open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Poeciliidae

**Poeciliidae** is 'n vis-familie van die orde Cyprinodontiformes. Die familie bestaan uit twee sub-families: *Poeciliinae* en *Aplocheilichthyinae*.

## *Poeciliinae* 
Hierdie subfamilie is inheems aan Sentraal- en Suid-Amerika en is lewendbarend. Die mannetjie se anale vin is vervorm tot 'n gonopodium. Die meeste van die spesies in die subfamilie is gewilde akwariumvisse en is per ongeluk in Suider-Afrikaanse waters losgelaat. Sommige spesies is ook ingevoer as natuurlike plaagbeheer.

### Genera 
Die volgende genera en gepaardgaande spesies is deel van die subfamilie en kom in Suider-Afrika voor:
* *Gambusia*
::* *Gambusia affinis* - Muskietvis

* *Phalloceros*
::* *Phalloceros caudimaculatus* - Kolstert-muskietvis

* *Poecilia*
::* *Poecilia reticulata* - Guppie

* *Xiphophorus*
::* *Xiphophorus helleri* - Swaarddraer

## *Aplocheilichthyinae* 
*Aplocheilichthyinae* bevat agt of nege genera waarvan twee in Suider-Afrika voorkom. *Aplocheilichthyinae* staan ook bekend as die *Lampogies*. Die vissies is oor die algemeen klein en hulle leef oorwegend in vlak water met plantegroei en vreet klein organismes wat aan die oppervlak voorkom. Die mond maak na boontoe oop en die sylyn strek net oor die kop. Die mannetjies het langer vinne as die wyfies en is meer kleurryk; tog is dit steeds moeilik om onderskeid tussen die geslagte te tref. Die visse se eiers kan nie verdroging oorleef nie. Party spesies is ook gewilde akwariumvisse en word ook gebruik vir beheer van muskietlarwes.

### Genera 
Die volgende genera en gepaardgaande spesies is deel van die subfamilie en kom in Suider-Afrika voor:
* *Aplocheilichthys*
::* *Aplocheilichthys hutereaui* - Tralielampogie
::* *Aplocheilichthys johnstoni* - Johnston se lampogie
::* *Aplocheilichthys katangae* - Streeplampogie
::* *Aplocheilichthys macrurus* - Witogie
::* *Aplocheilichthys myaposae* - Natalse lampogie

* *Hypsopanchax*
::* *Hypsopanchax jubbi* - Suidelike dieplyf-kuilvissie

## Sien ook 
* 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001.
Aplocheilichthys

**Aplocheilichthys** is 'n genus wat hoort tot die familie Poeciliidae. Daar kom 44 spesies voor in die genus en ses van die spesies leef in Suider-Afrika. Die visse se ogies is deurskynend blou of wit - van daar die naam lampogies.

## Spesies 
Die volgende spesies kom in Suider-Afrika voor:
::* *Aplocheilichthys hutereaui* - Tralielampogie
::* *Aplocheilichthys johnstoni* - Johnston se lampogie
::* *Aplocheilichthys katangae* - Streeplampogie
::* *Aplocheilichthys macrurus* - Witogie
::* *Aplocheilichthys myaposae* - Natalse lampogie

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001.
Johnston se lampogie

**Johnston se lampogie** (*Aplocheilichthys johnstoni*) is 'n varswatervis wat voorkom in die Okavangorivier, die Zambezirivier, Pungwerivier, Busirivier, Limpoporivier, opvanggebied van die Malawimeer en die Rukwameer. In Engels staan dit bekend as ''Johnston's topminnow''.

## Voorkoms 
Die vissie het 'n lang, skraal lyf met die dorsale vin agter op die rug en die stertvin is bolrond. Die mannetjies is meer kleurryk as die wyfies en is deurskynend geel van kleur en die skubbe het 'n ligte silwer-blou skynsel op. Daar is ook swart rante op die dorsale-, stert- en anale vinne. Daar is soms 'n blou skynsel op die boonste helfte van die kieu-deksel. Die oë se irisse is silwer blou. Die vissie word tot 50&nbsp;mm lank.

## Habitat 
Die vissie leef in beskermende water waar volop plantegroei is, ook in vlak water van stil riviere, vloedvlaktes en moerasse. Hulle leef in skole saam naby die oppevlakte en vreet ongewerweldes soos muskiet larwes. Die wyfie se eiers klou aan die plantegroei vas. Wanneer voedsel volop is paar die visse feitlik daagliks.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Eksterne skakel 
* http://fishbase.org/summary/Aplocheilichthys-johnstoni.html

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Verwysings
Vuurwielsterrestelsel

Die **Vuurwielsterrestelsel** (ook bekend as **Messier&nbsp;101** of **NGC&nbsp;5457**) is ’n spiraalsterrestelsel sowat 20,9&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Groot Beer. Dit is in 1781 deur Pierre Méchain ontdek en was een van die laaste komeetagtige voorwerpe wat Charles Messier in sy katalogus opgeneem het.

