Kollektiewe bewussyn

**Kollektiewe bewussyn** of **kollektiewe gewete** (Frans]: *conscience collective*) is die stel gedeelde oortuigings, idees en morele houdings wat as 'n verenigende krag binne die samelewing funksioneer.  Oor die algemeen verwys dit nie na die spesifieke morele gewete nie, maar na 'n gedeelde begrip van sosiale norme.

Die moderne konsep van wat as kollektiewe bewussyn beskou kan word, sluit in solidariteitshoudings, meme, ekstreme gedrag soos groepdenke en kuddegedrag, en gesamentlik gedeelde ervarings tydens kollektiewe rituele, danspartytjies, en die diskarnatiewe entiteite wat ervaar kan word deur psigedeliese middel gebruik.

## Historiese gebruik van kollektiewe bewussyn
Die term is in 1893 deur die Franse sosioloog Émile Durkheim in sy *The Division of Labour in Society* bekendgestel. Die Franse woord *conscience* beteken oor die algemeen "gewete", "bewussyn", "bewustheid", of "persepsie". Gegewe die veelvuldigheid van definisies, verskil vertalers van Durkheim oor watter een die mees gepas is, of of die vertaling van die konteks afhang. Sommige verkies om die woord *conscience* as 'n onvertaalbare vreemde woord of tegniese term te behandel, sonder die normale betekenis daarvan.  Wat "kollektief" betref, maak Durkheim dit duidelik dat hy nie hierdie konsep verifieer of hipostasiseer nie; vir hom is dit "kollektief" bloot in die sin dat dit vir baie individue algemeen is. 

Scipio Sighele het *La Foule Criminele* 'n jaar voor Durkheim gepubliseer, waarin hy ontluikende eienskappe van skares beskryf wat nie in die individue wat die skare vorm, voorkom nie. Hy noem dit nie kollektiewe bewussyn nie, maar *âme de la foule* (siel van die skare). Hierdie term keer terug in Sigmund Freud se boek oor massasielkunde en oorvleuel in wese met Durkheim se konsep van kollektiewe bewussyn.

## Teorieë van kollektiewe bewussyn
### Durkheim
Durkheim het die term in sy boeke *The Division of Labour in Society* (1893), *The Rules of the Sociological Method* (1895), *Suicide* (1897), en *The Elementary Forms of Religious Life* (1912) gebruik. In *The Division of Labour* het Durkheim aangevoer dat in tradisionele/primitiewe samelewings (dié wat gebaseer is op klan-, familie- of stamverhoudings), totemiese godsdiens 'n belangrike rol gespeel het in die vereniging van lede deur die skepping van 'n gemeenskaplike bewussyn. In samelewings van hierdie tipe word die inhoud van 'n individu se bewussyn grootliks gedeel met alle ander lede van hul samelewing, wat 'n meganiese solidariteit deur wedersydse ooreenkoms skep.

 "Die totaliteit van oortuigings en sentimente wat gemeenskaplik is aan die gemiddelde lede van 'n samelewing, vorm 'n bepaalde stelsel met 'n eie lewe. Dit kan die kollektiewe of gemeenskaplike bewussyn genoem word." — Émile Durkheim

In *Suicide* het Durkheim die konsep van anomie ontwikkel om te verwys na die sosiale eerder as individuele oorsake van selfmoord. Dit hou verband met die konsep van kollektiewe bewussyn, aangesien as daar 'n gebrek aan integrasie of solidariteit in die samelewing is, selfmoordsyfers hoër sal wees.

### Gramsci
Antonio Gramsci stel: “’n Kollektiewe bewussyn, dit wil sê ’n lewende organisme, word slegs gevorm na die vereniging van die veelvoud deur wrywing aan die kant van die individue; en ’n mens kan ook nie sê dat ‘stilte’ nie ’n veelvoud is nie.” ’n Vorm van kollektiewe bewussyn kan gevorm word uit Gramsci se opvatting dat die teenwoordigheid van ’n hegemonie die kollektiewe bewussyn van diegene wat onderdruk word deur die heersende idees van die samelewing, of die heersende hegemonie, kan mobiliseer. Kollektiewe bewussyn kan verwys na ’n menigte verskillende individuele vorme van bewussyn wat saamsmelt in ’n groter geheel. Volgens Gramsci se siening bestaan ’n verenigde geheel uit solidariteit tussen sy verskillende samestellende dele, en daarom kan hierdie geheel nie eenvormig dieselfde wees nie. Die verenigde geheel kan verskillende vorme van bewussyn (of individuele ervarings van sosiale werklikheid) omhels, wat saambestaan om die verskillende ervarings van die gemarginaliseerde volke in ’n gegewe samelewing te weerspieël. Dit stem ooreen met Gramsci se teorie van Marxisme en klassestryd toegepas op kulturele kontekste. Kulturele Marxisme (in teenstelling met die regse gebruik van die term) beliggaam die konsep van kollektiewe bewussyn. Dit inkorporeer sosiale bewegings wat gebaseer is op 'n soort kollektiewe identiteit; hierdie identiteite kan byvoorbeeld geslag, seksuele oriëntasie, ras en vermoë insluit, en kan deur kollektief-gebaseerde bewegings in 'n breër historiese materiële analise van klassestryd geïnkorporeer word.

