open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oksaalsuur

**Oksaalsuur** is 'n organiese verbinding met die formule  (of C2H2O4). Dit het 'n molekulêre struktuur met twee karboksielsuur-groepe en dit is die eenvoudigste dikarboksielsuur. Sy soute heet oksalate.

Suiwer oksaalsuur is 'n vastestof wat taamlik higroskopies is. Dit word gewoonlik as die dihidraat .2 verkoop. Dit is 'n wit kristallyne vaste stof wat 'n kleurlose oplossing in water vorm. Die suursterkte daarvan is baie groter as die van asynsuur. Oksaalsuur is 'n reduseermiddel en sy gekonjugeerde basis, bekend as oksalaat (), is 'n cheleermiddel vir metaalkatione.

Oksaalsuur kom in talle natuurprodukte voor soos rabarber en spinasie. Een tipe nierstene bestaan uit 'n neerslag van kalsiumoksalaat.

## Geskiedenis 
Die bereiding van soute van oksaalsuur vanuit plante was bekend sedert 1745, toe die Nederlandse botanikus en dokter Herman Boerhaave 'n sout van uit die plant *Oxalidaceae* geïsoleer het. Teen 1773 het François Pierre Savary van Fribourg, Switserland oksaalsuur van die sout in hierdie plante geïsoleer.

In 1776 het die Sweedse chemici Carl Wilhelm Scheele en Torbern Olof Bergman oksaalsuur vervaardig deur suiker met gekonsentreerde salpetersuur te laat reageer; Scheele het die suur wat tot gevolg gehad het, * suikersuur * genoem. Teen 1784 het Scheele aangetoon dat *suikersuur* identies was aan oksaalsuur uit natuurlike bronne.

In 1824 het die Duitse chemikus Friedrich Wöhler oksaalsuur verkry deur sianogeen met ammoniak in waterige oplossing te laat reageer. Hierdie eksperiment verteenwoordig moontlik die eerste sintese van 'n natuurlike produk.

## Gebruike 
Een kwart van die geproduseerde oksaalsuur sal as kleurmiddel gebruik word in kleurprosesse. Dit word in bleikmiddels gebruik, veral vir pulphout. Dit word ook in bakpoeier en in silika-analise-instrumente gebruik.

Die belangrikste toepassings van oksaalsuur is skoonmaak of bleiking, veral vir die verwydering van roes. Die nut daarvan in roesverwyderingsagente is te danke aan die vorming van 'n stabiele, wateroplosbare sout, 'n ferrioksalaatioon.

Oksaalsuur is 'n belangrike reagens in lantaniedchemie. Gehidreerde lantaniedoksalate vorm geredelik in baie sterk suuroplossings in 'n dig kristallyne, maklik gefiltreerde vorm, grootliks vry van besoedeling deur nie-lantanied elemente. Die termiese ontbinding van hierdie oksalaat gee die oksiede, wat die mees algemene bemarkingsvorm van hierdie elemente is.

duimnael|links|Heuningby bedek met oksalaatkristalle
Oksaalsuur word deur sommige byeboere gebruik as 'n gif teen die varroa-parasiet.

Oksaalsuur word soms gebruik in die aluminium-anodiseringsproses, met of sonder swaelsuur. In vergelyking met die anodisering van swaelsuur, is die bekleding dunner en vertoon dit 'n laer oppervlakruwheid.

## Kyk ook 
*Lys van sure en basisse

## Verwysings
Monoklien

duimnael|290x290px|Blok diagram van 'n monoklien.

'n **Monoklien** (of, selde 'n monoform) is 'n trapsgewyse plooi (Engels: *fold*) in rotslae wat bestaan uit 'n sone met 'n steiler helling in 'n andersins horisontale of sub-horisontale opeenvolging.

## Vorming 
Diagram wat verskeie maniere waarop monokliene gevorm kan word aandui.|488x488px|duimnael

Monokliene kan op verskeie maniere gevorm word (sien diagram).
* Deur differensiële kompaksie oor 'n onderliggende struktuur, veral 'n groot verskuiwing aan die rand van 'n kom. As gevolg van die groter kompakteerbaarheid van die vulmateriaal van die kom, sal die amplitude van die vou geleidelik opwaarts doodloop.

* Deur beperkte reaktivering van 'n vroeëre strekkingsverskuiwing tydens 'n fase van omkering (teenoorgestelde beweging) wat plooiing in die oorliggende opeenvolging veroorsaak.

* As 'n vorm van verskuiwingsvoortsetting tydens opwaartse voortsetting van 'n strekkingsverskuiwing vanaf die onderste deel van die kom, na die dekkingsopeenvolging.

* As 'n vorm van verskuiwings-voortsettingplooi tydens opwaartse voortsetting van 'n omgekeerde verskuiwing in die bodemrots na 'n oorliggende dekkingsopeenvolging.

## Voorbeelde 
[duimnael|195x195px|Die Grandview-Phantom Monoklien in die [Grand Canyon, Arizona]]
duimnael|195x195px|Monoklien by die Colorado Nasionale Monument.
duimnael|254x254px|Monoklien gevorm op die punt van 'n klein stootverskuiwing, Brims Nest, Caithness, Skotland.|regs
* Waterpocket plooi in Capitol Reef Nasionale Park, Utah.
* Grandview-Phantom Monoklien in Grand Canyon, Arizona.
* Grand Hogback in Colorado
* Lapstone monoklien in die Blou Berge (Australië)
* Purbeck Monoklien op die eiland Purbeck, Dorset, Engeland

## Sien ook 
* Antiklien
* Plooidal

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* http://bio-geo-terms.blogspot.com/2006_12_01_bio-geo-terms_archive.html
Verdrag van Sèvres

duimnael|300px|Partitionering van Ottomaanse Turkye volgens die afgetrede Verdrag van Sèvres
Die **Verdrag van Sèvres** (1920) was die vredesverdrag wat 'n amptelike einde aan die Eerste Wêreldoorlog tussen die Geallieerde Magte en Ottomaanse Ryk gebring het. Dit is op 20 Augustus 1920 onderteken.  Onder die verdrag is die Ottomaanse Ryk ontbind en verskeie lande in die Balkan en in die Midde-Ooste gestig.
Naftaleen

**Naftaleen** is 'n organiese verbinding met formule . 

Dit is die eenvoudigste polisikliese aromatiese koolwaterstof en is 'n wit kristallyne vaste stof met 'n kenmerkende geur wat waarneembaar is in konsentrasies so laag as 0,08 dpm per massa. As 'n aromatiese koolwaterstof, bestaan die struktuur van naftaleen uit 'n versmelte paar benseenringe. 

