open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michael I Rangabe

**Michael I Rangabe** (Grieks: Μιχαῆλ A' Ῥαγγαβέ; omstreeks 770 – 11 Januarie 844) was die Bisantynse keiser van 811 tot 813. Hy was die seun van die patrisiër Theophylaktos Rangabe, admiraal van die Egeïese Vloot, en het getrou met Prokopia, dogter van die toekomstige keiser Nikephoros I Logothetes.

Hy het Nikephoros se rampspoedige veldtog teen die Bulgare in 811 oorleef waarin sy skoonpa dood is en is beskou as ’n meer geskikte kandidaat vir keiser as sy swaar gewonde swaer, Staurakios. Toe Prokopia nie daarin kon slaag om haar broer te oorreed om Michael as sy opvolger te benoem nie, het Michael se ondersteuners Staurakios gedwing om op 2 Oktober 811 te abdikeer.

Michael het ’n beleid van versoening gevolg en Nikephoros se hoë belasting verlaag. Hy het ook baie geld versprei onder die leër, burokrasie en kerk. In 813 het Michael se leër weer die Bulgare aangeval en is hulle verslaan. Dit het die keiser se beeld groot skade berokken. Terwyl teen hom saamgesweer is, het hy ten gunste van Leo V geabdikeer en ’n monnik geword met die naam Athanasios. Sy seuns is gekastreer en na kloosters gestuur, waar Niketas eindelik patriarg Ignatius van Konstantinopel geword het. Michael is in Januarie 844 vreedsaam dood.

## Gesin 
Michael en sy vrou, Prokopia, het minstens vyf kinders gehad:
* Theophylaktos, medekeiser van 812 tot 813.
* Staurakios
* Niketas, later patriarg Ignatius van Konstantinopel.
* Georgo
* Theophano

## Bronne 
* *The Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, 1991.
* Ostrogorski, G. History of the Byzantine State, Rutgers University Press (Julie 1986)
* Treadgold, W.A. History of the Byzantine State and Society, Stanford University Press; 1steuitg (1 November 1997)
* Gregory, T., A History of Byzantium (Blackwell History of the Ancient World), Wiley-Blackwell (11 Maart 2005)

15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Dinastie van Nikephoros

Die **Dinastie van Nikephoros** was ’n familie wat vir ’n kort rukkie oor die Bisantynse Ryk regeer het, van 802 tot 813. Ná die afsetting van keiserin Irene het die troon gegaan na die stigter van die dinastie, Nikephoros I, wat Irene se minister van finansies was. Die ryk was in ’n swakker toestand as wat dit in ’n lang tyd was en die finansiële posisie was benard. Nikephoros het die belasting baie verhoog en was dus ongewild. In 811 het hy Bulgarye binnegeval en die hoofstad geplunder, maar met hul terugkeer is die Bisantynse leër in ’n lokval gelei en Nikephoros sterf. 

Hy is opgevolg deur sy seun, Staurakios, maar dié is ook erg in die lokval beseer en ondersteuners van sy swaer, Michael I Rangabe, het hom gedwing om te abdikeer ten gunste van Michael. 

In 813 het Michael se leër weer die Bulgare aangeval en is hulle verslaan. Dit het die keiser se beeld groot skade berokken en hy het ten gunste van Leo V geabdikeer en ’n monnik geword. Sy seuns is gekastreer en na kloosters gestuur.

## Keisers van die Dinastie van Nikephoros 
*Nikephoros I 
*Staurakios 
*Michael I
Arabiese alfabet

duimnael|links|Gebruik van die Arabiese alfabet:
Die **Arabiese alfabet** (Arabies: الأبجدية العربية, *al-abdschadiyya al-ʿarabiyya*) is een van die mees verspreide skryfstelsels ter wêreld en word onder meer in die tale Arabies, Hausa, Koerdies, Oerdoe, Oeigoers, Pasjtoe, Persies en Sindhi gebruik. Vroeër het die Kaapse Maleiers ook Afrikaans in die Arabiese alfabet geskryf; sien Arabies-Afrikaans. Die alfabet bestaan uit 28 letters en word vanaf regs tot links geskryf.

## Sien ook 
* Geskiedenis van die alfabet

## Eksterne skakels
Witvlerkvleikuiken

Die **Witvlerkvleikuiken** (*Sarothrura ayresi*) is 'n baie skaars voël in die Rallidae familie. Sy wetenskaplike naam kom van die Suid-Afrikaanse ornitoloog, Thomas Ayres, wat dit by Potchefstroom ontdek het. Hierdie spesie word as bedreig gelys, omdat dit in 'n baie klein habitat voorkom. Daar is slegs aangetekende broei plekke. Selfs hierdie habitat beleef 'n voortdurende afname in area en kwaliteit as gevolg van die verlies van seisoenale vleilande.

## Beskrywing 
Die Witvlerkvleikuiken lyk oorwegend soos die ander familie in die vleikuiken genus. Beide geslagte het 'n dowwe verekleed en 'n donker kroon. In vlug vertoon beide geslagte ook die kenmerkende wit sekondêre vere, 'n kenmerk wat slegs met die verwante genus * Coturnicops* gedeel word.

## Verspreiding en habitat 
Die spesie het 'n twee-ledige habitat: noord van die ewenaar in Ethiopië en suid van die ewenaar in Zambië, Zimbabwe en Suid-Afrika. Dit is onbekend of die noordelike en suidelike bevolkings afsonderlike spesies is, maar hulle fisiese kenmerke is identies. Die voëls is nie permanente inwoners in enige van die bekende plekke nie en trek soms na so min as ses weke wanneer toestande ongunstige draai.

Die drie Ethiopiese terreine waar dit voorkom is die Suluta Valley vleilande, die Berga vleilande en die Wersebi vleilande naby Addis Abeba. Die spesie is vir die eerste keer in 1997 in die Berga vleilande gevind. In Suid-Afrika word hulle gereeld opgemerk in die Dullstroom en in die Wakkerstroom vleilande.

Die witvlerkvleikuiken roep tipies teen dagbreek en sononder, soms in 'n duet. Hulle natuurlike habitat is seisoenale vleilande. Die spesie word ernstig bedreig deur die verlies aan habitat. Dit word hoofsaaklik veroorsaak deurdat gras deur beeste vertrap, gras gesny en vleilande vir weiding gedreineer word.

## Fotogalery 
## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

## Verwysings 
## Bronnelys 
* Taylor, B., van Perlo, B. (1998) *Rails*. Pica Press, pp.&nbsp;68–69, 172-175. 
* Local conservation group discover new flufftail site , 15 Desember 2005

## Eksterne skakels 
* Species Factsheet, BirdLife 
* Berga Wetland Important Bird Area, BirdLife website 
* Report on species conservation workshop, June 2008, BirdLife
Leo V die Armeen

**Leo V die Armeen** (Grieks: Λέων Ε΄ ὁ Ἀρμένιος; 775&nbsp;– 25 Desember 820) was die Bisantynse keiser van 813 tot 820. Hy was ’n senior generaal wat sy voorganger, Michael I, gedwing het om te abdikeer. Leo V het die dekade lange oorlog met die Bulgare beëindig. Hy is deur ondersteuners van Michael die Amoriaan, een van sy betroubaarste generaals, vermoor.

## Bewind 
Leo was die seun van die patrisiër Bardas, wat van Armeense afkoms was. In 811 het hy ’n goewerneur geword en in 812 goed gevaar in ’n oorlog teen die Arabiere. Op 11 Julie 813 het hy Michael I gedwing om te abdikeer en het hy keiser geword. Michael se vyf seuns is gekastreer om enige opstand te voorkom.

Leo het sy oudste seun, Symbatius, kort ná sy troonopvolging gekroon as medekeiser onder die naam Konstantyn. Ná ’n neerlaag teen die Bulgare, wat Konstantinopel beset het, het hy hulle in 814 verslaan. Hy het bevoegde militêre bevelvoerders aangestel, onder andere Michael die Amoriaan.

Toe hy Michael later tronk toe stuur weens ’n vermoedelike sameswering, het Michael die sluipmoord op die keiser in 820 georganiseer. Leo het ’n kerkdiens bygewoon toe hy aan stukke gekap is en Michael is bevry. Leo se ma en vrou is na kloosters verban en sy vier seuns, onder andere die medekeiser, Konstantyn (Symbatius), is gekastreer.

## Gesin 
Leo en sy vrou, Theodosia, het verskeie kinders gehad, onder andere:
* Konstantyn, (Symbatius), medekeiser van 814 tot 820.
* Basilius
* Gregorius
* Theodosius (dood in 820)

## Bron 
* *The Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, 1991.

15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Gravis

'n **Gravis** of **gravisaksent** ( ` ) is 'n diakritiese teken wat as 'n skuinsstrepie bo-op 'n letter (slegs vokale) geplaas word. Die strepie loop van links bo na regs onder. Dus lê dit agteroor.

Dit word gebruik ter wille van uitspraak. Die woord word standaard so gespel, anders as met 'n akuutaksent wat gebruik word om 'n woord in 'n sekere konteks uit te lig.

Name soos André is egter 'n uitsondering op die reël: "André" word altyd met die aksentteken gespel, maar 'n akuut-aksentteken word gebruik, nie 'n gravis nie.

## Voorbeelde 
* dè, hè, nè
* appèl
* crèche
* première

## ASCII kodes 
Hou die Alt-sleutel in terwyl hierdie syfers ingesleutel word.

In Microsoft Word kan jy Ctrl en ` druk en dan die letter.

'n Ander alternatief is ook om op die Windowsknoppie links onder te druk en in die soekblokkie "character" te tik en enter te druk. Daar kan feitlik enige simbool verkry word.

## Kyk ook 
* Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT)
* Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT)
* Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels
* Afrikaanse Woordelys en Spelreëls
* Grondbeginsels van die Afrikaanse spelling
* Wikipedia:Algemene spelfoute
* Speltoetser
* Spelling
* Woordeboek
* Hoofletter
* Koppelteken
* Deelteken
* Kappie (leesteken)
* Akuut-aksentteken
* Afkappingsteken
Akuut

'n **Akuut** of **akuutaksent** is 'n diakritiese teken wat as 'n skuinsstreep bo-op vokale geplaas word. Die streep loop van links onder na regs bo. Dus lê dit vorentoe.

Die akuutaksent dui die beklemtoning van 'n woord of 'n spesifieke lettergreep in 'n woord in 'n spesifieke konteks aan. Tydens spraak word die woord (of deel) dan harder, amper met 'n plofgeluid, uitgespreek. Woorde kan ook sonder die akuutaksent geskryf word wanneer die spesifieke klem nie nodig is nie, anders as woorde met 'n gravis wat altyd daarmee geskryf moet word.

Die akuut word gebruik in verskeie moderne tale wat op die Latynse en Griekse alfabet gebaseer is.

## Voorbeelde 
* na - ná
* nie - nié (met "ie" word die aksentteken slegs op die "e" geplaas.)
* die - dié
* hierdie - hiérdie
* boonop - bóónop (word op beide letters geplaas)
* Jy moet óf rooi óf blou kies.
* Nóg dit, nóg dat.
* André (name is 'n uitsondering. "André" word met die aksentteken gespel, maar 'n akuutaksentteken word gebruik, nie die gravis nie)
*Dit is sý hond.

## ASCII kodes 
Hou die Alt-sleutel in terwyl hierdie syfers ingesleutel word in Microsoft Windows.

In Microsoft Word kan jy Ctrl en ' druk en dan die letter.

'n Ander alternatief is ook om op die Windows-knoppie links onder te druk en in die soekblokkie "character" te tik en enter te druk. Daar kan feitlik enige simbool verkry word.

Die heksadesimale karakters kan op Linux gebruik word deur CTRL + SHIFT + U saam te druk, en dan die heksadesimale kode, bv. E1 te gebruik om vir 'n *á* te gee.

## Kyk ook 
* Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT)
* Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT)
* Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels
* Afrikaanse Woordelys en Spelreëls
* Grondbeginsels van die Afrikaanse spelling
* Wikipedia:Algemene spelfoute
* Speltoetser
* Spelling
* Woordeboek
* Hoofletter
* Koppelteken
* Deelteken
* Kappie (leesteken)
* Gravis-aksentteken
* Afkappingsteken
Carlton-sentrum

duimnael|Die Carlton-sentrum in Commisionerstraat 150, Johannesburg
duimnael|Die binnestad van Johannesburg, soos vanaf die Carlton-sentrum gesien

Die **Carlton-sentrum** is 'n 50-verdieping hoë wolkekrabber in Johannesburg, Suid-Afrika. Met 'n hoogte van 223 meter is dit een van die hoogste wolkekrabbers in die Suidelike Halfrond en die tweede hoogste in Afrika na die Leonardo. Naas die Hillbrow-toring en die Sentech-toring is dit Suid-Afrika se derde hoogste gebou. Die sentrum, wat deur die Amerikaanse argitekte-ateljee *Skidmore, Owings and Merrill *in die brutalistiese styl ontwerp is, is in 1973 deur *Murray & Roberts* voltooi en was destyds die hoogste gebou in die Suidelike Halfrond.

Hierdie kantoorgebou het 23 hysbakke en bied 'n totale oppervlakte van 68&nbsp;055 vierkante meter. 'n Ondergrondse winkelsentrum met meer as 180 winkels verbind die gebou met die *Carlton Hotel*, wat op 1 Oktober 1972 amptelik geopen en ná 'n kwarteeu, in 1997, weens veiligheidsredes gesluit is, maar intussen ook nie meer aan die vereistes vir 'n moderne luukse hotel sou voldoen nie. So word sy kamers as te klein beskou.

## Geskiedenis 
Die Carlton-sentrum is deur die Amerikaanse argiteksfirma *Skidmore, Owings and Merrill LLP (SOM)* in Chicago in samewerking met die Johannesburgse praktyk *W. Rhodes - Harrison Hoffe & Partners* ontwerp. Anglo American Properties het in die laat 1960's met konstruksie begin deur die ou Carlton Hotel te sloop en strate daarheen af te sper. Uitgrawings vir die gebou het in Januarie 1967 begin en is twee jaar later voltooi. Hoewel die sentrum vanaf 1971 beset is, is die konstruksie eers in 1974 voltooi. Die gebou is amptelik in 1973 teen 'n totale koste van meer as R88 miljoen geopen.

