open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cheryl Carolus

duimnael|170px|Cheryl Carolus, 2018
**Cheryl Carolus** (gebore 27 Mei 1958) is 'n Suid-Afrikaanse oud-politikus. Sy is gebore in Silvertown, op die Kaapse Vlakte, Kaapstad. Carolus het by die politiek betrokke geraak terwyl sy nog op skool was en 'n aktivis geword nadat sy in 1983 by die United Democratic Front aangesluit het. In Mei 1990 is Carolus verkies om deel te wees van die African National Congress se afvaardiging wat samesprekings met die apartheidsregering gevoer het en in Julie 1991 is sy tot die ANC se Nasionale Uitvoerende Komitee verkies, en het as ANC-adjunksekretarisgeneraal gedien.

Sy was getroud met Graeme Bloch, 'n onderwyskundige, wat in 2021 oorlede is. In 1998 het sy Suid-Afrika se Hoë Kommissaris in Londen geword. Tussen 2001 en 2004 was sy die hoof- uitvoerende beampte van SA Toerisme (SATOUR). Sy was die Raadsvoorsitter vir Suid-Afrikaanse Nasionale Parke (SANParke), in 2009 het sy die pos as Raadsvoorsitter van die Suid-Afrikaanse Lugdiens aanvaar. Sy was ook voorsitter van Peotona Holdings, 'n beleggingsmaatskappy wat sake-ontwikkeling hanteer.

Carolus is 'n lid van die Uitvoerende Komitee van die Internasionale Krisisgroep. In 2015 was sy 'n trustee van die Britse Museum.

## Verwysings
Sangster Internasionale Lughawe

duimnael|links|Uitsig oor die parkeerblad
**Sangster Internasionale Lughawe** (IATA: **MBJ**, ICAO: **MKJS**) is 'n internasionale lughawe geleë 4,8 km oos van Montego Bay, Jamaika. Die lughawe is in staat om nege miljoen passasiers per jaar te hanteer. Dit dien as die gewildste lughawe vir toeriste wat die noordkus van Jamaika besoek. Die lughawe is vernoem na die voormalige Jamaikaanse premier Sir Donald Sangster.

Die lughawe word bestuur deur 'n bestuursmaatskappy, MBJ Airports Limited, wie se hoofbelanghebber *Grupo Aeroportuario del Pacífico* is, en met 'n minderheidsbesit deur Vantage Airport Group. Sangster is geprivatiseer en in 2003 deur die lughawensowerheid van Jamaika aan die konsortium oorgedra. 'n Studie in 2021 het bevind dat Sangster Internasionale Lughawe een van die kwesbaarste internasionale lughawens is vir klimaatverandering wat seevlakstyging veroorsaak.
[duimnael|300px| ’n [Air Canada-vliegtuig land by Sangster Internasionale Lughawe in Montego Bay, 2009.]]

## Statistiek 
## Verwysings
ZANU–PF

[duimnael|links|upright|[Emmerson Mnangagwa, die partyleier en die huidige president van Zimbabwe]]
Die **Zimbabwe African National Union – Patriotic Front (ZANU–PF)** is sedert 1980 die regerende party van Zimbabwe. Dit word tans deur Emmerson Mnangagwa gelei, die huidige president van Zimbabwe. Die party is vir baie jare deur die gewese Robert Mugabe gelei.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  Amptelike webwerf
Empogona

***Empogona*** is 'n genus van plante wat deel is van die Rubiaceae familie. 

## Verspreiding 
Die genus is inheems in Madagaskar, suid en sentraal-Afrika.

## Spesies 
Daar is 30 spesies wat tot die genus hoort:

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Pondojakkalskoffie

Die **pondojakkalskoffie** (*Empogona africana*) is 'n boom wat deel is van die *Rubiaceae* familie. Die spesie is endemies aan die Oos-Kaap in Suid-Afrika.

Die boom se FSA-nommer is 698.1.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Via ferrata

duimnael|regs|Klimmers vasgemaak aan staalkabels op die via ferrata op Piz Mitgel in Graubünden, Switserland.

'n **via ferrata** (Italiaans vir "yster weg", meervoud *vie ferrate*) is 'n beskermde klimroete wat in die Alpe en sekere ander Alpe-liggings gevind word. Die beskerming sluit staaltoebehore soos kabels en relings in om die effek van enige val te keer, waaraan die klimmer óf kan vashou óf vasklem met klimbeskerming. Sommige via ferrata kan ook staaltoebehore insluit wat hulp bied om die struikelblokke te oorkom, insluitend staallere en staaltrappe. Die term "via ferrata" word in die meeste lande en tale gebruik, behalwe veral in Duitssprekende streke, wat *Klettersteig*—"klim weg" (meervoud *Klettersteige*) gebruik.

## Verwysings 
## Bronne 
* 
* 

## Eksterne skakels 
*
Staavia staavioides

***Staavia staavioides*** is 'n meerjarige, blomdraende struik wat deel is van die *Bruniaceae* familie. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en is deel van die fynbos.

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Juan Santamaría Internasionale Lughawe

**Juan Santamaría Internasionale Lughawe** (Spaans: *Aeropuerto Internacional Juan Santamaría*) (IATA: **SJO**, ICAO: **MROC**) is die primêre lughawe wat San José, die hoofstad van Costa Rica bedien. Die lughawe is geleë in die stad Alajuela, 20&nbsp;km wes van die sentrum van San José. Dit is vernoem na Costa Rica se nasionale held, Juan Santamaría, 'n tromspeler-seun wat in 1856 gesterf het om sy land te verdedig teen magte gelei deur die Amerikaanse filibuster William Walker.

Die lughawe is 'n spilpunt vir Avianca Costa Rica, Costa Rica Green Airways, Sansa Airlines en Volaris Costa Rica en 'n fokusstad vir Copa Airlines. Dit was vir etlike jare die land se enigste internasionale poort, maar nou is daar ook 'n internasionale lughawe in Liberia, Guanacaste. Albei lughawens het direkte vlugte na Noord- en Sentraal-Amerika en Europa, maar Juan Santamaría Internasionale Lughawe bedien ook stede in Suid-Amerika en die Karibiese Eilande.

## Fasiliteite 
duimnael|Vertreksaal
duimnael|Terminaalgebou en beheertoring.
Die lughawe se enigste aanloopbaan laat bedrywighede van groot wyerompvliegtuie toe. Tans word sommige geskeduleerde vlugte uitgevoer met Airbus A330, A340 en A350, en 747, 767, 777 en 787, vir beide passasiers en vrag. ’n Concorde het in 1999 vir die lugskou geland. Voorheen het die lughawe 'n klein loods gehad, genaamd die " NASA-loods", om navorsingsvliegtuie te huisves, soos die Martin B-57 Canberra hoëhoogte-vliegtuie, wat in Costa Rica bedryf is. Nadat hierdie missie voltooi is, is die loods verwyder.

