open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Coitus interruptus

**Coitus interruptus**, ook bekend as **onderbroke geslagsgemeenskap** of **saadstorting buite die vagina**, is ’n manier van geboortebeperking waarin die man tydens geslagsgemeenskap sy penis net voor sy orgasme of ejakulasie uit ’n vrou se vagina trek om bevrugting te probeer voorkom.

Dié metode word al minstens twee millennia lank gebruik en is steeds wêreldwyd algemeen. Coitus interruptus bied nie beskerming teen seksueel oordraagbare infeksies nie.

## Geskiedenis 
Die oudste bekende geval van onderbroke seks is waarskynlik die verhaal van Onan in die Bybel. Dié teks is vermoedelik meer as 2&nbsp;500 jaar gelede geskryf. 

Die gemeenskappe van Antieke Griekeland en die Romeinse Ryk het klein gesinne verkies en het ’n verskeidenheid metodes van geboortebeperkings toegepas, blykbaar ook coitus interruptus.  

Ná die val van die Romeinse Ryk in die 5de eeu het geboortebeperking in onbruik geraak in Europa. Van die 18de eeu tot met die ontwikkeling van moderne motodes was onderbroke seks een van die gewildste metodes in Europa, Noord-Amerika en baie ander lande. Daarteenoor het die Pil ’n mislukkingsyfer van 2 tot 8&nbsp;persent, terwyl die intra-uteriene apparaat (IUA, ook bekend as "veertjie") s’n 0,8&nbsp;persent is en die kondoom s’n 10 tot 18&nbsp;persent. Geen uitgebreide navorsing is egter nog daaroor gedoen nie en sommige kenners meen die mislukkingsyfer is weens die teenwoordigheid van sperma van ’n vorige ejakulasie in die preseminale vloeistof. 

Die resultaat van vorige studies is bemoeilik deurdat preseminale vloeistof reeds droog geword het voordat dit ondersoek is. In Maart 2011 het ’n span navorsers ’n studie met 27 manlike vrywilligers gedoen waar die vloeistof binne twee minute ondersoek is. Hulle het gevind 11 van die 27 mans (41&nbsp;persent) se vloeistof het sperma bevat, en 10 van dié monsters (37&nbsp;persent) het ’n "aansienlike hoeveelheid" beweeglike sperma bevat (tussen 1&nbsp;miljoen en 35&nbsp;miljoen). Die navorsers beveel dus die gebruik van kondome aan van die eerste oomblik van genitale kontak af.

As verwysing geld ’n studie wat aantoon by net 2,5&nbsp;persent van paartjies wat binne ’n jaar swanger geraak het nadat hulle begin probeer het, het die man ’n spermtelling (per ejakulasie) van 23&nbsp;miljoen of minder gehad. Die totale spermtelling (net soos ander spermeienskappe) is egter nie ’n betroubare aanduiding van die risiko vir swangerskap nie.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* "Contraception and abortion in Islam"
* "Withdrawal" 
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Preseminale vloeistof

duimnael|Preseminale vloeistof op die eikel van ’n besnyde penis.

**Preseminale vloeistof**  of **pre-ejakulaat** (informele Engels: *pre-cum*; Nederlands: *voorsaad*) is die helder, kleurlose en taai vloeistof wat deur die uretra (urinebuis) van die menslike penis uitgeskei word wanneer ’n man seksueel geprikkel is. Dit het dieselfde samestelling as semen, maar daar is aansienlike chemiese verskille. 

Preseminale vloeistof dien vermoedelik as smeermiddel en neutraliseer suur. Die hoeveelheid vloeistof wissel grootliks van man tot man; sommige het geen preseminale vloeistof nie. Verskillende menings bestaan oor of dit sperma bevat.

## Oorsprong en samestelling 
Die vloeistof word afgeskei tydens seksuele prikkeling of voorspel, masturbasie of enige vroeë stadium van seks – dit gebeur voordat die man ’n orgasme bereik of ejakuleer. Dit word hoofsaaklik vervaardig deur die Cowperse kliere, en ’n deel deur die uretrakliere.

Die hoeveelheid preseminale vloeistof wissel grootliks. Sommige mans het geen, terwyl ander tot 5&nbsp;ml kan afskei.

## Funksie 
Suur omgewings is nadelig vir sperma. Preseminale vloeistof neutraliseer surigheid in die uretra wat deur urine veroorsaak word en ook in die vagina, en skep so ’n gunstiger omgewing vir sperma.

## Risiko's 
In studies is die teenwoordigheid van MIV, wat vigs kan veroorsaak, in monsters van presiminale vloeistof van die meeste besmette mans gevind. 

’n Algemene mening wat dateer van ’n 1966-studie deur Masters & Johnson, is dat preseminale vloeistof sperma kan bevat wat tot swangerskap kan lei; dit word dikwels gebruik as ’n argument teen die gebruik van coitus interruptus (saadstorting buite die vagina) as ’n manier van geboortebeperking. In ander studies is bewys coitus interruptus is byna net so doeltreffend soos kondome. 

Geen uitgebreide navorsing is nog daaroor gedoen nie. Klein studies (met tussen 4 en 23 monsters) het aangetoon daar is geen sperma teenwoordig nie en daarom kan preseminale vloeistof nie tot swangerskap lei nie. 

Die resultaat van die meeste studies is bemoeilik deurdat preseminale vloeistof reeds droog geword het voordat dit ondersoek is. In Maart 2011 het ’n span navorsers ’n studie met 27 manlike vrywilligers gedoen waar die vloeistof ondersoek is binne twee minute nadat dit afgeskei is. Hulle het gevind 11 van die 27 mans (41&nbsp;persent) se vloeistof het sperma bevat, en 10 van dié monsters (37&nbsp;persent) het ’n "aansienlike hoeveelheid" beweeglike sperma bevat (tussen 1&nbsp;miljoen en 35&nbsp;miljoen). As verwysing geld ’n studie wat aantoon by net 2,5&nbsp;persent van paartjies wat binne ’n jaar swanger geraak het nadat hulle begin probeer het, het die man ’n spermtelling (per ejakulasie) van 23&nbsp;miljoen of minder gehad. 

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Michael Barrymore

**Michael Barrymore** is die verhoognaam van **Michael Ciaran Parker** (1952-), 'n Britse komediant wat in die 1980’s en 1990’s in TV-komedies en speletjiesprogramme te sien was. Hy het in programme soos *Strike It Lucky*, *My Kind of People*, *My Kind of Music* en *Kids Say the Funniest Things* opgetree. Sy gewildheid het egter getaan ná ’n ongeluk by sy huis waarin ’n man in die swembad verdrink het.

Barrymore is in 1976 met Cheryl Cocklin (1950–2005) getroud. Hy kondig in 1995 aan dat hy homoseksueel is, waarna hulle in 1997 skei. In 2001 is Stuart Lubbock dood in sy swembad aangetref.  In 2010 kondig hy weer aan dat hy biseksueel is en 'n verhouding met 'n vrou het.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Kondoom

duimnael|240px|’n Opgerolde kondoom.