Dit is veral bekend as die hoofbestanddeel van tradisionele motballe.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Tim Couzens

**Tim Couzens** (1944–2016) was ’n Suid-Afrikaanse literêre en sosiale geskiedskrywer. In 1993 is hy met die CNA-literêre prys, asook die Sunday Times-Alan Paton-toekenning bekroon vir sy boek, *Tramp Royal: The True Story of Trader Horn*. Hy het 16 werke gepubliseer, waaronder *Battles of South Africa*, *Murder at Morija* en Nelson Mandela se *Conversations With Myself*.

Couzens is op 13 Februarie 1944 in Durban gebore en is aan die Hoërskool Durban, Rhodes Universiteit en die Universiteit van die Witwatersrand opgelei. Hy het tot 1976 by die Engelse Departement by Wits gedoseer, waarna hy by die Wits-instituut vir Afrika-studies aangesluit het, en daar tot sy aftrede professor was. Hy is op 28 Oktober 2016 by sy huis in Johannesburg oorlede nadat hy geval en beseer is. Hy was 72 jaar oud.

## Publikasies 
* *The Great Silence: From Mushroom Valley to Delville Wood, South African Forces in World War One* (Sunday Times Books, 2014)
* *Battles of South Africa* (David Philip, 2004)
* *Murder at Morija: Faith, Mystery, and Tragedy on an African Mission*, (University of Virginia Press, 2003)
* 'n Nuwe weergawe van Sol Plaatje se *Mhudi* (Francolin Publishers, 1996)
* *Tramp Royal: The True Story of Trader Horn* (Wits University Press, 1992)
* *The New African: A Study of the Life and Work of H.I.E. Dhlomo* (Ravan Press, 1985)
* *The Return of the Amasi Bird: Black South African Poetry 1891–1981* (Ravan Press, 1982), mede-redakteur met Essop Patel

## Verwysings
Elementêre analise

**Elementêre analise** is 'n tak van die analitiese chemie wat probeer om stowwe in hulle elemente te ontleed en die hoeveelheid van elke element wat in die stof teenwoordig is noukeurig te bepaal.

## Klassieke analise 
Aanvanklik was elementêre analise gebaseer op chemiese ontleding van die stof, gewoonlik een ontleding en bepaling per element, byvoorbeeld deur titrasie. Hierdie metodes was:
* destruktief: die stof self is in die ontleding vernietig
* tydrowend: elke element moet apart bepaal word
* verspillend: groot hoeveelhede van die stof self en van ander chemikalieë is verbruik.
* nie altyd afdoende nie: dit is gewoonlik nie moontlik om alle elemente te ondersoek, veral indien hulle in klein hoeveelhede teenwoordig is

Daar is organisasies soos die ASTM wat standaarprosedures vir hierdie bepalings saamgestel het.

## Instrumentele metodes 
Later het *instrumentele* metodes die moontlikhede van die elementêre bepaling sterk verbeter. Metodes wat dikwels gebruik word is:

* Neutronaktiwering
* Optiese emissie-spektroskopie
* Atomêre absorpsie-spektroskopie AAS
* Elektrochemiese metodes, soos die anode-afstroping-voltametrie
* Massaspektoskopie
* X-straalfluoressensie

Elke metode het sy sterk en swak kante. X-straalfluoressensie het byvoorbeeld 'n goeie kant dat dit nie destruktief is nie. Stowwe hoef nie ontsluit (opgelos) te word nie, maar dit werk nie goed vir ligte elemente nie. Neutronaktiwering kan suurstof bepaal, ook sonder ontsluiting, maar dit vereis toegang tot 'n kernreaktor en maak die materiaal radioaktief. AAS kan talle elemente in een keer bepaal en dikwels met groot noukeurigheid maar ook die werk nie vir ligte elemente nie en die materiaal moet opgelos word.

Watter metode die geskikste is hang af van die stof wat aan analise onderwerp moet word.

## Verwysings
Pirrool

**Pirrool** is 'n heterosikliese aromatiese verbinding met die chemiese formule . Dit is 'n kleurlose vlugtige vloeistof met 'n neutagtige reuk wat maklik verduister na blootstelling aan lug. Gesubstitueerde afgeleides word ook Pirrools genoem, byvoorbeeld *N*-metielpirrool, 

Die pirrool-molekuul kom as ligand in pigment voor, bv. in chlorofil, hemoglobien en indigo. Die nie-aromatiese gehidrogeneerde weergawe word pirrolidien genoem.

## Eienskappe 
Pirrool is 'n kleurlose vlugtige vloeistof met 'n neutagtige reuk wat maklik verduister na blootstelling aan lug en word gewoonlik gesuiwer deur distillasie onmiddellik voor gebruik. Pirrool is 'n 5-ledige aromatiese heterosiklus, soos furaan en tiofeen. Anders as furaan en tiofeen, het dit 'n dipool waarin die positiewe einde aan die kant van die heteroatoom lê, met 'n dipoolmoment van 1,58&nbsp;D. Pirrool is 'n swak basis, met 'n gekonjugeerde suur p*K*a van -3,8. Die mees termodinamies stabielste pirrooliumkatioon (C4H6N+) word gevorm deur protonasie in die 2-posisie. Substitusie van pirrool met alkielsubstituente bied 'n meer basiese molekule — byvoorbeeld, tetrametielpirrool het 'n gekonjugeerde suur p*K*a van +3,7. Pirrool is ook swak suur in die N–H-posisie, met 'n p*K*a van 16,5. As 'n waterstofbindende Lewis-suur word dit as 'n harde suur geklassifiseer.

## Voorkoms in die natuur 
duimnael|links|Heem b
Pirrool self kom nie natuurlik voor nie, maar baie van die afgeleides daarvan kom voor in verskillende mede-faktore en natuurlike produkte. Algemene natuurlik-geproduseerde molekules wat pirrole bevat, sluit in vitamien B12, galpigmente soos bilirubien en biliverdien, en die porfiriene van heem, chlorofil, chlore, bakteriochloriene en porfirinogene. Ander pirroolbevattende sekondêre metaboliete sluit in makaluvamien M, rianodien, rhazinilam, lamellarien, prodigiosien, mirmicarien en skeptrien. Die sinteses van pirrolbevattende haemin, gesintetiseer deur Hans Fischer, is erken deur die Nobelprys.

Pirrool is 'n bestanddeel van tabakrook en mag bydra tot die toksiese effekte daarvan.

## Sintese 
Pirrool kan deur 'n aantal roetes geskep word. Dit kan uit furaan vervaardig word met behulp van ammoniak en 'n katalisator, bv SiO2 of Al2O3:
: Lêer:Preparation of pyrrole from furan.png

Daar is ook verskillende maniere om die pirrool-ring te maak, insluitend:

## Verwysings
Tiofeen

**Tiofeen** is 'n heterosikliese aromatiese verbinding met die formule . 

'n Manier om dit te vervaardig is om van 'n 1,4-butadial uit te gaan, met :

:350px

Tiofeen word as oplosmiddel gebruik en het eienskappe wat aan benseen s'n verwant is. Dit word egter meer as tussenproduk vir die vervaardiging van kleur- en geurstowwe en geneesmiddels gebruik. Tiofeen kan ook as monomeer in kondensasie-kopolimere gebruik word.