Op 28&nbsp;Februarie 2006 het Nasa en die Europese Ruimteagentskap ’n foto van die Vuurwielsterrestelsel uitgereik; dit was in dié stadium die grootste en mees gedetailleerde foto deur die Hubble-ruimteteleskoop. Op 24 Augustus 2011 is ’n tipe&nbsp;Ia-supernova, SN&nbsp;2011fe, in M101 ontdek.

## Struktuur en samestelling 
M101 is ’n relatief groot sterrestelsel in vergelyking met die Melkweg. Dit het ’n deursnee van 170&nbsp;000 ligjare en is 70% groter as die Melkweg. Die massa van sy skyf is sowat 100&nbsp;miljard sonmassas en sy romp sowat 3&nbsp;miljard sonmassas.

Nog ’n merkwaardige eienskap van die stelsel is sy groot en helder H II-gebiede, waarvan sowat 3&nbsp;000 op foto's gesien kan word. H&nbsp;II-gebiede word geïoniseer deur groot getalle uiters helder en warm jong sterre.

[duimnael|277px|Hierdie foto is ’n samestelling van infrarooi-, sigbare, ultraviolet- en [X-strale van vier van Nasa se ruimteteleskope. Dit wys dat beide jong en ou sterre eweredig versprei is in M101 se spiraalarms.]]
Op foto's kan gesien word M101 is asimmetries aan die een kant. Daar word geglo M101 het ’n amper-botsing met ’n ander sterrestelsel gehad en dat die meegaande swaartekrag-getykragte dit veroorsaak het. ’n Hoë mate van stervorming is tegelykertyd geaktiveer.

## Supernova 
Op 24&nbsp;Augustus 2011 is ’n tipe&nbsp;Ia-supernova, SN&nbsp;2011fe, in M101 ontdek. Dit het ’n skynbare helderheid van 17,2&nbsp;mag gehad, en was op sy helderste 9,9&nbsp;mag. Dit was die vierde supernova wat in M101 waargeneem is.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 101
* ESA/Hubble 

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 105

**Messier&nbsp;105** of **M105** (ook bekend as **NGC&nbsp;3379**) is ’n elliptiese sterrestelsel in die sterrebeeld Leeu. Dit is in 1781 deur Pierre Méchain ontdek, net ’n paar dae ná die nabygeleë sterrestelsels Messier 95 en Messier 96.

Dit is een van die voorwerpe wat nie oorspronklik in Charles Messier se katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem is nie. Dit is eers bygevoeg nadat Helen S. Hogg ’n brief van Méchain ontdek het waarin hy M105 beskryf en nadat die voorwerp geëien is as ’n sterrestelsel wat toe bekend was as NGC&nbsp;3379.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* StarDate: M105 
* SEDS: Messier 105
* ESA/Hubble-foto 

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 103

**Messier&nbsp;103** of **M103** (ook bekend as **NGC&nbsp;581**) is ’n oop sterreswerm in die sterrebeeld Kassiopeia. Dit is in 1781 deur Pierre Méchain ontdek en Charles Messier het dit daarna in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

Dit is een van die verste oop swerms, met ’n afstand van tussen 8&nbsp;000 en 9&nbsp;500 ligjare van die Aarde af. Die helderste sterre is rooireuse met ’n skynbare helderheid van 10,5 en 10,8&nbsp;mag. M103 is sowat 25&nbsp;miljoen jaar oud. In 1783 het William Herschel M103 bestudeer en gesê daar is 14 tot 16 taamlike groot sterre, waarvan baie dof is. Sterrekundiges het daarna die getal opgestoot na 40, later 60 en eindelik 172 sterre.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Open SEDS: Messier 103
* Skyhound.com

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Suidelike dieplyf-kuilvissie

**Suidelike dieplyf-kuilvissie** (*Hypsopanchax jubbi*) is 'n varswater vis voorkom in die Kasairivier en boonste gedeelte van die Zambezirivier. In Engels staan die vis bekend as die *Southern deepbody*.

## Voorkoms 
Die vissie het 'n eekhoring tipe lyf met die mannetjies wat langer vinne het. Die vis is olyf-bruin van kleur met blou-groen skynsels en die onderkant is witterig. Die dorsale-, anale- en stertvin is dof olyfgroen van kleur en die bekken- en pektoralevinne het 'n oranje skynsel. Die vissie word tot 55mm&nbsp; lank.

