Antieke ruimtevaarders

van Val Camonica, Italië; aanhangers van antieke ruimtevaarders glo dié figure beeld ruimtevaarders uit.]]
[thumb|260px|[Mesopotamië|'n Mesopotamiese silinderseël.]]

**Antieke ruimtevaarders** (of **antieke buiteaardse wesens**) verwys na 'n skynwetenskaplike geloof, ook **paleokontak** genoem, dat intelligente buiteaardse wesens (buiteaardse ruimtevaarders) die Aarde in die oudheid of voorgeskiedenis besoek en kontak met die mens gemaak het.

Akademici en argeoloë neem nie die idee dat antieke ruimtevaarders bestaan en die Aarde besoek het, ernstig op nie en beskryf sulke bewerings as skynargeologie of onwetenskaplik. Dit het nog geen geloofbare behandeling in vakgeskrifte ontvang nie. Wanneer voorstanders van die idee met bewyse probeer vorendag kom dat hulle reg is, word dit dikwels as versinsels afgemaak. Sommige skrywers en kenners glo ook teorieë oor antieke ruimtevaarders het rassistiese ondertone, omdat dit die prestasies en vermoëns van inheemse kulture oor die hoof sien.

## Oorsig
Verskeie terme word gebruik om na aansprake oor antieke ruimtevaarders te verwys, soos antieke buiteaardse wesens, antieke ufonoute, antieke ruimtevlieëniers, paleo- of skynkontak, ruimtevaarder- of buiteaardse gode, of paleo- of Bybelse SETI (soektog na buiteaardse intelligensie).

Mense wat in sulke antieke-ruimtevaarder-verhale glo, handhaaf dikwels die standpunt dat alle of sommige mense óf afstammelinge óf skeppings is van buiteaardse intelligensie wat in ’n stadium in die antieke verlede op die Aarde geland het. ’n Verwante idee is dat menslike kennis, godsdiens en kultuur van buiteaardse besoekers in antieke tye afkomstig is, in dié sin dat antieke ruimtevaarders as ’n “moederkultuur” opgetree het. Daarbenewens beweer voorstanders dikwels dat reisigers uit die buitenste ruim baie van die strukture op die planeet (soos die Egiptiese piramides en die Moai-klipkoppe van Paaseiland) gebou het of mense gehelp het om dit te bou. Voorstanders voer aan die bewys vir antieke ruimtevaarders spruit uit dokumentêre leemtes in historiese en argeologiese rekords, terwyl hulle argeologiese artefakte noem wat hulle, in teenstelling met hoofstroomverklarings, as anachronisties beskou en glo buite die tegniese vermoëns van die mense was wat dit gemaak het.

As ’n skynargeologie kry die idee aandag in randmedia van die sensasiepers, soos die History Channel-reeks *Ancient Aliens*. Sulke programme gebruik ’n sekere strategie om feite met fiksie te vermeng ten einde teorieë van ’n alternatiewe verlede te versprei, met uitdrukkings wat aansluit by witheerssugtige, nativistiese, imperialistiese, setlaarkoloniale en Christelike Identiteit-oortuigings wat op die verlede betrekking het. Die bekende voorstanders van antieke buiteaardse wesens verklaar hulle is deel van ’n onderdrukte minderheid akademici en dat “groot argeologie” saamsweer om hulle te ontmagtig.

Hulle fokus hoofsaaklik op monumentale argeologiese strukture en beweer dit kon slegs met buiteaardse ingryping gebou word. Die implikasie is dat die inheemse mense in die streke waar dié monumente voorkom, dit nie op eie stoom kon bou nie. Die Dakota/Lakota Sioux-skrywer Ruth H. Burns kritiseer egter in die tydskrif *Atmos* die idee dat buiteaardse wesens in die algemeen die standpunt van inheemse, nie-Europese volke ondersteun. Sy meen inheemse volke se verhale wat hulle oorsprong na buiteaardse wesens herlei, is deel van “inheemse uitwissing”, aangesien dit die standpunte van inheemse volke minimaliseer of geheel en al veronagsaam. Baie inheemse volke herlei hulle afkoms na “ster-mense” of soortgelykes: buiteaardse wesens wat as die stamouers van inheemse volke per definisie nie wit of “Aries” kan wees nie.

’n Algemene kenmerk in die verhale is dat die buiteaardse wesens wel as lig van velkleur of Aries in gelaatskleur uitgebeeld word, soos wat die prominente voorstander van antieke ruimtevaarders Erich von Däniken in sy grondliggende werk *Chariots of the Gods?* beweer het.

Argeoloë het voorheen die bestaan van dié uitspattige aansprake geïgnoreer. Vanweë die toenemende gewildheid van randteorieë het hulle egter omstreeks 2020 begin om via sosiale media aktief met die publiek in gesprek te tree om argeologiese hoofstroomstandpunte te bevorder. Die paar toegewyde wetenskaplikes wat wel menings oor die idees uitgespreek het, het dit almal verwerp. Carl Sagan het byvoorbeeld geskryf: “In die lang litanie van ‘antieke ruimtevaarder’-pop-argeologie het die gevalle wat oënskynlik interessant lyk, volkome redelike alternatiewe verklarings, of is dit verkeerd gerapporteer, of is dit eenvoudige verdigsels, bedrogstukke en verdraaiings.”

## Geskiedenis van die geloof in antieke ruimtevaarders
Paleokontakvertellings het die eerste keer in die vroeë wetenskapsfiksie van die laat 19de en vroeë 20ste eeu verskyn, insluitend die roman ''Edison's Conquest of Mars'' van 1898 en die werke van H.P. Lovecraft. Die idee is in 1954 in alle erns deur die joernalis Harold T. Wilkins voorgestel. Dit het in die 1960’s in gewildheid toegeneem, hoofsaaklik danksy die ruimtewedloop en die sukses van Erich von Däniken se werke, hoewel dit ook beperkte oorweging as ’n ernstige hipotese ontvang het. Kritici het deur die 1970’s na vore gekom en Von Däniken se aansprake gediskrediteer. Ufoloë het die idee van die VVV-omstredenheid geskei. Teen die vroeë 1980’s was daar min oorblywende steun te vinde.

### Shklovsky en Sagan
[thumb|200px|’n [Japannese mensefiguur wat gemaak is tydens die Jōmon-tydperk (gedateer 1000–400 v.C.).]]
[thumb|220px|[Votiewe offer|Votiefreliëf van die gevleuelde priester van Dudu wat in die Louvre, Parys, uitgestal word.]]
[thumb|200px|Die sarkofaagdeksel van [Kʼinich Janaabʼ Pakal (Pakal die Grote), 'n *ajaw* van die Majastadstaat Palenque.]]

Carl Sagan was medeskrywer van die gewilde boek *Intelligent Life in the Universe* saam met die Sowjet-astrofisikus Iosif Shklovsky (Iosif Sjklofski), wat in 1966 gepubliseer is. In sy boek van 1979, ''Broca's Brain*, het Sagan voorgestel dat hy en Shklovsky moontlik die golf boeke oor antieke ruimtevaarders van die 1970’s geïnspireer het, en het hy sy afkeer uitgespreek van “Von Däniken en ander onkritiese skrywers” wat blykbaar op hierdie idees voortgebou het, nie as versigtige spekulasies nie, maar as “geldige bewys van buiteaardse kontak”. Sagan het daarop gewys dat, hoewel baie legendes, artefakte en sogenaamde misplaaste artefakte ter ondersteuning van hipoteses oor antieke ruimtevaarders aangehaal word, “baie min meer as ’n terloopse vermelding werd is” en maklik met meer konvensionele hipoteses verklaar kan word. Sagan het ook sy vroeëre gevolgtrekking herhaal dat buiteaardse besoeke aan die Aarde moontlik, maar onbevestig en onwaarskynlik, is.

