open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ekonomie van Benin

Die **ekonomie van Benin** is nog onderontwikkel en word veral deur die landbousektor en klein bedrywe oorheers, wat ook die grootste bydrae tot die ekonomiese groei lewer. Naas die bestaansboerdery is daar die kommersiële landbou met katoen as die belangrikste produk, wat 40 persent van Benin se BBP en sowat 80 persent van sy uitvoerinkomste verteenwoordig. Ander belangrike produkte is tekstiele, palmprodukte en kakao. Mielies, bone, rys, grondboontjies, cashewneute, pynappels, kassawa, yamswortels en ander knolgewasse word net binne die bestaansboerdery verbou. Benin se beskeie visseryvloot lewer vis en kreef aan die plaaslike mark en vir uitvoer na Europa.

Klein hoeveelhede ru-olie word sedert Oktober 1982 langs die kus ontgin, maar produksie is egter tydelik gestaak. Nuwe olievelde word tans ondersoek.

Die ekonomie, wat vroeër deur die staat beheer is, is nou geprivatiseer. Beninse burgers bestuur veral klein bedrywe, terwyl 'n aantal ondernemings in Franse of Libanese besit is. Benin se voormalige staatsbeheerde brouery is deur 'n Franse brouerymaatskappy oorgeneem.

Ligte nywerhede, wat hulle op die verwerking van landbouprodukte en die vervaardiging van verbruikersware toespits, oorheers die sekondêre sektor van Benin se ekonomie. Die dienstesektor groei vinnig danksy die ekonomiese en fiskale hervorming.

## Beleggings en internasionale samewerking 
Met die oorgang na 'n demokratiese regering in 1990 hervat Benin sy ekonomiese ontwikkeling. Alhoewel die ekonomie nog steeds deur die lae pryse vir sy hoofuitvoergoedere geknel word, is daar grootskaalse beleggings deur private en publieke kapitaalbronne. 

[duimnael|links|Straatligte word met sonkrag aangedryf in Fafadji, 'n voorstad van [Cotonou, Benin]]
Benin dek die grootste deel van sy elektrisiteitsbehoeftes deur krag vanaf Ghana in te voer. 'n Gemeenskaplike hidroëlektriese projek met Togo aan die benedeloop van die Monorivier word as 'n belangrike stap in die rigting van groter elektriese selfvoorsiening beskou.

Die lidmaatskap in die monetêre sone van die CFA-Franc verseker ekonomiese stabiliteit en verleen toegang tot Franse ekonomiese bystand. Benin is ook 'n lidstaat van die Wes-Afrikaanse Ekonomiese Gemeenskap ECOWAS.
43 v.C.

## Gebeure 
* Marcus Antonius word verslaan deur konsul Hirtius in die Slag van Mutina.
* Stigting van Lugdunum, die huidige Lyon (Frankryk)

## Geboortes 
* 20 Maart – Ovidius, Romeinse digter.

## Sterftes 
* Cicero, 'n Romeinse filosoof, staatsman, regsgeleerde en politieke teoretikus (* 106 v.C.).
Louis Blériot

**Louis Charles Joseph Blériot** (1 Julie 1872 – 2 Augustus 1936) was 'n Franse ontdekker en ingenieur wat die eerste vlug onderneem het oor 'n groot liggaam water met 'n tuig swaarder as lug.

Louis Blériot is in Cambrai gebore en het ingenieurswese aan die École Centrale Paris studeer. Hy ontwikkel vroeg 'n belangstelling in lugvaart en in 1900 bou hy 'n motoraangedrewe masjien wat 'n klapvliegtuig (*ornithopter*) genoem word. So 'n tuig was veronderstel om te vlieg deur sy vlerke te klap. Soos ander klapvliegtuie voor dié een het die eksperiment nie geslaag nie, maar Blériot het voortgegaan om te werk aan 'n praktiese vliegtuig.

In 1903 het Blériot saam met Gabriel Voisin, 'n vliegtuigontwerper, die maatskappy Blériot-Voisin gestig. Die maatskappy bou 'n watersweeftuig in 1905 wat wel gesweef het. Hulle ontwikkel ook 'n dubbeldekkervliegtuig wat aangedryf word deur 'n Antoinette-motor. Die maatskappy kom in 1906 tot 'n einde en Blériot begin om vliegtuie volgens sy eie ontwerp te bou en te vlieg.

Namate ligter enjins beskikbaar geword het, het hy vliegtuie ontwerp met verskillende konfigurasies wat strek van die boksvlieër tot die eendvliegtuig. Die Blériot V was die wêreld se eerste suksesvolle enkelvlerkvliegtuig. Dit het die eerste keer in 1907 gevlieg, maar is geskrap nadat dit geval het.

'n Prys van duisend pond is uitgeloof deur die Londense *Daily Mail* vir die eerste suksesvolle vlug oor die Engelse Kanaal. Dit het Blériot geïnteresseer en hom aangemoedig om sy vierde enkelvlerkvliegtuig en sy eerste werklike suksesvolle vliegtuig, die Blériot XI, te ontwikkel. Nadat hy die Europese uithourekord verbeter het met 'n tyd van 36 minutes 55 sekondes en 'n oorlandprys gewen het, het Blériot seker genoeg gevoel om die Engelse Kanaal aan te durf. Op 25 Julie 1909 het hy die vlug van Calais na Dover onderneem in 'n tyd van 37 minute, tot vreugde van die Franse en ontsteltenis van die Britte wat skielik bewus gemaak is dat hulle moontlik aan lugaanvalle blootgestel kan wees.

Kort hierna het Blériot sy aandag gevestig op lugvaartontwerp en vliegtuigboukunde. Hy het in 1914 president geword van die sukkelende vliegtuigmaatskappy Société pour les Appareils Deperdussin. Hy hernoem die maatskappy Société Pour l'Aviation et ses Dérivés (SPAD) en omskep dit in een van Frankryk se voorste vervaardiger van vegvliegtuie. Gedurende die Eerste Wêreldoorlog het SPAD meer as 5&nbsp;600 vliegtuie vir Frankryk gebou wat ook uit na Brittanje en ander lande uitgevoer is. Hy open ook vliegskole voor die Eerste Wêreldoorlog in Engeland by die Brooklands- en Hendon-vliegveld, sowel as'n fabriek in 1917 by Addlestone, naby Brooklands, Surrey.

Ná die oorlog stig Blériot sy eie maatskappy, Blériot-Aéronautique, vir die ontwikkeling van kommersiële vliegtuie. Hy sterf in 1936 in Parys en word in die Cimetière des Gonards in Versailles ter ruste gelê.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
49 v.C.

## Gebeure 
* 10 Januarie – Julius Caesar en sy X Equestris-legioen kruis die Rubicon en oortree daarmee Romeinse reg en begin 'n burgeroorlog.
* Julius Caesar verower die stad Massilia (Marseille).

