open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
British Racing Motors

**British Racing Motors** (**BRM**) was 'n Britse Formule Een-motorrenspan. Dit is in 1945 gestig en was gebaseer in die markdorp Bourne in Lincolnshire. BRM het van 1951 tot 1977 deelgeneem aan 197 Grands Prix en sewentien gewen. BRM het die vervaardigerstitel in 1962 gewen toe sy jaer Graham Hill wêreldkampioen geword het. In 1963, 1964, 1965 en 1971 het BRM tweede gekom in die vervaardigerskompetisie.
duimnael|250x250px|Die V16-aangedrewe BRM Tipe 15

## Geskiedenis 
BRM is net na die Tweede Wêreldoorlog gestig deur Raymond Mays, wat voor die oorlog verskeie heuwelklim- en padrenmotors onder die ERA-handelsmerk gebou het, en Peter Berthon, 'n jarelange medewerker. Mays se vooroorlogse suksesse (en toegang tot vooroorlogse Mercedes-Benz- en Auto Union -ontwerpdokumente) het hom geïnspireer om 'n geheel-Britse grand prix-motor vir die na-oorlogse era te bou as 'n nasionale prestige-projek, met finansiële en industriële ondersteuning van die Britse motorbedryf en sy verskaffers gekanaliseer deur 'n trustfonds.

duimnael|300x300px| Pedro Rodríguez met BRM 1968
'n Fabriek is opgerig in Spalding Road, Bourne, Lincolnshire, agter Eastgate House, Mays se gesinshuis. Dit is in 1944 kortliks opgekommandeer as huisvesting vir die Valskermregiment. Verskeie mense betrokke by ERA het na die firma teruggekeer om vir BRM te werk, insluitend Harry Mundy en Eric Richter. Die span het ook toegang gehad tot 'n toetsfasiliteit by die Folkingham-vliegveld.

## BRM V16 
Die Tipe 15, die benaming vir die V16-motor, het sy eerste twee renne gewen, die Formule Libre- en Formule Een-byeenkomste by Goodwood in September 1950, bestuur deur Reg Parnell . Dit sou egter nooit weer so suksesvol wees nie. Die enjin was onbetroubaar en moeilik om te ontwikkel, en die span was nie opgewasse vir die taak om die situasie te verbeter nie. 'n Rits mislukkings het baie verleentheid veroorsaak, en die probleme was nog onopgelos toe die *Commission Sportive Internationale* in 1952 aangekondig het dat vir 1954 'n nuwe enjinformule van 2,5 liter natuurlik geaspireerde of 750&nbsp;cc superaangejaag in werking sou tree.
Fairbridge-indeks

Die **Fairbridge-indeks** van ‘n wye verskeidenheid Suid-Afrikaanse inligtingsbronne in die Suid-Afrikaanse Biblioteek in die Tuine in Kaapstad is van besondere kultuurhistoriese belang vir navorsers oor die verlede van Suider-Afrika.

William Ernest Fairbridge (* Kaapstad, 1863 – † Montreux, Switserland, 1943) was ‘n Suid-Afrikaanse joernalis, historikus, stigter van die eerste koerant in Rhodesië en die eerste burgemeester van Salisbury. Blykbaar is hy die man wat die naam Rhodesië vir die nuwe land aan die hand gedoen het.

Fairbridge het die gewoonte gehad om daagliks verwysings na feite vir hom van belang in ‘n wye verskeidenheid inligtingsbronne in ‘n uniforme styl op gelyke kaartjies aan te bring. Om hierdie register saam te stel het hy alle Suid-Afrikaanse rekords wat hy kon bemeester gefynkam, soos byvoorbeeld alle boeke van George McCall Theal, sy eie groot versameling van Africana en Rhodesiana, lêers vol tydskrifte en pamflette, en veral koerante van 1772 tot 1918. Ná sy aftrede as koerantredakteur het hy voltyds hiermee voortgegaan. Dit bestaan uit duisende kaartjies wat verwys na  honderde Suider-Afrikaanse onderwerpe en bied ‘n sleutel tot skaars inligting.

Let wel: Moet dit nie verwar met die Fairbridge-versameling nie.

## Bibliografie 
* Green, Lawrence G.: In the land of afternoon. Kaapstad: Howard B. Timmins, 1950
2022 Oostenrykse Grand Prix

Die **2022 Formule Een Oostenrykse Grand Prix** is op 10 Julie 2022 op die Red Bull Ring in Spielberg, Oostenryk gehou. Dit was die elfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees.

'n Snelkwalifikasie is by die hierdie Grand Prix gehou. Dit is amper dieselfde as 'n normale ren, met die groot verskil dat die snelkwalifikasie korter is, 'n afstand van ongeveer 100 kilometer wat ongeveer 25 tot 30 minute duur.

## Bande 
Pirelli het die volgende bande in Oostenryk verskaf:

## Vrye oefening 1 
## Kwalifisering 
Die kwalifiserende sessie het op 8 Julie plaasgevind.

In die eerste deel van die kwalifisering (K1) is die onderste vyf jaers uit die res van die sessie uitgeskakel. Sebastian Vettel se laaste rondtetyd is uitgewis, wat hom van 17de tot 20ste laat terugsak het. Daniel Ricciardo, Lance Stroll, Zhou Guanyu, Nicholas Latifi en Vettel is uitgeskakel.

In die tweede deel van die kwalifisering (K2) is die onderste vyf jaers uit die res van die sessie uitgeskakel. Lando Norris het in elke poging wyd gehardloop en nie 'n verteenwoordigende rondtetyd opgestel nie. Hy het later verduidelik dat sy motor 'n remprobleem ondervind het. Pierre Gasly, Valtteri Bottas, Alexander Albon, Yuki Tsunoda en Norris is uitgeskakel. Sergio Pérez het wyd gehardloop op sy laaste rondte, met die FIA wat sy rondtetyd ná die sessie geskrap het (in teenstelling met tydens die sessie, soos die praktyk vir die ander tydskrappings was). Ten spyte van opsteltye in K3, is sy K2-rondtetyd uitgevee, wat hom tot 13de laat val het. Pierre Gasly kon weens hierdie laat straf nie aan K3 deelneem nie.

## Vrye oefening 2 
## Naelren 
Die uitslag van die naelren het die roosteropstelling vir die wedren die volgende dag bepaal. 

*******1** Valtteri Bottas moes agter op die rooster wegspring nadat sy motor se enjin vervang is.
*******2** Alexander Albon eindig die ren as dertiende, maar kry 'n tydstraf van 5 sekondes omdat hy Lando Norris van die baan afgedwing het.
**§** Sebastian Vettel het nie klaargemaak nie weens skade aan sy motor, maar het wel 90% van die renafstand afgelê, en is daarom steeds geklassifiseer.

## Wedren 
### Renuitslag 
 Max Verstappen ontvang 'n ekstra punt vir die vinnigste rondte gery.
*******1** Pierre Gasly kry 'n tydstraf van vyf sekondes nadat hy  'n botsing veroorsaak het.
*******2** Sebastian Vettel kry 'n tydstraf van vyf sekondes omdat hy 'n voordeel behaal het deur buite die baan te jaag.