## Habitat 
Die vissie leef in klein, woud stroompies met klipperige bodems.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Eksterne skakel 
* http://fishbase.org/summary/Hypsopanchax-jubbi.html

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Verwysings
Centrarchidae

**Centrarchidae** (Baars en sonvisse) is 'n uitheemse varswatervisfamilie van die orde Perciformes wat natuurlik in Noord-Amerika voorkom. Vier spesies van die familie is gedurende 1928 en 1939 in riviere en damme van Suid-Afrika losgelaat om forel as 'n sportvis aan te vul. 
 
## Genera 
Die volgende genera en gepaardgaande spesies is deel van die familie en kom in Suider-Afrika voor:
* *Lepomis*
::* *Lepomis macrochirus* - Blouwang-sonvis

* *Micropterus*
::* *Micropterus dolomieu* - Kleinbekbaars
::* *Micropterus punctulatus* - Spikkelbaars
::* *Micropterus salmoides* - Grootbekbaars

Ambloplites rupestris1.jpg|*Ambloplites rupestris*
Micropterus dolomieu2.jpg|*Micropterus dolomieu*
Pomoxis nigromaculatus1.jpg|*Pomoxis nigromaculatus*

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001.
Micropterus

**Micropterus** (Varswaterbaars) is 'n genus wat hoort tot die familie Centrarchidae. Drie spesies van die genus is gedurende 1928 tot 1939 in Suid-Afrika vrygelaat en het hulself gou gevestig. Hulle het egter 'n bedreiging geraak vir sekere inheemse spesies.

## Spesie 
Die volgende spesie kom in Suider-Afrika voor:
::* *Micropterus dolomieu* - Kleinbekbaars
::* *Micropterus punctulatus* - Spikkelbaars
::* *Micropterus salmoides* - Grootbekbaars

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001.
Pierre Méchain

**Pierre François André Méchain** (16 Augustus 1744 – 20 September 1804) was ’n Franse sterrekundige en landmeter wat saam met Charles Messier baie bygedra het tot die mens se kennis van diepruimtevoorwerpe en komete.

Hy is in Laon, Frankryk, gebore as die seun van ’n plafonontwerper en -pleisteraar, Pierre François Méchain. In omstreeks 1774 het hy Messier ontmoet. Hy het óf 26 óf 27 diepruimtevoorwerpe ontdek, na gelang van hoe ’n mens die sterrestelsel M102 beskou. Agttien van hulle is in die Messier-katalogus opgeneem:
* Messier 63, die Sonneblom-sterrestelsel
* Messier 72, ’n bolvormige sterreswerm
* Messier 74, ’n spiraalsterrestelsel
* Messier 75, bolswerm
* Messier 76, die Klein Handgewig-newel
* Messier 77, spiraalsterrestelsel
* Messier 78, ’n diffuse newel
* Messier 79, ’n bolswerm
* Messier 85, , ’n lensvormige sterrestelsel
* Messier 94, ’n spiraalsterrestelsel
* Messier 95, ’n staafspiraalsterrestelsel
* Messier 96, ’n spiraalsterrestelsel
* Messier 97, die Uil-newel
* Messier 98, ’n spiraalsterrestelsel
* Messier 99, ’n spiraalsterrestelsel
* Messier 100, ’n spiraalsterrestelsel
* Messier 101, die Windmeul-sterrestelsel
* Messier 103, ’n oop sterreswerm

Nog ’n Messier-voorwerp, Messier 102, is deur hom ontdek, maar hy het ná 1783 gesê dit was ’n fout omdat dit die Windmeul-sterrestelsel was wat hy verwar het. Daar is steeds onsekerheid oor wat die voorwerp presies was.

Nes Messier het Méchain eintlik in komete belanggestel. Hy was naas Messier die suksesvolste ontdekker van komete in sy tyd. Hy het altesaam nege ontdek – óf alleen óf saam met Messier. Dié wat hy alleen ontdek het, is:
* C/1781 M1 (Mechain), 1781 I
* C/1781 T1 (Mechain), 1781 II
* C/1785 E1 (Mechain), 1785 II
* 2P/Encke, discovered in 1786
* C/1787 G1 (Mechain), 1787 I
* 8P/Tuttle, discovered in 1790
* C/1799 P1 (Mechain), 1799 II
* C/1799 Y1 (Mechain), 1799 III

Die asteroïed 21785&nbsp;Méchain is na hom genoem.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Pierre Méchain-biografie, SEDS 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Blouwang-sonvis

Die **blouwang-sonvis** (*Lepomis macrochirus*) is 'n varswatervis wat natuurlik voorkom in Noord-Amerika en is in 1938 in Suid-Afrika losgelaat. In Suid-Afrika kom hulle voor in die kusriviere van die Wes-Kaap, Oos-Kaap, middel van KwaZulu-Natal, Mpumalanga en die Noord-Vrystaat. In Engels staan die vis bekend as die *Bluegill sunfish*.