## Geboortes 
*

## Sterftes 
*
Ísafjarðarbær

**Ísafjarðarbær** 66°04'N 23°09'W
is  'n provinsie van Ysland in Vestfirðir. Dit het 'n oppervlakte van 2 416 km² en 'n bevolking van 4&nbsp;131. In 1996 is dit saamgevoeg by  Flateyrarhreppur, Ísafjarðarkaupstaður, Mosvallahreppur, Mýrahreppur, Suðureyrarhreppur en Þingeyrarhreppur. Die hoofdorp is Ísafjörður. Ander dorpe is Hnífsdalur, Flateyri, Suðureyri en Þingeyri.

## Eksterne skakels 
* webwerf in Yslands
Tête de Moine

Die **Tête de Moine** (Frans: "Monnikshoof") is 'n halfharde kaas uit die Switserse kanton Jura, wat deur sy fyn deeg gekenmerk word. Anders as gewone kaas word die Tête de Moine nie in skyfies gesny nie, maar met 'n spesiale werktuig – die *girolle* – in dun rosette geskaaf. Hierdie metode verseker dat 'n buitengewoon groot oppervlakte van die kaas met die lug in aanraking kom, om sodoende die smaak van die kaas volledig te ontwikkel.

Die naam Tête de Moine word sedert die jaar 1790 gebruik, die kaas self word egter reeds in 1192 in die klooster Bellelay vervaardig. Met die uitvinding van die girolle, 'n skaafwerktuig wat binne-in die kaas geplaas word om baie dun rosette af te skaaf, word die bemarking van die kaas duidelik bevorder. Die kaas kry in 2001 die Switserse AOC (Appellation d'origine contrôlée) en word dus amptelik as 'n kaas van oorsprong geregistreer.

## Eksterne skakels 
* Die webwerf van die Tête-de-Moine-kaas
* Fromages Spielhofer SA, Fromagerie de St-Imier – Fabricant de Tête de Moine
Woods-metaal

duimnael|Woods-metaal

**Woods-metaal** is 'n unieke eutektiese mengsel van Bismut (50%), Lood (25%), Tin (12.5%), Kadmium (12.5%) met 'n besondere lae smeltpunt (ongeveer 70&deg;C).  Dit word dikwels in die klaskamer gebruik om die eienskappe van eutektiese mengsels op dramatiese wyse ten toon te stel deur byvoorbeeld 'n teelepel daaruit te giet en te demonstreer hoe dit in warm kookwater smelt.  In die nywerheid word dit ingespan as soldeersel vir lae temperatuurtoepassings om komponente te heg wat sensitief is vir hoë temperature.  Dit word ook aangewend as smeltbare koppelstukke in veiligheidstoerusting (soos watersproeiers) wat geaktiveer word as die omgewingstemperatuur tydens 'n brand 70&deg;C bereik en die draad/staaf smelt.  Die metaal kan ook gebruik word om werkstukke stewig vas te hou vir masjinering sonder om die dele wat geklamp word te bekadig (tipies gebruik tydens vervaardiging van turbinelemme).

## Bronne en verwysings 
* 'n Werf oor Kadmium, een van die bestanddele van Woods Metaal met inligting oor die legering.
Kanada-Frankryk-Hawaii-teleskoop

Die **Kanada-Frankryk-Hawaii-Teleskoop** (Engels: *Canada-France-Hawaii-Telescope*, CFHT) is naby die bergspits van die vulkaan Mauna Kea (Hawaii-eiland, deelstaat Hawaii, Verenigde State) op 'n hoogte van 4&nbsp;204&nbsp;meter (13&nbsp;793&nbsp;voet) geleë. Die teleskoop maak deel uit van die Mauna Kea-sterrewag en word gesamentlik deur die Nasionale Navorsingsraad van Kanada (*National Research Council of Canada* / *Conseil national de recherches Canada*), die Nasionale Sentrum van Wetenskaplike Navorsing (*Centre national de la recherche scientifique*, CNRS) in Frankryk en die Universiteit van Hawaii beheer.

Die teleskoop, wat sedert die jaar 1979 vir wetenskaplike navorsing gebruik word, is soos die Mount-Palomar-teleskoop 'n klassieke primêre-fokus/Cassegrain-teleskoop met 'n parabolies geslypte hoofspieël. Sy deursnee bereik 3,58 meter.

## Eksterne skakels 
*  The Canada-France-Hawaii Telescope Corporation (Amptelike webwerf)
Pretoriabrug

[duimnael|regs|350px|Die **Pretoriabrug** in [Ottawa, Kanada.]]
Die **Pretoriabrug** is 'n hefbrug in Ottawa, Kanada. Dit oorspan die Rideaukanaal om die buurte Glebe en Centrewon met die Old Ottawa East-area te verbind. Die brug, wat in 1915 gebou is, het 'n hout swaaibrug op Argylestraat net noord van die nuwe brug vervang. Dit is 'n hefbrug, wat beteken dat die sentrale deel van die brug gelig kan word om bote onderdeur te laat vaar.
duimnael|350x350px|Die Pretoriabrug in 1920.
In die laat sewentigerjare is daar ontdek dat padsout die brug ernstig beskadig het. Voorstelle is gemaak om 'n groter en hoër brug te bou. Teenstand is gebied deur dié wat die brug as 'n kultuurhistoriese struktuur beskou het. Uiteindelik is besluit om die brug te herbou, maar amper presies soos dit vantevore gelyk het. 

Die brug is vernoem na Pretorialaan, waarvan dit 'n verlenging is. Dié straat was voorheen bekend as Janestraat, maar is in 1902 hernoem om die Britse oorwinning in die Anglo-Boereoorlog te vier en die Kanadese wat daar gedien het, te eer. Pretoria was die hoofstad van die 
destydse boererepubliek, Transvaal. Die naam het later kontroversieel geraak toe die meeste Kanadese dit met die apartheidsregime in Suid-Afrika  begin assosieer het. In die laat tagtigerjare van die 20ste eeu is 'n beweging begin om die brug na Nelson Mandelabrug te herdoop (in 2003 is daar in Braamfontein, Gauteng, 'n brug geopen met hierdie naam). Dit is teëgestaan deur ander wat gevoel het dat dit 'n belangrike monument vir Kanadese is wat in Suid-Afrika geveg het. Die stadsraad het geweier om betrokke te raak en die naamwysigingsvoorstel het uiteindelik op niks uitgeloop nie.

## Verwysings
Baikonoer

duimnael|regs|250px|Ligging van die Baikonoer-kosmodroom

**Baikonoer** is die tradisionele lanseersentrum (kosmodroom) van die Sowjetse en Russiese ruimtevaart in die steppe van Kasakstan.

Baikonoer is die grootste lanseersentrum ter wêreld en beslaan vandag 'n oppervlakte van 125 by 85 kilometer, beskik oor dosyne van lanseerplatforms en vyf kontrolesentrums.

Baikonoer ontstaan tussen 1955 en 1957 naby die dorpie Tjoeratam, 'n klein kruispunt van twee spoorlyne, wat as basiese infrastruktuur gebruik word om binne 'n kort tyd die sentrum op te rig. Die Sowjetunie benodig in hierdie tydperk 'n lanseerterrein vir sy nuwe interkontinentale ballistiese missiele, soos byvoorbeeld die R-7.
duimnael|links|250px|'n Sojoes-TMA-3-missiel word na die lanseerplatform vervoer
Die eerste R-7 word op 15 Mei 1957 vanaf Baikonoer gelanseer. Binne vyf maande volg 'n variant van hierdie missiel, wat die eerste satelliet ter wêreld, Spoetnik 1, suksesvol lanseer. Vier jaar later beskik die Sowjetunie met Joeri Gagarin oor die eerste ruimtevaarder.

Alhoewel die Verenigde State met die eerste maanlanding presteer, behaal die Sowjetunie vanaf die sewentigerjare weer 'n oorwinning in die "ruimtewedloop" met die Amerikaners. Die bemande ruimtestasies *Saljoet* en *Mir*, wat in hierdie tydperk ontstaan, behoort tot die mees ambisieuse projekte van die moderne ruimtevaart.
duimnael|regs|250px|Die Sojoes-TMA-5-ruimtetuig word gelanseer (14 Oktober 2004)
Na die einde van die Sowjetunie lê Baikonoer in die onafhanklike staat Kasakstan, en Rusland moet die terrein teen 'n jaarlikse bedrag van VSA-$115 miljoen huur. Die lanseersentrum word egter 'n kommersiële sukses, en die robuste Russiese ruimtetuie van die Sojoes-reeks dien as pendeltuig vir die Internasionale Ruimtestasie ISS.

Weens die kommersiële karakter van die Russiese ruimtevaart word "ruimtetoeriste" soos die Amerikaner Dennis Tito en die Suid-Afrikaner Mark Shuttleworth toegelaat om teen 'n betaling besoek aan die ruimtestasie ISS af te lê.

Die besonderhede van 'n ramp, wat Baikonoer op 24 Oktober 1960 getref het, word eers met die nuwe Perestrojka-beleid van 1989 bekend gemaak. Die oorhaastige lansering van die nuwe interkontinentale missiel R-16 lei tot 'n ontploffing, waarin meer as 90 mense dood is.
Kourou

**Kourou** is 'n stad in die Franse oorsese département Frans-Guyana met 'n bevolking van sowat 25&nbsp;000, sowat 40 kilometer noordwes van die hoofstad Cayenne aan die kus van die Atlantiese Oseaan. Die voormalige Franse strafkolonie Duiwelseiland lê naby Kourou.

Kourou is 'n plaaslike toeristebestemming, maar staan veral bekend danksy die lanseersentrum *Centre Spatial Guyanais* van die Europese Ruimtevaartorganisasie (European Space Agency, ESA). Die sentrum, wat deur die maatskappy Arianespace beheer word, ontstaan in 1965 en word sedert die einde van die sestigerjare gebruik om Franse vuurpyle en satelliete te lanseer.

## Centre Spatial Guyanais 
duimnael|links|Die Centre Spatial Guyanais
Danksy die ligging naby die ewenaar, wat aan 'n vuurpyl 'n addisionele snelheid van 500 meter per sekonde verleen en die noukeurige posisionering van 'n satelliet vergemaklik, word die Centre Spatial Guyanais (CSG) as een van die beste lanseerterreine ter wêreld beskou. Die lanseerterrein beskik oor alle lanseergeriewe en 'n fabriek vir vuurpylbrandstowwe.

Die eerste vuurpyl van die moderne Ariane-reeks word op 24 Desember 1979 gelanseer. Tans word vuurpyle van die tipe Ariane-5 gebruik.

Die geriewe word volgens 'n Russies-Europese ooreenkoms aangepas vir Russiese Sojoes- en Italiaanse Vega-vuurpyle, wat vanaf 2006 vanuit die CSG gelanseer word. Die Russiese ruimtevaartnywerheid beoog om die CSG as 'n alternatiewe lanseerterrein naas Baikonoer te gebruik en kan danksy die gunstige ligging groter laste hanteer.

## Eksterne skakels 
*  Amptelike webwerf
*  Webwerf van die Centre Spatial Guyanais (Guyanese Ruimtevaartsentrum en -museum)
Tulbagh

**Tulbagh** is 'n dorp in die Witzenberg Plaaslike Munisipaliteit van die provinsie Wes-Kaap (Suid-Afrika) met bykans 9&nbsp;000 inwoners (2011),

Die **Munisipaliteit**, wat in 1861 gestig is, het jare lank Ryk Tulbagh se wapen gebruik. 'n Gedifferensieerde weergawe daarvan is in 1984 by die Buro vir Heraldiek geregistreer: *In  blou, drie gebaarde afgesnede Turkkoppe van natuurlike kleur, getulband van silwer*. Die helmteken was 'n uitkomende gepantserde regterarm wat 'n kromswaard met die hand swaai.

## Ekonomie 
duimnael|links|250px|Die historiese wynplaas *Montpellier de Tulbagh* naby Tulbagh.
duimnael|links|250px|Tulbagh se ou NG kerkgebou.
Die vrugtebedryf is een van die belangrikste plaaslike werkgewers. Vrugte word veral in die noordelike en suidelike dele van die Tulbaghvallei verbou en sluit appels, pere, pruime, perskes, appelkose en sitrusvrugte in. Die grootste deel van die vrugteopbrengs word na Europa, Noord-Amerika en Asië uitgevoer, maar 'n aansienlike gedeelte word ook plaaslik verwerk as droë- of geblikte vrugte.

Wynbou het al lank 'n groot rol in die Tulbaghvallei gespeel, maar dié bedryf het sedert die negentigerjare van die 20ste eeu die vinnigste gegroei. Daar is nou 'n groot aantal wynplase, waarvan sommige wêreldroem geniet. Danksy die topgehalte van plaaslike wyne, wat na bestemmings orals ter wêreld uitgevoer word, is baie nuwe wingerde aangeplant, en nuwe wynkelders het ontstaan. Baie van die wynkelders maak nou deel uit van Tulbagh se Wynroete, een van die gewildste toeristebestemmings in die Wes-Kaap.

## Besienswaardighede 
* De Wet Huis
* Die **Oude Kerk Volksmuseum** behandel die geskiedenis van Tulbagh.
* Verskeie wynplase in die omgewing.

## Sien ook 
* NG gemeente Kruisvallei
* Steinthal-landgoed, 5&nbsp;km van die dorp.
* Lys van dorpe in Suid-Afrika
* Grootste rampe in Suid-Afrika

## Verwysings
Rainbow Warrior

duimnael|Die *Rainbow Warrior* (1981)
duimnael|Die *Rainbow Warrior Memorial*

Die **Rainbow Warrior** was die Nederlandse vlagskip van die omgewingsorganisasie Greenpeace, totdat dit deur Frankryk in Nieu-Seeland gesink is.

Die skip lê op 10 Julie 1985 in die hawe van Auckland om te protesteer teen die kerntoetse wat die Franse regering op Mururoa, 'n  ringeiland in Frans-Polinesië, gehou het. Twee lede van die *Direction générale de la sécurité extérieure* (DGSE), die Franse buitelandse intelligensiediens, Dominique Prieur en Alain Mafart, stel twee myne teen die romp van die skip. Die ontploffing veroorsaak 'n gat in die romp, waarna die *Rainbow Warrior* vinnig sink. Op één na kon diegene aanboord veilig aan land kom. Die fotograaf Fernando Pereira, 'n Nederlander van Portugese afkoms, sterf in die voorval.

Beide geheime agente word gearresteer en tot lang gevangenisstraf veroordeel. Hulle kon na 'n kort tyd Nieu-Seeland verlaat om hulle tronkstraf in Frankryk te voltooi. In Frankryk word hul gou in huisares geplaas en dien net 'n gedeelte van die vonnis uit.

In Julie 2005 word bekend gemaak dat die voormalige Franse president François Mitterrand destyds self toestemming gegee het vir die aanval, hoewel hy dit in die openbaar sterk veroordeel het.
Maankarretjie

duimnael|200px|Bemande maankarretjie (NASA)
[duimnael|200px|Sowjet-maanverkenningsrobotvoertuig uit die [Lunokhod-reeks]]

Die **maankarretjie (Lunar Rover)** was 'n bemande landvoertuig vir gebruik op die maan. Die Apollo-maanmodule, wat deel van die Apolloruimtetuig is, is gebruik om die maankarretjie na die maan te vervoer.

Dit was gebruik om groter beweeglikheid te verleen aan ruimtevaarders gedurende die Apollo-program  se J-klasmissies: Apollo 15, Apollo 16 en Apollo 17. Dié voertuig was die eerste keer gebruik op 31 Julie 1971 tydens die  Apollo-15-sending en bestuur deur David Scott. Dit het grootliks bygedra tot die uitbreiding van die gebied toeganklik vir die ruimtevaarders. Vorige spanne ruimtevaarders op die maan was beperk tot kort loopafstande van die landingsterrein af, as gevolg van die dik ruimtepakke en swaar toerusting nodig om te kan oorleef in die maanomgewing. Die maankarretjie het 'n topsnelheid van 12,9 km/h. Die voertuie is op die maan agtergelaat en is dus deel van die mensgemaakte voorwerpe op die maan.

Die Sowjetunie het ook onbemande maankarretjies op die maan geland naamlik die Lunokhod 1 en Lunokhod 2.

## Eksterne skakels 
* NASA-artikel oor Apollo se maankarretjie ( *Apollo Lunar Rover*)
* Apollo-15-maankarretjie NASA StarChild-artikel
* Maankarretjiehandleiding van Boeing 
* Maankarretjie, inisiatief by Carnegie-Mellonuniversiteit 'n projek wat daarop gemik is om robotte te ontwerp wat onbekende terrein kan verken en wetenskaplike eksperimente op interessante plekke kan uitvoer.
* LRD-navigasiegroep by Carnegie-Mellonuniversiteit
* http://www.apolloprojekt.de/technik/rover.php ) Artikel van Das Apolloprojek
* http://perso.wanadoo.fr/alexandre.schwenck/rover.htm
Nelson Mandelabrug

duimnael|links|Die Nelson-Mandelabrug
duimnael|Die Nelson-Mandelabrug in Braamfontein
duimnael|links|Die Nelson-Mandelabrug

Die **Nelson-Mandelabrug** in Johannesburg is die grootste kabelgesteunde brug in Suider-Afrika. Dit is geopen op 20 Julie 2003 en is 284 meter lank. Dit span oor 42 operasionele treinspore langs Parkstasie en verbind Braamfontein met Newtown in die hart van die stad se sentrale sakegebied.

Die asimmetriese dubbel-spantoringkabelgesteunde brug bestaan uit 'n 66 meter noordspan, 'n 176 meter hoofspan en 'n 42 meter suidspan, wat 'n totale lengte gee van 284 meter.

Die noordelike spantoring is 42 meter hoog en die suidelike spantoring is 27 meter hoog wat 'n delikate balans skep en 'n interessante visuele aantrekkingskrag het. Die hoofspan is so lig as moontlik gebou met die gebruik van staal en 'n betonlaag dek terwyl die swaarder kantspanne gebou is van staalversterkte beton om te dien as teengewig vir die lang hoofspan.

Naastenby 4&nbsp;000 kubieke meter beton en 1&nbsp;000 ton strukturele staal is gebruik in die konstruksie van die brug, met naastenby 500 ton versterkte staal gegiet in die beton.

## Eksterne skakels 
* *The Nelson Mandela Bridge*
Masjhad

duimnael|links|Mashhad

**Mashhad** (Persies: مشهد) is die tweede grootste stad van Iran naas die hoofstad Teheran en het meer as 2,5 miljoen inwoners. Dit is die hoofstad van die provinsie Khorasan, die grootste provinsie van Iran wat in die Noordooste van die land lê. 

Mashhad is 'n toerismestad, veral deur die aanwesigheid van die graf van Imam Reza, die agtste imam van die sjiiete. Daar kom jaarliks miljoene besoekers na Mashhad, wat hierdie stad tot een van die belangrikste bestemmings vir pelgrimstogte van die wêreld maak. 
Mashhad is ook 'n nywerheidsentrum en beskik oor 'n internasionale lughawe en 'n moltreinnetwerk. Mashhad staan soos vele stede en streke in Iran bekend vir sy mooi tapyte en sy turkoois.
Bergrivier

[duimnael|links|'n Treinbrug oor die Bergrivier, geskilder deur [Thomas Bowler.]]
[duimnael|links|*Crossing the Berg River*, c. 1810, deur die skilder [William Burchell.]]
Die **Bergrivier** of **Groot-Bergrivier** is na die Breederivier die grootste rivier in die provinsie Wes-Kaap in Suid-Afrika. 

## Verloop
Dit is naastenby 294&nbsp;km lank en strek van die Drakensteinberge tot by Velddrif. Die opvanggebied is 7&nbsp;715&nbsp;km² groot.  Omtrent 65% van die Bergrivierarea is onder landbou-aktiwiteite. Die hoofdorpe in die Bergrivierarea is Velddrif en Laaiplek naby die kus, Piketberg, Hopefield, Moorreesburg en Darling binneland toe en Wellington, Paarl en Franschhoek naby die oorsprong.

Die rivier is eers in 1872 vir die eerste maal oor sy volle lengte bevaar met 'n houtboot, die Zephyr. Die tog het 9 dae geduur.

## Vis en watersport 
[duimnael|regs|Die benede-Bergrivier uit die ruimte gesien. Dit meander verby Velddrif en Laaiplek voor dit in [St. Helenabaai uitmond]]
Die Bergrivier-rooivlerkie is endemies aan die rivier. Die Bergrivier speel ook jaarliks in Julie gasheer vir een van die langste kanomaratons in die wêreld, die Bergrivier-kanowedvaart.

Die Bergrivierdam is gedurende 2008 voltooi in die Bergrivier naby Franschhoek.

## Sytakke
Sytakke in die boloop van die rivier is die Dwarsrivier, Franschhoek-, Kastaiing-, Stiebeuel- en Wemmershoekriviere, waarin die Wemmershoekdam ook geleë is.