’n **Kondoom** is ’n buisvormige voorbehoedmiddel wat tydens seks oor die penis gedra word. Dit kan ook seksueel oordraagbare infeksies voorkom. Dit word oor die erekte penis afgerol en vang die semen op tydens ejakulasie.

Kondome word ook tydens orale seks gebruik, of om semen op te vang vir vrugbaarheidsbehandeling. Hulle word deesdae meestal van lateks gemaak, maar is ook in ander materiale beskikbaar, soos poliuretaan, poli-isopreen of skaapderm. Vroulike kondome word gewoonlik van nitrielrubber gemaak.

duimnael|280px|links|’n Afgerolde kondoom ter illustrasie. Die kondoom moet oor die erekte penis afgerol word.

As ’n metode van geboortebepeking het kondome die voordeel dat hulle goedkoop is, maklik is om te gebruik, min newe-effekte het en beskerming teen geslagsiektes bied. Met die korrekte gebruik kan swangerskap so min as in 2&nbsp;persent van gevalle voorkom. Met tipiese gebruik is die kans op swangerskap sowat 18&nbsp;persent.

Kondome word al langer as 400 jaar gebruik. In die 16de eeu het die Italiaanse geneesheer Gabriele Falloppio ’n verhandeling geskryf oor sifilis, wat in die 1490's die eerste keer in Europa aangemeld is. Dit is die vroegste bekende geskrif oor die gebruik van kondome; dit beskryf hoe ’n linneomhulsel in ’n chemiese oplossing laat lê is en wanneer dit droog was, is dit oor die eikel van die penis getrek en met ’n rekkie op sy plek gehou.

Volgens Falloppio het ’n proeflopie bewys dit beskerm mense teen sifilis.

Van die 19de eeu af is hulle een van die gewildste metodes van geboortebeperking.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* "Male Latex Condoms and Sexually Transmitted Diseases", US Center for Disease Control.
*

*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Barney

**Barney** is 'n karakter in 'n Amerikaanse TV-reeks vir jong kinders. Die hoofkarakter, Barney, is ’n sagmoedige, dog ietwat swaksinnige pers dinosourus (meer spesifiek, 'n Tyrannosaurus rex). In die storie gebruik Barney, wat 'n vriendelike aardsoptimis is, liedjies en danspassies om sy boodskap oor te dra. Dit is 'n opvoedkundige reeks vir kinders van 1 tot 8 jaar.

Dié karakter is in 1987 deur Sheryl Leach bedink, op soek na 'n moontlike nuwe TV-program wat tot haar seun kon speek. Sy maak 'n reeks video's saam met 'n span, getiteld *Barney and the Backyard Gang*. Die video's was redelik suksesvol, en trek die aandag van PBS, wat haar 'n kontrak aanbied om 'n TV-reeks oor die karakter te maak.

Die eerste episode van Barney is op 6 April 1992 uitgesaai. Die reeks is oor die jare deur verskillende maatskappye vervaardig. Sedert 2009 is daar nie meer nuwe episodes geproduseer nie en die laaste program is op 18 September 2009 gebeeldsend. Dit is daarna herhaaldelik heruitgesaai.

Daar was sprake dat die reeks in 2017 voortgesit sou word.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webtuiste 
*
Drew Barrymore

**Drew Barrymore** (22 Februarie 1975-) is ’n Amerikaanse aktrise wat as kind beroemd geraak het in die fliek ET. Sy kom uit ’n bekende akteursfamilie — haar oupa was John Barrymore, wat in die 1920’s en 1930’s bekend was. Haar pa was John Drew Barrymore. Van haar ander flieks sluit in *The Wedding Singer*, *50 First Dates* en die *Charlie’s Angels*-reeks.

In 2010 wen Barrymore 'n Golden Globe vir haar rol as Little Edie in die TV-film *Grey Gardens*. Daarnaas palm sy meer as 25 ander pryse in, waaronder 'n Saturn Award vir beste aktrise in 1999 (vir die tragikomedie *Ever After*), 'n Satellite Award en 'n Screen Actors Guild Award (albei vir *Grey Gardens*).

In 2004 is 'n ster op Hollywood se Walk of Fame vir haar aangelê. Op 25 April 2007 het People Magazine haar as die mooiste vrou ter wêreld aangewys.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webtuiste
*
S.G. du Toit

duimnael|S.G. du Toit

**S.G. du Toit** (*3 Februarie 1855 –† 3 Mei 1898, Rawsonville) was 'n stigterslid van die Genootskap van Regte Afrikaners en eerste sekretaris van hierdie organisasie.

## Lewe en werk 
Stephanus George du Toit is op 3 Februarie 1855 gebore as die seun van Anthonie Eduard du Toit en Martha Elisabeth Charlotta Hauptfleisch. Hoewel hy nie geskrifte nagelaat het nie, is hy van kultuur-historiese belang weens sy lidmaatskap van die GRA en die werk wat hy hier gedoen het ter bevordering van Afrikaans.

## Bronnelys 
### Boeke 
* Bouwer, Alba *Afrikaans 100*. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1975
* Dekker, G. *Afrikaanse Literatuurgeskiedenis.* Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970
* Grové, A.P. *Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans.* Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988
* Kannemeyer, J.C. *Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1.* Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984
* Kannemeyer, J.C. *Die Afrikaanse literatuur 1652–2004*. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste  uitgawe 2005
* Totius. *Ds. S.J. du Toit in weg en werk. Versamelde werke 9*. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eeufees-uitgawe 1977

### Tydskrifte en koerante 
* Nienaber, P.J. *Helde van ons taal*. Die Taalgenoot, Augustus 1975

## Verwysings
Ultimatumboom

duimnael|Die "jonger" Ultimatumboom. Vuur en vloede het die oorspronklike boom oor die jare beskadig. 'n Jong boom is vanaf die oorspronklike afgestig en daar geplant.
duimnael|Merker wat die ligging van die Ultimatumboom aandui.
duimnael|Die merker onder die boom.
duimnael|Padbord wat die plek aandui.

Onder die **Ultimatumboom** is aan die Zoeloe-koning Cetewayo 'n ultimatum gerig wat gelei het tot die Anglo-Zoeloeoorlog van 1878–79 en die einde van 'n onafhanklike Zoeloe-koninkryk.

## Ligging 
Die Ultimatumboom is in die Harold Johnson-natuurreservaat, op die suidelike oewer van die Tugelarivier, naby die John Ross-brug en 6&nbsp;km van die see. Dit staan net onderkant Fort Pearson waar vroeër 'n pont was.

## Boom 
Die boom is 'n wildevyeboom, (*Ficus sonderi*) en is in 1950 tot monument verklaar. In 1987 is dit amper deur 'n sikloon vernietig.

## Agtergrond 
In 1878 het die geskille tussen die Zoeloes en die Britse regering in Natal en Transvaal 'n hoogtepunt bereik. Die probleem het onder andere sogenaamd gegaan oor die grens tussen Transvaal en  Zoeloeland. Die werklike rede was die vrees wat die Engelse gehad het vir 'n te sterk Zoeloeland op die grens van Natal en Transvaal.

## Ultimatum 
Op 11 Desember 1878 is Henry Bartle Frere se ultimatum aan Cetewayo se afgevaardigdes Vumandaba en John Dunn onder hierdie boom voorgelees in die aanwesigheid van Theophilus Shepstone, Charles Brownlee en Henry Francis Fynn, die Britse verteenwoordigers. Daarvolgens moes Cetewayo sy tradisionele militêre stelsel laat vaar, sy leër ontbind, sendelinge toelaat om terug te keer na Zoeloeland, 'n Britse verteenwoordiger huisves by sy kraal, sekere persone uitlewer wat deur die Britte van moord verdink is en boonop 500 beeste as “boete” vir beweerde gesteelde vee betaal. Aan hierdie eise kon die koning en sy trotse volk onmoontlik voldoen. Toe na 30 dae geen antwoord van Cetewayo ontvang is nie, het lord Chelmsford (Frederick Augustus Thesiger, 2de Baron van Chelmsford) en sy krygsmag Zoeloeland binnegeval.
Hierdie oorlog is bewerkstellig om die bedreiging wat 'n te sterk Zoeloeland ingehou het uit te skakel en om   Zoeloeland by Natal in te lyf.

## Bibliografie 
* Derwent, Sue: KwaZulu-Natal Heritage Sites – a guide to some great places. Claremont: David Philip Publishers, 2006. 
* Oberholster, J.J. : Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Stellenbosch: Kultuurstigting Rembrandt van Rijn vir die Raad vir Nasionale Gedenkwaardighede, 1972. 
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 11. Kaapstad: Nasou, 1975.
Annette Mocke

**Annette Mocke** is die skrywersnaam van Anna Magdalena Barnard (1914–1998). Sy was 'n Afrikaanse skrywer van liefdesromans en verskeie romans oor die Anglo-Boereoorlog en was 'n suster van die digter S. Ignatius Mocke.

## Lewe en werk 
Anna Magdalena (Annette) Mocke is op 23 Januarie 1914 op Frankfort in die Vrystaat gebore. Sy was een van nege kinders van Ernst Jacobus Mocke (1881–1956) en Petronella Susanna Maria Potgieter (1883–1963). Sy het vier broers en vier susters gehad. Een van haar broers was die digter S. Ignatius Mocke. Sy trou met Jacobus Barnard en hulle het vyf kinders (Paul, Marieta, Annette, Mariana en Errie). Op 29 Julie 1998 is sy in Randburg oorlede.

## Skryfwerk 
Baie van haar kortverhale verskyn in *Die Brandwag*. Sy skryf 25 oorlog- en liefdesromans. In “*Brood op die water*” sien mense neer op Lena Scheepers omdat sy van Blikkiesdorp af kom. Sy skep vir haar ’n alternatiewe persoonlikheid en word die geheimsinnige Irene Vorster wat duisende bewonderaars het. Dan verskyn iemand in haar lewe vir wie sy nie geheime kan wegsteek nie. “*Uit duisende lewens*” is ’n kortverhaalbundel.

## Publikasies 
## Bronnelys 
### Tydskrifte en koerante 
* Anoniem “Het jy gehoor?” “Beeld” 31 Julie 1998

### Internet 
* Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1998/07/31/4/26.html
* Geni: https://www.geni.com/people/Anna-Magdalena-Barnard/6000000034204890145
* Geni: https://www.geni.com/people/Annette-Barnard/4399813331280019476
* Lizmar Boeke: http://www.lizmarboeke.co.za/Skrywers/MOCKE--Annette/mocke--annette.html 
* Worldcat: http://www.worldcat.org/search?q=au%3AMocke%2C+Annette.&qt=hot_author

### Ander verwysings
Theo Engelenberg

duimnael|Theo Engelenberg
**Theo Engelenberg** (*2 Maart 1901, Pretoria –† onbekend) was ’n Afrikaanse skrywer van ontspanningslektuur.

## Lewe en werk 
Theo Engelenberg is op 2 Maart 1901 in Pretoria gebore. Hier gaan hy skool aan die Oost-Eind-Skool, waar hy in 1920 matrikuleer. Hierna leer hy as apteker en ondergaan sy praktiese opleiding by die Tudor Pharmacy in Pretoria, waarna hy in 1925 die finale eksamen aflê en as apteker kwalifiseer.

Hy trou in 1926 met Annie Siglé, ook van Pretoria, en hulle gaan woon in Volksrust, waar hy ’n apteek open. Na vyf jaar keer hulle terug na Pretoria, waar hulle ook vyf jaar bly voordat hulle ’n jaar in Johannesburg woon. Hierna trek hulle na Randfontein, waar hy bestuurder is van die Randgate-apteek van die E.J. Adcock-groep.

In Pretoria raak hy geïnteresseerd in fotografie en word ondervoorsitter en later ere-sekretaris van die Pretoria Fotografiese Vereniging. Die fotografiese klub wat hy in Randfontein stig loop dood tydens die Tweede Wêreldoorlog omdat films nie geredelik bekombaar was nie, waarna hy begin om sy tyd te verwyl met skryf.

## Skryfwerk 
Hy skryf ontspanningsverhale onder sy eie naam en skryf ook speurverhale onder die skuilnaam Gysbert van Tonder.

## Publikasies 
## Bronnelys 
### Boeke 
* Nienaber, P.J. *Hier is ons skrywers!* Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste uitgawe 1949
Telesouffleer

duimnael|360x360px|**Skematiese voorstelling:**
(1) Videokamera; (2)&nbsp;hulsel; (3)&nbsp;videomonitor; (4)&nbsp;helder glas of balk splitter; (5)&nbsp;die beeld van die onderwerp; (6)&nbsp;beeld vanaf videomonitor
'n **Telesouffleer** is 'n vertoonapparaat wat die persoon wat praat met elektroniese visuele teks van 'n toespraak voorsê. Die gebruik van 'n telesouffleer is soortgelyk aan die gebruik van witkaarte. Die skerm is aan die voorkant van, en gewoonlik onder die lens van 'n professionele videokamera, en die woorde op die skerm word weerspieël in die oë van die aanbieder met behulp van 'n paneel van helder glas of 'n spesiaalvoorbereide balksplitter. Die lig van die aanbieder kaats deur die voorkant van die glas in die lens in, terwyl 'n hulsel rondom die lens en die agterkant van die glas verhoed dat ongewenste lig die lens binnedring.

Omdat die spreker nie nodig het om af te kyk om sy geskrewe notas te raadpleeg nie, lyk dit of hy die toespraak gememoriseer het, of spontaan praat terwyl hy direk in die kameralens kyk. Witkaarte, aan die ander hand, word altyd weg van die lens af vertoon, en forseer die spreker om na 'n punt langs die kamera te kyk, wat die indruk skep van 'n afleiding.

[regs|duimnael|350px|Die Amerikaanse President [Lyndon B. Johnson gebruik 'n telesouffleer terwyl hy die "Civil Rights Act of 1964" aankondig.]]
Canon-verlenger EF

duimnael|Die Canon Extender EF 1.4× II.
duimnael|Die Canon 2× III Extender
Die **Canon Verlenger (Extender) EF lense** is 'n groep telelense wat deur Canon vervaardig word. Hierdie lense word tussen enige versoenbare EF-tipe lens en enige van Canon se reeks EOS kameras gebruik. Wanneer dit gebruik word met 'n versoenbare lens, sal hulle die fokuspunt van die lens met 'n faktor van óf 1,4× of 2× vermenigvuldig, maar met die vermindering van die lens se diafragma met 1 of 2 stoppe onderskeidelik. As voorbeeld, indien 'n 1,4× of 2× verlenger met die Canon EF 500mm 4L IS USM lens gebruik word, sal dit 'n 700 mm 5.6 of 1000 mm 8 lens tot gevolg hê.

Canon het ses modelle vrygestel:
* 1.4×
* 1.4× II
* 1.4× III
* 2×
* 2× II
* 2× III

## Tegniese inligting 
Die verlengers word met metaalbajonette en ontwerpte plastiekkante vervaardig. Daar is geen bewegende dele nie, behalwe die lenshegslot. Drie geslagte van die verlenger bestaan: die ouer 1.4× 2×, die 1.4× II en 2× II, en die 1.4× III en 2.0× III. Die II weergawes het weerverseëling en antiweerkaatsende oppervlakke binne die uitgebreide liggaam. Die optiese konstruksie van die 1.4× weergawes is van 'n vyf-elementontwerp. Beide 2× weergawes gebruik sewe elemente, alhoewel die optiese formule van die II weergawe anders is om optiese prestasie te verbeter. Die III weergawes van die verlengers verbeter outofokusprestasie sowel as verhoogde kwaliteit van die prent bo die II, en hul voorste en agterste elemente is met 'n fluorien anti-smeerlaag bedek om makliker skoon te maak.

## Inligting oor verenigbaarheid 
duimnael|Die montering van 'n lens wat versoenbaar is met 'n Extender EF
regs|duimnael|300mm 2.8 IS lens, geen verlenger
regs|duimnael|300mm 2.8 IS lens, 1.4× verlenger
regs|duimnael|300mm 2.8 lens IS, 2.0× verlenger
Hierdie "Extender EF" lense kan slegs gebruik word met lense wat 'n versoenbare passing het. Ten spyte daarvan dat alle EF lense met enige EOS liggaam gebruik kan word, kan slegs lense met ooreenstemmende passtukke met die verlenger EF lense gebruik word. Hierdie lense moet genoegsame speling bied om die lens wat uitsteek op die verlenger te pas, sowel as 10 (3 ekstra) elektroniese kontakte vir behoorlike elektroniese kommunikasie met die verlenger. Hierdie ekstra elektroniese kontakte word gebruik om die korrekte sluiterinligting aan die kamera te stuur.

### Lys van versoenbare EF lense 
Die volgende is 'n lys van EF lense wat versoenbaar is met die Extender EF lense saam met hul gevolglike fokuspunte en openinge. Die outofokus en beeldstabiliseringsfunksie word ook aangedui.

## Verwysings 
### Notas
Katrien Engelbrecht

**Katrien Engelbrecht** (*1950– †14 Mei 1981) was 'n  Afrikaanse digter wat kort voor haar een-en-dertigste verjaarsdag sterf weens hartversaking. Een van haar broers is die digter Herman Engelbrecht.

## Lewe en werk 
Martha Katrina (Katrien) Engelbrecht is in 1950 gebore. Haar vader was Charl Jakob Engelbrecht, taalredakteur van Die Transvaler, en haar moeder die bekende dramadosent Aletta Gericke. Sy het twee broers, Herman Engelbrecht wat ook 'n digter is, en Dirk.

Hierna publiseer sy ook die bundel met poëtiese gebede *Monoloog met God*, wat tekens gee van poëtiese ontroering en idees.

## Publikasies 
Werke wat uit haar pen verskyn sluit in:

## Bronnelys 
### Boeke 
* Cloete, T.T. (red.): *Die Afrikaanse literatuur sedert sestig*. Nasou Beperk. Eerste uitgawe. 1980.
* Kannemeyer, J.C.: *Die Afrikaanse literatuur 1652–2004*. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe. 2005.
* Van Coller, H.P. (red.): *Perspektief en Profiel Deel 2*. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe 1999.

### Tydskrifte en koerante 
* Anoniem: *Broer en suster sy aan sy*. Beeld. 3 Desember 1979.
* Kloppers, Hester: *Katrien skep al van kleintyd af.* Die Vaderland. 2 April 1976.

### Verwysings
Nelia Engelbrecht

**Nelia Engelbrecht** is 'n Afrikaanse skrywer.

## Lewe en werk 
Nelia Engelbrecht is in Klerksdorp gebore en word ook daar groot. Sy studeer aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys (tans Noordwes-Universiteit) en verwerf in 1981 'n B.A. Kommunikasie-graad. Hierna werk sy vir verskeie publikasies as joernalis en publiseer talle berigte en artikels. Vir 'n aantal jare tree sy op as groepleier by die ATKV se Herfs-skryfskool op die Potchefstroomkampus van die Noordwes-Universiteit. Sy is getroud en haar man is 'n dosent aan dieselfde universiteit. Die egpaar het twee seuns. Sy is 'n korporatiewe skrywer en redigeerder by die universiteit se Korporatiewe Sake en Verhoudinge, waar sy verantwoordelik is vir die gedrukte kommunikasie van die universiteit.

## Skryfwerk 
In 1994 begin sy om fiksie te skryf. Sy fokus aanvanklik op die skryf van kortverhale en meer as sestig verhale word in vrouetydskrifte gepubliseer, terwyl sommige ook in versamelbundels opgeneem word, soos “*Vuur*” en “*e-rupsie*”. In 1994 en weer in 1997 is sy die wenner van *Klerksdorp Record* se Jongskrywers Kompetisie. In 1999 wen sy die tydskrif *Sarie* se nasionale kortverhaalwedstryd met die kortverhaal “*Die binnekant van ’n pruim*” en in 2001 wen sy Contentlot.com se skrywerskompetisie in die vonkfiksie-afdeling, terwyl sy derde geplaas word in die kortverhaal-afdeling. Hierna publiseer sy die liefdesromans “*Die liefde van ’n leeftyd*”, “*Liefdesvlug*” en “*Die Ier se ultimatum*”.

Dit is egter eers wanneer sy haar tot kinderverhale en jeugverhale wend wat sy groter sukses behaal. Sy ontvang in 2010 die Scheepersprys en die ATKV Kinderboektoekenning vir graad 8-10 vir “*Pandora se boks*”, nadat hierdie boek in 2009 een van die finaliste was in die Tafelberg-Sanlam-kompetisie vir jeugverhale. “*Die seun met die blou hare*” het vir Luna as hoofkarakter. Met sy blou hare, kennis van maantaal en 'n luislang as troeteldier is hy anders as alle ander kinders. Hy is gedurig besig om planne te bedink en as gevolg daarvan is die lewe saam met hom baie avontuurlik. In “*Die vierletterwoord*” moet Clarissa Mentz, 'n graad elf–leerling aan 'n dubbelmedium privaatskool, die impak van die veranderende gemeenskap en skoollewe trotseer. Sy is vir die eerste keer betrokke in 'n ernstige verhouding, wat ook nie sonder uitdagings is nie. Boonop het haar pa verdwyn en moet sy hierdie omstandighede verwerk. Hierdie aktuele boek behandel die kwessies waarmee tieners in die kontemporêre lewe te kampe het.

## Publikasies 
## Bronnelys 
### Internet 
* LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/nelia-engelbrecht-009b5315
* Maroela Media: http://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/die-vierletterwoord/
* NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/3449 
* Storiewerf: http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_neliaengelbrecht.htm 
* Litnet: https://www.litnet.co.za/die-poort-helers-deur-nelia-engelbrecht-n-resensie/
Kiwidore Fillis

**Kiwidore Fillis** is 'n Afrikaanse digter.

## Lewe en werk 
Kiwidore Ezau Fillis is op 11 Oktober 1960 op Worcester gebore as een van agt kinders. Sy laerskoolopleiding is by die NGK Oefen Primêre Skool en hy matrikuleer in 1978 aan die Hoërskool Esselenpark op Worcester. In 1984 kwalifiseer hy as onderwyser met Afrikaans as hoofvak aan die Onderwyskollege Suid-Kaapland op Oudtshoorn. Hy gee skool aan Bonne Esperance Primêr op De Doorns, naby Worcester, en is lid en oudvoorsitter van die Breedevallei Dichters. Later word hy onderwyser aan Hex Park Primary School op Worcester, waarna hy ’n pos aanvaar as assistent-kultuurbeampte van die Breedevallei Munisipaliteit op Worcester.

As politieke aktivis in die tagtigerjare spandeer hy ook tyd in die Victor Verster-gevangenis in Paarl. Hy is in 2000 'n leiersfiguur met die stigting van Breërivier Onafhanklik, 'n politieke beweging van onafhanklike kandidate wat aan die verkiesing in die Breedevallei Plaaslike Munisipaliteit deelneem. In 2006 stel hy homself verkiesbaar as ANC-verteenwoordiger in die plaaslike regeringsverkiesings. Hy het 'n groot passie vir die All Blacks-rugbyspan en hy is voorsitter van die All Blacks-ondersteunersklub op Worcester. Hy is ook 'n rugbyskeidsregter. Hy is getroud met Beatrice.

## Skryfwerk 
Op kulturele gebied maak hy 'n groot bydrae deur leerlinge van die omgewing aan te moedig om gedigte te skryf, wat hy dan in bloemlesings laat saamstel en publiseer.

Sy gedigte word opgeneem in versamelbundels soos “*Nuwe stemme 3*” en “*Groot verseboek*”. By verskeie geleenthede lees hy van sy gedigte in die openbaar voor, onder andere by die bekendstelling van “*Nuwe stemme 3*”, by Woordfees op Stellenbosch en tydens 'n spesiale Valentynsdagviering by die Afrikaanse Taalmuseum. Hoewel hy twee digbundels en 'n roman aan hoofstroomuitgewers in Suid-Afrika voorlê, word al hierdie geskrifte vir publikasie afgekeur. Hy publiseer self sy digbundel “*Hierdie taal van my*”.

## Publikasies 
## Bronnelys 
### Tydskrifte en koerante 
* Van der Merwe, Joline “Onderwysman ’n taalliefhebber” “Worcester Standard”. 20 Februarie 2014

### Internet 
* Fillis, Kiwidore. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/04/26/DB/17/2504lees.html
* Gordon-Hendricks, Petro. Die Burger: http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/2011/05/29/KS/12/SDNuus001-002-SDNuus001-kykiehoorie020111-408-KENGCZ.html
* Rooi, Jacob. Rapport: http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/rapport/2000/10/29/2/18.html
* Van der Merwe, Joline. Netwerk24: http://www.netwerk24.com/ZA/Worcester-standard/Nuus/jong-digters-se-werk-in-bloemlesing-verewig-20151215-2?mobile=true 

### Resensies
Johannes van der Walt (sanger)

**Johannes van der Walt** (30 Mei 1984 – 6 November 2005) was 'n Afrikaanse sanger en toneelspeler. Hy is op 21-jarige ouderdom in 'n motorongeluk oorlede nadat hy vanaf 'n vertoning in Centurion na sy tuisdorp Brits bestuur het. Van der Walt se eerste album, *Versoeking*, is drie weke voor sy dood uitgereik. Hy was 'n eerstejaar dramastudent aan die Tshwane-Universiteit van Tegnologie en het as sanger gereeld deur die land getoer. Sy enkelsnit, *Kruidjie-roer-my-nie* is gereeld op radiostasies en televisie gespeel.

## Diskografie 
* **Versoening**, 2005 STING

## Sien ook 
* Lys van Suid-Afrikaanse musikante

## Verwysings
G.W. Eybers

duimnael|G.W. Eybers.

**George von Welfling Eybers** (*25 September 1888, Beaufort-Wes – †1976 op ’n plaas in die distrik Beaufort-Wes gebore as een van dertien kinders, van wie een by geboorte oorlede is. Sy ouers is Francois Johannes Jacobus Eybers en Anna Aletta Susanna van Zyl. Hy het vier susters en sewe broers. In 1947 gee hy goedkeuring aan die stigting van ’n afdeling vir teater, waarvan die voorsitter van die tweetalige Federasie van Amateurtoneelverenigings in Suidelike Afrika (FATSA), P.P.B. Breytenbach, die eerste voorsitter was. Die Nasionale Toneelorganisasie (NTO) ontstaan in 1948 uit hierdie inisiatief. Aan die einde van 1947 tree hy af en hy is in 1948 se Volksraadsverkiesing ’n kandidaat vir die Nasionale Party in Pretoria-Oos, maar word nie verkies nie. In 1948 word hy deur die Departement van Unie-Onderwys aangestel as lid van die Kommissie insake Inrigtings, wat getaak is om ondersoek in te stel na die toekomstige beleid van sekere staatsondersteunde inrigtings soos museums, dieretuine en kunssale. Vir hierdie kommissie dien hy in 1950 ’n belangrike minderheidsverslag in. Na aftrede is hy steeds bedrywig in gemeenskapsake. Vanaf 1954 dien hy op die bestuur van die Genootskap van Oud-Pretoria, waar hy later as ondervoorsitter verkies word en ook by tye as voorsitter optree.

## Bronnelys 
### Boeke 
* Kannemeyer, J.C. *Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1*. Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984
* Neethling-Pohl, Anna. *Dankbaar die uwe.* Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1974
* Nienaber, P.J. *Hier is ons skrywers!* Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste uitgawe 1949
* Schoonees, P.C. *Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging.* J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch-Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk)

### Tydskrifte en koerante 
* Anoniem. *Biografieë van die Kommissie insake Inrigtings*. Die Transvaler, 16 Oktober 1948

## Verwysings
Jonkershoek-natuurreservaat

**Jonkershoek-natuurreservaat** lê 10&nbsp;km suidoos van Stellenbosch in die Wes-Kaap. Noord van die reservaat is die Hottentots-Hollandberge. Die reservaat sluit die Assegaaibosch-natuurreservaat in, asook die Jonkershoekberge en die boonste dele van Jonkershoekvallei. Dié berge is ook die plek waar die Eersterivier en die Bergrivier ontspring. Die Eersterivier stroom vervolgens deur Jonkershoek op pad na Valsbaai. Die oppervlak van die reservaat is 11&nbsp;000 hektaar.

Die reservaat bied onder andere staproetes en 'n sirkelroete vir motorvoertuie van so 10&nbsp;km. Die pad is op plekke erg verwaarloos.

## Eksterne skakels 
* Amptelike webtuiste
*
Canon EF-70-200 mm-lens

regs|duimnael|300x300px|Canon EF 70–200mm f/2.8 L IS USM II
Die **EF 70–200mm lens** is 'n telefoto zoemlens wat deur Canon Inc. vervaardig word. Die lens het 'n EF-lenspassing om met die EOS-lyn van kameras te werk.

Die lens kom in vyf verskillende weergawes, wat almal vaste maksimum lensopeninge het by al die fokusafstande en is L-reekslense.
* f/2.8 L IS USM
* f/2.8 L IS USM II
* f/2.8 L USM
* f/4L IS USM
* f/4L USM
Die f/4 nie-IS weergawe, die goodkoopste L-reekslens deur Canon gemaak, is gewild onder die gewig-sensitiewe landskapfotograwe en amateurs wat L lens gehalte wil he sonder om duisende dollar te spandeer. Die f/2.8 weergawes is gewild onder gebeurtenisfotograwe en fotojoernaliste waar laer ligvermoëns vereis word; sommige portretfotograwe verkies ook hierdie lens omrede die verbeterde agtergrondvervaging wat deur die f/2.8 diafragma gebied word. Die nie-IS f/2.8 weergawe is vrygestel in 1995 en vervang die EF 80–200mm f/2.8 L lens. 

Die IS-weergawe lense gebruik 'n agt-lem diafragma wat byna 'n ronde opening gee wanneer dit tot stilstand kom. Weerverseëlde Canonprodukte is nie heeltemal verseël teen die omgewing nie, hulle bied net meer weerstand as die nie-verseëlde weergawes. Hierdie lense is verenigbaar met die Canon Extender EF teleconverters. Danksy sy interne inzoem meganisme, is daar nooit enige "lens kruip" indien die lens na die grond toe gerig word nie.

## Spesifikasies 
## Verwysings
Canon EF-400 mm-lens

duimnael|140px|regs|Canon EF 400mm 2.8L IS II USM lens
duimnael|140px|links|Canon EF 400mm 4 DO IS II USM lens
Die **Canon EF 400mm** is sewe super-telefotolense wat deur Canon vervaardig word. Hierdie lense het 'n EF lenspassing wat met die EOS-lyn van kameras werk. Hierdie lense word meestal gebruik deur sport- en natuurfotograwe.

Canon vervaardig tans drie 400mm primêre lense:
* EF 400mm 2.8 L IS USM II
* EF 400mm 4 DO, IS USM II
* EF 400mm 5.6 L USM
Die EF 400mm 5.6 L USM is Canon se goedkoopste 400mm-lens en een van die beste aanbiedings vir 'n supertelefoto-400mm-brandpuntlens in die bedryf. Uitsonderlike skerpte, minimale vignet, baie lae verwringing, en uitstekende hantering van die chromatiese afwyking beteken dat hierdie lens se foto's nie beeldverbeteringe met digitale post-produksie sagteware benodig nie. Met 'n maksimum diafragma van 5.6, is dit relatief stadig.

Die 400mm 4 DO, IS USM II, wat 'n vroeër weergawe van dieselfde lens in 2014 vervang het, is een van slegs twee Canon lense wat gebruik maak van diffractive optika (die ander is die Canon EF 70-300mm lens). Die gebruik van diffraksie optika kan die lens aansienlik ligter gemaak word, maar ten koste van 'n bietjie beeldkwaliteit van die prent.

Hierdie lense is verenigbaar met die Canon Extender EF tele-omsetter.

## Verwysings
Canon EF-S-18-55 mm-lens

regs|duimnael|Die 18–55mm USM lens.
Die **Canon EF-S 18–55mm lens 3.5–5.6** is 'n Canon-geproduseerde wyehoek tot mid-telefotolens vir digitale enkellensreflekskameras met 'n EF-S lenspassing. Die sigveld het 'n 35&nbsp;mm-ekwivalente fokuspunt van 28.8–88mm, en kom standaard voor in die verkoopstelle van Canon se verbruiker APS-C DSLR's.
duimnael|Dhanmondi Lake geneem met Canon EF-S 18–55mm lens
duimnael|Dhanmondi-meer afgeneem met 'n Canon EF-S 18–55mm lens
Daar is agt vergestaltes van hierdie lens, vyf wat gestaak is en drie wat tans in produksie is.
* I USM (gestaak)
* I (gestaak)
* II USM (gestaak)
* II (gestaak)
* IS (gestaak)
* IS II (huidig)
* III (huidig)
* IS STM (huidig)

## EF-S 18–55mm USM I/II / EF-S 18–55mm I/II 
Die lensliggaam het 'n plastiekkonstruksie, insluitend die lenspassing. Oor die algemeen is hierdie weergawe van die lens sag en moet afgestop word om aanvaarbare skerpte te verkry. Loopverwringing is nogal opvallend op die wye-hoekstellig en chromatiese afwyking (pers rand) kom algemeen voor.

## EF-S 18–55mm IS I/II 
Die EF-S 18-55m IS is op 20 Augustus 2007 aangekondig saam met die EOS 40D. Die lens lewer verbeterde optiese gehalte oor die vorige weergawes en beeldstabilisering is ook bygevoeg.

## Verwysings
Christiaan Botha (Skrywer)

**Christiaan Botha** is ’n Afrikaanse dramaturg wat die eerste gepubliseerde drama wat oor die San handel geskryf het.

## Skryfwerk 
Hy skryf *//Kabbo op die ysterspoor*, ’n dramatiese monoloog oor die San, genaamd //Kabbo, en waarskynlik die eerste gepubliseerde Afrikaanse dramateks waarin die kollig volledig op die San val. Die handeling vind plaas in ’n sinkplaatstegie naby ’n stasie. Dit is //Kabbo se blyplek in die stad nadat hy tronkstraf vir veediefstal uitgedien het en vrygelaat is. Die hoofkarakter, //Kabbo, die dromer met die magiese vermoëns, is volgens die skrywer die argetipiese San, een van die laaste van die Kalahari-San. In sy monoloog vertel //Kabbo van die San se gewoontes, mitologie en sy liefde vir Steentjie. In die slot droom hy (sy naam beteken droom) dat hy na die groot god Eloib gaan. Vir die volle duur van die drama moet //Kabbo vir sy agtervolgers wegkruip, soos sy voorsate so dikwels moes doen. Soos die titel aandui, word yster die metafoor vir die drama, waarmee die San gemeet word. Terwyl ander eietydse Suid-Afrikaanse stemme rondom hom opklink, besin //Kabbo oor die lotgevalle van sy mense, wat nie teen die yster van die ander bewoners van die land opgewasse was nie: “Yster! Dis daai wat die voormense nie verstaan het nie. ’n Man moet ’n ysterkop en ’n ysterhart hê om te bly regop staan tussen hierdie ander tweebene.” Yster word dan die teenpool van hout, wat as metafoor die grense tussen natuur en kultuur, animisme en Christendom, spiritualiteit en werklikheid verteenwoordig.

Christiaan speel self die rol van //Kabbo in die opvoering van die drama by Aardklop in 2001.

## Publikasies 
* *//Kabbo op die ysterspoor*, 2005.

## Verwysings
Abraham Fouché

duimnael|regs|230px|Abraham Fouché (1968).
**Abraham Fouché** (1889–1982) was ’n Afrikaanse digter.

## Lewe en werk 
Abraham Fouché was op 3 April 1889 in die distrik George gebore. Hier ontvang hy sy eerste onderrig op ’n plaasskooltjie. Later is hy argitek op Mosselbaai, winkelier in Langkloof en vir dertig jaar werksaam in die versekeringsbedryf. Nadat hy die doktorsgraad in Sielkunde behaal, vestig hy hom in Linden in Johannesburg en praktiseer as ’n terapeutiese sielkundige. Hy is in 1982 oorlede. 

## Skryfwerk 
Sy kinderversies word in ’n opeenvolging van bundels versamel, eers die vroeë “*Kleuterklankies*” in 1938 en daarna in “*Kleinverse vir kinders*”, “*Waterhoendertjies en ander kinderversies*” en “*Kinderversies*”, terwyl hy in “*Karetten die klipkopman*” San-stories vir die jeug oorvertel.

Sy debuut as digter vir volwassenes maak hy met “*Tiende van die oes*”. Hierin bundel hy verse oor die natuurskoon en die verganklikheid van alle dinge, met die filosofiese onderbou om geleenthede aan te gryp. Die gedig “*Tafels van vermenigvuldiging*” word getoonset en professioneel opgeneem. Die San is die sentrale tema van sy gedigte in die bundels “*Weeskinders van die hemelgod*” en “*Boesmanverse*”, waarin hy uitvoerig gebruik maak van die beeldspraak en idioom van die San. Van sy verse word getoonset deur onder andere Stefans Grové. Sy gedigte word ook opgeneem in verskeie versamelbundels, waaronder “*Groot verseboek*”, “*Uit ons digkuns*”, “*Kleuterverseboek*”, “*Nuwe Kleuterverseboek*”,  “*Kleinverseboek*”, “*Nuwe Kleinverseboek*”, “*Land van sonlig en van sterre*”, “*Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte*” en “*Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte*”.

##  Publikasies 
## Bronnelys 
### Boeke 
* Antonissen, Rob: “Kern en tooi”. Nasou Beperk. Eerste uitgawe. Eerste druk. Elsiesrivier. 1963.
* Buning, T.J.: “Uit ons digkuns”. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Nuwe omgewerkte druk. 1960.
* Dekker, G.: “Afrikaanse Literatuurgeskiedenis”. Nasou Beperk. Kaapstad. Elfde druk. 1970.
* Kannemeyer, J.C.: “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1”. Academica, Pretoria en Kaapstad. Tweede druk. 1984.
* Kannemeyer, J.C.; “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2”. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Eerste druk. 1983.
* Kannemeyer, J.C.: “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004”. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe .2005.
* Van Coller, H.P. (red.): “Perspektief en Profiel Deel 2”. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe. 1999.

### Internet 
* Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Fouche,_Abraham
* Steyn, Riaan. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/05/30/2/1.html
* Worldcat: http://www.worldcat.org/search?q=au%3AFouche%2C+Abraham.&qt=hot_author

### Resensies
Ella Fischer

duimnael|Ella Fischer

**Ella Fischer** (*1 Januarie 1884, Bloemfontein – † 7 Maart 1964, Bloemfontein) was ’n skrywer en die moeder van Bram Fischer, advokaat en latere leier van die Suid-Afrikaanse Kommunisteparty.

## Lewe en werk 
### Vroeë lewe en herkoms 
Ella Cecil Fichardt is op 1 Januarie 1884 in Bloemfontein gebore en sy bly die res van haar lewe in Bloemfontein en omgewing. Sy is die jongste van ses kinders van Gustav Adolf Fichardt, bekende Vrystaatse sakeman en sy vrou Caroline Beck, oorspronklik van Grahamstad. Die skrywer Everard Fichardt is een van haar broers.

## Publikasies 
Werke wat uit haar pen verskyn:

## Bronnelys 
### Boeke 
* Dekker, G. *Afrikaanse Literatuurgeskiedenis.* Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970
* Kannemeyer, J.C. *Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1*. Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984
* Malherbe, F.E.J. *Aspekte van Afrikaanse literatuur*. Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Port Elizabeth Eerste uitgawe 1940
* Nienaber, P.J. *Hier is ons skrywers!* Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste uitgawe 1949
* Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. *Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse  letterkunde.* Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963
* Nienaber, P.J. et al. *Perspektief en Profiel.* Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene  uitgawe 1969
* Schoonees, P.C. *Tien jaar prosa.* Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg 1950
* Van Coller, H.P. (red.) *Perspektief en Profiel Deel I.* J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998
* Van Coller, H.P. (red.) *Perspektief en Profiel Deel 2*. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999

### Tydskrifte en koerante 
* Haasbroek, Hannes. Bloed ís dikker as water – en ja, ook as politiek. By, 18 Junie 2011
* Haasbroek, Hannes. Die huis wat ‘Bram gebou het. By, 18 Augustus 2012
* Haasbroek, Hannes. Rebellie te gou oor vir ambulans. Rapport, 19 Oktober 2014
* Haasbroek, J. Ella Fischer (1884–1964): ’n Veelsydige gemeenskapsleier. Navorsinge van die Nasionale Museum Bloemfontein. Volume 8, Deel 5 Junie 1992
* Haasbroek, J. Ella Fischer 1884–1964. Lantern. Jaargang 42 no. 3, 1993

### Internet 
* Haasbroek, Hannes Rapport: http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/rapport/2014/11/19/12,13/19okt_ambulans_32_0_84477701.html
* Jackson, Neels Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/10/13/11/4.html

### Verwysings
Gerrit Fourie

**Gerrit Fourie** (1947–1990) was ’n Afrikaanse digter.

## Lewe en werk 
Gerrit Jacobus van Niekerk Fourie was op 2 Desember 1947 gebore, as naamgenoot en een van vier kinders van Gerrit Jacobus van Niekerk Fourie, per geleentheid burgemeester van Grahamstad. Sy ma is Maureen Anna Farnham. Hy gaan skool by Graeme College op Grahamstad en studeer daarna aan die Rhodes Universiteit waar hy sy B.A.-graad in 1971 en sy B.A. Honneurs-graad in 1972 behaal. Hierna word hy onderwyser by St. Andrews op Grahamstad, terwyl hy hom deeltyds inskryf vir ’n M.A.-graad by Rhodes. Op 1 Maart 1977 aanvaar hy ’n betrekking by die Nasionale Verkeersveiligheidsraad en op 1 September 1979 word hy aangestel as hoof van hierdie liggaam se afdeling Opvoeding. Hy is lid van die Skakelinstituut van Suid-Afrika, die Afrikaanse Skrywersgilde en dien in die Nasionale Komitee van die Suid-Afrikaanse Instituut van Vertalers en Tolke. Hy is op 6 Februarie 1990 in Pretoria aan ’n hartaanval oorlede.

## Skryfwerk 
Verskeie gedigte van hom word in tydskrifte soos Contrast, *Tydskrif vir Letterkunde*, *Donga*, *Ensovoort*, *Rhodian*, *Aspersie* en *Forum* gepubliseer. Hy debuteer met die bundel “***Bokas en ondertoon***”. Die titel, wat afgelei is van musiekterme, wil reeds te kenne gee dat wat op die oppervlak gesê word, gelees moet word met aandag aan wat onderliggend daardeur geïmpliseer word. Die bundel word deur André P. Brink**[****i]** geloof as “’n debuut van betekenis” wat beïndruk met sy taalvaardigheid, waarmee deur fyn woordspeling veral sosiaal-politiese kommentaar gelewer word. Daar is ’n afdeling oor die Oktober-oorlog tussen Egipte en Israel in 1973, ’n afdeling kwatryne, ’n afdeling met satiriese kommentaar oor die sosio-politiese situasie in Suid-Afrika en ’n afdeling met eksperimentele abstrakte verse. Die bundel bevat ook ’n aantal knap liefdesgedigte en gedigte oor die religieuse. Sy gedig “*Rivonia*”, in Engels vertaal, word opgeneem in ’n digbundel ter ere van Nelson Mandela, “*Halala Madiba: Nelson Mandela in Poetry*”. Van sy gedigte word opgeneem in Gerrit Komrij se bloemlesing “*Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte*” asook in ander versamelbundels soos “*Groen*” onder redaksie van Johann Lodewyk Marais

## Publikasies. 
## Bronnelys 
### Boeke 
* Cloete, T.T. (red.) “Die Afrikaanse literatuur sedert sestig” Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980
* Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005

### Tydskrifte en koerante 
* Anoniem “Bevorder by N.V.V.R.” “Die Volksblad” 5 November 1979

### Internet 
* Geni: https://www.geni.com/people/Gerrit-Fourie/6000000010918373230

### Ongepubliseerde dokumente 
* Fourie, Gerrit Lewenskets Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) Bloemfontein

### Resensies
S.E. Fraser

**Susan Elisabeth Fraser** (1906-1998) was ’n Afrikaanse skrywer. Haar susters E.J.M. Fraser en A.C. Sparks was ook skrywers.

## Lewe en werk 
Susan Elisabeth Fraser is in 1906 op McGregor gebore as die jongste van vier dogters van die plaaslike skoolhoof, Walter Moir Fraser. Haar ma is Aletta Catharina Rousseau. Haar susters, E.J.M. Fraser en A.C. Sparks, is ook bekende skrywers. Sy word groot op Douglas waar haar vader die skoolhoof was en gaan daarna skool op Grahamstad en Uitenhage. Na skool bekwaam sy haar as onderwyseres aan die Wellingtonse Opleidingskollege en gee dan skool aan die Dower Opleidingskollege vir bruin studente op Uitenhage, aan die Pietermaritzburgse Afrikaans-mediumskool, op Aliwal-Noord en daarna op Robertson. Sy trou in 1937 met ’n wynboer van Robertson, Chris Viljoen, wat haar in 1955 ontval. Na die dood van haar man hou sy self aan met boer totdat sy haar in 1968 in Robertson op die dorp vestig. Sy is die moeder van twee seuns, André en Ben. Op 4 Junie 1998 is sy op Robertson oorlede.

## Skryfwerk 
Terwyl sy onderwys gee, lewer sy bydraes tot skoolleesboeke vir die Transvaalse Onderwysdepartement. Van haar gedigte, toneelstukke en verhale vir kinders verskyn in *Die Kleinspan* en *Die Jongspan*. *Luister! Die see* is ’n bundel kindergedigte. Van haar kinderverse word in die versamelbundels *Nuwe klein verseboek* en *My Afrikaanse verseboek* opgeneem. *Groottante se pêrels* is ’n bundel toneelstukke vir kinders wat sy saam met haar suster, A.C. Sparks, skryf. 

*Vir hulle die môrester* is ’n roman met die bruin vroedvrou Ou Miet en haar aanneemdogter, Judie, as hoofkarakters en rasseverhoudings as die tema. Een aand tydens ’n groot storm is daar ’n klop aan haar deur. Dit is nie iemand wat haar kom haal vir ’n geboorte nie, maar ’n witman wat ’n baba vir haar gee met die boodskap dat sy mense die baba sal kom haal. Ou Miet hou die baba, maar die mense daag nie op nie. Sy begin haar eie storie glo, naamlik dat die baba haar Joachim se kind is wat hy vir haar gebring het omdat die kind se ma by geboorte dood is. So word die wit baba, Judie, tussen die Hutjiesbaaiers groot en word sy een van hulle. Toe sy groot is, moet sy egter kies. Daar is die wit Philip van Reenen, seun van die eienaar van die Tranquilitas Hotel en die vooruitstrewende bruin Martin Brinkman, wie se bruin intellektuele vriende neersien op haar werk en haar mense van Hutjiesbaai.

## Publikasies 
## Bronnelys 
### Boeke 
* Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2” Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983

### Tydskrifte en koerante 
* Müller, Waldo “‘Miss Peggy’ sterf op Robertson” “Die Burger” 6 Junie 1998

### Internet 
* Müller, Waldo Die Burger: http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/1998/06/06/5/7.html

### Ongepubliseerde dokumente 
* Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) Bloemfontein “Viljoen, Susan Elisabeth, gebore Fraser – Biografie”