Bhopal-ramp

duimnael|Gedenkteken wat vir die slagoffers opgerig is.
duimnael|Fabriek wat die giftige gas gelek het.

Die **Bhopal-ramp** was 'n nywerheidsramp wat in die Indiese stad Bhopal in die Madhya Pradesh provinsie plaasgevind het. Die ramp het die lewens van meer as 3&nbsp;000 mense onmiddellik geëis. Daar word beraam dat daar in totaal sowat 8&nbsp;000 mense in die twee weke na afloop van die ramp gesterf het en dat daar moontlik 'n verdere 8&nbsp;000 mense gesterf het vanweë asemhalingsiektes wat deur die ramp veroorsaak is.

Die insident het in die vroeë oggendure van 3 Desember 1984 in die hart van die stad Bhopal in Indië plaasgevind. 'n Filiaalaanleg van Union Carbide wat insekdoder vervaardig het, het sowat 42 ton metielisosianaatgas vrygestel wat sowat 520&nbsp;000 mense aan die giftige gas blootgestel het. Die Bhopal-ramp word dikwels aangehaal as die wêreld se ergste nywerheidsramp ooit.

Die Indiese regering en Union Carbide se reaksie op die ramp is oraloor gekritiseer. Eers in 1993 is 'n organisasie gestig, naamlik die *International Medical Commission on Bhopal* om na mense wat gesondheidsprobleme ervaar het as gevolg van die ramp by te staan.

## Agtergrond en oorsake 
Die betrokke aanleg van Union Carbide India Limited is in 1969 naby Bhopal opgerig. 51% van die aanleg was in besit van Union Carbide Corporation en 49% is deur die Indiese owerhede besit. Dit het die insekdoder karbariel vervaardig wat onder die handelsnaam Sevin versprei is. Metielisosianaat (MIS) wat 'n tussenproduk in die vervaardiging van karbariel is, is ook in die proses gebruik. In 1979 is 'n aanleg vir die vervaardiging van metielisosianaat by die aanleg gelas. Metielisosianaat is gebruik in plek van minder giftige (dog duurder) materiale en UCC was terdeë bewus van die stof se eienskappe en hoe dit hanteer moes word.

Tydens die nag van 2-3 Desember 1984, het groot hoeveelhede water by tenk no. 610 wat 42 ton metielisosianaat bevat het, ingelek. Die gevolglike reaksie het 'n groot temperatuurstyging van meer as 200°C in die tenk veroorsaak, wat die druk in die tenk laat styg het tot 'n vlak waarvoor die tenk nie ontwerp was nie. Dit het veroorsaak dat die nooduitlaat geopen het om die druk in die MIS-tenk te verlaag met die gevolglike vrystelling van 'n groot volume giftige gas. Die reaksie is versnel deur die teenwoordigheid van yster afkomstig van geroesde staalpype wat nie uit vlekvrye staal vervaardig is nie. 'n Mengsel van giftige gas is oor die stad Bhopal vrygelaat. Mense het oraloor paniekbevange wakker geword toe die gaswolk hulle longe begin brand het. Duisende het gesterf vanweë die gas en baie is ook doodgetrap toe mense paniekbevange gevlug het.

Faktore wat gelei het tot die grootskaalse gaslek sluit in:

* Die gebruik van gevaarlike chemikalieë (MIS) in plaas van minder gevaarlike materiale
* Die stoor van hierdie chemikalieë in groot tenks in plaas van kleiner tenks.
* Moontlike korrosiemateriaal in pyplyne
* Swak onderhoud na die aanleg in die vroeë 1980's gesluit was
* Die mislukking van verskeie veiligheidsmeganismes om korrek te funksioneer (vanweë swak onderhoud en beheer)

Die ontwerp van die aanleg en ekonomiese druk om uitgawes te verminder het die meeste bygedra tot die lekkasie. Die probleem is toe vererger deur die aanleg se ligging naby 'n digbewoonde gebied, geen maatreëls om ongelukke te bestuur nie, tekortkominge in gesondheidsorg en sosio-ekonomiese rehabilitasie ens. 'n Analise van die ramp het getoon dat die omvang van die ongeluk grootliks te wyte was aan die twee eienaars van die aanleg, by name Union Carbide Corporation en die Indiese regering en tot 'n mate die regering van Madhya Pradesh.

### Openbare inligting 
Daar was baie gissinge ná die ramp. Die sluiting van die aanleg vir buitestaanders, insluitende die Indiese regering en die gebrek aan inligting wat aan die publiek bekendgestel is, het bygedra tot die verwarring. Die CSIR verslag is amptelik vrygestel 15 jaar na die ramp plaasgevind het. Die skrywers van die ICMR studies oor die gesondheidsimpakte is daarvan weerhou om hulle data te publiseer tot na 1994. UCC het nog steeds nie die resultate van hulle navorsing oor die ramp vrygestel nie.

UCC en die Indiese regering het tot in 1994, toe die International Medical Commission on Bhopal vergader het, voet by stuk gehou dat MIS geen nadelige langtermyn gesondheidsimpakte gehad het nie.

### Ligging van die aanleg 
'n Langtermynoorsaak van die ramp was die ligging van die aanleg; owerhede het probeer maar nie daarin geslaag om UCC te oortuig om die aanleg weg van die digbevolkte gebiede te bou. UCC het hulle weiering om dit te doen gebaseer op die koste wat so 'n skuif sou meebring.

### Die vervaardigingsproses 
Union Carbide het hulle insekdoder, Sevin, vervaardig deur metielisosianaat as intermediêre produk te gebruik. Tot en met 1979 is MIS vanaf die Verenigde State ingevoer.

In die vroeë 1980s het die vraag na insekdoders afgeneem al het die vervaardiging daarvan voortgegaan wat gelei het tot die opgaar van ongebruikte MIS. Die werkers moes almal van Engelse handleidings gebruik gemaak het ten spyte van die feit dat slegs 'n paar van hulle die taal verstaan het. Teen 1984 was slegs ses van die oorspronklike twaalf operateurs werksaam met die MIS en die aantal toesighouers is ook met die helfte verminder. Daar was geen onderhoudsvoorman op die nagskof meer gewees nie en instrumentlesings is slegs elke tweede uur geneem in plaas van die uurlikse lesings van vroeër. Die personeelbestuursbeleid het gelei tot 'n uittog van vaardige werkers na beter en veiliger werksomstandighede.

### Toerusting en veiligheidsmaatreëls 
In 1998 het dit tydens openbare hofgedinge in Indië bekend geword dat anders as die Union Carbide aanlegte in die Verenigde State die aanleg van die Indiese filiaal glad nie voorbereid was op probleme nie. Geen aksieplanne is in plek gestel om insidente van dié omvang te bestuur nie. Dit sluit in stappe soos om die plaaslike owerheid in kennis te stel van die hoeveelhede en gevare van die chemikalieë wat by Bhopal vervaardig en gebruik word. Daar was slegs een handbeheerstelsel as rugsteun in plaas van die vierstadiumstelsel wat in die V.S.A. in gebruik was. Om energiekostes te besnoei is die verkoelingstelsel wat ontwerp was om die verdamping van MIS te beperk afgeskaal en is die MIS by 'n temperatuur van 20°C gehou in plaas van die 4,5°C wat deur die handleiding aanbeveel is en is 'n deel van die verkoelingsmiddel elders aangewend. Themistocles D'Silva beweer dat die ontwerp van die MIS-aanleg na aanleiding van regeringsgidse, aangepas is vir Indiese omstandighede om die gebruik van plaaslike materiale en produkte te maksimeer. Dit het meegebring dat daar weggedoen is met duur instrumentasie wat nie as geskik beskou is vir 'n Indiese aanleg nie. Omdat elektroniese onderdele in Indië moeilik beskikbaar was het ingenieurs pneumatiese instrumente verkies.

## Vorige waarskuwingstekens en ongelukke 
Daar was voor die ongeluk plaasgevind het vele waarskuwingstekens asook 'n reeks MIS-verwante ongelukke. In 1976 het twee vakbonde gekla oor besoedeling binne in die aanleg. In 1981 is 'n werker met fosgeen bespat en in sy paniek het hy sy masker afgepluk en groot hoeveelhede van die gas ingeasem. Hy is 72 uur daarna oorlede. In Januarie 1982 was daar 'n fosgeenlek gewees toe 24 werkers blootgestel is en by 'n hospitaal opgeneem moes word. Geen van die werkers is beveel om hul beskermende maskers te dra nie. In Februarie 1982 het 18 werkers in kontak met MIS gekom as gevolg van 'n lekkasie. In Februarie 1982 het 'n chemiese ingenieur met vloeibare MIS in kontak gekom wat brande oor 30 persent van sy liggaam tot gevolg gehad het.

In Oktober van 1982 was daar 'n lekkasie van MIS, metielkarbarielchloried, chloroform en soutsuur. In 'n poging om die lekkasie te stop het die MIS-toesighouer intense chemiese brande opgedoen en is twee ander werkers ernstig aangetas na blootstelling aan die gasse. Tydens 1983 en 1984 het lekkasies van die volgende stowwe gereeld by die MIS-aanleg plaasgevind: MIS, chloor, monometielamien, fosgeen en koolstoftetrachloried. Soms het hierdie vrystelling gesamentlik geskied. Verslae wat maande voor die insident deur wetenskaplikes binne die Union Carbide maatskappy het gewaarsku dat 'n ongeluk kon plaasvind soos die een wat in Bhopal plaasgevind het. Die verslae is geïgnoreer en het nooit by senior amptenare uitgekom nie. UCC se ondersoekspan kon self geen bewyse van die voorgestelde verbinding opspoor nie.

### Opsomming van gebeure 
Gebeure kan as volg opgesom word: Die voorkoms van doodgebore babas het met 300% toegeneem en vroeë sterftes by babas het met 200% toegeneem. MIS begin egter reeds by 200°C opbreek na waterstofsianied. Konsentrasies van die gas bo 300 dele per miljoen kan lei tot onmiddellike sterfte. Baie van die sterftes en akute simptome wat waargeneem is kan deur HCN-blootstelling verklaar word. Die nie-giftige teenmiddel natriumtiosulfaat (NaTS) wat binneaars toegedien word help om die sianied na nie-giftige tiosianaat om te skakel. Hierdie behandeling is al vroeg voorgestel maar as gevolg van verwarring in mediese kringe is dit eers op groot skaal vanaf Junie 1985 gebruik. is nie volledig vrygestel tot rondom 2003 nie. Vir 'n oorsig oor die navorsing op die gesondheidsnagevolge kan Dhara & Dhara geraadpleeg word.

## Hantering van die ramp 
Nooddienste wat op die ramp moes reageer was ontoereikend, en die plaaslike mediese personeel was onvoorbereid op die duisende ongevalle. Dokters en hospitale het nie geweet wat die geskikte behandelingsmetodes vir MIS-blootstelling is nie. Hulle is in sekere gevalle bloot aangesê om pasiënte met hoesmedisyne en oogdruppels te behandel. Daar was oraloor klagtes gewees oor gebrekkige en verkeerde inligting. Die dokter aan diens by die aanleg het nie eens oor inligting beskik oor die eienskappe van die gasse by die aanleg nie. 

Die gasse het onmiddellik sigbare skade aan bome aangerig en binne 'n paar dae het die blare afgeval. Ongeveer 2&nbsp;000 dooie karkasse moes verwyder word. 'n Aksie om die oorblywende MIS in tenke 611 en 619 te dreineer het weer gelei tot 'n massa-ontruiming van Bhopal. 

Met ingang 2008 het Union Carbide steeds nie inligting vrygestel oor die moontlike samestelling van die gaswolk nie. Formele verklarings is gedoen wat die lug, water, plantegroei en voedingstowwe binne die stad as veilig verklaar het. Mense is ingelig dat pluimvee nie besmet is nie maar terselfdertyd aangeraai om nie vis te eet nie.

## Verwysings