Hiades (sterreswerm)

:''Vir 'n artikel oor die susters in die Griekse mitologie, sien Hiade''

Die **Hiades**, of **Reënsterre** (Grieks: Ὑάδες), is die naaste oop sterreswerm aan die sonnestelsel en een van die swerms wat die meeste bestudeer is. Dit is ook bekend as  **Caldwell&nbsp;41**, **Collinder&nbsp;50** of **Ḿelotte&nbsp;25**. Die Hipparcos-satelliet, Hubble-ruimteteleskoop en Hertzsprung-Russell-diagram is gebruik om die afstand van ~153 ligjare van die kern te bepaal. Aangesien die resultate van al drie metodes ooreenstem, is die Hiades ’n belangrike skakel in die kosmiese afstandskaal. 

Die swerm bestaan uit ’n rofweg sferiese groep van honderde sterre met dieselfde ouderdom, plek van oorsprong, chemiese inhoud en beweging deur die ruimte. Vanaf die Aarde gesien, val die Hiades binne die sterrebeeld Bul, waar die helderste sterre daarvan ’n "V" vorm saam met die nog helderder rooi reus Aldebaran. Laasgenoemde is egter heeltemal onverwant aan die Hiades. Dit is baie nader aan die Aarde (sowat 65&nbsp;ligjare) en lê toevallig in dieselfde gesigslyn.

Die helderste vyf sterre van die Hiades het die waterstof in hulle kern opgebruik en in reusesterre ontwikkel. Die feit dat dié onafhanklike metings ooreenstem, maak die Hiades 'n belangrike manier om die afstand van voorwerpe buite ons Melkweg te bepaal.

Die sterre van die Hiades is ryker aan swaar elemente (of metale) as die Son en ander gewone sterre in die Son se omgewing. Die algehele metaalinhoud van die swerm is sowat +0,14. Die bane van albei swerms kan teruggespeur word na dieselfde streek in die ruimte, en dit dui op 'n gemeenskaplike oorsprong. 

Nog 'n verwante groep is die Hiades-stroom, 'n groot versameling verspreide sterre wat 'n soortgelyke baan met die Hiades deel. Onlangse studies het getoon minstens 15% van sterre in die Hiades-stroom het dieselfde chemiese samestelling as dié van die Hiades-sterreswerm. Sowat 85% van die sterre in die stroom is egter onverwant aan die oorspronklike sterreswerm as gevolg van 'n verskillende ouderdom en metaalinhoud; hulle gesamentlike beweging word toegeskryf aan die gety-effekte van die swaar roterende staaf in die middel van die Melkweg, 'n staafspiraalsterrestelsel. Onder die oorblywende lede van die Hiades-stroom is onlangs voorgestel dat die ster Iota Horologii, wat 'n eksoplaneet het, 'n ontsnapte lid van die oer-Hiades-sterreswerm is.

Die Hiades is onverwant aan twee ander nabygeleë stergroepe, die Plejades en die Ursa Major-groep, wat in donker omstandighede maklik met die blote oog sigbaar is.
Beeld:Hyades 40°N.png|'n Sterkaart van die Hiades-sterreswerm.
Beeld:Galaxymap.com, map 100 parsecs (2022).png|'n Kaart van sterre binne 100&nbsp;parsek (326&nbsp;ligjare) van die Son af. Die Hiades is by die galaktiese lengtegraad 180°.

## Geskiedenis
Saam met die ander sigbare sterreswerm die Plejades vorm die Hiades die "Goue Poort van die Sonnebaan". Die sonnebaan is die lyn waarlangs die Son, die Maan en al die planete beweeg, en dit loop tussen dié twee sterreswerms deur.

In die Griekse mitologie was die Hiades die dogters van Atlas en die halfsusters van die Plejades. Ná die dood van hul broer, Hias, is die huilende susters verander in die sterreswerm wat later met reën verbind is.

Die swerm is sedert prehistoriese tye bekend as ’n ruimtevoorwerp wat met die blote oog gesien kan word. Dit word deur verskeie Klassieke skrywers genoem, van Homeros tot Ovidius. In Boek 18 van die Ilias verskyn die Hiades-sterre saam met die Plejades, die Groot Beer en die Jagter op die skild wat die god Hefaistos vir Achilles maak.

