Lys van motette deur Johann Sebastian Bach

duimnael| Bach se outograafpartituur van die motet , BWV 225
Dit is onbekend hoeveel motette Johann Sebastian Bach gekomponeer het: Sommige is verlore en daar bestaan twyfel oor of sommige van die oorblywende motette wel aan hom toegeskryf kan word. Howel daar beslis 'n saak te maak is dat die ses motette wat as BWV 225–230 gekatalogiseer is, aan Bach toegeskryf kan word, bestaan daar tog twyfel oor een daarvan, *Lobet den Herrn, alle Heiden*. ’n Sewende motet, *Ich lasse dich nicht*, BWV Anh. 159, is voorheen aan Bach se ouer neef Johann Christoph Bach toegeskryf, maar dit blyk nou dat ten minste 'n gedeelte daarvan deur J.S. Bach gekomponeer is. Indien dit waar is, is dit waarskynlik gedurende sy Weimar-periode gekomponeer.

*Fürchte dich nicht*, BWV 228, is 'n ander motet wat blykbaar tussen 1708 en 1717 in Weimar gekomponeer is, terwyl die res in Leipzig gekomponeer is. Verskeie van die motette is vir begrafnisse geskryf. Daar heers onsekerheid of dié motette in normale kerkdienste gebruik sou word, want daar is bewyse dat dié genre reeds as argaïes beskou is. Die teks van *Jauchzet dem Herrn, alle Welt*, BWV Anh. 160 – of die stuk nou aan Bach toegeskryf kan word of nie – dui op 'n opvoering tydens Kersfees. 'n Ander moontlike gebruik is pedagogies van aard: Bach se biograaf Johann Nikolaus Forkel het voorgestel dat dié koorkomposisies nuttig sou wees het vir die opleiding van Bach se jong sangers; boonop het Christoph Wolff aangevoer dat dit veral op *Singet dem Herrn ein neues Lied* van toepassing sou kan wees.

Bach se motette is die enigste van sy vokale werke wat sonder onderbreking tussen sy dood in 1750 en die 19de-eeuse Bach-herlewing uitgevoer is. In die vroeë 19de eeu het ses motette (BWV 225, 228, Anh. 159, 229, 227 en 226) onder Bach se eerste gedrukte musiek getel, ná die tweede helfte van die 18de eeu toe Bach se vierstemmige korale die enigste vokale musiek van Bach was wat in gedrukte vorm beskikbaar was.

## BWV 225–230 
# *Singet dem Herrn ein neues Lied* (Afrikaans: Sing vir die Here 'n nuwe lied), BWV 225, is 'n motet in B-mol-majeur vir twee vierstemmige (SATB-)kore. Dit is vir die eerste keer om en by in 1727 in Leipzig uitgevoer. Die motet gebruik Psalm 149:1–3 as eerste beweging, die derde strofe "Nun lob, mein Seel, den Herren" ('n 1530-gesang gebaseer op Psalm 103 deurJohann Gramann) vir die tweede beweging, en Psalm 150:2 en 6 vir die derde beweging.
# *Der Geist hilft unser Schwachheit auf* (Afrikaans: Die Gees help ons in ons swakheid), BWV 226, is 'n motet in B-mol-majeur vir twee vierstemmige (SATB-)kore wat in 1729 tydens die begrafnis van Johann Heinrich Ernesti uitgevoer is. Die teks kom uit Romeine 8:26–27, en die derde strofe van Martin Luther se gesang "Komm, Heiliger Geiste, Herre Gott" (1524).
# *Jesu, meine Freude* (Afrikaans: Jesus, my vreugde), BWV 227, is 'n motet in E-mineur vir 'n vyfstemmige koor en soliste. Dit is al aan die hand gedoen dat dié motet in 1723 gekomponeer is vir die begrafnis van Johanna Maria Käsin, vrou van die Leipzig-posmeester. Die naam is ontleen aan die gesang "Jesu, meine Freude" deur Johann Franck, waarvan die teks uit ongeveer 1650 dateer.  
# *Fürchte dich nicht* (Afrikaans: Moenie jouself kwel nie), BWV 228, is 'n motet in A-majeur vir 'n begrafnis, getoonset vir dubbelkoor en 'n ongespesifiseerde groep instrumente wat colla parte speel. Die werk bestaan uit twee dele, en die teks kom uit Jesaja en 'n gesang deur Paul Gerhardt. Tradisionele akademici glo dat Bach dié werk in 1726 in Leipzig gekomponeer het, maar weens stilistiese redes voer meer resente navorsing aan dat die werk tydens Bach se Wiemar-periode gekomponeer is. Dit is al voorheen vergelyk met 'n ander motot vir dubbelkoor, *Ich lasse dich nicht*, BWV Anh. 159, wat moontlik deur Bach gekomponeer is.
# *Komm, Jesu, komm* (Afrikaans: Kom, Jesus, kom), BWV 229, is 'n motet in G-mineur wat in Leipzig gekompneer is en in 1731/1732 vir die eerste keer uitgevoer is.  
# *Loben den Herrn, alle Heiden* (Afrikaans: Prys die Here, alle heidene), BWV 230, is 'n motet in C-majeur vir vier stemme en met teks uit Psalm 117: 1 en 2. Hoewel sommige kenners hul twyfel uitgespreek of Bach wel die komponis daarvan is, word die werk oor die algemeen as 'n werk deur Bach beskou.  

