragança in Portugal gepraat word (waar dit amptelik erken word as Mirandees).

duimnael|links|Chronologiese kaart van die taalkundige evolusie in Suidwes-Europa tussen 1000 en 2000
Die taal het uit Latyn ontwikkel met bydraes van die voor-Romaanse tale wat in die gebied van die Leoniërs, 'n ou stam op die Iberiese Skiereiland, gepraat is. Kastiliaans Spaans bereik die gebied later, in die 14de eeu, toe die sentrale regering gesante en amptenare stuur om politieke en kerklike posisies te beklee.

## Eksterne skakels 
* Héctor García Gil. Asturian-leonese: Linguistic, Sociolinguistic and Legal Aspects 
* Asturian Language Academy 
* González i Planas, Francesc. Institutum Studiorum Romanicorum «Romania Minor». The Asturleonese Dialects. 
* La Caleya Cultural Association.
* Furmientu Cultural Association.
* Faceira Cultural Association.
* El Teixu Cultural Association.
Gendarmenmarkt

duimnael|links|220px|Schiller-monument en Franse Domkerk
duimnael|Gendarmenmarkt: Konsertgebou (links) en Franse Domkerk (regs)
duimnael|Die Schiller-monument is deur Reinhold Begas geskep
duimnael|Die konsertgebou *Konzerthaus Berlin* in 2015
Die **Gendarmenmarkt** is een van die mooiste Berlynse pleine. Dit word oorheers deur twee Protestantse domkerke aan weerskante.

Die plein het aan die einde van die sewentiende eeu ontstaan as 'n markplein van die nuwe voorstad *Friedrichstadt*. Dit is vernoem na die ''Regiment Gens d'Armes* wat hier hul kaserne gehad het. In 1950 is die plein, wat in die destydse Oos-Berlyn geleë was, hernoem na *Platz der Akademie'', maar met die hereniging van Berlyn in 1990 is die oorspronklike naam herstel.

In die sentrum van die plein, voor die ingang van die konsertgebou, is 'n monument ter ere van die digter Friedrich Schiller opgerig. Die konsertgebou (*Konzerthaus*) is tussen 1818 en 1821 deur die Berlynse argitek Karl Friedrich Schinkel gebou en het oorspronklik as skouburg gedien.

Die twee kerke aan weerskante van die plein sien met eerste oogopslag eenders uit, maar verskil wel. Die Franse Domkerk (*Französischer Dom*) aan die regterkant van die konsertgebou is tussen 1701 en 1705 vir Franse Hugenotevlugtelinge gebou wat hulle in Berlyn gevestig en hier hul eie gereformeerde gemeente gestig het. Die *Deutscher Dom* ("Duitse Domkerk") is in 1708 vir die Duitssprekende gemeente opgerig.

## Geskiedenis 
Die plein is teen die einde van die 17de eeu volgens planne van Johann Arnold Nering aangelê - op 'n tydstip toe Franse immigrante, hoofsaaklik Hugenote, hulle in die buurt gevestig het. Die plein, waar 'n mark gehou is, het verskeie kere van naam verander. So is dit - in chronologiese volgorde - Esplanade, Lindenmarkt, Friedrichstädtischer Markt en Neuer Markt genoem. In 1799 het dit sy huidige naam Gendarmenmarkt ontvang - na aanleiding van die garderegiment ''Gens d'armes''. Die regiment se waghuis en perdestalle was tussen 1736 en 1782 hier geleë.

## Verwysings
Þjórsá

Die **Þjórsá** (Yslands: *Stierrivier*) is met sy lengte van 230 kilometers die langste rivier van Ysland en stroom in 'n suidelike rigting na die Atlantiese Oseaan.

Die oorsprong van die Þjórsá is geleë by die Hofsjökull-gletser. Die Þjórsá loop langs die historiese boerdery Stöng en vloei iewat verder stroomaf saam met die Tungnaá. Verder suidwaarts lê die eiland Árnes in die breë rivier. Dan bereik die rivier uiteindelik die hringvegur ("die Ringpad oftewel Roete 1"), waar die hoofweg tussen Selfoss en Hella oor die rivierbrug loop. 

In die Þjórsá word twee waterkragsentrales gevind: Búrfellsvirkjun vlak by die vulkaan Hekla, en die Sultartangavirkjun.  Die Búðarhálsvirkjun is in aanbou, en op die tekenbord is twee ander: die Núpsvirkjun en die Urriðafossvirkjun.

In die Þjórsá is verskillende aantreklike watervalle. Vanaf die oorsprong stroomaf is onder meer die Kjálkaversfoss, Dynkur, Gljúfurleitarfoss, Tröllkonuhlaup, Þjófafoss, Minna-Núps flúðir, Búðafoss en die Hestfoss. Die laaste waterval Urriðafoss (*Salmwaterval*) word stroomaf van die hringvegur gevind.

## Eksterne skakels 
* Foto: Þjórsárver
Stour

Die **Stour** (Engels: *River Stour*) is 'n rivier in die ooste van Engeland. Die Stour ontspring in die heuwels van Cambridgeshire en stroom in 'n oostelike rigting na Harwich waar dit uitmond in die Noordsee. Die rivier vorm 'n natuurlike grens tussen die graafskappe Essex en Suffolk.

Die golwende landskap langs die Stour is in die 19de eeu vasgelê deur die skilder John Constable en die streek is verklaar tot 'n area van uitstaande natuurlike skoonheid in Brittanje.

## Verwysings 
* Stour, River.  (2008). Encyclopædia Britannica. Deluxe Edition.  Chicago: Encyclopædia Britannica.
Ramón del Valle-Inclán

**Ramón del Valle-Inclán** (* 28 Oktober 1866 in Vilanova de Arousa; † 5 Januarie 1936 in Santiago de Compostela) was 'n Spaanse romanskrywer en dramaturg.
Plymouth

: *Hierdie artikel handel oor die Britse stad. Vir die gelyknamige stede en dorpe, sien gerus Plymouth (dubbelsinnig).* 

**Plymouth** (Kornies: *Aberplymm*) is 'n stad in die suidweste van Engeland (in die Verenigde Koninkryk), in die graafskap van Devon maar die stad grens ook aan Cornwall (of **Cornwallis**). Die stad het 'n bevolking van 250&nbsp;700 in 2007 gehad. Daar is 21 plekke in die Verenigde State van Amerika wat na Plymouth genoem is.