## Voorkoms 
Die vis se lyf is diep en rond, met 'n dorsale vin wat oor bykans die hele rug strek. Die sylyn strek oor die hele lyf. Die stertvin is gevurk, die mond klein en die oë groot. Daar is 'n swart vlek op die boonste punt van die kieudeksel. Die kleur van die vis word beïnvloed deur sy omgewing en habitat. Gewoonlik is die vis groen-blou met dowwe vertikale bane op die lyf. Die pektorale vinne het 'n geel voorkoms. Die mannetjie se bors word oranjekleurig gedurende broeityd. Die vis word tot 200&nbsp;mm lank en die Suid-Afrikaanse hengelrekord is 1.12&nbsp;kg.

## Habitat 
Die vis leef in stil water vol plantegroei in damme en riviere. Hulle vreet ongewerweldes en klein vissies. Die spesie broei in die somer. Die mannetjie bou 'n pieringvormige nes waarop die wyfie die eiers lê. Die eiers is taai en klou aan die nes vas en word deur die mannetjie opgepas. Die spesie neig om neste bymekaar te bou in dieselfde area. Die vis kan ouer as 10 jaar word.

## Bewaring 
Die vis word as 'n plaag beskou aangesien hulle neig om onbeheersd aan te teel en op die inheemse spesies jag te maak. Die vis is ook nie 'n gewilde hengelvis nie.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies
* Indringerspesies van Suider-Afrika

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Verwysings 
## Eksterne skakel 
* Fishbase *Lepomis macrochirus*
Gebak

[duimnael|250px|[Kolwyntjies]]

**Gebak** is 'n manier van voedsel-gaarmaak waar droë hitte op 'n langdurige manier reageer deur konveksie, en nie deur termiese straling nie, gewoonlik in 'n oond, sowel as warm as en stene. Sodra die verlangde temperatuur binne die verwarmingsinstrument bereik is, word die kos daarbinne geplaas en gebak vir 'n spesifieke verloop van tyd.  Dit word hoofsaaklik gebruik in die voorbereiding van brood, koeke, deeg en pasteie, sowel as terte en klein gebak. Hierdie items word verkoop in 'n bakkery of tuisnywerhede. 'n Persoon wat gebak voorberei word na verwys as 'n bakker. In teenstelling met ander gaarmaakmetodes, wysig gebak nie die voedingswaarde van die voedsel nie.  Braai en souteer verander die vet en kalorieë-inhoud van die voedsel. 

Baie kommersiële oonde verskaf die gebruiker met twee verwarmingselemente: een vir bak, waar konveksie en geleiding gebruik word om die kos te verhit, en een vir braai, waar bestraling gebruik word.
Percidae

**Percidae**, is 'n vis-familie van die orde Perciformes wat natuurlik in die noordelike halfrond, Europa en Asië, voorkom. Een spesie is in Suid-Afrika losgelaat. Die vis word uitgeken aan die twee dorsale vinne op die rug. Die spesie het nie goed ontwikkel in Suid-Afrika nie.

## Genus 
Die volgende genus en gepaardgaande spesie is deel van die familie:
* *Perca*
::* *Perca fluviatilis* - Europese baars

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001.
Europese baars

Die **Europese baars** (*Perca fluviatilis*) is 'n varswater vis wat natuurlik in Europa en Asië voorkom. In Suid-Afrika kom die vis in vleie en damme in Mpumalanga en die Wes- en Oos-Kaap voor. In Engels staan die vis bekend as die *Perch*.

## Voorkoms 
Die lyf is lank en die kop ietwat plat en die stertvin is gevurk. Die vis het 'n groot bek. Die vis is silwer tot gelerig groen van kleur en wit aan die onderkant met ses of meer donker, vertikale strepe oor die sye. Daar is 'n swart vlek op die agterkant van die dorsale vin. Die bekken- en anale vinne is oranje kleurig. Die vis word tot 600&nbsp;mm lank en die Suid-Afrikaanse hengelrekord is 1.305&nbsp;kg en die Australiese rekord is 10.4&nbsp;kg.

