open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1697

Die **jaar 1697** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 97ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
### Suid Afrika
* 23 Mei – Die Oosterland strand in Kaapstad.
### Italië
* 22 Julie – Pous Innocentius XII stel 14 nuwe kardinale aan, waaronder Federico Caccia, aartsbiskop van Milaan.
* 11 Augustus – Pous Innocentius XII verklaar Maria de la Cabeza salig.
### Nederland
*Die Vrede van Rijswijk word geteken. Frankyk kry sy kolonie Pondicherry terug wat die Nederlanders in 1693 verower het, hoewel die fort eers in 1699 in Franse hande kom.

## Geboortes 
* 8 Maart – Anne Bonny, Ierse seerower wat in die Karibiese See aktief was († 1782)
* 26 Oktober – John Peter Zenger, Duits-Amerikaanse uitgewer († 1746).

## Sterftes 
*
## Verwysings
1698

Die **jaar 1698** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 98ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 24 Maart – Michelangelo Conti (later Pous Innocentius XIII) word nuntius vir Portugal.
* 2 Julie – Thomas Savery patenteer die eerste stoommasjien.
*Skotse setlaars, geborg deur die staatskas en via publieke subskripsie, stig 'n handelskolonie, Caledonia  genaamd in die Darién-gebied in die huidige Panama. Sowat 2 000 Skotte van twee ekspedisies beswyk egter aan siektes soos geelkoors en malaria of word deur Spanjaarde doodgemaak kort nadat hulle aangekom het.
*In Muskovië vind die tweede en laaste opstand van die *strel’tsy* (musketiers) plaas. Dit veroorsaak die algehele afskaffing van hierdie besondere militêre (en sosiale) stand in die Moskouse ryk.
## Geboortes 
* 21 Augustus – Giuseppe "del Gesù" Guarneri, Italiaanse maker van strykinstrumente uit die Guarneri-familie van Cremona († 1744).
* 6 September – Jean Thurel, Franse soldaat († 1807).

## Sterftes 
* 23 Januarie – Ernst August, keurvors van Brunswyk-Lüneburg, die Hertog van Brunswyk-Lüneburg (* 1629)
* Onbekend – Willem de Vlamingh, 'n Nederlandse ontdekkingsreisiger (* 1640) 
## Verwysings
1701

Die **jaar 1701** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 1ste jaar van die 18de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* In Quebec sluit die Franse setlaars en die Irokese vrede.
* 3 Januarie – Vincenzo Maria Orsini (Later Pous Benedictus XIII) word kardinaal-biskop van Frascati.
* 12 Junie – Die opvolgingswet (*Act of Settlement 1701*) word in die Britse parlement aanvaar.

## Geboortes 
* 5 November − Pietro Longhi, Venesiaanse skilder († 1785).
* 27 November – Anders Celsius, Sweedse sterrekundige († 1744).

## Sterftes 
* 16 September – Jakobus II, koning van Engeland (* 1633)
1699

Die **jaar 1699** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 99ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 12 Maart – Pous Innocentius XII publiseer die brief *Com Alias* teen kwiëtisme.
* 18 Mei – Pous Innocentius XII publiseer die brief *Regi saeculorum* oor die Jubeljaar 1700.
* 14 November – Pous Innocentius XII stel 7 nuwe kardinale aan, waaronder Giuseppi Archinto, aartsbiskop van Milaan.

## Geboortes 
* 2/3 Januarie – Osman III, 'n sultan van die Ottomaanse Ryk († 1757).
* 17 Februarie – Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff, Duitse argitek en skilder († 1753).
* 14 Mei – Ryk Tulbagh, 'n goewerneur van die Kaap de Goede Hoop († 1771).
* 30 November – Christiaan VI van Denemarke, Koning van Denemarke en Noorweë († 1746).
* Onbekend – Etienne Barbier, Kaapse rebel gebore in Frankryk († 1739).

## Sterftes 
* 23 Mei – Abadin Tadia Tjoessoep, Indonesiese Moslem van adellike afkoms wat Islam in die Kaap gevestig het (* 1626).
* 25 Augustus – Christiaan V van Denemarke, Koning van Denemarke en Noorweë (* 1646).
* Onbekend – Henry Every, Engelse seerower (* 1659)
* Onbekend – Rudolphus Meerlandt, die vyfde predikant wat in diens van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika (* 1640 of 1641)
1702

Die **jaar 1702** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 2de jaar van die 18de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 8 Maart – Prinses Anne van die Huis van Stuart word Koningin van Engeland, Skotland en Ierland.
* 11 September – Pous Clemens XI verklaar Peregrine Laziosi salig.

## Geboortes 
* Thomas Bayes, wiskundige

## Sterftes 
* 8 Maart – Willem III, koning van Engeland, Ierland en Skotland (* 1650)
1703

Die **jaar 1703** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 3de jaar van die 18de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* Stigting van die stad Sint Petersburg, Rusland
* Die eerste Russiese koerant, *Wedomosti*, verskyn.
* 17 Desember – Pous Clemens XI stel Francesco Pignatelli, aartsbiskop van Napels aan as kardinaal.

## Geboortes 
*

## Sterftes 
* 3 Maart – Robert Hooke, Engelse argitek, chemikus, filosoof, fisikus, sterrekundige en wiskundige (* 1635)
* 26 Mei – Samuel Pepys, 'n staatssekretaris in die admiraliteit van die Koninkryk van Engeland, president van die Royal Society en afgevaardigde in die Engelse Laerhuis (* 1633).
* 28/30 Desember – Mustafa II, sultan van die Ottomaanse Ryk (* 1664).
1704

Die **jaar 1704** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 4de jaar van die 18de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 6 Januarie – Die *Groote Kerk* in Kaapstad word ingewy.
* 29 Februarie – Gesamentlike Franse en Inheemse Amerikaanse magte verwoes Deerfield, Massachusetts tydens Koningin Anne se Oorlog.
* 4 Augustus – 'n Britse vloot beset Gibraltar tydens die Spaanse Opvolgingsoorlog.
* 13 Augustus – Die Slag van Blenheim, 'n sleutelgebeurtenis in die Spaanse opvolgingsoorlog. Engeland en Oostenryk maak aanspraak op 'n oorwinning oor Frankryk en Beiere.
* 11 September – Pous Clemens XI verklaar Johannes van Perugia en Peter van Sassoferrato salig.

## Geboortes 
* Onbekend – Joachim Nikolaus von Dessin, grondlegger van die Suid-Afrikaanse openbare biblioteek († 1761).
* 24 Februarie – Johann Hieronymus Kniphof, Duitse geneesheer en plantkundige († 1763).

## Sterftes 
* 8 Januarie – Lorenzo Bellini, Italiaanse geneesheer en anatomis (* 1643)
* 26 Junie – Hercules van Loon, die twaalfde leraar wat in die Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika (* circa 1668)
* 14 Julie – Sofia Aleksejewna van Rusland, regent van die Tsaredom van Rusland (* 1657)
* 28 Oktober – John Locke, 'n Engelse filosoof (* 1632)
1705

Die **jaar 1705** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 5de jaar van die 18de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
### Rome
* 20 Mei – Pous Clemens XI verklaar Theresa van Portugal heilig.
* 16 Julie – Pous Clemens XI publiseer die bul *Vineam Domini* teen die Jansenisme.
* 2 November – Lorenzo Ganganelli, (later Pous Clemens XIV), word gedoop.
* 13 Desember – Pous Clemens XI verklaar Sancha van Portugal heilig.
### Nederland
*Maria Sibylla Merian (1647-1717) publiseer haar *Metamorphosis Insectorum Surinamensium*, 'n groot boek met gravures en teks in Nederlands oor die insektewêreld en die eetbare vrugte van Suriname. Dit verskyn ook in Latyn vir lesers in die buiteland.
*Die Nederlandse Arabist en kartograaf Adriaan Reland publiseer sy *Imperii Persici delineatio* 'n nuwe kaart van Persië.

### Portugal
*Catarina van Braganza is opnuut regent vir haar broer Pedro II van Portugal, maar Petro se *valido* en sy aanhangers weier om vergaderings wat sy saamroep by te woon, omdat sy as pro-Brits gesien word.

### Rusland
*16 Januarie Tsaar Pieter die Grote vaardig 'n dekreet uit wat  alle lede van die manlike bevolking van Rusland, uitgesluit geestelikes en kleinboere, dwing om hulle baarde af te skeer.
## Geboortes 
* 31 Oktober – Lorenzo Ganganelli, later Pous Clemens XIV, die 249ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* 1774).

## Sterftes 
* 5 Mei – Leopold I, Heilige Romeinse Keiser (* 1640).
* 16 Augustus – Jacob Bernoulli, Switserse wiskundige en wetenskaplike (* 1654).
*Catarina van Braganza; dogter van João IV van Portugal (*1638)

## Boeke 
* Die *Vocabularium Venedicum* van die dominee Christian Hennig von Jessen, die belangrikste Polabiese bron.

## Verwysings
1706

Die **jaar 1706** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 6de jaar van die 18de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 28 Februarie – Goewerneur Willem Adriaan van der Stel laat Adam Tas arresteer.
* 17 Mei – Pous Clemens XI stel 20 nuwe kardiale aan, waaronder Lorenzo Corsini later Pous Clemens XII.
* 7 Junie – Pous Clemens XI stel Michelangelo Conti, later Pous Innocentius XIII, aan as kardinaal.
* 25 Junie – Lorenzo Corsini, later Pous Clemens XII, word kardinaal-priester van S. Susanna.

## Geboortes 
* 17 Januarie – Benjamin Franklin, Amerikaans politikus en wetenskaplike († 1790).
* Onbekend – Wilhelmina ten Damme, die eggenote van die Kaapse goewerneur Hendrik Swellengrebel († 1746).

## Sterftes 
* Onbekend – Leonard Plukenet, 'n Engelse plantkundige (* 1641).
1708

Die **jaar 1708** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 8ste jaar van die 18de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 6 Desember – Pous Clemens XI stel die fees van Maria Onbevlekte Ontvangenis in.
* Die Brahehus, Tycho Brahe se huis word deur brand verwoes.

## Geboortes 
* Onbekend – Georg Dionysius Ehret – Duitse botaniese kunstenaar
* Onbekend – Wolraad Woltemade, held van die Kaap die Goeie Hoop († 1773)

## Sterftes 
*
1707

Die **jaar 1707** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 7de jaar van die 18de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 1 Januarie – Johan V word die koning van Portugal.
* 1 Mei – Die Unie Wet verbind Engeland en Skotland om saam om die Koninkryk van Groot-Brittanje te vorm.
* 3 Junie – Willem Adriaan van der Stel word ontslaan deur die Kompanjie. Johannes Cornelis d’Ableing word waarnemende goewerneur van die Kaap.
* 12 Junie – Bahadur Shah I verslaan sy broer Azam Shah by Jajau.
* 1 Augustus – Pous Clemens XI stel Charles Thomas Maillard de Tournon, titulêr patriarg van Antiogië aan as kardinaal.

## Geboortes 
* 25 Februarie – Carlo Goldoni, Italiaanse dramaturg († 1793).
* 15 April – Leonhard Euler, Switserse wiskundige († 1783).
* 23 Mei – Carolus Linnaeus, 'n Sweedse dokter, plantkundige en bioloog († 1778).

## Sterftes 
* 3 Maart – Aurangzeb, Mogolkeiser (* 1618).
* 3 Mei – Michiel de Swaen, Nederlandse snydokter (* 1654).
* 9 Mei – Dieterich Buxtehude, Deens-Duitse komponis (* c. 1637/39).
1709

Die **jaar 1709** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 9de jaar van die 18de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 15 Januarie – Pous Clemens XI word gedwing om Karel, aartshertog van Oostenryk, as koning van Spanje te aanvaar.
* 28 Januarie – Michelangelo Conti (later Pous Innocentius XIII) word aartsbiskop-biskop van Osimo (Italië).
* 15 April – Pous Clemens XI stel Ulisse Giuseppe Gozzadini, titulêr aartsbiskop van Teodosia en Antonio Francesco Sanvitale, aartsbiskop van Urbino, aan as kardinale.
* 27 Junie – Peter die Grote verslaan Karel XII van Swede by die slag van Poltava.

### Natuur 
* Die winter van 1708-1709 is in Europa deur buitengewoon lae temperature gekenmerk. Die Bodenmeer was heeltemal bevrore. In die gebied van Trier, Duitsland het temperature nog op 7 Julie benede vriespunt gedaal. Die droogte, wat op die harde winter gevolg het, het in die omgewing van Trier tot 'n hongersnood gelei.

