Literêre stelsel

'n **Literêre stelsel** is 'n voorstel vir die rangskikking van diverse literêre data in 'n verenigde geheel. bied 'n diepgaande ondersoek van die stelsel in 'n spesifieke tydperk. Hy fokus op die verhoudings tussen skrywers, tekste, uitgewers, kritici en lesers, en hoe hierdie verhoudings die produksie en resepsie van romans beïnvloed. Viljoen beklemtoon die belangrikheid van struktuur en interafhanklikheid tussen die verskillende elemente. Hy wys daarop dat die status van 'n teks bepaal word deur 'n verskeidenheid eksterne faktore, soos resensies, studie, voorskrywing, en die status van die uitgewery. Waarde word dus op 'n interafhanklike wyse geskep. Sy werk lê 'n grondslag vir die verstaan van literêre sisteme as komplekse sosiale en kulturele strukture.

J.H. Senekal se werk bied 'n teoretiese perspektief op literatuuropvattings en die ontwikkeling van nuwe literêre teorieë. Hy ondersoek die veranderinge in literatuurstudie sedert die 1960's en die vervanging of wysigings aan sommige sekerhede en statiese konsepte van die ouer literêre teorieë. Senekal bespreek die verbreding van die literatuurbegrip, die literêre kanon, teksbegrip, wetenskap, metodepluralisme, leesprosesse, die sosiale dimensie van literatuur en die invloed van empiriese literatuurwetenskap, psigo-analise, feminisme en kommunikasieteorie. Sy werk dra by tot 'n begrip van die teoretiese grondslae van die literêre stelsel en die verskillende benaderings tot literatuurstudie.

Leti Kleyn se proefskrif ondersoek die rolspelers in die Afrikaanse literêre stelsel wat tot kanonisering aanleiding gee. Sy karteer die literêre stelsel deur die publikasies, resepsie daarvan en openbare debatte daaroor vir die tydperk 2000-2009 te ondersoek. Sy gee aandag aan die uitgewersbedryf, mediapraktyke, literêre pryse, vertalings, bloemlesings, literatuurgeskiedenisse, skryfskole, verwerking van literêre werke vir film en die uitvoerende kunste, die impak wat die sensuurwetgewing op die status van skrywers en die bedryf gehad het, leeskringe en 'n aantal kleiner rolspelers. Die studie wys op die fyn netwerk wat onstaan as verbande tussen verskillende rolspelers in die literêre stelsel van nader ondersoek word. Kleyn se werk demonstreer hoe verskillende elemente in die stelsel saamwerk om literêre status en kanonisering te beïnvloed.

Burgert Senekal se studie fokus spesifiek op die poësiestelsel en die rol van Joan Hambidge daarin. Hy gebruik 'n kwantitatiewe benadering en netwerkontleding om die aktiwiteit en sentraliteit van digters, uitgewerye, kritici en publikasieplatforms te ondersoek. Senekal toon aan hoe die prestige van individue en instellings binne die stelsel interafhanklik is en hoe hierdie prestige die vloei en impak van literêre werke beïnvloed. Hy gebruik ook Eigenvektor- en PageRanksentraliteit om Joan Hambidge se posisie as digter in 'n digter-uitgewery netwerk te bepaal. Dit illustreer hoe netwerkontleding gebruik kan word om die dinamika van die literêre stelsel te verstaan en die sentrale rolspelers te identifiseer.

Samevattend is die Afrikaanse literêre stelsel 'n komplekse, dinamiese en interafhanklike geheel. Dit word gevorm deur die interaksie tussen skrywers, tekste, lesers, kritici, uitgewers, akademiese instellings en die breër sosiale en politieke konteks. Die stelsel is nie staties nie, maar voortdurend in beweging en word beïnvloed deur 'n verskeidenheid faktore.

## Verwysings