## BWV 28/2a (231) en 118 
* *Sei Lob und Preis mit Ehren* (Afrikaans: Laat daar lof en prys met ere wees), BWV 231 (later hernommer as BWV 28/2a), is die tweede beweging van die motet *Jauchzet dem Herrn alle Welt*, wat as 'n aparte motet voorgehou word. Dis onbekend of Bach dié werk (wat op die tweede beweging van kantate BWV 28 gebaeer is) vanuit die driebewegingmotet of kantate onttrek het, en/of dit as 'n afsonderlike motet gebruik het.
* *O Jesu Christ, meins Lebens Licht*, BWV 118, is oorspronklik as kantate gelys, maar is as BWV2a as 'n (begrafnis-)motet gelys.

## Parodieë 
* *Der Gerechte kömmt um*, BWV 1149, 'n koraal uit 'n pasticcio-Paasoratorium, is 'n parodie van die motet *Tristis est anima mea* wat waarskynlik deur Johann Kuhnau gekomponeer is. Die verwerking is moontlik Bach s'n, en dit is moontlik dat Bach dit as 'n aparte (begrafnis-)motet gebruik het.

## BWV Anh. 159–165 
* *Ich lasse dich nicht* (Afrikaans: Ek sal u nie laat gaan nie), BWV Anh. 159, is 'n motet in F-mineur vir dubbel-(SATB-)koor en ongespesifiseerde instrumente wat *colla parte* speel. Die motet, wat voorheen aan Bach se ouer neef Johann Christoph Bach toegeskryf is, blyk egter een van Bach se vroeë werke te wees, heel moontlik in 1712 tydens sy tyd in Wiemar gekomponeer. Die werk is dus geskuif van BWV Anh. III (onegte werke) na BWV Anh. II (twyfelagtige werke) in BWV2a. Die slotkoraal van die motet is 'n verwerking van BWV 421, maar dit is moontlik dat dit eers later tot die motet bygevoeg is. Die teks is ontleen aan 'n vers uit die boek Genesis, toe Jakob by die Jabbokdrif met 'n engel gestoei het (Genesis 32:26), gekombineer met die derde strofe van die gesang "Warum betrübst du dich, mein Herz" deur Erasmus Alberus. 
* *Jauchzet dem Herrn alle Welt*, BWV Anh. 160 (=TWV 8:10) is pasticcio-motet van drie bewegings vir dubbelkoor wat aan onder andere Bach en Georg Philipp Telemann toegeslryf word. Al wat seker is oor Bach se deelname aan die werk is dat die tweede beweging daarvan ooreenstem met die tweede beweging van Bach se kantate *Gottlob! nun geht das Jahr zu Ende* BWV 28.
* 'n Beweging uit die motet *Kündlich groß ist das gottselige Geheimnis*, BWV Anh. 161, in D-majeur vir SATB, strykers (?) en continuo, deur Graun (heel moontlik Carl Heinrich Graun), gaan laudes A en B van Bach se Magnificat in Kersfeesmotet-pasticcio vooruit.
* *Lob und Ehre und Weisheit und Dank*, BWV Anh. 162, vir dubbel (SATB-)koor, deur Georg Gottfried Wagner.
* *Merk auf, mein Herz, und sieh dorthin*, BWV Anh. 163, vir dibbel (SATB-)koor, deur Johann Bernhard of Johann Ernst Bach.
* *Nun danket alle Gott*, BWV Anh. 164, vir SSATB, deur Johann Christoph Altnickol, Bach se skoonseun.
* *Unser Wandel ist im Himmel*, BWV Anh. 165, vir SATB, ná bewegings 2, 4 en 6 van die kantate *Mein Odem ist schwach*, BWV 222, by Johann Ernst Bach.

## Motette wat in die tweede hoofstuk van die Bach-Werke-Verzeichnis (1998) gelys word 
### Publikasies 
Dit blyk dat die Sint Thomas-skool in Leipzig die motette ná Bach se dood steeds utgevoer het. Dit is byvoorbeeld gedokumenteer dat die koor *Singet dem Herrn* in 1789 vir Mozart uitgevoer het. Die dirigent by hierdie geleentheid was die Thomaskantor Johann Friedrich Doles, 'n leerling van Bach. Die belangstelling in Bach-motette was groot genoeg dat ses daarvan vir die eerste keer in 1802/1803 in twee volumes deur die Leipzigse uitgewer Breitkopf & Härtel gepubliseer is. Die redakteur word nie op die titelbladsy erken nie; daar word vermoed dat dit Johann Gottfried Schicht was, wat in die stad aktief as koor- en orkesdirigent opgetree het.

