Iran-Contra-skandaal

Die **Iran-Contra-saak**, ook bekend as die Iran-Contra-skandaal, die Iran-inisiatief, of eenvoudig Iran-Contra, was 'n politieke skandaal in die Verenigde State wat gefokus het op wapenhandel na Iran tussen 1981 en 1986, gefasiliteer deur senior amptenare van die Ronald Reagan-administrasie. Die administrasie het gehoop om die opbrengs van die wapenverkoping te gebruik om die Contras, 'n anti-Sandinista-rebellegroep in Nicaragua, te finansier. Ingevolge die Boland-Amendments, 'n reeks wette wat deur die Kongres aangeneem en deur Reagan onderteken is, is verdere befondsing van die Contras deur wetgewende bewilligings deur die Kongres verbied, maar die Reagan-administrasie het voortgegaan om hulle in die geheim te befonds met behulp van nie-bewilligde fondse.

Die administrasie se regverdiging vir die wapenverskepings was dat dit deel was van 'n poging om sewe Amerikaanse gyselaars te bevry wat in Libanon deur Hezbollah aangehou is, 'n Islamitiese paramilitêre groep met Iranse bande wat verband hou met die Islamitiese Rewolusionêre Gardekorps. Die idee om wapens vir gyselaars te ruil, is voorgestel deur Manucher Ghorbanifar, 'n uitgeweke Iranse wapenhandelaar. Sommige binne die Reagan-administrasie het gehoop dat die verkope Iran sou beïnvloed om Hezbollah te kry om die gyselaars vry te laat.

Nadat die Libanese tydskrif Ash-Shiraa in November 1986 oor die wapentransaksies berig het, het dit internasionale nuus geword, wat veroorsaak het dat Reagan op nasionale televisie verskyn het. Hy het beweer dat hoewel die wapenoordragte wel plaasgevind het, die VSA nie wapens vir gyselaars verruil het nie. Die ondersoek is belemmer toe groot hoeveelhede dokumente met betrekking tot die saak deur amptenare van die Reagan-administrasie vernietig of van ondersoekbeamptes weerhou is. In Maart 1987 het Reagan 'n verdere nasionale televisietoespraak gelewer en gesê dat hy volle verantwoordelikheid vir die saak neem en verklaar dat "wat as 'n strategiese opening vir Iran begin het, het in die implementering daarvan ontaard in die verruiling van wapens vir gyselaars."

Die saak is deur die Kongres en deur die driepersoons-, deur Reagan aangestelde Tower-kommissie ondersoek. Nie een van die ondersoeke het bewyse gevind dat President Reagan self geweet het van die omvang van die veelvuldige programme nie. Daarbenewens is die Amerikaanse adjunk prokureur generaal Lawrence Walsh in Desember 1986 as onafhanklike advokaat aangestel om moontlike kriminele optrede deur amptenare wat by die skema betrokke was, te ondersoek.

Uiteindelik is etlike dosyne administrasieamptenare aangekla, insluitend die Minister van Verdediging Caspar Weinberger en Luitenant-Kolonel Oliver North. Elf skuldigbevindings het gevolg, waarvan sommige op appèl tersyde gestel is. Die res van diegene wat aangekla of skuldig bevind is, is almal in die laaste dae van die presidentskap van George HW Bush, wat ten tyde van die saak vise-president was, begenadig.

Slegs een Iran-Contra-verweerder het 'n tronkstraf uitgedien, sommige ander het proeftydperk ontvang, en sommige ander het verhore hangende gehad en toe 'n kwytskelding ontvang.

Die voormalige onafhanklike regsadviseur Walsh het opgemerk dat Bush, met die uitreiking van sy kwytskeldings, blykbaar voorgegee het dat hy self geïmpliseer word deur bewyse wat tydens die Weinberger-verhoor aan die lig gekom het, en het opgemerk dat daar 'n patroon van "misleiding en obstruksie" deur Bush, Weinberger en ander senior amptenare van die Reagan-administrasie was. Walsh het sy finale verslag op 4 Augustus 1993 ingedien en later 'n verslag van sy ervarings geskryf: *Firewall, The Iran-Contra Conspiracy and Cover-Up*.

## Verwysings