## Geskiedenis 
Tiofeen is in 1882 deur Victor Meyer in Zürich (Switserland) as 'n onsuiwerheid in benseen ontdek. Claisen het tien jaar vroeër gevind dat benseen uit koolteer 'n pers kleur gee met swawelsuur en fenielglioksielsuur. Hy het geglo dat dit kenmerkend vir benseen was, maar Meyer het in 'n klasdemonstrasie uitgevind dat dit nie met suiwer benseen werk nie. Hy het daarna groot hoeveelhede (ongeveer tien liter) benseen met swawelsuur behandel en uiteindelik 'n milliliter tiofeen verkry. Daarna is dit met 250 liter benseen en 25 liter swawelsuur herhaal. 

Een van die eerste reaksieprodukte van die nuwe verbinding was 'n brominasieproduk:

:C_4H_4S + 2Br_2 \to C_4H_2Br_2S + 2HBr

## Verwysings
Struktuurformule

Die **struktuurformule** van 'n chemiese, en veral: molekulêre verbinding is 'n grafiese weergawe wat probeer om inligting te verskaf oor die opbou van die molekule waaruit die verbinding bestaan.

Struktuurformules is 'n uitbreiding van die chemiese formules wat probeer om inligtings oor die elementêre samestelling en die stoichiometrie van die verbinding te verskaf. Chemiese formules is veral in die organiese chemie nie toereikend nie omdat verskillende verbindings dikwels dieselfde chemiese formules kan hê. 'n Goeie voorbeeld is die isomere etanol en dimetieleter wat beide 'n chemiese formule  het, maar die struktuur van hulle molekule is anders. In dimetieleter is die suurstofatoom net aan koolstofatome gebonde. In alkohol het dit 'n waterstofatoom as nabuur. Dit is moontlik om hierdie verskil as  en  te skryf, maar hierdie moontlikhede is taamlik beperk.

Die molekulêre struktuur word daarom dikwels in 'n getekende formule weergegee en dit kan op verskillende maniere gedaan word

Struktuurformules word skielik onoorsigtelik. Hulle word daarom dikwels deur skeletformules vervang.
Shortstraw

**Shortstraw** is 'n musiekgroep uit Johannesburg, Suid-Afrika. Hul musiek word onder hul eie etiket, Boosh Records, in Suid-Afrika uitgegee en digitale verspreiding word deur Sony Music behartig.

## Toekennings 
### Toegeken 
* 2012: MK MVP (vir "Waterworks")
* 2013: MK Award 2013 Best Indie (vir "One Long Day")
* 2014: MK Awards 2014 Best Video (vir "Waterworks")
* 2014: MK Awards 2014 Best Album (vir *Good Morning Sunshine*)

### Genomineer 
* 2014: MTV Africa Music Awards – Best Alternative

## Lede 
### Tans 
* Alastair Thomas (stem en kitaar)
* Tom Revington (kitaar)
* Gad De Combes (sintetiseerder en agtergrondstem)
* Russell Grant (baskitaar)
* Jake Rubinstein (tromme)

### Gewese 
* Jason Hartford (kitaar en sintetiseerder)
* Phil Brierley (baskitaar)
* Oliver Nathan (tromme en agtergrondstem)

## Diskografie 
* 2008: *We Slept Through it All* EP
* 2011: *You’re Underfed, I’m Wonderful*
* 2013: *Good Morning, Sunshine*
* 2015: *Youthless*
* 2017: *Those Meddling Kids*

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
*
Makromolekuul

**Makromolekule** is baie groot molekule, wat 'n groot molêre massa besit.

Hulle is dikwels organiese molekule, maar daar is ook stowwe soos silikagel wat op silikon gebaseer is.

Makromolekule kan polimere wees, wat uit 'n herhaling van een monomeer opgebou is. 'n Voorbeeld hiervan is poliëtileen wat uit eteen-monomere is opgebou. Soms is die molekuul 'n ko-polimeer wat meer as een soort monomeer bevat

Daar is egter ook nie-polimere makromolekule wat uit verskeie verskillende blokke opgebou is. 'n Voorbeeld hiervan is die blok-polimere waarin stukke van die een polimeer afwissel met stukke van die ander. Makromolekule kan ook op een bepaalde manier uit 'n groot aantal kleiner eenhede van verskeie soorte opgebou is. Dit is die geval met proteïne wat op een spesifieke manier uit 'n twintigtal aminosure opgebou is.

## Verwysings
Pilanesberg- Nasionale Park

**Pilanesberg- Nasionale Park** is noord van die groot dorp Rustenburg in die Noordwesprovinsie van Suid-Afrika geleë. Dit lê in die oorgangsone tussen die droë Kalahari en die Laeveld en het diere wat in albei streke tuis is. Dit beskik oor die Groot vyf, asook bastergemsbokke, basterhartbeeste en meer as 360 voëlspesies. Die park is geleë in 'n ou vulkaankrater wat 1,2 miljard jaar gelede gevorm is.

## Fotogalery 

Hornbill synthBG.jpg|Neushoringvoël
Male lion Pilanesberg National Park.jpeg|'n Leeumannetjie
Oxpeckers on Kudu.jpg|Koedoes
Rhino, Pilanesberg - panoramio.jpg|Witrenosters
Kori bustard, Ardeotis kori, at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (28106197624).jpg|'n Gompou (*Ardeotis kori*)
Gabar goshawk, Micronisus gabar, at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (28572615482).jpg|Kleinsingvalk (*Micronisus gabar*)

## Verwysings
Funksionele groep

'n **Funksionele groep** is 'n reaktiewe groep atome in 'n organiese molekuul.

Elke funksionele groep het sy eie kenmerkende chemiese reaktiwiteit, en dieselfde funksionele groep sal dieselfde of soortgelyke chemiese reaksies ondergaan ongeag die res van die molekule se samestelling, hoewel dit effens beïnvloed kan word deur die posisie van hierdie groep in die molekuul of die teenwoordigheid van ander naburige funksionele groepe. 

Dit maak sistematiese voorspelling van chemiese reaksies en gedrag van chemiese verbindings en die ontwerp van chemiese sintese moontlik. Ontbinding en vorming van komplekse en verbindings word veroorsaak deur spesifieke interaksies tussen funksionele groepe. Byvoorbeeld, in oplosbaarheid is die reël "soort word opgelos in soort", dus sal suiker in water oplos omdat hulle albei hidroksielgroepe (-OH) het wat sterk interaksie met mekaar kan hê.

Funksionele groepe is die basis vir die organiese nomenklatuur. Deur die name van funksionele groepe te kombineer met die name van die oueralkane, word 'n sistematiese nomenklatuur vir die benaming van organiese verbindings geskep.

Alifatiese koolwaterstowwe wat net enkelbindings het word byvoorbeeld alk**a**ne genoem. Indien daar 'n C=C dubbelbinding teenwoordig is word hierdie funksionele groep in die naam uitgedruk deur dit 'n alk**een** te noem. Die teenwoordigheid van hierdie groep verander die chemiese eienskappe en ander reaksies word daardeur vermag. 

Funksionele groepe kan ook 'n lading hê soos bv. in karboksilaatsoute (–COO), wat die molekule in 'n poliatomiese of 'n komplekse ioon verander. Funksionele groepe wat aan 'n sentrale atoom in 'n koördinasiekompleks bind, word ligande genoem.

Funksionele groepe kan dikwels ook in instrumentele tegnieke onderskei word, soos in infrarooispektroskopie en massaspektrometrie.

Voorbeelde van funksionele groepe is:

## Moiety 
[duimnael|Bensielasetaat het 'n [ester-funksionele groep (in rooi), 'n asetieldeel (of *moiety*) (omsirkel met donkergroen) en 'n bensiloksiedeel (of *moiety*) (omring met ligoranje). Ander verdelings kan gemaak word.]]
Die Engelse term *moiety* ("deel" of "eenheid") word ook gebruik om dele van 'n molekuul te beskryf en het 'n mate van oorvleueling met "funksionele groep". Byvoorbeeld, wanneer 'n *moiety* slegs een funksionele groep bevat, is dit ekwivalent aan daardie funksionele groep. 'n *Moiety* kan egter meer as een funksionele groep bevat (sien beeld).

## Verwysings
Covent Garden

**Covent Garden** kan na een van die volgende verwys:

* 'n Deel van Londen, eens beroemd vir sy vrugte-en-groentemark, wat nou deur duur winkels en eetplekke vervang is.
* 'n Ander naam vir die Royal Opera House, reg langs die plek waar die Covent Garden-mark eens was.

## Verwysings
John Cranko

**John Cranko** (1927–1973) was 'n Suid-Afrikaanse balletdanser, choreograaf, regisseur en balletleier. Hy word as een van die grootste choreograwe van die 20ste eeu beskou en sy werk is in die repertoire van al die groot balletgeselskappe opgeneem. Sy meesterstukke, *Romeo and Juliet* (1962) en *Onegen* (1965), is deel van die klassieke repertoire van die Russiese Bolsjoi-balletgeselskap, die Royal Ballet in Londen en die New York Ballet.

## Lewensloop 
[duimnael|links|Cranko se grafsteen in [Stuttgart, Duitsland.]]

John Cyril Cranko is op 15 Augustus 1927 in Rustenburg gebore. As kind het hy graag poppespele aangebied. Hy het sy vroeë balletopleiding in Kaapstad onder Dulcie Howes ontvang. In 1945 het hy sy eerste werk vir die Kaapstadse Balletklub gechoreografeer. Daarna het hy na Londen verhuis en in 1946 aan die Sadler's Wells Balletskool studeer. In November 1947 het hy sy eerste rol saam met die Sadler's Wells Ballet opgevoer. In 1961 emigreer hy van die Verenigde Koninkryk na Stuttgart in Duitsland, waar hy as die direkteur van die Stuttgart Ballet aangestel is.

Cranko is op 26 Junie 1973 op 'n transatlantiese vlug oorlede. Hy het 'n allergiese reaksie op 'n slaappil gehad, twee dae na 'n suksesvolle toer in die Verenigde State. Die vlug was op pad terug na Stuttgart, maar moes 'n noodlanding in Dublin maak, waar Cranko by 'n hospitaal dood verklaar is. Hy was 45 jaar oud.

## Verwysings
Boeing P-26

Die **Boeing P-26** is 'n monovlerk vegvliegtuig, vervaardig deur Boeing en die eerste wat geheel en al uit metaal gebou is in Amerika. Dit was ook die laaste Amerikaanse vegvliegtuig wat 'n oop kajuit en vaste onderstel gehad het. Die vliegtuig was bekend as die *Peashooter*.

## Ontwikkeling 
Boeing het die vliegtuig ontwerp rondom die Pratt & Whitney R-1340 Wasp stermotor. Die eerste prototipe is gebou in net nege weke en het in Maart 1932 sy nooiensvlug voltooi te Wright Field. Sy top snelheid was 365&nbsp;km/h wat 20% beter was as die Boeing P-12 wat dit vervang het. Die *United States Army Air Forces* het in Januarie 1933 'n bestelling geplaas vir die vliegtuig, dit was op daardie stadium die grootste ooit vir 'n Amerikaanse militêre vliegtuig.

Toe die eerste vliegtuie afgelewer is in 1934 was daar reeds opgraderings aangebring wat die vlieënier se kopbeskerming insluit. Die rede hiervoor was omrede van die eerste modelle vooroor gerol het tydens die landing en van die vlieëniers gesterf het in die proses. Die vliegtuig was gewild onder die vlieëniers omrede dit maklik gevlieg en gevoelig was. Dit was die *United States Army Air Forces* se vinnigste vliegtuig tot in 1938 en was eers in 1942 uit diens gestel in Amerika.

Die vliegtuig was ook uitgevoer na verskeie lande. Sy hoë landingspoed van 117&nbsp;km/h was egter 'n beperkende faktor veral op ongelyke vliegvelde. Verdeelde klappe is geinstalleer om die landingspoed te verminder. In September 1934 is tien eenhede afgelewer te China. In die volgende jaar het hulle in gevegte teen die Japannese Magte deelgeneem. Van die *United States Army Air Forces* se gebruikte vliegtuie is na Guatemala uitgevoer waar hulle in diens gebly het tot in 1955.

## Tegniese besonderhede 
## Sien ook 
* Lys van vegvliegtuie

## Bron 
* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015.
Asetofenoon

**Asetofenoon** is 'n ketoon afgelei van benseen en kan daaruit met asetielchloried vervaardig word:

:400px

Hierdie verbinding word in natuurlike produkte soos melk, sjokolade, framboos, ertjies en kaneelolie aangetref.

## Verwysings
Michael Crichton

**Michael Crichton** (1942–2008) was ’n Amerikaanse skrywer van topverkopers soos *The Andromeda Strain*, *Jurassic Park* en *Sphere*. Talle van sy boeke is verfilm. Hy het ook met die idee vir die TV-program *ER* vorendag gekom en dit vervaardig. In 1994 word hy die eerste skeppende kunstenaar om gelyktydig met 'n nommer-een TV-program (ER), rolprent (*Jurassic Park*) en boek (*Disclosure*) in Amerika te spog.