Boek I bestaan uit

* *Singet dem Herrn ein neues Lied* (BWV 225)
* *Fürchte dich nicht* (BWV 228)
* *Ich lasse dich nicht* (BWV Anh. 159)

Boek II bestaan uit

* *Kom, Jesus, komm* (BWV 229)
* *Jesu, meine Freude* (BWV 227)
* *Der Geist hilft unser Schwachheit auf* (BWV 228)

In 1892 is die motette gepubliseer as deel van die Bach-Gesellschaft-Ausgabe, die eerste uitgawe van die komponis se volledige werke. Die redakteur was Franz Wüllner, wat nie Bach se outeurskap van *Ich lasse dich nicht* aanvaar het nie. Die motetbundel van die Neue Bach-Ausgabe (die tweede uitgawe van die komponis se volledige werke) het in 1965 uitgekom. Dit sluit in *O Jesu Christ, mein Lebens Licht* (wat onder die kantates in die Bach-Gesellschaft-Ausgabe ingesluit was) en *Lobet den Herrn*. Die motette is in 1975 deur Carus-Verlag gepubliseer, geredigeer deur Günter Graulich, en weer in 2003, sewe komposisies geredigeer deur Uwe Wolf.

### Opnames 
Die meeste opnames van die Bach-motette is ná die Tweede Wêreldoorlog gemaak. Die Thomanerchor het byvoorbeeld 'n stel in die 1950's opgeneem. Daar was egter verskeie vooroorlogse opnames van die motette. Die eerste opname van 'n Bach-motet was 'n 1927-weergawe van *Jesu, meine Freude*.

'n Enkele CD kan die stel van ses motette (BWV 225–230) plus ander werke bevat. Een van die besluite wat oorweeg moet word, is watter motette ingesluit word. 'n Ander besluit is hoeveel stemme per party gebruik moet word. Opnames deur Konrad Junghänel en Solomon's Knot beset slegs een sanger per stemparty. Die meeste opnames gebruik egter meer as een sanger per party. 

Hierdie is 'n kort lys van opnames en/of video's van die ses motette:

* Kamerkoor van die Europese Koor en die Europese Kamersangers (ensemble), onder leiding van Nicol Matt
* Ensemble Pygmalion, onder leiding van Raphaël Pichon (Die video sluit ook werke deur ander komponiste in.)
* La Petite Bande en ensemble, onder leiding van Sigiswald Kuijken
* Concentus Musicus Wien en die Stockholm Bachkoor, onder leiding van Nikolaus Harnoncourt
* The Sixteen, onder leiding van Harry Christopher
* Solomon's Knot (Die besetting is slegs een stem per stemparty; die opname bevat ook die minder bekende werke van Johann Christophn Bach.)
* Saint Thomas Choir of Men and Boys Fifth Avenue New York, onder leiding van John Scott
* La Chapelle Harmonique, onder leiding van Valentin Tournet (Die werk sluit ook BWV 610 in, wat 'n orrelverwerking deur Bach self is van *Jesu, meine Freude*.)
* Rias-Kammerchor & Akademie für Alte Musik Berlin, onder leiding van René Jacobs (Die besetting is vir sowel koor as soliste.) 
* Die Nederlandse Bachvereniging:
** *Singet dem Herrn ein neues Lied*, onder leiding van Stephan MacLeod
** *Der Geist hilft unsrer Swachheit auf*, onder leiding van Stephan MacLeod
** *Jesu, meine Freude*, onder leiding van Christoph Prégardien
** *Fürchte dich nicht*, onder leiding van Stephan MacLeod
** *Komm, Jesu, komm,* onder leiding van Stephan MacLeod
** Lobet den Herrn, onder leiding van Christoph Prégardien
* Monteverdi Choir, onder leiding van John Eliot Gardiner (dié opname bevat ook 'n opname van *Ich lasse dich nicht* BWV Anh. 159.)
* Bach Collegium Japan, onder leiding van Masaaki Suzuki

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* Schicht, J.G. (red.). 1802.  (Vol. 1: BWV 225, 228 en BWV Anh. 159). Leipzig: Breitkopf und Härtel. 
* Schicht, J.G. (red.). 1803 (Vol. 2: BWV 229, 227 en 226). Leipzig: Breitkopf und Härtel.
* Wolf, U. 2002: Zur Schichtschen Typendruck-Ausgabe der Motetten Johann Sebastian Bachs und zu ihrer Stellung in der Werküberlieferung. In Heidrich, J., Marx, H.J. & Konrad, U.*Musikalische Quellen, Quellen zur Musikgeschichte: Festschrift für Martin Staehelin zum 65. Geburtstag*. Vandenhoeck & Ruprecht, bl. 269–286.