Lys van vertalings in Afrikaans

[duimnael|[Institusie van die Christelike godsdiens]]

Hierdie blad dien as 'n onkanonieke **lys van vertalings in Afrikaans**.

## Probleme 
Selde word 'n duidelike antwoord verskaf waarom Afrikaanssprekendes so min vreemdetaalvertalings jaarliks uitgee.

Enkele aspekte wat wel tot hierdie "bevrore" tendens kan bydra is:

* Heel gereeld is die boek van 'n vreemde taal reeds in Engels vryelik op die mark beskikbaar. Dit word ook as onsinnig beskou om uit Engels te vertaal indien die persoon wel by magte is om Engels te kan lees, veral by ontspanningsliteratuur. 'n Uitsondering is akademiese handboeke en ander leermateriaal.

* Die tekort aan dééglike tweetalige woordeboeke in Afrikaans. Soms gebeur dit, soos by die Afrikaans-Franse woordeboek van 1950, dat die ontvangs nie so gunstig is nie, die belangstelling te min en die drukkoste te duur is. Pleks daarvan om op die ou weergawes te verbeter en uit te bou, loop die eksperimentele woordeboekmakery eenvoudig net dood. Goeie tweetalige woordeboeke kan juis die vertalerslus aanwakker.

* Dikwels is die resensente van die vertalings eenvoudig nie opgewasse of geskool genoeg of eintlik by magte om 'n resensie oor 'n vertaling te lewer nie. 'n Resensie se hoofdoel kan wees om die gehalte vertalings te verbeter. Die Hollandse kritikus van die Afrikaanse en Nederlandse lettere, Rob Antonissen, skryf in sy resensie oor Uys Krige se *Vir die fluit en die kitaar* (1950), die volgende:

: Nietemin stop hierdie waarskuwing nie akademici en die media om middelmatige resensies te skryf nie.

: Een voorbeeld is resensies oor *Fragmente uit die Ilias* (2014). Die resensies van Taalgenoot, *Beeld*, Joan Hambidge, Marlies Taljard en selfs Johan Thom in 'n vaktydskrif lewer slegs opsommings van die inhoud of die struktuur in Afrikaans. Die leser kan met geen sekerheid sê of die resensent enigsins Oudgrieks werklik magtig is nie, want daar is geen oortuigende aanhaling uit die oorspronklike teks nie. *Die Burger* voer slegs 'n onderhoud met die vertaler.
: Selfs al sou die vertaling *Fragmente uit die Ilias* "hoogaangeskrewe" en akkuraat ook wees, maak die resensente geen objektiewe of kundige uitlating oor die nuanse, idee-getrouheid, konteks, of kultuuroordrag van die Oudgriekse wêreld nie. Daar word nie 'n enkele sinsnede uit die oerteks aangehaal [hetsy in die oorspronklike of getranslitereerde Grieks] om hul redes mee te staaf nie.

: Wat betref die resensie van die Afrikaanse *Bokveld binnekort* (uit Engels *Apocalypse now-now* deur Charlie Human), lyk sake skielik anders: ''Die vertaling uit Engels het beslis ook die storie beïnvloed: Dit is soms opvallend waar 'n idee of toneel bloot net beter in die oorspronklike taal sou gewerk het.''

* Die tekort aan internasionale taalvakkeuses op sekondêre skool. Die deursnit plattelandse hoërskool regoor Suid-Afrika bied hoofsaaklik net Engels en 'n ander inheemse taal aan, wat Afrikaans moontlik insluit. Die Afrikatale beskik nie almal oor 'n wye en groot verskeidenheid literatuur nie. Die internasionale tale is slegs by 'n uitgesoekte groepie skole beperk tot Frans, Duits, Portugees, Italiaans, Spaans en Mandaryns. Tale soos Hebreeus, Latyn, Oerdoe, Arabies, Hindi, Tamil, Goedjarati en Telugu word ook net by enkele skole aangebied. Ander tale van belang, soos Koreaans, Japannees, Grieks, Russies, Indonesies, Maleisies, Persies, ens. moet dus buite die leerplan aangeleer word. Die gebrek aan veeltaligheid lei tot die eerste probleem wat uitgelig is: dat die oorheersende boekeaanbod in Engels op die Suid-Afrikaanse mark die Afrikaanssprekendes skugter maak om uit Engels te vertaal.

* Die sluiting van tersiêre instellings se taaldepartemente weens 'n gebrek aan openbare belangstelling, of géldskieter. In 2015 sluit die Universiteit van Suid-Afrika sy Spaanse, Italiaanse en Russiese Departemente wat in die 1960's geopen is. Belangstellendes moet dus nou kommersiële aanleerpakette aankoop en outodidakties te werk gaan, alternatiewe plaaslike universiteite opsoek of by oorsese instellings gaan studeer.

* Afrikaanse vryskutvertalers word grotendeels swak betaal vir die moeitevolle arbeid wat in die vertaalproses gesit word. Daarteenoor vergoed groter boekemarkte aansienlik beter in ontwikkelde lande, soos te sien in Duitsland, Frankryk en Nederland en die Nordiese lande. Die gevolg is dat die Afrikaanse vryskutvertalers op eie bodem dikwels die vertaalwerk soos 'n liefhebbery sal aanpak en nie getalgewys soveel boeke as moontlik probeer vertaal nie.