## Geskiedenis 
Plymouth se geskiedenis strek terug na die Bronstydperk, en ontwikkel van 'n handelspos by Mount Batten tot die bloeiende markdorp Sutton, wat formeel herdoop is as Plymouth in 1439 toe dit 'n stadsdeel gemaak is. Die nedersetting het 'n beduidende rol in die Engelse geskiedenis gespeel, veral in 1588 toe 'n Engelse vloot hier gebaseer die Spaanse Armada verslaan het, en in 1620 as die vertrekpunt vir die Pelgrimvaders na die Nuwe Wêreld. Tydens die Engelse Burgeroorlog is die dorp deur die parlementslede gehou en is dit beleër tussen 1642 en 1646. In 1690 is 'n werf aan die rivier Tamar gevestig vir die Koninklike Vloot en Plymouth het deur die Industriële Revolusie as 'n kommersiële skeepshawe gegroei.

Nadat nabygeleë nedersettings in 1914 geabsorbeer is, is die stad in 1928 stadstatus toegeken. Tydens die Tweede Wêreldoorlog het Plymouth groot skade in die Plymouth Blitz opgedoen, wat gelei het tot na-oorlogse herbouing wat sy moderne voorkoms aansienlik gevorm het. 'n Verdere uitbreiding van sy grense in 1967 het bygedra tot sy huidige status as die 30ste grootste bevolkte gebied in die VK en die tweede grootste stad in die Suidweste na Bristol, met 'n bevolking van 266&nbsp;862 in 2022.

## Demografie 
Plymouth is die grootste nedersetting langs die suidkus van Engeland. 

## Susterstede 
*  Brest, Frankryk (1963)
*  Gdynia, Pole (1976)
*  San Sebastián, Spanje (1990)
*  Noworossisk, Rusland (1990)
*  Plymouth, Massachusetts, VSA (2001)
8 v.C.

Die **jaar 8 voor Christus** (8 v.C.) was 'n gewone jaar volgens die Juliaanse kalender wat op 'n Vrydag of Saterdag; of 'n skrikkeljaar wat op 'n Donderdag begin het (bronne verskil hieroor).

## Gebeure 
*Keiser Chengdi aanvaar die voorgestelde hervormings van kanselier Zhai Fangjin en die keiserlike raadsman He Wu en stel die Uitvoerende Raad en die Inspektoraat van China in. Die drie lede van die Uitvoerende Raad ontvang 'n salaris van 10 000 *shi* wat die hoogste rang verteenwoordig.
*Die hervormings van Chengdi beperk die moontlikhede van die Wang-familie aan die hof.

## Geboortes 
*

## Sterftes 
* 27 November – Quintus Horatius Flaccus, Romeinse digter (* 65 v.C.).
* C. Cilnius Maecenas - raadgewer van Octavianus, en begunstiger van die kunste

## Verwysings
Coventry

**Coventry** is 'n stad in sentraal Engeland (in die Verenigde Koninkryk), oos van Birmingham. In 2007 het die stad 'n geskatte bevolking van 306&nbsp;700 gehad. Daar is ook 7 plekke in die Verenigde State van Amerika wat na Coventry vernoem is. Coventry was ook die eerste stad in die wêreld om 'n susterstad te hê.

## Demografie 
Coventry is die negende grootste stad in Engeland. In 2001 het 80,5% van die bevolking uit blankes bestaan, 11,9% uit Indiërs, 3,1% uit swartmense en 1,9% uit ander bevolkingsgroepe.

## Susterstede 
Coventry het 26 susterstede van oor die wêreld.
Blenheim

**Blenheim** is 'n dorp in die administratiewe gewes Marlborough op die Suideiland van Nieu-Seeland met 'n bevolking van 29&nbsp;700 mense in 2008. Die dorp is na die Slag van Blenheim (1704) genoem waartydens Britse troepe onder bevel van John Churchill, die 1ste hertog van Marlborough, 'n oorwinning oor 'n Frans-Beierse leër behaal het.

Blenheim staan vandag bekend as die sentrum van Nieu-Seeland se beduidendste wynbougebied. Die dorp is een van die sonnigste plekke in die land met warm en droë somers en koeler winters. Blenheim is danksy die natuurskoon van sy omgewing, sy ontspanne leefstyl en die florerende plaaslike wyn- en voedselbedryf 'n gewilde toeristetrekpleister.

## Geografie 
Blenheim is op die Wairau-vlakte by die samevloeiing van die Taylor- en Opawa-riviere geleë en word deur kleiner heuwelreekse omring wat min beskerming teen die sterk winde bied wat vanuit die Cook-seestraat oor oop gebiede in Blenheim en sy omgewing waai.

Die gebied van Blenheim is in tektoniese opsig nog aktief - die grens tussen die Pasifiese Plaat (waarop die dorp geleë is) en die Indo-Australiese Plaat loop net boord van Blenheim sodat die dorp elke jaar deur 'n aantal kleiner aardbewings getref word.
Witswaan

duimnael|Eier van *Cygnus olor*
duimnael|200px|Kuikens

Die **witswaan** is 'n swaan wat inheems aan dele van Europa, Skandinawië en Asië is.

## Verspreiding en habitat 
Die witswaan word op die Britse Eilande, in Nederland, Denemarke, suidelike Swede, Roemenië, Rusland en Klein-Asië aangetref. Die voël is ook na Noord-Amerika geneem, waar dit tans 'n wye verspreiding geniet en in baie gebiede 'n permanente spesie is.

Witswane is die algemeenste swaan in die natuur, in parke of landhoewes in hulle natuurlike verspreidingsgebied, alhoewel hulle tydens die winter meer algemeen by seewater is. Hulle woon in beskutte baaie, oop moeraslande, mere en poele.

## Voorkoms 
links|border|260px

Witswane is groot voëls, met 'n lengte van tussen 144 en 158&nbsp;cm. Mannetjies is oor die algemeen groter as die vroutjies, maar verder kom hulle voorkoms ooreen. 'n Volwasse witswaan het 'n vlerkspan van tussen 2 en 2,5 meter. Soos die naam aandui, het die witswaan wit vere. Hulle word van die Noord-Amerikaanse swane onderskei deur 'n bult op die boonste snawel en die kleur van die snawel: oranje, met 'n swart basis en punt.

## Dieet 
Die witswaan vreet waterplante en lêkorrels vir hoenders of eende, asook drywende korrels. Hy sal soms ook waterliewende insekte, vissies en paddas vreet, maar nie dikwels nie. Witswane duik nie, maar dompel hulle koppe nek-en-al onder die water op soek na kos.

## Voortplanting 
Die witswaan het nie slegs een maat nie, maar kan tot vier maats hê. Dit is egter algemeen dat 'n witswaan hom tot een maat sal beperk vir ten minste een spesifieke broeiseisoen, om die sukses van voortplanting te verseker. Die broeiseisoen begin gewoonlik in Augustus en duur tot November. Die nes word in rivierbeddings gebou van strooi, blare en takkies gebou, soms word 'n ou nes hergebruik, soos dié van 'n muskusrot.

Die wyfie lê 4 to 7 gryswit eiers wat na ongeveer 35 tot 38 dae uitbroei. Die eiers is gemiddeld 101 x 61&nbsp;mm groot en weeg ongeveer 238 g. Die kuikens sal soms op hulle ouers se rûe ry. Die kuikens is self na drie jaar geslagsryp. Die oudste aangetekende witswaan in die natuur het 19 jaar oud geword, maar in gevangenskap kan hulle tot 30 of 40 jaar oud word.

## Bronnelys 
duimnael|250px|links|'n Witswaanpaartjie vreet waterplante.

* Ivory, A. 2002. "Cygnus olor", *Animal Diversity Web*.
* Hilko Insel, (2005): *Eksotiese Watervoëls*. LAPA Uitgewers, Pretoria.
Eendbekdier

Die **eendbekdier** (ook **platipus** genoem) kom in Australie en Tasmanië voor en sy wetenskaplike naam is *Ornithorhyncus anatinus*. Dit is een van die min soogdiere wat 'n eier lê. 

Vroeë Britse Setlaars het woorde soos "watermol", "eendbek" en "eendmol" gebruik.

Hulle is bedek met bruin pels vir hitte en hulle stoor vet in hul sterte vir ekstra reserwes. Hulle het gewebde pote vir swem en 'n groot, rubberagtige snoet. Eendbekdiere word tussen 43&nbsp;cm en 50&nbsp;cm lank en weeg 700&nbsp;g tot 1,2&nbsp;kg. Hulle woon in klein riviertjies en stroompies en spoor prooi in troebel water op deur gebruik te maak van elektrolokalisering.  

Die manlike eendbekdier het 'n toonnael op sy agterpote wat giftig is.

Weens droogte, habitatverlies en besoedeling is die bevolking van eendbekdiere besig om drasties af te neem.

## Unieke beskermingsmeganisme
Die eenbekdier is een van die min lewende soogdiere wat gif produseer. Die gif word in gifkliere (niervormige kliersakkies in die bobeen geleë) geproduseer en uitgeskei deur die hol uitsteeksels op hul agterpote waaraan dit verbind is. Die uitsteeksel lê gewoonlik plat teen die ledemaat, maar kan gelig word wanneer nodig. 

links|thumb|220px|Die giftige haak word slegs aan die mannetjies se agterpote aangetref.
Dit word grootliks gedurende die paarseisoen vervaardig en daarom word daar vermoed dat die gif as 'n aanvallende wapen gebruik word om dominansie te vestig en om grondgebied gedurende hierdie tydperk te beheer. Dis egter ook moontlik dat die eendbekdier dit as beskermingsmeganisme ontwikkel het. Krokodille, Tasmaniese duiwels en roofvoëls is bekende plaaslike roofdiere wat 'n gevaar vir die eenbekdier inhou, maar hulle kan ook almal deur die eenbekdier se gif aangetas word. Alhoewel die uitwerking van die gif as uiters pynlik beskryf word, is dit nie dodelik vir die mens nie.

Anders as slanggif, blyk daar geen nekrotiese komponent in die eenbekdiergif teenwoordig te wees nie. Alhoewel spierkwyning in sommige gevalle van vergiftiging by mense waargeneem kan word, is dit waarskynlik te wyte aan die onvermoë om die ledemaat te gebruik terwyl die effekte van die gif nog voortduur. 

Baie argaïese soogdiergroepe het soortgelykte tarsale uitsteeksels, so eerder as om 'n unieke uitskieter te wees, is die uitsteeksel 'n oorgeërfde eienskap en die eendbekdier die laaste demonstrasie van wat eens 'n algemene soogdierkenmerk was. Dit kan dus as 'n model vir nie-lewendbarende soogdiere en hul giflewering en eienskappe gebruik word.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Deneysville

**Deneysville** is 'n dorp in die noordooste van die Vrystaat (in Suid-Afrika), langs die Vaaldam. Die dorp is 24&nbsp;km vanaf Sasolburg.

## Geskiedenis 
Die dorp is in 1930 op die plase Wilhelmina en Witpoort gestig en was vernoem na Deneys Reitz wat die Minister van Lande was toe die Vaaldam gebou is.

Deneysville is 'n oorddorp en verskaf 'n volle reeks fasiliteite vir waterontspanningaktiwiteite.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings
Van Stadensrus

**Van Stadensrus** is 'n dorp in die suidooste van die Vrystaat (in Suid-Afrika), naby Lesotho. Die dorp is 29&nbsp;km suid van Wepener, en 39&nbsp;km noord van Zastron. Die Egmontdam is hier naby geleë.

## Geskiedenis 
Van Stadensrus is 'n jong dorp; dit is eers in 1925 geproklameer. Dit is vernoem na *MH van Staden* wat die plaas *Mook* besit het waarop die dorp in 1920 uitgelê is.

## Trivia 
Noord van die dorp is die graf van CWA Durand wat onder andere 'n kommandant was in die Tweede Vryheidsoorlog en een van die eerste persone wat Thaba Bosiu uitgeklim het tydens die tweede Vrystaat-Basoetoe-oorlog van 1865.

## Sien ook 
* NG gemeente Vanstadensrus
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Bronne 
* Op Pad in Suid-Afrika. B.P.J. Erasmus 1995 

## Verwysings
Ystervarkie

duimnael|250px|Twee tradisionele ystervarkies

**Ystervarkies** word gemaak van sponskoek, dit word in klein vierkantjies gesny, in sjokoladesous gedoop en in klapper gerol. Ystervarkies het waarskynlik in Australië ontstaan, en staan ook as "Lamingtons" bekend. Ystervarkies word veral in Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika geëet. Dit kan ook as twee halwe stukkies op mekaar met vars room tussenin bedien word.
Strydenburg

**Strydenburg** is 'n dorp in die Noord-Kaap, in Suid-Afrika en is 77&nbsp;km noord van Britstown. Die N12 nasionale pad loop deur Strydenburg en skei die dorp van sy township.