## Statistiek 
Juan Santamaria Internasionale Lughawe is die grootste en besigste lughawe in Costa Rica, wat 'n konstante toename in verkeer ervaar het sedert sy opening in 1958, aangedryf deur groeiende toeristebesoeke. Die lughawe het in 1991 vir die eerste keer meer as een miljoen passasiers per jaar bereik en in 2019 'n rekordgetal passasiers gehad. Verkeersbewegings het sy hoogste syfer in 2017 bereik, terwyl vrag 'n hoogtepunt in 2011 bereik het, met 98 609 ton.

## Verwysings
Albanie-museum

Die **Albanie-museum** is in Grahamstad in Suid-Afrika geleë en is geaffilieer aan Rhodes-universiteit. Dit dateer terug na 1855, wat dit die tweede oudste museum in Suid-Afrika maak.

Die natuurlike geskiedenis en geologiese versamelings van die *Oostelike Provinsie Letterkundige, Wetenskaplike en Mediese Vereniging* is as sy kern gebruik. Die herbarium word deur die Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut beman en het materiaal wat terugdateer na 1812, versamel deur William John Burchell, en 'n versameling van 240 eksemplare wat in 1919, deur Constance Georgina Adams geskenk is, sowel as geologiese materiaal wat deur Andrew Geddes Bain en W.G. Atherstone versamel is. Dit huisves ook 'n groot versameling ongewerwelde, gewerwelde en vierpotige fossiele (waarvan sommige van die wêreldbekende Waterloo Farm lagerstätte is), en paleolitiese klipwerktuie wat deur Thomas Holden Bowker (1808–1885) naby die Groot-Visrivier ontdek is.

Die museum is tans versprei oor sewe geboue wat die Natuurwetenskapmuseum, die Geskiedenismuseum, die Sterrewagmuseum, Fort Selwyn, Die Provoos, Drosdyhek en die Old Priest's House huisves.

## Verwysings
Koromandelkus

duimnael|regs|Kaart van die kus.
Die **Koromandelkus** is die smal vrugbare suidoostelike kusstrook van Indië.

## Aardrykskunde 
Die gebied lê tussen die Oos-Ghats in die weste, die Golf van Bengale in die ooste,  die deltamonding van die Krisjna (rivier) in die staat Andhra Pradesh in die noorde en Kaap Calimere naby die delta van die Kaveririvier in die staat Tamil Nadu in die suide. Verskeie ander riviere mond ook as deltas hier uit, soos die Palar en die Penner. Al die riviere kom uit die oostelike hellings van die Wes-Ghats. Weens die deltas is die kus baie vlak en is daar ‘n gebrek aan natuurlike hawens. Hawens is ontwikkel by Pulicat (Pazhaverkadu), Chennai (Madras), Puducherry (Pondicherry), Karaikal  en Nagappattinam (Negapatam) en bied beskerming teen die moeson. Katamarans word dikwels gebruik. In Oktober tot Desember val die meeste reën. Daar is immergroen woude en wortelboommoerasse. Die alluviale vlaktes is vrugbaar en geskik vir landbou en die binneland lewer sekere minerale. ‘n Goeie infrastruktuur verbind die stede.  Met die tsunami van 26 Desember 2004 het die kusgebied baie gely.

## Geskiedenis 
In die oudheid het die gebied met die Romeinse Ryk handel gedryf. Griekse en Arabiese handelaars het wierook, ivoor, edelstene, pêrels en tekstiel na die Weste geneem sowel as speserye wat hulle uit die lande in die suidooste van Asië verkry het. In die 15de eeu ontdek Vasco da Gama die seeweg na Indië. Nederland verower in 1659 Negapatam van die Portugese en beveilig daarmee die VOC se skeepvaart rondom Indië. Hulle bou daar indrukwekkende forte as simbole van mag, maar ook as huisvesting vir die koopmanne en soldate en as magasyne vir die uitvoer van katoen en diamante.  Die Britte kry beheer ook Madras en Machilipatnam, die Nederlanders oor Pulicat, Sadras, Tuticorin en later ook Machilipatnam, die Franse oor Pondicherry, Nizampatnam en Karaikal en die Dene in November 1620 oor Tranquebar. In 1825 neem Engeland beheer oor die Nederlandse besittings oor. Frankryk regeer tot in 1954 oor die gebiede Pondicherry en Karaikal.

## Slawe 
Tot ongeveer 1660 was die meeste Kaapse slawe in besit van die VOC van Indiese afkoms. Hulle was hoofsaaklik vakmanne, talle was Christene en het Kreools-Portugees gepraat. Die Koromandelkus was bekend om die bedrukte katoenstof sis en meubelstukke beskilder met lak verkry uit skulpe. Slawe afkomstig uit die streek was ook bekend as bedrewe met naald en gare.  

## Bronnelys 
* De Wet, Con; Hattingh, Leon en Visagie, Jan (reds.): Die VOC aan die Kaap, 1652-1795. Pretoria: Protea, 2016.
José María Córdova Internasionale Lughawe

duimnael|links|180px|Beheertoring
**José María Córdova Internasionale Lughawe** (IATA: **MDE** – ICAO: **SKRG**) is 'n internasionale lughawe geleë in die stad Rionegro, 20 km suidoos van Medellín, en is die tweede grootste lughawe in Colombia naas El Dorado Internasionale Lughawe van Bogotá wat infrastruktuur en passasiersdiens betref. Die lughawe is vernoem na José María Córdova, 'n Colombiaanse weermaggeneraal wat 'n boorling van Ríonegro was.

Die lughawe bedien die Medellin Metropolitaanse Gebied en is die belangrikste lughawe in die Antioquia Departement; wat infrastruktuur betref, is dit die belangrikste in die weste van Colombia. Dit was ook die hoofspilpunt vir die laekostelugredery Viva Air Colombia totdat die lugdiens in Februarie 2023 sy diens opgeskort het. Dit bedien verskeie internasionale bestemmings, een van die besigste is die roete na Miami Internasionale Lughawe in die suidooste van die VSA. Dit bedien ook die besigste roete binne Colombia: Rionegro-Bogota, wat hoofsaaklik deur Avianca en LATAM Colombia bedryf word. In onlangse jare is aansienlike tegnologie- en infrastruktuuropgraderings (soos die byvoeging van LCD-skerms en roltrappe) voltooi, wat dit een van die mees erkende lughawens in Colombia maak. Dit bied nou diens aan Europa en het nuwe bestemmings in die Amerikas bygevoeg, ook na die Karibiese Eilande.

Internasionale bestemmings sluit die Verenigde State, Panama, Venezuela, Peru, Meksiko, die Dominikaanse Republiek en Spanje in. Die lughawe bedien ook binnelandse vlugte na die meeste groot Colombiaanse stede soos Bogota, Cali, Barranquilla, Cartagena, Santa Marta en San Andres-eiland. Vragvervoer is ook een van die sterkpunte van die terminaal, wat lugvervoer verskaf na die meeste van die blomuitvoere (en ander vars produkte) vanaf Antioquia oppad na die Amerikas en Europa.
duimnael|Terminaal se binnekant
Die lughawe is gebou met 'n koepelvormige dak. Dit het baie restaurante en winkels, insluitend 'n belastingvrye winkel nadat by sekuriteitsklaring verby is. Daar is ook banke, geldwissel- en motorhuurdienste. Avianca het 'n BBP-kamer, en daar is ook 'n BBP-lughawesitkamer genaamd "The Lounge Medellin" wat deur Global Lounge Network bedryf word. Buite die hoofgebou is 'n parkeerterrein en motorparkade, wat ook 'n area vir motorfietse insluit.
regs|duimnael|220px|Bagasie-afhaalgebied in 2021

## Statistiek 
duimnael|links|320px|Terminaalgebou van buite die lughawe gesien

## Verwysings
Ismail Essam

**Ismail Essam** (* 5 Augustus 1967) is 'n Egiptiese boogskutter. Hy het aan die Olimpiese Somerspeles van 2000 en 2004 deelgeneem.