Die gebou dien as die hoofkantoor van Transnet, wat dit in 1999 teen 'n skrale R33 miljoen van Anglo American Properties gekoop het. In Junie 2007 het Transnet se uitvoerende hoof aangekondig dat die maatskappy die eiendom wil verkoop. Met die ekonomiese afswaai wat in 2008 begin het, is aangekondig dat hulle nie 'n koper sal soek voordat die markte herstel het nie.

Alhoewel Transnet nie die vervangingskoste van die gebou verskaf het nie, word dit op R1,5 miljard geraam.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  Carlton-sentrum by *structurae*
Kappie (skryfteken)

duimnael|300px|Letters met kappies

Die **kappie** is 'n diakritiese teken wat as 'n dakvormige teken bo-op 'n naby-vêr klinker geplaas word.

Die dakvormige teken simboliseer die kanaal (sintuig) waaruit die klank vloei, dit wil sê: Die brug van die neus,

Tradies, in Afrikaans kom die kappie reg bo-op die klinkers  **e**, **i**, **o** en **u**. Dit help om die klank uit te brei. 

Visualiseer en ***let op:*** Die -aA- klinker klank het klaar 'n 'ingeboude dakkie' d.w.s. die klank uitspraak van -aA- is geslote.

## Voorbeelde in Afrikaans 
Voorbeelde in konteks en kategorisering in 'n WOORDSOORT kan voorkom al is daar net twee klinkers symmetries gelê soos *êe*

## Kategorisering van voorbeelde in woordsoorte 
**Werkwoordjies**

Drie werkwoordjies wat meeste mense in gemeen het. Eindig op 'n oop lettergreep.

***Let op:*** Die posisie in die sin is op die einde (v2).

hê - Gewoondelik gebruik in die toekomende tyd en 'n vraende vraagsin. Bv. Ek sal 'n ster hê. Wat wil jy hê?

lê, gelê - Algemene werkwoord.

sê, gesê - Gewoondelik gebruik om 'n stelling te maak.

***Let op:*** ge - om verlede tyd te toon maar nie voor hê nie.

Werkwoorde wat afgelei word deur 'n voorvoegsel voor 'n  werkwoordjie te voeg.

belê , verlê bv. Ek belê my tyd om akademiese bydra te gee sodat my idees en gedagtes nie verlê nie.

wîe bv. Met die ster in my hart ken op wîe ek tussen die skare en wieg huis toe.( My huis naby-vêr op ope grond). Vandag sal die trôe nie oorloping veroorsaak nie. My *êe.[E-êe].* 'n Horisontale bergpad met baie draaie deur assimilering van klanke en kodes vanaf 'aâ'- symmetriese perpektief van twee kognitiewe: Die mens en kunsmatige intelligensie. 

## ASCII kodes 
Hou die Alt-sleutel in terwyl hierdie syfers ingesleutel word in Microsoft Windows.

'n Ander alternatief is ook om op die Windowsknoppie links onder te druk en in die soekblokkie "character" te tik en enter te druk. Daar kan feitlik enige simbool verkry word.

Die heksadesimale karakters kan op Ubuntu gebruik word deur CRTL + SHIFT + U saam te druk, en dan die heksadesimale kode, bv. 88 te gebruik om vir 'n *ê* te gee.

## Kyk ook 
* Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT)
* Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT)
* Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels
* Afrikaanse Woordelys en Spelreëls
* Grondbeginsels van die Afrikaanse spelling
* Wikipedia:Algemene spelfoute
* Speltoetser
* Spelling
* Woordeboek
* Hoofletter
* Koppelteken
* Deelteken
* Akuut-aksentteken
* Gravis-aksentteken
* Afkappingsteken
Akkedisvalk

Die **Akkedisvalk** (*Kaupifalco monogrammicus*) is 'n roofvoël. Dit behoort aan die familie Accipitridae.

Die akkedisvalk kom in tropiese gebiede van Afrika suid van die Sahara voor. Dit kom in die oop bosveld en bou 'n stoknes in die vurk van 'n boom of die kroon van 'n ​​palmboom. Die broeisel is 2 tot 3 eiers.

Die akkedisvalk is 'n kleinerige bonkige roofvoël en ongeveer 36&nbsp;cm in lengte. Die rugkant, kop en bors is grys. Daar is 'n vertikale swart lyn op die wit keel, wat hierdie spesie van alle ander roofvoëls onderskei. Die pens is wit met fyn donker dwarsstrepe. Die vlerke is wit onder met donker punte. Die stert is swart met 'n wit punt en 'n ​​enkele wit band. Die geslagte lyk eenders.

Die akkedisvalk jag hoofsaaklik reptiele en groot insekte, maar ook klein soogdier en voëls. Dit sit dikwels stil in die kruin van 'n palmboom of op 'n telegraafpaal. Die roep is 'n gefluite *kloe-kloe-kloe*.

## Foto's 

Lêer:Lizard_buzzard.jpg|Akkedisvoël in aanhouding.
Lêer:Flickr - don macauley - Bird 006.jpg|'n Akkedisvalk in Kenia.
Lêer:Flickr - don macauley - Bird 008.jpg

## Verwysings 
* *Birds of The Gambia* by Barlow, Wacher and Disley, 

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

## Eksterne skakels 
* Lizard Buzzard - Species text in The Atlas of Southern African Birds
* http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=3EEB66EDF52A873B
Frigiese Dinastie

Die **Frigiese Dinastie**, ook bekend as die **Amoriaanse Dinastie**, was ’n familie wat vir ’n kort rukkie oor die Bisantynse Ryk regeer het, van 820 tot 867. Die stigter van die dinastie is Michael II. Hy het vinnig opgang gemaak in die leër danksy sy voorganger, Leo die Armeen. Hy het egter in 820 die sluipmoord op Leo beplan en sy bewind oorgeneem.

Michael II is op 2 Oktober 829 dood. Hy is deur sy seun, Theophilus, opgevolg wat in 822 as medekeiser gekroon is. Hy het sy leërs persoonlik aangevoer in sy lewenslange oorlog teen die Moslemse Arabiere, wat in 831 begin het. Hy is op 20 Januarie 842 dood. 

Sy seun, Michael III wat hom opgevolg het, het ’n belangrike rol gespeel in die opbloei van Bisantynse mag in die 9de eeu. Hy is reeds in 840 deur sy pa as medekeiser gekroon en was pas twee jaar oud toe hy op 20 Januarie 842 alleenheerser word. Terwyl hy minderjarig was, was sy ma, haar oom en ’n minister die regente. Onder invloed van twee ooms, Bardas en Petronas, het Michael die regentskap op 15 Maart 856 omvergewerp en sy ma en susters in 857 na ’n klooster gestuur. Die bekering van die Bulgare tydens sy bewind word beskou as een van die grootste kulturele en politieke prestasies van die Bisantynse Ryk.

