Roy Bhaskar

**Ram Roy Bhaskar** (/bəˈskɑːr/; 15 Mei 1944 – 19 November 2014) was 'n Engelse wetenskapfilosoof wat veral bekend is as die inisieerder van die filosofiese beweging van kritiese realisme (KR). Bhaskar het aangevoer dat die taak van wetenskap is "die produksie van die kennis van daardie blywende en voortdurend aktiewe meganismes van die natuur wat die verskynsels van die wêreld produseer", eerder as die ontdekking van kwantitatiewe wette, en dat eksperimentele wetenskap slegs sin maak as sulke meganismes bestaan en buite die laboratorium werk, sowel as binne dit.

Roy Bhaskar is sekerlik die mees prominente voorstander van "kritiese realisme", maar hy het nie die term of die konsep geïnisieer nie. Die term is vroeër deur Donald Campbell (1974/1988, bl. 432) gebruik, en die konsep van die kombinasie van ontologiese realisme en epistemologiese konstruktivisme gaan ten minste terug na Herbert Blumer (1969). Bhaskar het voortgegaan om hierdie realisme oor meganismes en oorsaaklike magte op die filosofie van sosiale wetenskap toe te pas, en hy het ook 'n reeks argumente uitgewerk om die kritieke rol van filosofie en die menslike wetenskappe te ondersteun. Volgens Bhaskar is dit moontlik en wenslik dat die studie van die samelewing wetenskaplik is.

Bhaskar was 'n wêreldgeleerde by die Instituut van Opvoeding, aan die Universiteits-kollege Londen.

## Agtergrond
Bhaskar is op 15 Mei 1944 in Teddington, Londen, gebore, die eerste van twee seuns. Sy Indiese pa en Engelse ma was Teosowe. Bhaskar het gesê sy kinderjare was ongelukkig, met sy pa wat hoë verwagtinge van hom gehad het.

In 1963 het Bhaskar Balliol College, Oxford, op 'n beurs bygewoon om filosofie, politiek en ekonomie te studeer. Die beurs het hom bevry van sy pa se invloed oor sy gekose akademiese studierigting. Nadat hy in 1966 met eersteklas honneurs gegradueer het, het hy begin werk aan 'n PhD-tesis oor die relevansie van ekonomiese teorie vir onderontwikkelde lande. Sy DPhil het van koers verander en is geskryf by Nuffield College, Oxford, waar Rom Harré sy studieleier geword het, oor die filosofie van sosiale wetenskap en daarna die wetenskapsfilosofie. Sy tesis is twee keer afgekeur, wat hy geglo het deels om politieke redes was, maar die tweede weergawe is in 1975 grootliks onveranderd gepubliseer as sy invloedryke teks, *A Realist Theory of Science*.

Bhaskar het vanaf 1975 aan die Universiteit van Edinburgh doseer en later na die Universiteit van Sussex verhuis. Hy het besoekende poste in verskeie Skandinawiese universiteite beklee - adjunkprofessor in filosofie by die Sentrum vir Vredestudies aan die Universiteit van Tromsø, Noorweë, en gasprofessor in filosofie en sosiale wetenskap, Departement Omgeewetenskappe, Örebro Universiteit, Swede. Vanaf 2007 was Bhaskar werksaam by die Institute of Education, in Londen, waar hy gewerk het aan die toepassing van KR op Vredestudies. Hy was ’n stigterslid van die Sentrum vir Kritieke Realisme, Internasionale Vereniging vir Kritiese Realisme en die Internasionale Sentrum vir Kritiese Realisme (2011), laasgenoemde by die Instituut vir Onderwys.

Bhaskar is in 1971 met Hilary Wainwright getroud. Die egpaar het lewenslange hegte vriende gebly ná hul skeiding en nooit geskei nie. Hy is op 19 November 2014 in Leeds dood saam met sy lewensmaat, Rebecca Long, aan sy sy.