## Lewensloop 
John Michael Crichton is op 23 Oktober 1942 in Chicago gebore. Hy was vyf keer getroud en het 'n dogter uit sy vierde huwelik gehad, asook 'n seun wat na sy dood gebore is.

Crichton het aan die Harvard Mediese Skool studeer en gedurende sy studentejare sy eerste boeke onder die skuilname *John Lange* en *Jeffery Hudson* gepubliseer. Sy boek *Jurassic Park* is in 1993 deur Steven Spielberg verfilm en was wêreldwyd 'n treffer. Van sy ander romans wat later lokprente geword het, is *Congo*, *The Lost World*, *Rising Sun* en *Sphere*. Hy het ook die Amerikaanse Kongres oor die gevare van wetenskap en politiek toegespreek.

Crichton is op 4 November 2008 in Los Angeles aan kanker oorlede. Hy was 66 jaar oud.

## Bibliografie 
### Fiksie 
* 1968 – *A Case of Need* (onder die skuilnaam Jeffery Hudson)
* 1969 – *The Andromeda Strain*
* 1972 – *The Terminal Man*
* 1975 – *The Great Train Robbery*
* 1976 – *Eaters of the Dead* (verfilm as *The 13th Warrior*)
* 1980 – *Congo*
* 1987 – *Sphere*
* 1990 – *Jurassic Park (boek)|Jurassic Park*
* 1992 – *Rising Sun*
* 1994 – *Disclosure*
* 1995 – *The Lost World*
* 1996 – *Airframe*
* 1999 – *Timeline*
* 2002 – *Prey*
* 2004 – *State of Fear*
* 2006 – *Next*
* 2009 – *Pirate Latitudes*
* 2011 – *Micro*
* 2017 – *Dragon Teeth*

### Nie-fiksie 
* 1970 – *Five Patients: The Hospital Explained*
* 1977 – *Jasper Johns*
* 1983 – *Electronic Life*
* 1988 – *Travels*
* 1994 – *Jasper Johns* (verbeterde uitgawe)

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webbladsy
*
Furaan

duimnael|200px|links|Die aromatiese furaan (links) en sy nie-aromatiese hidrogenasieproduk, tetrahidrofuraan
**Furaan** is 'n heterosikliese aromatiese verbinding met die chemiese formule . Dit is die suurstofanaloog van tiofeen.

Furaan is 'n kleurlose, vlambare, baie vlugtige vloeistof met 'n kookpunt naby kamertemperatuur. Dit is oplosbaar in gewone organiese oplosmiddels, insluitend alkohol, eter en asetoon, en is effens oplosbaar in water. Die geur daarvan is "sterk, eterig en chloroformagtig."

Dit is giftig en kan 'n karsinogeen (kankerwekkende) wees by mense. Furaan word as vertrekpunt vir ander spesialiteitschemikalieë gebruik.  

Dit word ook dikwels gehidrogeneer tot  tetrahidrofuraan (THF). Laasgenoemde is nie meer 'n aromatiese verbinding nie, en word gereeld as oplosmiddel gebruik. 

## Geskiedenis 
Die Engelse naam "furan" kom van die Latynse *furfur*, wat semels beteken.

Die eerste furaan-afgeleide verbinding wat beskryf is, was 2-furoësuur, geskep deur Carl Wilhelm Scheele in 1780. 'n Ander belangrike afgeleide verbinding, furfuraal, is in 1831 deur Johann Wolfgang Döbereiner gerapporteer en nege jaar later het John Stenhouse die kenmerke daarvan bepaal. 

Furaan self is in 1870 vir die eerste keer deur Heinrich Limpricht voorberei, hoewel hy dit *tetrafenol* genoem het (asof dit 'n vier-koolstofanaloog van fenol, C6H6O was).

## Produksie 
Industrieel word furaan vervaardig deur die palladium-gekataliseerde dekarbonilering van furfuraal, of deur die koper-gekataliseerde oksidasie van 1,3-butadieen:
:450px
In die laboratorium kan furaan vanaf furfuraal verkry word deur oksidasie tot 2-furoësuur, gevolg deur dekarboksilering. Dit kan ook direk berei word deur termiese ontbinding van pentose-bevattende materiale, en sellulose-vaste stowwe, veral dennehout.

### Sintese van furaan 
Die Feist–Benary-sintese is 'n klassieke manier om furaan te sintetiseer, hoewel baie sinteses ontwikkel is. Een van die eenvoudigste sintesemetodes vir furaan is die reaksie van 1,4-diketone met fosforpentoksied (P2O5) in die Paal–Knorr-sintese. Die tiofeenvormingsreaksie van 1,4-diketone met Lawesson se reagens ('n tioneringsagens) vorm ook furaan as neweprodukte. Daar bestaan baie roetes vir die sintese van gesubstitueerde furaan.

## Verwysings
Fisies-organiese chemie

Die **fisies-organiese chemie** is 'n tak van die organiese chemie wat die fisiese agtergronde van organiese verbindings en hulle reaktiwiteit bestudeer. Hiermee het die gebied ook ooreenkomste met die fisiese chemie.

In die 20ste eeu het vrae van binding en reaktiwiteit die grootste aandag gekry, maar later het ander aspekte belangriker geword. 
Onderwerpe wat in hierdie gebied belangrik is:
*Die kinetiek en die meganisme van organiese reaksies
*Die termodinamiese eienskappe van organiese verbindings
*Die fisiese instrumentele tegnieke en hul interpretasie, soos infrarooispektroskopie, KMR, massaspektrometrie
*Die verband tussen molekuulstruktuur en fisiese eienskappe.

## Verwysings
Polimeerchemie

**Polimeerchemie** is 'n tak van chemie en hoofsaaklik die organiese chemie wat stowwe bestudeer wat gevorm word deur 'n *monomeer* wat met homself kan reageer en daardeur molekule kan vorm waarin die monomeerblok homself herhaal.

Sulke chemiese reaksies word *polimerisasies* genoem en die produk daarvan heet 'n *polimeer*. Skematies kan 'n polimerisasie weergegee word as:

:nM \to ...-M-M-M-M-M-... (M_n)

Die getal "n" word die *polimerisasiegraad* genoem.

Polimere kan baie groot molekule of molekulêre netwerke wees. Hulle is dus *makromolekule*. Makromolekule hoef egter nie uit die herhaling van net een monomeer te bestaan. Polimere is dus 'n onderverdeling van die makromolekule.

## Geskiedenis 
Polimeerchemie het as eie vakgebied in die 1940s ontstaan, hoewel Thomas Graham reeds in 1861 opgemerk het dat polimere in oplossing 'n lae diffusiekoëffisiënt besit. Daar is natuurlike polimere soos stysel en sellulose en daaruit dit ook al vroeg (polimeer)produkte as *sellofaan* vervaardig, maar wat dit presies was, het lank onduidelik gebly. In hierdie tyd was die moontlikhede om die molêre massa van 'n stof te bepaal taamlik beperk en dit het net vir klein molekule goed gewerk. In 1889 het Brown en Morris 'n molêre massa van 30 000 vir "amilodekstrien" gevind, maar navorsers het daaraan getwyfel.

Die begrippe dimeer (n=2), trimeer (n=3) ensomeer waarvan polimeer die limiet vir n=veel verteenwoordig het nogtans reeds in 1863 bekend geword deur die werk van Lourenço. Hy het etaandiol (etileenglikol) gepolimeriseer in 'n kondensasiereaksie in teenwoordigheid van etaandihalogenied. Die eerste stap gee 'n dimeer 

:HO-CH_2CH_2-OH + HO-CH_2CH_2-OH \xrightarrow{C_2H_4Cl_2} HO-CH_2CH_2-O-CH_2CH_2-OH + H_2O 

Hierdie reaksie lewer 'n mengsel van polietileenglikole  op en hy het die dimeer (n=2) tot die heksameer (n=6) (die *oligomere* n=weinig) daarvan deur distillasie kan skei en identifiseer. Daar was egter 'n uiters viskeuse res waarvan Lourenço besef het dat dit molekule met n>6 moes wees.

Die twyfel aan die bestaan van makromolekule het egter lank voortgegaan. Staudinger het 1920 voorgestel dat hulle bestaan en geprobeer rubber so voor te stel, maar die X-straaldiffraksie het vir sellulose en kristallyne rubber taamlik klein eenheidselle opgelewer. Navorsers het gedink dat dit nie met groot molekule kon saamgaan nie. Later het duidelik geword dat dit 'n misvatting is.

In 1930 het Kuhn begin om polimere van die statistiese kant te bekyk en die begrip ingevoer dat hulle 'n statistiese *verdeling* van molêre massa's besit. In die 1930s het navorsers eindelik besef dat polimere 'n realiteit is en dat hulle ook belangrike aanwendings kon hê.

Die Tweede Wêreldoorlog het die behoefte aan kunsstowwe akuut gemaak en die navorsing op hierdie gebied ‘n groot hupstoot gegee.

*Sien ook: Polimeermorfologie

## Verwysings
Nitriel

duimnael|'n Nitriel

**Nitiele** is organiese verbindings met 'n algemene formule R-C≡N.  

Die nitrielgroep (-C≡N) is nouverwant aan die sianied-ion maar dit het 'n kovalente binding met die res (R-) van die organiese molekuul en dit verander die eienskappe. Sianiede is byvoorbeeld baie giftiger as nitriele. Die voorvoegsel siano- word nogtans dikwels as sinoniem vir die agtervoegsel -nitriel gebruik. Sianometaan en metaannitriel is dus albei . Die nitielgroep (-C≡N) het 'n driedubbelbinding nes die alkyne en het daardeur 'n lineêre vorm. 'n Verbinding wat uit twee nitielgroepe bestaan is sianogeen.

## Vervaardiging 
Nitriele kan uit halogenoalkane vervaardig word, byvoorbeeld:

:R-CH_2Br + NaCN \to R-CH_2CN + NaBr

'n Ander sintese gaan uit van 'n amied:

: RCONH_2 \xrightarrow{SOCl_2} RCN + SO_2 + HCl

## Reaksies 
Die elektronegatiwiteit van stikstof is hoër as koolstof s'n. Die gevolg daarvan is dat die koolstofatoom in -C≡N effens positief gelaai is en daardeur nes die karbonielgroep van ketone onderhewig aan elektrofiele aanvalle is.

Nitriele kan by verhitting met swawelsuur -met 'n amied as tussenstap- karboksielsure vorm:

:RCN \xrightarrow{H_2SO_4; \Delta} RCOOH 

## Sien ook 
*Bensonitriel

## Verwysings
Westelike rooibekneushoringvoël

Die **Westelike rooibekneushoringvoël** (*Tockus kempi*) is 'n neushoringvoëlspesie in die familie *Bucerotidae*. Dit word aangetref vanaf Senegal en Gambië tot aan die suide van Mauritanië en wes-Mali. Al vyf soorte rooisnawel-neushoringvoëls is voorheen as eenders beskou.

## Galery 

Western red-billed hornbill (Tockus kempi) male 2.jpg|Mannetjie in Gambië
Tockus_kempi_at_nest,_Gambia.jpg|Mannetjie by 'n nes se ingang in Gambië

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name
Diksnawelneushoringvoël

Die **diksnawelneushoringvoël** (*Lophoceros pallidirostris*) is 'n spesie van neushoringvoëlspesie in die familie *Bucerotidae*. Die voël word aangetref in Angola, die DRK, Kenia, Malawi, Mosambiek, Tanzanië en Zambië. In Engels staan dit bekend as die *Pale-billed hornbill*.

## Verwysings 
## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name
Tanzaniese rooibekneushoringvoël

Die **Tanzaniese rooibekneushoringvoël** (*Tockus ruahae*) is 'n neushoringvoëlspesie in die familie Bucerotidae. Dit word in die sentrale deel van Tanzanië aangetref. Al vyf rooibekneushoringvoëls is voorheen as dieselfde spesie beskou.

## Galery 

Red billed hornbill Tockus erythrorhynchus in Tanzania 3653 Nevit.jpg|Volwasse mannetjie in die Serengeti Nasionale Park, Tanzanië

## Verwysings 
* Kemp, A. C. en W. Delport. 2002. Kommentaar op die status van subspesies in die rooibekneushoringvoël (Tockus erythrorhynchus) kompleks (Aves: Bucerotidae), met die beskrywing van 'n nuwe takson endemies aan Tanzanië. Annale van die Transvaalse Museum 39: 1-8.
* Delport, W., A. C. Kemp, en J. W. H. Ferguson. 2004. Structure of an African Red-billed Hornbill (*Tockus erythrorhynchus rufirostris* en *T. e. damarensis*) baster-sone, soos geopenbaar deur morfologie, gedrag en teelbiologie. Auk 121: 565-586.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name
Bontneushoringvoël

Die **Bontneushoringvoël **(*Lophoceros fasciatus*) is 'n neushoringvoëlspesie in die Bucerotidae-familie, 'n familie van tropiese byna-sangvoëls gevind in die Ou Wêreld.

Die bontneushoringvoël is 'n algemene bewoner en broeier in groot dele van ekwatoriaal-Afrika, van Gambië tot die weste van Uganda en die noorde van Angola. Die voël bewoon hoofsaaklik boshabitat. Die wyfie lê tot vier wit eiers in 'n gat in 'n boomstam, wat afgesper word tydens inkubasie met 'n sement gemaak van modder, mis en vrugtepulp. Daar is net een smal opening, net groot genoeg vir die mannetjie om kos oor te dra aan die moeder en die kuikens.