Volgens Michelle Filippini, “verteenwoordig die aard en werking van kollektiewe organismes – nie net partye nie, maar ook vakbonde, verenigings en tussenliggame in die algemeen – 'n spesifieke sfeer van refleksie in die *Gevangenisnotaboeke*, veral met betrekking tot die nuwe verhouding tussen staat en samelewing wat volgens Gramsci se siening tydens die era van massapolitiek ontstaan het.” Kollektiewe organismes kan kollektiewe bewussyn uitdruk. Of hierdie vorm van uitdrukking homself in die ryk van die staat of die ryk van die samelewing bevind, hang af van die rigting wat die subjekte inslaan om hul kollektiewe bewussyn uit te druk. In Gramsci se Gevangenisnotaboeke noodsaak die voortdurende konflik tussen die burgerlike samelewing, die burokrasie en die staat die opkoms van 'n kollektiewe bewussyn wat dikwels as 'n tussenganger tussen hierdie verskillende ryke kan optree. Die openbare organisasies van protes, soos vakbonde en anti-oorlogsorganisasies, is voertuie wat verskeie tipes kollektiewe bewussyn kan verenig. Alhoewel identiteitsgebaseerde bewegings nodig is vir die vooruitgang van demokrasie en kollektiewe bewussyn kan genereer, kan hulle dit nie heeltemal doen sonder 'n verenigende raamwerk nie. Dit is hoekom anti-oorlog- en arbeidersbewegings 'n weg bied wat verskeie sosiale bewegings onder die vaandel van 'n veelvuldige kollektiewe bewussyn verenig het. Dit is ook hoekom toekomstige sosiale bewegings 'n etos van kollektiewe bewussyn moet hê as hulle op die lang termyn wil slaag.

### Zukerfield
Mariano Zukerfield stel dat “Die verskillende dissiplines wat kennis bestudeer het, deel 'n begrip daarvan as 'n produk van menslike subjekte – individueel, kollektief, ens.” Kennis in 'n sosiologiese sin is afgelei van sosiale toestande en sosiale realiteite. Kollektiewe bewussyn weerspieël ook sosiale realiteite, en sosiologiese kennis kan verkry word deur die aanneming van 'n kollektiewe bewussyn. Baie verskillende dissiplines soos filosofie en letterkunde ondersoek kollektiewe bewussyn vanuit verskillende lense. Hierdie verskillende dissiplines bereik 'n soortgelyke begrip van 'n kollektiewe bewussyn ten spyte van hul verskillende benaderings tot die onderwerp. Die inherente menslikheid in die idee van kollektiewe bewussyn verwys na 'n gedeelde denkwyse onder mense in die nastrewing van kennis.
Kollektiewe bewussyn kan 'n begrip bied van die verhouding tussen self en samelewing. Soos Zukerfeld stel: "Alhoewel dit ons, as 'n eerste gebruiklike gebaar, dryf om die subjektiewe (soos individuele bewussyn) of intersubjektiewe draers (soos die waardes van 'n gegewe samelewing) te analiseer, met ander woorde dié wat Marxisme en sosiologie ondersoek, kan ons hulle nou in 'n heeltemal ander lig benader." "Kognitiewe materialisme" Daar word voorgestel dat hierdie verskillende nasionale gedrag wissel na gelang van die verskillende kollektiewe bewussyn tussen nasies. Dit illustreer dat verskille in kollektiewe bewussyn praktiese betekenis kan hê.

Volgens 'n teorie hang die karakter van kollektiewe bewussyn af van die tipe mnemoniese kodering wat binne 'n groep gebruik word (Tsoukalas, 2007). Die spesifieke tipe kodering wat gebruik word, het 'n voorspelbare invloed op die groep se gedrag en kollektiewe ideologie. Informele groepe, wat ongereeld en spontaan vergader, is geneig om belangrike aspekte van hul gemeenskap as episodiese herinneringe voor te stel. Dit lei gewoonlik tot sterk sosiale samehorigheid en solidariteit, 'n toegeeflike atmosfeer, 'n eksklusiewe etos en 'n beperking van sosiale netwerke. Formele groepe, wat geskeduleerde en anonieme vergaderings het, is geneig om belangrike aspekte van hul gemeenskap as semantiese herinneringe voor te stel, wat gewoonlik lei tot swak sosiale samehorigheid en solidariteit, 'n meer gematigde atmosfeer, 'n inklusiewe etos en 'n uitbreiding van sosiale netwerke.

### Literêre en mondelinge tradisie
In 'n gevallestudie van 'n Serwiese volksverhaal ondersoek Wolfgang Ernst kollektiewe bewussyn in terme van vorme van media, spesifiek kollektiewe mondelinge en literêre tradisies. "Huidige diskoersanalise dryf weg van die 'kulturalistiese wending' van die afgelope twee of drie dekades en die besorgdheid daarvan oor individuele en kollektiewe geheue as 'n uitgebreide teiken van historiese navorsing". Daar is steeds 'n kollektiewe bewussyn teenwoordig in terme van die gedeelde waardering van volksverhale en mondelinge tradisies. Volksverhale stel die onderwerp en die gehore in staat om saam te kom rondom 'n gemeenskaplike ervaring en 'n gedeelde erfenis. In die geval van die Serwiese volks-"gusle",  is die Serwiese volk trots op hierdie musiekinstrument van epiese poësie en mondelinge tradisie en speel dit by sosiale byeenkomste. Uitdrukkings van kuns en kultuur is uitdrukkings van 'n kollektiewe bewussyn of uitdrukkings van veelvuldige sosiale realiteite.

## Verwysings