Richard Burton

**Richard Burton** CBE (10 November 1925 – 5 Augustus 1984) was ’n Walliese akteur van die verhoog en rolprente wat bekend was vir sy soetvloeiende baritonstem en toneelspeltalent.

Hy is sewe keer vir ’n Oscar benoem, maar het nooit een gewen nie. Hy het wel Bafta-, Golden Globe- en Tony-pryse vir beste akteur ingepalm. In die middel 1960's was hy onder die sterre wat die gewildste by die loket was, en teen die laat 1960's was hy een die bes betaalde akteurs in die wêreld.

Burton se naam word steeds hoofsaaklik verbind aan dié van sy tweede vrou, die aktrise Elizabeth Taylor. Die paar se onstuimige verhouding was selde uit die nuus.

## Loopbaan 
[duimnael|links|180px|Omstreeks 1962 saam met [Julie Andrews in die musiekspel *Camelot*.]]
duimnael|links|180px|Saam met Roddy McDowall in *Camelot*.

In die 1940's en vroeë 1950's het Burton in Brittanje op die verhoog en in rolprente verskyn. Voor sy diensplig in die Britse lugmag was hy professor Higgins in ’n YMCA-produksie van die toneelstuk *Pygmalion*. Hy het sy professionele toneelspeldebuut in Liverpool en Londen gemaak in ’n opvoering van ''Druid's Rest*, maar sy loopbaan is in 1944 onderbreek toe hy lugmag toe is. Hy het vroeg al die gewoonte gehad om ’n sak met romans, biografieë, woordeboeke en ’n versamelde werke van Shakespeare saam met hom te dra. Hy kon, as iemand vir hom ’n reël uit Shakespeare aanhaal, uit sy kop die volgende paar minute se reëls opsê. Taal was sy groot liefde en hy het jare later, voor ’n huilerige Elizabeth Taylor, gesê: "Taal is die enigste ding in die lewe. Nie liefde nie. Niks anders nie." Hy het resensente en sy kollegas bly teleurstel en die reputasie gekry van ’n groot tragiese deugniet.

### Rolprente 
In 1952 het Burton sy eerste rol in Hollywood gekry: die hoofrol in *My Cousin Rachel* teenoor Olivia de Havilland. In dié tyd het die rolprentateljees gesukkel om te keer dat gehore deur televisie weggelok word en het hulle nuwe akteurs en tegnieke gesoek. Die prent was ’n groot sukses en het hom gevestig as ’n Hollywood-hoofrolspeler. Hy is ook vir sy eerste Oscar benoem en het die Golden Globe vir nuwe ster van die jaar gewen. Hy was daarna in *The Desert Rats* (1953). 

Die volgende jaar het hy ’n sensasie veroorsaak in *The Robe*, die eerste prent wat die wyedoekproses CinemaScope gebruik het, en daarvoor het hy nog ’n Oscar-benoeming gekry. Sy volgende prente soos *Prince of Players* (1955), *The Rains of Ranchipur* (1955) en *Alexander the Great* (1956) was nie ’n sukses nie en Burton het nie met sy spel beïndruk nie.

duimnael|links|180px|Later in sy lewe saam met die regisseur William Kronick.
Hy het eindelik ’n kommersiële lokettreffer gemaak saam met Clint Eastwood: die 1968-prent *Where Eagles Dare*. Sy laaste prent van die dekade, *Anne of the Thousand Days* (1969), was ’n kommersiële teleurstelling wat ook nie goeie resensies gekry het nie.

Weens sy en Taylor se uitspattige leefwyse en sy groot uitgebreide familie en ander wat hy onderhou het (in ’n stadium 42 mense), het Burton later in middelmatige prente gespeel om geld te maak, en dit het sy loopbaan geskaad. Prente in dié tyd sluit in *Bluebeard* (1972), *Hammersmith Is Out* (1972), *The Klansman* (1974) en *Exorcist II: The Heretic'' (1977). Hy het nog een sukses in die 1970's gehad: *Equus*, die rolprentweergawe van die toneelstuk, waarvoor hy ’n Golden Globe gewen en ’n Oscar-benoeming gekry het. 

In 1978 het nog ’n lokettreffer, *The Wild Geese*, gevolg. Sy laaste rolprentrol was in *Nineteen Eighty-Four*, waarvoor hy vir sy spel geprys is. Ten tyde van sy dood het hy gewerk aan *Wild Geese II*, wat eindelik in 1985 uitgereik is.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webtuiste
* 
* 
* 
* 
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia