open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dodo

duimnael|200px|links|'n 17e eeuse afbeelding van die Dodo.

Die **Dodo** (*Raphus cucullatus*) is 'n uitgestorwe vluglose voël wat net op die eiland Mauritius voorgekom het.  Sommige genetiese subspesies soos die Rodriques Solitaire het ook uitgesterf en die twee saam het die subfamilie *Raphinae*, verwant aan duiwe, gevorm. Die naaste lewende familielid van die dodo is die Nicobar-duif.

Fossiele wat gevind is bewys dat die dodo ongeveer 1 meter hoog was en ongeveer 10–18&nbsp;kg moes geweeg het. Verskeie tekeninge, skilderye en geskrewe verslae uit die 17de eeu bevestig die bestaan van die dodo. Hierdie grafiese bewyse verskil egter heelwat, wat dit onmoontlik maak om ‘n presiese omskrywing van die voorkoms van die dodo te verskaf. Dodos word uitgebeeld met bruin-grys vere, geel voete, 'n klossie stertvere, 'n grys, kaal kop, en 'n swart, geel en groen bek.

Min is ook bekend oor sy habitat en gedrag. Klippies in die dodo se krop is gebruik om sy kos te verteer. Voedsel het meestal uit vrugte en sade bestaan. Sy habitat was die woud in die droër kusgebiede van Mauritius gewees.  Die nes word beskryf as dat ‘n enkele eier gelê word. Daar word vermoed dat die dodo deur evolusie ‘n vluglose voël geword het as gevolg van die geredelike beskikbaarheid van oorvloed voedselbronne en 'n relatiewe afwesigheid van roofdiere op Mauritius.

Die eerste aangetekende vermelding van die Dodo was deur Nederlandse matrose in 1598. In die opvolgende jare is die voëls gejag deur matrose, hul mak diere, en indringerspesies wat gedurende daardie tyd na Mauritius gebring is. Die laaste waarneming van 'n dodo was in 1662. Geen sekerheid bestaan oor die presiese datum van uitsterwing nie.

In die 19de eeu is navorsing gedoen oor 'n klein hoeveelheid oorskot van vier voëls wat in die vroeë 17de eeu na Europa gebring is. Een van hierdie is 'n gedroogde kop, die enigste sagte weefsel van die dodo wat vandag bestaan. Sedertdien is 'n groot hoeveelheid van die fossiele versamel uit Mauritius, meestal uit die Mare aux Songes-moeras.

Dodo-namaaksels word tans in Mauritius as toeriste-items verkoop.
Katberg

**Katberg** is 'n gehug in Amathole-distriksmunisipaliteit in die Oos-Kaapprovinsie van Suid-Afrika.

Daar is 'n eksklusiewe gholflandgoed in die Katberg.

Die Katberg-formasie dateer uit die Trias, en behoort tot die Karoo se afsettinggesteentes.

## Verwysings
Dimbaza

**Dimbaza** is 'n dorp in Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit in die Oos-Kaapprovinsie van Suid-Afrika.
Dit is 20&nbsp;km wes van Qonce (voorheen King William's Town) op die R63 pad na Alice geleë. In 2011 het dit 'n bevolking van 21 783 gehad.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings
Rosyntjie

[duimnael|Die natuurlike [suikers in druiwe kristaliseer tydens droging]]
duimnael|Rosyntjie (Sultanas)
duimnael|regs|Kaliforniese pitlose druiwe.

'n **Rosyntjie** is 'n gedroogde druiwekorrel. Rosyntjies word in baie dele van die wêreld geproduseer en rou geëet of gebruik in gekook, gebak en brouery. In die Verenigde Koninkryk, Ierland, Nieu-Seeland, Australië en Kanada word die woord "rosyntjie" voorbehou vir die donkergekleurde gedroogde groot druiwe,  met "sultana" 'n goue-bruin gedroogde druiwe, en "aalbessievla" om 'n gedroogde klein Swart Korinthe druiwe te beskryf. 

## Verwysings
Blatjang

duimnael|'n Verskeidenheid blatjangdisse van Goa, Indië

**Blatjang** is 'n familie van speserye wat hoofsaaklik verband hou met Suid-Asiatiese kookkuns en gewoonlik 'n paar mengsels van speserye, groente en/of vrugte bevat. Daar is baie variëteite van blatjang.

Blatjang kan óf nat of droog wees, en kan 'n growwe tot 'n fyn tekstuur hê. Die Indiese woord verwys na vars en gepekelde voorbereidings voor die voet, dikwels met konfyt versoet. Verskeie Indiese tale gebruik die woord net vir vars voorbereidings. Nog 'n term is *achār* (Hindi: अचार) wat 'n soort Indiese piekel is wat olie bevat en selde soet is. Asyn, sitrus, tamarinde, of suurlemoensap kan bygevoeg word as natuurlike preserveermiddels, of fermentasie in die teenwoordigheid van sout kan gebruik word om die suur eienskap te skep.

Die woord "blatjang" dek 'n wye verskeidenheid voedseldisse. Die gemeenskaplike element wat hulle almal "blatjang" maak, is dat hulle bygevoeg word om geregte te geur en disse smaak te gee, dit word ook met 'n wye verskeidenheid van voedsel genuttig.

Tradisioneel is blatjang berei deur vrugte te maal met 'n stamper en vysel gemaak van klip of 'n ammikkal (Tamil). Speserye is bygevoeg en dan word alles saam gemaal, gewoonlik in 'n bepaalde volgorde; die nat pasta is vervolgens liggies gebraai in groente-olie, gewoonlik sesam-olie of grondboontjieolie. Elektriese mengers of voedselverwerkers kan gebruik word as arbeidsbesparende alternatief tot klipmaal.

## Sien ook 
* Mrs H.S. Ball’s blatjang

## Verwysings
Sultana

duimnael|240px|Sultana-druiwe
duimnael|240px|Gedroogde sultanas

Die **Sultana** is 'n wit of liggroen, ovaal pitlose druiwesoort ook **Sultanina** genoem, Thompson Seedless (Verenigde State van Amerika), Lady de Coverly (Engeland), en ovaalvrug Kishmish (Turkye, Palestina). Daar word aanvaar dat dit afkomstig is van die Asiatiese deel van die Ottomaanse Ryk. In sommige lande, veral die Statebondslande, is dit ook die naam gegee aan die rosyntjie gemaak van sultana of groter pitlose druiwe; dus word sultanarosyne dikwels net "sultanas" genoem. 

Dit is gewoonlik groter as Zante korente (wat eintlik 'n soort van gedroogde druiwe is, nie korente in die botaniese sin nie), en die Thompson verskeidenheid is kleiner as baie gekeurde rosyne. In die VSA, is die naam "raisin" (rosyntjie) van toepassing op alle gedroogde druiwe, so word die bekende ontbytgraan "Sultana Bra " in Australië en die Verenigde Koninkryk *Raisin Bran* genoem in die Verenigde State.

Thompson rosyne Sultana is klein, soet en het 'n goue kleur.

Nog 'n pitlose druiwesoort van die voormalige Ottomaanse Ryk, die ovaalvrug Kishmish, word ook sultana genoem.

## Verwysings
Rustfonteindam

Die **Rustfonteindam** in die Modderrivier verskaf water vir huishoudelike en nywerheidsgebruik aan Bloemfontein sowel as die landbou. Dit reguleer die vloei van die rivier vir besproeiingsdoeleindes.

Die dam is net suidwes van Botshabelo en Thaba Nchu en 43 km suidoos van Bloemfontein.

Dit is in 1955 deur die Departement Waterwese gebou ter aanvulling van die Mockesdam en die Maselspoortdam. Aanvanklik was die bruto opgaarvermoë van die dam 78 miljoen m³, maar dit het stadig gesak tot 72 miljoen m³. Met sy betonwal van 182 m lank en 33 m hoog skep die opvanggebied van 937 km² 'n meer met 'n oppervlakte van 12 km². Water vir die stad vloei rivieraf na die pomp- en filtreerstasie by Maselspoort.

## Sien ook 
* Lys van grootste damme in Suid-Afrika

## Bronne 
* Lantern. Tydskrif vir Volksopvoeding. Jaargang 6, nr. 3, Januarie 1957
* Suid-Afrikaanse Damme van die Departement van Waterwese
Waterkloof-vier

Die sogenaamde **Waterkloof-vier** bestaan uit vier blanke mans wat vir die moord op 'n ongeïdentifiseerde hawelose man in Pretoria skuldig bevind en gevonnis is. Hulle is ook skuldig bevind op 'n aanklag van aanranding met die opset om ernstig te beseer. Die vier lede is: Christoff Becker, Frikkie du Preez, Gert van Schalkwyk en Reinach Tiedt. Drie van hulle was destyds leerders aan die Hoërskool Waterkloof, terwyl Becker aan die nabygeleë Hoërskool Garsfontein verbonde was.

## Skuldigbevinding 
In 2004 het die vier (destydse) skoolseuns skuld ontken op 'n aanklag van moord op 'n onbekende man wat met ernstige beserings in 'n park in Moreletapark gevind is. Hulle ontken ook skuld op 'n aanklag van aanranding met die opset om ernstig te beseer nadat 'n ander hawelose man daardie selfde aand op 2 Desember 2001 aangerand is. Twee van die seuns was vyftien en die ander twee sestien toe die voorval plaasgevind het.

In 2005 word hulle op albei aanklagte skuldig bevind. In 2007 is hulle elk tot 12 jaar tronkstraf gevonnis. Hulle het teen hul skuldigbevinding geappelleer, maar dit is in 2008 deur die Appèlhof van die hand gewys.

## Parool 
Tiedt en Van Schalkwyk is in Desember 2011 vir agtien maande vrygelaat, maar hulle is weer in die gevangenis opgeneem nadat die departement van korrektiewe dienste suksesvol teen hul vroeë vrylating geappelleer het.

Op 11 Februarie 2014 is al vier onder streng paroolvoorwaardes vrygelaat. Hulle het vyf en 'n half jaar van hul vonnis uitgedien en het vir 'n spesiale vonnisvermindering van ses maande in aanmerking gekom. Derhalwe het hulle ingevolge wetgewing die helfte van hul vonnis uitgedien en is vir parool (totdat dit in 2019 verstryk) in aanmerking gebring. Tiedt en Van Schalkwyk is uit die Zonderwater-gevangenis naby Cullinan vrygelaat en Becker en Du Preez uit die Kgosi Mampuru-gevangenis (Pretoria-Sentraal).

Vyf dae later, op 16 Februarie 2014 is Becker en Du Preez weer in hegtenis geneem vir die beweerde gebruik van alkohol en 'n partytjie wat hulle in die tronk op video vasgelê het. Hulle parool is vervolgens teruggetrek, wat na 'n verdere jaar se gevangenisskap weer oorweeg sou word. Beide is vir 'n verdere tien maande aangehou en in Desember 2014 vrygelaat op parool.

## Verwysings
433 Eros

duimnael|Ses foto's wat *NEAR Shoemaker* van Eros geneem het.
duimnael|Animasie van Eros se rotasie.

**(433) Eros** is die naasgrootste van al die asteroïdes wat, in hul wentelbane om die son, betreklik naby aan die Aarde verbyskuur. Die grootste van hierdie buurliggaampies in ons nabye buiteruimte is 1036 Ganymed. Eros is ongewoon langwerpig met afmetings van 34.4 × 11.2 × 11.2 kilometer. Die asteroïde het 'n sterk elliptiese baan met 'n gemiddelde afstand van 218 miljoen km vanaf die Son. Dit is vir die eerste keer op 13 Augustus 1898 deur twee sterrekundiges vanuit Berlyn en Nice waargeneem. Hierdie waarnemings is onafhanklik van mekaar gedoen.

In 2001 het die ruimtetuig *NEAR Shoemaker* die asteroïde besoek. Op 12 Februarie van dieselfde jaar word dit die eerste ruimtetuig wat op 'n asteroïde land, nadat dit 'n jaar lank foto's van Eros geneem het.

## Eksterne skakels 
* 
*433 Eros by *Solar System Exploration* 
*
Shirley Temple

**Shirley Temple** (23 April 1928 – 10 Februarie 2014) was 'n Amerikaanse aktrise en diplomaat. Sy het reeds vroeg in haar lewe roem verwerf. Die meisie met die goudblonde krulle en vonkelende oë word deur baie as die bekendste kinderster in die geskiedenis van film beskou. Sy het tussen 1932 en 1949 in meer as vyftig Amerikaanse rolprente gespeel.

## Beknopte biografie 
Shirley Jane Temple is op 23 April 1928 in Santa Monica in die Amerikaanse staat Kalifornië gebore. Sy begin haar loopbaan op driejarige ouderdom en het gou 'n bekende kindergesig op die silwerdoek geword.

Temple was twee keer getroud: eers met John Agar (in 1945 toe sy 17 jaar oud was) en in 1950 met die Amerikaanse oorlogsveteraan Charles Alden Black. As volwassene was sy 'n ambassadeur. Sy het die naam *Shirley Temple Black* gebruik.

Temple is op 10 Februarie 2014 op 85 jarige ouderdom oorlede. Sy word deur drie kinders, 'n kleindogter en twee agterkleindogters oorleef.

## Filmografie 
Hieronder is die films waarin Temple verskyn het (kortfilms is nie gelys nie):

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
*
Kaviaar

**Kaviaar**, volgens die Voedsel- en Landbou-organisasie, is 'n produk gemaak van die soutgekuurde viseiers van die *Acipenseridae* familie. Die viskuit kan vars (nie-gepasteuriseerd) of gepasteuriseerd wees, pasteurisasie verminder die kulinêre en ekonomiese waarde. Volgens Jean-Pierre Esmilaire, hoof van Caviar House & Prunier, "gaan tweederdes van kaviaar se smaak verlore tydens pasteurisasie." Judith C. Sutton verklaar ook dat "gepasteuriseerde kaviaar nie so goed smaak of die konsistensie van vars kaviaar het nie, dus vermy kaviaarliefhebbers dit eerder."

duimnael|260px|regs|Salmkuit (links) en steurkaviaar (regs) word op 'n spesiale lepel bedien
duimnael|260px|regs|Die skaarste en duurste kaviaar kom van die krities-bedreigde Belugasteur in die Kaspiese See.

Tradisioneel verwys die term kaviaar slegs na viskuit van die wilde steur in die Kaspiese en Swart See  (Beluga, Ossetra en Sevruga kaviaar). Afhangende van die land, kan die woord *kaviaar* ook gebruik word om die viskuit van ander vis soos salm, reënboogforel, en witvis te beskryf. en ander spesies van steurvis.

Kaviaar word as 'n duur lekkerny beskou en as 'n garnering of 'n smeer geëet.

## Verwysings
Dieetvesel

**Dieetvesel** (of soms ruvoer of growwigheid) is die onverteerbare gedeelte van voedsel afkomstig van plante en afval van die diere wat dieetvesel eet.

Daar is twee hoofkomponente:

* Oplosbare vesel wat in water oplos. Dit word maklik gefermenteer in die kolon tot gasse en fisiologies aktiewe byprodukte, en kan prebiotika en/of viskeus wees. Oplosbare vesel is geneig om die beweging van voedsel te vertraag deur die spysverteringstelsel.

* Onoplosbare vesel wat nie ontbind in water nie. Dit kan metabolies inert wees en verskaf uitdyende of prebiotiese stowwe, wat metabolies gis in die dikderm. Uitdyende vesel absorbeer water wanneer hulle deur die spysverteringstelsel beweeg en verbeter ontlasting.  Fermenteerbare onoplosbare vesel bevorder gereelde sagte stoelgange, hoewel nie in die mate wat die uitdyende vesel doen nie, maar hulle kan maklik in die dikderm gefermenteer word tot gasse en fisiologies aktiewe byprodukte. Onoplosbare vesel is geneig om die beweging van voedsel te versnel deur die stelsel.

Dieetvesel kan optree deur die verandering van die aard van die inhoud van die spysverteringskanaal en deur die verandering van hoe ander voedingstowwe en chemikalieë geabsorbeer word. Sommige tipes van oplosbare vesel absorbeer water tot 'n gelatienagtige, taai stof wat gefermenteer word deur bakterieë in die spysverteringskanaal. Sommige tipes van onoplosbare vesel het uitdyende aksie en word nie gefermenteer nie. Lignien, 'n belangrike onoplosbare dieetveselbron, kan die koers en metabolisme van oplosbare vesel verander. 

## Veselinhoud van kos 
Dieetvesel kom die meeste voor in groente en vrugte. Die berekende hoeveelhede van vesel in kos kan in die volgende tabel van verwagte vesel in USDA se voedselgroepe/subgroepe gesien word:

## Verwysings
Suid-Afrikaanse Nasionale Padagentskap

duimnael|Kaart van die Nasionale Padstelsel
**Suid-Afrikaanse Nasionale Padagentskap (Beperk)** (Engels: *South African National Roads Agency*, afgekort SANRAL) is 'n Suid-Afrikaanse publieke maatskappy wat verantwoordelik is vir die bestuur, instandhouding en ontwikkeling van Suid-Afrika se nasionale padnetwerk. SANRAL is in 1998 ingevolge die wet op die *Suid-Afrikaanse Nasionale Padagentskap Beperk en Nasionale Paaie*, wet nr. 7 van 1998, gestig. Hulle hoofkantoor is in Hatfield, Pretoria, Gauteng.

## e-tol 
Op 3 Desember 2013 stel SANRAL 'n omstrede e-tolstelsel op die hoofweë van Gauteng in werking. Die paaie wat hierdeur geraak word is die N1, N3, N12 en die R21. Motoriste wat die paaie gebruik kan 'n e-skyfie koop of 'n dagpas aanskaf. Rekeninge word uitgestuur aan padgebruikers wat nie by SANRAL geregistreer is nie.

## Sien ook 
* Nasionale paaie in Suid-Afrika

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  SANRAL se amptelike webtuiste
Joelia Lipnitskaja

**Joelia Lipnitskaja** (Russies: Ю́лия Липни́цкая; geb. 5 Junie 1998 in Jekaterinburg) is 'n Russiese sierskaatser. Sy het 'n goue medalje in die figuurskaats-spankompetisie by die Olimpiese Winterspele van 2014 in Sotsji, Rusland gewen. Sy is ook die Europese kampioen van 2014 en in 2012 was sy die Junior Wêreldkampioen.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Joelia Lipnitskaja – ISU
* Joelia Lipnitskaja  – Olimpiese Winterspele 2014 in Sotsji
Marike de Klerk

**Marike de Klerk** (29 Maart 1937 – 3 Desember 2001) was die presidentsvrou van Suid-Afrika as vrou van die voormalige Staatspresident F.W. de Klerk gedurende 1989–1994. Sy was ook 'n politikus van die voormalige regerende Nasionale Party in haar eie reg. Sy is in 2001 in haar huis in Kaapstad vermoor.

## Biografie 
### Persoonlike lewe 
[duimnael|links|230px|Marike en haar aanstaande, [FW de Klerk verkoop *Pukkies* op universiteit, omstreeks 1956.]]

Marike is gebore in 'n bo-middelklas Afrikanergesin van Pretoria. Haar vader, Wilhelm Willemse, was 'n akademikus en skrywer. Hy was professor van sosiale patologie en sielkunde aan die Universiteit van Pretoria.

Marike ontmoet haar toekomstige man, FW de Klerk, aan die Potchefstroomse Universiteit waar sy studeer het vir 'n handelsgraad. Die egpaar is later getroud en het drie kinders saam aangeneem; Jan, Willem en Susan.

F.W. en Marike de Klerk was vir 39 jaar getroud voordat hulle geskei is in 1998. F.W. de Klerk het 'n week later weer getrou.

In 2000 het sy verdere emosionele omwenteling in die gesig gestaar toe haar verhouding met haar verloofde en sakeman Johan Koekemoer, ineengestort het. Toe die media aan die lig gebring het dat hy dreigende bankrotskap in die gesig staar, het Marike haar verloofde verdedig, maar hy het kort daarna 'n senuwee-ineenstorting ondervind en is in 'n Pretoriase kliniek opgeneem.

In die later jare van haar lewe het sy aan erge depressie gely.

### Loopbaan 
[duimnael|regs|200px|Marike de Klerk en haar vader, [W.A. Willemse|Willem Willemse, se grafsteen in die Pretoria-Wes-begraafplaas.]]
Tydens haar man se presidentskap was Marike die leier van die Nasionale Party se damestak.

In 1993 is sy bekroon met die "Vrou vir Vrede"-toekenning in Genève, Switserland vir die bevordering van die welstand en ontwikkeling van landelike vroue.

Sy het later twee boeke geskryf. In *A Journey Through Summer and Winter* beskryf sy haar huwelik van 39 jaar met F.W. de Klerk. Later in *A Place Where the Sun Shines Again* (Afr: "'n Plek waar die son weer skyn") gee sy leiding aan vroue wat egskeiding in die gesig staar, soos later in haar lewe.

Haar gewese man het 'n hoofstuk uit *A Place Where the Sun Shines Again*, wat handel oor sy ontrouheid, suksesvol laat sensor.

### Moord 
Op 3 Desember 2001 is Marike de Klerk in haar Kaapstadse woonstel vermoor.

In Mei 2003 is 'n voormalige sekuriteitswag, Luyanda Mboniswa, skuldig bevind aan haar moord.

Haar moord is deur baie hoë-profiel figure bespreek. Suid-Afrikaanse president Thabo Mbeki het opgemerk dat sy 'n "*sterk, pragtige en waardige vrou was". Winnie Madikizela-Mandela het gesê dat* "...as 'n vrou, kan ek met die uitputting van haar emosionele hulpbronne identifiseer in die vorming van haar gewese man se loopbaan".

F.W. de Klerk sê in sy eie verklaring: "''Ek het met 'n groot skok en hartseer van die omstandighede van die tragiese dood van my gewese vrou Marike gehoor.''"

De Klerk het haar eiendomme en boedel van R2 miljoen aan haar kinders bemaak.

## Verwysings
Saalpeultjieboom

Die **saalpeultjieboom** (*Wrightia natalensis*) is 'n middelgroot boom wat voorkom noord vanaf Port St. Johns, Eswatini, Mosambiek, die Lebomboberge en tot in die suide van Zimbabwe asook Mosambiek. Die boom is nie baie algemeen nie en groei in droë woud en op hellings. Die boom se blare is neerhangend, smal ellipties en liggroen. Die peule kan tot 300&nbsp;mm lank word.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronne  
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* Plants of the World Online
* REDLIST Sanbi

## Eksterne skakels 
*
Bottelboom

Die **Bottelboom** (*Pachypodium lealii*) is 'n dik, sukkulente boom wat tot 6 m hoog kan word en kom voor in die noorde van Kaokoland in Namibië. Dit is ook inheems aan die Angola en Botswana. Dit lyk baie soos die halfmens maar het minder dorings op sy stam en is yl vertak. Die blare groei in 'n eindstandige roset. 

Die boom se FSA-nommer is 648.

## Fotogalery 

Bottle-tree(flowers).jpg|Blomme
Flaschenbaum.jpg|In Damaraland

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bron 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 

## Eksterne skakels 
* 
*
Ludwig Erhard

**Ludwig Wilhelm Erhard** (* 4 Februarie 1897 in Fürth; † 5 Mei 1977 in Bonn) was 'n Duitse politikus (CDU) wat tussen 1949 en 1963 as federale minister van ekonomie en tussen 1963 en 1966 as tweede bondskanselier van Wes-Duitsland gedien het.

Erhard, wat sy doktersgraad in ekonomie aan die Johann Wolfgang Goethe-Universiteit van Frankfurt am Main verwerf het, het 'n leidende rol in die na-oorlogse ekonomiese hervormings en herstel in Wes-Duitsland gespeel, veral as minister van ekonomie in kanselier Konrad Adenauer se kabinet voordat hy in 1963 self kanselier geword het. Met sy steun vir 'n sosiale markekonomiese stelsel, wat hy in sy leuse *Wohlstand für alle* ("Welvaart vir almal") opgesom het, het hy 'n vinnige ekonomiese opswaai bevorder waarna as die "ekonomiese wonder van Duitsland" (*Wirtschaftswunder*) verwys word.
Olyf

duimnael|links|'n Illustrasie uit die 19de eeu

Die **olyf** (*Olea europaea* subspesie *europaea*) is 'n klein boomspesie in die familie *Oleaceae* wat inheems is aan die kusgebiede van die oostelike Mediterreense bekken, sowel as die Levant, die noorde van Saoedi-Arabië, die noorde van Irak, en die noorde van Iran, suid van die Kaspiese See. Hierdie subspesie is veredel en word nêrens wild aangetref nie.

*Olea europaea* beteken "olie uit Europa", en die woord **olyf** is afgelei van die Latyns *olīva* wat ontleen is aan die Grieks ἐλαία (d.i. elaia). Die woord "olie" word in verskeie tale uiteindelik afgelei van die naam van hierdie boom en sy vrugte. Hierdie boom en sy vrugte verleen ook hul naam aan die plantfamilie Oleaceae, wat die wydverspreide olienhout-subspesie, wildejasmyn, ysterhout en die Europese es (*Fraxinus excelsior*) insluit.

Die gewilde vrugte, ook bekend as olywe, is benewens van grootste belang vir landbou in die Middellandse Seestreek as die bron van olyfolie. Dit word reeds vir etlike millennia verbou, en 'n enkele olyfboom kan beslis eeue, maar miskien duisende jare oud word.

## Sien ook 
* Kalamata-olyf

## Verwysings 
## Bronne 
* Mouton, Maré: The growing taste for olives. In: Villllage Life. Nr. 18, Junie/ Julie 2006. ISSN 1810-5580
* van Rensburg, Theuns: Boom van die Jaar. In: Conserva. Tydskrif van die Departement van Omgewingsake. Desember 1987, deel 2, nr. 6. ISSN 0258-3313
Ganspan

**Ganspan** is 'n dorp in die Frances Baard-distriksmunisipaliteit in die Noord-Kaapprovinsie van Suid-Afrika. 

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings
Air Mauritius

Air Mauritius Limited, wat as die lugredery **Air Mauritius** handel dryf, is die vlagdraer van Mauritius. Die lugredery se hoofkwartier is in die Air Mauritius-sentrum in Port Louis, Mauritius, en sy spilpunt is die Sir Seewoosagur Ramgoolam Internasionale Lughawe.

Die maatskappy is die vierde grootste lugredery in Afrika besuide die Sahara, en het 'n belangrike plek in die Europese, Afrika- en die Indiese Oseaan-streeksmark. Die redery het die "2011 Indian Ocean Leading Airline"-prys verower, die sewende agtereenvolgende jaar dat dit dié prys ontvang. 

Dit verskaf ook 'n verskeidenheid tegniese dienste aan internasionale lugrederye wat Mauritius aandoen.

## Vloot 
duimnael|regs|300px|'n Airbus A340-300 van Air Mauritius styg op.
Die vloot van Air Mauritius bestaan uit die volgende vliegtuie (Junie 2024)

[duimnael|senter|450px|'n Deel van Air Mauritius se [Airbusvloot]].

## Verwysings
Sanger

'n **Sanger** is 'n persoon wat die sangkuns beoefen. 'n Sanger kan professioneel of vir 'n stokperdjie sing.

Iemand wat sang as 'n beroep beoefen, word ook 'n *vokalis* genoem. Omdat die verskillende musiekstyle elkeen hul eie vokale tegniek vereis, spesialiseer die meeste sangers in een of 'n paar style, soos opera, die klassieke liedere, jazz of pop. Daar kan ook verskillende soorte sang voorkom binne musiekstyle, soos belcanto, keelsang, knor, kletsrym (*rap*), die gebruik van die falsetto en spraaksang.

Sangers kan optree in 'n verskeidenheid funksies, benewens die verskaffing van vermaak, soos die bevordering van leiers, die behoud van tradisionele verhale (die Wes-Afrikaanse griot), die oordra van nuus of die uiting van idees (die protessanger). Historiese voorbeelde sluit in die bard, die troebadoer en die marksanger. Verskillende godsdienste het *voorsangers* wat die godsdienstige tekste of gebede opsê of sing (soms gekombineer met gemeentesang), soos die Joodse chazan in die sinagoge, terwyl die muezzin Moslems gewoonlik op melodieuse wyse tot gebed roep.

Sangers kan ingedeel word volgens toonhoogte, soos sopraan, alt, tenoor of bas. Sangers kan begelei word deur musiekinstrumente. Gesang sonder instrumentbegeleiding word "a cappella" genoem.
Elland Road

**Elland Road** is ’n sokkerstadion in Leeds, Engeland, met sitplek vir 37&nbsp;914 mense. Dit is sedert die stigting van Leeds United FC in 1919 die tuisveld van dié klub en is voor 1919 gebruik vir wedstryde van Leeds City FC.

Die stadion is die twaalfde grootste sokkerstadion in Engeland en die tweede grootste buite die Premier League.

Die stadion was as neutrale venue die gasheer vir halfeindstryde van die FA-beker asook internasionale wedstryde van Engeland en is gekies as een van agte stadions vir Euro 96. Elland Road was vroeër die tuisvelg van Holbeck Rugbyklub en hoewel die stadion sedert die vroeue 20ste eeu hoofsaaklik vir sokkerwedstryde aangewend is, is dit vir ’n paar seisoene in die middel 1980’s deur die Hunslet Hawks, ’n ligarugbyspan, gebruik. Die stadion het konserte van onder andere Queen, U2, Happy Mondays en meer onlangs die Kaiser Chiefs en Rod Stewart aangebied.

Elland Road bestaan uit vier hoofpaviljoene – die Reviepaviljoen, die Oos-paviljoen, die Suid-paviljoen en die John Charles-paviljoen wat die kapasiteit saam met die hoeke op 37&nbsp;914 te staan bring. Die grootste skare wat al op Elland Road was, was op 15 Maart 1967 toe 57&nbsp;892 mense ’n herhaling van die 5de rondte-wedstryd tussen Sunderland en Leeds United gekyk het.

## Fotogalery 

Lêer:Ellandrd.jpg|Elland Road se binnekant
Lêer:Leeds United-Galatasaray match in 20 April 2000.jpg|1999–2000 UEFA Cup-wedstryd tussen Galatasaray en Leeds United

## Wedstryde 
### UEFA Europa-beker 1996 
:*Hoofartikel: Europese Sokkerkampioenskap 1996*.

### Rugby League toetswedstryde 
### Rugbywêreldbeker 2015 
:*Hoofartikel: Rugbywêreldbeker 2015*.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Slag van Vlakfontein

Die **Slag van Vlakfontein** het op 29 Mei 1901 tydens die Tweede Vryheidsoorlog plaasgevind. 'n Boeremag onder leiding van generaal Jan Kemp het 'n Britsemag onder leiding van generaal Dixon aansienlike ongevalle toegedien. Vlakfontein is die plaas waar die Rustenburg/Ventersdorp en Koster/Hekpoort wa-paaie kruis. Generaal Kemp het oor 'n mag van 400-500 burgers beskik.

## Sien ook 
* Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog

## Bron 
* *The War Reporter*. J.E.H. Grobler. Jonathan Ball Publishers. 2004.
Kgoši Mampuru II-bestuursgebied

Die **Kgoši Mampuru II-bestuursgebied**, voorheen die **Pretoria Sentraal-gevangenis**, is 'n tronk in Pretoria, Suid-Afrika. Dit word deur die Suid-Afrikaanse Departement van Korrektiewe Dienste bestuur. Die tronk is in April 2013 deur pres. Jacob Zuma na die huidige naam hernoem ter herdenking aan kgosi Mampuru, wat op 22 November 1883 weens openbare geweld en die moord op Sekhukhune in die tronk gehang is.

## C-Max 
Die bekende maksimum-sekuriteitsafdeling, C-Max, is in die kompleks geleë. Hierdie afdeling is spesifiek ontwerp vir gewelddadige en ontwrigtende gevangenes wat in terme van die Suid-Afrikaanse Strafproseswet as gevaarlik geklassifiseer is. Gevangenes word 23 uur per dag in afsondering opgesluit. Gespesialiseerde toerusting word gebruik, soos elektriese skilde wat deur die wagte gedra word. Dit bestaan uit twee rye van vyftig selle elk.

In November 2006 word Annanias Mathe die eerste persoon om uit C-Max te ontsnap. Mathe het militêre opleiding tydens die burgeroorlog in Mosambiek ondergaan. Hy het sy lyf met petroleumjellie (Vaseline) gesmeer en deur sy selvenster (20&nbsp;cm by 60&nbsp;cm) geglip. Hy het op meer as 50 aanklagte, waaronder moord, verkragting, gewapende roof en kaping tereggestaan. Hy is twee weke later ná 'n uitgebreide soektog weer gevange geneem.

## Galgmuseum 
Die tronk beskik ook oor 'n galgkamer waar kriminele wat vroeërjare ter dood veroordeel is, gehang is. Die laaste teregstelling was dié van Solomon Ngobeni op 14 November 1989. Ngobeni is ter dood veroordeel vir die moord en roof op die taxibestuurder, Mackson Kubayi, in die Transvaal. Die laaste vrou wat hier gehang is was Sandra Smith op 2 Junie van dieselfde jaar, saam met haar kêrel, Yassiem Harris, nadat hulle aan moord skuldig bevind is.

In 1990 het pres. F.W. de Klerk 'n moratorium op die voltrekking van die doodsvonnis geplaas. In Junie 1995, in die saak van *S v Makwanyane*, het die Konstitusionele Hof van Suid-Afrika die doodstraf as 'n ongrondwetlike vorm van straf verklaar.

Op 15 Desember 2011 is die galgkamer, nadat dit herkonstrueer is, deur Jacob Zuma as 'n museum geopen. Die aand voor die opening het die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke 'n geestelike reinigingsproses hier uitgevoer.

## Sien ook 
* Lys van gevangenisse in Suid-Afrika

## Verwysings
Newelhipotese

[duimnael|’n Protoplanetêre skyf aan die vorm in die [Orion-newel.]]
Die **newelhipotese** is in sterrekunde die mees algemeen aanvaarde model wat die vorming en evolusie van die Sonnestelsel verduidelik. Daarvolgens het die Sonnestelsel uit newelmaterie in die ruimte gevorm. Dit is reeds in 1734 deur Emanuel Swedenborg voorgestel.

Die hipotese het aanvanklik net vir die Sonnestelsel gegeld, maar daar word nou geglo hierdie manier van ster- en planeetvorming vind regdeur die heelal plaas. Dit verduidelik ’n verskeidenheid eienskappe van die Sonnestelsel, insluitende die ronde, plat vlak waarin die planete om die Son wentel, asook hul beweging in dieselfde rigting as die Son se rotasie. 

Volgens die newelhipotese vorm sterre uit massiewe en digte wolke wat onstabiel raak. Materie begin saamkoek en vorm kleiner klonte in die newel wat dan deur swaartekrag inmekaargedruk word en sterre vorm. Stervorming is ’n ingewikkelde proses wat altyd ’n gasagtige protoplanetêre skyf om die jong ster vorm. Daaruit kan planete ontstaan in sekere omstandighede wat nie tans duidelik is nie. Daar word dus geglo planeetvorming is ’n natuurlike gevolg van stervorming. ’n Ster soos die Son neem sowat 100&nbsp;miljoen jaar om te vorm.

Die protoplanetêre skyf is ’n akkresieskyf wat die sentrale ster van materiaal voorsien. Die skyf is aanvanklik baie warm, maar koel later af tot die T Tauri-ster-stadium, wanneer die vorming van klein stofdeeltjies wat uit rots en ys bestaan, moontlik is. Dit versamel al hoe meer materie en kan eindelik kilometergrootte planetesimale vorm. As die skyf se massa groot genoeg is, kan maan- tot Mars-grootte protoplanete oor sowat 100&nbsp;000 tot 300&nbsp;000 jaar vorm. 

Naby die ster gaan die protoplanete deur ’n stadium van gewelddadige samesmeltings en ’n paar aardagtige planete vorm. Die laaste stadium duur sowat 100&nbsp;miljoen tot ’n miljard jaar.

Die vorming van gasplanete is ’n meer ingewikkelde proses. Daar word geglo hulle vorm buite die sogenaamde vrieslyn, waar protoplanete hoofsaaklik uit verskeie soorte ys bestaan. Hulle is daarom verskeie kere so groot as in die binneste deel van die protoplanetêre skyf. Wat presies hierna gebeur, is nie duidelik nie, maar van hulle word al hoe groter totdat hul massa eindelik 5-10 aardmassas is, wat nodig is om die akkresie van die waterstof en helium in die skyf te begin. Die versameling van gas deur die kern is ’n stadige proses wat miljoene jare voortduur, maar sodra die protoplaneet sowat 30 aardmassas is, verander dit in ’n wegholproses. Planete soos Jupiter en Saturnus versamel vermoedelik die grootste deel van hul massa in net sowat 10&nbsp;000 jaar. Die akkresie hou op wanneer die gas in die skyf op is. 

Die planete Uranus en Neptunus word beskou as mislukte kerns, wat te laat gevorm het toe die skyf al amper verdwyn het.

## Verwysings
York University

Die **York Universiteit** (Engels; Frans: *Université York*) is die grootste staatsuniversiteit van Toronto in Ontario, Kanada. Dit is in 1959 gestig en is die tweede grootste universiteit in die land.

duimnael|links|Die York Universiteit
duimnael|links|York Universiteit se Scott-biblioteek
Die universiteit, in die besonder die fakulteite van wetenskap en ingenieurswetenskap, neem aan die Kanadese Ruimteprogram deel. Hulle is ook bekend vir hulle besigheidskool en fakulteit van regsgeleerdheid.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  Die York University se amptelike webtuiste
Cordia

**Cordia** is 'n genus van kruidagtige plante wat hoort tot die familie *Boraginaceae*. Die blare van die agt spesies pieringbessies ruik na gesnyde gras wanneer hulle gekneus word. Die vrugte is kenmerkend vlesig met een saad en word gedeeltelik of volkome omring deur 'n blywende, vergrote kelk.

## Spesies 
### Boomspesies 
* Grootblaarpieringbessie (*Cordia africana*)
* Growweblaarpieringbessie (*Cordia ovalis*)
* Septeeboom (*Cordia caffra*)

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bron 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 

## Verwysings
Radiometriese datering

**Radiometriese datering** (ook genoem **radioaktiewe datering**) is ’n tegniek wat gebruik word om die ouderdom van materiale soos rotse vas te stel. Dit is gebaseer op die radioaktiewe verval van isotope. Die gebruik daarvan is in 1907 die eerste keer deur Bertram Boltwood in ’n publikasie genoem. 

Dit is nou die belangrikste bron van inligting oor die absolute ouderdom van rotse en ander geologiese eienskappe, insluitende die ouderdom van die Aarde self. Dit kan ook gebruik word vir ’n groot verskeidenheid mensgemaakte materiale. 

Saam met stratigrafiese beginsels word radiometriese datering in geochronologie gebruik om die geologiese tydskaal te bepaal. 

'n Bekende vorm van radiometriese datering betref die isotoop koolstof-14. Ander dateringsmetodes betref: aluminium-26, kalium-40
## Verwysings
Grootblaarpieringbessie

Die **Grootblaarpieringbessie** (*Cordia africana*) is 'n middelgroot, goedvertakte boom wat in bosveld in die noorde van Kaokoland en in Zimbabwe langs die Groot Dyk en oostelike hoogland voorkom. Dit is inheems aan Suid-Afrika en kom in die Musina-omgewing van die Limpopoprovinsie voor. Die boom is ook inheems in Angola, Burundi, Comore-eilande, Demokratiese Republiek die Kongo, Eritrea, Ethiopië, Guinee, Jemen, Kameroen, Kenia, Madagaskar, Malawi, Mali, Mosambiek, Nigerië, Rwanda, Saoedi-Arabië, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Soedan, Tanzanië, Tsjad, Uganda en Zambië.

Op die SANBI-rooilys word dit as 'veilig' (LC) gelys. Die boom het opvallende vrugte en blare en sy FSA-nommer is 651.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bron 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 

## Eksterne skakels 
* 
*
Growweblaarpieringbessie

Die **Growweblaarpieringbessie** (*Cordia ovalis*) is 'n struik of 'n klein boom wat voorkom vanaf KwaZulu-Natal tot in Limpopo en ook in die noordooste van Zimbabwe en die noorde van Namibië. Die boom groei in laagliggende sand- of spoelgrond in bosveld. Die boom se blare is amper rond.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bron 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013
Deurmekaarbos

Die **deurmekaarbos** (*Ehretia rigida*) is 'n struik of 'n klein boom wat deel van die Boraginaceae familie is.  Die spesie is inheems in Botswana, Eswatini, Lesotho, Mosambiek, Suid-Afrika en Zimbabwe. In Suid-Afrika kom die plant in die Noord-Kaap, die Oos-Kaap en die Wes-Kaap voor. Die boom het klein blommetjies en die blare het skuurpapieragtige rande.

## Fotogalery 

Ehretia rigida17.jpg|Blomme
Ehretia rigida00.jpg|Vrugte
Ehretia rigida25b.jpg|Groeiwyse

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels 
* 
*
Rodinië

**Rodinië**, van die Russiese woord родина (*ródina*, "vaderland"), is in die geologie die hipotetiese superkontinent wat uit die grootste deel van die Aarde se landmassa of alle land bestaan het. Volgens rekonstruksies van plaattektoniek het Rodinië tussen 1,1&nbsp;miljard en 750&nbsp;miljoen jaar gelede bestaan, in die Proterosoïese Eon. Dit is een van twee modelle vir die vorm en geskiedenis van die kontinentale kors in die laaste deel van die Prekambrium; die ander een is Paleopangea. 

Rodinië het volgens die voorstanders van die teorie sowat 1&nbsp;miljard jaar gelede gevorm uit die botsing en samesmelting van stukke land wat ontstaan het ná die verbrokkeling van ’n vroeëre superkontinent, Columbia. Dit word dikwels beskou as een van die twee groot superkontinente in die Aarde se geskiedenis; die ander een is Pangaea.

Daar word geglo Rodinië het in die Vroeë Neoproterosoïkum weer verbrokkel en dat die superkontinent Pannotië 600–550&nbsp;miljoen jaar gelede uit dié brokstukke ontstaan het. Min is egter bekend oor die vorm en geodinamika van Rodinië en daar is wetenskaplikes wat die bestaan daarvan bevraagteken. 

## Vorming van Wes-Gondwana 
duimnael|Die kratons van Wes-Gondwana|links
In rekonstruksies van Rodinië val dit op dat die kratons wat later Afrika sou vorm (soos Kalahari, Tanzania, Wes-Afrika, Kongo-San Francisco) nog los van mekaar is en ver van mekaar geleë is. Daar word gewoonlik aangeneem hulle het eers met die vorming van Pannotië vasgeheg geraak, saam met Amazonia, Río de la Plata en Río Apa, die kratons van die huidige Suid-Amerika.

## Verwysings
Tomojoeki Jamasjita

**Tomojoeki Jamasjita** (Japannees: 山下 奉文, *Yamashita Tomoyuki*; Otoyo, 8 November 1885 – Manila, 23 Februarie 1946) was 'n generaal van die Japanse Keiserlike Leër tydens die Tweede Wêreldoorlog. Hy is veral bekend vir die verowering van die Britse kolonies van Maleisië en Singapoer, wat hom die bynaam "Tier van Maleisië" besorg het. Vroeër was hy by die Marco Polobrug-insident betrokke, wat tot die Tweede Chinees-Japannese Oorlog aanleiding gegee het.

Singapoer is deur swaar kusbatterye verdedig, maar Jamasjita val die stad, anders as wat die Engelse verwag het, vanuit die oerwoud aan. Na sy nederlaag tydens die Slag om Manila veg hy tot die laaste dag van die oorlog. Hy het geweier om selfmoord (*seppuku*) te pleeg en gee homself op 2 September 1945 aan die Geallieerdes oor. Hy gemotiveer sy besluit met die woorde: "As ek selfmoord pleeg, moet iemand anders hierdie skande dra".

Hy is op 23 Februarie 1946 in die *Los Banos*-prisonierskamp in Manila vir oorlogsmisdade gehang.

## Verwysings
Homo rhodesiensis

***Homo rhodesiensis*** (die Rhodesië-mens) is ’n uitgestorwe Hominini-spesie van die genus *Homo*. Die model daarvoor is die fossiele Kabwe-kopbeen. Ander oorblyfsels is ontdek uit dieselfde, of ’n vroeër, tydperk in Suider-, Oos- en Noord-Afrika. Die fossiele is tussen sowat 125&nbsp;000 en 300&nbsp;000 jaar oud. Sommige wetenskaplikes beskou *Homo rhodesiensis* nou as ’n ander naam vir *Homo heidelbergensis*.

## Ontdekking 
duimnael|250px|links|’n Rekonstruksie van Rhodesië-mense.
Kabwe&nbsp;1, ook genoem die Broken Hill-kopbeen, is in 1921 deur die Engelse paleontoloog Arthur Smith Woodward aangewys as die tipe-monster vir *Homo rhodesiensis*; vandag beskou die meeste wetenskaplikes dit as *Homo heidelbergensis*. 

Die menslike skedel is in 1921 in ’n myn by Broken Hill, Noord-Rhodesië (nou Kabwe, Zambië) ontdek deur Tom Zwiglaar, ’n Switserse myner. ’n Boonste kakebeen van nog ’n individu, ’n kruisbeen, skeenbeen, dybeen en ander fragmente is ook gevind. Die kopbeen is met sy vonds die Rhodesië-mens gedoop, maar word nou algemeen die Broken Hill-kopbeen of Kabwe-skedel genoem.

Die verband tussen die bene is onseker, maar die skeen- en dybeen word gewoonlik met die kopbeen verbind. Dit is tussen sowat 125&nbsp;000 en 300&nbsp;000 jaar oud. Die breinkapasiteit is sowat 1&nbsp;230&nbsp;cm3.

Die kopbeen is dié van ’n redelik robuuste individu en het die grootste betreklike wenkbrouriwwe van enige hominiedfossiel. Dit is beskryf as met ’n breë gesig soortgelyk aan ’n Neanderdaller s’n en is aanvanklik beskou as ’n Afrika-Neanderdaller. Onlangse navorsing het egter verskeie tussenstadiums aan die gesig uitgewys tussen dié van *Homo sapiens* en Neanderdallers.

Nog ’n voorbeeld, "die hominied van die Ndutu-meer", is dalk tot 400&nbsp;000 jaar oud; Clarke het dit in 1976 geklassifiseer as *Homo erectus*.

Volgens die Amerikaanse paleoantropoloog Tim White kan die Rhodesië-mens die voorouer van *Homo sapiens idaltu* wees, wat weer die voorouer van *Homo sapiens sapiens* is. Die kopbeen het gaatjies in tien van die boonste tande en dit word beskou as een van die oudste voorkomste van gaatjies in tande. Invreting dui op ’n groot infeksie, en die oorsaak van dood  kon ’n tandsiekte- of chroniese oorontsteking gewees het.

## Verwysings 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Skurweblaarbos

Die **skurweblaarbos** (*Ehretia amoena*) is 'n veelvertakte struik of 'n klein boom wat deel van die Boraginaceae familie is. Die spesie is inheems in Eswatini, Kenia, Malawi, Mosambiek, Suid-Afrika, Tanzanië, Zambië en Zimbabwe. In Suid-Afrika kom die spesie voor in KwaZulu-Natal, Limpopo en Mpumalanga. Die boom groei in bosveld, mopanieveld en langs waterlope.

## Galery 

Day 33 Sandpaper Bush (Ehretia amoena) (53588809311).jpg
Day 33 Sandpaper Bush (Ehretia amoena) flowers ... (53588810516).jpg
Sandpaper Stamperwood (Ehretia amoena) (16906859475).jpg
Ehretia amoena 1DS-II 1-1194.jpg
Ehretia amoena 1DS-II 2-5960.jpg
Ehretia amoena 1DS-II 3-1513.jpg

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Homo heidelbergensis

***Homo heidelbergensis*** (soms *Homo rhodesiensis* genoem) is ’n uitgestorwe spesie van die genus *Homo* wat minstens 600&nbsp;000 jaar gelede in Afrika, Europa en Wes-Asië gewoon het en uit tot 1,3 miljoen jaar gelede kan dateer. Dit het tot sowat 200&nbsp;000 of 250&nbsp;000 jaar gelede oorleef.

Die brein van *Homo heidelbergensis* was amper so groot soos dié van die moderne *Homo sapiens*. Dit is baie waarskynlik die voorouer van *Homo sapiens* (in Afrika) en die Neanderdallers (in Europa), en moontlik ook die *Homo denisova* (in Sentraal-Asië). Dit is in 1907 die eerste keer naby Heidelberg, Duitsland, ontdek en is deur die Duitse antropologie-professor Otto Schoetensack beskryf en ’n naam gegee.

## Morfologie en interpretasies 
duimnael|links|300px|’n Forensiese rekonstruksie van ’n gesig.
Beide *H. antecessor* en *H. heidelbergensis* het moontlik van die morfologies eenderse *H. ergaster* van Afrika afgestam. Omdat *H. heidelbergensis* ’n groter brein (tipies sowat 1&nbsp;100–1&nbsp;400&nbsp;cm3, groter as die gemiddelde 1&nbsp;350&nbsp;cm3 van die moderne mens) en meer gevorderde gereedskap en gedrag gehad het, is dit as ’n afsonderlike spesie geklassifiseer. Die mans was sowat 1,75&nbsp;m lank en het 62&nbsp;kg geweeg, teenoor die vroue se 1,57&nbsp;m en 51&nbsp;kg. Volgens die paleoantropoloog en argeoloog Lee R. Berger van die Universiteit van die Witwatersrand, is uit verskeie fossiele bene afgelei sommige bevolkings van *H. heidelbergensis* was "reuse" van dikwels oor die 2,13&nbsp;m wat tussen 500&nbsp;000 en 300&nbsp;000 jaar gelede in Suid-Afrika gewoon het.

## Sosiale optrede 
Die onlangse ontdekking van 28 skelette in ’n put in Spanje dui daarop dat *H. heidelbergensis* dalk die eerste lede van die genus *Homo* was wat hul dooies begrawe het.

Die argeologie-professor Steven Mithen glo *H. heidelbergensis* het nes sy afstammeling, *H. neanderthalensis*, ’n prototaal gehad waarmee hulle gekommunikeer het. Die morfologie van die buite- en middeloor dui daarop dat hul gehoor, anders as dié van sjimpansees, baie soos die mens s’n was. Hulle kon moontlik tussen baie verskillende klanke onderskei.

Geen vorme van kuns of gesofistikeerde artefakte is nog ontdek nie. Rooi oker, ’n mineraal wat dikwels met ’n rooi pigment gemeng en as verf gebruik is, is egter op ’n terrein in Frankryk gevind.

## Fossiele 
Fossiele van *H. heidelbergensis* wat ontdek is, sluit in:
* Madam Buya (of *Homo erectus*)
* Bodo (of *Homo erectus*)
* Heidelberg-mens
* Boxgrove-mens
* Miguelón
* Swanscombe-mens
* Arago 21
* Steinheim-skedel
* Petralona 1

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* *Homo heidelbergensis* – Smithsonian Institution
* 

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Homo sapiens idaltu

***Homo sapiens idaltu*** is ’n uitgestorwe subspesie van *Homo sapiens* wat sowat 160&nbsp;000 jaar gelede tydens die Pleistoseen in Afrika voorgekom het. *Idaltu* is die Amhariese woord vir "wyse man" of "eersgeborene".

## Ontdekking 
Die fossiele oorblyfsels van *H. s. idaltu* is in 1997 in die Afar-driehoek in Ethiopië ontdek deur Tim White, maar is eers in 2003 bekend gemaak. Die fossiele is tussen vulkaanlae van tussen 154&nbsp;000 en 160&nbsp;000 jaar oud gevind. Drie goed bewaarde skedels is ontdek, waarvan die mees ongeskonde een dié van ’n volwassene is met ’n breinkapasiteit van 1&nbsp;450&nbsp;cm3. Die ander is die gedeeltelike skedels van ’n man en ’n kind van ses jaar oud.

## Morfologie en taksonomie 
Die fossiele toon archaïese eienskappe wat nie met die moderne mens ooreenstem nie. Tog word hulle beskou as die direkte voorlopers van *Homo sapiens sapiens*, wat volgens die onlangse "Uit Afrika"-model kort hierna in Oos-Afrika ontwikkel het.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Die ontdekking
* Die vermiste skakel
Dado Cavalcanti

**Luis Eduardo Barros Cavalcanti** (gebore op 9 Julie 1981 in Arcoverde), beter bekend as **Dado Cavalcanti**, is 'n Brasiliaanse sokkerafrigter wat tans die Paysandu-klub afrig. Hy het baie sukses gehad by Luverdense, Paraná Clube en Mogi Mirim.

## Afrigter 
## Erelys 
* **Ulbra**
: 1x *Rondonia Kampioen* (2006 en 2007)

* **Brazsat**
: 1x *Brasília Kampioen* (2008)

* **Santa Cruz**
: 1x *Pernambuco Cup* (2009)

* **Luverdense**
: 1x *Mato Grosso Kampioen* (2012)

### Individuele toekennings 
* Beste sokkersafrigter in die *Pernambuco Liga* (2010)
* Beste sokkersafrigter in die *São Paulo Liga*' (2013)

## Verwysings
Ehretia

**Ehretia** is 'n genus van kruidagtige plante, wat struike of bome kan wees, wat hoort tot die familie, *Boraginaceae*. Kenmerkend van die genus is die blare sonder hare en voel effens soos skuurpapier. Hulle gee ook 'n skerp reuk af wanneer hulle gekneus word. Die vrugte is klein en vlesig.

## Spesies
Aanvaarde spesies in die genus is:

**Ehretia acuminata*  &ndash; Koda (East Asia, New Guinea, eastern Australia)
**Ehretia alba* 
**Ehretia amoena*  (Skurweblaarbos)
**Ehretia anacua*  &ndash; Anacua (Texas in the United States, Mexico)
**Ehretia angolensis* 
**Ehretia aspera*  (synonym *Ehretia laevis*  Roxb.)
**Ehretia asperula* 
**Ehretia australis* 
**Ehretia bakeri* 
**Ehretia changjiangensis* 
**Ehretia coerulea* 
**Ehretia confinis* 
**Ehretia cortesia* 
**Ehretia corylifolia* 
**Ehretia crebrifolia* 
**Ehretia cymosa* 
**Ehretia decaryi* 
**Ehretia densiflora* 
**Ehretia dichotoma* 
**Ehretia dicksonii* 
**Ehretia dolichandra* 
**Ehretia dunniana* 
*†*Ehretia europaea* E.M. Reid
**Ehretia glandulosissima* 
**Ehretia grahamii* 
**Ehretia hainanensis* 
**Ehretia janjalle* 
**Ehretia javanica* 
**Ehretia kaessneri* 
**Ehretia keyensis* 
**Ehretia latifolia* 
**Ehretia lengshuikengensis* 
**Ehretia longiflora* 
**Ehretia macrophylla* 
**Ehretia matthewii* 
**Ehretia meyersii* 
**Ehretia microcalyx* 
**Ehretia microphylla* 
**Ehretia mollis* 
**Ehretia moluccana* 
**Ehretia namibiensis* 
**Ehretia obtusifolia* 
**Ehretia papuana* 
**Ehretia parallela* 
**Ehretia philippinensis* 
**Ehretia phillipsonii* 
**Ehretia pingbianensis* 
**Ehretia pranomiana* 
**Ehretia psilosiphon* 
**Ehretia resinosa* 
**Ehretia retusa* 
**Ehretia rigida*  &ndash; Deurmekaarbos (Suidoos Afrika)
**Ehretia rosea* 
**Ehretia saligna* 
**Ehretia seyrigii* 
**Ehretia siamensis* 
**Ehretia silvana* 
**Ehretia takaminei* 
**Ehretia timorensis* 
**Ehretia tinifolia* 
**Ehretia trachyphylla* 
**Ehretia tsangii* 
**Ehretia urceolata* 
**Ehretia wallichiana* 
**Ehretia wightiana* 
**Ehretia winitii* 

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
*