## Geskiedenis 
Die dorp is in 1892 deur die Nederduitse Gereformeerde Kerk op die plaas Roodepan uitgelê en het in 1914 munisipale status verkry.

Die naam van die dorp beteken "Dorp van stryd" in Nederlands, en spruit uit die verskeie meningsverskille tydens sy ontstaan, onder meer oor wat die dorp se naam moes wees.

## Distrik 
Merinowol is die belangrikste ekonomiese aktiwiteit. Ander boerderybedrywighede sluit in: dorperskape, beeste en verskeie spesies wild.

## Noemenswaardige boorlinge 
* Dr. J.A.S. Oberholster, argivaris van die Kaapse Kerk en gemeentegeskiedskrywer.

## Sien ook 
* Gereformeerde kerk Strydenburg
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* http://www.northerncape.org.za/getting_around/towns/Strydenburg/ 
* http://reisinafrikaans.blogspot.com/2009/06/strydenburg.html
Bewaringstatus

regs|raamloos

duimnael|links|250px|Die Ysbeer is wat op die IUBN se Rooilys as kwesbaar geklassifiseer is.

Die **bewaringstatus** van 'n spesie is 'n maatstaf wat die waarskynlikheid dat 'n spesie in die voorsienbare toekoms sal bly voortbestaan aandui. Verskeie faktore word in ag geneem by die bepaling van bewaringstatus van 'n spesie en dit berus nie slegs op die aantal oorblywende voorbeelde nie, maar hang ook af van die algehele vermeerdering of vermindering in bevolking met die verloop van tyd, voortplantingtempo, bekende bedreigings en so aan.

Wêreldwyd word 'n aantal verskillende bewaringstatuslyste en ranglyste in stand gehou. Hiervan is die Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur (IUBN) se Rooi Lys van Bedreigde Spesies die bekendste. Volgens die IUBN stelsel word spesies in drie kategorieë geklassifiseer: Kritiek bedreig, Bedreig, en Kwesbaar. Spesies wat sedert 1500 uitgesterf het en spesies wat nie meer in die natuur voorkom nie word ook aangegee. Laer risiko taksa word in verdere kategorieë verdeel. Teen 2008 is 44&nbsp;837 spesies deur die IUBN ondersoek waarvan 869 (2%) uitgestorwe is of nie meer in die natuur voorkom nie, 16&nbsp;928 (38)% as bedreig geklassifiseer is (3&nbsp;246 kritiek bedreig, 4&nbsp;770 bedreig en 8&nbsp;912 kwesbaar), 3&nbsp;513 as naby bedreig. Verder is daar vir 5&nbsp;570 (12%) nie genoeg data om hulle bewaringstatus te bepaal nie.

Die *Konvensie op Internasionale Handel in Bedreigde Spesies van Wilde Fauna en Flora* (CITES – *Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora*) is 'n internasionale organisasie wat hom beywer om te verseker dat die handel in diere en plante nie die oorlewing van spesies bedreig nie. Ander organisasie soos die internasionale walviskommissie spits hulle op spesifieke groepe dier of plante toe. Baie lande het ook hulle eie klassifikasie stelsels en organisasies wat vir bewaring veg.

## Verwysings
Subspesie

'n **Subspesie** is in die biologiese sistematiek die taksonomiese rang net onder spesie. In plantkunde word subspesies verder verdeel in variëteite en vorms terwyl dit in dierkunde en bakteriologie die laagste rang is. Dit stel taksonomiese 'n sekondêre kategorie wat slegs gebruik word indien nodig. Dit kan beskou word as die versameling fenotipies van soortgelyke bevolkings van 'n spesie, wat 'n geografiese deelgebied van die verspreidingsgebied van die spesie bewoon, en dit taksonomies van ander bevolkings in die spesie onderskei. 

'n Subspesie van 'n dier wat dieselfde naam het as die spesie, word die **nominaat** of **nominaatsubspesie** genoem. Die nominaat is herkenbaar aan die herhaling van die spesienaam. So is *Coloeus monedula monedula* die nominaatsubspesie van die kerkkraai (*Coloeus monedula*).

Soos alle nie-spesie taksa (genus, filum, ryk ens.) is subspesies nie objektief definieerbaar nie en berus dit op konvensie. Die term verskil fundamenteel van spesie en daar is geen kriterium vir die kategorie subspesie wat nie kunsmatig is nie. 

## Voorbeeld 
.]]

Die verskil tussen spesie en subspesie kan geïllustreer word deur die verskillende Sebraspesies en subspesies te beskou: 

* '*Genus: *Equus***
****Subgenus: *Hippotigris'''*
*** Bontkwagga of Vlaktesebra, *Equus quagga*
**** Kwagga, *Equus quagga quagga* (uitgestorwe)
**** Burchell se sebra, *Equus quagga burchellii* (sluit Damara sebra in)
**** Grant se Sebra, *Equus quagga boehmi*
**** Selous se Sebra, *Equus quagga borensis*
**** Chapman se Sebra, *Equus quagga chapmani*
**** Crawshay se Sebra, *Equus quagga crawshayi*
*** Bergsebra, *Equus zebra*
**** Kaapse bergkwagga, *Equus zebra zebra*
**** Hartmannse bergkwagga, *Equus zebra hartmannae*
** *'Subgenus: *Dolichohippus*'*
*** Grevy se Sebra, *Equus grevyi''

Drie Sebraspesies word onderskei, naamlik die Vlakte Sebra, die Bergsebra en Grevy se Sebra. Die Vlakte Sebra word verder onderverdeel in ses subspesies, en die Bergsebra in twee subspesies. Vroeër is gemeen dat die uitgestorwe Kwagga 'n afsonderlike spesie is, *Equus quagga*. Die kwagga is die eerste uitgestorwe "spesie" waarvan die DNS bestudeer is. Genetiese navorsing by die Smithsonian Instituut het daarop gedui dat dit nie 'n afsonderlike spesie is nie maar 'n subspesie wat tussen 120&nbsp;000 en 290&nbsp;000 van die vlakte sebra geskei het. Grevy se Sebra en die Bergkwaggas is egter wel ander spesies en nie blote subspesies nie.

## Sien ook 
* Infraspesie

## Verwysings
Highworth

**Highworth** is 'n klein dorp in die suid-weste van Engeland, 9,7&nbsp;km noordoos van Swindon. Dit het 7&nbsp;996 inwoners in 2001 gehad.
Dale Steyn

**Dale Willem Steyn** (* 27 Junie 1983 te Phalaborwa) is 'n voormalige Suid-Afrikaanse krieketspeler wie toets- en EDI- en T20I-krieket vir die Proteas gespeel het. Hy het onder meer tydens die krieketwêreldbekertoernooie in 2011, 2015 en 2019, die T20I-wêreldbekertoernooie in 2009, 2010, 2012, 2014 en 2016, asook die Kampioenetrofeë in 2009 en 2013 vir Suid-Afrika gespeel.

Steyn het die posisie as die voorste Toetsbouler ter wêreld beklee. Hy bereik die 900+ punte kerf op 13 November 2011 nadat hy sy aanvanklike werk met snelboul-deskundige Ian Pont gedoen het. Hy is 'n regterarm snelbouler wat boul teen 'n gemiddelde spoed van 145–150&nbsp;km/h. Sy vinnigste bal waargeneem was teen 156.2&nbsp;km/h tydens die 2010 Indiese Premierliga, vir Bangalore Royal Challengers teen Kolkata Knight Riders. Hy hou ook die rekord vir die vinnigste Suid-Afrikaner om 100 paaltjies in Toetskrieket te neem, hy behaal hierdie mylpaal op 2 Maart 2008.

Steyn beskik tans oor die beste boulslaagsyfer van alle tye in Toetskrieket (onder boulers wie ten minste 10&nbsp;000 aflewerings geboul het). In die 2007/08 seisoen neem Steyn 78 paaltjies teen 'n gemiddeld van 16.24 balle per paaltjie, en word beloon met die prestige "IKR 2008 Toetsspeler van die Jaar" toekenning. Hy word benoem as een van Wisden se "Krieketspelers van die Jaar" in 2013.

Steyn het sy tuiskrieket in Suid-Afrika vir die Kaapse Kobras gespeel. Op 5 Augustus 2019 het Steyn sy uittrede uit toetskrieket aangekondig, en op 31 Augustus 2021 sy uittrede uit alle krieket.

## Rekords 
### Vyf paaltjies per toetsbeurt geneem 
### Tien paaltjies per toetswedstryd geneem 
## Toekennings 
### "Toetsspeler van die wedstryd"-toekennings 
duimnael|upright|Dale Steyn op Adelaide-ovaal, 2009
duimnael|upright|Dale Steyn op Adelaide-ovaal, 2009

### "Toetsspeler van die reeks"-toekennings 
## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  Dale Steyn by ESPNcricinfo
*  Dale Steyn by CricketArchive
Minkewalvis

**Minkewalvis** of **dwergvinvis** is 'n naam wat aan twee spesies seesoogdiere, die gewone minkewalvis (*Balaenoptera acutorostrata*) en Antarktiese minkewalvis (*Balaenoptera bonaerensis*), wat aan 'n klade in die suborde Baleinwalvisse gegee word. Die minkewalvis se amptelike naam is in 1804 deur Lacepède, gegee wat dit as 'n dwergvorm van *Balænoptera acuto-rostrata* beskryf het.

## Sien ook 
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
* Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes

## Verwysings
Walvisagtiges

Die **walvisagtiges** of **setaseë** (*Cetacea*, Latyn: ***cetus***, walvis, uit Grieks) is, hoewel hulle glad geen hoewe of selfs tone meer het nie, 'n groep binne die orde Cetartiodactyla (die ewehoewiges) wat die walvisse, dolfyne, en seevarke insluit. Dit is lank as 'n eie orde beskou, maar genetiese navorsing het getoon dat hulle naverwant is aan die seekoeie. 

*Cetus* is Latyn en word in biologiese name gebruik om "walvis" aan te dui; die oorspronklike betekenis was meer algemeen, "groot seesoogdier". Dit is afkomstig van die Antieke Grieks κῆτος (''''), wat "walvis" of "enige reuse vis of seemonster" beteken het". In Griekse mitologie is die monster wat deur Perseus verslaan is, en in die sterrebeeld Cetus uitgebeeld word, Ceto genoem. Setologie is die tak van marienewetenskap wat handel oor die studie van walvisagtiges.

Walvisagtiges is dié soogdiere wat die beste aangepas is tot lewe in die water. Hulle liggame is spilvormig. Hulle voorste ledemate is tot vinpote aangepas. Die piepklein agterste ledemate is onontwikkeld; hulle is nie aan die ruggraat geheg nie en is binne die liggaam verberg. Die stert het horisontale stertvinne. Walvisagtiges is byna haarloos en word deur 'n dik laag walwisspek beskerm. As 'n groep word hulle gekenmerk deur hoë intelligensie.

Die Cetacea bevat ongeveer negentig spesies, almal seediere behalwe vir vier varswaterdolfynspesies. Die orde word in twee subgroepe onderverdeel, Mysticeti (balein- of baardwalvisse) en Odontoceti (tandwalvisse, wat dolfyne en seevarke insluit). Die spesies wissel in grootte van die Commerson se dolfyn en Tucuxi tot die blouwalvis, die grootste dier wat nog ooit bestaan het.

## Afstamming 
Daar is eers gedink dat die Cetaceae se voorsate verwant was aan die Mesonychidae, wat omtrent 55 miljoen jaar gelede geleef het en wat tande gehad het wat baie lyk soos die walvisse s'n.

Maar die genetiese navorsing het in 1997 getoon dat hulle 'n sytak van die ewehoewiges sou wees, wat naverwant aan die seekoeie is. Die paleontoloë was aanvanklik skepties.  Ewehoewiges het nogtans *astragali* (enkelbeendere) wat 'n kenmerkende vorm het. Die Mesonychidae het hierdie kenmerk nie. Moderne walvisse het egter geen enkelbeendere nie.

Die vroegste groep walvisse waarvan fossiele gevind is, is die Archaeoceti soos *Pakicetus* van omtrent 50 miljoen jaar gelede. Hulle het steeds pote en hulle enkelbeendere is inderdaad soos die ewehoewiges s'n. Later is deur die vonds van *Indohyos* die verwantskap met die seekoeie ook bevestig. Die genetiese resultate is dus deur die fossiele bevestig en die paleontoloë het 'n nuwe respek vir hulle kolloga's wat molekulêre genetika bedryf gekry.

## Sien ook 
*Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere
*Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
*Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Ouditeur

duimnael|255px| Ouditeur (1762).

'n **Ouditeur** is 'n persoon wat 'n organisasie se bates en state kontroleer. Dit is 'n beroep vir persone wat 'n tersiêre kursus voltooi het.  Hulle is in die beheer van 'n besigheid se sake en kontroleer dat alles soos beplan is beloop. Hulle pas 'n klomp verskillende metodes en stappe toe wat hulle help om dit te bepaal. Ouditeurs bepaal ook of die besigheid 'n wins of verlies toon, hulle kyk ook of die besigheid 'n goeie belegging gaan wees vir voornemende aandeelhouers (finansiële posisie).

Nog 'n belangrike aspek wat hulle moet kontroleer is dat die besigheid die regering belasting betaal.

Dis ook baie belangrik dat ouditeure eerlike en opregte mense moet wees.  Hulle moet etiek bo enige iets anders stel.  Hulle moet objektief kan kyk na enige onderneming en foute dadelik rapporteer.  Hulle is altyd op die uitkyk om die besigheid as 'n geheel te verbeter deur foute op te spoor en verbeterings aan te beveel.
Blunsdon

**Blunsdon** is 'n dorpie in die suid-weste van Engeland, 1,5&nbsp;km noordoos van Swindon. Dit het 5&nbsp;641 inwoners in 2001 gehad.

Saam met die nabygeleë nedersetting van **Blunsdon St Andrew** en aanliggende **Lower Blunsdon** word daar ter vereenvoudiging na slegs *Blunsdon* verwys. Die A419-dubbelpad verdeel *Blunsdon* in *Blunsdon St Andrew* na die westekant, en *Broad Blunsdon* na die ooste.
JP Duminy

**Jean-Paul Duminy** (14 April 1984 in Kaapstad) is 'n voormalige Suid-Afrikaanse krieketspeler. Duminy was 'n suksesvolle top-orde kolwer, 'n geoefende veldwerker en 'n nuttige aflosbouler. Hy het bekendheid verwerf tydens die Suid-Afrikaanse onder-19 toer na Engeland in 2003 en in die 2003-04 plaaslike seisoen, waar hy gemiddeld meer as 72 per kolfbeurt gehandhaaf het, slegs twee jaar na hy lid van die Westelike Provinsiespan geword het. Alhoewel hy minder gereeld in kitskrieket geboul het, vind hy ook sukses met die bal, en maak sy EDI-debuut in 2004 teen Sri Lanka. Hy het onder meer tydens die krieketwêreldbekertoernooie in 2011, 2015 en 2019, die Kampioenetrofeë in 2004, 2009, 2013 en 2017, asook tydens die T20I-wêreldbekertoernooie in 2007, 2009, 2010, 2012, 2014 en 2016 vir Suid-Afrika gespeel.

## Loopbaan 
duimnael|links|180px|JP Duminy in aksie, 2009
Duminy het sy toetsbuiging teen Australië op die WACA in Perth op 17 Desember 2008 gemaak, nadat hy sy beseerde onderkaptein Ashwell Prince vervang het. Met 50 nie uit nie in die tweede beurt, slaan hy die wenlopies in die wedstryd ná 'n ononderbroke honderdtal-vennootskap met AB de Villiers. Sy prestasie word geloof deur talle kritici, waaronder Peter Roebuck. In die volgende toets, wat op Gesinsdag begin het, kombineer Duminy met die stertkolwers om sy eerste toetshonderdtal van 166 aan te teken. Suid-Afrika was meer as 200 lopies agter toe hulle hul sewende paaltjie verloor het in die eerste beurt. Hiermee het hy en Dale Steyn (76) saam 180 bygevoeg en Graeme en Peter Pollock se Suid-Afrikaanse negende-paaltjierekord teen Australië oortref. Suid-Afrika het met 'n 62 lopie-voorsprong geëindig en omskep dit in 'n nege paaltjie-oorwinning. Dit verseël die reeks vir die Proteas, die eerste keer dat Suid-Afrika in Australië 'n toetsreeks wen, en Australië verloor hul eerste tuistoetsreeks in 16 jaar.

Hy neem ook sy eerste toetspaaltjie, dié van Michael Clarke, in die derde toets op die toer. Hy het een van die indrukwekkendste vangskote ooit geneem tydens die tweede Twintig20I teen Australië in Brisbane. David Hussey moker 'n bal in die lug en terwyl Duminy hardloop na die grens, lanseer hy homself in die lug, duik en neem die vangskoot met twee hande.

Duminy speel in die Indiese Premierliga in 2009 nadat die Mumbai Indians hom vir VS$ 950&nbsp;000 gekoop het. Hy behaal twee vyftigtalle in die toernooi. Hy speel sedert 2014 vir die Delhi Daredevils.

Duminy het die tweede kolwer ná Adam Gilchrist geword om op 99 uitgehaal te word in 'n Wêreldbekerwedstryd. Daar was reeds 36 gevalle waar 'n speler in die negentigs in 'n Wêreldbekertoernooi kleedkamer toe gestuur is.

In September 2017 het Duminy uit toetskrieket bedank, nadat hy vanaf 2008 tot 2017 in 46 toetswedstryde gespeel het. In Mei 2019 het Duminy sy uittrede uit plaaslike krieket aangekondig en in Julie 2019 het hy uit alle vorme van internasionale krieket getree.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  JP Duminy by CricketArchive
*  JP Duminy by Cricinfo
Balaenoptera

***Balaenoptera*** is die grootste genus van die vinwalvisse, wat agt spesies bevat, insluitend die onlangs ontdekte *Balaenoptera omurai* in 2003. Die enigste vinwalvis wat tans nie as 'n lid van die genus *Balaenoptera* geklassifiseer word nie is die Bultrugwalvis, *Megaptera novaeangliae*.