## Verwysings
Oliebol

[duimnael|Doughnuts in 'n vertoonkas by 'n [koffiewinkel]]
'n **Oliebol** (meer algemeen 'n **doughnut** genoem) is 'n soort lekkerny gemaak van gesuurde, diepgebraaide deeg.  Dit is gewild in baie lande en word in verskeie vorme voorberei as 'n soet versnapering wat tuisgemaak kan word of in bakkerye, supermarkte, kosstalletjies en franchise-spesialisverkopers gekoop kan word. *Doughnut* is die tradisionele Engelse spelling, terwyl *donut* die vereenvoudigde weergawe is.

Donuts word gewoonlik diepgebraai uit 'n meeldeeg, maar ander soorte beslag kan ook gebruik word. Verskeie bedekkings en geure word vir verskillende soorte gebruik, soos suiker-, sjokolade- of esdoringstroop-glasering. Donuts kan ook water, suurdeeg, eiers, melk, suiker, olie, bakvet en natuurlike of kunsmatige geure bevat.

Die twee mees algemene tipes is die ring-donut en die gevulde donut, wat ingespuit word met vrugtekonfyt (die jellie-donut), room, vla of ander soet vulsels. Klein stukkies deeg word soms as donutgate gekook. Sodra dit gebraai is, kan oliebolle versier word met 'n suikerversiersel, of met sjokolade gesmeer word, of bedek word met gepoeierde suiker, kaneel, strooisels of vrugte. Ander vorms sluit in balle, afgeplatte sfere, draaie en ander vorms. Donut-variëteite word ook verdeel in koek (insluitend outydse) en gis-geryste oliebolle. Donuts word dikwels vergesel van koffie of melk. Hulle word by donutwinkels, geriefswinkels, petrol/vulstasies, kafees of kitskosrestaurante verkoop.

duimnael| Geglasuurde oliebolle rol op 'n vervoerband by 'n soetgoedwinkel

## Verwysings
Nada Kamel

**Nada Kamel** (* 27 Augustus 1990) is 'n Egiptiese boogskutter. Sy het aan die Olimpiese Somerspele van 2012 deelgeneem.

## Verwysings
May Mansour

**May Mansour** (* 28 Oktober 1984) is 'n Egiptiese boogskutter. Sy het aan die Olimpiese Somerspele van 2004 deelgeneem.

## Verwysings
Aapkliersous

**Kruiderysous** (Engels: *Monkey gland sauce*) is 'n tafelsous met sy oorsprong in Suid-Afrika. Dit word sedert die 1930's as 'n restaurant-item beskikbaar gestel, wat 'n Suid-Afrikaanse restaurant en kitskos-stapelspesery geword het. Dit is 'n dik, soet en pikante sous, donker van kleur. Dit word tipies bedien as 'n bolaag vir gebraaide steaks of hamburgers, maar word ook gebruik as 'n marinade, 'n doopsous vir uieringe, of op gebakte aartappels.

## Naamgewing 
Ten spyte van sy Engelse naam "monkey gland", bevat die sous geen aapkliere nie.

Daar is verskeie teorieë oor die oorsprong van die sous, maar die mees waarskynlike is dat dit by Franse sjefs by die ou Carlton Hotel in Johannesburg ontstaan het. Die Suid-Afrikaanse kookkuns het souse soos blatjang, tamatiesous en Worcestersous by die Franse geregte gevoeg voordat dit geëet is. So het die ontevrede sjefs al die speserye gekombineer om 'n sous te skep wat hulle kruiderysous genoem het. Daar was destyds bespiegeling dat kruiderysous veroudering kon vertraag.

'n Meer vreemde teorie is dat dit vernoem is na Russies-gebore Franse wetenskaplike, dr. Serge Abrahamovitch Voronoff, wat 'n gereelde besoeker by die Savoy Hotel in Londen was. Een van sy mediese eksperimente het behels die oorplanting van aap-testikelweefsel op impotente mans as 'n kuur. Die hotel het sy gunsteling-steakgereg herdoop tot “monkey gland steak” toe hy bekend geword het. Hierna het 'n oud-Savoy-kelner dit in die 1930's na Suid-Afrika saamgebring.

## Verwysings
Reem Mansour

**Reem Mansour** (* 20 Desember 1993) is 'n voormalige Egiptiese boogskutter. Sy het aan die Olimpiese Somerspele van 2016 deelgeneem.

## Verwysings
Wienerdag

**Wienerdag** was 'n openbare vakansiedag in die Kaapkolonie en tot in 1952 in die Unie van Suid-Afrika.

Hierdie vakansiedag was elke jaar gevier op die eerste Maandag in Oktober sedert die aanvaarding van Wet 34 van 1889 deur die Kaapse parlement. Die dag is gekenmerk deur die plant van bome en sportbeoefening. Later is dit ook soms Boomplantdag en Lentedag genoem. Met Wet 5 van 1952, die Wet op Openbare Vakansiedae, is die vakansiedag afgeskaf.

Ludwig Wiener (* Berlyn, 10 November 1838 - † Nuweland, 12 November 1921) woon as kind in die Verenigde State en kom as 17-jarige na die Kaapkolonie. Van 1855 tot 1870 is hy 'n sakeman in die  distrik van Tulbagh. Daarna vestig hy hom in Kaapstad en word in 1883 verkies tot parlementslid vir die stad. Hy lewer 'n groot bydrae tot die bevordering van vryhandel, maar word hoofsaaklik onthou vir die indiening van die wetsontwerp vir die verklaring van die vakansiedag waarvoor hy hom beywer het. Spottend is die dag soms “St. Wiener’s Day” genoem.

## Bibliografie 
* Green, Lawrence G.: Beyond the city lights – The Story of the Western Province – the Towns and the Farms, the Life and the People, the Folklore and the Legends. Kaapstad: Howard Timmins, 1957
Isidudu

**Isidudu** (Xhosa uitspraak: [Isidudu]) is 'n sagte pap wat van fyngemaalde mielies bekend as mieliemeel gemaak word. Dit is 'n algemene ontbyt in Xhosa- en Zoeloe-huishoudings van Suid-Afrika. 

Dit word bedien met suiker en melk. Sommige mense verkies dalk wit/bruin asyn en suiker of botter/grondboontjiebotter en suiker daarmee saam. Soms word die gemaalde mielies gefermenteer om dit 'n suur smaak te gee.
Wurmbea australis

***Wurmbea australis*** is 'n meerjarige, blomdraende plant en geofiet wat deel is van die *Colchicaceae* familie. Die plant is endemies aan Suid-Australië.