## Bronnelys
*Burman, Jose: Waters of the Western Cape. Kaapstad: Human & Rousseau, 1970.
*Green, Lawrence G.: On wings of fire. A narrative of odd and unusual characters and queer, remote places along the flamingo coast from Swakopmund to the Cape. Kaapstad: Howard Timmins, 1982. 
*Green, Lawrence G.: The coast of treasure. Kaapstad: Howard Timmins, 1983. 
*Green, Lawrence G.: So few are free. Kaapstad: Howard Timmins, 1983. 

## Eksterne skakels 
* Bergriver-opvanggebied
* Bergrivier-projek
* Kaapse galaxia (*Galaxias zebratus*)
Delvillebos

duimnael|Delvillebos, verwoesting 1916.
[duimnael|Monument in [Kaapstad ter herdenking van die Eerste, die Tweede Wêreldoorlog en die Korea-oorlog met details oor Delvillebos.]]

**Delvillebos** (in Engels, *Delville Wood*, in Frans, ''Bois d'Elville'') is 'n klein bos by die dorp Longueval in die Sommevallei in Frankryk. Die Suid-Afrikaanse Oorlogsgedenkteken en die Delvillebos-gedenkmuseum ter herinnering aan Suid-Afrikaners, wat aan twee wêreldoorloë, die oorlog in Korea en die Berlynse Lugbrug deelgeneem het, is in 1986 geopen. Die museum is 'n verkleinde weergawe van die Kasteel die Goeie Hoop in Kaapstad.

## Slag van Delvillebos 
Tydens die Eerste Wêreldoorlog (1914 – 1918), het 121 offisiere en 3 032 manskappe van die Eerste Suid-Afrikaanse Infanteriebrigade op 14 Julie 1916 in 'n hewige geveg gewikkel geraak as deel van die Slag van die Somme. Ses dae later, op 20 Julie is die brigade te hulp gesnel, maar dit was reeds te laat. Slegs 29 offisiere en 751 manskappe het die Slag van Delvillebos oorleef, en van die bos het net 'n enkele booghoutboom na die slag staande gebly. 

Ná die verwoesting van die Delvillebos is boompies vanaf Stellenbosch en Franschhoek weer aangeplant, dieselfde eike van die Kaap wat oorspronklik uit Frankryk kom. Die bome vorm nou die lang eikelaning by die begraafplaas van Suid-Afrikaanse gesneuweldes na die ingang van die monument. Op 11 November 1986 het die Staatspresident van Suid-Afrika, P.W. Botha, in Delvillebos ook 'n gedenkmuseum onthul, waar 'n aantal uitstallings aangebring is om Suid-Afrika se deelname aan die Eerste en Tweede Wêreldoorlog en in Korea uit te beeld. Die beeldhouer Danie de Jager het 'n brons reliëf getiteld “Die sesde dag” uitgebeeld. Die reliëf van 8,2 x 3,2 meter beeld gehawende manskappe op die voorgrond uit met die verwoeste oorblyfsels van Delvillebos in die agtergrond. 

Die Delvillebos-gedenkteken, ontwerp deur sir Herbert Baker, staan by die Uniegebou in Pretoria. Hierdie kopie van die oorspronklike by Longueval, Frankryk, is in 1929 onthul deur sir Percy Fitzpatrick. Die voetstuk stut hoë pilare waarop 'n koepel rus met 'n lewensgrootte standbeeld van Kastor en Polydeukes wat mekaar die hand gee oor die rug van 'n strydros. Dit simboliseer die Afrikaanse en Engelse taalgroepe wat sy-aan-sy geveg het te Delvillebos. 'n Tweede kopie staan in Kaapstad, en 'n ererol word in 'n kluis in die voetstuk bewaar.

## Eksterne skakels 
*  360° Longueval Museum 
*  360° Longueval Military cemetery
Tugelarivier

Die **Tugelarivier** (ook bekend as **Thukela**) is die grootste rivier in die KwaZulu-Natal-provinsie, Suid-Afrika. Die rivier het sy oorsprong in die Drakensberge, ongeveer 3000&nbsp;m bo seevlak, digby Mont-aux-Sources, en onmiddellik stort die water by die Tugelawaterval (948&nbsp;m) af. Van die Drakensberge vloei die rivier 520&nbsp;km ver deur KwaZulu-Natal voordat dit in die Indiese Oseaan uitmond. Die totale opvangsgebied is naastenby 29 100&nbsp;km² en die bewerkbare grond in die gebied word meestal vir bestaansboerdery en kommersiële bosbou benut.

Dit het 'n aantal takriviere vanuit die Drakensberge, insluitend die Kliprivier, Mooirivier en Buffelsrivier. Nog 'n noordelike takrivier is die Sondagsrivier (nie te verwar met die Sondagsrivier in die Oos-Kaap nie). Dit ontvang ook die Mnjanenirivier of (Ingagani) vanuit die noorde en die Bloedrivier vanuit die noordooste. Dit vloei verby Bergville en Colenso.

Stroomaf van die samevloeiing met die Buffelsrivier vloei die Tugela suidoos in 'n kanaal tussen kranse en valleie tot dit die nou kusstrook bereik. As gevolg van die golfaksie van die see is die mond van die Tugela amper toegeslik deur 'n sandbank. Die Tugela is dus nie bevaarbaar van die see af nie.

Die Spioenkopdam en die Woodstockdam is in die Tugelarivier geleë. Die rivier is ook deel van die Tugela-Vaal-waterprojek.

## Geskiedenis 
Die ooreenkoms van 1837 tussen die Britse magistraat in Port Natal, Gardiner, en die Zoeloekoning Dingane en ook die ooreenkoms van 4 Februarie 1838 tussen die Voortrekkerleier Piet Retief en Dingane het albei verklaar dat die Tugelarivier die suidlike grens van  Zoeloeland is. In 1846 word die Buffelsrivier een van die grense tussen die Natal-kolonie en Zoeloeland.  Die Tugelarivier vanaf die see tot sy samevloei met die Buffelsrivier bly nog steeds die ander grens tussen die twee gebiede.

In Januarie 1879 het drie Britse leërgroepe Zoeloeland ingeval – twee kolomme oor kruisings oor die Buffelsrivier en een, onder die bevel van kolonel Pearson, oor die Tugelarivier. Pearson se kolom het die Tugelarivier by *Lower Drift* (deesdae Fort Pearson) oorkruis. Kolonel Durnford, bevelvoerder van 'n vierde kolom was opgedra om *Middle Drift* (deesdae Jameson's Drift) te verdedig. Slegte paaie het die kolomme se vordering belemmer. Daar was min brûe, en daar was daar ook dongas en modder op die rivieroewers. Pearson moes toe 'n pont gebruik. Dit het vyf dae geduur om 5000 man, 384 ossewaens, 3400 pakdiere en 600 burgerlikes en drywers oor die rivier te vervoer.