## Taksonomie 
* Genus ***Balaenoptera***
** Rorkwal, *Balaenoptera physalus*
** Seiwalvis, *Balaenoptera borealis*
** Bryde se walvis, *Balaenoptera brydei*
** Eden se walvis, *Balaenoptera edeni*
** Blouwalvis, *Balaenoptera musculus*
** Gewone minkewalvis, *Balaenoptera acutorostrata*
** Antarktiese minkewalvisse, *Balaenoptera bonaerensis*
** *Balaenoptera omurai*, ontdekking aangekondig in November 2003. Het nog nie 'n gewone naam nie

## Sien ook 
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
* Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes
Systema Naturae

duimnael|regs|Die voorblad van die tiende uitgawe van Linnaeus se *Systema Naturae* (1758).
duimnael|regs|250px|Linnaeus se tabel van die diereryk uit die eerste uitgawe van *Systema Naturae* (1735).
Die boek ***Systema Naturae*** was een van die belangrikste werke van die Sweedse botanikus, dierkundige en geneeskundige Carolus Linnaeus. Die boek se volledige titel is *Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis*, of in Afrikaans: "Stelsel van natuur deur die drie koninkryke van natuur, volgens klasse, ordes, genera en spesies, met [generiese] karakters, [spesifieke] verskille, sinonieme, plekke".

## Publikasie 
In 1735 is 'n boek in Nederland gepubliseer wat deur die jong Sweedse plantkundige Carolus Linnaeus geskryf is. Dit was in Latyn en die titel, Systema Naturae, het getoon waaroor dit gegaan het. Dit was 'n poging om die verskillende vorms van lewe op aarde op ordelike wyse te klassifiseer.

Dit was meer gevorderd as enigiets wat voorheen in hierdie verband verskyn het. Mense het selfs gedink dit is die resultaat van 'n leeftyd van navorsing. In werklikheid was die skrywer toe maar net 28 jaar oud. 

Hy het sy werk in verband met die klassifikasie van plante en diere sy lewe lank voortgesit en het talle werke oor die plantkunde, dierkunde en ander wetenskappe gepubliseer. 

Die **Systema Naturae** is telkemale hersien en het uiteindelik tien uitgawes gehad. Dit word as sy belangrikste werk beskou.  

Die tiende uitgawe word ook as die beginpunt van dierkundige terminologie beskou.

## Verwysings 
## Bronnelys 
* Kennis, 1980, vol 3, bl. 468,
Demografie van Guinee-Bissau

regs|500px
**Bevolking:**
: 1,503,182 (Julie 2008 beraming)

**Ouderdomstruktuur:** (2008 beraming)
: *0-14 jaar:* 41% (manlik 307,353; vroulik 308,726)
: *15-64 jaar:* 55.9% (manlik 404,747; vroulik 436,245)
: *65 jaar en oor:* 3.1% (manlik 18,819; vroulik 27,292)

**Bevolkingsgroeikoers:**
: 2.035% (2008 beraming)

**Geboortesyfer:**
36.4 geboortes/1,000 bevolking (2008 beraming)

**Sterftesyfer:**
16.05 sterftes/1,000 bevolking (2008 beraming)

**Swerfsyfer:**
0 migrante/1,000 bevolking (2008 beraming)

**Geslagverhouding:**
: *by geboorte:* 1.03 manlik/vroulik
: *onder 15 jaar:* 1 manlik/vroulik
: *15-64 jaar:* 0.93 manlik/vroulik
: *65 jaar en oor:* 0.69 manlik/vroulik
: *totale bevolking:* 0.95 manlik/vroulik (2008 beraming)

**Kindersterftesyfer:**
: *totaal* 101.64 sterftes/1,000 geboortes
: *manlik* 111.74 sterftes/1,000 geboortes
: *vroulik* 91.25 sterftes/1,000 geboortes (2008 beraming)

**Lewensverwagting by geboorte:**
: *totale bevolking:* 47.52 jaar
: *manlik:* 45.71 jaar
: *vroulik:* 49.39 jaar (2008 beraming)

**Vrugbaarheidsyfer:**
: 4.72 kinders/vrou (2008 beraming)

**MIV/VIGS:**
: 2 jaar en ouer: 10% (2003 beraming)
: mense met MIV/VIGS: 17 000 (2001 beraming)
: VIGS sterftes: 1200 (2001 beraming)

**Nasionaliteit:**
: *selfstandige naamwoord:*
: *byvoeglike naamwoord:*

**Etniese groepe:**
: swart 99% (Balanta 30%, Fula 20%, Manjaca 14%, Mandinka 13%, Papel 7%), wit en mulatto minder as 1%

**Gelowe:**
Islam 50%, inheemse belowe 45%, Christelik 5%

**Tale:**
: Portugees, Kreools, Afrikatale

**Geletterdheid:**
: *definisie: 15 jaar en ouer kan lees en skryf

: *totale bevolking:* 42.4%
: *manlik:* 58.1%
: *vroulik:'' 27.4% (2003 beraming)

## Eksterne skakels
Inskripsie van Bergakker

duimnael|Die inskripsie.

Die **rune-inskripsie van Bergakker** is in 1996 ontdek en het tot baie besprekings onder taalkundiges gelei. Daar word aangeneem dat dié inskripsie van die Franke uit ongeveer 425-450 stam. Daar het bitter min van die Franke uit hierdie tyd oorgebly in wat vandag Nederland is. Die inskripsie bevestig daarmee aan die een kant die aanwesigheid van die Franke in die gebied van die Betuwe, en laat andersins sien dat ook die Franke runes gebruik het. Dit was bekend van hulle bure, die Friese, maar nie van die Franke nie.

Bernard Mees interpreteer die rune as *haþuþȳwas ann kusjam logūns*, wat sou beteken "(van) Haþuþȳw. Ek(hy) vergun 'n vlam (swaard) aan die uitverkorenes". Mees gee toe dat die betekenis van die letters nie altyd goed duidelik is nie. Hy analiseer die vorm van die woorde en beweer dat hulle al kenmerke vertoon wat ooreenkom met die later Oudnederfrankies.

Die Oud*wes*nederfrankies word ook Oudnederlands genoem en is die voorouer van Middelnederlands, Nederlands en ook Afrikaans. Hierdie interpretasie sou dus inhou dat die inskripsie van Bergakker gesien kan word as die alleroudste sin in Nederlands.