## Bron 
* Plants of the World Online
Spatlo

duimnael|'n Reuse-spatlo
duimnael|'n Middelslag-spatlo
**Spatlo** (ook gespel **sphatlo**) is 'n Suid-Afrikaanse straatkos wat gewild is in al die provinsies van Suid-Afrika, veral Gauteng. Dit staan ook bekend as 'n *"kota"* of *"skhambane"*.

Die spatlo word gemaak van 'n uitgeholde kwartbrood wat gevul word met 'n verskeidenheid bestanddele, dikwels aartappel slaptjips, russian, 'n gebakte eier, vleisflappie ("patty"), kaas, polonie en atchar. 

Die naam *kota*, wat in gebiede soos Soweto en Johannesburg gebruik word, is afgelei van die Engelse woord *quarter*, wat verwys na die grootte van die brood wat gebruik word. Die naam sphatlo word in die Pretoriase townships Soshanguve, Atteridgeville en Mamelodi gebruik.

Spaza-winkels verkoop gewilde straatkos, insluitend die spatlo. Spaza-winkels is die ruggraat van township-ekonomie.

Spaza-winkels en straatkafees stel gewoonlik 'n minimumprys van R15 wat wissel tot meer as R120, afhangende van die grootte en bestanddele. Verbruikers hiervan is grootliks skoliere en lae-inkomste individue, want dit is die goedkoopste alternatief vir hamburgers. 

Hierdie ete is gewoonlik beskikbaar in alle areas regoor die land, en selde nie. Sphatlo word in Suid-Afrika as 'n stapelvoedsel gemorskos beskou wat goed pas saam met 'n koeldrank, gewoonlik 'n Coke.
Malvapoeding

duimnael|300px|Malvapoeding
**Malvapoeding** is 'n soetpoeding van Suid-Afrikaanse oorsprong. Dit bevat appelkooskonfyt en het 'n sponserige gekaramelliseerde tekstuur. 'n Roomsous word altyd daaroor gegooi terwyl dit warm is, en dit word gewoonlik warm saam met vla en/of roomys bedien. Dit is op die spyskaart van baie Suid-Afrikaanse restaurante. Daar word vermoed dat die poeding oorspronklik van Hollandse  toe Kaaps-Hollandse oorsprong is, sinoniem met die Kaap.

Die poeding het gewild geword aan die Weskus van die VSA nadat Oprah Winfrey se persoonlike sjef, Art Smith, dit in 2006 vir Kersete aan die leerlinge van die Oprah Winfrey Leadership Academy for Girls in Gauteng, Suid-Afrika bedien het. 

Daar is verskeie teorië oor die oorsprong van die naam "malvapoeding".

## Kaapse brandewynpoeding 
**Kaapse brandewynpoeding** is 'n naverwante gereg aan, moontlik 'n variant van, malvapoeding. Die belangrikste verskil is die vervanging van sommige malva-bestanddele met Kaapse brandewyn en dadels vir soetheid.

## Verwysings
Soutrivier (Nature's Valley)

duimnael|500px|Strandmeer (lagoon) en monding van die Soutrivier.

Die **Soutrivier** (Engels: *Salt River*) aan die Tuinroete ontspring in die Tsitsikammaberge tussen Knysna en Gqeberha (Port Elizabeth) in Suid-Afrika, en mond in die Indiese Oseaan net wes van Nature's Valley.

Dit is gewoonlik net 'n klein stroompie, maar die rivier se hidrologie is sodanig dat kitsvloede na swaar reën in sy klipperige loop kan afspoel. Riviere langs hierdie kuslyn is onderhewig aan sulke oorstromings, met meestal kort, steil lope, maar relatief groot opvangsgebiede, wat water in smal, steil, rotsagtige klowe laat kantel, gepaardgaande met vinnige stygings in watervlakke. Avontuurlike kloofstappers loop die risiko om op sulke tye meegesleur te word, die laaste so 'n voorval het in 2015 plaasgevind.

In die jaar 2000 het die Albany Museum in Grahamstad met opnames begin om te bepaal watter akwatiese makro-invertebrate in die Soutrivier gewoon het. Hierdie studie het gevolg op 'n voorstel om forel in die rivier in te voer, wat geen varswatervis van sy eie het nie. Sowat 13 onbeskrewe spesies makro-invertebrate fauna wat deur navorsers ingesamel is, het geblyk van groot belangstelling te wees, wat planne vir die bekendstelling van forel beëindig het. Hierdie getal het later gegroei tot 33 nuwe spesies, waarvan verskeie beskryf is deur entomoloë Ferdy de Moor en Helen James van die Albany-museum.

Elf van die Tsitsikamma-riviere is gekies vir nadere studie en daar is gevind dat hulle 'n ryk diversiteit van waterinsekte huisves, waarvan baie streek-endemiese spesies is. “Hierdie fynbosbedekte sandsteenberge met hul talle klowe bepaal die aard van die riviere wat koue, vinnig vloeiende, goed suurstofryke waters met min sediment is. Hierdie riviere is suur en van 'n rooi-bruin kleur, as gevolg van die teenwoordigheid van humiensuur." Verdere studies het getoon dat die ernstigste bedreiging vir die riviere se fauna oormatige wateronttrekking, verminderde vloei wat lei tot pH-veranderinge, eutrofikasie en onstabiele watertemperature is. Daar is voorgestel dat die Soutrivier spesiale bewaringstatus ontvang en dat uitheemse visse in damme binne die opvanggebied verwyder word.

## Verwysings
Maas (voedsel)

**Amasi** (in Ndebele, Zoeloe en Xhosa), **maas** (in Afrikaans), of **mafi** (in Sesotho), is 'n gefermenteerde melkproduk wat soortgelyk is aan maaskaas of gewone jogurt. Dit is 'n gewilde versnapering in Suid-Afrika en Lesotho.

## Voorbereiding 
Maas word tradisioneel voorberei deur ongepasteuriseerde koeimelk in 'n kalbashouer te stoor of leersak om dit te laat fermenteer. Melk word by die koei gemelk, en word in 'n velsak of emmer gesit, waar dit fermenteer en 'n skerp suur smaak verkry. Die fermenterende melk ontwikkel 'n waterige stof genaamd *umlaza*; die res is amasi. Hierdie dik vloeistof word meestal oor mieliepap gegooi. Dit word tradisioneel in 'n kleipot bedien en dit kan ook gedrink word. Amasi word ook kommersieel vervaardig met behulp van *Lactococcus lactis*, saam met subspesies van *L. lactis*.

## In kultuur 
### Zoeloe 
Tradisioneel glo Zoeloes dat amasi 'n man sterk, gesond en begeerlik maak. Tydens "taboes", soos tydens menstruasie of wanneer 'n persoon met die dood in aanraking was, moet die geaffekteerde persoon nie amasi nuttig nie. Melk word amper nooit vars gedrink nie, maar dit word soms gebruik om amasi te verdun wat as te dik beskou word om gebruik te word.