## Vissoort 
Die Tugela-moddervis is endemies aan die rivier.

## Verwysings
Comore-eilande

[duimnael|links|[Nasa-Satellietbeeld van die Comore-eilande in April 2002]]
duimnael|links|Kaart van die Comore-eilande
Die **Comore-eilande** (Arabies: جزر القمر, *Juzur al-Qumur / Qamar*; Frans: *Comores*), amptelik die **Unie van die Comore** (Comoraans: *Udzima wa Komori*, Frans: *Union des Comores*, Arabies: الاتحاد القمري *al-Ittiḥād al-Qumurī / Qamarī*), is 'n eilandnasie in Oos-Afrika in die Indiese Oseaan net noord van die Mosambiekkanaal. Dit is tussen die noordooste van Mosambiek en die noordweste van Madagaskar geleë. Landbou, veral speserye, is die vernaamste bron van inkomste. Dit is 'n lidland van die Afrika-unie.

## Geografie
Die Comore-eilande bestaan uit die eilande Grande Comore (Ngazidja), Mohéli (Mwali), Anjouan (Nzwani) en maak ook aanspraak op die Franse oorsese gebied Mayotte. Dit het 'n oppervlakte van 2&nbsp;034&nbsp;km² (Mayotte uitgesluit) en die vulkaniese binneland wissel van hoë berge tot lae heuwels. In 2016 het dit 'n bevolking van 796&nbsp;000 (Mayotte uitgesluit) in 2016 gehad, en die hoofstad en grootste stad is Moroni. 

## Geskiedenis
Die Comore verklaar hulle in 1975 onafhanklik van Frankryk. Sedertdien is daar al 20 staatsgrepe op dié eilande uitgevoer, verskeie deur die huursoldaat Bob Denard. Onder druk van Suid-Afrika se Thabo Mbeki en die Afrika-unie het die eerste vreedsame verkiesings in 2006 plaasgevind, maar die land bly arm. In Augustus 2017 het die Comore-eilande by die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap aangesluit. Die tweede selakant is op 20 Desember 1952 by Anjouan gevang.

## Geografie 
Die Comore-eilande bestaan uit drie outonome eilande:

## Verwysings 
## Bronne 
; Algemeen
*  
*  

## Eksterne skakels 
*
Liberté, égalité, fraternité

thumb|200px|Die oorspronklike slagspreuk: "Vryheid, gelykheid, broederskap of die dood".
**Liberté, égalité, fraternité** (Frans vir "Vryheid, gelykheid, broederskap") was die leuse van die Franse Rewolusie. Dit is in 1793 deur die Klub van die Cordeliers gekies en het later die amptelike leuse van Frankryk geword. Die oorspronklike rewolusionêre leuse bevat nog die byvoegsel "...ou la mort" (..."of die dood!"). Dit is ook die amptelike leuse van die eilandnasie Haïti.

Die Franse muntstukke van 1 en 2 euro word geslaan met die leuse op hulle keersy.
Aleister Crowley

duimnael|Aleister Crowley
**Aleister Crowley** (1875-1947), bekend in die konteks van okkultisme was bekend in sy tyd as "die slegste man wat nog geleef het". Crowley self het beweer dat hy die reïnkarnasie van Levi Eliphas was. (Hy is in die jaar gebore waarin Levi Eliphas gesterf het). Hy was voortdurend in stryd met Christendom, geklee in omstredenheid. Hy het homself gesien as die "dier" in die Bybelboek Openbaring wat die Christendom tot 'n val moes bring. In die lig van hierdie agtergrond het hy homself verbind met die getal 666 wat die merk van die dier was. Sy vriendin Frieda Harris het haar toewyding aan Aleister getoon deur die getal 666 op haar bors te laat tatoeëer. Hy het geleef volgens die beginsel van "Doen wat jy wil!!" Sy geskrifte het baie gefokus op die krag van die menslike wil.

Hy het die 32 ste graad ontvang in vrymesselary. Hy het by die Orde van die Goue Skemer aangesluit in 1898 waar hy 'n student was van Samuel Lidell Macgregor Mathers. Na hewige verskille is hy uit die organisasie geskop en het hy sy eie Orde naamlik die Orde van Thelema gestig. Alhoewel sy doelwit was om towerkrag bekend te stel aan die massas, was sy geskrifte hoogs tegnies in terme van towerkragterminologie en -metodologie, en het weinig mense regtig verstaan wat hy probeer weergee het.

Aleister het sy eie pak Tarotkaarte ontwikkel, gebaseer op sy beginsels wat bekend staan as die Toth Tarot. Die pak se beelde is helderkleurig en is ontwikkel deur Frieda Harris - vermoedelik onder die invloed van dwelms. Die Tarot het hy sterk verbind aan Egipte as die Tarot se punt van oorsprong. Hy het daarmee saam 'n 300 bladsye gids *"The book of Thoth: a short essay on the Tarot of the Egyptians"* uitgegee. 'n Beperkte uitgawe van 200 kopieë is uitgegee in 1944. In die boek word die Tarot verbind aan die Boom van die Lewe asook Astrologie

Hy is alleen op die ouderdom van 72 dood in Londen.
Gaboen

**Gaboen** (Frans: *Gabon*, [ɡabɔ̃]), amptelik die **Gaboenese Republiek** (*République gabonaise*), is 'n land aan die weskus van Sentraal-Afrika. Dit word deur Kameroen, Republiek van die Kongo, Ekwatoriaal-Guinee en die Golf van Guinee begrens. Gaboen beslaan 'n oppervlakte van 267&nbsp;667&nbsp;km² en het 'n bevolking van 2&nbsp;340&nbsp;613 in 2022 gehad. Die hoofstad en grootste stad is Libreville.

[duimnael|links|[Nasa-Satellietbeeld van Gaboen]]
duimnael|links|Kaart van Gaboen
Gaboen is deur outokratiese presidente regeer sedert sy onafhanklikheid op 17 Augustus 1960 en het in 1990 met politiese hervormings begin. Oorvloedige ruolie en buitelandse private beleggings het gehelp om van Gaboen een van die voorspoedigste lande in Afrika suid van die Sahara te maak. Sedert 2022 is Gaboen naas Mosambiek, Rwanda en Togo die enigste lidland van die Britse Statebond wat vroeër geen Britse kolonie was nie.

## Etimologie 
Gaboen se naam is moontlik afgelei van *gabão*, Portugees vir 'n kapmantel met moue (Engels: *hooded cloak with sleeves*) wat nagenoeg die vorm van die Komorivier se lang en breë monding naby Libreville sou wees.

## Demografie 
Daar woon ongeveer 154&nbsp;000 Europeërs (10% van die bevolking) in Gaboen.

## Verwysings 
## Bronnelys 
; Algemeen
*  
*  

## Bibliografie 
*  

## Eksterne skakels 
*  
*  Amptelike webwerf van die Gaboenese regering
Gelaagdeverbranding-enjin

Die **gelaagdeverbranding-enjin** (Engels: *Stratified Charge Injection*) is 'n soort binnebrandenjin met 'n brandstofsiklus soortgelyk aan dié van die Dieselsiklus maar wat met gewone petrol loop.  Die naam verwys na die gelaagdheid van die lug-brandstofmengsel oftewel die *lading* in die silinder.