### Argeologie 
* Die eerste argeologiese opgrawings word in Pompeji en Herculaneum gedoen.

## Geboortes 
* 8 Augustus – Johann Gmelin, Duitse botanis, geograaf en ontdekkingsreisiger in Siberië († 1755)
* 18 September – Samuel Johnson, Engelse skrywer, digter, moralis, literatuurkritikus, biograaf, redakteur en leksikograaf († 1784).
* 30 September – Georg Schmidt, sendeling van die Morawiese kerk († 1785).
* 22 November – Franz Benda, violis en komponis van Boheme († 1786)
* 25 Desember – Julien Offray de Lamettrie, Franse arts en filosoof († 11 November 1751).
* 29 Desember – Jelizawjeta Petrowna, Keiserin Elisabeth van Rusland († 1762).

## Sterftes 
* Onbekend – Zulu kaNtombhela, 'n Zoeloekoning (* 1627).
11de eeu

Die **11de eeu** het in die jaar 1001 'n aanvang geneem en teen die einde van die jaar 1100 ten einde geloop.
1656

Die **jaar 1656** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 56ste jaar van die 17de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* Die eerste houtkaai in Kaapstad se Tafelbaaihawe word opgerig
* Slag van Warskou - Die Swede en Brandenburgers beleër die Poolse hoofstad Warskou

## Geboortes 
* 8 November – Edmond Halley, ’n Britse sterrekundige, hoogleraar in Oxford en direkteur van die Greenwich-sterrewag en ontdekker van Halley se Komeet († 1742).

## Sterftes 
*

## Verwysings
1710

Die **jaar 1710** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 10de jaar van die 18de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* Die VOC gee opdrag om die kolonie op Mauritius te verlaat. Goewerneur van der Velde ontruim die eiland. Die bevolking vertrek na die Kaap.
* 19 Februarie – Lorenzo Corsini (later Pous Clemens XII) word camerlengo van die kollege van kardinale.
* 1 Maart – Pous Clemens XI verklaar Lucia Broccadelli van Narni salig.

## Geboortes 
* 4 Januarie – Giovanni Battista Pergolesi, Italiaanse komponis, violis en orrelmusikant († 1736)
* 15 Februarie – Lodewyk XV van Frankryk, Franse koning († 1774)
* 12 Maart – Thomas Arne, Engelse komponis († 1778)
* 21 Julie – Paul Heinrich Gerhard Möhring, Duitse dokter, plantkundige en dierkundige († 1792)
* 22 November – Wilhelm Friedemann Bach, Duitse komponis († 1784).
* Onbekend – Adam Kok I, eerste leier van die Griekwas in Suid-Afrika († 1795)

## Sterftes 
* 19 Januarie – Francesco Cupani, Italiaanse natuurkundige wat hoofsaaklik belanggestel het in plantkunde (* 1657)
* Onbekend – Andriamasinavalona, koning van die Koninkryk Imerina op die sentrale plato van Madagaskar (* onbekend).
1659

Die **jaar 1659** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 59ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* Met die Pireneë-verdrag word die Roussillon en die noorde van die Cerdagne by Frankryk ingelyf.
* Die eerste wyn in Suid-Afrika word uit Franse muskadeldruiwe geproduseer.
* 2 Februarie – Jan van Riebeeck produseer die eerste Suid-Afrikaanse wyn in die Kaap.
* 21 April – Benedetto Odescalchi (later Pous Innocentius XI) word kardinaal-priester van San Onofrio.
* 8 September – Pous Alexander VII publiseer die bul *Super Cathedram Pricipis Apostolorum* oor die sending na Viëtnam.

## Geboortes 
* 1 Februarie – Jacob Roggeveen, Nederlandse ontdekkingsreisiger wat gestuur is om Terra Australis te vind († 1729)
* 20 Augustus – Henry Every, Engelse seerower, sterf in 1699.
* Circa – Henry Purcell, 'n Engelse komponis van barokmusiek († 1695).

## Sterftes 
* 10 Oktober – Abel Janszoon Tasman, 'n Nederlandse ontdekkingsreisiger (* 1603)
1657

Die **jaar 1657** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 57ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* Abraham Gabbema, op soek na nuwe vleisbronne vir die nedersetting aan die Kaap die Goeie Hoop, ontdek 'n reusagtige granietrots, wat na 'n reënstorm in die sonskyn blink. Hy vernoem dit Peerlebergh.
* 9 April – Pous Alexander VII stel tien nuwe kardinale aan, waaronder sy neef Flavio Chigi, senior en Giulio Rospigliosi (later Pous Clemens IX).

## Geboortes 
* 21 Januarie – Francesco Cupani, Italiaanse natuurkundige wat hoofsaaklik belanggestel het in plantkunde († 1710)
* 27 September – Sofia Aleksejewna van Rusland, regent van die Tsaredom van Rusland († 1704).

## Sterftes 
* Willem Bontekoe, kaptein in die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie (* 1587)
* 17 Maart – Johann Baptist Cysat, Switserse Jesuïete-wiskundige en sterrekundige (* 1587)
* 3 Junie – William Harvey, 'n Engelse dokter wat bloedsomloop studeer (* 1578).
1661

Die **jaar 1661** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 61ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 25 Julie – Die Nederlandse kommandant aan die Kaap, Jan van Riebeeck, skrywe in sy Dagregister dat die eerste lemoene in die Kompanjiestuin in Kaapstad gepluk is. 'n Paar lemoen- en suurlemoenboompies is in 1654 van St. Helena en Indië af gebring en in die Kompanjiestuin en op Van Riebeeck se plaas *Bosheuwel* geplant.
* 30 Augustus – Pous Alexander VII se Korsikaanse wag vermoor 'n bediende van die Franse ambassadeur in Rome.

## Geboortes 
* 9 Junie – Fjodor III van Rusland, tsaar van Rusland († 1682)
* Onbekend – Wladimir Atlasof, ’n ontdekkingsreisiger in Siberië († 1711)
* Onbekend – Peter van Dievoet, Belgiese, gebore te Brussel beeldhouer en argitek († 1729)
* Onbekend – Daniel Marot, Franse Protestant, argitek, meubelier en graveur († 1752).

## Sterftes 
*
1662

Die **jaar 1662** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 62ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
## Geboortes 
* 30 April – Koningin Mary II van Engeland († 1694)
* Onbekend – Johannes van Andel, die negende predikante wat in diens van die Nederduitse Gereformeerde Kerk († 1690)

## Sterftes 
* 19 Augustus – Blaise Pascal 'n Franse wiskundige, fisikus, en godsdienstige filosoof (* 1623).
1663

Die **jaar 1663** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 63ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
*

## Geboortes 
* 7 Oktober – Abraham Bogaert Nederlandse digter († 1727)
* 20 November – Johannes Cornelis d’Ableing, waarnemende goewerneur van die Kaap († 1721)
* Anne-Marguerite Petit DuNoyer, Franse joernalis († 1719 of 1720)

## Sterftes 
* 24 Julie – Thomas Baltzar, Duitse komponis (* 1630)
* Onbekend – Autshumato, (ook bekend as Herrie) was 'n hoofman van die Goringhaikona (die sogenaamde "Strandlopers") aan die Kaap (* circa 1600)
1658

Die **jaar 1658** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 58ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 29 April – Pous Alexander VII stel drie nuwe kardinale aan, almal lede van die Apostoliese Kamer.
* 14 Junie – Die Franse en die Engelse verslaan die Spanjaarde by Duinkerken.
* 1 November – Pous Alexander VII verklaar Thomas van Villanova heilig.

## Geboortes 
* Onbekend – Stefan Jaworski, ’n kerklike en staatsman in die Russiese Keiserryk en die eerste president van die Heiligste Regerende Sinode († 1722).

## Sterftes 
* 3 September – Oliver Cromwell, Engelse soldaat en staatsman (* 1599)
* 15 November – Jacobus Revius, Nederlandse digter, Calvinis teoloog en kerkhistorikus (* 1586)
Esperanto

**Esperanto** is 'n taal wat deur die Poolse Jood Ludwik Lejzer Zamenhof in 1887 geskep is om kommunikasie tussen mense van verskillende taalgroepe te bevorder. Reeds in 1887 het Esperantosprekers bewys hoe kommunikasie taal- en landsgrense kan oorbrug. Vandag is daar 'n lewendige internasionale Esperantogemeenskap wat oor meer as 100 lande strek. Die Esperanto Wikipedia is die 32ste grootste Wikipedia, soos gemeet in aantal artikels.

## Literatuur 
* Esperanto-vereniging van Suidelike Afrika. 1994. ''Esperanto : die internasionale taal : 'n gids vir selfstudie of die klaskamer*. Pretoria. (Bronkhorst Str. 75, Groenkloof, Pretoria 0181)
* Universala Esperanto-Asocio (UEA). 1934. *Sleutel vir Esperanto''. Genève

## Eksterne skakels
* 
* Esperanto (Wikiboek)
* Esperanto 
* Esperanta-afrikansa-esperanta vortaro
* Esperanto-Asocio de Suda Afriko
** Wat is Esperanto?
** Leer Esperanto 
** Internasionale oudiovisuele leer omgewing Saluton!
1666

Die **jaar 1666** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 66ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 2 Januarie – Die hoekstene vir die Kasteel van Goeie Hoop word in die huidige Kaapstad gelê.
* 15 Februarie – Pous Alexander VII stel vier nuwe kardinale aan, waaronder Giulio Spinola, titulêr aartsbiskop van Laodicea.
* 1-4 Junie – Die Vierdaagse Seeslag; 54 Engelse skepe veg teen 84 skepe van die Nederlandse Republiek. Die Engelse verloor 17 en die Nederlanders vier.
* 25-26 Julie – Die Tweedaagse Seeslag of die Slag van St. James's Day - Die Engelse vloot van 81 skepe verslaan die Nederlandse van 88 skepe. Die Republiek verloor 20 skepe, die Engelse net een. 
* 21 Oktober – Pous Alexander VII verklaar Johannes van Matha en Felix van Valois heilig.
* 2 September – Die groot brand van Londen vind plaas.
* 'n Tifus-epidemie aan die Kaap. Volgens Laidler en Gelfand sterf 80% van die Hottentot-bevolking in die Kaapse nedersetting hieraan.

## Geboortes 
* 27 Augustus – Iwan V van Rusland, tsaar van Rusland († 1696)

## Sterftes 
* 12 Januarie – Ds. Joan van Arckel eerste dominee in NGK (* 1640)
* 31 Januarie – Shah Jahan, die vyfde Mogol-Keiser van Indië (* 1592)
* 26 Augustus – Frans Hals, een van die belangrikste skilders in die Noordelike Nederlande gedurende die Goue Eeu (* 1582)

## Verwysings
1660

Die **jaar 1660** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 60ste jaar van die 17de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 12 Januarie – Benedetto Odescalchi (later Pous Innocentius XI) word camerlengo van die Kollege van Kardinale.
* 5 April – Pous Alexander VII stel vyf nuwe kardinale aan, waaronder Franz Wilhelm von Wartenberg, biskop van Ratisbon.
* 21 Mei – Antonio Pignatelli (Later Pous Innocentius XII) word nuntius in Pole.
* 15 November – Pietro Vito Ottoboni (later Pous Alexander VIII) word kardinaal-priester van S. Marco.
* 28 November – Die Royal Society, tans die oudste wetenskaplike akademie ter wêreld, word gestig.

## Geboortes 
* 28 Mei – George I, koning van Groot-Brittanje († 1727)
* Onbekend – Daniel Defoe, Engelse skrywer († 1731).

## Sterftes 
* 25 Mei – Adam Dollard des Ormeaux, die kommandant van die fort in Ville-Marie (die huidige Montreal), Nieu-Frankryk (* 1635)
* 27 Julie – Gerhard Coccejus, Duitse professor van regte, raadslid in Bremen (* 1601)
* 6 Augustus – Diego Velázquez, Spaanse skilder en die voorste skilder aan die hof van koning Filips IV (* 1599) 
* 12 September – Jacob Cats, Nederlandse digter, juris en politikus (* 1577)
1665

Die **jaar 1665** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 65ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 6 Maart – Die eerste uitgawe van die *Philosophical Transactions of the Royal Society* verskyn.
* 19 April – Pous Alexander VII verklaar Franciscus van Sales heilig.
* 18 Augustus – Die eerste Nederduitse Gereformeerde gemeente in Suid-Afrika gestig (1665) met die landing van ds. Johannes van Arckel as eerste leraar van die NG gemeente Kaapstad.
* 16 Oktober – Pous Alexander VII publiseer die bul *Ad Sacram* waarin die Janseniste weer veroordeel word.
* 10 Desember – Die Korps Mariniers opgerig in Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande.
* Die Groot Pes van Londen breek uit.

## Geboortes 
* Paul Roux – Gebore in Orange, Frankryk word aangestel as die eerste onderwyser van die nuwe skool in Drakenstein op 8 November 1688.
* 6 Februarie – Anna, koningin van Engeland, Ierland en Skotland († 1714).

## Sterftes 
* 12 Januarie – Pierre de Fermat, Franse Wiskundige (* 1601 of 1606/7).
1667

Die **jaar 1667** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 67ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 7 Maart – Pous Alexander VII stel vier nuwe kardinale aan, waaronder Louis de Vendôme.
* 20 Junie – Pous Clemens IX volg Pous Alexander VII op as pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
* 26 Junie – Pous Clemens IX word gekroon deur kardinaal Rinaldo d'Este.
* 12 Desember – Pous Clemens IX stel drie nuwe kardinale aan waaronder sy neef Giacomo Rospigliosi.

### Meteorologie 
* Robert Hooke bou die anemometer vir die meet van windspoed.
* Boereopstand in Rusland

## Geboortes 
* 30 November – Jonathan Swift, Anglo-Ierse satirikus, essayis, politiese pamfletmaker († 1745)
* Onbekend – Lodewyk van der Stel, seun van Simon van der Stel en kassier van die Kaap van Goeie Hoop († 1694)
* Onbekend – Mageba kaGumede,  'n vroeë leier van die Zoeloes in Suid-Afrika († 1745)

## Sterftes 
* 15 Februarie – Petrus Wachtendorp, die derde predikant in Suid-Afrika (* circa 1629)
* 22 Mei – Pous Alexander VII, die 237ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* 1599)
* 5 Junie – Grégoire de Saint-Vincent, Jesuïet en wiskundige wat die Mercatorreeks ontdek het († 1584)
1669

Die **jaar 1669** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 69ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* ’n Duitse alchemis Henning Brandt ontdek fosfor, terwyl hy goud meng met ’n aftreksel van urine.
* Franciscus de le Boë Sylvius stig in Leiden die eerste universitêre chemiese laboratorium.

* 28 April – Pous Clemens IX verklaar Maria Madalena dei Pazzi en Petrus van Alcantara heilig.
* 5 Augustus – Pous Clemens IX stel twee nuwe kardinale aan waaronder Emmanuel Théodose de la Tour d’Auvergne de Bouillon.
* 5 September – Turkse magte verower Candia (teenswoordig Iraklion) op Kreta.
* 9 Oktober – Pous Clemens IX verklaar Margaret van Savoje salig.
* 29 November – Pous Clemens IX stel sewe nuwe kardinale aan waaronder Emilio Bonaventura Altieri (later Pous Clemens X).

## Geboortes 
*

## Sterftes 
* 4 Oktober – Rembrandt van Rijn, Nederlandse skilder († 1606).
* 9 Desember – Pous Clemens IX, die 238ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk († 1600).
1670

Die **jaar 1670** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 70ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 29 April – Pous Clemens X volg Pous Clemens IX op as pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
* 2 Mei – Koning Karel II van Engeland stig vir die pelshandel in Noord-Amerika die ''Hudson's Bay Company''.
* 11 Mei – Pous Clemens X word gekroon deur kardinaal Francesco Maidalchini.
* 11 Junie – Pous Clemens X bevestig die aflate gekoppel aan besoeke van die heilige plekke in Palestina.
* 14 Augustus – Pous Clemens X verklaar Peter Pascual salig.
* 22 Desember – Pous Clemens X stel drie nuwe kardinale aan waaronder Federico Borromeo.

## Geboortes 
* 12 Mei – Koning August II van Pole († 1733)
* 8 Oktober – Hendrik van der Stel, seun van Simon van der Stel († 1722)
* Onbekend – Petrus Kalden, die 13de predikant wat in diens van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika († 1739)

## Sterftes 
* 19 Februarie – Frederik III van Denemarke, Koning van Denemarke en Noorweë (* 1609)
* 15 November – Johann Amos Comenius, bekend as die vader van moderne onderwys (* 1592)
* Onbekend – Andriantsimitoviaminandriandehibe, koning van die Koninkryk Imerina op die plato van Madagaskar (* onbekend)
1671

Die **jaar 1671** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 71ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* Die Kaapkolonie self begin met die eerste aankoop van land vanaf die Khoikhoi (genoem "Hottentotte" deur die settelaars) buite die grense van die fort wat deur Jan van Riebeeck gebou is.
* 28 Januarie – Pous Clemens X verklaar Louise Albertoni salig.
* 24 Februarie – Vincenzo Maria Orsini (voorheen Pietro Francesco Orsini en later Pous Benedictus XIII) word priester gewy.
* 12 April – Pous Clemens X verklaar ses persone heilig waaronder Sint Rose van Lima.
* 4 Mei – Antonio Pignatelli (Later Pous Innocentius XII) word aartsbiskop van Lecce.
* 24 Augustus – Pous Clemens X stel drie nuwe kardinale aan waaronder Johann Eberhard Nidhard.
* 25 Oktober – Giovanni Cassini ontdek met Iapetus die derde grootste maan van die planeet Saturnus.

## Geboortes 
* 8 Junie – Tomaso Albinoni, Venesiese komponis († 1751).
* 11 Oktober – Frederik IV van Denemarke, Koning van Denemarke en Noorweë († 1730).

## Sterftes 
* 16 Junie – Stenka Razin, ’n Kosakleier wat ’n groot opstand teen die adel en die tsaristiese burokrasie in Suid-Rusland gelei het (* 1630)
* 25 Junie – Giovanni Battista Riccioli, 'n Italiaanse astronoom en 'n Katolieke priester (* 1598)
* 30 November – Pieter Hackius, die vyfde kommandeur en eerste goewerneur aan die Kaap die Goeie Hoop (* onbekend)
* Onbekend – Jerofei Chabarof, ontdekkingsreisiger in Siberië (* 1603)
1673

Die **jaar 1673** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 73ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* Pous Clemens X verklaar Pous Leo III heilig.
* 4 Januarie – Vincenzo Maria Orsini (Later Pous Benedictus XIII) word prefek van die Heilige kongregasie van die Raad.
* 16 Januarie – Pous Clemens X stel Felice Rospigliosi aan as kardinaal.
* 17 Mei – Louis Joliet en Jacques Marquette begin die eksplorasie van die Mississippi Rivier.
* 12 Junie – Pous Clemens X stel vyf nuwe kardinale aan waaronder Girolamo Gastaldi.
* 23 Augustus – Die *Zoetendaal* strand by Struisbaai.

