Skrywers en rigtings

***Skrywers en Rigtings*** deur Prof. Dr. Gerhard J. Beukes en Prof. Dr. F.V. Lategan, gepubliseer in 1952 (en herhaaldelik bygewerk en herdruk), dien as 'n inleidende gids tot belangrike skrywers en literêre bewegings in die Afrikaanse letterkunde. Eerder as om 'n omvattende literêre geskiedenis te verskaf, fokus die boek op sleutelfigure en spilpuntstyle en genres, veral vir studente. Dit poog om 'n holistiese beeld van die kunstenaars en bewegings te gee. Die boek is in drie dele verdeel: poësie, prosa en drama, elk in detail deur die onderskeie outeurs verken.

In die poësie-afdeling begin Dr. Gerhard J. Beukes met Totius (Dr. J. D. du Toit), wie se werk gekenmerk word deur twee hooftemas: patriotiese verse en persoonlike uitdrukkings van hartseer. Totius het die lyding van sy mense tydens die Tweede Anglo-Boereoorlog vasgevang en 'n diep begeerte uitgespreek om hierdie hartseer deur geloof te oorkom. Sy vroeë werk, "By die Monument," toon 'n wil om bo wanhoop uit te styg, en "Rachel" gebruik Bybelse simboliek om die Boerevrou as die Moeder van die Toekomstige Nasie uit te beeld. *Trekkersweë* beeld die veranderinge in die Boere se lewe uit as gevolg van die ontdekking van goud, en sy latere *Passieblomme* handel oor persoonlike tragedie. Totius is bekend vir sy simboliek en sy vermoë om dieper betekenisse in alledaagse verskynsels te vind.

Vervolgens word Jan F.E. Celliers bespreek. Hy was bekend vir sy sagte geaardheid, weerspieël in sy verse wat nie pronkerig was nie, maar egte geleefde ervarings uitgespreek het. Celliers is beïnvloed deur Nederlandse skrywers soos De Génestet en het gefokus op patriotisme, die natuur en huishoudelike temas. Sy "Die Vlakte" is 'n baanbrekende natuurgedig in Afrikaans, en sy patriotiese werke het 'n sterk geloof in vryheid getoon. Die idille "Martjie" beeld jong liefde in landelike omgewings met groot sielkundige insig uit. Hy het ook talle huishoudelike gedigte en verse oor diere geskryf, wat sy liefde vir eenvoudige vreugdes openbaar. Sy latere, meer filosofiese werke het dieper misteries verken, maar het dikwels sy vroeëre vonk kortgekom.

C. Louis Leipoldt word uitgebeeld as 'n rustelose figuur met wye belangstellings. Sy eerste versameling, *Oom Gert Vertel en Ander Verse*, het die bitterheid en onreg van die Anglo-Boereoorlog sterk uitgedruk. Leipoldt se gedigte het 'n verskuiwing van nasionalistiese temas na 'n breër menslike besorgdheid getoon en dikwels temas van eensaamheid verken. Sy *Slampamperliedjies* is persoonlik en dikwels ironies, en sy natuurgedigte is sensueel en lewendig, wat sy liefde vir skoonheid en kleur weerspieël. Hy het 'n komplekse verhouding met sy vaderland gehad en geleidelik na 'n meer universele perspektief beweeg.

Eugène Marais is bekend vir sy diepgaande maar beperkte poëtiese uitset, wat fokus op persoonlike stryd en filosofiese refleksies. Sy "Winternag" word gesien as 'n sleutelwerk in moderne Afrikaanse poësie, en sy ander gedigte verken dikwels temas van dood, verlies en die verganklikheid van die lewe. Marais het 'n affiniteit vir die primitiewe en die natuurlike wêreld gehad, wat weerspieël word in gedigte soos "Mabalêl" en "Die Woestynlewerkie." Sy verse openbaar dikwels 'n diep hartseer en 'n soeke na betekenis in die lewe, getint met skeptisisme en 'n gevoel van fatalisme.

D.F. Malherbe, hoofsaaklik bekend vir sy prosa, het ook tot vroeë Afrikaanse poësie bygedra. Sy vroeë verse was dikwels eksperimenteel en het daarop gemik om Afrikaans as 'n lewensvatbare literêre taal te vestig. Hy het gefokus op natuurindrukke en didaktiese stukke eerder as om direk nasionalistiese temas aan te spreek. Sy werk sluit in "Karroo Blommetjies", "Klokgrassies" en "Somerdae". Terwyl baie van sy poësie nie as topklas beskou word nie, toon sy werke soos "Slaap" en "Padwerkers" oomblikke van ware emosionele diepte en artistieke vaardigheid.

Die prosa-afdeling, deur Dr. Felix V. Lategan, begin met 'n bespreking van stilistiese elemente in prosa, en onderskei tussen idealisties-romantiese en realistiese style. D.F. Malherbe word hersien as 'n voorbeeld van die idealisties-romantiese styl, met die fokus op sy liriese en simboliese benadering. Hy beeld dikwels arbeid en nasionale temas uit in werke soos *Vergeet Nie*, *Hans-die-Skipper* en verskeie historiese romans. Jochem van Bruggen word aangebied as 'n verteenwoordiger van die realistiese lyn, bekend vir sy beperkte onderwerpe maar kragtige uitvoering. Sy werke soos *Teleurgestel*, *Op Veld en Rante* en die *Ampie*-trilogie vertoon sy realistiese styl en humor.

C.M. van den Heever het die romantiese tendens voortgesit met sy natuurbeelde, maar het ook realistiese elemente en 'n pessimistiese uitkyk ingesluit. Sy werke ondersoek dikwels die landelike lewe, droogte en die sielkundige impak van ontbering, soos in *Op die Plaas*, *Langs die Grootpad* en *Droogte*. C.J. Langenhoven word uitgelig vir sy didaktiese, satiriese en humoristiese styl. Sy veelsydigheid en diverse temas, insluitend kinderliteratuur, diermotiewe en Bybelse verhale, word ondersoek. Sy unieke persoonlikheid en skryfstyl word gesien as sentraal in sy werk.

Die diereverhaalgenre word ook ondersoek, met skrywers soos G.R. von Wielligh, Hans Anton Aschenborn en Sangiro. Die uitbeelding van nie-blanke mense in prosa word bespreek, met die klem op Jan van Bruggen, Mikro, Boerneef, en ander wat bruin- en swart karakters met verskillende mate van diepte uitgebeeld het. 

Die moderne kortverhaalvorm en die ontwikkeling daarvan in Afrikaans word ondersoek, met vermelding van Jan Lion Cachet, J.H.H. de Waal, Jacob Lub, Leon Maré, Sangiro, Hans Anton Aschenborn, P.J. Schoeman, Gustav Preller, C. Louis Leipoldt, Eugène Marais, C.M. van den Heever, P. de V. Pienaar, Abraham Jonker, Johannes van Melle, M.E.R., Mikro, I.D. du Plessis, Willem van der Berg, F.A. Venter, Boerneef, G.J. Joubert, G.H. Franz, Uys Krige, J.F.W. Grosskopf, Toon van den Heever, Eitemal, Hymne Weiss, Sannie Uys, Elizabeth du Toit, Minnie Postma, Ina Rousseau, Elisabeth Eybers, Henriette Grové, Alba Bouwer, Elise Muller, Dirk Richard, Abraham H. de Vries, en Jan Rabie.

Die drama-afdeling, ook deur dr. Gerhard J. Beukes, bespreek die bou van drama en die vereistes vir 'n goeie toneelstuk. Sleuteldramaturge soos Melt Brink, J.F.W. Grosskopf, C. Louis Leipoldt, H.A. Fagan, D.F. Malherbe, P.W.S. Schumann, Uys Krige, Fritz Steyn, W.A. de Klerk, Gerhard J. Beukes self, D.J. Opperman, en N.P. van Wyk Louw word bespreek.

In wese bied *Skrywers en Rigtings* 'n waardevolle oorsig van sleutelfigure en bewegings wat vroeë Afrikaanse letterkunde gevorm het, en bied insig in hul style, temas en bydraes.

## Verwysings