## Habitat 
Die vis leef in koue water en verkies damme en mere. Hulle leef saam in skole en vreet insekte, krappe en vis. Die vis broei in vlak water; die onbewaakte eiers heg hulle self aan plantegroei vas.

## Trivia 
Die vis was vir die eerste keer in 1896 ingevoer en daarna weer in 1915.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Eksterne skakel 
* http://fishbase.org/summary/Perca-fluviatilis.html

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001.
Instelling

'n **Instelling** kan na een van die volgende verwys:

* Die handeling om iets in te stel of te verstel.
* Iemand se houding of oriëntering teenoor iets anders.
* Iets wat deur 'n openbare gesag ingestel is. Voorbeelde hiervan is organisasies soos opvoedkundige, kerklike en finansiële instellings.
Spikkelbaars

Die **Spikkelbaars** (*Micropterus punctulatus*) is 'n varswatervis wat natuurlik in Noord-Amerika voorkom. In Suid-Afrika word hulle in riviere van die Wes- en Oos-Kaap, KwaZulu-Natal en Zimbabwe gevind. Die vis is in 1939 in Suid-Afrika losgelaat en in 1945 in Zimbabwe. In Engels staan die vis bekend as die *Spotted bass*.

## Voorkoms 
Die vis is donker olyfkleurig aan die bokant met gelerige sye. Daar is ook donker olyf, diamantvormige bane op die sye wat 'n band vorm. Die vis is ligter aan die onderkant met kolle en word tot 600&nbsp;mm lank. Die sylyn is volledig. Die Suid-Afrikaanse hengelrekord is 2,04&nbsp;kg en die wêreldrekord is 4,19&nbsp;kg.

## Habitat 
Die vis verkies effens troebel water in stadigvloeiende riviere en damme. Hulle is roofvisse en vreet insekte, krappe, paddas en ander visse. Die mannetjie maak 'n nes in vlak water en die vis broei in die vroeë somer. Die mannetjie pas die eiers en larwes op.

Hierdie spesie blyk die spesie te wees wat sukkel om in Suider-Afrika aan te pas.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies
* Indringerspesies van Suider-Afrika

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* Fishbase: *Micropterus punctulatus*
Witogie

Die **witogie** (*Aplocheilichthys macrurus*) is 'n varswatervis wat in die Kunenerivier voorkom. Daar is ook onbevestigde berigte dat die vissie in die Okavangorivier en die Cuanzarivier in Angola voorkom. In Engels staan dit bekend as die *White-eye topminnow*.

## Identifikasie 
Die vissie het 'n slank lyf met die dorsale vin wat agter op die rug en kleiner as die anale vin is. Die stertvin is ietwat bolrond. Die vis is deurskynend ligbruin van kleur met donker rante op die dorsale en middellyf skubbe. Daar is ook 'n donkerbruin of swart streep op die snoet net agter die oog. Die vis is wit aan die onderkant. Die skubbe net agter die kieue en bo die pektorale vinne is blouerig. Die vissie word tot 35mm&nbsp; lank.

## Habitat 
Die vis leef aan die beboste oewers van riviere en vloedvlaktes van die hoofrivier.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Verwysings 
## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* http://fishbase.org/summary/Aplocheilichthys-macrurus.html
Kasairivier

Die **Kasai** is 'n sytak van die Kongorivier in Sentraal-Afrika. Die rivier begin in Angola en dien as die grens tussen Angola en die Demokratiese Republiek van die Kongo (DRK), vloei dan in die DRK verder, waar dit by Kwamouth noordoos van Kinshasa by die Kongorivier aansluit. Die Kasairivier se sytakke sluit in: die Fimirivier, Kwangorivier en die Sankururivier. Die stukkie van die Kasairivier wat strek vanaf die invloei van die Fimirivier tot die Kongorivier staan as die *Kwahrivier* bekend.

Van die visse wat hier aangetref word sluit in:
* Spikkel-skreeubaber
* Suidelike dieplyf-kuilvissie

## Sien ook 
* Lys van riviere van Afrika

## Eksterne skakels 
* Kaart van die Kasairivier se opvanggebied
Messier 93

**Messier&nbsp;93** of **M93** (ook bekend as **NGC&nbsp;2447**) is ’n oop sterreswerm in die sterrebeeld Agterdek. Dit is in 1781 deur Charles Messier ontdek en in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

M93 is sowat 3&nbsp;600 ligjare van die Aarde af en is sowat 100&nbsp;miljoen jaar oud.

## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 93

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Natalse lampogie

Die **Natalse lampogie** (*Aplocheilichthys myaposae*) is 'n varswatervis wat voorkom in die kusmere en riviere in KwaZulu-Natal; vanaf Kosibaai suidwaarts tot by die Umlazirivier naby Richardsbaai. In Engels staan die vis bekend as die *Natal topminnow*.

## Voorkoms 
Die vis lyk baie soos Johnston se lampogie. Die mannetjie vissie se dorsale vin is agter op die rug. Die dorsale-, stert- en analevinne is swart met geel rante met geel kolletjies op. Die vissie word tot 55mm&nbsp; lank.

## Habitat 
Die vis leef in beskermde, plantryke areas van mere en goedbeboste riviere. Hulle vreet insekte bv. muskietlarwes en alge. Die wyfie lê haar eiers op die plantegroei.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Verwysings 
## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* *Aplocheilichthys myaposae* by FishBase
Tralielampogie

Die **Tralielampogie** (*Micropanchax hutereaui*) is 'n varswatervis wat in die Okavangorivier, die boonste gedeelte van die Zambezirivier, die onderste gedeelte van die Shirerivier, die Pungwe-Buzirivierstelsels naby Beira, die Luapularivier en ook gedeeltes van die Kongorivier voorkom. In Engels staan dit bekend as die *Meshscaled topminnow*.

## Voorkoms 
Die vissie het 'n kort, diep lyf en die stertvin is bolrond. Die vissie is deurskynend geel met ligte, glimmende blou skynsels vanaf die skubbe. Die irisse in die oë is glinsterend turkoois terwyl die rante van die skubbe swarterig lyk en die vis sy tralievoorkoms gee. Die dorsale-, anale- en stertvinne het swart vierkantige kolle op. Die vissie word tot 35 mm&nbsp;lank.

## Habitat 
Die vis leef in vloedvlaktes en moerasse.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* https://www.fishbase.de/summary/8383
* fotos op iNaturalist.org
Sombrerosterrestelsel

Die **Sombrerosterrestelsel** (ook bekend as **Messier&nbsp;104** of **NGC&nbsp;4594**) is ’n spiraalsterrestelsel sowat 28&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Maagd.

## Geskiedenis 
Die sterrestelsel is in 1767 deur Pierre Méchain ontdek en Charles Messier het dit saam met vyf ander voorwerpe (wat nou saam bekend staan as M104 – M109) aangeteken. William Herschel het dit in 1784 onafhanklik ontdek en die teenwoordigheid van ’n "donker stratum" in die stelsel se skyf aangeteken. Dit is nou bekend as ’n stofbaan.

Camille Flammarion het in 1921 Messier se persoonlike lys Messier-voorwerpe gevind en dit het handgeskrewe aantekeninge oor die Sombrerosterrestelsel bevat. Dit is geïdentifiseer as NGC&nbsp;4594 en Flammarion het verklaar dat dit in die Messier-katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem moet word. en stof van die stelsel lê binne-in hierdie ring. Die stofbaan is die belangrikste gebied van stervorming., in vergelyking met die Melkweg se sowat 150 bolvormige swerms.

M104 lê in ’n komplekse, filament-agtige wolk van sterrestelsels wat strek tot aan suidelike deel van die Virgo-sterrestelselswerm. Dit is egter onseker of dit deel is van ’n formele groep sterrestelsels.

### Swartkolk 
In die 1990's is in ’n studie onder John Kormendy bevind dat ’n supermassiewe swartkolk in die middel van die stelsel lê. Volgens die studie kan die omwentelingspoed van die sterre in die middel van die stelsel net gehandhaaf word as die swartkolk se massa sowat ’n miljard sonmassas is. Dit is een van die massiefste swartkolke in nabygeleë sterrestelsels.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Hubble-mosaïek van die Sombrerosterrestelsel 
* NightSkyInfo.com
* SEDS: Messier 104

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Streeplampogie

Die **Streeplampogie** (*Aplocheilichthys katangae*) is 'n varswatervis wat in die Kunenerivier, Okavangorivier, die Zambezirivier en die kusvlakte van Mosambiek suidwaarts tot by Richardsbaai voorkom. Dit kom ook in die Lufira-, Luapula- en Kongorivierstelsels voor. In Engels staan dit bekend as *Striped topminnow*.

## Voorkoms 
Die vissie het 'n lang lyf met 'n kenmerkende swart sig-sag band op die sye. Die onderkant van die kop en pens is wit terwyl die iris, boonste gedeelte van die kieuedeksel en die skubbe in die middel van die lyf 'n glinsterende blou-turkoois skynsel het. Die vinne is kleurloos of liggeel. Die vissie word tot 50mm&nbsp; lank.