### Xhosa 
In die Xhosa-kultuur word 'n bruid met amasi en 'n stuk vleis, wat *uTsiki* genoem word, bedien as 'n teken van verwelkoming in haar nuwe familie.

## Verwysings
Steak-en-nierpastei

**Steak and kidney pie** is 'n gewilde Britse gereg. Dit is 'n hartige pastei wat hoofsaaklik gevul is met 'n mengsel van blokkies beesvleis, blokkies gesnyde nier (wat bees, lam, kalf of vark kan wees) met uie. Die inhoud daarvan is oor die algemeen soortgelyk aan dié van steak-en-nierpoedings.

## Geskiedenis en bestanddele 
"Rump Steak and Kidney Pie" is bedien in 'n Liverpool restourant in 1847, en in 1863 het 'n plek in Birmingham "Beef Steak and Kidney Pie" aan klante gebied. Maar tot die 1870's is nierpasteie heelwat meer gereeld in die koerante gemeld, insluitend die een wat na 'n polisieman geslinger is gedurende 'n onderonsie in Knightsbridge in 1862. 
     I've eaten as much as a man could eat,
          I've gone through a very remarkable feat;
     From the twopenny tart to the kidney pie,
          I've swallowed as much as I could, have I.
                                        From *The Zoo* (1875), by B. C. Stephenson and Arthur Sullivan.
Volgens die kookkunsskrywer Jane Grigson was die eerste gepubliseerde resep vir die kombinasie van steak en nier in 1859 in Mev Beeton se *Household Management*. Beeton het dit eerder in 'n poeding as 'n pastei gebruik. Sy het die resep deur 'n korrespondent in Sussex in Suidoos-Engeland ontvang, en Grigson bespiegel dat dit tot dan toe 'n streeksgereg was, onbekend aan kokke in ander dele van Brittanje. In daardie jare was oesters die goedkoper van die twee: sampioenverbouing was nog in sy kinderskoene in Europa en oesters was steeds alledaags. In die daaropvolgende eeu het Dorothy Hartley (1954) die gebruik van swartkieue sampioene eerder as oesters aanbeveel, want lang kook is "geneig om [oesters] taai te maak".  

Nóg Beeton nóg Hartley het die tipe dier waarvan die niere gebruik sou word in ’n steak-en-nierresep gespesifiseer. Grigson (1974) vra vir óf kalfsvleis óf osnier, In ander weergawes word die vleis direk in die skottel gesit, met slegs 'n deegdeksel. Sommige resepte benodig 'n skilferkorsdeeg; ander weer 'n kortkors. In sommige is die vleis gaar voordat dit in die tert gaan; in ander gaan dit rou. Benewens die steak en nier, bevat die vulsel tipies wortels en uie, en word gekook in een of meer van beesvleisaftreksel, rooiwyn en stout.

Die steak en nierpastei word in talle streekvariante aangetref. In die West Country kan geklonte of dubbelroom in die tert gegooi word deur 'n gaatjie in die deegbolaag net voor opdiening. Die Ormidale-tert van die Skotse Hoogland word gegeur met 'n teelepel elk van Worcestersous, asyn en tamatiesous. In Oos-Yorkshire word die niere met gesnyde aartappels vervang en die gereg word vleis-en-potpastei genoem. In die Engelse Middellande, Noord-Engeland en Skotland word dikwels oesters of sampioene bygevoeg; in Skotland staan hierdie variant bekend as Musselburgh-pastei.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* Steak and kidney pie recipe
Globale Suide en Globale Noorde

duimnael|Wêreldkaart wat landklassifikasies volgens die IMF en die VN toon (laas bygewerk April 2023). Die lande in ligblou vorm die "Globale Noorde", die res word meestal gekategoriseer as behorende tot die "Globale Suide", met min uitsonderings onder sommige lyste.
Die konsep van **Globale Noorde** en die **Globale Suide** (of **Noord-Suid-skeiding** in 'n globale konteks) word gebruik om 'n groepering van lande volgens die maatstawwe van sosio-ekonomiese en politieke kenmerke te beskryf. Die Globale Suide is 'n term wat breedweg lande in die streke van Afrika, Latyns-Amerika en die Karibiese Eilande, Asië (sonder Israel, Japan en Suid-Korea) en Oseanië (sonder Australië en Nieu-Seeland) omvat, volgens die Verenigde Nasies-konferensie oor Handel en Ontwikkeling (UNCTAD).

Die meeste van die lande in die Globale Suide word gekenmerk deur lae inkomste, digte bevolking, swak infrastruktuur, en dikwels politieke of kulturele marginalisering.

Lande wat ontwikkeld is, word as Globale Noorde-lande beskou, terwyl dié wat ontwikkelend is word as Globale Suide-lande beskou. Die term soos gebruik deur regerings- en ontwikkelingsorganisasies is eers bekendgestel as 'n meer oop en waardevrye alternatief vir "Derde Wêreld" en soortgelyke terme soos ontwikkelende lande wat potensieel "waardeer". Lande van die Globale Suide is beskryf as nuut geïndustrialiseerde of is in die proses van industrialisering, en is dikwels huidige of voormalige onderwerpe van kolonialisme.

Die Globale Noorde korreleer oor die algemeen met die Westerse wêreld, terwyl die Suide grootliks ooreenstem met die ontwikkelende lande en die Oosterse wêreld. Die twee groepe word dikwels gedefinieer in terme van hul verskillende vlakke van rykdom, ekonomiese ontwikkeling, inkomste-ongelykheid, demokrasie en politieke en ekonomiese vryheid, soos gedefinieer deur vryheidsindekse. State wat oor die algemeen gesien word as deel van die Globale Noorde is geneig om ryker en minder ongelyk te wees. Hulle is ontwikkelde lande wat tegnologies gevorderde vervaardigde produkte uitvoer. Suidelike state is oor die algemeen armer ontwikkelende lande met jonger, brooser demokrasieë wat sterk afhanklik is van primêre sektor-uitvoere; baie van die Suidelike state deel ook 'n gemeenskaplike geskiedenis van vorige kolonialisme onder Noordelike state.

Suid-Suid-samewerking (SSS) het toegeneem om "die politieke en ekonomiese oorheersing van die Noorde uit te daag." Hierdie samewerking het 'n gewilde politieke en ekonomiese konsep geword ná geografiese migrasie van vervaardigings- en produksieaktiwiteite vanaf die Noorde tot die Globale Suide, Die term Globale Suide, wat in verskeie boeke en spesiale uitgawe van Amerikaanse letterkunde gebruik word, het onlangs prominent geword in die Amerikaanse literatuur.

## Verwysings
Ahmed El-Nemr

**Ahmed El-Nemr** (* 21 November 1978) is 'n uitgetrede Egiptiese boogskutter. Hy het aan die Olimpiese Somerspeles van 2012 en 2016 deelgeneem.

## Verwysings
Youssof Tolba

**Youssof Tolba** (* 30 Januarie 2001) is 'n Egiptiese boogskutter. Hy het aan die Olimpiese Somerspele van 2020 deelgeneem.

## Verwysings
Wurmbea decumbens

***Wurmbea decumbens*** is 'n meerjarige, blomdraende plant en geofiet wat deel is van die *Colchicaceae* familie. Die plant is endemies aan Suid-Australië.

## Bron 
* Plants of the World Online
Tweede Nuwe Jaar

**Tweede Nuwe Jaar** was in die Kaapkolonie en latere Kaapprovinsie ‘n vakansiedag.

Die feesdag op 2 Januarie was aanvanklik uniek aan Kaapstad en stam uit die tyd van die slawerny toe aan die slawe ‘n ekstra vakansiedag gegee is. Op hierdie dag het latere die Kaapse Klopse opgetree.

In wetgewing van die Unie-parlement is 1930 is die dag as ‘n vakansiedag vir slegs die Kaapprovinsie vasgestel. Winkels en privaat en provinsiale kantore was gesluit, maar nie die kantore van die sentrale regering nie, omdat dit nie ‘n nasionale vakansiedag was nie. Selfs Maandag 3 Januarie was ‘n vakansiedag as 2 Januarie op ‘n Sondag geval het.

## Bibliografie
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 5. Kaapstad: Nasou, 1972.
Regering van Suid-Afrika

[duimnael|Die [Uniegebou, die setel van die nasionale uitvoerende gesag in Suid-Afrika.]]
Die Republiek van Suid-Afrika is 'n parlementêre republiek met 'n drievlakkige regeringstelsel en 'n onafhanklike regbank wat in 'n parlementêre stelsel funksioneer. Wetgewende gesag word deur die Parlement van Suid-Afrika gedien. Uitvoerende gesag berus by die President van Suid-Afrika wat staatshoof en regeringshoof is, en sy Kabinet. Die President word deur die Parlement verkies om 'n vaste termyn te dien. 

Suid-Afrika se regering verskil van dié van ander Statebond-nasies. Die nasionale, provinsiale en plaaslike regeringsvlakke het almal wetgewende en uitvoerende gesag in hul eie sfere, en word in die Suid-Afrikaanse Grondwet gedefinieer as "kenmerkend, interafhanklik en onderling verwant".

Op beide nasionale en provinsiale vlak ("sfere") is adviesliggame werksaam  wat uit Suid-Afrika se tradisionele leiers getrek is. Dit is 'n verklaarde voorneme in die Grondwet dat die land op 'n stelsel van samewerkende regering bestuur word.

Die nasionale regering bestaan uit drie onderling-verbonde takke:

* Wetgewend: Parlement, bestaande uit die Nasionale Vergadering en die Nasionale Raad van Provinsies
* Uitvoerend: Die President, wat beide Staatshoof en Regeringshoof is
* Geregtelik: Die Konstitusionele Hof, die Hoogste Hof van Appèl en die Hooggeregshof.

Alle liggame van die Suid-Afrikaanse regering is onderworpe aan die Grondwet, wat die hoogste reg in Suid-Afrika is.

## Verwysings
Quatro de Fevereiro-lughawe

**Quatro de Fevereiro Internasionale Lughawe** (Portugees: *Aeroporto Internacional 4 de Fevereiro*,  IATA: **LAD**, ICAO: **FNLU**) is die belangrikste internasionale lughawe van Angola. Dit is geleë in die suidelike deel van die hoofstad Luanda in die Luanda-provinsie. *Quatro de Fevereiro* beteken 4 Februarie, wat 'n belangrike nasionale vakansiedag in Angola is, wat die begin van die gewapende stryd teen die Portugese koloniale regime op 4 Februarie 1961 aandui. In 2018 is sowat 5,6 miljoen passasiers vervoer.

## Geskiedenis 
Die konstruksie van die lughawe het in 1951 begin om die hoofstad van die voormalige Portugese oorsese provinsie Angola te bedien. Dit is in 1954 deur die Portugese president Craveiro Lopes ingewy, die lughawe is ter ere van hom genoem  *Aeroporto Presidente Craveiro Lopes* (President Craveiro Lopes-lughawe).

In Augustus, September en Oktober 1975 het die lughawe tienduisende meestal wit Portugese Angolese gehuisves wat na Lissabon gevlug het (tydens *Operasie Air Bridge*) wat in die weke voor Angola se Onafhanklikheid uitgekamp terwyl hulle op ontruimingsvlugte gewag het.

## Fasiliteite 
Die lughawe is op 'n hoogte van 74 m bo seevlak. Dit het twee asfalt geplaveide aanloopbane: 05/23 en 07/25. Die lughawe sal eersdaags vervang word deur die nuwe Angola Internasionale Lughawe. Bouwerk het reeds begin, maar die opening daarvan is uitgestel weens finansiële probleme aan die kant van die Angolese regering.

## Verwysings
John Wayne-lughawe

[duimnael| Die bronsbeeld van [John Wayne in die lughawe se hoofportaal, 2009]]
**John Wayne-lughawe**  is 'n internasionale kommersiële en algemene lughawe wat Orange County, Kalifornië, en die Groter Los Angeles-gebied bedien. Die lughawe is in 'n ongeïnkorporeerde gebied van Orange County geleë,  en dit word deur die graafskap besit en bedryf. John Wayne-lughawe word omring deur die stede Irvine, Newport Beach en Costa Mesa, hoewel sy IATA-lughawekode en posadres albei geregistreer is by Santa Ana, die provinsie setel. Die lughawe is oorspronklik **Orange County-lughawe** genoem, maar is in 1979 hernoem ter ere van die akteur John Wayne, wat in die naburige Newport Beach gewoon het en daardie jaar gesterf het. 'n Standbeeld van John Wayne is in 1982 by die lughaweterminaal opgerig.

duimnael| Orange County Lughawe-terminaal, omstreeks 1967
duimnael| Orange County Lughawe-terminaal, 1971
John Wayne-lughawe is die enigste kommersiële lughawe in Orange County. Die Federale Lugvaartadministrasie se rekords toon die lughawe het 4&nbsp;584&nbsp;147 vliegtuie in 2014 hanteer, 'n effense toename vanaf 4&nbsp;450&nbsp;628 in 2013. In 2014 was die John Wayne-lughawe die tweede besigste lughawe in die Groter Los Angeles-omgewing, met meer as 9 miljoen totale passasiers. Die besigste lugrederye by die John Wayne-lughawe is Southwest, American, United, Alaska en Delta.

John Wayne-lughawe het twee aanloopbane. Die hoofaanloopbaan, 2L/20R, 1 700 meter in lengte, is een van die kortste van enige groot lughawe in die Verenigde State, en passasiersvliegtuie wat vanaf die lughawe werk, was nog nooit groter as die Boeing 757 nie (hoewel sommige groter vragvliegtuie hiervandaan vlieg, soos die wyeromp Airbus A300 bedryf deur FedEx). Aanloopbaan 2R/20L is slegs 880 m lank en dien algemene lugvaart. Geen wyeromp-passasiersvliegtuie is ooit na SNA vir geskeduleerde vlugte gebruik nie.

## Statistiek 
### Top bestemmings 
### Lugdiens markaandeel 
### Jaarlikse verkeer 
## Verwysings
Airat Ichmouratov

**Airat Rafailovich Ichmouratov** ( , Tataars Cyrillies : Айрат Рафаил улы Ишмурат,) gebore op 28 Junie 1973, is 'n Wolga-Tataars gebore Russies / Kanadese komponis, dirigent en klezmer- klarinetspeler. Hy is klarinetspeler van die Montreal-gebaseerde Klezmer-groep Kleztory en genooide professor aan die Laval Universiteit in Quebec, Kanada. 

## Diskografie 
* Klezmer-musiek, Kleztory (2002)
* Barber, Copland, Britten, Bruch, Kazan Kamerorkes La Primavera, Ak Bars (2002)
* Klezmer, Kleztory, Yuli Turovsky & I Musici de Montreal Kamerorkes, Chandos Records (2004)
* Nomade, Kleztory, Opus-toekenning wenner 2007, Amerix (2007)
* Shostakovich, Weinberg, Ichmouratov, I Musici de Montreal Kamerorkes, Analekta (2008) 
* Symphonique, Le Vent du Nord en Quebec Simfonieorkes, CBC (2010) 
* Carte Postale, Alcan Quartet, ATMA Classique (2011) 
* Beethoven, Vioolconcerto (kadensas deur Ichmouratov), Simfonie nr. 7, Alexandre Da Costa, Taipei Simfonieorkes, Warner Classics (2013)
* Arrival, Kleztory, Amerix (2014)
* Tales from the Dinarides, Michael Bridge, Guillaume Tardif, Kornel Wolak, Wirth Institute (2017)
* Klezmer Dreams, Andre Moisan, Jean Saulnier en Molinari Quartet, ATMA Classique (2017) 
* Nigun, Kleztory, Amerix (2017) 
* Melodies of Nations, Romic – Moynihan Duo, Hedone Records (2017)
* Brief van 'n onbekende vrou, drie romanse vir altviool, Concerto Grosso No. 1 – Wit-Russiese Staatskamerorkes, Evgeny Bushkov – Chandos (2019)
* Youth' Ouverture, Maslenitsa Ouverture, Simfonie, Op.55 'On the Ruins of an Ancient Fort' – Orchestre de la Francophonie, Jean-Philippe Tremblay – Chandos (2020)
* Momentum, Kleztory - Chandos (2020)
* Julia MacLaine, Preludes - Analekta (2022)
* Ichmouratov: Altvioolkonsert No.1 / Klavierkonsert – Londen Simfonieorkes, Airat Ichmouratov dirigent – Chandos (2023)

* 

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webwerf
* Kleztory klezmer groep
* Kanadese Musieksentrum
Boise-lughawe

**Boise-lughawe** (of **Boise Air Terminal** of **Gowen Field**) (IATA: **BOI**, ICAO: **KBOI**, FAA LID: **BOI**) is 'n gesamentlike siviele-militêre lughawe in die westelike Verenigde State in Idaho, 5 km suid van die sentrum van Boise in Ada County. Die lughawe word bedryf deur die stad Boise se Departement van Lugvaart, onder toesig van 'n lughawe-kommissie. As die besigste lughawe in die staat, bedien dit meer passasiers as al die ander Idaho-lughawens saam, en ongeveer tien keer soveel passasiers as die volgende besigste lughawe in Idaho Valle.

Boise is 'n landingsregte-vliegveld wat vereis dat internasionale algemene lugvaartvlugte toestemming van 'n Doeane- en Grensbeskermingsbeampte moet verkry voor landing.

Benewens die feit dat dit 'n kommersiële en algemene lugvaartlughawe is, funksioneer Boise ook gelyktydig as 'n Amerikaanse Lugmag militêre fasiliteit soos gebruik deur die 124th Fighter Wing van die Idaho Air National Guard op die Gowen Field Air National Guard Base- gedeelte van die lughawe. Die 124th Fighter Wing bedryf die A-10 Thunderbolt II-vegvliegtuig.

Die National Interagency Fire Centre is in die stad Boise gesetel en die Boise-lughawe word vir logistieke ondersteuning gebruik. Die Verenigde State se Bosdiens gebruik ook Boise-lughawe as 'n basis vir lugtenkwaens vir brandbestryding gedurende die veldbrandseisoen.

Boise-lughawe het 2 248 435 passasiers in 2022 vervoer, 'n toename van 24% teenoor 2021 toe 1 806 838 passasiers deur die lughawe beweeg het.

## Statistiek 
duimnael|220px| Boise se passasiersterminaal in 2009
duimnael| Die nuwe lugverkeerbeheertoring in aanbou in 2009
### Top bestemmings 
### Lugdiens markaandeel 
## Verwysings
Orphium frutescens

Die **teringbos** (*Orphium frutescens*) is 'n meerjarige, blomdraende plant wat deel is van die *Gentianaceae* familie. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en kom van Lambertsbaai tot by George voor. Die plant blom van November tot Februarie maand en is deel van die fynbos.

Daar is net een spesie in die genus en dit is dus 'n monotipiese takson. 

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
* PlantZAfrica
Maged Youssef

**Maged Youssef** (* 7 Januarie 1978) is 'n uitgetrede Egiptiese boogskutter. Hy het aan die Olimpiese Somerspeles van 2004 en 2008 deelgeneem.

## Verwysings
Cristóbal Merlos

**Cristóbal Merlos** (* 13 November 1978) is 'n Salvadoriaanse boogskutter. Hy het aan die Olimpiese Somerspele van 2000 deelgeneem.

## Verwysings
Ricardo Merlos

**Ricardo Merlos** (* 25 September 1983) is 'n Salvadoraanse boogskutter. Hy het aan die Olimpiese Somerspele van 2004 deelgeneem.

## Verwysings
Raul Kivilo

**Raul Kivilo** (* 4 Oktober 1970) is 'n uitgetrede Estlandse boogskutter. Hy het aan die Olimpiese Somerspeles van 1992 en 1996 deelgeneem.

## Verwysings
Chironia

***Chironia*** (bitterwortels) is 'n genus van plante wat behoort tot die familie Gentianaceae. Die genus is inheems aan Suider-Afrika.

## Spesies 
Daar is 25 spesies wat tot die genus hoort:

* *Chironia albiflora* Hilliard
* *Chironia angolensis* Gilg
* *Chironia arenaria* E.Mey.
* *Chironia baccifera* L.
* *Chironia baumiana* Gilg
* *Chironia decumbens* Levyns
* *Chironia elgonensis* Bullock
* *Chironia erythraeoides* Hiern
* *Chironia fernandesiana* Paiva & I.Nogueira
* *Chironia flexuosa* Baker
* *Chironia gratissima* S.Moore
* *Chironia jasminoides* L.
* *Chironia katangensis* De Wild.
* *Chironia krebsii* Griseb.
* *Chironia laxa* Gilg
* *Chironia laxiflora* Baker
* *Chironia linoides* L.
* *Chironia melampyrifolia* Lam.
* *Chironia palustris* Burch.
* *Chironia peduncularis* Lindl.
* *Chironia peglerae* Prain
* *Chironia purpurascens* (E.Mey.) Benth. & Hook.f.
* *Chironia serpyllifolia* Lehm.
* *Chironia stokoei* I.Verd.
* *Chironia tetragona* L.f.

## Verwysings
Staatsgreep-gordel

duimnael|regs|Afrikalande wat tussen 2020 en 2023 staatsgrepe beleef het.
duimnael|regs|Die aantal suksesvolle staatsgrepe in postkoloniale Afrika (Vanaf 1 Augustus 2023). ’n Suksesvolle staatsgreep het op 30 Augustus 2023 in Gaboen plaasgevind.

Die **Staatsgreep-gordel** (Frans: *la ceinture de coups d’État*) is 'n moderne geopolitieke neologisme wat uit die Franse taal ontstaan om die streek van Wes-Afrika en die Sahel wat 'n hoë voorkoms van staatsgrepe het, te beskryf.

## Sien ook 
* Staatsgrepe in Afrika

## Verwysings
Gaboense Demokratiese Party

Die **Gaboense Demokratiese Party** (Frans: *Parti démocratique gabonais*, **PDG**) is 'n politieke party in Gaboen. Dit was die oorheersende politieke party van 1961 tot 2023. Tussen 1968 en 1990 was dit die enigste wettige party. Op 30 Augustus 2023, na die uitslag van die Gaboenese algemene verkiesing, het die weermag president Ali Bongo Ondimba, leier van die PDG in 'n staatsgreep uit die presidensie verdryf en 'n junta tot stand gebring.

## Geskiedenis 
Die party is gestig as die Gaboenese Demokratiese Blok (*Bloc Démocratique Gabonais,* BDG) in 1953 as 'n samesmelting van die Gaboenese Gemengde Komitee en die Gaboenese Demokratiese Party. In die 1957 Territoriale Vergadering verkiesings het dit agt setels gewen, wat agter die Gaboenese Demokratiese en Sosiale Unie (UDSG) geëindig het, wat 14 setels gewen het. Die BDG kon egter 'n koalisieregering vorm met die "Entente–Verdediging van Gaboenese belange"-lys, onder leiding van een van sy lede, en vyf onafhanklikes.

Die BDG en UDSG het 'n alliansie gevorm voor die algemene verkiesing van 1961, met BDG-leier Léon M'ba as die enigste presidensiële kandidaat, en 'n gesamentlike "Nasionale Unie"-lys wat onbestrede vir die Nasionale Vergadering meegeding het. Die 1964-parlementêre verkiesing het die twee partye teen mekaar meegeding, met die BDG wat 31 van die 47 setels gewen het.

Die BDG was die enigste party wat aan die algemene verkiesing van 1967 deelgeneem het, met M'ba wat as president herkies is. M'ba is later in die jaar oorlede en is deur Omar Bongo opgevolg. Op 12 Maart 1968 is die BDG opgevolg deur die Gaboenese Demokratiese Party, wat die enigste wettige party geword het. Die PDG en Bongo is herkies in eenpartyverkiesings in 1973, 1980 en 1985, voordat grondwetlike wysigings in Mei 1990 die veelpartystelsel heringestel het.

Die PDG het die mag behou in die 1990-parlementêre verkiesings en het 63 van die 120 setels in die Nasionale Vergadering gewen. Bongo is weer in 1993 met 51% van die stemme herkies. Die party het 85 setels in die 1996-parlementêre verkiesing gewen, en Bongo is in 1998 vir 'n vyfde keer herkies, met 67% van die stemme. Die PDG het een setel meer in die 2001 parlementêre verkiesing gekry en Bongo is weer in 2005 met 79% van die stemme herkies.

In die 2006-parlementêre verkiesings het die PDG tot 82 setels verminder, hoewel dit gemaklik sy meerderheid behou het en geaffilieerde partye 'n verdere 17 setels gewen het. Bongo is in 2009 dood, en sy seun Ali Bongo Ondimba het PDG-leier geword. Hy het later in die jaar presidensiële verkiesings gewen met 42% van die stemme. Die BDG het 113 setels in die 2011-parlementêre verkiesing gewen, wat deur die meeste van die opposisie geboikot is.

## Verwysings
2023 Marshalltown-brand

duimnael|Albertstraat 80, Marshalltown, 1 September 2023.
Op 31 Augustus 2023 het 'n brand 'n gebou in Marshalltown, Johannesburg, Suid-Afrika verswelg, wat minstens 77 mense dood en 88 ander beseer het. Die brand het omstreeks 01:30 ontstaan. Dit is een van die dodelikste brande in Suid-Afrikaanse geskiedenis.

## Gebeure 
Die brand het in die sentrale sakekern voorgekom by 'n vyfverdieping-verlate gebou op die hoek van Delvers- en Albertstraat wat deur soveel as 400 verarmde mense, baie van hulle buitelandse burgers, ekonomiese migrante en asielsoekers, ingehuur is. Die brand het op 31 Augustus 2023 in die vroeë oggendure uitgebreek en die oorsaak van die brand is nie tans bekend nie. Dit het deur die gebou versprei en baie mense vasgevang weens dun afskortings en hekke tussen tydelike kamers wat deur inwoners gebou is.

Baie inwoners het uit die vensters van die gebou gespring om te ontsnap, van wie sommige nie die sprong oorleef het nie. Brandbestryders het lyke opgehoop gevind waar hulle gesterf het by 'n geslote hek op die grondvloer terwyl hulle probeer het om die brandende gebou te verlaat. 

## Die gebou 
Die gebou, Albertstraat 80, is in 1954 gebou as die hoofkantoor van Johannesburg se Nie-blanke Sake-afdeling, wat dien as 'n Paskantoor vir die toepassing van paswette wat die beweging van swart mense na Johannesburg onder die apartheidstelsel beheer. Vanaf 1994 het die gebou 'n vroueskuiling gehuisves wat later die Usindiso Women's Shelter genoem is. In 2019 is 'n kliniek wat in die gebou gehuisves is, deur MMC vir Gesondheid en Maatskaplike Ontwikkeling Mpho Phalatse hervestig, aangesien die gebou deur plakkers beset is en as onveilig bevind is.

## Reaksie 
Die brand het gevestig op die honderde gekaapte geboue in die Johannesburgse middestad, tipies oorvol en ongereguleerd en bewoon deur verarmde en gemarginaliseerde mense, insluitend 'n groot aantal ongedokumenteerde migrante na Suid-Afrika se ekonomiese middelpunt van Johannesburg.

President Cyril Ramaphosa het die terrein van die tragedie op 31 Augustus besoek en dit 'n "wekroep" genoem. Terwyl NRO's en middestadse eiendomseienaars die Stad Johannesburg daarvan beskuldig het dat hulle hul geboue verwaarloos en versuim om dienste te verskaf en veiligheidsregulasies af te dwing,  het regeringsamptenare NRO's geblameer vir regstappe wat die Stad se vorige pogings om plakkers van soortgelyke eiendomme te verdryf suksesvol uitdaag.

Sommige inwoners wat die brand oorleef het, het geweier om na die brand op busse te klim om na noodakkommodasie in gemeenskapsale te verskuif, uit vrees dat die verskuiwing deur amptenare as 'n verskoning vir deportasie gebruik sou word, en omdat hulle nie bereid was om die oorblyfsels van hul besittings in die verbrande gebou agter te laat nie.

## Verwysings