Michael III het nie kinders by sy vrou, Eudokia Dekapolitissa, gehad nie en het sy minnares, Eudokia Ingerina, met sy gunsteling-kamerheer, Basilius die Masedoniër, laat trou. Daar word wyd geglo Michael was die pa van haar seun Leo VI die Wyse, wat in 886 keiser geword het. 

Basilius het Michael in September 867 laat vermoor en as medekeiser het hy outomaties die nuwe keiser geword.

## Keisers van die Frigiese Dinastie 
*Michael II 
*Theophilus
*Michael III
Vlae van deelstate en gebiede van Australië

Hierdie artikel bevat ’n lys van **vlae van Australiese deelstate en gebiede**. Australië bestaan uit ses deelstate, een federale gebied (die Australiese Hoofstadgebied) en twee gebiede (waarvan die Jervisbaaigebied geen vlag het nie). Daarnaas is daar ook sewe eksterne gebiede waarvan slegs twee amptelike vlae het.

## Vlae van die deelstate 

Lêer:Flag of New South Wales.svg|Nieu-Suid-Wallis
Lêer:Flag of Queensland.svg|Queensland
Lêer:Flag of Tasmania.svg|Tasmanië
Lêer:Flag of Victoria (Australia).svg|Victoria
Lêer:Flag of Western Australia.svg|Wes-Australië
Lêer:Flag of South Australia.svg|Suid-Australië

## Vlae van die gebiede 

Lêer:Flag of the Australian Capital Territory.png|Australiese Hoofstadgebied
Lêer:Flag of the Northern Territory.svg|Noordelike Gebied

## Vlae van eksterne gebiede 

Lêer:Flag of Christmas Island.svg|Kerseiland
Lêer:Flag of the Cocos (Keeling) Islands.png|Kokoseilande
Lêer:Flag of Norfolk Island.svg|Norfolkeiland
Lêer:Vlag ontbreekt.svg|Ashmore- en Cartiereilande
Lêer:Vlag ontbreekt.svg|Australies-Antarktiese Gebied
Lêer:Vlag ontbreekt.svg|Heard- en McDonaldeilande
Lêer:Vlag ontbreekt.svg|Jervisbaaigebied
Lêer:Vlag ontbreekt.svg|Koraalsee-eilande

## Sien ook 
* Vlag van Australië
* Deelstate en gebiede van Australië

## Eksterne skakels 
*  Australiese deelstate en gebiede by *Flags of the World*.
São João Baptista

duimnael|regs|300px|Die São João Baptista (links) tydens die Slag om Tunis.

Die reis en die gevolge van die stranding van die **São João Baptista** (Sint Johannes die Doper) het van die merkwaardigste gebeurtenisse in die Suider-Afrikaanse seevaartgeskiedenis opgelewer.

Op 1 Maart 1622 het die skip, met kapt. Pedro Moraes Sarmento in bevel, die hawe van Goa in Indië saam met ander skepe onderweg na Lissabon verlaat.  Die Baptista was 'n afgeleefde  skip, swak onderhou en swak bewapen.  Na 14 dae op see begin hy kwaai lek en verloor kontak met die ander skepe.  Daarby kom hulle twee Nederlandse skepe op pad na Java teen. Een van die weinige seeslae in Suider-Afrikaanse waters breek uit en duur 19 dae. Twintig Portugese sterf in die kanonvuur en hul skip loop ernstige skade op. Die Baptista dryf hulpeloos weg en die bemanning vrees elke oomblik dat hulle kan sink. Verskeie matrose kom om van die koue. Einde September strand die skip tussen die mondings van die Groot-Keirivier en die Groot-Visrivier.

Een van die oorlewendes, Francisco Vaz d'Almada, het 'n verslag nagelaat van die periode tussen 3 Oktober 1622 en 28 Julie 1623. Van groot belang in die verslag is wat dit sê oor hoe beskaafde, maar wanhopige en sterwende mense optree om te oorleef. Na meer as 'n maand op die strand, vertrek die 279 oorlewendes op 6 November op 'n staptog na Sofala. Die stappers word geteister deur hongerte, dors, storms, riviere in vloed, moerasse, muskiete en disenterie. Verder is die tog gekenmerk deur uiters swak verhoudinge by die stappers onderling en met die inboorlinge. Weens godsdienstige vooroordele is hulle bang vir die inheemse stamme. Kapt. Sarmento was 'n wrede man wat nie gehuiwer het om met die geringste vermoede die doodstraf te vel nie. Die hongersnood onder die stappers was so groot dat honde en selfs die tereggesteldes geëet is.

Slegs 27 van die stappers het Mosambiek bereik.

## Bibliografie 
* Potgieter, Coenraad: Skipbreuke aan ons kus. Kaapstad: Tafelberg, 1969.
* Turner, Malcolm: Shipwrecks and salvage in South Africa – 1505 to the present. Kaapstad: Struik, 1988. 
* Willcox, A.R.: Shipwreck and survival on the south-east coast of Africa. Winterton: Drakensberg Publications, 1984.
Inkomstebelasting

duimnael|300px|Wêreldkaart wat die belastingkoers in verskeie lande aandui.

**Inkomstebelasting** is die geld wat jy uit jou inkomste aan die regering oorbetaal vir dinge soos paaie, skole en hospitale.

Die hoeveel belasting jy betaal hang van verskeie faktore af, waaronder:
* Hoeveel jy verdien;
* Jou ouderdom (of jy jonger of ouer as 65 is);
* Of jy lid van 'n pensioenfonds is of tot 'n aftree annuïteitfonds bydra.

Voorbeelde van inkomste waarop jy belas kan word, is die volgende:
* Inkomste uit diens, bv. salarisse, lone, bonusse, oortydbetaling;
* Byvoordele en sekere enkelbedrae;
* Inkomste uit 'n onderneming of bedryf;
* Beleggingsinkomste, bv. rente, huurinkomste en buitelandse dividende;
* Annuïteite;
* Pensioene; en
* Inkomste uit jou eie besigheid.

## Sien ook 
* Suid-Afrikaanse Inkomstediens
Dikbeklewerik

Die **dikbeklewerik** (*Galerida magnirostris*) is 'n klein sangvoëltjie. Dit kom in die suidelike dele van Afrika naamlik in Suid-Afrika, Lesotho en die suide van Namibië voor.

## Habitat 
Die natuurlike habitat van die dikbeklewerik is fynbos, Karoo en grasveld. Dit word ook in bewerkte en braaklande gevind. Soos ander lewerike bou dit 'n nes op die grond. Voeding is saad en insekte, laasgenoemde veral in die broeiseisoen.

## Voorkoms 
Die dikbeklewerik is 18&nbsp;cm in lengte. Dit het 'n relatief kort stert en het 'n dik snawel met 'n geel basis. Dit het 'n gestreepte bruin-grys rugkant en lang wit wenkbroue. Soos ander spesies in die genus het dit 'n kuif wat kan waaier as die voël in gevaar verkeer of sing. Die borskant is roomkleurige met swaar donker strepe op die bors. Die groot tweekleurige snawel onderskei hierdie spesie van alle ander afrikalewerike.