## Puntestand na die Grand Prix 
### Renjaers 
### Vervaardigers 
## Verwysings
Presto-kaart

duimnael|regs|'n Presto-kaart
Die **Presto-kaart** (gestileer as **PRESTO**) is 'n kontaklose slimkaart outomatiese tariefinvorderingstelsel wat gebruik word op deelnemende openbare vervoerstelsels in die provinsie Ontario, Kanada, spesifiek in Groter Toronto, Hamilton en Ottawa. Presto-kaartlesers is vanaf 25 Junie 2007 tot 30 September 2008 op 'n proefbasis geïmplementeer. Volle implementering het in November 2009 begin en dit is uitgerol oor snelvervoerstasies, spoorwegstasies, bushaltes en terminale, en transitovoertuie op elf verskillende vervoerstelsels.

'n Variant van die Presto-kaart is die Presto-kaartjie, wat op 5 April 2019 bekendgestel is, wat 'n eenmalige papierkaartjie met 'n ingeboude skyfie is. Die Presto-kaartjie kan slegs gebruik word vir die dienste van die Toronto Transit Commission.

Een van die 10 strategieë van *The Big Move*, die GTHA se streekvervoerplan, was om 'n geïntegreerde vervoertariefstelsel tussen die 10 openbare vervoer-agentskappe in die GTHA te skep. Die Presto-stelsel is ontwerp om die gebruik van een algemene metode van tariefbetaling op verskeie deelnemende openbare vervoerstelsels te ondersteun, vergelykbaar met ander stelsels soos Londen se Oyster-kaart en Hongkong se Octopus-kaart. Presto is 'n bedryfsafdeling van Metrolinx, die Ontario-regeringsagentskap wat padvervoer en openbare vervoer in die Groter Toronto en Hamilton Area (GTHA) bestuur en integreer.

## Verwysings
Lanseerontsnapstelsel

duimnael|Apollo LOS getoets met 'n leë dop van die Beheer Module.
Die **lanseerontsnapstelsel** (**LOS**) of **lanseeraborteerstelsel** (**LAS**) is 'n veiligheidstelsel wat ontwerp is om die bemanning veilig te hou. Die stelsel is bo-aan die bemanningskapsule gekonnekteer en word gebruik gedurende 'n noodgeval, bv. dreigende ontploffing, om die bemanning vinnig weg van die vuurpyl te verplaas. Die LOS word beheer deur 'n kombinasie van outomatiese vuurpylfalingbespeuring en daar is ook 'n prosedure vir die ruimtemanne om die stelsel met die hand te aktiveer. Die stelsel mag gebruik word wanneer die vuurpyl nog staties op die lanseerplatform staan of gedurende die opstygtydperk. Daar is twee tipe ontsnapstelsels:

* Die een bestaan uit 'n vastestaat-aangedrewe vuurpyl, wat net bokant die kapsule op 'n toring gemonteer is, wat 'n groot krag skielik vir 'n kort tydperk uitoefen om die kapsule na 'n veilige afstand weg van die vuurpyl te neem. Dan sal die kapsule se valskermherwinningstelsel inskakel en die kapsule land veilig op die grond of in water. In 'n normale vlug word die toring en vuurpyl mee weggedoen wanneer dit nie langer benodig word nie of nie meer effektiewelik gebruik kan word nie. Hierdie ontwerp was gebruik op die Mercury-, Apollo-, Sojoes- en Shenzhou kapsules.

* Die tweede tipe is waar die bemanning in stoele sit wat kan uitskiet, soos gebruik in militêre vliegtuie. Elke bemanningslid keer terug na die aarde met sy eie valskerm. Hierdie tipe stelsel is net effektief vir 'n beperkte reeks hoogtes en snelhede. Die stelsel is gebruik in die Wostok- en Gemini kapsules.

## Geskiedenis 
[duimnael|links|Die lanseerontsnapstelsel word per abuis afgeskiet tydens die mislukte [Mercury-Redstone 1 sending.]]
Die gedagte om 'n vuurpyl te gebruik vir die LOS om die kapsule te verwyder is ontwikkel deur Maxime Faget in 1958. Die stelsel, wat die toring met die vuurpyle bo-op die kapsule plaas, is die eerste keer getoets met 'n Mercury kapsule in Maart 1959. Die LOS is gebruik op die Mercury- en Apollo-programme. Beide ontwerpe het 'n vastestaatbrandstofvuurpyl gebruik. Die Mercury LOS is gebou deur die *Grand Central Rocket Company* in Redlands, Kalifornië - hulle het later *Lockheed Propulsion Company* geword. Die Apollo-program het die Apollo 28LES.29 ontwerp gebruik wat baie ooreenkomste met die Mecury-stelsel gehad het. Die Russe en Chinese het ook aanhou om LOS te gebruik op die Sojoes en Shenzhou-ruimtetuie. SpaceX het hulle eie ontwerp gemaak, genaamd *Dragon 2*. Die LOS gebruik 'n hipergoliese vloeibare brandstofstelsel wat geïntegreer is in die kapsule om kostes te bespaar.

## Verwysings
Metrolinx

duimnael|regs|Die Metrolinx logo
**Metrolinx** is 'n Kroon-agentskap van die regering van Ontario, Kanada wat pad- en openbare vervoer bestuur en integreer in die Groter Toronto en Hamilton Area (GTHA), wat 'n groot deel van Ontario se Golden Horseshoe-streek uitmaak. Die agentskap, met sy hoofkwartier by Union Station in Toronto, is op 22 Junie 2006 as die Greater Toronto Transportation Authority (GTTA; Frans: *Régie des transports du grand Toronto*) geskep. Die agentskap het sy huidige naam as 'n handelsnaam in 2007 aangeneem en uiteindelik as die amptelike naam in 2009.

Die agentskap is verantwoordelik vir die Presto-kaart, die elektroniese tariefstelsel wat op openbare vervoerstelsels in die GTHA en op die OC Transpo in Ottawa gebruik word. In 2009 het Metrolinx verantwoordelikheid aanvaar vir GO Transit, die streeks vooestedelike trein- en busnetwerk. Metrolinx besit en bedryf die Union Pearson Express, die lughawespoorverbinding wat Toronto Pearson Internasionale Lughawe met Union Station verbind. Metrolinx is ook verantwoordelik vir die konstruksie van transito-uitbreidingsprojekte ter waarde van byna $30 miljard in Toronto - insluitend lyn 5 Eglinton, die Ontario-lyn, die lyn 1 Yonge-metro-verlenging na Richmond Hill, York-streek, en die lyn 2 Bloor-Danforth-verlenging na Scarborough – na aanleiding van 'n 2020-ooreenkoms met die Stad Toronto.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Landboukunde

duimnael|regs|'n Landboukundige aan die werk. 
**Landboukunde** of **agronomie** is die wetenskap en tegnologie van die vervaardiging en gebruik van plante deur landbou vir voedsel, brandstof, vesel, chemikalieë, ontspanning of grondbewaring. Landboukunde het begin om navorsing oor plantgenetika, plantfisiologie, meteorologie en grondkunde in te sluit.Dit is die toepassing van 'n kombinasie van wetenskappe soos biologie, chemie, ekonomie, ekologie, aardwetenskap, en genetika. Beroepslui van landboukunde word landboukundiges of agronome genoem.