### Erich von Däniken 
Erich von Däniken was in die laat 1960’s en vroeë 1970’s ’n leidende voorstander van hierdie hipotese, en het ’n groot gehoor bereik met die publikasie van sy topverkoper*, Chariots of the Gods?'', in 1968 en die opvolgwerke daarvan.

Volgens Von Däniken vereis sekere artefakte ’n gesofistikeerder tegnologiese vermoë vir hulle konstruksie as wat beskikbaar was in die antieke kulture wat dit gebou het. Von Däniken hou vol dié artefakte is gebou óf direk deur buiteaardse besoekers óf deur mense wat die nodige kennis van hierdie besoekers geleer het. Dit sluit Stonehenge, Pumapunku, die Moai van Paaseiland, die Groot Piramide van Giza en die antieke Bagdad- elektriese battery in.

Von Däniken skryf antieke kuns en ikonografie oor die wêreld heen beeld lug- en ruimtevoertuie, niemenslike maar intelligente wesens, antieke ruimtevaarders en artefakte van ’n anachronisties gevorderde tegnologie uit. Hy beweer ook geografies geskeide historiese kulture deel kunstemas, wat volgens hom op ’n gemeenskaplike oorsprong dui. Een voorbeeld is Von Däniken se vertolking van die sarkofaagdeksel uit die graf van Pakal die Grote, 'n antieke Majaheerser van Palenque. Von Däniken skryf dat die ontwerp ’n sittende ruimtevaarder voorstel. Die ikonografie en die gepaardgaande Majateks identifiseer dit egter as ’n portret van die heerser self met die Wêreldboom van die Majamitologie.

[links|thumb|300px|Die sogenaamde “helikopterhiërogliewe”, by Abydos, [Egipte.]]
Die oorsprong van baie godsdienste word deur Von Däniken vertolk as reaksies op ontmoetings met ’n buiteaardse ras. Volgens sy siening het mense die tegnologie van die buiteaardse wesens as bonatuurlik beskou en die wesens self as gode. Von Däniken verklaar die mondelinge en geskrewe tradisies van die meeste godsdienste bevat verwysings na buiteaardse besoekers in die vorm van beskrywings van sterre en voertuie wat deur lug en ruimte reis. Een voorbeeld is Esegiël se openbaring, wat Von Däniken vertolk as ’n gedetailleerde beskrywing van ’n landende ruimteskip.

Von Däniken se hipoteses is in die VSA gewild gemaak ná die NBC-TV-dokumentêr *In Search of Ancient Astronauts*, aangebied deur Rod Serling, en die rolprent* Chariots of the Gods*.

Kritici voer aan Von Däniken het data verkeerd voorgestel, dat baie van sy aansprake ongegrond is en dat geen van sy kernstellings bevestig is nie. Veral die Christelike kreasionistiese gemeenskap is hoogs krities oor die grootste deel van Von Däniken se werk. Die skrywer oor jong-aarde-kreasionisme Clifford A. Wilson het in 1972 *Crash Go the Chariots* gepubliseer, waarin hy probeer het om al die aansprake in* Chariots of the Gods?* te weerlê.

In* Chariots of the Gods?* verklaar Von Däniken met betrekking tot die Nazca-lyne: “Uit die lug gesien, was die duidelike indruk wat die 60 km lange vlakte van Nazca op my gemaak het dié van ’n vliegveld.” Aangesien hy besig was om bewys vir antieke buiteaardse wesens te soek, toon Von Däniken bevestigingsvooroordeel, aangesien hy die Nazca-lyne nie as mensgemaak beskou het nie totdat* Chariots of the Gods?* gepubliseer is. Hierdie etiese perspektief wat hy aanbied, kan maklik deur ’n leser wat met lugreise vertroud is, aanvaar word, en deur iemand met ’n beperkte kennis van die aard van die geogliewe. Verder, aangesien die meerderheid lesers van die boek nie opgelei is om artefakte uit antieke beskawings te vertolk nie, is hulle vertolking in ’n groot mate onderhewig aan Von Däniken se menings oor die artefakte. Kenneth L. Feder voer aan ’n leser wat die Nazca-lyne vir die eerste keer in ’n boek oor buiteaardse wesens sien, sal baie meer geneig wees om dié kenmerke met 'n buiteaardse oorsprong te verbind as met ’n beskawing wat op Aarde bestaan het.

In 1970 het Von Däniken erken die Nazca-lyne “kon op hulle reusagtige skaal uitgelê gewees het deur vanaf ’n model te werk met behulp van ’n koördinaatstelsel”.

### Zecharia Sitchin 
Zecharia Sitchin se reeks *The Earth Chronicles*, wat begin met *The 12th Planet*, gaan oor Sitchin se unieke vertolking van antieke Sumeriese en Midde-Oosterse geskrifte, megalitiese terreine en artefakte van oor die wêreld.

Hy veronderstel die gode van antieke Mesopotamië was ruimtevaarders van die planeet “Nibiru”, wat die Sumeriërs geglo het ’n afgeleë “12de planeet” is (met die Son, Maan en Pluto as planete gereken), wat met die god Mardoek verbind is. Volgens Sitchin wentel Nibiru steeds om die Son in ’n verlengde wentelbaan van 3&nbsp;600 jaar. Moderne sterrekunde het geen bewyse gevind wat Sitchin se idees ondersteun nie.
 
Alan F. Alford, skrywer van *Gods of the New Millennium* (1996), was ’n aanhanger van die antieke-ruimtevaarder-hipotese. Hy het ’n groot deel van sy werk uit Sitchin se hipotese geput. Hy het egter foute in Sitchin se hipotese gevind ná dieper ontleding, en het gesê: “Ek is nou vas oortuig daarvan dat dié gode die vallende hemel verpersoonlik het; met ander woorde, die neerdaal van die gode was ’n poëtiese weergawe van die kataklisme-mite wat sentraal gestaan het in antieke Nabye Oosterse godsdienste.” 

### Robert Temple 
Robert K.G. Temple se boek *The Sirius Mystery* van 1976 voer aan die Dogon-volk van Noordwes-Mali het ’n verslag van buiteaardse besoeke van sowat 5&nbsp;000 jaar gelede bewaar. Hy haal verskeie bewyse aan, insluitend gevorderde sterrekundige kennis wat deur die stam geërf is, beskrywings en vergelykende geloofstelsels met antieke beskawings soos antieke Egipte en Sumer. Sy werk steun swaar op die studies van die kulturele antropoloë Marcel Griaule en Germaine Dieterlen. Sy gevolgtrekkings is gekritiseer deur wetenskaplikes wat op teenstrydighede in Temple se weergawe wys en voorstel dat die Dogon moontlik van hulle sterrekundige inligting onlangs ontvang het – waarskynlik uit Europese bronne – en dat Dogon-etnografie moontlik verkeerd voorgestel is. 

### VVV-godsdienste 
Verskeie nuwe godsdienstige bewegings, insluitend sommige takke van Teosofie, Sciëntologie, Raëlisme, die Aetherius-geselskap en Heaven’s Gate, glo in antieke en hedendaagse kontak met buiteaardse intelligensie. Baie van dié gelowe beskou sowel antieke geskrifte as onlangse openbarings as verbind met die optrede van buiteaardse wesens uit ander planetêre stelsels. Sielkundiges het bevind VVV-godsdienste toon ooreenkomste wat daarop dui hulle lede verbind bewustelik of onbewustelik betowering met die meme van wetenskapsfiksie. 

## Voorstanders se bewerings
thumb|260px|Rama word met sy terugkeer na Ayodhya in koning Ravana se vlieënde strydwa terugverwelkom.

Onder wetenskaplikes is daar konsensus dat die antieke-ruimtevaarder-hipotese nie onmoontlik is nie, maar ongegrond en onnodig. Die “raaisels” wat as bewys vir die hipotese aangehaal word, kan verklaar word sonder om antieke ruimtevaarders by te sleep; voorstanders soek na raaisels waar geen bestaan nie.

Die antieke Sumeriese mite Enoema Elisj, ingegraveer op wigskriftablette en deel van die Biblioteek van Assurbanipal, lui dat die mensdom geskep is om gode te dien wat die “Annunaki” genoem is. Voorstanders van die hipotese glo die Annunaki was buiteaardse wesens wat na die Aarde gekom het om goud vir hulle te ontgin. Volgens die voorstanders het die Annunaki besef dat goudontginning ’n tol op hulle spesie geëis het, en toe die menslike ras as slawe geskep.

#### *Ramayana*
In die Hindoemitologie reis die gode en hulle avatars van plek tot plek in vlieënde voertuie wat Vimanas genoem word. Daar is baie verwysings na hierdie vlieënde voorwerpe in die *Ramayana*, wat deur die Lankaanse koning Ravana van Sri Lanka gebruik is en uit die 5de of 4de eeu v.C. dateer. Hieronder volg enkele voorbeelde:

Uit Boek 6, Kanto CXXIII: Die Magiese Wa:
Is dit nie my wonderlike strydwa nie, 
Genoem Poesjpak, deur goddelike hande vervaardig.
...
Hierdie strydwa, met uiterste sorg bewaar,
Sal jou deur die velde van die lug voer,
En jy sal onvermoeid neerdaal
In die skone koninklike stad Ayodhyá.
Uit Boek 6, Kanto CXXIV: Die Vertrek:

#### Die Bybel
##### Genesis en Henog
Genesis 6:1-2 en 4 verklaar:

Baie Christene beskou dié groepe as die verskillende families van Adam en Eva se kinders. ’n Ander interpretasie is dat die reuse die kinders is van die “seuns van God” en die “dogters van die mense”, hoewel geleerdes onseker is. Die eerste deel van die apokriewe boek Henog brei uit op en interpreteer Genesis 6:1: dat die “seuns van God” ’n groep van 200 “engele” was wat “Wagters” genoem is, wat na die Aarde neergedaal het om met mense te teel. Hulle nageslag was die reuse wat “al die besittings van mense verbruik het”. Toe mense nie meer die reuse kon onderhou nie, het hulle teen die mensdom gedraai. Die Wagters het mense ook onderrig in metallurgie, skoonheidsmiddels, towery, astrologie, sterrekunde en meteorologie. God het toe beveel dat die Wagters in die grond opgesluit word en die Groot Vloed (of die talle vloedmites) geskep om die Aarde van die reuse en van die mense wat deur die Wagters kennis ontvang het, te suiwer. Om die voortbestaan van die mensdom te verseker, is Noag vooraf gewaarsku oor die komende vernietiging. Omdat hulle God ongehoorsaam was, beskryf die boek die Wagters as “gevalle engele”.

Sommige voorstanders van antieke ruimtevaarders voer aan dat hierdie verhaal ’n historiese weergawe is van buiteaardse wesens wat die Aarde besoek het, Wagters genoem omdat dit hulle sending was om die mensdom waar te neem. Sommige van die buiteaardse wesens het bevele veronagsaam; hulle het kontak met mense gemaak, met menslike vroue gekruisteel en kennis met hulle gedeel. Die reuse was dus half-mens, half- buiteaardse hibriede.

Chuck Missler en Mark Eastman voer aan moderne VVV’s het die gevalle engele, of die nageslag van gevalle engele, vervoer, en dat “Noag se stamboek nie deur die indringing van gevalle engele besmet is nie. Dit blyk dat hierdie vervalsing van die menslike geenpoel ’n groot probleem op die planeet Aarde was.”

Von Däniken stel ook voor die twee engele wat Lot in Genesis 19 besoek het, was antieke ruimtevaarders wat atoomwapens gebruik het om die stad Sodom te vernietig.

Marc Dem herinterpreteer Genesis deur te skryf die mensdom het op ’n ander planeet begin en dat die God van die Bybel ’n buiteaardse wese is.

##### Esegiël
thumb|260px|’n Gegraveerde illustrasie van Esegiël se “visioen” (1670).

Esegiël 1 vertel van ’n visioen waarin Esegiël ’n “enorme wolk” sien wat vuur bevat en weerlig en “helder lig” uitstraal:

In hoofstuk 4 van *Chariots of the Gods?*, met die titel “Was God an Astronaut?”, stel Von Däniken voor Esegiël het ’n ruimtetuig of ruimtetuie gesien; dié hipotese is reeds in 1956 deur Morris Jessup voorgestel en in 1961 deur Arthur W. Orton. ’n Gedetailleerde weergawe van die hipotese is beskryf deur Josef F. Blumrich in sy boek *The Spaceships of Ezekiel* (1974).

[thumb|links|270px|Ahu Tongariki, [Paaseiland.]]
### Antieke strukture en megalitiese terreine
Voorgestelde bewyse van antieke ruimtevaarders sluit die bestaan van antieke monumente en megalitiese ruïnes in, soos die piramides van Giza in Egipte, Machu Picchu in Peru, die Moai op Paaseiland en Stonehenge in Engeland. 

Ondersteuners beweer dié klipstrukture kon nie met die tegniese vermoëns en gereedskap van die mense van daardie tyd gebou word nie, en voer verder aan dat baie daarvan selfs vandag nie nageboots sou kon word nie.

Dié idees word kategories deur hoofstroomargeoloë verwerp. Sommige van hulle het deelgeneem aan eksperimente om groot megaliete te verskuif. Hulle het daarin geslaag om megaliete van tot minstens 40 ton te verskuif, en sommige het gespekuleer dat met ’n groter arbeidsmag groter megaliete met behulp van bekende antieke tegnologie gesleep sou kon word.

#### Piramides van Egipte
Von Däniken verklaar dat antieke Egipte, met sy groot strukture van die Giza-piramidekompleks, soos die Groot Piramide en die Groot Sfinks, skielik en sonder oorgang en ontwikkeling ’n “fantastiese, klaargemaakte beskawing” geword het. Voorstanders van antieke ruimtevaarders stel voor dat terreine soos die piramides van Giza eerder deur buiteaardse wesens gebou is. Argeologiese bewyse toon egter nie net die lang kulturele trajek van prehistoriese Egipte nie, maar ook die ontwikkelingsprosesse wat die antieke Egiptenare deurgemaak het. Dit was farao Sneferu wat sy piramide van ’n trapvormige in ’n ware piramide, soos die bekende piramides van Giza, laat ontwikkel het. ’n Papirusdokument is ook ontdek met rekords van die bou van die Groot Piramide.

#### Moai
Die Moaibeelde van Paaseiland is oor kilometers vanaf die Rano Raraku-steengroef na hulle huidige liggings verskuif, en argeoloë het gewonder hoe massiewe beelde soos dié vervoer kon word. Volgens die volksverhale van die inheemse Rapa Nui-mense het hoofmanne en priesters mana gebruik om die eiland se beelde te laat "loop". In 1982 het die Tsjeggiese ingenieur Pavel Pavel en ’n groep van 16 mense ’n replikabeeld van beton gebruik om ’n metode te toets wat die beelde sou kon vervoer. Hulle het toue daaraan vasgemaak en dit in twee groepe heen en weer getrek en gedraai, wat dit vorentoe laat beweeg het in ’n loopbeweging. Hulle het dit die “yskasmetode” genoem en gedemonstreer dat die massiewe beelde maklik deur ’n klein groep mense verskuif kon word.

### Godsdienstige en kulturele praktyke
[thumb|240px|'n Fisiologies gemanupileerde skedel in [Peru.]]

’n Paar antieke kulture, soos die antieke Egiptenare en sommige inheemse Amerikaners, het die skedel van hulle kinders kunsmatig verleng. Sommige voorstanders van antieke ruimtevaarders stel voor dit is gedoen om buiteaardse besoekers, wat hulle as gode beskou het, na te boots.

#### Achenaten
Onder die antieke heersers wat met verlengde skedels uitgebeeld word, is farao Achenaten en sy vrou Nefertiti. Die uitbeelding van Achenaten en sy familie met eienskappe soos verlengde skedels en ledemate, 'n onderontwikkelde bolyf en ginekomastie (groot borste by mans) in Amarna-kuns word gehipotetiseer as die gevolg van ’n familieverwante siekte. Huwelike tussen familielede, veral broers en susters, was algemeen in antieke Egiptiese koninklike families, wat die risiko van sulke afwykings verhoog het.

## In populêre kultuur
Antieke ruimtevaarders word gereeld in wetenskaps- en gruwelfiksie in baie verskillende media behandel. In ’n artikel uit 2004 in die tydskrif *Skeptic* skryf Jason Colavito dat Von Däniken baie van sy boek se konsepte ontleen het aan *Le Matin des magiciens* ("Die Oggend van die Towenaars"), dat dié boek op sy beurt sterk beïnvloed is deur *Cthulhu Mythos*, 'n boek deur H.P. Lovecraft, en dat die kern van die antieke-ruimtevaarder-hipotese sy oorsprong het in die werke van H.P. Lovecraft soos “The Call of Cthulhu” en *At the Mountains of Madness*. Colavito het later op dié idee uitgebrei in sy boek *The Cult of Alien Gods: H. P. Lovecraft and Extraterrestrial Pop Culture*.

Die idee dat buiteaardse wesens die Aarde in die verlede besoek het, kom gereeld in fiksiewerke voor. Die strokiesprent *Thor* beskou byvoorbeeld die hele Noorse mitologie as gebaseer op werklike wesens wat in ander dimensies leef, wat deur die Wikings as gode aanbid is en wat in moderne tye weer op Aarde verskyn.

Von Däniken se werk het egter oor tyd verskeie werke en franchises geïnspireer, soos *Eternals*, *Stargate*, *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull*, *Prometheus* en die TV-reeks *The X-Files*. Al hierdie werke neem die idee nie ernstig op nie, maar gebruik dit bloot as ’n narratiewe hulpmiddel. ’n Ander benadering is om die buiteaardse wesens uit die verhaal te laat en eerder te fokus op toestelle wat hulle agtergelaat het, soos in die romans *Scarlet Dream*, *Galactic Derelict*, *World of Ptavvs*, *Toolmaker Koan* en *A Fire Upon the Deep*. Buiteaardse wesens kan ook verskyn as ’n ouer ras wat mense in hul vroeë tye geskep of gelei het; en hulle is of is nie teenwoordig in die werk se huidige tydperk nie.

*Ancient Aliens* is ’n televisiereeks wat voorstanders van die antieke-ruimtevaarder-hipotese bevat, soos Giorgio A. Tsoukalos, David Childress, Erich von Däniken, Steven M. Greer en Nick Pope.

## Verwysings
### Bronne
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Nog leestof
* 
* 
* Fagan, Garrett G. (2006). *Archaeological Fantasies: How Pseudoarchaeology Misrepresents the Past and Misleads the Public*. Routledge. 
* 
* Harris, Christie. (1975). *Sky Man on the Totem Pole?*. New York: Atheneum. 
* 
* 
* Stiebing, William H. (1984). ''Ancient Astronauts, Cosmic Collisions and Other Popular Theories About Man's Past*. Prometheus Books. 
* Story, Ronald. (1976). *The Space Gods Revealed: A Close Look at the Theories of Erich von Däniken*. Harper & Row. 
* Trefil, James. (2007). "Who Were the Ancient Engineers of Egypt?". *Skeptical Inquirer* (Committee for Skeptical Inquiry) 17.1.
* White, Peter. (1976). *The Past Is Human: Debunking Von Daniken's Gee-Whiz Theories''. Taplinger. 

## Skakels
* 
* Ancient Astronauts – Skeptic's Dictionary