## Habitat 
Die vissie leef in riviere en strome vol digte plantegroei en word nie op vloedvlaktes gevind nie. Hulle vreet inseklarwes en ander klein ongewerweldes. Die wyfie lê haar eiers in die plantegroei.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Verwysings 
## Eksterne skakel 
* http://fishbase.org/summary/Aplocheilichthys-katangae.html
Muskietvis

Die **Muskietvis** (*Gambusia affinis*) is 'n varswater vis wat natuurlik voorkom in riviere om die Golf van Meksiko. Die vis is na Suid-Afrika gebring as natuurlike plaagbeheer in 'n poging om muskiete te beheer in 1936; ook as voedsel vir baars. In Engels staan die vis bekend as die *Mosquitofish*.

## Voorkoms 
Die vis het 'n platterige kop met 'n mond wat opwaarts wys en die stertvin is bolrond. Die mannetjie (35&nbsp;mm) is kleiner en slanker as die wyfie (60&nbsp;mm). By die mannetjie is die anale vin verder vorentoe terwyl die wyfie se lyf dieper, ronder en die anale vin korter is. Beide geslagte is deurskynend lig bruin, partykeer is daar 'n klein swart kolle op die lyf en het 'n glinsterende blou skynsel. Die kieue deksel is silwer goud en die onderkant van die vis is silwer. Die vinne is kleurloos en het soms dowwe kolle op.

## Habitat 
Die vis leef in stilstaande water wat bedek is met plante. Dit kan water temperatuur veranderinge van 4 - 38&nbsp;°C weerstaan en kan ook leef in vars sowel as soutwater. Hulle vreet klein lewende organismes soos muskiet en vis larwes. Die eiers word binne die wyfie bevrug en die spesie is ovivivipaar.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* http://fishbase.org/summary/Gambusia-affinis.html
Messier 107

**Messier&nbsp;107** of **M107** (ook bekend as **NGC&nbsp;6171**) is ’n baie los bolvormige sterreswerm in die sterrebeeld Slangdraer. Dit is in 1782 deur Pierre Méchain ontdek en in 1793 onafhanklik deur William Herschel.

M107 is eers in 1947 deur Helen Sawyer Hogg in Charles Messier se katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem saam met drie ander voorwerpe wat deur Méchain ontdek is. Dit is die laaste bolswerm in die katalogus.

Dit is sowat 20&nbsp;900 ligjare van die Aarde af. Daar is sowat 25 bekende veranderlike sterre in die swerm.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 107
* Galactic Globular Clusters Database

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 106

**Messier&nbsp;106** of **M106** (ook bekend as **NGC&nbsp;4258**) is ’n spiraalsterrestelsel in die sterrebeeld Jaghonde. Dit is in 1781 deur Pierre Méchain ontdek en eers heelwat later in die Messier-katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

M106 is sowat 22 tot 25&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af. Dit het ’n aktiewe kern, wat as ’n Tipe 2-Seyfert geklassifiseer word, en die teenwoordigheid van ’n sentrale supermassiewe swartkolk is gedemonstreer deur die waarneming van radiogolflengtes van die rotasie van ’n skyf van molekulêre gas binne die binneste ligjaar van die swartkolk af.  NGC 4217 is ’n moontlike metgeselsterrestelsel van Messier 106.

## Eienskappe
M106 het ’n waterdamp-megamaser (’n megamaser is mikrogolfversterking deur die gestimuleerde uitsending van straling op ’n galaktiese skaal) wat gesien kan word by die 22&nbsp;GHz-lyn van orto-H2O, wat getuig van digte, warm molekulêre gas. Hierdie waterdamp gee M106 sy kenmerkende pers kleur. Watermasers is nuttig om kernakkresieskywe in aktiewe sterrestelsels waar te neem. Die watermasers in M106 het gesorg vir die eerste direkte meting van die afstand na ’n sterrestelsel. 

M106 is een van die grootste en helderste sterrestelsels naby aan ons, en vergelyk in grootte en helderheid met die Andromeda-sterrestelsel. Die supermassiewe swartkolk in die middel het ’n massa van .

M106 het ook ’n belangrike rol gespeel in die opstel van die kosmiese afstandskaal (die metode waarvolgens wetenskaplikes die afstand van hemelliggame bepaal). Voorheen kon Cepheïedveranderlikes van ander sterrestelsels nie gebruik word in die meting van afstande nie omdat hulle omvang van metaalinhoud van Cepheïede in die Melkweg verskil. M106 bevat Cepheïedveranderlikes waarvan die metaalinhoud met dié in die Melkweg en ander sterrestelsels ooreenstem. Deur die afstand van Cepheïede met dieselfde metaalinhoud as in die Melkweg te meet, kan sterrekundiges die afstand van Cepheïede met ’n verskillende metaalinhoud ook meet, en dit verbeter die bepaling van die afstand na ander sterrestelsels in die heelal.