Veral die *-s* van haþuþȳwas en logūns is moontlik 'n bewys dat die slotmedeklinkers in Frankies al in die vyfde eeu stemloos geword het. Vir Oudsaksies, die voorouer van Nederduits, is dit eeue later (~900).

## Verwysings
Watervaring

Die **watervaring**,  (*Salvinia molesta*), is 'n drywende waterplant. Dit staan in Engels as die **giant salvinia** of **Kariba weed** bekend, laasgenoemde omdat dit 'n groot gedeelte van die Karibameer oorgeneem het. Dit is 'n akwatiese varing, inheems aan suid-oostelike Brasilië en noordoostelike Argentinië. Dit is 'n vrydrywende plant wat homself nie aan die bodem heg of in grond anker nie, maar wat instede drywend op die wateroppervlak leef. Die blare is 0,5 tot 4&nbsp;cm lank en breed, met 'n stekelrige oppervlak, en word in pare geproduseer met 'n derde wortelagtige blaar wat in die water hang.

Die voortplanting is slegs ongeslagtelik, maar is in staat tot besonder vinnige vermeerdering, beginnend van klein fragmente met 'n verdubbeling in bevolkingsgrootte in enkele dae. Die resultaat is dat die oppervlak van kuile, damme en mere bedek word deur 'n drywende mat van 10 tot 20&nbsp;cm (of in rare gevalle tot 60&nbsp;cm) dikte. Gevolglik word dit soms as 'n indringerplant beskou. Die digte plantmat blokkeer sonlig wat deur ander waterplante en veral alge benodig word om die water met suurstof te verryk.

'n Klein kalanderkewer, *Cyrtobagous salviniae*, wat in *S. molesta* se natuurlike habitat gevind word, word tans bestudeer as 'n middel vir biologiese plaagbestryding.

[duimnael|250px|links|Wilsonmeer in [Hawaii, ten volle met watervaring bedek]]

## Bronnelys 
* Plants of the World Online
* 

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* US Geological Survey: Giant Salvinia 
* Wildland Invasive Species Team – Weed alert
Boosmansbos-wildernisgebied

Die **Boosmansbos-wildernisgebied** van 14&nbsp;200 ha is geleë 20&nbsp;km noord van Heidelberg in die oostelike Langeberge van die Wes-Kaap. Boosmansbos, d.w.s. "kwaai man se bos", is genoem na 'n plaaslike kluisenaar van die vroeë 19de eeu wat daarvoor bekend was dat hy jongmense van sy byekorwe verwilder het.

Grootberg, wat in die middel van die gebied by  lê, is 1&nbsp;637&nbsp;m hoog bo seevlak. Die sytakke van die Duiwenhoksrivier wat die suidelike hange dreineer, tuimel langs diep afgronde af tot 200&nbsp;m bo seevlak aan die suidgrens. In die suidweste van die wildernisgebied is die Grootvadersbosch Natuurreservaat van 250&nbsp;ha, die mees westelike natuurbos in Suid-Afrika. 

Bergfynbos en valleibos word hier bewaar, onder andere spesies van erikas en sewejaartjies. Belangrike woudboomsoorte kom in die valleie voor, soos Outeniekwageelhout, stinkhout en rooi-els (Cunoniaceae).

Reën kom dwarsdeur die jaar in die gebied voor, alhoewel die middel van die somer en winter die droogste tye is wanneer warm bergwinde kan voorkom. Voetpaaie van altesaam 64&nbsp;km verleen toegang tot die wildernis, waaronder 'n sirkelpad van 27&nbsp;km wat oor twee dae gestap kan word.

## Eksterne skakels 
* Andrag, Rudolf en van Rensburg, Theuns: Berge van die Boland. In: Omgewing RSA. Departement van Omgewingsake. Deel 12, nr. 5, Mei 1985
* CapeNature, Boosmansbos 
* SA places, Boosmansbos 
* Heidelberg inligtingsblad
Oktaangetal

Die **Oktaangetal** of **oktaangehalte** is 'n mate van petrol en ander brandstowwe se klopweerstand in binnebrandenjins met vonkontsteking.  Enjins met hoë werkverrigting het tipies 'n hoër kompressieverhouding en is daarom meer geneig tot vroeë ontsteking en vereis daarom 'n brandstof met 'n hoër oktaangetal. 'n Enjin met 'n lae werkverrigting sal daarom nie noodwendig beter funksioneer met 'n brandstof van 'n hoër oktaangehalte nie omdat die kompressieverhouding 'n onveranderlike eienskap van 'n enjin se ontwerp is.

Die oktaangetal van 'n brandstof word in 'n toetsenjin gemeet en word gedefinieer as 'n vergelyking van die brandstof se klopweerstand met 'n iso-oktaan en 'n normale heptaan mengsel met dieselfde klopeienskappe as die brandstof.  Die persentasie op 'n volumebasis van die iso-oktaan in die mengsel is die oktaangetal van die brandstof.  'n Brandstof met dieselfde klopeienskappe as 'n 90% iso-oktaan en 10% heptaan inhoud se oktaangetal is met ander woorde 90.  Omdat daar brandstowwe is met 'n hoër klopweerstand as suiwer iso-oktaan is die definisie uitgebrei om voorsiening te maak vir oktaangetalle hoër as 100 is.

## Definisie van oktaangetal 
Die oktaangetal van 'n enjin met vonkontsteking is die klopweerstand van 'n brandstof vergeleke met 'n mengsel bevattende iso-oktaan (2,2,4-Trimetielpentaan, 'n isomeer van oktaan) en *n*-heptaan.  Per definisie word 'n oktaangetal van 100 aan suiwer iso-oktaan 'n oktaangetal van 0 aan suiwer *n*-heptaan toegeken.  'n Brandstof met 'n oktaangetal van 87 het dus dieselfde klopeienskappe as 'n mengsel van 87% (op 'n volumebasis) iso-oktaan en 13% *n*-heptaan.  Dit beteken nie dat die brandstof hierdie komponente in die verhouding bevat nie.  Dit beteken bloot dat dit dieselfde klopeienskappe as die mengsel het.

Die oktaangetal dui nie op die energie-inhoud van 'n brandstof nie.  Dit is slegs 'n mate van hoe geredelik 'n brandstof in 'n binnebrandenjin sal ontplof.  Die mate is belangrik omdat 'n brandstof wat te vroeg ontplof skade kan aanrig aan 'n enjin se komponente.

## Verwysings