Die sterreswerm is waarskynlik in 1654 die eerste keer deur Giovanni Batista Hodierna in 'n katalogus opgeneem, en dit het daarna in talle steratlasse van die 17de en 18de eeu verskyn. In 1908 het Lewis Boss amper 25 jaar van waarnemings gerapporteer om dié afleiding te steun. Hy het gesê daar bestaan 'n groep saambewegende sterre, wat hy die Taurus-stroom genoem het (dit is nou algemeen as die Hyades-stroom bekend). Boss het 'n kaart gepubliseer wat die sterre teruggespeur het na 'n gemeenskaplike oorsprong.

Teen die 1920's was die mening algemeen dat die Hiades dieselfde oorsprong as M44 het, en Rudolf Klein-Wassink het in 1927 gesê die twee sterreswerms is "waarskynlik kosmies verwant". Vir 'n groot deel van die 20ste eeu het wetenskaplike navorsing oor die Hiades daarop gefokus om hulle afstand te bepaal, 'n model saam te stel van hulle evolusie, kandidaatlede te bevestig of verwerp, en individuele sterre te karakteriseer.

## Morfologie en evolusie
Alle sterre vorm in sterreswerms, maar die meeste swerms dryf uitmekaar minder as 50&nbsp;miljoen jaar nadat stervorming voltooi is. Die Hiades is een van die min swerms wat nie uitmekaargedryf het nie, maar dit het aanvanklik waarskynlik 'n baie groter sterpopulasie gehad. Skattings van die oorspronklike massa wissel van 800 tot 1&nbsp;600 keer die massa van die Son.

### Sterpopulasies
Volgens die teorie moet 'n jong sterreswerm van dié grootte sterre en substerre van alle spektraaltipes bevat, van warm O-reusesterre tot dowwe bruindwerge. 

Die Hiades is sowat 625&nbsp;miljoen jaar oud en alle swaarder sterre as 2,3 sonmassas moes al in subreuse, reuse of witdwerge ontwikkel het, terwyl ligter sterre steeds waterstof op die hoofreeks verbrand. Die oorblywende sterre sluit talle helder sterre van spektraaltipes A (minstens 21), F (ongeveer 60), en G (ongeveer 50) in.

Die Hiades se populasie sterre met 'n laer massa – spektraaltipes K en M – word nie goed verstaan nie, ondanks lang waarnemings en die swerm se nabyheid aan ons. Minstens 48 K-dwerge is bevestigde lede, asook ongeveer 'n dosyn M-dwerge van spektraaltipes M0-M2. Dié tekort aan sterre met 'n klein massa is in teenstelling met die verspreiding van sterre binne 10&nbsp;parsek van die Sonnestelsel af, waar minstens 239 M-dwerge bekend is. (Dit is sowat 76% van alle sterre in die omgewing.) en 'n verbetering in eiebewegingsoektogte. 

### Massasegregasie
Die waargenome verspreiding van stertipes in die Hiades toon 'n geskiedenis van massasegregasie, 'n proses waardeur swaarder lede geneig is om na die middel van die swerm te beweeg, terwyl ligter lede weg van die middel beweeg. Met die uitsondering van sy witdwerge, bevat die binneste 2&nbsp;parsek (6,5&nbsp;ligjare) van die Hiades net stergroepe van minstens 1&nbsp;sonmassa. Die Hiades het so waarskynlik baie van sy oorspronklike M-sterre en 'n aansienlike getal helderder lede verloor.

### Veeelvoudige sterre
Nog 'n gevolg van massasegregasie is die konsentrasie van veelvoudige sterre in die swerm se kern. 

Hoewel die presiese verhouding van enkel- tot veelvoudige sterre onbekend is, het dit 'n besondere invloed op ons begrip van sy populasie. Perryman en kollegas lys byvoorbeeld sowat 200 lede van die Hiades wat waarskynlik dubbelsterre is. Hulle lê almal binne ’n paar ligjare van mekaar. Hul Bayer-name is Gamma, Delta, Epsilon en Theta Tauri. Hulle vorm ’n sterrepatroon wat die kop van die Bul vorm. het minstens een planeet wat ’n gasreus is.

thumb|300px|Helder sterre in die Hiades se kern.
Die volgende sterre is van die vierde magnitude of helderder.

## Verwysings
## Skakels
* Simbad
* SEDS se inligting oor die Hiades 
* WEBDA-databasis vir die Hiades – E. Paunzen (Univ. Wene)

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia