Malleus Maleficarum

duimnael|Titelbladsy “Die Hamer van Hekse wat Hekse en hul dwaalleer vernietig soos 'n uiters kragtige spies”.
Die ***Malleus Maleficarum***, gewoonlik vertaal as die Hamer van Hekse, is die bekendste verhandeling wat voorgee om oor heksery te handel. Dit is geskryf deur die Duitse Katolieke geestelike Heinrich Kramer (onder sy gelatiniseerde naam Henricus Institor) en die eerste keer gepubliseer in die Duitse stad Speyer in 1486. Sommige beskryf dit as die kompendium van literatuur in demonologie van die 15de eeu. Kramer het vroue vir sy eie wellus geblameer en sy standpunte as die Kerk se standpunt voorgehou. Die boek is veroordeel deur top-teoloë van die Inkwisisie by die Fakulteit van Keulen omdat hulle onetiese en onwettige prosedures aanbeveel het, en omdat dit teenstrydig is met Katolieke leerstellings van demonologie.

Die *Malleus* noem towery dwaalleer, wat destyds 'n misdaad was, en beveel aan dat sekulêre howe dit as sodanig vervolg. Die Malleus stel marteling voor om bekentenisse te kry en dood as die enigste sekere manier om die "euwels van heksery" te beëindig. Toe dit gepubliseer is, is ketters dikwels gevonnis om lewendig op die brandstapel te verbrand en die *Malleus* het dieselfde voorgestel vir "hekse". Ten spyte van, of dalk as gevolg van, dat hulle deur die kerk veroordeel is, was die *Malleus* vir 'n tyd lank gewild onder leke.

In 1519 is 'n nuwe skrywer bygevoeg, Jacob Sprenger. Geskiedkundiges het bevraagteken hoekom dit was aangesien dit 33 jaar na die boek se eerste druk was, en 24 jaar nadat Sprenger gesterf het. Kramer het die *Malleus* geskryf nadat hy deur die plaaslike biskop uit Innsbruck verdryf is. Kramer is van onwettige gedrag beskuldig, en die tribunaal is geskors weens Kramer se obsessie met die seksuele gewoontes van die beskuldigde, Helena Scheuberin: die pouslike bul *Summis desiderantes affectibus* wat die grondslag van die ondersoek gevorm het, het die ondersoek na dwaalleer toegelaat, nie seksuele onbehoorlikheid nie.:160

## Agtergrond
Heksery was lankal deur die Kerk verbied, wie se standpunt oor die onderwerp verduidelik is in die *Canon Episcopi* wat in ongeveer 900 nC geskryf is. Dit het gesê dat heksery en towery waanbeelde is en dat diegene wat in sulke dinge glo "deur die Duiwel verlei is in drome en visioene".  In dieselfde tydperk is bonatuurlike ingryping egter aanvaar in die vorm van beproewings wat later ook tydens hekseverhore gebruik is.

Dit is 'n element van leerstelling dat demone deur gepaste sakramentele uitdrywings uitgedryf kan word. In die Malleus is eksorsisme byvoorbeeld een van die vyf maniere om die aanvalle van inkubi te oorkom. Gebed en transsubstansiasie word tradisioneel uitgesluit van die kategorie van magiese rites.

In 1484 het geestelike Heinrich Kramer een van die eerste pogings aangewend om beweerde hekse in die Tirol-streek te vervolg. Dit was nie 'n sukses nie: hy is uit die stad Innsbruck geskors en deur die plaaslike biskop as "seniel en mal" afgemaak. Volgens Diarmaid MacCulloch was die skryf van die boek Kramer se daad van selfregverdiging en wraak. Ankarloo en Clark beweer dat Kramer se doel met die skryf van die boek was om sy eie sienings oor heksery te verduidelik, argumente wat beweer dat heksery nie bestaan het nie, stelselmatig te weerlê, diegene wat skeptisisme uitgespreek het oor die werklikheid daarvan te diskrediteer, beweer dat diegene wat heksery beoefen het, meer dikwels vroue was as mans, en om landdroste te oortuig om Kramer se aanbevole prosedures te gebruik om hekse te vind en skuldig te bevind.

Sommige geleerdes het voorgestel dat Kramer na die mislukte pogings in Tirol uitdruklike magtiging van die Pous versoek het om heksery te vervolg. Kramer het 'n pouslike bul *Summis desiderantes affectibus* in 1484 ontvang. Dit het volle pouslike goedkeuring gegee vir die Inkwisisie om te vervolg wat as heksery in die algemeen beskou word en het ook individuele magtigings aan Kramer en spesifiek die Dominikaanse broeder Jacob Sprenger gegee. Ander geleerdes het die idee dat Sprenger saam met Kramer gewerk het, betwis en aangevoer dat die bewyse toon dat Sprenger eintlik 'n aanhoudende teenstander van Kramer was, selfs so ver gegaan om hom uit Dominikaanse kloosters binne Sprenger se jurisdiksie te verban terwyl hy hom ook verbied het om te preek. In die woorde van Wolfgang Behringer:

 “Sprenger het Kramer se aktiwiteite op elke moontlike manier probeer onderdruk. Hy het die kloosters van sy provinsie verbied om hom te huisves, hy het Kramer verbied om te preek, en het selfs probeer om direk in die sake van Kramer se Séléstat-klooster in te meng... Dieselfde dag word Sprenger opvolger van Jacob Strubach as provinsiale meerdere (19 Oktober 1487) ), het hy toestemming van sy generaal, Joaquino Turriani, gekry om adversus m[agistrum] Henricum Institoris inquisitorem (Afrikaans: teen Meester Heinrich Kramer, inkwisitor) op te tree.”

Die voorwoord sluit ook 'n beweerde eenparige goedkeuring van die Universiteit van Keulen se Fakulteit Teologie in. Desnieteenstaande het baie historici aangevoer dat dit goed vasgestel is deur bronne buite die *Malleus* dat die universiteit se teologiefakulteit die boek veroordeel het vir onetiese prosedures en vir die weerspreek van Katolieke teologie op 'n aantal belangrike punte: "net vir goeie maatreëls het Institoris 'n dokument vervals wat hul blykbaar eenparige goedkeuring."

Die boek het die handboek vir sekulêre howe in die hele Renaissance-Europa geword, maar is nie deur die Inkwisisie gebruik nie, wat "enige gesag aan die *Malleus* ontken het" in die woorde van die historikus Wolfgang Behringer.

In moderne tye, is die boek dikwels beskou as 'n tipiese inkwisitoriese handleiding, 'n persepsie wat baie historici weerlê het. Volgens Jenny Gibbons:
 "In die 1970's, toe feministiese en Neo-heidense skrywers hul aandag op die hekseproewe gevestig het, was die *Malleus Maleficarum* (Heksehamer) die enigste handleiding wat geredelik beskikbaar was in vertaling. Skrywers het naïef aanvaar dat die boek 'n akkurate prentjie geskets het van hoe die Inkwisisie hekse probeer verhoor het. Heinrich Kramer, die teks se demente skrywer, is voorgehou as 'n tipiese inkwisiteur. Sy nogal verstommende seksuele bekommernisse is voorgehou as die Kerk se "amptelike" standpunt oor heksery. Eintlik het die Inkwisisie onmiddellik die regsprosedures wat Kramer aanbeveel het, verwerp en die inkwisisieur self gesensureer net 'n paar jaar nadat die Malleus gepubliseer is. Sekulêre howe, nie inkwisitoriese nie, het tot die *Malleus* gewend."

Voor 1400 was dit selde dat enigiemand vir heksery vervolg word, maar die toenemend algemene vervolging van dwaalleer en die versuim om hierdie ketters ten volle te verslaan het die weg gebaan vir latere kriminele vervolging van heksery. Teen die 15de eeu is geloof in hekse wyd in die Europese samelewing aanvaar. Voorheen het diegene wat skuldig bevind is aan heksery tipies nie strenger strawwe as openbare boetedoenings soos 'n dag in die tronk gekry nie,  en heksevervolging is onteenseglik deur beide Protestantse en Katolieke regerings geborg. Hekse het ketters geword vir die Christendom en heksery het die grootste van misdade en sondes geword. Binne die kontinentale en Romeinse reg was heksery die *crimen exceptum*, 'n misdaad so vuil dat alle normale regsprosedures vervang is.

## Verwysings