Nice-model

Die **Nice-model** is ’n scenario vir die evolusie van die Sonnestelsel. Dit is genoem na die ligging van die Observatoire de la Côte d'Azur in Nice, Frankryk, waar dit aanvanklik ontwikkel is. Daarvolgens het die groot gasplanete uit ’n aanvanklik kompakter stelsel na hul huidige posisies migreer, lank ná die opklaring van die aanvanklike protoplanetêre gasskyf. Dit verskil van vroeëre modelle oor die vorming van die Sonnestelsel. 

Hierdie planetêre migrasie word gebruik as verduideliking van historiese gebeure soos die Groot Bombardement van die binneste planete, die ontstaan van die Oort-wolk en die bestaan van groepe of gordels klein liggame soos die Kuiper-gordel, trojane  en trans-Neptunus-voorwerpe. Omdat dit baie kenmerke van die Sonnestelsel verduidelik, word dit wyd aanvaar as die huidige mees realistiese model vir die Sonnestelsel se vroeë evolusie, ]]

## Beskrywing 
Die oorsprong van die Nice-model is drie geskrifte wat in 2005 in die wetenskaptydskrif *Nature* gepubliseer is deur ’n groep internasionale wetenskaplikes: Rodney Gomes, Hal Levison, Alessandro Morbidelli en Kleomenis Tsiganis. Hierin het die viertal voorgestel dat, ná die opklaring van die gas en stof van die protoplanetêre skyf van die vroegste Sonnestelsel, die vier gasplanete (Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus) eers in feitlik sirkelvormige wentelbane was tussen sowat 5,5 en 17&nbsp;astronomiese eenhede (AE), baie nader aan mekaar en meer kompak as nou. ’n Groot, digte skyf van klein rotsagtige en ysige planetesimale wat saam sowat 35&nbsp;aardmassas was, het van die wentelbaan van die buitenste planeet af tot by sowat 35&nbsp;AE gestrek.

Wetenskaplikes weet so min van die vorming van Uranus en Neptunus dat Levison gesê het "...die moontlikhede oor die vorming van Uranus en Neptunus is feitlik oneindig."   Daar is egter voorgestel dat die evolusie van die planetêre stelsel soos volg verloop het:

Voorwerpe aan die binneste rand van die planetesimale skyf word deur die swaartekrag van die heel buitenste planeet beïnvloed, en dit verander hul wentelbane. Die planeet verstrooi die meeste van die klein ysliggame na binne; die ysliggame se hoekmomentum verander weer dié van die planeet en laasgenoemde beweeg in reaksie daarop na buite om so die hoekmomentum van die hele stelsel te handhaaf. Dieselfde proses word met die volgende planete herhaal, en so beweeg Saturnus, Uranus en Neptunus al hoe verder van die middel af weg. Jupiter stoot Saturnus weg tot na sy huidige posisie, en hierdie migrasie veroorsaak wedersydse swaartekraginvloede tussen Saturnus en die twee ysreuse Neptunus en Uranus, wat hulle in meer eksentrieke wentelbane stuur. Die twee ysreuse ploeg nou in die planetesimale skyf in en skiet tienduisende planetesimale uit hul vorige stabiele wentelbane in die buitenste Sonnestelsel. Hierdie versteuring verstrooi die skyf feitlik heeltemal en verwyder 99% van sy massa, ’n scenario wat die huidige gebrek aan ’n digte trans-Neptunus-bevolking verduidelik.

### Die Groot Bombardement 
:*Hoofartikel: Groot Bombardement.*
Die rekord van kraters op die maan en rotsplanete is een van die belangrikste bewyse vir die Groot Bombardement: ’n toename in botsings tussen die binneste planete en asteroïdes en/of komete sowat 600&nbsp;miljoen jaar ná die vorming van die Sonnestelsel. Die getal planetesimale wat die maan in die Nice-model sou getref het, stem ooreen met die kraterrekord.

### Trojane en die asteroïdegordel 
In die tyd van wentelbaanversteurings nadat Jupiter en Saturnus in ’n resonansie van 2:1 getree het, sou die gesamentlike swaartekraginvloed van die migrerende reuseplanete enige bestaande trojaangroepe by Jupiter en Neptunus se Lagrange-punte L4 en L5 gedestabiliseer het. Die trojaanstreek in dié tyd word "dinamies oop" genoem. Die planetesimale wat vasgevang is, sou hierna gebots en erosie ondergaan het; so sou hulle in al hoe kleiner stukkies gebreek het totdat 90% van hulle deur die sonwind en YORP-effek verwyder is, volgens Bottke en kollegas.

### Vorming van die Kuiper-gordel 
Die migrasie van die buitenste planete is ook nodig om die bestaan en eienskappe van die buitenste streke van die Sonnestelsel te verduidelik. Die Kuiper-gordel was aanvanklik baie digter en nader aan die Son, met sy buitenste rand sowat 30&nbsp;AE. Sy binneste rand sou net buite die wentelbane van Uranus en Neptunus gewees het – hulle was ook baie nader aan die Son toe hulle gevorm het, moontlik sowat 15–20&nbsp;AE, en Uranus sou verder van die Son af gewees het as Neptunus. Die Nice-model is veral gewild omdat dit die baanresonansies in die Kuiper-gordel verduidelik, veral die 2:5-resonansies. Toe Neptunus na buite migreer het, het dit nader na die voorwerpe in die proto-Kuiper-gordel beweeg; dit het van hulle in resonansies vasgevang en ander in chaotiese wentelbane gestuur. Daar word geglo die voorwerpe in die verstrooide skyf is na hul huidige posisies geskuif deur wisselwerkings met Neptunus se migrerende resonansies.

Die Nice-model verduidelik egter nie sekere eienskappe van die verspreiding nie. Hoewel dit beide die "warm" voorwerpe met hoë-inklinasie-wentelbane en die "koue" voorwerpe met lae-inklinasie-wentelbane verduidelik, voorspel dit ’n groter gemiddelde eksentrisiteit in die wentelbane van klassieke Kuiper-gordelvoorwerpe as wat tans waargeneem word (0,10–0,13 teenoor 0,07).

Die twee populasies het nie net verskillende wentelbane nie, maar hul kleur verskil ook; die kouer populasie is merkbaar rooier as die warm populasie, en dit dui daarop dat hul samestelling ook verskil en hulle op verskillende plekke gevorm het. Die warm populasie het vermoedelik nader aan Jupiter gevorm en is toe deur die bewegings van die gasreuse na buite gewerp. Die koue populasie het weer vermoedelik min of meer in hul huidige posisie gevorm, hoewel hulle ook volgens die Nice-model dalk later na buite gestuur is deur Neptunus tydens sy migrasie, want die planeet se wentelbaan sou toe tydelik meer eksentriek gewees het. Die Nice-model kan egter nie die gebrek aan grys voorwerpe in die koue populasie verduidelik nie; daar is ’n voorstel dat die kleurverskille ook deels kon ontstaan het vanweë evolusieprosesse en nie slegs vanweë hul aanvanklike samestelling nie. Die geleidelike migrasie van Jupiter en Saturnus sou byvoorbeeld ’n groter eksentrisiteit onder die binneste rotsplanete veroorsaak het as wat die geval is, en ook die eienskappe van die asteroïdegordel sou anders daar uitgesien het. 

In die aanvanklike Nice-model sou die stadige beweging van Jupiter en Saturnus na hul resonansie van 2:1, wat nodig is om ooreen te stem met die Groot Bombardement, Mars weggeskiet en die binneste Sonnestelsel gedestabiliseer het.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*Animasie van die Nice-model
**Solving solar system quandaries is simple: Just flip-flop the position of Uranus and Neptune*
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia