Artem quaevis terra alit

***Artem quaevis terra alit*** of ***artem quaevis alit terra*** is 'n meerduidige uitdrukking in Latyn. Die uitdrukking word beskou as die Latynse vertaling van die Griekse woorde wat Suetonius aan Nero toedig in sy gelyknamige boekdeel van *De vita Caesarum*, Hoofstuk 40, 2de paragraaf.

### Oorsprong 
In hierdie hoofstuk word genoem sterrekykers het voorspel Nero sal eendag onttroon word, waarop hy daardie woorde in Grieks sou geuiter het. Dit was glo omdat hy sy musikaal-virtuose studies (op die lier) wou regverdig of verdedig as iets wat hy kan geniet as keiser, maar waarmee die privaatman sy brood moet verdien; altans volgens Suetonius in sy werk self. Maar Cassius Dio se siening daarvan is min of meer: "met die talent (kuns) wat ons het sal ons daar in Alexandrië ook kan oorleef" (wanneer die keiser daarheen moet vlug). 

Die probleem is nou die presiese Griekse sin wat in die oerteks van Suetonius staan, of, in der waarheid, watter oerteks gebruik is. Die leser van Latyn en Grieks sal vinnig genoeg opmerk van die (ouer) vertalings, sowel in moderne lewende tale as in Latyn, stem nie noodwendig ooreen met een van die Griekse aanhalings in die Latynse teks nie.  
Skynbaar is daar twee of meer Griekse uitdrukkings wat in verskillende manuskripte voorkom, naamlik:

*Artem quaevis terra alit* is daarmee die letterlike vertaling van die eerste Griekse sinne hierbo. 
Dié Latynse uitdrukking kry mens ook in die dialoog van die bedelpraatjies (*Ptochologia*) in Erasmus se *Irides et Misoponus* (1523):

#### Selfs ouer oorsprong 
Nero se toegedigte woorde is heel waarskynlik selfs ouer as wat dit lyk, sou mens op die gees daarvan let. Dit word verbind met die Griekse toneelskrywer, Menander. 

Die volgende sin vind mens uit Menander se *Monostichoi* v. 312: 

**Λιμὴν πέφυκε πᾶσι παιδεία βροτοῖς**. ('n Hawe is die opvoeding van alle sterwelinge.)

Dit lyk weer op 'n druppel water na *Monostichoi* v. 309

**Λιμὴν ἀτυχίας ἐστὶν ἀνθρώποις τέχνη**. ('n Hawe in die ongeluk vir die mens is die kuns)

Die kuns word hier vergelyk met 'n (veilige) hawe in die tierende storm (van die ongeluk) vir die mensdom.

Die Latynse vertaling hiervan is *ars ipsa inopiae portus est mortalibus*, in Erasmus se *Adagia*. 

Erasmus verbind die woorde van Nero met hierdie ou verse uit die werk van Menander ('n paar eeue voor Nero). Hy skryf in sy spreekwoordeboek, *Adagia*, net onder "Ars ipsa inopiae portus est mortalibus", die volgende:

Dit kom daarop neer: wie wys is moet sy kinders 'n beroep leer, selfs al leef mense (nou) ook in oorvloed. Die lot kan dit net so beskik dat mens van hierdie besittings beroof word of verban word. 'n Mens het dan darem nog ietsie oor waarmee mens jou brood kan verdien.

## Betekenisverandering 
Omrede die Latynse woorde elkeen afsonderlik hul eie verskillende betekenisse kan hê, het die vertalings in die moderne lewende tale, uit hierdie uitdrukking, deur die loop van die jare ander gestaltes gekry.

**Artem** (verbuiging van 'ars') kan byvoorbeeld “kuns” maar ook “kunde”, “kennis”, “teorie”, “bekwaamheid”, “bevoegdheid”, “eienskap”, “lis” of “handigheid” beteken. 

**Quaevis** kan “elke liewe een” of “elke moontlike [een]” beteken.  

**Terra** kan benewens “grond”, “grondbodem” en “aarde” ook onder andere “land”, “landskap” of “streek” beteken. 

**Alit** (vervoeging van ‘alere’) kan benewens “voed” ook “soog”, “grootmaak”, “koester”, “bewaar”, “bewaak”, “onderhou” of “ontwikkel” beteken.

‘n Uitdrukking wat dus veronderstel was om direk met keiser Nero verband te hou, het met verloop van tyd al hoe meer na die kuns en die onderskeie lande self begin kyk, moontlik omdat die duidelike band met Nero nie meer so sigbaar was nie.

Die verklaring van Joachim Nikolaus von Dessin se lyfspreuk word byvoorbeeld gegee: *Elke land kweek kennis (of kuns of kunde)*, soos Immelman dit vertaal. Hy wil selfs iets persoonlik in hierdie lyfspreuk insien, wat duidelik niks met Nero te make het nie: 

 

Tog bestaan die Spaanse vertaling ook, met min of meer dieselfde betekenis: *Todos los países cultivan el arte*.''

In die wydste sin van die woord kan die uitdrukking dan ook beteken: 'n Kunstenaar of kundige is orals tuis, kom orals tot sy reg, en word orals deur die omgewing gevoed.

## Verwysings