* Daar is 'n duidelike versuiling op te merk tussen die akademiese wêreld en die hoofstroomuitgewery. Laasgenoemde is kommersieel ingesteld en keur boeke hoofsaaklik goed wat 'n hoë publikasie-, verkoop- en winssyfer sal meebring. Die Afrikaanse akademiese wêreld spits hul egter weer hoofsaaklik toe op die *gehalte* boeke, wat dikwels 'n beperkte lesertal het – hetsy die digkuns, hetsy dik boekdele rondom die wysbegeerte. In die verlede is hierdie akademiese of niefiksieboeke meermaal slegs eenmalig op duur drukkoste uitgegee, sonder 'n heruitgawe waar moontlike foute van vorige weergawes reggestel is, met die uitsondering indien die boek wel vir die voorskryfboekemark goedgekeur is. Jare kon verbygaan voordat die spesifieke boek op *groot* aanvraag weer herdruk word. Die uitgewers is egter heel skugter om verliese te ly, wat die vertaling van akademiese werke inperk. Die koms van die e-boek kan wel hierdie probleem oorbrug. Internasionale boekwinkels soos Amazon.com en Google Play maak ook 'n internasionale mark oop vir Afrikaanse boeke wat wêreldwyd in sy oorspronklike vorm aanlyn gekoop en gelees kan word.

* Dikwels is die motief duister presies waarom sekere werke vertaal word. Daar ontstaan die vraag of daar enigsins 'n behoefte is na die betrokke werk, of daar vir 'n "spookmark" vertaal word, of daar enigsins 'n mark kunsmatig geskep word, en veral wie die besluitnemer is: die voorgenome vertaler of die uitgewer?

* Dikwels is die Afrikaanse vertalers sku om vorige "hinderlike" vertalings te korrigeer en weer uit te gee.

* Party tekste vertaal swak wat oorspronklik swak geskryf is.

* Vertalings van klassieke werke word dikwels in Afrikaans eenmalig vertaal, maar bly nie lank in sirkulasie nie.

* Party skrywers weier summier om hul werke vertaal te kry. Deels om mense juis rede te gee om bv. Afrikaans of Bretons te leer. As 'n leser 'n vertaalde werk lees, is dit glad nie te sê hy sal die oorspronklike werk in die oorspronklike taal wil lees nie. Die Afrikaanse / Bretonse skrywer sou dan bloot bv. die Engelse of Franse taal verryk; andersyds word 'n minderwaardiger vertaalde werk aan die anderstalige leser oorgedra, want party werke is bykans onvertaalbaar uit die oerteks.

* Dit help werklik nie veel as die Afrikaanse vertalings bestaan, maar nooit gebruik word nie. Of, geen poging word aangewend om uit die oorspronklike bron in Afrikaans te vertaal nie. Waarskynlik om die teikenmark te behaag wat hoofsaaklik net toegang tot Engelse bronne het (en nie ander tale magtig is nie), of, omrede die skrywer self nie veel taalkennis buiten Engels dra nie, word tekste en korrespondensie net so uit Engelse vertalings aangehaal. 'n Voorbeeld is die briefwisseling tussen die Oostenrykse Sigmund Freud en die Switserse Carl Gustav Jung (albei se moedertaal Duits), wat in Cas Jansen van Rensburg se *Jou drome: die onbewuste het al die antwoorde* (2000) gesellig in Engels verkeer. In die bronnelys van die boek wat Jungiaanse sielkunde bespreek is daar slegs een boek van die 73 bronne gelys wat nie Engels(e vertalings) is nie: sy eie boek *Die sprokie van Diana, Sneeuwitjie en al die stories wat ons leef* (1998) deur homself geskryf.
:In die winteruitgawe van die *Taalgenoot* (2016), die mondstuk van die ATKV, het twee ysige, dog ernstige vermanings in die briewekolom verskyn. Die *Taalgenoot* is geroskam omdat 'n Engelse vertaling van *Le petit prince* geplaas is in 'n artikel, en nie die Afrikaanse vertaling van André P. Brink se *Die klein prinsie* nie. 

:Marietjie Luyt skryf onder die opskrif "In Afrikaans, asseblief!":

:Die Nederlandssprekende professor Erik Van der Straeten lees die redaksie die leviete voor onder die opskrif "Waanzin":

:Of, 'n laaste opsie, getabelleerd:

* Dikwels is die oorsese uitgewers self die probleem. 

:In 2014 nog word daar in *Le Monde* uitgevaar teen die verkramptheid van die Franse uitgewerswese. Terwyl die Engelse uitgewerye op feitlik elke vasteland hul werke druk en versprei (gedenk Oxford University Press in Kaapstad, maar ook Penguin, Random House, HarperCollins, Macmillan), bly die Franse uitgewers steeds en hoofsaaklik gesentreer in en rondom Parys.

:Prof. Naòmi Morgan (wat boonop deur die Franse tot ridder geslaan is vir haar werk) sê die kontrakte word tussen *uitgewers* gesluit, en 'n vertaler het bykans geen seggenskap nie. Die oorspronklike Franse uitgewer, Les Editions de Minuit, het toestemming gegee dat slegs 300 eksemplare van *Ons wag vir Godot* deur Naledi in Afrikaans vertaal en gedruk mag word. So iets kan vir vertalers ontmoedigend wees.

## Uit die oorspronklike teks 
Hieronder volg 'n onvolledige lys van nie-Engelse vertalings na Afrikaans toe.

### Deens 
### Duits 
### Frans 
### Grieks 
#### Oudgrieks 
#### Nieugrieks 
### Hebreeus 
### Italiaans 
### Latyn 
### Nederlands 
Op die stapeltjie

#### Middelnederlands 
### Noors 
#### Oudnoors 
### (Pseudo-)Oudfries 
### Russies 
### Suid-Sotho 
### Spaans 
### Sweeds 
## Verwysings