August Ahrbeck

Ds. **August Ahrbeck** (Kaapstad, 15 Augustus 1851 – Somerset-Wes, 26 Februarie 1935) was 'n Afrikaanse taalstryder, 'n stigter van die Genootskap van Regte Afrikaners en van 1883 tot 1903 leraar in twee gemeentes van die Nederduitse Gereformeerde Kerk, naamlik die NG gemeente Prieska en daarna die NG gemeente Ugie.

Ahrbeck het reeds van 'n vroeë ouderdom begin doof word, waarskynlik die rede waarom hy twee jaar op 'n beroep moes wag in 'n tyd toe daar 'n skaarste aan predikante in die NG Kerk was. Hy het die beroep in 1883 na Prieska aangeneem as dié gemeente se eerste leraar, maar ná enkele jare het sommige kerkraadslede klagtes teen hom ingebring wat eindelik gelei het tot sy bedanking in 1893. Hierna het hy te midde van swaarkry omdat hy met net £500 van Prieska weg is, enkele jare as hulpprediker onder NG lidmate in die destydse Transkei-gebied gewerk tot hy in 1903 op Ugie as die gemeente se eerste leraar bevestig is.

Ongelukkig het sy gesondheid so agteruitgegaan dat hy verplig is om sy emeritaat in 1905 aan te vra. Nadat hy en sy vrou hulle op Somerset-Wes gevestig het, het 'n lokomotief in 1910 sy een been verbrysel omdat hy nie die trein kon hoor aankom nie. Nietemin het hy, afgesonder van die wêreld weens sy doofheid, nog tot 1935 gelewe toe hy oorlede is in die destyds hoë ouderdom van 83 jaar. Hy en sy vrou was kinderloos. Mev. Ahrbeck is in 1943 oorlede.

## Herkoms 
August Ahrbeck was die jongste van drie seuns van die Duits gebore rekenmeester Friedrich Wilhelm Ahrbeck (1808 – 22 Desember 1867) en die eweneens Duits gebore Juliane Augusta Pistorius (13 Augustus 1816 – 18 April 1874).]]

[duimnael|links|289px|Die [NG gemeente Ugie se vorige kerkgebou, waarvan die hoeksteen in 1910 gelê is. Tydens ds. Ahrbeck se tweejarige bediening moes hy die Woord verkondig in 'n kerkie van sink en hout. Volgens ds. M.T.R. Smit was die plafon laag, die akoestiek swak en die lokaal ondraaglik warm in die somer en snerpend koud in die winter.]]

Ds. A.P. Smit skryf in *Prieska se gister*, die gemeente se gedenkboek by sy honderdjarige bestaan, dat daar nou vir ds. Ahbreck en sy vrou, Friedrike Charlotte (née Fismer), wat gelukkig geen kinders gehad het nie, "kommervolle tye" gevolg het. Behalwe die £500 afskeidsgeskenk, het hulle niks gehad om van te lewe nie. Eers in Oktober 1899, dus ses jaar later, het die Ring van Beaufort besluit om uit hoofde van sy getroue diens aan die kerk en weens sy toenemende gebrek van liggaam en armoede by die Sinode aan te beveel dat jaarliks 'n pensioen van minstens £100 aan hom toegestaan word.

Ná sy vertrek van Prieska het hy afloswerk in verskeie gemeentes gedoen, onder meer sowat twee jaar op Calvinia (1896 tot '98) tot die koms van ds. Marthinus Daneel as opvolger van ds. J.C. Truter, voor hy in 1899 na Griekwaland-Oos gaan. Hier het hy sulke geseënde werk onder die lidmate van die gemeente Umtata gedoen dat toe die NG gemeente Ugie in 1903 selfstandig word, hy tot hul leraar beroep is. Tog, ná slegs twee jaar, is hy op 19 Augustus 1905, toe hy maar pas 54 geword het, genoodsaak om finaal die tuig neer te lê weens swak gesondheid.

## Skryfwerk 
August Ahrbeck se belang vir Afrikaans en die Afrikaanse letterkunde is geskiedkundig van aard, as lid van die Genootskap van Regte Afrikaners wat die eerste organisasie was wat Afrikaans doelbewus bevorder het en ook die eerste uitsluitlik Afrikaanse koerant, *Di Patriot*, gepubliseer het. Sy deelname aan die GRA se bedrywighede was nie sonder teenstand nie, aangesien die teologiese professore wat aan die Victoria-Kollege verbonde was, hewig gekant was teen *Di Patriot* en die Afrikaanse taal en tewens tot 1920 Nederlands as kanseltaal voorgestaan het. Ahrbeck se ondersteuning van Afrikaans was egter openlik en hy word in *Di Patriot* gelys as agent vir hierdie publikasie op Stellenbosch. Sy beskeidenheid het hom egter daarvan weerhou om in sy latere lewe iets oor sy aandeel in die taalstryd te sê.

## Aftrede 
[170px|regs|duimnael|Ds. Pieter Johannes Pienaar was van 1891 leraar van die [NG gemeente Somerset-Wes tot hy sy emeritaat in 1936 aanvaar. Hy het ds. Ahrbeck goed leer ken nadat dié en sy vrou in 1905 hier kom aftree het.]]
Ds. en mev. Ahrbeck het hulle op Somerset-Wes gaan vestig, maar hier kom 'n nog 'n ramp hom oor toe 'n naderende lokomotief, wat hy weens sy doofheid nie kon hoor nie, hom tref en een van sy bene verbrysel. Toe die kerkraad van Prieska daarna sy simpatie met hom betuig in sy "verminkten toestand" en 'n tjekkie aan hom stuur, bedank hy hulle vir hierdie "zoete druppel" in sy lydenskelk.

Sy beproewing het hy volgens ds. Smit met voorbeeldige lydsaamheid gedra. Toe die gemeente vroeg in September 1928 sy vyftigjarige jubelfees vier, het ds. Ahrbeck 'n boodskap van seënwense gestuur. Op 26 Februarie 1935 is hy in die hoë ouderdom van 84 jaar oorlede. Sy weduwee, 'n dogter van Friederick Wilhelm Fismer, van 1843 tot 1890 'n Rynse sendingboer op Wuppertal, het hom oorleef en is oorlede op 24 Januarie 1943. Sy was musikaal begaafd en 'n opgeleide orreliste wat onder meer as sodanig op Ugie opgetree.

## Waardering 
[duimnael|links|290px|Die [NG gemeente Somerset-Wes se vorige kerkgebou was in diens tot omstreeks 1940. Hier het ds. Ahrbeck, voor 'n trein sy een been verbrysel het, gereeld in stilte kom aanbid sonder dat hy die preek kon hoor omdat hy toe reeds byna heeltemal doof was.]]
Ds. Ahbreck was 'n buitengewoon beskeie mens. Toe eerw. Andries Dreyer, eerste argivaris van die Kaapse Kerk, hom in 1913 nader om 'n lewenskets, het hy baie teësinnig slegs enkele basiese feite verstrek en gevra dat dit slegs ná sy dood gebruik moes word ás dit ter bevordering van die koninkryk van God sou wees.

Ds. P.J. Pienaar van die NG gemeente Somerset-Wes het in sy doodsberig in die *Kerkbode* van 6 Maart 1935 as volg oor ds. Ahrbeck geskryf: "Nieteenstaande sy stil lewe, afgesonder van alles, het hy nooit sy verblyf onder ons as 'n las beskou nie. Daar was altyd sonskyn in sy siel. Dit was dan ook 'n genot om by hom te gaan sit en sy moed te bewonder. Hy kon van alles praat met kennis en stigting. Toe hy nog vry kon beweeg, het hy tot voorbeeld van ander Gods huis besoek, tot aanbidding alleen, want hy kon nie meer hoor nie. Maar ná sy ongeluk in 1910 toe die trein sy been verbrysel het, was hy genoodsaak om van alles te onttrek om die stilte van sy aangename woning en die liefde van sy eggenote te geniet. Mens het hom nooit hoor kla nie. Sy lewe was vir almal 'n bron van sonskyn en bemoediging waarvoor ons die Here dank."

## Bronne 
*  Beyers, C.J. 1977. *Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek Deel III*. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers.
*  Maeder, ds. G.A. en Zinn, Christian. 1917. *Ons Kerk Album*. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt.
*  Olivier, ds. P.L. (samesteller), *Ons gemeentelike feesalbum*. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952.
*  Potgieter, D.J. (red.) 1972. *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).
*  Smit, ds. A.P.. 1978. *Prieska se gister. Ned. Geref. Kerk en Gemeenskap Prieska 1878–1978.* Prieska: Die Kerkraad.
*  Smit, ds. M.T.R.. 1953. *Gedenkalbum van die Nederduitse Gereformeerde Kerk Ugie by geleentheid van die Vyftigjarige Herdenking van sy Stigting.* Ugie: Die Kerkraad.

## Bronne 
### Boeke 
* Bouwer, Alba. *Afrikaans 100.* Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1975.
* Dekker, G. *Afrikaanse Literatuurgeskiedenis.* Nasou Beperk. Kaapstad. Elfde druk, 1970.
* Grové, A.P. *Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans.* Nasou Beperk. Vyfde uitgawe. Eerste druk, 1988.
* Kannemeyer, J.C. *Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1.* Academica, Pretoria en Kaapstad. Tweede druk, 1984.
* Kannemeyer, J.C. *Die Afrikaanse literatuur 1652-2004.* Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 2005.
* Totius. *Ds. S.J. du Toit in weg en werk. Versamelde werke 9.* Tafelberg-Uitgewers Beperk. Eeufees-uitgawe, 1977.

### Tydskrifte en koerante 
* Kotzé, D.J. *Hier lê die G.R.A.-leiers begrawe.* Die Huisgenoot, 15 Augustus 1975.
* Nienaber, P.J. *Helde van ons taal.* Die Taalgenoot, Augustus 1975.

### Ongepubliseerde dokumente 
* Nienaber, P.J. August Ahrbeck. Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) Bloemfontein. Biografie.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Besonderhede op Geni.com oor August Ahrbeck. URL besoek op 7 November 2014.
* *Vergete taalstryders*, *Die Burger*, 2 April 2011. URL besoek op 8 September 2013.
* 'n Foto van die egpaar se grafsteen in die Maitlandse begraafplaas op die Genealogiese Genootskap van Suid-Afrika se webtuiste. URL besoek op 8 September 2013.