## Invloede
Bhaskar self lys tien hoofinvloede op sy vroeë werk, insluitend filosofiese werk oor die filosofie van wetenskap en taal; die sosiologie van kennis; Karl Marx "en veral sy opvatting van praxis"; strukturalistiese denkers insluitend Claude Lévi-Strauss, Noam Chomsky en Louis Althusser; die metakritiese tradisie van Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Immanuel Kant en selfs René Descartes; en perspektivisme in die hande van Friedrich Nietzsche, Frantz Fanon, Antonio Gramsci en Mahatma Gandhi.

Sy dialektiese wending het dieper by Hegel betrokke geraak, en hy het sy werk in daardie fase "'n nie-bewarende sublasie van Hegeliaanse dialektiek" genoem, aangesien dit baie op Hegel se werk steun, maar verder beweeg en daarop verbeter. Hy het dit ook gesien as bewaring en voortbou op sy eie vroeëre werk en op Marx se werk en beweer dat "Marx 'n proto-dialektiese kritiese realis was", maar dat daar reste van Hegeliaanse denke in sy werk oorgebly het.

Hy het egter verdere werk oor dialektiese kritiese realisme laat vaar nadat hy transendentale meditasie ervaar het. Hy het sy aandag gevestig op 'n verskeidenheid Oosterse tradisies van filosofie, wat die belangrikste invloede was op sy latere wending tot die filosofie van metaraliteit.

## Kritiese realisme
Bhaskar se oorweging van die filosofieë van wetenskap en sosiale wetenskap het gelei tot die ontwikkeling van kritiese realisme, 'n filosofiese benadering wat die kritiese en emansiperende potensiaal van rasionele (wetenskaplike en filosofiese) ondersoek verdedig teen beide positivistiese, wyd gedefinieerde en 'postmoderne' uitdagings. Die benadering beklemtoon die belangrikheid daarvan om te onderskei tussen epistemologiese en ontologiese vrae en die belangrikheid van objektiwiteit wat behoorlik verstaan word vir 'n kritiese projek. Sy opvatting van filosofie en sosiale wetenskap is sosiaal gesitueerd maar nie sosiaal bepaal nie; dit handhaaf die moontlikheid vir objektiewe kritiek om sosiale verandering te motiveer, met die uiteindelike uiteinde 'n bevordering van menslike vryheid.

Die term "kritiese realisme" is nie aanvanklik deur Bhaskar gebruik nie. Die filosofie het die lewe begin as wat Bhaskar "transendentale realisme" genoem het in A Realist Theory of Science (1975), wat hy uitgebrei het na die sosiale wetenskappe as kritiese naturalisme in The Possibility of Naturalism (1978). Die term "kritiese realisme" is 'n uitweg van transendentale realisme en kritiese naturalisme en is deur Bhaskar aanvaar nadat dit deur ander voorgestel is.

Kritiese Realisme moet nie verwar word met verskeie ander kritiese realismes nie, insluitend Georg Lukács se estetika, en Alister McGrath se Wetenskaplike Teologie (of eologiese Kritiese Realisme) alhoewel hulle gemeenskaplike doelwitte deel. In kontemporêre kritiese realistiese tekste word "kritiese realisme" dikwels afgekort tot KR.

Bhaskar se kritiese realisme kan in verskeie fases verdeel word, maar hy het daarop aangedring dat die latere fases die vroeëre fases van sy werk bewaar en uitbrei, eerder as om dit ongeldig te maak. Die eenvoudigste en mees algemene verdeling is in drie fases: oorspronklik, dialekties en transendentaal. Oorspronklike kritiese realisme kan egter ook verder verdeel word in transendentale realisme en kritiese naturalisme.

## Oorspronklike kritiese realisme
Die eerste 'fase' van kritiese realisme het 'n groot aantal aanhangers en voorstanders in Brittanje gegenereer, van wie baie betrokke was by die Radikale Filosofiegroep en verwante bewegings. Die *Radical Philosophy*-joernaal was waar baie van die vroeë KR-beurs die eerste keer verskyn het. Dit het gepleit vir 'n objektivistiese realistiese benadering tot wetenskap gebaseer op 'n Kantiaanse transendentale analise van wetenskaplike eksperimentele aktiwiteit. Bhaskar het die noodsaaklikheid beklemtoon om beide die subjektiewe epistemologiese, of 'oorganklike', kant van kennis en die objektiewe ontologiese, of 'onoorganklike', kant te behou, en Bhaskar het 'n teorie van wetenskap en sosiale wetenskap ontwikkel wat hy gedink het die realiteit van die objekte van die wetenskap en hul kenbaarheid sou onderhou, maar ook die insigte van die 'sosiologie van kennis'-beweging sou inkorporeer, wat die sosiaal-gelaaide en die sosiaal-gelaaide natuur-konsentriese beweging beklemtooning van kennis.

Wat na vore gekom het, was 'n huwelik van ontologiese realisme met epistemologiese relativisme wat 'n objektivistiese dog fallibilistiese kennisteorie gevorm het. Bhaskar se hoofstrategie was om te argumenteer dat die werklikheid diepte het en dat kennis min of meer diep in die werklikheid kan deurdring sonder om ooit die bodem te bereik. Bhaskar het gesê dat hy ontologie weer in die wetenskapsfilosofie ingestel het toe dit amper dwaalleer was. Hy het geargumenteer vir 'n ontologie van gestratifiseerde opkoms en gedifferensieerde struktuur, wat die ontologiese werklikheid van kousale magte onafhanklik van hul empiriese effekte ondersteun het. So 'n stap het die moontlikheid oopgemaak vir 'n nie-reduktivistiese en nie-positivistiese weergawe van oorsaaklike verklaring in die menslike en sosiale domein.

Daardie verklarende projek was gekoppel aan 'n kritiese projek, waarvan die hoofgedagte die leerstuk van Verklarende Kritiek is. Bhaskar het dit volledig ontwikkel in *Scientific Realism and Human Emancipation* (1987), wat die kritiese tradisie van ideologiekritiek binne 'n KR-raamwerk ontwikkel het deur aan te voer dat sekere soorte verklarende weergawes direk tot evaluasies kan lei en dus kan die wetenskap normatief funksioneer, nie net beskrywend nie, soos positivisme sedert Hume se wet aanvaar het. So 'n skuif, is gehoop, sou die Heilige Graal van kritiese teorie verskaf, 'n objektiewe normatiewe grondslag.

## Transendentale realisme
'Transendentale realisme' was die term wat Bhaskar gebruik het om die argument te beskryf wat hy in sy eerste boek, *A Realist Theory of Science* (1975) ontwikkel het. (Moet nie verwar word met F.W.J. Schelling se transendentale realisme, of Arthur Schopenhauer se transendentale realisme nie.) Die standpunt is gebaseer op Bhaskar se transendentale argumente vir sekere ontologiese en epistemologiese posisies gebaseer op hoe die werklikheid moet wees vir wetenskaplike kennis om moontlik te wees.

### Transitiewe en ontransitiewe domeine
*A Realist Theory of Science* begin met 'n voorgestelde paradoks: hoe skep mense kennis as 'n produk van sosiale aktiwiteite aangesien kennis van dinge is wat glad nie deur mense geproduseer word nie?

Eersgenoemde is geïnspireer deur Kuhniaanse argumente van hoe wetenskaplike gemeenskappe kennis ontwikkel en beweer dat alle waarneming teorie-belaai is gebaseer op voorheen verworwe konsepte. As sodanig is dit nie 'n naïewe realistiese perspektief van kennis wat 'n direkte verkryging van feite is deur waarneming van die werklike wêreld nie, maar dit beskou kennis eerder as feilbaar. Daardie aspek van kennis word beskryf as die oorganklike domein van kennis deurdat kennis met verloop van tyd kan verander.

Die tweede deel van die paradoks word beweer dat dit gebaseer is op 'n werklike wêreld, wat bestaan en op dieselfde manier optree, ongeag of mense bestaan of nie en of hulle weet van die werklike wêreld. Dit word beskryf as die onoorganklike voorwerpe van kennis.

## Verwysings