Rwanda

**Rwanda** (Engels: [ruːˈɑːndə] of [ruːˈændə], ; Kinyarwanda: *U Rwanda*, [u.ɾɡwa:.nda], ), amptelik die **Republiek Rwanda** (Engels: *Republic of Rwanda*, Frans: *République du Rwanda*, Kinyarwanda: ''Repubulika y'u Rwanda*, Swahili: *Jamhuri ya Rwanda''), is 'n landingeslote land in Sentraal- en Oos-Afrika net suid van die ewenaar. Dit is die digsbevolkte land in Afrika. Net soos sy buurstaat Burundi is dit 'n voormalige deelgebied van Duits-Oos-Afrika, wat later as mandaatgebied van die Verenigde Nasies 'n Belgiese administrasie gekry het. Albei lande word deur etniese konflikte tussen die Tutsi-minderheid en die meerderheid van die Hutu geteister. Die Twa vorm die derde etniese groep in daardie lande. Rwanda het in 1962 onafhanklik van België geword. Tussen 500&nbsp;000 en ’n miljoen mense het in etniese slagtings omgekom, veral gedurende die Rwandese volksmoord van 5 April 1994. Dit is ’n lidland van die Afrika-unie en die  Statebond.

[duimnael|links|[Nasa-satellietbeeld van Rwanda]]
Rwanda grens aan Uganda, Tanzanië, Burundi en die Demokratiese Republiek die Kongo. Rwanda is in die Groot Mere van Afrika-streek en lê baie hoog; sy geografie word oorheers deur berge in die weste en savanne aan die oostekant, met talle mere regdeur die land. Die klimaat is matig tot subtropies, met twee reënseisoene en twee droë seisoene per jaar. Rwanda beslaan 'n oppervlakte van 26&nbsp;338&nbsp;km² en het 'n bevolking van 13&nbsp;623&nbsp;302 in 2024 gehad. Die hoofstad en grootste stad is Kigali.

Die moderne menslike nedersettings van die hedendaagse Rwanda dateer terug, in sy vroegste tye, na die laaste glasiale tyd, in die Neolitikum-periode van omstreeks 8000 v.C., of uit die periode hierna van omstreeks 3000 v.C. Argeologiese uitgrawings het op bewyse afgekom van yl jagter-versamelaar nedersettings in die laat steentydperk, gevolg deur 'n groter bevolking in die vroeë ystertydperk, waar potte en ysterware gemaak is. Hierdie eerste bewoners was die voorsate van die Twa, die pigmee jagter-versamelaars wat vandag nog in Rwanda aangetref word.

Tussen 700 v.C. en 1500 n.C. het 'n aantal van die Bantoevolke na Rwanda migreer en die woud skoongemaak vir landbouverbouing. Die woudwonende Twa het die meeste van hul habitat verloor en na die berghange uitgewyk. Historici het verskeie teorieë oor die aard van die Bantoe se migrasie. Een hiervan is dat die eerste setlaars die Hutu was, terwyl die Tutsi later gekom en 'n kenmerkende rasgroep, moontlik van Koesjitiese-oorsprong, in Rwanda geskep het. 'n Alternatiewe teorie is dat die migrasie stadig en stelselmatig was, met die inkomende groepe wat eerder by die bestaande groepe ingeskakel het, as om hulle te oorwin. Ingevolge dié teorie het die Hutu- en Tutsi-kenmerke later ontwikkel en was dit eerder 'n klasseverskil as 'n rasverskil.

### Rwandese volksmoord 
[duimnael|links|upright|[Juvénal Habyarimana, president vanaf 1973 tot 1994. Die neerskiet van sy vliegtuig het waarskynlik in 1994 tot die Rwandese volksmoord gelei.]]
[duimnael|Skedels in die monument van Nyamata by die Rwandese hoofstad [Kigali]]
Sedert 1959 het daar gewelddadige etniese konflik tussen die Hutu en die Tutsi ontstaan as gevolg van politieke verskille. Dit het in 1994 'n hoogtepunt bereik toe bykans een miljoen mense in Rwanda vermoor is. Die een groep het nie die ander lewensruimte in Rwanda gegun nie en 'n bittere haat het tussen die twee faksies ontstaan. Wedersydse moorde het plaasgevind. Die konflik is in die meeste gevalle nie met bomme en gewere besleg nie, maar met pangas. Mans, vroue en kinders is voor die voet doodgekap. Een van die ergste gevalle van massamoord was toe honderde mense met pangas tereggestel is en die lyke in 'n kerk gelaat is om as afskrikmiddel te dien.

## Ekonomie 
duimnael|Teeveldwerkers in Rwanda
Oeste uit bestaansboerdery in die land sluit *matoke* (groen piesangs) in wat meer as 'n derde van Rwanda se landbougrond beslaan, asook aartappels, bone, patats, kassawe, koring en mielies. Koffie en tee is die vernaamste kontantgewasse vir die uitvoermark. Die hoogte bo seespieël, steil hoogtes en vulkaniese grond skep uitstekende toestande vir koffie- en teeverbouing. Rwanda se bestaan uit die uitvoer van landbouprodukte maak die land baie kwesbaar vir die wisselende internasionale pryse van landbouprodukte. Diere wat in die land voorkom is beeste, bokke, skape, varke, hoenders en konyne wat wissel in getalle soos die landelike omgewing afwissel. Die produseringsproses is hoofsaaklik tradisioneel van aard, hoewel daar 'n hele paar intensiewe suiwelplase rondom Kigali is. 'n Tekort aan landbougrond en water, onvoldoende en swak gehalte van voer vir die diere en knaende epidemies en swak veeartsenydienste striem die suiwelbedryf baie erg. Daar word op die mere gehengel, maar die vis is baie uitgedun en daar word deesdae lewendige vis ingevoer om die visbedryf weer aan die gang te kry.

## Sport 
[duimnael|Die Rwandese en [Ugandese nasionale krieketspanne in Desember 2020]]
Krieket word as een van die vinnigste groeiende sportsoorte in Rwanda beskou. Dié sport het in gewildheid toegeneem toe vlugtelinge uit Kenia, waar hulle dié sport aangeleer het, begin terugkeer. Die Rwandese Krieketvereniging (RCA) is in 1999 gestig en in 2003 deur die Internasionale Krieketraad erken. Die ontwikkeling van die sport in die land is ondersteun deur die VK-gebaseerde liefdadigheidsorganisasie Krieket Sonder Grense, wat daarop gemik is om Vigs/MIV-bewustheid deur die spel te verbeter, en deur die Marylebone-krieketklub se stigting. Laasgenoemde ondersteun 'n projek om 'n nasionale krieketveld by die buitewyke van Kigali op te rig.

## Verwysings 
## Bronnelys 
; Algemeen
*  
*  

## Eksterne skakels 
*     Amptelike webwerf

; Algemeen
----
*  Rwanda-profiel by die BBC

; Toerisme
----
*  
*  Amptelike webwerf van Rwanda se toerismeraad