## Verwysings 
## Bronne 
* Wendy B. Murphy, *The Future World of Agriculture*, Watts, 1984.
* Antonio Saltini, *Storia delle scienze agrarie*, 4 vols, Bologna 1984–89, , , ,
Boushaki

**Boushaki** kan verwys na:

* Sidi Boushaki - Algerynse teoloog.
* Feriel Boushaki - Algerynse kunstenaar.
Albert Kimmerling

duimnael|Albert Kimmerling
**Albert Kimmerling** (22 Junie 1882  Saint-Rambert-l'Île-Barbe – 9 Junie 1912, Mourmelon, Frankryk)  was 'n pioniersvlieënier wat die eerste vliegtuigvlug in Afrika onderneem het toe hy by die Nahoon perdereisiesbaan in Oos-Londen, Oos-Kaap, opgestyg het op 28 Desember 1909 in 'n Voisin-dubbeldekkervliegtuig. Hy was ook betrokke by die eerste vliegtuigongeluk in Suid-Afrika op 1 Januarie 1910 toe die vlug herhaal is. Die voorval was redelik klein.

Albert Kimmerling studeer aan Collège-lycée Ampère, Lyon en het 'n spesiale belangstelling in meganika gehad. In Oktober 1909 is hy in diens van Voisin Freres, die Franse vliegtuigvervaardigingsmaatskappy, en is gestuur om die maatskappy in Suid-Afrika te bevorder. Hy het in Oos-Londen aangekom saam met die Voisin werktuigkundige J. Moller en 'n vliegtuig op 18 Desember 1909 aan boord van die *RMS Kenilworth Castle*.

Die eerste bemande, swaarder-as-lug-aangedrewe vlug in Suid-Afrika (volgens sommige verslae in Afrika self) is deur Albert Kimmerling gemaak deur op 28 Desember 1909 van die Nahoon perderenbaan in Oos-Londen op te styg. Daarna het hy die vliegtuig na Transvaal geneem waar hy nog drie vlugte by Sydenham Hill naby Orange Grove onderneem het. Op 19 Maart 1910 het hy die eerste tariefbetalende passasier in Suid-Afrika gevlieg, toe Thomas Thornton van die Suid-Afrikaanse Aero-klub wie £100 vir 'n vlug betaal het.

Albert Kimmerling het na Frankryk teruggekeer en hom in Miramas, Suid-Frankryk, gevestig. Tydens 'n lugvaartfees op 16 Junie 1910 is Albert beseer toe hy in sy Voisin van 'n hoogte van 20 meter neergestort het.
duimnael|Die graf van Kimmerling by die begraafplaas van Bursinel in die kanton Vaud.
Op 8 November 1910 ontvang Albert Kimmerling sy lugvaartsertifikaat van die Aéro-Club de France. Op dieselfde dag het Roger Sommer Albert gevra om 'n lugvaartskool in Lyon te stig. Hy het tot 1912 by baie geleenthede vir die lugvaartskool in Frankryk en Switserland gevlieg, toe hy vertrek het om aan die hoof te staan van die Stuurskool Sommer in Bouzy in die Marne.

Op 9 Junie 1912, terwyl hy 'n nuwe 2-sitplek Sommer monovliegtuig gevlieg het, het hy neergestort en beide hy en ingenieur Tonnet is dood.

Op 5 Augustus 1912 het Lyon, ter ere van Albert Kimmerling, 'n straat na hom vernoem, Rue Kimmerling.

## Verwysings
## Eksterne skakels
Observatoire de Paris

duimnael|200px|Observatoire de Paris
**Observatoire de Paris** is die grootste astronomiese sterrewag in Frankryk en een van die grootste astronomiese navorsingsinstellings ter wêreld. Die historiese gebou is geleë in die 14de distrik van Parys, in die suide van die stad, terwyl die meeste van sy personeel op die Meudon-satellietkampus buite Parys werk.

Die navorsingsinstituut van die *PSL Research University* is die beste astronomiese sterrewag in Frankryk.

Die **Observatoire de Paris** is in 1667 gestig.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Observatoire de Paris
Surveyor-program

Die **Surveyor program** was 'n NASA program wat vanaf Junie 1966 tot Januarie 1968 gestrek het. Daar is sewe onbemande, robot tipe ruimtetuie na die maan gestuur. Die primêre doelwit was om te bewys dat sagte landings op die maan moontlik was. Die Surveyor-ruimtetuie is die eerste Amerikaanse ruimtetuie wat 'n sagte landing (teenoor impak landings) op 'n ander hemelliggaam suksesvol gedoen het. Die sendings het behels dat die ruimtetuie direk na die maan vlieg op 'n impak baan. Die tog het ongeveer 63 tot 65 ure geduur en het geëindig met 'n negatiewe versnelling vir die tuie sodat hulle 'n sagte landing op die maan kon maak. Die totale koste van die Surveyor-program was amptelik $469 miljoen.

Vyf van die Surveyor ruimtetuie het suksesvol 'n sagte landing op die maan uitgevoer, insluitend die eerste een. Twee sendings was mislukkings: Surveyor 2 het met 'n hoë snelheid teen die maan gebots na 'n middebaan korreksie misluk het en daar is kontak met Surveyor 4 verloor 2.5 minute voordat dit moes land.

Al sewe ruimtetuie is nog steeds op die maan, nie een van die sendings het 'n terugkeer na die aarde vereis nie. Sekere gedeeltes van Surveyor 3 is teruggebring na die Aarde deur die bemanning van Apollo 12, wat naby dit geland het in 1969. Die kamera van Surveyor 3 word vertoon by die *National Air and Space Museum* in Washington, D.C.

## Doelwitte
[duimnael|Ruimteman [Pete Conrad naby Surveyor 3 tydens die Apollo 12 maanlanding, 1969 met die maanmodule in die agtergrond.]]
Die program het ook verskeie ander dienste, behalwe die primêre doel van sagte landings, getoets. Die vermoë van die ruimtetuie om middebaan veranderinge te maak was getoets en gedemonstreer. Die ruimtetuie het ook instrumente gedra om die geskiktheid van die landingsplekke vir bemande Apollo landings te evalueer. Verskeie van die Surveyor ruimtetuie het ook meganiese grawe aanboord gehad om die maan se grond te evalueer. Voor die Sowjetunie se Loena 9 sending (wat vier maande voor Surveyor 1 geland het) en die Surveyor-program, het niemand geweet hoe diep die stof op die maan was nie. As dit te diep was kon die ruimtetuig nie land nie. Die Surveyor-program het bewys dat landings moontlik was. Sommige van die Surveyor ruimtetuie het Rutherford verstrooiing instrumente en magnete aan boord gehad wat gehelp het om die chemiese samestelling van die grond te toets.

Die eenvoudige en betroubare sending argitektuur was 'n pragmatiese benadering om die mees kritieke ruimte-ingenieursuitdagings van die tyd op te los naamlik geslote lus terminale daal leiding en beheer stelsel, veranderbare snelheid enjins en 'n radarstelsels benodig om die landingvoertuig se hoogte en snelheid te bepaal. Die Surveyor sendings was die eerste keer dat NASA sulke stelsels kon toets in die uitdagende termiese en radiasie omgewing van die maan.

## Verwysings
Surveyor 1

duimnael|regs|'n Surveyor-maanlander op Aarde
**Surveyor 1** was die eerste onbemande ruimtetuig wat as deel van NASA se Surveyor-program 'n sagte landing op die Maan gemaak het. Die ruimtetuig het data oor die maan se oppervlakte versamel wat benodig was vir die bemande Apollo maanlandings wat in 1969 begin het. Die suksesvolle sagte landing van Surveyor 1 was die eerste Amerikaanse ruimtetuig wat op enige hemelliggaam geland het,met die eerste probeerslag en slegs vier maande na die landing van die Sowjetunie se Loena 9 op die maan.

Surveyor 1 is gelanseer op 30 Mei 1966 vanaf Kaap Canaveral, Florida en het op die maan geland op 2 Junie 1966. Die ruimtetuig het 11&nbsp;237 foto's van die maan se oppervlakte na die Aarde gestuur deur middel van 'n televisiekamera en gesofistikeerde radio-telemetriestelsel.

Die Surveyor-program was bestuur deur die Jet Propulsion Laboratory in Los Angeles County, Kalifornië maar die ruimtetuig is ontwerp deur Gary Mizuhara van *Electrical Optical Systems* en gebou deur die *Hughes Aircraft Company* in El Segundo, Kalifornië.

## Verwysings
Landengte van Korinte

Die **Landengte van Korinthe** is 'n landengte naby die stad Korinthe wat die Peloponnesos met die vasteland van Griekeland verbind. Die landengte is slegs 6,5&nbsp;km breed op sy smalste punt. Wes daarvan is die Golf van Korinte, en oos die Saroniese Golf.

Vroeër moes skepe wat van Attika na die Golf van Korinte wou vaar, die ompad om die Peloponnesos maak. Die roete was nie net lank nie, maar ook gevaarlik. Baie skepe het aan die klipperige kuste van die drie kape in die suide van die skiereiland verniel. In antieke tye is al gedink dat 'n kanaal deur die landengte hierdie probleem sou oplos.

Historiese bronne noem dat die Korintiese heerser Periander in die sewende eeu v.C. die eerste was om konkrete pogings aan te wend om deur die landengte 'n kanaal te bou. Sy pogings het misluk weens tegniese probleme. In plaas daarvan is 'n oorlandse boothelling gemaak, wat in Grieks, 'n diolkos genoem word. Die diolkos was tussen die dorpe Poseidonia en Schinous, noord van die huidige Kanaal van Korinthe. Ook in die Romeinse tyd is pogings deur Julius Caesar en Tiberius aangewend om die landengte deur te grawe. Dit het tot 1893 geneem vir die Kanaal van Korinthe om daadwerklik te realiseer.

Vanaf 408 het Theodosius II gepoog om die landengte met 'n muur, die Hexamilion, af te sluit, wat met tussenposes van belang sou bly tot die verowering van die Morea despotaat in 1460.

## Verwysings
Voisin 1907 (dubbeldekker)

duimnael|Op 13 Januarie 1908 het die Franse vlieënier Henri Farman met sy Voisin-Farman I die *Grand Prix d’Aviation* gewen vir die eerste sirkelvlug van meer as 1 km.
Die **1907 Voisin-dubbeldekker** (aangedui as die **Voisin II** in die 1913-uitgawe van ''Jane's All the World's Aircraft''), was die eerste suksesvolle aangedrewe vliegtuig wat ontwerp is deur lugvaartingenieur en vervaardiger Gabriel Voisin. Dit is deur die Franse vlieënier Henri Farman gebruik om die eerste swaarder-as-lug-vlug wat meer as 'n minuut duur in Europa te maak, en ook om die eerste volle sirkel te vlieg. Die eerste voorbeelde van die vliegtuie was bekend onder die naam van hul eienaars, byvoorbeeld die Delagrange I, of die Henri Farman n°1. Farman het baie wysigings aan sy vliegtuie aangebring, en dit is geïnkorporeer in latere produksievliegtuie wat deur Voisin gebou is. Hierdie weergawe het wydverspreide sukses behaal, en ongeveer sestig vliegtuie is gebou.

Die eerste vliegtuigvlug in Afrika is op 28 Desember 1909 onderneem in ‘n Voisin 1907-dubbeldekker, toe Albert Kimmerling vanaf  die Nahoon perdereisiesbaan in Oos-Londen, Oos-Kaap, opgestyg het. 

## Verwysings
## Eksterne skakels
Ramzan Kadirof

duimnael|Ramzan Kadirof.
**Ramzan Achmatowitsj Kadirof** (Russies: Рамза́н Ахма́тович Кады́ров) is die seun van die voormalige Tsjetsjniese president Achmat Kadirof, wat in Mei 2004 vermoor is. In Februarie 2007 het Kadirof Aloe Alchanof as president vervang, kort nadat hy 30 geword het, wat die minimum ouderdom vir die amp is. Hy was gewikkel in gewelddadige magstryde met die Tsjetsjniese regeringskrygshere Soelim Jamadajef en Said-Magomed Kakijef vir algehele militêre gesag, en met Alchanov vir politieke gesag.

Kadirof is 'n erelid van die Russiese Akademie vir Natuurwetenskappe.[ *Verwysing benodig* ] Hy het die Achmat-vegklub gestig en 'n internasionale jaarlikse vryslagstoeitoernooi genaamd die Ramzan Kadirof & Adlan Warajef-beker gestig. Sedert November 2015 is hy lid van die Advieskommissie van die Staatsraad van die Russiese Federasie. 

Oor die jare het hy deur internasionale organisasies gekritiseer vir 'n wye verskeidenheid menseregtevergrype tydens sy bewind, met Human Rights Watch wat die gedwonge verdwynings en martelings so wydverspreid noem dat dit misdade teen die mensdom is. Tydens sy ampstermyn het hy 'n beroep gedoen om die openbare lewens van vroue te beperk en 'n veldtog gelei vir massa-aanhouding van diegene wat vermoedelik homoseksuele gedrag beoefen het.

## Biografie 
### Vroeë lewe en burgermagleier 
[duimnael|links|150px|[Achmat Kadirof.]]

Hy is gebore in Tsentaroi, RSFSR, Sowjetunie. Hy was die tweede seun van Achmat en Aimani Kadirof en hul jongste kind. Hy het 'n ouer broer, Zelimchan, en twee ouer susters, Zargan en Zoelai. Kadiror het daarna gestreef om die respek van sy pa, wat 'n imam was, te kry. Hy beweer hy het altyd sy pa nagevolg. Achmad het die oproep vir 'n djihad teen die Russe tydens die Eerste Tsjetsjniese Oorlog ondersteun, maar het van kant verwissel en in die Tweede Tsjetsjniese Oorlog sy trou aan Rusland verklaar. 

In die vroeë 1990's, toe die Sowjetunie ontbind, het die Tsjetsjniërs geveg om onafhanklikheid. Tydens die Eerste Tsjetsjniese Oorlog het hy saam met sy pa teen Russiese gewapende magte geveg. Ná die oorlog was Ramzan die persoonlike bestuurder en lyfwag van sy pa, wat die separatistiese moefti van Tsjetsjnië geword het. 

Die Kadiroftsi-milisie is gevorm tydens die Eerste Tsjetsjniese Oorlog toe Achmad Kadirof die djihad teen Rusland geloods het.

Die Kadirofs het aan die begin van die Tweede Tsjetsjniese Oorlog in 1999 na die Moskoukant oorgeloop. Sedertdien het Kadirof sy burgermag gelei met ondersteuning van Rusland se staatsveiligheidsdiens en het hy hoof van die Tsjetsjniese presidensiële veiligheidsdiens geword. 

Valse gerugte dat Ramzan Kadirof gesterf het nadat sy lyfwag hom op 28 April 2004 geskiet het, het die ronde gedoen.

## Bronne 
*
St Michael's-on-Sea

'''St Michael's-on-Sea''' is 'n klein kusdorp met 'n pragtige swemstrand in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika. Die dorp lê tussen Shelly Beach in sy noorde en Uvongo ten suide, in die Ray Nkonyeni Plaaslike Munisipaliteit wat onder die Ugu-distriksmunisipaliteit ressorteer. 

St Michael's-on-Sea beslaan 'n klein area van slegs 0,46 km². In 2011 het hier 300 mense gewoon, meestal in vakansiebehuising. Die plant *Turraea streyi* het hier voorgekom en word nou as uitgestorwe beskou.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings
William Wilberforce

[duimnael|regs|William Wilberforcedeur [Karl Anton Hickel, rondom 1794.]]
**William Wilberforce** (24 Augustus 1759 – 29 Julie 1833) was 'n Britse politikus, filantroop en leier van die beweging om slawehandel af te skaf. Hy was 'n boorling van Kingston upon Hull, Yorkshire. Hy begin sy politieke loopbaan in 1780 en word uiteindelik 'n onafhanklike Parlementslid (LP) vir Yorkshire (1784–1812). In 1785 het hy 'n evangeliese Christen geword, wat gelei het tot groot veranderinge aan sy lewenstyl en 'n lewenslange besorgdheid oor hervorming.

In 1787 het hy in aanraking gekom met Thomas Clarkson en 'n groep aktiviste teen slawehandel, insluitend Granville Sharp, Hannah More en Charles Middleton. Hulle het Wilberforce oorreed om die saak van die afskaffing van slawehandel aan te pak. Hy het gou die voorste Engelse afskaffingslid geword. Hy was aan die hoof van die parlementêre veldtog teen die Britse slawehandel vir 20 jaar tot die aanneming van die Slawehandelwet van 1807. 

Wilberforce was oortuig van die belangrikheid van godsdiens, moraliteit en opvoeding. Hy het hom vir sake en veldtogte soos die Society for the Suppression of Vice, Britse sendingwerk in Indië, die skepping van 'n vrye kolonie in Sierra Leone, die stigting van die Church Mission Society en die Society for the Prevention of Cruelty to Animals, beywer. Sy onderliggende konserwatisme het daartoe gelei dat hy polities en sosiaal omstrede wetgewing ondersteun het, wat gelei het tot kritiek dat hy onregte tuis ignoreer terwyl hy hom vir verslaafdes in die buiteland beywer het.

In latere jare het Wilberforce die veldtog vir die algehele afskaffing van slawerny ondersteun en sy betrokkenheid voortgesit na 1826, toe hy uit die Parlement bedank het weens sy swak gesondheid. Daardie veldtog het gelei tot die Slawery Abolition Act van 1833, wat slawerny in die grootste deel van die Britse Ryk afgeskaf het. Wilberforce is dood net drie dae nadat hy gehoor het dat die deurgang van die wet in die parlement verseker is. Hy is begrawe in Westminster Abbey, naby sy vriend William Pitt die Jongere. 

## Bronne 
* 
* 
*
Ohlangarivier

Die **Ohlangarivier** is 'n rivier in KwaZulu-Natal, Suid-Afrika, wat 3&nbsp;km noord van uMhlanga, KwaZulu-Natal, noord van Durban in die Indiese Oseaan uitmond. Die rivier het uitgebreide rietbeddings in die monding, wat slegs 7&nbsp;km verder suidwes vanaf die mond van die Mdlotirivier is. Tans is hierdie rivier deel van die Mvoti tot Umzimkulu Waterbestuursgebied.

## Umhlanga-bewarea 
By die rivier se mond is daar 'n strandmeer, omring deur die Umhlanga-bewarea. Hierdie gebied sluit die 26 hektaar Umhlanga Lagoon Natuurreservaat in, wat vir die publiek toeganklik is. Die gebied bevat bosbokke, grys- en blouduikers, en talle voëls, insluitend die mees suidelike voorkoms van kuifkoptarentale.

## Huberta die seekoei 
Huberta, die bekende seekoei, het op pad langs die kus vanaf die St Lucia-riviermond na die Oos-Kaap by die rivier gestop. Daar is gepoog om haar te vang terwyl sy daar was.

## Verwysings
Sondagsrivier (KwaZulu-Natal)

Die Sondagsrivier vloei sentraal in die KwaZulu-Natalprovinsie van Suid-Afrika. Die monding van die Sondagsrivier is op 'n hoogte van 599&nbsp;meter bo seevlak aan die linkerbank van die Tugelarivier.

## Sytakke 
*Cwemberivier
*Nkunzirivier

## Sien ook 
* Lys van riviere in Afrika

## Eksterne skakel 
* Google-kaart van die Sondagsrivier se monding by Geonames.org (cc-by)
Mhlwanerivier

Die **Mhlwanerivier** is 'n rivier wat in die midweste van KwaZulu-Natalprovinsie in Suid-Afrika vloei. Die monding van die Mhlwanerivier is op 'n hoogte van 1&nbsp;122&nbsp;meter bo seevlak aan die linkerbank van die Kliprivier, 'n sytak van die Tugelarivier.

## Oorsprong 
* 

## Monding 
* 

## Eksterne skakel 
* Google-kaart van die Mhlwnuweanerivier se monding by Geonames.org (cc-by)
Stefania Turkewich

duimnael|Stefania Turkewich
**Stefania Turkewich-Lukianovych**  (25 April 1898 – 8 April 1977) was 'n Oekraïense komponis, pianis en musikoloog wat as Oekraïne se eerste vrouekomponis erken is.  Haar werke is deur die Sowjetunie in die Oekraïne verbied.

## Komposisies 
### Simfoniese werke 
* Simfonie nr. 1, 1937
* Simfonie nr. 2a, 1952
* Simfonie nommer 2b, tweede weergawe
* Sinfonietta, 1956
* Drie simfoniese sketse, 3 Julie 1975
* Simfoniese gedig «La Vitа»
* Ruimtesimfonie, 1972
* Suite vir dubbelstrykorkeste
* Verbeelding vir dubbelstrykorkeste

### Ballette 
* Die meisie met die verweerde hande, Bristol, 1957
* Die ketting
* Vesna (lente; kinderballet), 1934-1935
* Mavka (Woudnimf; Kinderballet), 1964-1967, Belfast
* Die voëlverskrikker, 1976

### Opera 
* Mavka - gebaseer op Lesia Ukrainka se Boslied (onvolledig)

### Operas vir kinders 
* Tsaar Okh of Oksana se hart, 1960
* Die Jong Duiwel
* 'n Groentetuin, 1969

### Koorwerk 
* Liturgie, 1919
* Psalm vir Scheptitsky
* Voor die geveg
* Drieluik
* Wiegeliedjie (Ag, geen kat nie), 1946

### Kamermusiek 
* Sonate vir viool en klavier, 1935
* Strykkwartet, 1960 - 1970
* Trio vir viool, altviool en tjello, 1960 - 1970
* Klavierkwintet, 1960 - 1970
* Blaas Trio, 1972

### Klavier 
* Variasies op 'n Oekraïense tema, 1932
* Fantasie. Klaviersuite met Oekraïense temas, 1940
* Impromptu, 1962
* Grotesk, 1964
* Berg Suite, 1966-1968
* 'n Siklus van kinderstukke, 1936–1946
* Oekraïense Kersliedere en Shtjedrivka
* Goeie nuus
* Kersfees met Harlekyn, 1971

### Ander werke 
* Hart, vir stem en orkes
* Lorelei, verhaal van harmonium en klavier, 1919. Teks deur Lesia Ukrainka
* Mei 1912
* Temas van volksliedjies
* Onafhanklikheidsplein, vir klavier
* Lemky-liedjie vir stem en strykers

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Oekraïense kunsliedprojek – Stefania Turkewich
* Stefania Turkewich: Galiciërs I | Die Kunsliedere
* Musiek en Gedenkmuseum
* "King Oh" of die hart van Oksana
* Film oor Stefania Turkewich
* Die wêreldpremière van Stefania Turkewich se eerste simfonie
* Drie simfoniese sketse - Wêreldpremière 
* Konsert opgedra aan die 120ste herdenking van die geboorte van Stefania Turkewich 
* Première. Stefania Turkewich-Lukiyanovich "Heart of Oksana" opera
*
Klein-Vetrivier

Die **Klein-Vetrivier** is 'n rivier wat sentraal in die Vrystaatprovinsie van Suid-Afrika vloei. Dit sluit aan by die Groot-Vetrivier in die Erfenisdam om saam verder as die Vetrivier weswaarts te vloei.

## Ontspring 
## Eksterne skakel 
* Google-kaart van die Klein-Vetrivier by Geonames.org (cc-by)
Surveyor 3

[duimnael|regs|Surveyor 3 op die maan, soos afgeneem deur [Apollo 12 se Alan Bean, twee jaar nadat dit geland het.]]
**Surveyor 3** was die derde ruimtetuig  van die Amerikaanse onbemande Surveyor-program wat in 1967 gestuur is om die oppervlak van die maan te verken. Dit was die eerste sending om 'n oppervlak-grondmonsterskoppie te dra.

Surveyor 3 is in November 1969 deur Apollo 12-ruimtevaarders Pete Conrad en Alan Bean besoek, en bly die enigste ruimtetuig wat deur mense op 'n ander wêreld besoek is. Die Apollo 12-ruimtevaarders het verskeie komponente van Surveyor 3, insluitend die televisiekamera, verwyder en na die aarde teruggebring vir 'n ondersoek.

Surveyor 3, wat op 17 April 1967 gelanseer is, het op 20 April 1967 by die Mare Cognitum- gedeelte van die Oceanus Procellarum (S3° 01' 41.43" W 23° 27' 29.55") geland in 'n klein krater wat daarna Surveyor genoem is. Dit het 6 315 TV-beelde na die Aarde gestuur, die eerstes vanaf die Maan se oppervlak.

Terwyl Surveyor 3 besig was om in die krater te land het hoogsreflektiewe rotse die ruimtetuig se maanlandingsradar verwar. Die enjins kon nie op 4,27 meter in hoogte afgeskakel word soos vereis in die sendingplanne nie en hierdie vertraging het veroorsaak dat die ruimtetuig twee keer op die maanoppervlak bons.  Sy eerste bons het die hoogte van ongeveer 10,6 meter bereik. Die tweede bons het 'n hoogte van ongeveer 3,4 m bereik. By die derde impak met die oppervlak - vanaf die aanvanklike hoogte van 3 meter, en snelheid van nul, wat onder die beplande hoogte van 4,27 meter was, en 'n baie stadige daling - het Surveyor 3 gaan sit na 'n sagte landing soos beplan.

## Verwysings
Archaeopteryx

***Archaeopteryx*** (soms op sy ou Duitse naam, **Urvogel**, "oervoël", genoem) is 'n genus voëlagtige dinosourusse. Die naam kom van die antieke Griekse ἀρχαῖος (*archaīos*, "antiek")  en πτέρυξ (*ptéryx*, "veer" of "vlerk"). Tussen die laat 19de en vroeë 21ste eeu is *Archaeopteryx* algemeen deur paleontoloë en in gewilde verwysingsboeke aanvaar as die oudste bekende voël (lid van die groep Avialae). Ander moontlike lede van Avialae is sedertdien geïdentifiseer, insluitend *Anchiornis*, *Xiaotingia* en *Aurornis*.

## Oorsig
*Archaeopteryx* het in die laat Jura, sowat 150&nbsp;miljoen jaar gelede, voorgekom in wat nou Suid-Duitsland is, in 'n tyd toe Europa 'n argipel eilande in 'n vlak, warm tropiese see was. Dit was baie nader aan die ewenaar geleë as nou. Die diere was omtrent so groot soos die Eurasiese ekster, met die grootste individue moontlik so groot soos 'n raaf

Die meeste van die elf fossiele sluit afdrukke van vlerke in. Omdat die vere van 'n gevorderde stadium was (vlugvere), is die fossiele bewys daarvan dat die evolusie van vere lank voor die laat Jura begin het. Die tipespesie van *Archaeopteryx* is ontdek net twee jaar ná die publikasie van Charles Darwin se *On the Origin of Species*. Dit lyk of *Archaeopteryx* Darwin se teorieë bevestig en dit het sedertdien 'n sleutelbewys geword vir die oorsprong van voëls, asook in die debat oor oorgangsfossiele en die bevestiging van evolusie.

## Verwysings
## Skakels
Coetzenburg

Die plaas **Coetzenburg**  tussen die Eersterivier en die Stellenboschberg was een van die 30 plase wat reeds rondom Stellenbosch bestaan het voordat die dorp in 1685 gestig is. 

Coetzenburg is in 1693 aan Dirk Coetzee toegeken en na hom vernoem, alhoewel hy reeds vanaf 1682 daar gewoon  het. In 1833 word Petrus Johannes Marais die eienaar en in 1903 word sy twee seuns die eienaars. Een van die seuns was Johannes Henoch Marais / Jannie Marais (gebore op die plaas, 8 September 1851 - † Montagu-warmbron, 30 Mei 1915), ‘n boer, sakeman, weldoener, finansier en parlementslid. Die Marais-familie besit die plaas vir 125 jaar totdat die Universiteit van Stellenbosch dit in 1960 verkry.

Die besondere H-vormige huis op die plaas is vroeg in die 20ste eeu verander in die Victoriaanse styl.

## Bibliografie
*Proust, Alain en D.A. Pennewaert: Stellenbosch – a visual promenade. Vlaeberg: La Compagnie du Cap, 2006. 
*van Huyssteen, Ters en Hannes Meiring: Foot-loose in Stellenbosch – a guide for walkers. Kaapstad: Tafelberg, 1979.
Scansoriopteryx

***Scansoriopteryx*** ("klimmende vlerk") is 'n genus dinosourusse wat tot Maniraptora behoort. Dit is beskryf van 'n enkele jong fossiele spesimen wat in Liaoning, China, ontdek is en was so groot soos 'n mossie. Dit het aanpassings aan die voete gehad wat dui op 'n boomklimleefstyl. 

*Scansoriopteryx* het 'n ongewone, verlengde derde vinger gehad wat 'n membraanagtige vlerk kon ondersteun het. By die tipespesimen is die afdrukke van vere gevind.

Die meeste navorsers beskou die genus as 'n sinoniem vir ***Epidendrosaurus***, terwyl sommige *Scansoriopteryx* as die junior sinoniem beskou, hoewel dit die eerste geldige naam was wat gepubliseer is.

## Verwysings
## Skakels
Microraptor

***Microraptor*** (van die Griekse μικρός *mīkros*, "klein", en Latynse *raptor*, "gryper") is 'n genus klein, viervlerkige dromeosouride ('n soort dinosourus). Verskeie goed bewaarde fossiele spesimens is in Liaoning, China, ontdek. Hulle dateer van die vroeë Krytperiode, 125&nbsp;miljoen tot 120&nbsp;miljoen jaar gelede. 

## Oorsig
Drie spesies is benoem (*M. zhaoianus*, *M. gui* en *M. hanqingi*), hoewel verdere studie aangedui het hulle behoort tot 'n enkele spesie, wat *M. zhaoianus* genoem word. ***Cryptovolans***, wat aanvanklik as 'n ander viervlerkige dinosourus beskou is, word nou gewoonlik as 'n sinoniem vir *Microraptor* beskou.

Nes *Archaeopteryx*, verskaf goed bewaarde spesimens van *Microraptor* belangrike bewyse van die evolusionêre verwantskap tussen voëls en vroeëre dinosourusse. *Microraptor* het lang dekvere gehad wat aërodinamiese oppervlakke aan die arms, bene en stert geskep het. Dit het daartoe gelei dat die paleontoloog Xu Xing die eerste spesimen met dié eienskap in 2003 as 'n "viervlerkige dinosourus" beskryf het. Hy het gespekuleer dat dit kon sweef deur al vier ledemate te gebruik. Daaropvolgende studies het daarop gedui dat *Microraptor* dalk ook tot kragvlug in staat was.

*Microraptor* was van die volopste dinosourusse in sy ekostelsel wat nie tot Avialae behoort het nie, en die genus word deur meer fossiele verteenwoorig as enige ander lid van Dromaeosauridae, met moontlik meer as 300 spesimens in verskeie museumversamelings.

## Verwysings
## Skakels
Rahonavis

***Rahonavis*** (van die Malagassiese *rahona*, "wolk" of "bedreiging", en die Latynse *avis*, "voël") is 'n genus voëlagtige teropode uit die laat Kryt, sowat 70&nbsp;miljoen jaar gelede, van wat nou Noordwes-Madagaskar is. Dit is bekend van 'n gedeeltelike skelet wat in 1995 deur die Amerikaanse paleontoloog Catherine Forster en haar kollegas naby Berivotra in die provinsie Mahajanga ontdek is. 

## Oorsig
*Rahonavis* was 'n klein roofdier, sowat 70&nbsp;cm lank en met 'n gewig van 0,45-2,27&nbsp;kg. Dit het die tipiese opgeligte sekelklou van die *Velociraptor* aan die tweede toon gehad. Dit was die eerste selurosouriër wat in Afrika ontdek is tot met die ontdekking van die Nqwebasaurus in 2000. 

Die spesienaam, *R. ostromi*, is ter ere van die Amerikaanse paleontoloog John Ostrom.

## Verwysings
## Skakels
Surveyor 4

**Surveyor 4** was die vierde onbemande, ruimtetuig in die Amerikaanse Surveyor-program wat gestuur is om die oppervlakte van die Maan te verken. Die ruimtetuig het na 'n andersins foutlose sending neergestort; telemetrie kontak is 2,5 minute voor landing verloor. Die beplande landingsgebied was Sinus Medii (Sentraalbaai) op 0,4° noorderbreedte en 1,33° westerlengte.

Surveyor 6 het 'n paar maande later, in November 1967, suksesvol naby die ongeluksplek van Surveyor 4 geland.

## Toerusting 
Hierdie ruimtetuig was die vierde in 'n reeks wat ontwerp is om 'n sagte landing op die Maan te doen en om foto's van die maanoppervlak terug te stuur vir die bepaling van eienskappe van die maanoppervlakte vir Apollo-maanlandingsmissies. Toerusting aan boord het 'n televisiekamera en hulpspieëls, 'n grondmeganika-oppervlakmonsternemer, spanningsmeters op die ruimtetuig se landingsbene en talle ingenieurssensors ingesluit. Soos Surveyor 3, was Surveyor 4 ook toegerus met 'n oppervlakklou (met 'n magneet in die klou) om ysterhoudende elemente in die maanoppervlak op te spoor en te meet.

Na 'n foutlose vlug na die maan het radioseine van die ruimtetuig tydens die terminale daal fase op 17 Julie 1967 om 02:03 UT opgehou, ongeveer 2,5 minute voor landing. Kontak met die ruimtetuig is nooit herstel nie, en die sending was dus onsuksesvol. Die vastebrandstof-truvuurpyl het moontlik naby die einde van sy geskeduleerde ontbranding ontplof. 

## Verwysings 
## Notas
Paraves

**Paraves** is 'n wydverspreide groep teropode-dinosourusse wat in die middel van die Juraperiode ontstaan het. Benewens die uitgestorwe Dromaeosauridae, Troodontidae, Anchiornithidae en Scansoriopterygidae, bevat die groep ook die klade Avialae, waaronder meer as 10&nbsp;000 spesies lewende voëls.

thumb|links|170px|Moderne voëls, lede van Paraves, is die enigste oorlewende dinosourusse.
## Beskrywing
Nes ander teropodes is alle lede van Paraves tweevoetig en loop hulle op hulle agterpote.

Die tande van primitiewe lede van Paraves was gebuig en geriffel, maar nie lemagtig nie, behalwe in sommige gespesialiseerde spesies soos *Dromaeosaurus albertensis*. Die geriffelde dele aan die voorkant van die Dromaeosauridae en Troodontidae se tande was klein en fyn, terwyl die agterkant s'n groot en krom was.

Die meeste van die vroegste spesies van Paraves was karnivore, hoewel dit bekend is dat sommige van die kleiner spesies (veral in Troodontidae en vroeë lede van Avialae) omnivore (allesvreters) was. Daar is al voorgestel dat die groep se voorsate ook omnivoor was, met sekere lyne wat streng karnivoor geword het. Vroeë lede van Paraves is bekend vir 'n vergrote klou aan die tweede toon, wat sommige spesies van die grond af opgelig het wanneer hulle geloop het.

## Verwysings
## Skakels
Kigali Internasionale Lughawe

**Kigali Internasionale Lughawe** (IATA: **KGL**, ICAO: **HRYR**), voorheen bekend as Kanombe Internasionale Lughawe, is die primêre lughawe wat Kigali, die hoofstad van Rwanda bedien. Tans is daar 'n projek aan die gang om nog 'n mega-lughawe in die Bugesera-distrik, Oostelike Provinsie te bou, wat die grootste en die belangrikste lugpoort vir alle bestemmings in die land sal wees, benewens vir diens as 'n transito-lughawe vir Goma en Bukavu in die oostelike Demokratiese Republiek die Kongo.
duimnael|260px|Mil Mi-17 Rwanda-lugmag - Darfoer-ondersteuning, US Army Africa, Kigali, Rwanda

## Ligging 
Die lughawe is geleë in die voorstad *Kanombe Sector*, aan die oostelike rand van Kigali, ongeveer 5 kilometer per pad, oos van die sentrale sakegebied van die stad Kigali.

## Geskiedenis 
Tydens die Rwandese Burgeroorlog was Kigali-lughawe 'n belangrike strategiese punt. Aangesien Rwanda 'n landingeslote nasie is, was dit die enigste maklike manier in en uit die land. Die lughawe het twee aanloopbane gehad, maar ná die Arusha-ooreenkomste is een aanloopbaan gesluit ná 'n versoek van die Rwandese Patriotiese Front (RPF). Later in April 1994 is president Habyarimana se vliegtuig afgeskiet. Dit word betwis of die RPF of die Rwandese Weermag (FAR) die vliegtuig neergeskiet het. Hierdie gebeurtenis het 'n hernuwing van die burgeroorlog en die begin van die Rwandese volksmoord veroorsaak.

## Passasiersverkeer 
In 2008 het die lughawe 145 189 passasiers bedien, en ongeveer 290 000 passasiers in 2010.  In Mei 2011 het die Rwanda Burgerlugvaartowerheid aangekondig dat Kigali-lughawe opgegradeer sal word om aan die sterk vraag te voldoen.  In 2012 toon data van Rwanda Burgerlugvaartowerheid dat passasiersverkeer deur Kigali Internasionale Lughawe met 30 persent gegroei het tot 488 903 verlede jaar, vanaf 377 327 in 2011.  Die lughawe het meer as 300 vlugte per week hanteer. Die lughawe is ontwerp om 400 000 passasiers per jaar te hanteer. Internasionale en binnelandse passasiersgetalle was byna 600 000 in 2013, terwyl daar ongeveer 400 weeklikse vlugte was. Internasionale en binnelandse passasiersgetalle was altesaam 710 000 in 2016. 
duimnael|360px|Rwandair Express-vliegtuig by Kigali-lughawe

## Nuwe Kigali (Bugesera) Internasionale Lughawe 
Daar is planne om die huidige lughawe te vervang met 'n nuwe een wat suid van Kigali aan die suidekant van die Nyabarongo-rivier in Bugesera geleë is. ’n Nuwe lughaweligging is nodig aangesien die bestaande lughawe nie ruimte het vir opgraderings soos bykomende aanloopbane en ander fasiliteite nie. Die nuwe lughawe sal een aanloopbaan hê, met voorsiening vir 'n tweede een wat later bygevoeg sal word. Konstruksie-aktiwiteite vir hierdie lughawe het in 2017 begin en word beplan om in 2022 voltooi te wees.

In Desember 2019 het Katar se staatsbeheerde lugredery, Qatar Airways, met die Rwanda-ontwikkelingsraad saamgewerk om 'n 60%-belang in die Bugesera Internasionale Lughawe te koop. Claver Gatete, minister van infrastruktuur, het gesê: “Ons soek 'n groter lughawe. Daarom soek ons ’n groter belegger.”

## Verwysings
Lunar Orbiter 1

duimnael|regs|Die Lunar Orbiter 1
duimnael|regs|Die Lunar Orbiter 1 se wentelbaan
Die **Lunar Orbiter 1** was 'n onbemande, robotiese ruimtetuig wat die eerste sending van NASA se Maanwentelprogram was met die doelwit om in 'n wentelbaan om die Maan te gaan. Die ruimtetuig is op 10 Augustus 1966 gelanseer. Dit was ontwerp om hoofsaaklik die egaliger kant van die maan se oppervlakte te fotografeer sodat moontlike veilige landingsplekke vir die Surveyor- en Apollo-tuie geïdentifiseer en bevestig kon word. Dit was ook toegerus om maangrond, stralingsintensiteit en mikro-meteoritiese impakdata te versamel.

Grondbeheer het die ruimtetuig eers in 'n parkeer wentelbaan om die Aarde geplaas op 10 Augustus 1966 om 19:31 UTC. Om 20:04 is die enjins ontbrand om die ruimtetuig na die Maan te stuur. Die ruimtetuig het 'n tydelike probleem gehad, dit het sig van die ster Canopus verloor wat benodig is vir navigasie, waarskynlik weens verstrooide sonlig. Die ruimtetuig het ook oorverhit tydens sy reis na die Maan. Die Canopus-probleem is oorkom deur die maan te gebruik as 'n verwysing en die oorverhitting is oorkom deur die tuig 36° weg van die son af te draai om die temperatuur te verlaag.

Lunar Orbiter 1 was in 'n elliptiese wentelbaan geplaas naby die maan se ewenaar 92,1 ure na lansering. Die aanvanklike wentelbaan was 189,1 by 1&nbsp;866,8 km met 'n periode van 3 uur 37 minute en 'n inklinasie was 12,2 grade. Op 21 Augustus was die perikintion verklein na 58 km en op 25 Augustus na 40,5 km. Die ruimtetuig het fotografiese data versamel van 18 Augustus tot 29 Augustus en sending na die Aarde het tot 14 September 1966 geduur.

Daar was 42 hoëresolusie en 187 mediumresolusie foto's geneem en na die Aarde gestuur; dit het 5 miljoen km² van die Maan se oppervlakte gedek. Dit was 75% van die beplande doelwit, sommige van die eerste foto's was gesmeer. Dit het ook die eerste twee foto's van die Aarde vanaf die Maan geneem. Daar was ook akkurate data vanaf die ander eksperimente regdeur die duur van die sending verkry.

Wentelbaan nasporing van die ruimtetuig het daarop gedui dat die Maan ietwat peervormig was gebaseer op die swaartekrag veld. Geen mikro-meteoroïdise impakt gebiede is gevind nie. Die ruimtetuig is nagespoor totdat dit op die maan se verkant neergestort het by 7 grade N breedtegraad en 161 O lengtegraad op 29 Oktober 1966 tydens sy 577ste omwenteling.

Die vroeë neerstorting van die ruimtetuig was as gevolg van 'n tekort aan posisiebeheergasse en ander verslegtende toestande; dit was so beplan om steurings met die Lunar Orbiter 2 te vermy.

## Galery 

First View of Earth from Moon.jpg|Die eerste beeld van die Aarde vanaf die Maan soos op 23 Augustus 1966.
First View of Earth from Moon - reprocessed.png|Dieselfde foto nadat dit verwerk is deur LOIRP in 2008.

## Verwysings
Othonna undulosa

Die **bobbejaanklimop** (*Othonna undulosa*) is 'n struik wat inheems is aan Namibië, die Noord-Kaap en die Wes-Kaap. Dit kom voor van die suide van Namibië tot by Uniondale en is deel van die Sukkulente Karoo, die Nama-Karoo en die fynbos. Die plant word tot 70 cm hoog en blom van Mei tot Augustus.

## Bronne 
* John Manning. 2018. Field Guide to Fynbos, Struik Nature, 2018 
* Plants of the World Online
* REDLIST Sanbi
Othonna bulbosa

***Othonna bulbosa*** is 'n struik wat endemies aan die Wes-Kaap is. Dit kom van die Koue Bokkeveld en Piketberg tot by Bredasdorp voor. Die plant word tot 30 cm hoog, is deel van die fynbos en blom van Junie tot Oktober.

## Bronne 
* John Manning. 2018. Field Guide to Fynbos, Struik Nature, 2018 
* Plants of the World Online
* REDLIST Sanbi
Othonna arborescens

Die **bobbejaankool** (*Othonna arborescens*) is 'n struik wat endemies is aan die Wes-Kaap. Dit kom van St. Helenabaai tot by die Kaapse Skiereiland voor. Die plant word tot 60 cm hoog, is deel van die fynbos en blom van Mei tot September.

## Bronne 
* John Manning. 2018. Field Guide to Fynbos, Struik Nature, 2018 
* Plants of the World Online
* REDLIST Sanbi