Stanley Kubrick

**Stanley Kubrick** (26 Julie 1928&nbsp;– 7 Maart 1999) was ’n Amerikaanse rolprentregisseur, vervaardiger, draaiboekskrywer en kinematograaf wat die meeste van sy werk gedoen het as ’n immigrant in die Verenigde Koninkryk. Hy word beskou as een van die grootste rolprentmakers van alle tye. Sy rolprente, meestal verwerkings van romans en kortverhale, was bekend vir hul treffende en unieke kinematografie, aandag aan besonderhede en die inspirerende gebruik van musiek. Kubrick se prente het ’n verskeidenheid genres gedek, van oorlog en misdaad tot humor en wetenskapsfiksie. Hy was bekend as ’n perfeksionis wat besondere aandag aan elke toneel gegee het en nou saam met sy akteurs gewerk het.

Kubrick het sy loopbaan as fotograaf in New York begin en homself alle aspekte van rolprentvervaardiging geleer. Sy eerste prente is met ’n klein begroting gemaak, gevolg deur een Hollywood-lokettreffer, *Spartacus*. Die res van sy loopbaan het hy in die Verenigde Koninkryk deurgebring. Hy het van sy huis in Hertfordshire (noord van Londen) geskryf, navorsing gedoen en die produksie van sy films hanteer. So het hy feitlik algehele artistieke beheer gehad, maar ook geldelike ondersteuning van die groot Hollywood-rolprentateljees.

Met baie van sy rolprente het hy nuwe terreine ontgin, soos met *2001: A Space Odyssey* (1968), ’n wetenskapsfiksieprent met innoverende visuele effekte en wetenskaplike realisme wat die regisseur Steven Spielberg sy generasie se "oerknal" genoem het. Met *Barry Lyndon* (1975) het Kubrick spesiale lense laat ontwerp om tonele by kerslig op te neem en *The Shining* (1980) was van die eerste vollengterolprente waarvoor ’n Steadicam-kamera gebruik is vir stabiliteit en gladde volgskote. Soos met sy vroeëre kortfilms, was Kubrick die kinematograaf en redigeerder van die eerste twee van sy 13 vollengteprente. Hy het die hele of deel van die draaiboek geskryf vir feitlik al sy rolprente, en was ook die regisseur en vervaardiger daarvan.

Hoewel van Kubrick se prente omstrede was en gemengde resensies gekry het, soos *Paths of Glory* (1957), *Lolita* (1962) en *A Clockwork Orange* (1971), is die meeste van sy werke benoem vir óf Oscars óf Golden Globes óf Baftas en is hulle later as meesterstukke beskou. Die rolprenthistorikus Michel Ciment beskou sy films as "van die belangrikste bydraes van die 20ste eeu tot die wêreld se rolprente."

## Vroeë lewe 
duimnael|260px|links|’n Kubrick-foto van Chicago vir *Look*, 1949
Stanley Kubrick is op 26 Julie 1928 in Manhattan, New York, gebore as die eerste van twee kinders van Jacques (Jacob) Leonard Kubrick (1901–'85) en Sadie Gertrude (gebore Perveler; 1903–'85), albei Joods. Jacques Kubrick, wie se pa en dié se voorouers van Oostenrykse, Roemeense en Poolse afkoms was, was ’n dokter.

As ’n seun was Kubrick nie veel geïnteresseerd in die aktiwiteite in hul Bronx-woonbuurt nie. Toe hy 12 jaar oud was, het sy pa hom skaak geleer. Die spel was sy lewe lank ’n obsessie by hom en kom in baie tonele in sy prente voor. Toe hy 13 was, het sy pa vir hom ’n Graflex-kamera gekoop en so ’n liefde vir fotografie in hom gewek.

As tiener was Kubrick geïnteresseerd in jazz en hy het vir ’n kort rukkie ’n loopbaan as tromspeler nagestreef.

Kubrick het redelik swak op skool gevaar en het dikwels stokkiesgedraai om te gaan fliek.

## Loopbaan 
### Kortfilms 
In 1951 het Kubrick ’n paar kort dokumentêre prente gemaak. Die eerstes was nuusflitse vir rolprentteaters. Sy eerste kleurprent was *The Seafarers* (1953).

