Daan Retief

**Daan Retief** (1926–1990) was 'n Suid-Afrikaanse akteur, radio-omroeper, draaiboekskrywer, rolprentregisseur en -vervaardiger. Retief was veral bekend as die speurder *Staal Burger* in die gelyknamige radioreeks.

## Lewe en werk 
Daniël Arnoldus Retief is op 22 Februarie 1926 in ’n spoorweghuis langs Koebergwegstasie in Maitland, Kaapstad, gebore as die seun van Daniël Myburgh Retief en Petronella Johanna Albertyn. Hy was die naasjongste van ses kinders en sy broers en susters was Adriana Johanna, Jacobus Myburgh, Edna Victoria, Dirk Hugo Albertyn en Petrus Johannes. Hy word groot in die Strand, Durbanville en Kaapstad, waar hy meeste van sy kinderjare in ’n weeshuis deurbring. Hier matrikuleer hy in 1943 aan die Hoërskool Jan van Riebeeck.

Hierna word hy in 1946 ’n beroepsakteur by die Hendrik Hanekom-Geselskap tydens hulle opvoering van die drama *Met die waters wat verby is* en speel in nog vyf stukke by hulle voordat hy met die stigting van die Nasionale Toneelorganisasie daarby aansluit. In die jare 1946 tot 1954 deurkruis hy die land op talle toneelreise. Dan sluit hy in 1955 as omroeper by die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie (SAUK) se Afrikaanse diens aan. Hy is die bekende stem van Staal Burger van die radioreeks met dieselfde naam wat hy saam met Fanus Rautenbach skryf.

Jamie Uys vra hom in 1969 om ’n rolprent oor *Staal Burger* te maak en hy skryf die draaiboek en is regisseur van hierdie film. Van hierdie tyd is hy ’n voltydse filmregisseur van onder andere die films *Breekpunt*, *Die rebel*, *Salomien*, *Soekie*, *Sonja*, *Night of the puppets* en *Beloftes van more*. In 1981 skakel hy oor na televisie as regisseur. Televisiereekse onder sy regie sluit in *Guilliam Woudberg*, *Die seders van Lebanon*, *Die jare daarna* (wat hy reeds in 1958 as ’n radiodrama skryf en dit baseer op sy eie ervaring na skoolverlating), *Transkaroo* en *Jasper le Feuvre*. Sy radiodrama *Die vlakte duskant Hebron* word ook deur Nic de Jager as reeks vir die televisie verwerk.

Hy was getroud met Tertia Prinsloo en die egpaar het twee seuns, Alexis Ignatius en Daan André. Sy seun, Alexis Retief, maak later naam as sielkundige en bedrewe kortverhaalskrywer.

Daan Retief sterf op 10 Desember 1990.

## Skryfwerk 
Hy lewer skryfwerk in allerlei genres wat insluit talle kortverhale in tydskrifte (sommige onder skuilname) en ’n indrukwekkende lys oorspronklike bydraes vir die Afrikaanse Diens van die SAUK, wat insluit elf vervolgverhale (waaronder *Vygiestrand se mense*, *Die muur langs Duinekraal* en *Hoor jy die seemeeu*), sewe stukke wat in Kleinteater uitgesaai is en ten minste vyf dramas vir radioteater.

Sy bekendste werk, *Die ondernemer*, word aanvanklik as radiodrama geskryf en in 1967 verower dit die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns se SAUK-prys vir Afrikaanse radiohoorspele. Hierin word die kleindorpse stryd tussen argetipiese inwoners uitgebeeld. Die begrafnisondernemer verkry vervulling in die prominensie wat hy geniet wanneer hy voor die lykstoet uit loop. ’n Sameloop van omstandighede fnuik egter hierdie ambisie van hom en sy strewe tot vergelding neem dan patologiese afmetings aan. Retief se eie Engelse vertaling van die hoorspel word as *The Undertaker* in Radio Theatre van die Engelse diens van die SAUK uitgesaai. Die stuk word later vir die verhoog verwerk en gepubliseer.

In 1968 skryf hy ’n drama oor die geboorte van Christus vir marionette, *Die Kersverhaal*, wat deur Bess Finney opgevoer word.

Sy hoorspel *Hoor jy die seemeeu* word opgeneem in die versamelbundel *Debuut*, wat versorg is deur Ciska en Francois Marais. Sterk dramatiese gebeure speel af by ’n klein dorpie aan die kus, waar ’n fisiese tragedie ook aanleiding gee tot diep menslike tragiek. Die stuk se stygende spanningslyn lei eindelik tot ’n treffende, dramatiese ontknoping.

*Die konsertinakoning* is aanvanklik ’n radiovervolgverhaal wat oor die Afrikaanse diens van die SAUK uitgesaai is en wat dan in romanvorm verwerk en gepubliseer word. Dit vertel die verhaal van ’n tipiese Ierse familie se wedervaringe wanneer hulle na Suid-Afrika emigreer.
* *Die ondernemer*, 1970
* *Die konsertinakoning*, 1972

## Filmografie 
Hy was betrokke by die volgende produksies:

### As regisseur 
* Beloftes van Môre, 1981
* *Night of the Puppets*, 1979
* Sonja, 1978
* Die Rebel, 1976
* Soekie, 1975
* Salomien, 1972
* Breekpunt, 1971
* Staal Burger, 1969

### As skrywer 
* *Night of the Puppets*, 1979
* *Die Rebel*, 1976
* *Soekie*, 1975
* *Salomien*, 1972
* *Breekpunt*, 1971

### As akteur 
* *Funny People II*, 1983 as 'n Russiese toeris (nie gekrediteer nie)
* *Staal Burger*, 1969

### As vervaardiger 
* *Beloftes van Môre*, 1981
* *Night of the Puppets*, 1979

## Bronne 
### Boeke 
* Cloete, T.T. (red.) *Die Afrikaanse literatuur sedert sestig*. Nasou Beperk. Eerste uitgawe. 1980.
* Kannemeyer, J.C. *Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2.* Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Eerste druk. 1983
* Kannemeyer, J.C. *Die Afrikaanse literatuur 1652–2004*. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe. 2005.
* Marais, Francois en Marais, Ciska (samestellers) *Debuut.* Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe. 1966.
* Minnaar-Vos, Anna. *Die spel gaan voort*. Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. 1969.
*Van Coller, H.P. (red.) *Perspektief en Profiel Deel I*. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe. 1998.

### Tydskrifte en koerante 
* Retief, Daan. Só sien ek sake… Die Burger, 1 Februarie 1986

### Ander verwysings