## Geboortes 
* 30/31 Desember – Ahmet III, 'n sultan van die Ottomaanse Ryk († 1736)

## Sterftes 
* 29 April – Patriarg Pitirim van Moskou, die agtste Russies-Ortodokse patriarg van Moskou en die hele Rusland (* onbekend)
* 17 Februarie – Molière, Frans dramaturg en toneelskryver (* 1622)
1672

Die **jaar 1672** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 72ste jaar van die 17de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 13 Januarie – Pous Clemens X reguleer die hantering van relikwieë.
* 22 Februarie – Pous Clemens X stel twee nuwe kardinale aan waaronder Vincenzo Maria Orsini (later Pous Benedictus XIII).
* 1 Mei – Pous Pius V word salig verklaar deur Pous Clemens X.
* 16 Mei – Vincenzo Maria Orsini (Later Pous Benedictus XIII) word kardinaal-priester van S. Sisto.
* 18 Mei – Pous Clemens X verklaar Jacobus (James) Blanconibus van Mevania salig.
* 16 Oktober – Pous Clemens X laat die studente van die Duitse Kollege sweer dat hulle na Duitsland sal terugkeer nadat hulle studies afgehandel is.
* 23 Desember – Giovanni Cassini ontdek met Rea die tweede grootste maan van die planeet Saturnus.
* Onbekend – Die Frans-Nederlandse Oorlog breek uit.

## Geboortes 
* 9 Junie – Tsaar Pieter die Grote van Rusland († 1725 ).
* 1 November – Guillaume Chenu de Chalezac, Franse avonturier († 1731 ).

## Sterftes 
* 11 Februarie – Patriarg Joasaf II van Moskou, die sewende Russies-Ortodokse patriarg van Moskou en die hele Rusland (* onbekend)
* 6 November – Heinrich Schütz, Duitse komponis en orrelis (* 1585)
* 16 November – Franciscus de le Boë Sylvius, Nederlandse arts, anatoom en chemikus (* 1614)
1674

Die **jaar 1674** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 74ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 19 Februarie – Die Vrede van Westminster is 'n ooreenkoms tussen die Nederlandse Republiek en Engeland aan die einde van die Derde Engels-Nederlandse Oorlog.
* 16 April – Pous Clemens X publiseer die bul *Ad apostolicae vocis oraculorum* oor die instelling van die jubileum van 1675.

## Geboortes 
*

## Sterftes 
* 29 Julie – Eva Krotoa, Khoi-vrou wat dien as speelmaat en kinderoppasser vir Maria van Riebeeck se kinders (* 1643).
* 8 November – John Milton, Engelse digter en skrywer (* 1608).
* Onbekend – Adriaan de Vooght, Batavia, die vierde predikant in Suid-Afrika (* 1636/7).
1677

Die **jaar 1677** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 77ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* Antonie van Leeuwenhoek beskou spermatosoë onder 'n mikroskoop.
* 13 September – Pietro Vito Ottoboni (later Pous Alexander VIII) word kardinaal-priester van S. Maria in Trastevere.

## Geboortes 
* 20 Oktober – Stanislas Leszczynski, 'n koning van Pole († 1766)

## Sterftes 
* 18 Januarie – Jan van Riebeeck, stigter van eerste kolonie in Suid-Afrika (* 1619).
* 21 Februarie – Baruch Spinoza, Nederlandse filosoof (* 1632)
* 11 November  – Barbara Strozzi, Italiaanse komponis en sanger van die vroeë baroktydperk (* 1619)
* 16 Desember – Petrus Hulsenaar, die sesde predikant wat in diens van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika getree het (* 1639)
1675

Die **jaar 1675** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 75ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 25 Januarie – Pous Clemens X verklaar Johannes van die Kruis (Johannes van Ypes) salig.
* 28 Februarie – Vincenzo Maria Orsini (Later Pous Benedictus XIII) word Metropolitaanse aartsbiskop van Manfredonia (Italië).
* 6 April – Pous Clemens X verklaar Caterina van Genua salig.
* 25 Mei – Pous Clemens X verklaar Ollegarius van Tarragona salig.
* 27 Mei – Pous Clemens X stel ses nuwe kardinale aan, waaronder Fabrizio Spada.
* 20 Junie – Pous Clemens X verklaar Francis Solano salig.
* 24 November – Pous Clemens X verklaar die 19 martelare van Gorcum salig.

## Geboortes 
* 31 Maart – Prospero Lorenzo Lambertini (later Pous Benedictus XIV), die 247ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk († 1758).
* Onbekend – Peter Kolbe, Nederlandse sterrekundige († 1726).
* Onbekend – Engelbertus le Boucq, die 14de predikant wat bevestig is vir diens in die Nederduitse Gereformeerde Kerk († 1745).

## Sterftes 
* 18 Mei – Jacques Marquette, 'n Franse Jesuïet sendeling en ontdekkingsreisiger (* 1637)
* 15 Desember –  Johannes Vermeer, 'n Nederlandse skilder (* 1632)
* Oktober – James Gregory, Skotse wiskundige en sterrekundige (* 1638)
* Onbekend – Bojarinja Morozowa, een van die belangrikste lede van die Russiese Ougelowiges (* 1632)
1678

Die **jaar 1678** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 78ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 29 Junie – Nadat kommandeur Johan Bax van Herenthals sterf, word Hendrik Crudop aangestel as waarnemende kommandeur van die Kaap die Goeie Hoop.
* 11 Augustus – Vrede van Nijmegen: verdrag tussen Frankryk en Nederland Republiek gesluit.
* Die hoeksteen vir die *Groote Kerk* in Kaapstad word gelê.

## Geboortes 
* 4 Maart – Antonio Vivaldi, 'n Venesiaanse komponis in die Barok-era († 1741).
* 3 Mei – Amaro Pargo, Spaanse kaper en handelaar († 1747)
* 16 Julie – Jakob Hermann, 'n Switserse wiskundige wat op probleme in klassieke meganika gewerk het († 1733).

## Sterftes 
* 29 Junie – Johan Bax van Herenthals,  'n kommandeur van die Kaap die Goeie Hoop (* 1637).
1680

Die **jaar 1680** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 80ste jaar van die 17de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* Die dorp, Colonia del Sacramento word deur die Portugese gestig.
* Die eerste fabriek in Eupen, 'n vervaardiger van lakens, word gestig.
* Twee fregatte vertrek uit die hawe van Emden en onder die rooi adelaar van Pruise en lui die begin van die Pruisiese slawehandel in.
* Stellenbosch word gestig, vernoem na Simon van der Stel.
* 8 Januarie – Pietro Vito Ottoboni (later Pous Alexander VIII) word kardinaal-priester van S. Prassede.
* 22 Januarie – Vincenzo Maria Orsini (Later Pous Benedictus XIII) word Aartsbiskop-biskop van Cesena (Italië).
* 21 Augustus – Pueblo-Indiane buit Santa Fe van die Spanjaarde.

## Geboortes 
* Onbekend – Edward Teach, ook bekend as *Swartbaard*, Engelse seerower († 1718)

## Sterftes 
* 17 Maart – François de La Rochefoucauld, Franse skrywer (* 1613)
* 28 November – Gian Lorenzo Bernini, Italiaanse argitek, beeldhouer, skilder en dekorontwerper (* 1598)
* Onbekend – Dirck van Santvoort, Nederlandse Goue Eeuse skilder (* 1610)
1682

Die **jaar 1682** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 82ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* Stigting van die wynplaas Steenberg naby Kaapstad
* 12 Januarie – Antonio Pignatelli (Later Pous Innocentius XII) word biskop van Faenza.
* 19 Maart – Koning Lodewyk XIV van Frankryk laat die Franse geestelikes die vier Galliese Vryhede aanvaar.
* 11 April – Pous Innocentius XI annuleer die Galliese Vryhede.
* 30 Oktober – Pous Innocentius XI vaardig 'n edik uit waarin die Jode van Rome verbied word om geld uit te leen.

## Geboortes 
* 17 Mei – Bartholomew Roberts, Walliese seerower wat rooftogte uitgevoer het op skepe aan die kus van die Amerikas en Wes-Afrika († 1722)
* 27 Junie – Charles XII van Swede, koning van Swede in 1697-1718 († 1718) (Junie 17 volgens Sweedse kalender).
* 26 Desember – Calico Jack, Engelse seerower wat in die vroeë 18de eeu in die Bahamas en Kuba werksaam was († 1720)

## Sterftes 
* 3 April – Bartolomé Esteban Murillo, Spaanse skilder (* 1617).
* 14 April – Awwakoem Petrof, ’n Russiese aartspriester (* 1620) of 1621
* 7 Mei – Fjodor III van Rusland, tsaar van Rusland (* 1661)
* 19 Oktober – Thomas Browne, Engelse digter en filosoof (* 1605)
1681

Die **jaar 1681** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 81ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* September – Franse troepe beset die stad Straatsburg.
* 1 September – Pous Innocentius XI stel 16 nuwe kardinale aan waaronder Antonio Pignatelli del Rastrello (later Pous Innocentius XII).
* 22 September – Antonio Pignatelli (Later Pous Innocentius XII) word kardinaal-priester van S. Pancrazio.
* 1 Desember – Pietro Vito Ottoboni (later Pous Alexander VIII) word kardinaal-biskop van Sabina.

## Geboortes 
* Goewerneur Adriaan van Kervel († 1737).
* 25 April – Pieter Gysbert Noodt, goewerneur van die Kaap die Goeie Hoop († 1729).
* 5 Augustus – Vitus Bering, Deense ontdekkingsreisiger († 1741).

## Sterftes 
* 25 Mei – Pedro Calderón de la Barca, Spaanse dramaturg (* 1600)
* 17 Augustus – Patriarg Nikon, ’n Russiese geestelike (* 1605)
* 8 Desember – Gerard ter Borch II, ook bekend onder die naam Gerard Terborch, was 'n Nederlandse kunsskilder (* 1617)
1684

Die **jaar 1684** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 84ste jaar van die 17de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 21 Maart – Giovanni Cassini ontdek Dione en Tethis, twee van die groot mane van die planeet Saturnus.

## Geboortes 
* 15 April – Katharina I van Rusland, keiserin van Rusland en vrou van tsaar Pieter die Grote. († 17 Mei 1727)

## Sterftes 
* 6 Mei – Heiman Dullaart, skilder en digter tydens Nederland se *Goue Eeu* (* 6 Februarie 1636)
* 4 Junie – Sybrandis Abbema, 'n kommissaris van die VOC (* 1637)
* 1 Oktober – Pierre Corneille, Franse dramaturg (* 6 Junie 1606)
1685

Die **jaar 1685** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 85ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* Sewe weesmeisies van Amsterdam kom in die Kaap aan.
* Tydens sy jaarlikse besoek aan die Kaap, ken Hendrik Adriaan van Reede tot Drakestein 891 morge (sowat 763 hektaar) toe aan goewerneur Simon van der Stel, en die landgoed word Groot Constantia genoem.
* 7 Mei – Pous Innocentius XI hef die asielreg van die Franse ambassade in Rome op.
* 22 Oktober – Koning Lodewyk XIV van Frankryk herroep die Edik van Nantes deur middel van die Edik van Fontainebleau.

## Geboortes 
* 23 Februarie – Georg Friedrich Händel, Engelse komponis van Duitse afkoms († 1759).
* 12 Maart – George Berkeley, Ierse filosoof († 1753).
* 31 Maart [O.S. 21 Maart] – Johann Sebastian Bach, Duitse komponis († 1750).
* 18 April – Jacques-Pierre de Taffanel de La Jonquière, Franse vlootoffisier en goewerneur van die kolonie Nieu-Frankryk in Noord-Amerika († 1752)
* 26 Oktober – Domenico Scarlatti, Italiaanse komponis († 1757).
* Onbekend – Mary Read, Engelse seerower († 1721).

## Sterftes 
* 6 Februarie – Koning Charles II van Engeland (* 1630)
10de eeu

Die **10de eeu** het in die jaar 901 in aanvang geneem en teen die einde van die jaar 1000 ten einde gekom.
1664

Die **jaar 1664** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 64ste jaar van die 17de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 14 Januarie – Pous Alexander VII stel twaalf nuwe kardinale aan, waaronder Girolamo Boncompagni, aartsbiskop van Bologna.
* 22 Februarie – Pous Alexander VII en die Franse koning Lodewyk XIV sluit die verdrag van Pisa.
* 12 Maart – New Jersey word 'n kolonie van die Brittanje.
* 2 Julie – Slag van Marston Moor: Die koningsgesindes verloor teen die magte van die parlement.
* 1 Augustus – Die Slag van Szentgotthárd vind plaas.
* Britse troepe verower Nieu-Amsterdam, die huidige New York.
* Die Tweede Engels-Nederlandse Oorlog begin.

## Geboortes 
* 6 Februarie – Mustafa II, sultan van die Ottomaanse Ryk († 1703).
* 3 Junie – Rachel Ruysch, 'n Nederlandse stillewe- skilder († 1750)
* 24 Augustus – Willem Adriaan van der Stel, goewerneur van die Kaap die Goeie Hoop († 1733).

## Sterftes 
* 27 Augustus – Francisco de Zurbarán, Spaanse skilder (* 1598).
* 2 November – Maria van Riebeeck, vrou van Jan van Riebeeck (* 1629).
1668

Die **jaar 1668** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 68ste jaar van die 17de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 2 Mei – Die Verdrag van Aken word geteken en die stad Lille word by Frankryk ingelyf.
* 13 Februarie – Pietro Francesco Orsini (later Pous Benedictus XIII) neem die kloosternaam Vincenzo Maria Orsini aan.
* 9 Maart – Antonio Pignatelli (Later Pous Innocentius XII) word nuntius in Wene.
* 15 April – Pous Clemens IX verklaar Rose van Lima salig.
* Ulisse Aldrovandi publiseer die eerste boek wat dendrologie vermeld.

## Geboortes 
* Onbekend – Francois van der Stel, 'n seun van Simon van der Stel († onbekend)
* Onbekend – Adam Tas, 'n gemeenskapsleier in die Kaapkolonie († 1722)

## Sterftes 
* 12 Oktober – Zacharias Wagenaer, tweede kommandeur van die Kaap die Goeie Hoop (* 1614).
1679

Die **jaar 1679** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 79ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* Die Suiderkruis word as 'n selfstandige sterrebeeld geklassifiseer. Die klassifisering word aan Augustin Royer toegeskryf.
* 12 Februarie – Pous Innocentius XI sluit alle teaters in Rome weens immoraliteit.
* 2 Maart – Pous Innocentius XI publiseer die bul *Sanctissimus Dominus* waarin kasuïsme veroordeel word.
* 2 Julie – Pous Innocentius XI verklaar Turibius van Mogroveio salig.
* 20 November – Pous Innocentius XI publiseer die bul *Sollicitudo pastoralis* oor die religieuse ordes.

## Geboortes 
* Onbekend – Melchior Hoffmann, komponis van die Baroktydperk († 1715)

## Sterftes 
* 3 Februarie – Jan Steen, Nederlandse skilder uit die Goue Eeu (* 1626)
* 5 Februarie – Joost van den Vondel, Nederlandse digter, skrywer en dramaturg (* 1587)
* 4 Desember – Thomas Hobbes, Engelse filisoof (* 1588)
* 20 Desember – Johan Maurits, goewerneur van Nederlands-Brasilië (* 1604)
CA

**CA** kan verwys na:

* Geoktrooieerde rekenmeester, vanuit  *Chartered Accountant*
* Kaapstad (motorregistrasienommer)
* gebruiklike afkorting vir Kalifornië in die VSA.
Musiek

duimnael|regs|200px|Die notering van musiek
**Musiek** is 'n vorm van kuns wat georganiseerde klanke en stiltes bevat. Dit word uitgedruk in terme van toonhoogte (insluitende melodie en harmonie), ritme (insluitende tempo en mate) en die kwaliteit van klank (byvoorbeeld artikulasie, tekstuur en dinamiek). Musiek kan gebruik word vir die kunssinnige of die estetiese, kommunikasie, vermaak of seremoniese doeleindes. Die definisie van wat musiek behels verskil afhangende van die kultuur en sosiale sinsverband. Verskillende interpretasies van die term word ook as sub-genres van die kuns aanvaar.

Musiek bevat fisiese, geestelike en sosiale fenomene, sowel as teorie, uitvoering, dans en ook digkuns.

Enkele onderwerpe wat in musiek bestudeer word, sluit in:
* Harmonie
* Melodie
* Ritme
* Instrumente en Instrumentasie
* Komposisie en verwerking
* Notasie en musiekteorie

## Oorsprong 
Daar bestaan baie teorieë oor die oorsprong van musiek. Só word daar in volksverhale, mites en sages van die volkere vertel van die bo-aardse, goddelike oorsprong van musiek, en dikwels het die musiek in hierdie verhale een of ander towerkrag. Musiekwetenskaplikes probeer die ontstaan van musiek verklaar deur byvoorbeeld te sê dat die oermens mooi dieregeluide probeer naboots het. Dit is egter alles teorieë wat nie bewys kan word nie.

Musiek is klank en verdwyn weer sodra dit gemaak is. Daarom bestaan ons kennis oor die musiek van die tyd voor die koms van die grammofoon uit die feite wat in beeld en op skrif aan ons oorgelewer is. Musiek wat in musieknotasie vasgehou is, kan ons ook alleen dán weer in klank laat herleef as ons die ou notasietekens kan lees. Ons weet dan ook relatief min oor die musiek van die ou beskawings van die Antieke of Oudheid. In elk geval sal ons nooit presies kan weet hoe dit geklink het nie. Historiese- en veral argeologiese navorsing het interessante feite aan die lig gebring oor die musiek en veral die musiekbeoefening van die ou kulture, byvoorbeeld China, Egipte, Mesopotamië, en Israel. Oor laasgenoemde kan ook uit die Bybel heelwat aanduidings gekry word.

## Sien ook 
* Lys van komponiste
* Europese klassieke musiek
* Suid-Afrikaanse musikante

## Eksterne skakels 
*