### Vollengteprente 
;*Fear and Desire* (1953)
Kubrick se eerste vollengteprent, *Fear and Desire* (1953), was ’n goedkoop film oor soldate wat in ’n fiktiewe oorlog aan die vyand se kant van die gevegslinie gevang word. Kubrick en sy vrou, Toba, was die enigste lede van die produksiespan en die draaiboek is geskryf deur ’n vriend, Howard Sackler. Dit het ’n paar goeie resensies gekry, maar was steeds ’n finansiële mislukking. Kubrick was later verleë oor die "amateuragtige" prent en het dit uit sirkulasie probeer hou.

Sommige meen die prent wys Kubrick se vroeë belangstelling in oorlogvoering. Volgens die rolprenthistorikus James Naremore was hy veral geïnteresseerd in "hoe rasionele, militaristiese beplanning uit beheer kan raak en irrasioneel word". Kubrick se latere rolprente het verskillende aspekte van dié tema uitgebeeld, soos *Paths of Glory,* *Dr. Strangelove* en *Full Metal Jacket*. Die prent volg in ’n groot mate die styl van tradisionele film noir-prente, maar baie resensente beskou dit as een van die beste films van die genre. Dit was nie ’n finansiële sukses nie, maar het goeie resensies gekry en het Metro-Goldwyn-Mayer laat kennis neem van Kubrick en sy produksievennoot, James B. Harris. Hulle is ’n groot aantal stories aangebied waaruit hulle vir hul volgende projek kon kies.

;*Paths of Glory* (1957)
Kubrick se volgende rolprent, *Paths of Glory*, met Kirk Douglas, speel in die Eerste Wêreldoorlog af. Dit was sy eerste rolprent wat goed geld gemaak het. Dit is goed in die rolprentbedryf ontvang en Kubrick gevestig as ’n groot nuwe rolprentmaker.

;*Spartacus* (1960)
*Spartacus* is geskoei op die ware verhaal van dié historiese figuur. Dit is vervaardig deur Kirk Douglas, wat ook die rol gespeel het van die slaaf Spartacus. Sy vyand was die Romeinse generaal Marcus Licinius Crassus (gespeel deur Laurence Olivier). Douglas het Kubrick as regisseur aangestel nadat hy Anthony Mann afgedank het.

Hoewel Kubrick teen daardie tyd, op 31, reeds vier vollengterolprente gemaak het, was Spartacus toe verreweg sy grootste projek, met ’n rolverdeling van meer as 10 &nbsp;000. Dit was toe ook die duurste rolprent wat nog in Amerika gemaak is. Kubrick het die erotiese aspek van die roman afgeskaal en dit verander in ’n "epiese komedie van frustrasie eerder as wellus", skryf die rolprentskrywer Adrian Turner.
Wat styl betref, was *Lolita* ’n oorgangsfilm vir Kubrick tussen sy eerste, naturalistiese prente en die surrealisme van sy latere prente, skryf die resensent Gene Youngblood. Dit het uiteenlopende resensies gekry.

;*Dr. Strangelove* (1964)
Kubrick se volgende projek was *Dr Strangelove* (1964), nog ’n satiriese swart komedie. Omdat Kubrick volwasse geword het teen die einde van WOII en die begin van die Koue Oorlog, was hy nes ander bekommerd oor die moontlikheid van ’n kernoorlog. Hy het dit selfs oorweeg om uit Amerika te trek weens sy vrees dat New York ’n kernbomteiken kan word. Hy het besluit om ’n rolprent oor die onderwerp te maak.

Nadat hy die roman *Red Alert* gelees het nadat iemand dit aanbeveel het, het hy dit beskou as goeie materiaal vir die maak van ’n film oor ’n kernoorlog. Hy het saam met sy vervaardiger, James B. Harris, aan die draaiboek gewerk.

In dié tyd het Kubrick besluit om die andersins ernstige en vreesaanjaende verhaal in 'n satire te verander, omdat dit die enigste manier sou wees waarop dit sou werk. Harris het nie saamgestem nie en hom aan die vervaardiging onttrek. Herman Kahn saam met John von Neumann, Edward Teller en Wernher von Braun, was Kubrick se inspirasies vir die karakter "Dr. Strangelove" in dié rolprent. 

Kubrick het uitgevind dit sou onmoontlik wees om die rolprent in Amerika te maak weens tegniese en politieke probleme en besluit om dit in Engeland te maak. Daar het hy ’n span bymekaargebring wat "die eerste belangrike visuele-effekte-span in die wêreld" sou word. tot ’n meesterstuk. Dit het nuwe spesiale effekte bevat wat Kubrick ontwerp het om fliekgangers ’n "skitterende mengsel van verbeelding en wetenskap" te gee. Kubrick het sy enigste persoonlike Oscar daarvoor gekry, vir die visuele effekte.