In tradisionele Otto-siklus-enjins word die brandstof en lug buite die silinder gemeng en in die silinder ingetrek tydens die inlaatslag. Die lug-brandstofverhouding word baie na aan stoigiometrie, wat gedefinieer word as die presiese hoeveelheid lug wat nodig is om volledige verbranding van die brandstof te verseker, beheer.  Die mengsel word maklik ontsteek en brand gladweg.

Die probleem met hierdie ontwerp is dat nadat die verbrandingsproses voltooi is, die resulterende mengsel noemenswaardige hoeveelhede vrye suurstof- en stikstofatome bevat, wat deur die hitte uit die lug vrygestel word.  Hierdie atome reageer geredelik met mekaar wat die vorming van NOx, 'n besoedelende chemikalieë, tot gevolg het.  Tans word hierdie probleem oorkom deur die gebruik van 'n katalitiese omsetter in die uitlaatstelsel, waar die NOx weer omgeskakel word na O2 en N2.

Dieselenjins het ook 'n probleem hier. Die brandstof word direk in die hoogssaamgeperste lug ingespuit en kry nie voldoende geleentheid om deeglik te meng nie.  Die onvolledige verbranding as gevolg van die swak vermenging lei tot die vorming van besoedelende bestanddele in die uitlaatstelsel, veral roetpartikels.

Die gelaagdeverbrandingontwerp poog om hierdie probleme van beide ontwerpe aan te spreek.  Dit gebruik 'n direkte brandstofinspuitingstelsel waar die brandstofinspuiters so opgestel word dat die brandstof slegs in een gebied van die silinder ingespuit word, dikwels 'n klein *subsilinder* bo-aan die hoofsilinder.  Dit het 'n baie ryk mengsel in daardie gebied tot gevolg wat maklik ontsteek en gladweg brand.  Soos die verbranding vorder kom dit 'n gebied teë waar die mengsel baie arm is (soms slegs lug) waar dit dan vinnig verkoel word en die skadelike NOx nie kans kry om te vorm nie.  Die oortollige suurstof in die arm mengsel reageer ook met die CO om CO2 te vorm wat minder skadelik is.  Die baie skoner ontbranding maak dit moontlik om katalitiese omsetters te elimineer asook  om die enjin met 'n armer mengsel te laat werk met die gevolglike laer brandstofverbruik wat dit meebring.

Die uitleg van so 'n enjin is nie baie maklik nie en jarelange navorsing en ontwikkeling was nodig om dit suksesvol uit te voer.  Vandag verskyn egter verskeie motorvoertuie met hierdie tegnologie op die mark.  Die hoofsaaklike “verkoopsvoordeel” van hierdie motors is dat hulle meer brandstofdoeltreffend is (tussen 15 tot 20%) as die tradisionele ontwerpe.
Julien Offray de Lamettrie

**Julien Offray de Lamettrie** (soms ook **La Mettrie**, * 25 Desember 1709 in Saint-Malo (Frankryk), † 11 November 1751 in Potsdam (Duitsland)) is 'n Franse arts en filosoof, wat veral as die grondlegger van die psigologiese materialisme en die empiries-wetenskaplike geneeskunde bekendheid verwerf het. 

Sy belangrikste filosofiese werke is ''Histoire naturelle d'âme* (Die natuurgeskiedenis van die siel, 1745) en *L'homme machine'' (Die mens - 'n masjien, 1747). Met die "Natuurgeskiedenis van die siel" en sy meganistiese sienswyse van die menslike bewussyn veroorsaak de Lamettrie 'n skandaal in Frankryk. Hy wyk as balling uit na die hof van die verligte koning Frederik II van Pruise.

## Bibliografie 
* Traité du vertige (1737) 
* Traité de la petite vérole (1740) 
* L'Histoire naturelle de l'âme (1745) 
* De la volupté (1745)
* L'homme machine (1748) 
* L'homme plus que machine (1748)
* L'homme plante (1748)
* Ouvrage de Pénélope (1748)
* Discours sur le bonheur («Anti-Sénèque») (1748, 1750, 1751) 
* Système d'Épicure (1750)
* Discours préliminaire (Œuvres philosophiques)
* L'Art de jouir (1751) 
* Le petit homme à longue queue (1751)

## Eksterne skakels 
* Bibliographie 1985ff
* Julien Offray de La Mettrie (Duits)
Karl-Marx-Hof

duimnael|300px|Karl-Marx-Hof
duimnael|300px|Fasade Boschstraße
duimnael|300px|Binnehof
**Karl-Marx-Hof** is een van die bekendste *Gemeindebauten* (munisipale woonstelgeboue) in Wene, Oostenryk, en is geleë in die distrik van Döbling. Die gebou is vernoem na die bekende Duitse filosoof Karl Marx.

Karl-Marx-Hof is gebou op die Hagenwiese, 'n smal strook grond wat tot die 12de eeu onder die water van die Donaurivier was, diep genoeg vir skepe om oor die gebied te vaar. Teen 1750 was dit net 'n poel water wat gedreineer is deur die Heilige Romeinse keiser Josef II. Tuine is toe in die gebied aangeplant wat in die middel van die 1920's verwyder is om plek te maak vir die oprigting van die derde grootste behuisingsontwikkeling in Wene, 'n program onderneem deur die sosiale demokrate.

Karl-Marx-Hof is gebou tussen 1927 en 1930 deur die stadsbeplanner Karl Ehn, 'n volgeling van Otto Wagner, en ontwerp as 'n monumentele "superblok". Dit beslaan 1&nbsp;382 woonstelle vir sowat 5&nbsp;000 bewoners en is genoem die *Ringstrasse des Proletariats*, of die ringstraat van die proletariaat (in teenstelling met die elegante *Wiener Ringstraße*, 'n sirkelvormige straat aan die buitekant van die middestad). Slegs 20% van die  1&nbsp;000 meter lange, 150&nbsp;000&nbsp;m² gebied is toegebou, die res van die gebied is ontwikkel in speelareas en tuine. Die perseel sluit in baie geriewe, insluitende droogskoonmakers, baddens, kleuterskole, 'n biblioteek, dokterspreekkamers en kantore. In die 1980's word Karl-Marx-Hof omgebou.

Karl-Marx-Hof was in die spervuur gedurende die *Februaraufstand* (Februarie-Opstand) van 1934 gedurende die Oostenrykse burgeroorlog. Die rebellerende werkers het hulself verskans binne Karl-Marx-Hof. Hulle was tot oorgawe gedwing nadat die Oostenrykse Leër en die Oostenrykse ver-regse paramilitêremagte Karl-Marx-Hof gebombardeer het met artillerie. Karl-Marx-Hof is hernoem Heiligenstädter Hof, maar het die oorspronklike naam teruggekry in 1945. Die artillerieskade is in die 1950's herstel.