Hierdie baie luidrugtige spesie maak 'n sagte, maar verdraende gekraakte *treeeeleeeeleee* – soos 'n geroeste hek wat oopgemaak word.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

## Verwysings 
## Bronnelys 
* Sinclair, Hockey and Tarboton, *SASOL Birds of Southern Africa*, 
* BirdLife International
Phil Hockey

[duimnael|regs|200px|Hockey was die mede-outeur van die [Sasol Voëls van Suider-Afrika.]]

**Philip Anthony Richard Hockey** (8 Maart 1956 - 24 Januarie 2013) was 'n welbekende Suid-Afrikaanse ornitoloog (voëlkundige). Hy was mederedakteur van *Roberts Birds of Southern Africa* en medeskrywer van *Sasol Voëls van Suider-Afrika*. Hockey is in 1956 in Bournemouth, Engeland gebore en het in 1979 na Suid-Afrika verhuis. Sy doktorgraadstudie het oor die swarttobie gehandel. Hy het hom toegespits op kusvoëls en een van sy boeke is *Waders of Southern Africa*. Hockey het 885 verskillende soorte voëls in Suider-Afrika waargeneem.

## Bronne 
* Voëlkenner prof. Phil Hockey (56) sterf, Beeld, 26 Januarie 2013.
* http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ibi.12058/pdf
Trilobiet

**Trilobiete**, so genoem weens hul drielobbige anatomie, is 'n klas van uitgestorwe seediertjies, wat tot die geleedpotiges behoort het. 'n Tipiese trilobiet was omtrent so groot as jou duim. Volgens die ewolusieteorie het die diertjies sowat 521 miljoen jaar gelede in die vroeë Kambriese tydperk ontstaan. Hul bloeityd was die vroeë Paleozoïese tydperk, waarna hulle geleidelik in verskeidenheid afgeneem het. In die Devoonse tydperk het meeste uitgesterf, maar een orde, die Proetida het oorleef. Ook hierdie orde sou in die groot uitsterwing van die Perm-tydperk, 252 miljoen jaar gelede, verdwyn. Nogtans het hierdie suksesvolle diere het die aarde vir 270 miljoen jaar bewoon.

## Anatomie 
Trilobiete het drie tagmata gehad: die cephalon (kop), thorax (bors, middel-porsie van liggaam), en die pygidium (kruis). Alhoewel insekte ook drie tagmata het, is die indelings nie ekwivalent nie. Trilobiete is vernoem na hul drie langskeepse lobbe, wat onderskeidelik bekend staan as die linkerpleurale, aksiale en regterpleurale lob.

Trilobiete is bekend daarvoor dat hulle besonder komplekse oë gehad het. Hulle oë het saamgestelde lense gehad, 'n gesofistikeerde ontwerp vir die uitskakeling van distorsie (sferiese afwyking). Vandag bevat slegs die beste kameras en teleskope saamgestelde lense. Sommige trilobiete se oë het 280 lense bevat, sodat visie in alle rigtings, bedags en snags, moontlik was.

Trilobiete se oë verteenwoordig 'n funksionele optimalisering wat enig in sy soort is (Engels: represent an all-time feat of function optimization"). Shawver beskryf trilobiete se oë as "die mees gesofistikeerde ooglense ooit vervaardig deur die natuur."

James Gould het te kenne gegee dat die oë van die vroeë trilobiete, byvoorbeeld, nooit deur latere geleedpotiges oorskry is in terme van kompleksiteit of skerpheid nie. Hy het verder gegaan en gesê: "Ek beskou die onvermoë om 'n duidelike "vektor van vooruitgang" in die geskiedenis van die lewe te vind as die mees verwarrende feit van die fossielrekord."

## Voetnotas
Michael II van Bisantium

**Michael II** (Grieks: Μιχαήλ Β'; 770 – 2 Oktober 829) was die Bisantynse keiser van Desember 820 tot met sy dood op 2 Oktober 829. Hy was ook bekend as **Michael die Amoriaan** of **die Hakkelaar**, en was die eerste keiser van die Amoriaanse of Frigiese Dinastie.

Michael het vinnig opgang gemaak in die leër danksy die keiser, sy eertydse kollega Leo die Armeen. Hy het egter in 820 die sluipmoord op Leo beplan en sy bewind oorgeneem. Hy moes dadelik aandag skenk aan die opstand deur ’n ander generaal, Thomas die Slawiër, wat hom amper sy kroon gekos en tot die lente van 824 geduur het.

In die later jare van Michael se bewind het hy twee militêre nederlae gely met langtermyngevolge. Hy het ook die begin van die Moslemse verowering van Sisilië en die val van Kreta onder die Sarasene beleef.

Hy het by sy eerste vrou, Thekla, ’n seun, Theophilus, gehad. Sy is omstreeks 823 dood en hierna het Michael met Euphrosine, ’n dogter van Konstantyn VI, getrou. Dit was moontlik bedoel om sy posisie as keiser te versterk, maar het teenstand van die kerk uitgelok omdat Euphrosine ’n non was. Michael II is op 2 Oktober 829 dood. Hy is deur Theophilus opgevolg.

## Verwysing 
* *The Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, 1991.

15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Theophilus van Bisantium

**Theophilos** (Grieks: Θεόφιλος; 813 – 20 Januarie 842) was die Bisantynse keiser van 829 tot met sy dood in 842. Hy was die seun van keiser Michael II en sy vrou Thekla. Sy pa het hom in 822 as medekeiser gekroon kort nadat hy die troon bestyg het. Ná sy dood op 2 Oktober 829 het Theophilus die alleenheerser geword.

Hy was die tweede keiser van die Frigiese Dinastie en het sy leërs persoonlik aangevoer in sy lewenslange oorlog teen die Moslemse Arabiere, wat in 831 begin het.

Theophilus is op 20 Januarie 842 dood nadat sy gesondheid ’n ruk lank agteruitgegaan het. Sommige historici beskou hom as een van die bekwaamste Bisantynse keisers en ander as ’n doodgewone man wat nie baie doeltreffend regeer het nie. Daar is egter geen twyfel dat hy dapper was nie. Hy het ook korrupsie en onderdrukking deur sy amptenare gestuit.

Ondanks die koste van sy oorloë en groot bedrae wat bestee is aan geboue, die handel en nywerheid, was die ryk se finansies uitstekend, waarskynlik vanweë die doeltreffende administrasie van die departement.

## Gesin 
Hy en sy vrou, Theodora, het sewe kinders gehad:
* Konstantyn, medekeiser van omstreeks 833 tot met sy dood omstreeks 835.
* Michael III, wat hom opgevolg het
* Maria
* Thekla
* Anna
* Anastasia
* Pulcheria

## Verwysings 
* *The Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, 1991.
* 
* 
* 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Oostenryk-Este

**Aartshertog van Oostenryk-Este** (Italiaans: arciduca d'Austria-Este; Duits: Erzherzog von Österreich-Este), of **Habsburg-Este** (Asburgo-Este), is ’n titel en van wat deur verskeie jonger takke van die Huis van Habsburg-Loringe gebruik is om ’n verbintenis aan te dui met die uitgestorwe Italiaanse prinsefamilie van die Huis van Este en met die Hertogdom van Modena wat deur hulle regeer is. As ’n jonger tak van die Huis van Habsburg-Loringe was die Habsburg-Estes ook aartshertoë en -hertoginne van Oostenryk, en prinse en prinsesse van Hongarye en van Boheme.
Grootriethaan

Die **Grootriethaan** (*Rallus caerulescens*) is 'n voël en deel van die Rallidae familie.