## Morfologie 
Dit is 'n groot voël,  in lengte, met swart vere en 'n wit pens en stertpunt. Die lang, geboë swart-en-geel snawel het 'n mediumgrootte helm. Die geslagte is soortgelyk, maar die vroulikes het 'n kleiner helm. Onvolwasse voëls is dowwer, het 'n kleiner snawel en geen helm. Die vlug is golwend.

## Gedrag 
Die bontneushoringvoël is 'n omnivoor en eet vrugte en insekte. Dit voed hoofsaaklik in bome en is aangetrokke tot oliepalms.

Hierdie opvallende kuddevoël adverteer sy teenwoordigheid met sy *pii-pii-pii-pii-*roep.

Wanneer die kuikens en die wyfie te groot is om in die nes te pas, die breek die moeder uit en herbou die muur. Dan voer beide ouers die vinniggroeiende kuikens.

## Status 
Hierdie voël verskyn as "nie bedreig" op die IUBN-rooilys.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

## Verwysings
Boeing P-12

Die **Boeing P-12** is 'n Amerikaanse dubbeldekker vegvliegtuig wat tussen die twee Wêreldoorloë sy verskyning gemaak het. Die vliegtuig is deur Boeing ontwikkel in hulle private hoedanigheid om die *Boeing F2B* en *F3B* te vervang. Boeing het die vliegtuig die F4B genoem. Die F4B was kleiner en ligter as sy voorgangers maar het dieselfde motor gehad as die F3B wat gelei het tot verbeterde prestasie.

Die Amerikaanse Vloot het 'n groot bestelling geplaas en later ook die Amerikaanse Leër; laasgenoemde het die vliegtuig die P-12 genoem. Beide van die Amerikaanse magte het verskeie variante van die vliegtuie bedryf tot en met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog. Brasilië was die enigste land wat die vliegtuig gekoop het. Daar was 586 van die vliegtuig vervaardig.

## Tegniese besonderhede 
## Sien ook 
* Lys van vegvliegtuie

## Bron 
* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015.
Avia B-534

Die **Avia B-534** is 'n Tsjeggo-Slowakiese dubbeldekker vegvliegtuig wat in Augustus 1933 sy nooiensvlug voltooi het en 'n gevorderde vliegtuig vir sy tyd was. Dit was goed bewapen, met uitstekende hanteerbaarheid en 'n hoë topsnelheid.

## Konstruksie 
Die vlerke was van staal gemaak wat met materiaal bedek is en die romp uit staalbuise en kliknaels wat met metaalplate of materiaal bedek is. In April 1934 het die vliegtuig die Tseggiese nasionale spoedrekord verbeter tot 365,74 km/h. Die voorste Tseggiese eenhede was met ongeveer 300 van die vliegtuie toegerus wat tydens die Munchenkrisis van September 1938 diens gedoen het. Na die Duitse besetting van Tsjeggo-Slowakye het Slawiese Lugmageenhede teen die Rooi Leër geveg. Die *Luftwaffe* het ook in 1939 die vliegtuie ondersoek en vir 'n kort tydperk gebruik.

## Tegniese besonderhede 
## Sien ook 
* Lys van vegvliegtuie

## Bron 
* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015.
Whewelliet

**Whewelliet** is 'n kalsiumoksalaat wat as mineraal voorkom, byvoorbeeld in steenkoollae en laetemperatuur-hidrotermale are.

Dit word nogtans soms ook biologies gevorm, soos in plante, swamme en in nierstene, en daar is talle organismes wat dit kan vervaardig.

## Verwysings
Bristol F.2 Fighter

Die **Bristol F.2 Fighter** is 'n dubbeldekker, tweesitplek Britse vegvliegtuig wat tydens die Eerste Wêreldoorlog diens gedoen het. Die vliegtuig het 'n bemanning van twee gehad, die vlieënier en die verkenner; beide persone het 'n masjiengeweer gehad wat onafhanklik van mekaar gewerk het. Die vliegtuig is ontwerp deur kaptein Frank Barnwell. Die vliegtuig was ontwikkel as 'n geïntegreerde eenheid rondom die Rolls-Royce Falcon motor; van die bewapening tot by die uitsig van die bemanning. 

Die vliegtuig het sy oorlog debuut gemaak op 5 April 1917 tydens die Slag van Arras. Die vliegtuig was egter nie suksesvol nie vir twee redes; die vlieëniers het 'n taktiese fout gemaak deur die verdediging van die vliegtuig aan die verkenner oor te laat in stede van die voorste masjiengewere daarvoor te gebruik. Die tweede probleem was dat die olie gevries het wat van die masjiengewere nutteloos gemaak het met die gevolg dat vier van die ses vliegtuie afgeskiet is. 'n Paar dae later het die vlieëniers die vliegtuig gebruik asof dit 'n enkel sitplek vliegtuig is met dodelike gevolge. Dit word die beste twee sitplek vliegtuig van die Eerste Wêreldoorlog.

Toe die Britse Lugmag op 1 April 1918 tot stand gekom het was die *Bristol F.2 Fighter* die eerste vliegtuig wat 'n missie onderneem vir die nuwe onafhanklike lugmag. Die vliegtuig was gewild onder die vlieëniers omrede dit vinnig, beweeglik en rats was, kon vinniger duik as enige ander vliegtuig en kon baie straf verduur.

Die Vickers-masjiengeweer wat vorentoe gevuur het, was in die middel van die vliegtuig, onder die enjinkap gemonteer met 'n tonnel wat deur die brandstoftenk gegaan het. Na die oorlog was die vliegtuig gebruik onder andere vir opleiding en die vliegtuig was in produksie tot in 1927. Die laaste *Bristol F.2 Fighter* is afgelewer in Desember 1926 aan die Britse Lugmag. Veertien lugmagte het die vliegtuig gebruik onder andere Kanada, Griekeland en Meksiko. Vyftien jaar nadat die vliegtuig in diens geneem was deur die Britse Lugmag het dit nog gevlieg. Die Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag het die vliegtuig nog gebruik tot in 1938.

## Tegniese besonderhede 
## Sien ook 
* Lys van vegvliegtuie

## Bron 
* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015.
Kalsiumoksalaat

**Kalsiumoksalaat** is kalsium-sout van oksaalsuur. Dit het die formule , maar dit kan as verskeie hidrate voorkom wat ook as minerale bekend is.

[duimnael|[Termogravimetriese meting van die monohidraat|links]]
* – die anhidraat word by 'n temperatuur bo 150°C gevorm.
*∙ – die vorm waarin dit verhandel word, bekend as die mineraal whewelliet
*∙2 – bekend as weddelliet; 
*∙3 – bekend as caoxiet

Indien die monohidraat in droë stiktof verhit word, verloor dit eers sy kristalwater, voor dit in twee stappe ontbind, eers na kalsiumkarbonaat en dan na kalsiumoksied:
:CaC_2O_4.H_2O \xrightarrow{~150^oC}CaC_2O_4 + H_2O \uparrow\xrightarrow{~500^oC} CaCO_3 + CO\uparrow \xrightarrow{~700^oC} CaO + CO_2 \uparrow Die oorgangstemperatuur van die eerste stap kan in die teenwoordigheid van vog baie hoër wees.

## Kristalstukture
Die anhidraat  het 'n monokliniese kristalstruktuur met ruimtegroep P2/m (nommer 10). Die eenheidsel is: a=616,44pm b=736,23pm c=953,72pm β=90.242°. Die kristalstruktuur van watervrye kalsiumoksalaat bevat twee tipes lae wat afwisselend langs die x-as gestapel word. Lae met kalsium word deur met oksalaatlae afgewissel. Daar is twee oksalaatione wat verskillende omringing het.

Die monohidraat kristalliseer in 'n monokliniese struktuur met ruimtegroep P2/n (nommer 14; gewoonlik as P2/c weergegee) en selkonstantes a=997,63(3) pm; b=1458,84 (4) pm c=629,13(3) pm en β=107,03(2)°. Dit is nogtans 'n superstruktuur. Daar is 'n omkeerbare faseoorgang teen 55°C, waarby die superstruktuurrefleksies verdwyn en die b-as gehalveer word. Die substruktuur het ruimtegroep I2/m (nommer 12, gewoonlik weergegee as C2/m).

Die "weddeliet"-vorm van kalsiumoksalaat is tetragonaal. Dit is waarskynlik 'n dihidraat wat nog ekstra water kan opneem soos 'n seoliet. Die samestelling is ongeveer .(2+x) met 0<x<0,5. Die ruimtegroep is I4/m (nommer 87). Die sel is a=1230(2) pm en c=734(2). Kalsium het 8 buuratome, twee van water en ses van oksalaat. Hulle vorm 'n verwring-kubieseantiprisma. Die okslaatioon is plat en die C-C-binding word deur 'n spieëlvlak deursny.

## Biologiese rol
Die meeste nierstene bestaan uit kalsiumoksalaat. Dit is die volopste vorm van nierstene. Dit word by 83% van mans en 66% van vroue met nierstene aangetref. Die monohidraat (whewelliet) óf die dihidraat (weddeliet) kan hier ter sprake wees. Dikwels is dit effens met kalsiumfosfaat (apatief of brushiet) gemeng, wat die kristalkiem kan vorm. Whewellietstene hou met hiperoksaluria verband, terwyl weddelietstene met hiperkalsiuria verband hou.

Dit word ook in grond en blaarvullis aangetref, veral die mono- en die dihidraat. Swamme vorm dit en dit is 'n belangrike onderdeel van die biologiese en geochemiese prosesse wat in grond plaasvind. Die vorming van kalsiumoksalaat skep 'n kalsiumreservoir in die grond en beïnvloed die beskikbaarheid van fosfate.

## Verwysings
Hetero-atoom

duimnael|'n Selenokarbonielgroep
'n Atoom word in die organiese chemie as 'n **hetero-atoom** indien dit nie 'n koolstof- of 'n waterstof-atoom is nie.

Die volopste hetero-atome in die organiese chemie is suurstof (O), stikstof (N) en die halogene fluoor (F), chloor (Cl), broom (Br), jodium (I). Die laaste vier word egter gewoonlik nie in 'n ketting aangetref nie. Ander elemente was soms wel in 'n ketting kan sit, is swawel (S), fosfor (P), silikon (Si) of selfs seleen (Se), telluur (Te), arseen (As), antimoon (Sb), en boor (B). Indien hierdie 'eksotiese' hetero-atome in verbindings voorkom, spreek navorsers egter dikwels van organoseleenchemie, organotelluurchemie ensomeer.

Hetero-atome kan ook in aromatiese ringe voorkom. Goeie voorbeelde hiervan is furaan (O), tiofeen (S) en pirrool en piridien (N). Hierdie verbindings word *heterosiklies* genoem.
Antraseen

**Antraseen** is 'n aromatiese koolwaterstof met die formule , bestaande uit drie versmelte benseenringe. Dit is 'n komponent van steenkoolteer. Antraseen word gebruik in die produksie van die rooi kleurstof alizarin en ander kleurstowwe. Dit is kleurloos, maar vertoon 'n blou (400–500&nbsp;nm piek) fluoressensie onder ultravioletstraling.

## Reaktiwiteit 
thumb|left
Antraseen het 'n blou fluoressensie en is baie reaktief in sy 9 en 10 posisies. 'n Koue oplossing in [[Koolstofdisulfied|]] as oplosmiddel reageer met chloorgas en vorm antroseendichloried, wat se middelste ring nie meer aromaties is nie. Na verhitting verloor dit HCl en word dit weer aromaties en vorm 9-chloorantraseen.

In die teenwoordigheid van UV-lig vorm antraseen die polimeer diantraseen, wat ook parantraseen genoem word.
links|300px

Oksidasie van antraseen lei tot die vorming van antrakinoon (). Substitusie-reaksies met antraseen vind spontaan plaas by posisie 9. Substitusie by ander posisies word indirek bewerkstellig en behels dikwels die vorming van antrakinoon as 'n eerste stap.
duimnael|links|200px|Antrakinoon

## Gebruike 
Antraseen word hoofsaaklik omgeskakel in antrakinoon, 'n voorloper van kleurstowwe.

Antraseen is 'n organiese halfgeleier met 'n breë bandgaping en word gebruik as 'n sintilator in hoë-energie foton-, elektron- en alfa-deeltjie-meters. Plastiek, soos polivinieltolueen, kan met antraseen gedoteer word om 'n plastiese sintilator te produseer vir gebruik in die meeting van dosisse in bestralingsterapie. 

Dit word ook gebruik in houtbeskermingsmiddels, insekdoders en bekledingsmateriaal.

Antraseen word ook gebruik in bedekkings wat op gedrukte stroombaanborde aangebring word. Die antraseen-spoor kan gebruik word om defekte in die bedekking onder UV-lig op te spoor.

## Veiligheid 
Antraseen word tydens verbrandingsprosesse gegenereer. Menslike blootstelling aan antraseen vind hoofsaaklik plaas deur tabakrook en inname van voedsel wat met verbrandingsprodukte besmet is.
 
Baie ondersoeke dui aan dat antraseen nie kanker veroorsaak nie: "konsekwent negatiewe bevindings in talle *in vitro* en *in vivo* genotoksisiteitstoetse". Vroeë eksperimente het anders voorgestel omdat rumonsters met ander polisikliese aromatiese verbindings besmet was. Verder word dit maklik in die grond afgebreek. Dit is veral vatbaar vir ontbinding in die teenwoordigheid van lig.

## Bronne 
* 

## Verwysings 
## Eksterne skakels