Met 'n lengte van oor een kilometer (1&nbsp;100&nbsp;m), wat oor vier tremhaltes strek, hou Karl-Marx-Hof die rekord vir die langste enkele residensiële gebou in die wêreld.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  Karl-Marx-Hof Agtergrond 
*  Historiese foto's van Karl-Marx-Hof 1934 
*  Openingsbrosjure vir Karl-Marx-Hof
Bolivië

**Bolivië** (Aymara: *Wuliwya Suyu*; Guaraní: *Tetã Volívia*; Quechua: *Bulibya Mamallaqta*; Spaans: *Bolivia*; genoem na Simón Bolívar), amptelik die **Plurinasionale Staat Bolivië** (Aymara: *Wuliwya Suyu*; Guaraní: *Tetã Blúrinasionál Volívia*; Quechua: *Buliwya Achka Nasyun Mama Llaqta*; Spaans: *Estado Plurinacional de Bolivia*), is 'n landingeslote land in Suid-Amerika. Bolivië beslaan 'n oppervlakte van 1&nbsp;098&nbsp;581&nbsp;km² en het in 2024 'n bevolking van 12&nbsp;311&nbsp;974 gehad.

Dit is ’n ontwikkelende land met heelwat minerale, veral tin, en is bekend vir sy kulturele diversiteit.

## Verwysings 
## Bronnelys 
; Algemeen
*  
*  

## Eksterne skakels 
*
Republiek die Kongo

: *Moenie verwar word met Demokratiese Republiek die Kongo nie.*

Die **Republiek die Kongo** (Frans: *République du Congo*; Kituba: *Repubilika ya Kôngo*; Lingala: *Republíki ya Kongó*), ook **Kongo-Brazzaville**, of net Kongo (nie dieselfde as die Demokratiese Republiek die Kongo nie) is 'n voormalige Franse kolonie in die westelike Sentraal-Afrika. Dit grens aan Gaboen in die weste, aan Kameroen in die noordweste, die Sentraal-Afrikaanse Republiek in die noorde, die Demokratiese Republiek die Kongo in die ooste, Angola (Cabinda) in die suide en die Golf van Guinee in die suidweste.

[duimnael|links|[Nasa-Satellietbeeld van die Republiek die Kongo]]
duimnael|links|Kaart van die Republiek die Kongo
duimnael|links|Topografiesse kaart van die Republiek die Kongo
Die Republiek die Kongo beslaan 'n oppervlakte van 342&nbsp;000&nbsp;km² en het 'n bevolking van 5&nbsp;244&nbsp;359 in 2018 gehad. Die hoofstad en grootste stad is Brazzaville wat saam met Kinshasa, die hoofstad van die DR Kongo, een van die grootste metropolitaanse gebiede in Afrika vorm en deur die Kongorivier van mekaar geskei word. Die naam "Kongo", wat *jagter* beteken, is afkomstig van die Bakongo-stam wat naby die Kongorivier kom woon het.

## Vroeë geskiedenis 
Dele van die teenwoordige Volksrepubliek die Kongo het ook binne die ou Kongoryk geval. Die gebied het in 1885 onder Franse beheer gekom na die ontdekkingstogte van die Fransman Pierre Savorgnan de Brazza. Later het dit deel van Frans-Ekwatoriaal-Afrika geword, met Brazzaville as hoofstad van die hele gebied. Op 15 Augustus 1960 het die gebied on afhanklik geword met Fulbert Youlou, 'n voormalige priester, as premier en later as president. Werkloosheid het tot binnelandse onrus gelei, en in 1963 moes hy bedank. Die Kommunisties gesinde Alphonse Massamba-Debat het president geword met die steun van die Nasionale Revolusionêre Beweging. Die beweging se jeugtak, bewapen en opgelei deur Kubane en Chinese, het hom gesteun teen die leër, maar in September 1968 het die leër onder aanvoering van kaptein Marien Ngouaby en kaptein Alfred Raoul die bewind oorgeneem.

In 1970 het Ngouaby, onder wie die land 'n geheel en al Kommunistiese grondwet gekry het, staatspresident geword. Hoewel daar steeds ekonomiese hulp uit Frankryk aanvaar is, het die land al hoe meer bande met Rusland en ander Kommunistiese state aangeknoop. Ngouaby self is in Maart 1977 vermoor en as staatshoof opgevolg deur Joachim Yhombi Opango.

## Sien ook 
* Pleknaamsveranderinge in die Republiek die Kongo

## Verwysings 
## Bronnelys 
; Algemeen
*  
*  

## Eksterne skakels 
*
Lys van riviere in Afrika

[duimnael|regs|Die [Breederivier ongeveer 5km vanaf sy monding.]]
[duimnael|regs|Die [Groot-Visrivier soos gesien in die Dubbeldrift natuurreservaat.]]
[duimnael|regs|Die [Gambiërivier in die Niokolo-Koba Nasionale Park.]]
[duimnael|regs|Foto van die [Vaalrivier vanaf die brug oor die N3 geneem.]]

Hierdie is 'n alfabetiese lys van  riviere in Afrika. Sien elke rivier se artikel vir meer besonderhede.
Ensiklopedis

[duimnael|regs|200px|[Denis Diderot]]
duimnael|regs|200px|Jean le Rond d'Alembert
Die histories-filosofiese vakterm **ensiklopedis** verwys in die besonder na die uitgewers van die Franse *Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers* met 33 boekdele wat tussen 1751 en 1772 verskyn het en tussen 1781 en 1832 uitgebrei is tot 166 boekdele.

Die ensiklopedie is onder die leiding van Denis Diderot (1713-1784) en Jean Baptiste le Rond d'Alembert (1717-1783) saamgestel en was oorspronklik net daarop gemik om 'n kommersiële sukses te wees. Maar die projek het geleidelik tot 'n omvattende poging ontwikkel om die volledige kennis van dié tyd in een ensiklopedie saam te vat. Die werk is nie net in 'n anti-klerikale en anti-absolutistiese gees geskryf nie, maar sy uitgewers het ondanks die ambisieuse doelwit, wat hulle vir hulself gestel het, moeite gedoen om selfs die mees abstrakte onderwerpe vir die breë publiek verstaanbaar te verduidelik. 

Baie groot denkers van die Verligtingstydperk het artikels tot die ensiklopedie bygedra soos Jean-Jacques Rousseau (1712-1778, artikels oor musiek), Voltaire (1694-1778, artikels oor gees en geskiedenis), Paul Heinrich Dietrich Baron Holbach (1723-1789, artikels oor skeikunde), Charles Montesquieu (1689-1755, artikels oor smaak), Étienne de Condillac (1715-1780) en ander.

Aangesien die Ensiklopedie en sy uitgewers 'n kenmerkende voorbeeld van die gees van die Verligting is, in dat hulle redenasie as die enigste grondslag vir kennis beskou en tegelykertyd teen die gesag van die absolutistiese staat, die kerk en die tradisionele wetenskap van hulle tyd optree, word die term 'ensiklopedis' ook algemeen gebruik om na die destydse voordenkers van die rasionalisme en filosofiese materialisme te verwys, al werk hulle nie self aan die Ensiklopedie nie.