Die voël se broeihabitat is moerasse en rietvleie in die oostelike- en suidelike-dele van Afrika vanaf Ethiopië tot by Suid-Afrika. Die voëls is hoofsaaklik permanente inwoners maar 'n seisonale migrasie, in reaksie op die beskikbaarheid van vleilande, is al aangemeld.

Volwasse Grootriethane is 28–30&nbsp;cm lank en het hoofsaaklik 'n bruin rugkant en blougrys borskant, met 'n swart-en-wit dwarsstrepe aan die sye en onderstert. Dit is die enigste *Rallus* spesies met 'n ewekleurige rug. Die liggaam is lateraal afgeplat om die voëls toe te laat om deur die riete te beweeg. Hulle het lang tone, 'n kort stert en 'n lang slank dowwe rooi snawel. Die bene is rooi.

Die Grootriethaan se neste in 'n droë plekke in die moerasse. Albei geslagte dra by tot die bou van die nes. Die tipiese broeisel is 2-6 roomwit eiers wat deur beide ouers vir ongeveer 20 dae uitgebroei word. Onvolwasse voëls lyk baie soos die volwassenes, maar die blou-grys word vervang deur buff. Die Prekosiale donsige kuikens is swart.

duimnael|links|*** Rallus caerulescens***

Hierdie voëls soek kos deur met hulle snawel in die modder of vlak water te pik. Hulle eet hoofsaaklik insekte, krappe en ander klein waterdiere.

Grootriethane is geheimsinnig in die broeiseisoen maar is makliker om te sien as baie ander spesies in dieselfde familie, veral in die oggend. Hulle is raserige voëls, met 'n trilled fluit *treee-tee-tee-tee-tee* roep.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

## Verwysings 
* Sinclair, Hockey and Tributon, *SASOL Birds of Southern Africa*, 
* Taylor and van Perlo,*Rails*
Drievoudige Verbond

duimnael|325px|Die lede van die Drievoudige Verbond in 1913, in rooi.

Die **Drievoudige Verbond** was die militêre alliansie tussen die Duitse Ryk, Oostenryk-Hongarye en Italië (teenoor die Drievoudige Entente van Brittanje, Frankryk en Rusland), wat van 1882 tot die begin van die Eerste Wêreldoorlog in 1914 bestaan het. Elke lid het wedersydse steun belowe aan die ander in geval van ’n aanval deur ’n ander groot moondheid, of vir Duitsland en Italië ’n aanval deur slegs Frankryk. In ’n bykomende verklaring het Italië gespesifiseer dat sy onderneming nie teen Brittanje geld nie. Kort nadat die Alliansie in Junie 1902 hernu is, het Italië in die geheim ’n soortgelyke waarborg aan Frankryk verskaf.
Toe Oostenryk-Hongarye in Augustus 1914 betrokke raak in ’n oorlog met die Drievoudige Entente (Brittanje, Frankryk en Rusland) het Italië sy steun toegesê aan die Sentrale Moondhede: Duitsland, Oostenryk-Hongarye en later die Ottomaanse Ryk (Turkye). Omdat Duitsland en Oostenryk-Hongarye egter die offensief geneem het terwyl die Drievoudige Verbond veronderstel was om ’n defensiewe alliansie te wees, het Italië nie aanvanklik aan die oorlog deelgeneem nie. Later, in Mei 1915, het die land die konflik betree aan die kant van die Entente teen Oostenryk-Hongarye en in Augustus 1916 teen Duitsland.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* *The Triple Alliance (First 8 Articles)* The World War I Document Archive, Brigham Young University Library, besoek op 2008-04-21
* *Triple Alliance*, 1882 Dickinson College, Carlisle, Pennsylvanië, besoek op 2008-04-21
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Airfix

duimnael|links|Voorbeelde van Airfix se modelle, 1957
**Airfix** was 'n Britse maatskappy wat plastiese skaalmodelstelle van onder andere skepe, motors, vliegtuie en militêre voertuie gemaak het. Die stelle kon deur geesdriftiges gebou word. Die maatskappy het in 1952 met produksie begin en is in 1984 verkoop. Hulle eerste model was van die skip *Golden Hind*. Vliegtuie was gewoonlik op 1/72&nbsp;skaal vervaardig.

## Bron 
* *The Model World of Airfix*. Arthur Ward. Bellew Publishing. 1984
Loopgraaf

duimnael|300px|’n Loopgraaf in die Eerste Wêreldoorlog.
[duimnael|300px|Loopgraaf tydens die [Slag van Magersfontein.]]

’n **Loopgraaf** is ’n soort sloot of gang wat deur soldate in die grond gegrawe word om hulle teen vyandelike vuur te beskerm. Hoewel loopgrawe veral bekend is vanweë hul grootskaalse gebruik in die Eerste Wêreldoorlog, word hulle al eeue lank gegrawe. Die leërs van Julius Caesar het byvoorbeeld al loopgrawe gebruik in die Beleg van Alesia in 52&nbsp;v.C.

## Loopgraafoorlog 
In ’n loopgraafoorlog grawe albei partye hulle in loopgrawe in wanneer nie een party daarin kan slaag om deur die vyandelike linies te breek nie en ’n vorm van skaakmat dus bereik word. Dit word veral gedoen wanneer die terrein baie gelyk is en soldate nie die vyand kan omsingel sonder om gesien te word nie.

Die doel van ’n loopgraaf is nie net om die soldate te beskerm teen vyandelike geweerkoeëls nie, maar ook teen kanonkoeëls. ’n Kanonkoeël moet byvoorbeeld in of baie naby ’n loopgraaf val om skade aan te rig; as hy verder weg val, beskerm die loopgraaf die soldate.

## Eerste Wêreldoorlog 
Die bekendste loopgrawe is dié wat in die Eerste Wêreldoorlog gebruik is. Toe die Duitse leërs België en Frankryk in 1914 binneval, het alles aanvanklik goed verloop vir hulle. Die Duitsers moes egter divisies onttrek om die oprukkende Russe in die ooste te stuit en so het hulle hul oormag aan die wesfront verloor. Daarna het Brittanje ook tot die stryd toegetree, en so het ’n magsewewig ontstaan. Die gevolg was dat ’n groot deel van die oorlog geveg is in loopgrawe, wat al langs die wesgrens gestrek het, van die Noordsee tot by Switserland.

Hierdeur was die ou taktiek om ’n vyand te omsingel en van agter af aan te val, onmoontlik. Ondanks die defensiewe aard van loopgrawe het dit in die Eerste Wêreldoorlog tot die verlies van talle soldate gelei, enersyds weens die bombardement van mekaar se loopgrawe en andersyds omdat die soldate die loopgrawe moes verlaat om die vyand te kon aanval. Weens die grootskaalse ingrawing was dit vir albei partye moeilik om veld te wen en is stellings keer op keer ingeneem en dan weer verloor.