;*A Clockwork Orange* (1971)
Nadat die rolprentateljee die maak van ’n prent oor Napoleon gekanselleer het weens ’n gebrek aan finansiering, het Kubrick ’n projek gesoek wat hy vinnig en goedkoop kon verfilm. Hy het besluit op *A Clockwork Orange* (1971). Sy verwerking van Anthony Burgess se roman met dieselfde naam is ’n ondersoek na geweld en eksperimentele rehabilitasie.

Weens die uitbeelding van tienergeweld het dit een van die mees omstrede rolprente van die dekade geword en deel van ’n voortdurende debat oor geweld in rolprente. Kritici het gemeen dit verheerlik geweld. Kubrick het self die prent in Engeland onttrek nadat hy doodsdreigemente ontvang het ná ’n paar nabootsings van die geweld in die fliek. Dit is toe verbied tot ná Kubrick se dood en eers in 2000 heruitgereik.

;*Barry Lyndon* (1975)
*Barry Lyndon* (1975) was ’n verwerking van William Makepeace Thackeray se roman *The Luck of Barry Lyndon* oor die avonture van ’n 18de-eeuse Ierse dobbelaar. Die kinematografie en ligeffekte in die rolprent was nuut vir dié tyd. Binnenshuise tonele is verfilm met ’n spesiale hoëspoed-kameralens wat aanvanklik vir Nasa ontwerp is om in satellietfotografie te gebruik. Talle tonele kon danksy dié lens met net kerslig verlig word, en dit het beelde geskep wat aan 18de-eeuse skilderye herinner.

*Barry Lyndon* was gewild in Europa, veral Frankryk, maar die stadige aksie en lengte van die fliek het dit minder gewild gemaak by Amerikaanse resensente en fliekgangers. Desondanks is die rolprent vir sewe Oscars benoem, ’n rekord vir Kubrick. Dit het vier daarvan gewen. Nes met die meeste van Kubrick se rolprente het *Barry Lyndon* se gewildheid met die jare toegeneem, veral onder rolprentmakers.

;*The Shining* (1980)

*The Shining* was ’n verwerking van die roman met dieselfde naam deur die gewilde rilskrywer Stephen King. Jack Nicholson speel die rol van ’n skrywer wat ’n werk aanvaar as opsigter by ’n groot en afgesonderde hotel in die Rotsgebergte. Daar word hy en sy gesin gekonfronteer deur sy verval in kranksinnigheid asook die skynbaar bonatuurlike gruwels wat in die hotel skuil. Kubrick het Nicholson en die aktrise Shelley Duvall groot vryheid gegee om te improviseer. Kubrick se perfeksionistiese styl het meegebring dat talle tonele tientalle kere oorgeskiet moes word – een toneel met Nicholson 36 keer.

Die rolprent het wisselende resensies gekry, maar was ’n kommersiële sukses. Dit het later kultusstatus verkry. Die prent se finansiële sukses het Warner Brothers se vertroue in Kubrick herstel ná die kommersiële mislukking van *Barry Lyndon*.

;*Full Metal Jacket* (1987)
Sewe jaar later het Kubrick sy volgende prent gemak: *Full Metal Jacket*, ’n verwerking van Gustav Hasford se roman *The Short-Timers* oor die Viëtnam-oorlog.
Dit is verfilm in Londen se hawebuurt op ’n stel wat soos ’n ruïnestad daar uitsien, en dit onderskei dit van ander Viëtnam-flieks. In plaas van in ’n woudagtige gebied, ontvou die tweede helfte van die prent in ’n stad waar stedelike oorlogvoering plaasvind.

Volgens Ciment bevat die rolprent van Kubrick se kenmerkende eienskappe, soos sy keuse van ironiese musiek, die uitbeelding van mense wat hul menslikheid ontneem word en aandag aan besonderse besonderhede om tonele realisties uit te beeld. Hy meen ook daar is ooreenkomste tussen dié prent en *Paths of Glory* (1957), wat Kubrick 30 jaar tevore gemaak het, soos die gebruik van natuurlike lig, ’n verteller wat nie gesien word nie, ’n gevoel van chaos en die gebruik van panoramiese ruimtes. Albei prente lê klem op "die indruk van realiteit . . . . en fotografiese hiper-realiteit".

Hoewel Kubrick toe byna 70 jaar oud was, het hy 15 maande lank verbete gewerk om die prent teen die beplande uitreikingsdatum, 16 Julie 1999, te voltooi. *Eyes Wide Shut* is, soos *Lolita* en *A Clockwork Orange*, voor uitreiking gesensor. Kubrick is ’n paar dae ná die finale redigering van die prent oorlede en het dit nooit op die silwerdoek gesien nie.

;Werk aan *A.I. Artificial Intelligence*
Deur die 1980's en vroeë 1990's het Kubrick saam met Brian Aldiss gewerk aan die omskepping van sy kortverhaal "Super-Toys Last All Summer Long" in ’n rolprent. Dit is ’n futuristiese verhaal oor ’n robot wat soos ’n kind lyk en optree, asook sy pogings om ’n "regte seuntjie" te word. Kubrick het glo lang telefoongesprekke met Steven Spielberg gevoer oor die prent.

In 1999, ná Kubrick se dood, het Spielberg ’n nuwe draaiboek saamgestel wat geskoei was op ’n vroeëre verwerking onder Kubrick se toesig en volgens sy spesifikasies. Hy het toe die prent *A.I. Artificial Intelligence* geregisseer. Hy het Kubrick se visuele skema so getrou moontlik gevolg. Die rolprent is in Junie 2001 uitgereik met ’n postume erkenning van Kubrick vir produksie aan die begin en ’n kort huldeblyk aan die einde.

### Aandag aan detail 
duimnael|260px|regs|Kostuums vir *Barry Lyndon*.
Kubrick was bekend daarvoor dat hy aan elke aspek van ’n rolprent aandag gegee het. Gay Hamilton, ’n akteur in *Barry Lyndon*, het vertel hoe hy selfs elke kostuum vooraf goedgekeur het."

Sy perfeksionisme het groot eise aan akteurs gestel. Ryan O'Neal het gemeen: "Hy werk jou gal. Hy druk jou, help jou, word kwaad vir jou, maar hy leer jou veral die waarde van ’n goeie regisseur. Stanley het aspekte van my persoonlikheid en toneelspel-instinkte na vore gebring wat dormant was." Die landelike atmosfeer het hom energie, inspirasie en selfvertroue gegee, asook meer privaatheid en tyd om te dink.

Kubrick het England in die 40 jaar voor sy dood selde verlaat. Hy het ook selde met vakansie gegaan. Selfs ná ’n groot rolprent sou hy dadelik aan idees vir sy volgende projek begin werk.

## Filmografie 
## Pryse 
Al Kubrick se rolprente van *Paths of Glory* tot aan die einde van sy loopbaan, behalwe *The Shining*, is in verskeie kategorieë benoem vir Oscars en Golden Globes. Vir *2001: A Space Odyssey* het Kubrick sy enigste persoonlike Oscar gewen as redigeerder van spesiale effekte.

Kubrick het twee pryse ontvang van groot rolprentfeeste: beste regisseur van die Locarno Internasionale Rolprentfees in 1959 vir ''Killer's Kiss*, en "Filmcritica *Bastone Bianco*-prys" by die Venesiese Rolprentfees in 1999 vir *Eyes Wide Shut*. Hy is ook in 1962 benoem vir die "Goue Leeu" van die Venesiese Rolprentfees vir *Lolita''. Dié rolprentfees het die "Loopbaan Goue Leeu" in 1997 aan hom toegeken. Hy het die Directors Guild of America  se Lifetime Achievement Award gewen en nog een van die Director's Guild of Great Britain. Die Sitges-Kataloniese Internasionale Rolprentfees het in 2008 hul "Honorary Grand Prize" vir sy lewe se werk postuum aan hom toegeken. Hy het ook die Hugo-prys drie keer gewen vir sy werk in wetenskapsfiksie.

## Verwysings 
## Bronne 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Raphael, Frederic. *Eyes Wide Open: A Memoir of Stanley Kubrick*, Ballantine, 1999

## Eksterne skakels 
* The Authorized Stanley Kubrick Web Site by Warner Bros.
* Video: *Stanley Kubrick: A Life in Pictures* Introduction, 2.5 minutes
* Kubrick on Senses of Cinema (Biografie)
* Senses of Cinema: Great Directors Critical Database 
* The Guardian: Citizen Kubrick
* The Kubrick Site
* Stanley Kubrick Archive by die London College of Communication
* Kubrick Multimedia Film Guide
* Multi-media Kubrick archive
* Lys van onderhoude en *Look*-foto's
* 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia