Geskiedenis van Interlingua

Die **geskiedenis van interlingua** behels die vorming van die taal self en ook sy gemeenskap van sprekers.

Die eerste krediet vir Interlingua moet gaan na die Amerikaanse erfgenaam Alice Vanderbilt Morris (1874–1950), wat geïnteresseerd geraak het in linguistiek en die beweging van internasionale hulptale aan die begin van die 1920's. In 1924 het Morris en haar eggenoot, Dave Hennen Morris, die International Auxiliary Language Association (IALA) (*Vereniging vir Internasionale Hulptale*), 'n nie-winsgewende vereniging, in New York gestig. Hulle doelwit was om die studie van hulptale op 'n wetenskaplike basis te plaas.

Ondersoeke na die probleem van die hulptaal was aan die gang by die Internasionale Navorsingsraad (*International Research Council*), die Amerikaanse Raad oor Onderwys (*American Council on Education*), die Amerikaanse Raad van Geleerde Verenigings (*American Council of Learned Societies*), die Britse, Franse, Italiaanse en Amerikaanse verenigings vir die bevordering van die wetenskap, en ander groepe spesialiste. Morris het IALA geskep as 'n voortsetting van haar werk. Sy het die navorsingsprogram ontwikkel in oorleg met Edward Sapir, William Edward Collinson, en Otto Jespersen.

In sy vroeë jare het IALA hom met drie take besig gehou: om ander organisasies wêreldwyd met soortgelyke doelwitte te vind; om 'n biblioteek van boeke oor tale en interlinguistiek op te bou; en om bestaande internasionale hulptale soos esperanto, esperanto II, ido, latino sine flexione, novial, en occidental te vergelyk. In die uitvoering van sy laaste doelwit het dit parallelle studies van daardie tale gedoen, met vergelykende studies van nasionale tale, onder leiding van geleerdes van Amerikaanse en Europese universiteite.

Tot op daardie stadium was baie van die debat onduidelik oor die besluit om naturalistiese woorde (bv. Novial en Occidental) of sistematiese woorde (bv. Esperanto en Ido) te gebruik. Gedurende die oorlogsjare het voorstanders van 'n naturalistiese interlingua gewen. Die eerste steun was dr. Thorndike se artikel; die tweede was 'n toegewing deur voorstanders van die sistematiese tale dat duisende woorde reeds in baie — of in 'n meerderheid — van die Europese tale teenwoordig was. Hulle argument was dat sistematiese afleiding van woorde 'n "bed van Prokustes" was, wat die beginner dwing om 'n nuwe skema van afleiding te vergeet en van voor af te leer wanneer 'n nuttige woordeskat reeds beskikbaar was. Dit het uiteindelik voorstanders van die sistematiese tale oortuig, en die IALA het vanaf daardie stadium die standpunt ingeneem dat 'n naturalistiese taal die beste sou wees.

Met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog het die navorsingsaktiwiteite van die IALA van Liverpool na New York verskuif, waar E. Clark Stillman 'n nuwe navorsingspersoneel saamgestel het.

Vier modelle is ingesluit: Modelle P en K, plus twee nuwe modelle wat gelyk het na Model E van 1945.. In 1954 is Interlingua by die Tweede Wêreldkardiologiekongres in Washington, DC, gebruik vir beide geskrewe opsommings en mondelinge tolking. Binne 'n paar jaar het dit soortgelyke gebruik by nog nege (9) mediese kongresse gevind. Tussen die middel-1950's en die laat 1970's het sowat dertig wetenskaplike en veral mediese joernale opsommings van artikels in Interlingua verskaf. *Science Service*, die uitgewer van *Science Newsletter* in daardie tyd, het van die begin van die 1950's tot Gode se dood in 1970 'n maandelikse kroniek in Interlingua gepubliseer. In 1967 het die magtige Internasionale Organisasie vir Standardisasie, wat terminologie standaardiseer, byna eenparig gestem om Interlingua as die basis vir sy woordeboeke te aanvaar.

Die IALA het sy deure in 1953 gesluit, maar is eers in 1956 of later formeel ontbind. Sy rol in die bevordering van Interlingua is grootliks oorgeneem deur Science Service, wat Gode as die hoof van sy nuutgestigte Interlingua-afdeling aangestel het. Hugh E. Blair, 'n boesemvriend en kollega van Gode, het sy assistent geword. 'n Opvolgorganisasie, die Interlingua Institute, is in 1970 gestig om Interlingua in die VSA en Kanada te bevorder. Die nuwe instituut het die werk van ander linguistiese organisasies ondersteun, aansienlike akademiese bydraes gelewer en opsommings vir akademiese en mediese publikasies geproduseer. Een van sy grootste prestasies was twee enorme volumes oor fitopatologie wat in 1976 en 1977 deur die American Phytopathological Society geproduseer is.

Die Interlingua Institute het 'n tyd lank sonder koers gedryf na die dood van Blair in 1967 en Gode in 1970. Volgens Esterhill, het publikasie egter net kortstondig aan die einde van die 1960's verlangsaam en kort daarna herstel, rondom die tyd van die tweede uitgawe van die IED in 1971. Bloeiende belangstelling in Europa kon moontlik die stryd wat in Amerika plaasgevind het, teëgewerk het.

Interlingua het baie voormalige aanhangers van ander internasionale taalprojekte gelok, veral Occidental en Ido. Die oud-Occidental-ondersteuner Ric Berger het die Union Mundial pro Interlingua (UMI) in 1955 gestig, en teen die einde van die 1950's het belangstelling in Interlingua in Europa reeds dié van Noord-Amerika begin oortref. Mediadekking van die tyd was byvoorbeeld blykbaar die swaarste in Noord- en Oos-Europa. Gereelde Europese dekking het tot die hede voortgeduur, tesame met mediabelangstelling in Suid-Amerika aan die begin van die 1990's.

Vanaf die 1980's het UMI elke twee jaar internasionale konferensies gehou (tipiese bywoning by vorige vergaderings was 50 tot 100 mense) en 'n publikasieprogram geloods wat uiteindelik meer as 100 volumes opgelewer het. Ander werke in Interlingua is deur universiteitsparse in Swede en Italië gepubliseer, en in die 1990's, Brasilië en Switserland. Verskeie Skandinawiese skole het projekte onderneem wat Interlingua gebruik het as 'n middel om die internasionale wetenskaplike en intellektuele woordeskat te onderrig.

In 2000 is die Interlingua Institute ontbind te midde van gespille oor fondse met die UMI. Die American Interlingua Society, wat die volgende jaar gestig is, het die instituut opgevolg en gereageer op nuwe ontluikende belangstelling in Meksiko. In Tsjeggo-Slowakye het Július Tomin briewe met dreigemente ontvang ná die publikasie van sy eerste Interlingua-artikel. Ten spyte van voortgesette vervolging het hy voortgegaan om die Tsjeggiese verteenwoordiger van Interlingua te word, Interlingua in die skoolstelsel te onderrig, en 'n lang reeks gepubliseerde artikels en boeke te skryf.

## Interlingua vandag 
Vandag het belangstelling in Interlingua uitgebrei van die wetenskaplike gemeenskap na die algemene publiek. Individue, regerings en private maatskappye gebruik Interlingua vir leer en onderrig, reis, aanlyn publikasie en kommunikasie oor taalgrense heen. Interlingua word internasionaal bevorder deur die Union Mundial pro Interlingua. Tydskrifte en boeke word deur baie nasionale organisasies geproduseer, soos die Societate American pro Interlingua, die Svenska Sällskapet för Interlingua en die União Brasileira pro Interlíngua.

Tans is Panorama in Interlingua die mees prominente van baie Interlingua-tydskrifte. Dit is 'n tydskrif van 28 bladsye wat tweemaandeliks gepubliseer word en wat nuus, wetenskap, hoofartikels en Interlingua dek. Danksy die internet het Interlingua in die afgelope dekade 'n herlewing gesien, met die aantal sprekers wat volgens sommige skattings vertienvoudig het.

Danksy die aktiwiteit van Carlos Valcárcel Riveiro op sosiale media, het Interlingua onlangs 'n nuwe herlewing beleef.

## Verwysings