## Moderne gebruik 
Vandag word loopgrawe veral in die Derde Wêreld nog gebruik waar die strydende partye oor moderne vuurwapens beskik, maar selde oor voertuie soos tenks en vliegtuie. ’n Loopgraafoorlog is byvoorbeeld in ’n groot mate aan die einde van die 20ste eeu nog gevoer tussen Ethiopië en Eritrea, asook tussen Iran en Irak.

15px Hierdie artikel is vertaal uit die Nederlandse Wikipedia
Drievoudige Entente

duimnael|325px|Die lede van die Drievoudige Verbond, in rooi, en die Drievoudige Entente, in grys.
Die **Drievoudige Entente** (van die Franse woord vir "welwillendheid") was die naam van die alliansie tussen Frankryk, Brittanje en die Russiese Ryk ná die ondertekening van die Anglo-Russiese Entente op 31 Augustus 1907. Die alliansie tussen die drie moondhede, versterk deur ooreenkomste met Portugal en Japan, was ’n kragtige teenpool vir die Drievoudige Verbond van die Duitse Ryk, Oostenryk-Hongarye en Italië. (Italië het later in die geheim ’n ooreenkoms met Frankryk aangegaan wat hul alliansie met Duitsland nietig verklaar het.)

Historici debatteer steeds oor die belangrikheid van die alliansiestelsel in die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog. Aan die begin van die oorlog in 1914 het al drie lede van die Drievoudige Entente hulle as die Geallieerdes geskaar teen Duitsland en Oostenryk-Hongarye, wat deel was van die Sentrale Moondhede.

## Bron 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Romeinse syfers

duimnael|300px|Horlosie met Romeinse syfers.

**Romeinse syfers** verwys na die syferstelsel wat deur die Romeinse Ryk gebruik is. Die Romeine het getalle voorgestel deur middel van 'n kombinasie van letters uit die Latynse alfabet. Die getalle 1 tot 10 is as volg geskryf:

: **I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX,** en **X**.

Die alledaagse gebruik van Romeinse syfers in Europa het lank na die val van die Romeinse Ryk voortgeduur. Dit is eers vanaf die 14de eeu dat die moderne Arabiese syferstelsel hom geleidelik begin vervang het.

## Konteks 
Die wyse waarop getalle in die antieke wêreld voorgestel is, verskil van land tot land. Sommige lande, soos Babilon, het 'n posisionele notasie gebruik soortgelyk aan die notasie wat ons vandag gebruik. In so 'n stelsel hang die waarde wat aan enige simbool geheg word af van sy posisie in die simboolstring, byvoorbeeld "9" het die waarde "9" in die string" 12349", hy het die waarde "90" in die string "492" en het die waarde "900" in die string "1942"). Ander lande soos Antieke Israel en Griekeland en Rome het 'n byvoegingstelsel gebruik waarin enige een simbool net een betekenis gehad het.

Antieke Israel en Griekeland het die eerste nege letters van hul alfabet gebruik om die getalle "1" tot "9" voor te stel, die volgende nege letters om die getalle "10", 20", ..., "90" voor te stel. Daarna het hulle het die oorblywende letters met spesiale karakters gebruik vir die getalle “100”, “200”, … “900”.

: 

Romeinse syfers word gewoonlik aangebied as 'n reeks simbole wat in afnemende volgorde gerangskik is. Wanneer hulle bymekaar getel word, gee hulle die onderliggende getal. Byvoorbeeld "XVII" beteken "X+V+I+I" = 10+5+1+1 =17. Met 'n soortgelyke analoog kan die jaar 2023 (2000+20+3) MMXXIII geskryf word.

Benewens die byvoegingsvorm hierbo beskryf, word sekere syfers geëvalueer deur gebruik te maak van 'n subtraktiewe vorm, byvoorbeeld "IX" waar die laer gewaarde simbool die hoër waarde simbool voorafgaan. Dit beteken dat die laer gewaardeerde simbool van die hoërwaardesimbool afgetrek word. Dus "IX" = (-1+10) = 9. Die volledige lys van subtraktiewe syfers is: Om dit te kan doen, het hulle twee verdere simbole bekendgestel: "S" wat 'n halwe verteenwoordig en 'n kolletjie wat 'n twaalfde verteenwoordig. As daar meer as een kolletjie was, is hulle in 'n verskeidenheid patrone gerangskik. 

Die Romeine het breuke tot  gebruik, maar hierdie breuke word amper nooit anders as akademiese tekste gesien nie.
As 'n voorbeeld in die gebruik van breuke, skryf die Romeine "" as "IXS∴"  (-1+10++).

## Verwysings
Thomas Henry Huxley

duimnael|links|upright|Huxley op 21-jarige ouderdom.
**Thomas Henry Huxley** (4 Mei 1825 – 29 Junie 1895) was 'n Engelse bioloog. Hy was bekend as *Darwin se "Bulldog"* aangesien hy Charles Darwin se teorieë oor evolusie ondersteun het. Huxley was traag om sekere van Darwin se idees te aanvaar, maar het Darwin heelhartig in die openbaar ondersteun. 

Huxley se debat met die Engelse Biskop, Samuel Wilberforce in 1860 was 'n bekende openbare gebeurtenis. Die debat was oor evolusie en is wyd in die pers gerapporteer. Baie mense was van mening dat Huxley die debat gewen het, wat Huxley se loopbaan en die teorieë oor evolusie 'n hupstoot gegee het. Huxley het ook wetenskaplike onderwys in Brittanje bevorder en het teen meer ekstreme vorme van godsdiens geveg. Huxley het die term *agnosties* gebruik om sy sienings oor godsdiens te beskryf, 'n term wat vandag nog gebruik word.

Huxley het weinig skoolopleiding gehad en het homself byna alles wat hy geweet het self geleer. Tog het hy 'n merkwaardige anatomis en dierkundige geword. Later het hy die evolusie van die mens en ape bespreek. Nog een van sy idees was dat voëls ​​uit klein karnivoriese dinosourusse ontstaan het, 'n siening wat vandag nog gehuldig word.

Sy bedrywighede ten gunste van evolusie, en sy openbare wetenskaplike opvoedingswerk, het 'n groot invloed op die samelewing in Brittanje en elders gehad.

## Vroeë lewe 
Thomas Henry Huxley is in Ealing gebore, 'n dorpie in Middlesex. Hy was die tweede jongste van agt kinders van George Huxley en Rachel Withers. Sy ouers was lede van die Kerk van Engeland, maar het simpatie met nonkonformiste gehad. Soos sommige ander Britse wetenskaplikes van die negentiende eeu, soos Alfred Russel Wallace, is Huxley grootgemaak in 'n geletterde middelklasgesin wat in moeilike tye beland het. Thomas se pa was 'n wiskunde onderwyser by Ealing Skool totdat dit gesluit het, wat die gesin in finansiële probleme geplaas het. As gevolg hiervan het Thomas die skool op die ouderdom van 10 verlaat, na slegs twee jaar van formele skoolopleiding.

Ten spyte van hierdie onbenydenswaardige begin, was Huxley vasbeslote om homself op te voed. Hy het een van die groot outodidakte van die negentiende eeu geword. Eers het hy Thomas Carlyle se *Geology* en Hamilton se *Logic* gelees. In sy tienerjare het hy homself Duits geleer, en uiteindelik vlot daarin geword. Later het Charles Darwin hom gebruik as 'n vertaler van wetenskaplike materiaal uit Duits na Engels. Hy het Latyn en genoeg Grieks geleer om Aristoteles in die oorspronklike te lees.

## Huldeblyke 
'n Wandellaan in die Sir Seewoosagur Ramgoolam Botaniese tuin in Mauritius dra sy naam.

## Bronne 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Peter van der Merwe

**Peter Laurence van der Merwe** (14 Maart 1937 – 23 Januarie 2013) was 'n Suid-Afrikaanse krieketkaptein. Hy het in vyftien toetse vir Suid-Afrika gespeel en reeksseges behaal teen Engeland in 1965 en Australië in 1966.

## Eersterangse loopbaan 
Hy het 94 provinsiale wedstryde gespeel vir die Oostelike- en Westelike Provinsies waar hy 4&nbsp;086 lopies behaal het teen 'n gemiddeld van 29.18 en 'n hoogste telling van 128. As bouler het hy 82 paaltjies geneem met beste syfers van 6/40.

## Toetsloopbaan 
Hy het in 15 toetse gespeel met sy debuuttoets op 6 Desember 1963 teen Australië in Brisbane. Van der Merwe het 533 lopies in sy toetsloopbaan aangeteken teen 'n gemiddeld van 25.38 per kolfbeurt. Sy hoogste telling was 76 en hy het 3 vyftigtalle behaal. As bouler het hy 1 toetspaaltjie geneem.

## Toetsskeidsregter 
Hy het as skeidsregter in 29 toetswedstryde en 71 Internasionale eendagwedstryde waargeneem vanaf 1992 tot 1999.

## Eksterne skakels 
* Peter van der Merwe by CricketArchive
* Peter van der Merwe by ESPNcricinfo

## Bron 
* *Hy skraap pad vir SA* Rapport. 27 Januarie 2013.
Kanon

[220px|duimnael|Die enorme Tsarekanon van 1586 met ’n kaliber van 890&nbsp;mm in [Moskou.]]

**Kanon** is die naam van ’n geskut wat buskruit of ’n ander plofbare stof gebruik om ’n projektiel in ’n nagenoeg reguit baan op die teiken af te vuur. Geskut van dié soort word ook soms vlakbaangeskut genoem (in teenstelling met krombaangeskut wat projektiele oor hindernisse kan skiet).

Die eerste bevestigde gebruik van kanonne in Europa was in 1280 in Suid-Iberië deur die More in die Slag van Cordoba. Die kanon het later al hoe gewilder in Europa geword danksy buskruit wat deur ontdekkingsreisigers van China af gebring is. In China was buskruit vir vuurwapens al in die 10de eeu bekend, maar hulle het nie veel nut vir kanonne gehad nie omdat die Chinese se tradisionele vyande nomadiese volke was wat te perd gery het, en swaar geskut sou niks teen hulle kon uitrig nie.

Karel VIII van Frankryk was een van die eerste heersers wat kanonne met sukses gebruik het. Tydens sy veldtog om die Koninkryk van Napels (1494/1495) te verower, het hy die hoë mure van die Italiaanse stede sonder moeite neergeskiet.

In die Eerste Wêreldoorlog was die kanon aanvanklik ’n belangrike wapen en is groot verwoesting gesaai, sowel op land as ter see. Skepe het met swaar kanonne van tot 380 mm-kaliber op mekaar geskiet. Later is besef dat ander, nuttiger oorlogtuig nodig is omdat die kanonne alleen nie genoeg was om deur vyandelike linies te breek nie. Tenks, bomwerpers en vegvliegtuie is toe al hoe meer gebruik.

In die Tweede Wêreldoorlog is vliegdekskepe, bomwerpers en selfaangedrewe granate eerder gebruik.

## Verwysings 
* 15px Hierdie artikel is merendeels vertaal uit die Nederlandse Wikipedia
Hael

duimnael|regs|300px|'n Haelstorm.

**Hael** is 'n tipe neerslag wat uit ysballetjies bestaan. 'n Belangrike kenmerk van hael is dat die haelkorrel uit 'n reeks dun yslagies bestaan wat bo-op mekaar gevorm het. Die deursnee van hael wissel van kleiner as 5 millimeter tot omtrent 15 sentimeter, en haelkorrels kan meer as 0,5 kilogram weeg.

## Oorsprong 
duimnael|regs|'n Groot haelsteen van sowat 6 cm breed.
duimnael|regs|'n Groot haelsteen met konsentriese ringe.

Hael word in cumulonimbuswolke (donderwolke) gevorm. Die boonste laag van die wolke bevat klein yskristalletjies, terwyl die onderste laag onderverkoelde waterdruppels van so -10 tot -20 grade Celsius bevat. Daar is opwaartse en afwaartse lugstrome binne in die wolk. 'n Haelkorrel ontstaan wanneer 'n waterdruppel vries, en deur die lugstrome op en af gewaai word. Elke keer as hy met die onderverkoelde water in aanraking kom, dan vries die water en vorm dit 'n yslagie rondom die korrel. So groei die korrel, totdat hy uiteindelik as 'n haelkorrel uit die wolk uitval.

Van nader beskou is die vrieslagies wat die haelkorrel vorm, nie almal dieselfde nie. Daar is twee tipes: 'n gladde deurskynende lagie, en 'n witter ondeursigtige lagie, en hierdie lae wissel mekaar gewoonlik af. Die verklaring hiervoor is dat die korrel gereeld tussen die boonste en onderste deel van die wolk beweeg. In die boonste deel van die wolk, waar dit baie kouer is, vries die yskristalle onmiddellik sodra die korrel aan hulle raak. Dit vorm dan 'n onreëlmatige, ondeursigtige vrieslaag op die korrel. In die onderste deel van die wolk, waar dit warmer is en daar nog vloeibare waterdruppels is, versprei die waterdruppels meer egalig oor die oppervlak van die korrel, en vorm hulle die gladde deurskynende vrieslaag.

## Gevare 
Swaar haelbuie kan enorme skade aan plante, diere, karre, geboue en vliegtuie aanrig. Hael is een van die grootste gevare wat donderstorms vir vliegtuie inhou. Wanneer die haelkorrels groter as omtrent 10 mm word, kan 'n vliegtuig binne etlike sekondes ernstig beskadig word. Hael kan karre se ruite uitslaan, en duike in die bakwerk veroorsaak. Alhoewel dit voorkom, is dit seldsaam vir mense om deur hael doodgeslaan te word.

## Verwysings 
## Bronne 
* Hierdie artikel is 'n gedeeltelike vertaling van die Nederlandse en Engelse artikels.