## Galery
## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 106
* StarDate: M106 
* NGC 4258: Mysterious Arms Revealed

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Kolstert-muskietvis

Die **Kolstert-muskietvis** (*Phalloceros caudimaculatus*) is 'n varswater vis wat inheems is aan 'n streek in die suide van Brasilië tot by Paraguay. In Suider-Afrika kom dit voor in die Ruorivier in Malawi.

## Voorkoms 
Die vis lyk baie soos die Muskietvis met 'n lang gonopodium wat 'n haak op die punt het. Die vis is deurskynend olyf bruin met 'n bruin kol waar die kieue deksel begin. Daar is ook 'n glinsterende blou skynsel op die onderste gedeelte van die kieue deksel. Party visse het verspreide swart kolle op die lyf. Die mannetjie word 35&nbsp;mm en die wyfie 60&nbsp;mm lank.

## Habitat 
Die vis vreet klein water insekte en ongewerweldes maar is minder aggressief as die muskietvis. Tot 50 kleintjies word op 'n slag gebore; die vis is ovivivipaar.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 

## Eksterne skakel 
* http://fishbase.org/summary/Phalloceros-caudimaculatus.html
Gonopodium

duimnael|250px|Gonopodium van 'n vis

'n **Gonopodium** of **kopulasievin** is 'n gespesialiseerde anale vin wat by mannetjies van verskeie soorte levendbarende visse in die families Anablepidae en Poeciliidae voorkom.

Die gonopodium is beweeglik en word vir paring gebruik. Die 3de, 4de en 5de straal van die vin is tot 'n buis saamgevoeg, waardeur die hom (vissperma) geëjakuleer word.

By sommige soorte is die gonopodium so lank, dat dit tot die helfte van die liggaam se lengte is. Soms is die vin so groot dat dit nie meer gebruik kan word nie, soos in sommige kweekvorme van die Swaarddraer (*Xiphoporus helleri*).

Hormoon behandelde vroutjies kan ook 'n gonopodium ontwikkel, maar kan egter nie vir voortplanting gebruik word nie.

Soortgelyke organe word in ander vissoorte aangetref, soos die andropodium by Hemirhamphodon en Goodeidae.
Messier 109

**Messier&nbsp;109** of **M109** (ook bekend as **NGC&nbsp;3992**) is ’n staafspiraalsterrestelsel sowat 83,5&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Groot Beer. Dit is in 1781 deur Pierre Méchain ontdek en is eers heelwat later amptelik aanvaar as lid van Charles Messier se katalogus van komeetagtige voorwerpe.

## Eienskappe 
M109 is die helderste sterrestelsel in die M109-groep, ’n groot groep sterrestelsels in die Groot Beer met dalk meer as 50 stelsels. Dit het drie satelliet-sterrestelsels (UGC&nbsp;6923, UGC&nbsp;6940 en UGC&nbsp;6969) en dalk meer.

In Maart 1956 is die tipe&nbsp;1a-supernova 1956A in M109 gesien. Dit het ’n maksimum skynbare helderheid van 12,3&nbsp;mag gehad.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* M109, SEDS
* M109

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 108

**Messier&nbsp;108** of **M108** (ook bekend as **NGC&nbsp;3556**) is ’n staafspiraalsterrestelsel in die sterrebeeld Groot Beer. Dit is in 1781 of 1782 deur Pierre Méchain ontdek en eers heelwat later in Charles Messier se katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

Die sterrestelsel is ’n geïsoleerde lid van die Ursa Major-sterrestelselswerm in die Virgo-superswerm. Dit het ’n geraamde massa van sowat 125&nbsp;miljard sonmassas en sluit sowat 290 bolvormige sterreswerms in.

Waarnemings deur die Chandra-X-straal-sterrewag het 83 X-straalbronne geïdentifiseer, insluitende ’n bron by die kern. Die helderste van hierdie bronne kan ’n swartkolk wees wat materie opneem. Dit het na raming ’n massa van sowat 24&nbsp;miljoen sonmassas.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 108

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Clayton Blommetjies

**Clayton Blommetjies** is 'n jong Suid-Afrikaanse rugbyspeler wat vir die Vrystaat Cheetahs in die Curriebeker speel. Sy gereelde posisie is heelagter of vleuel.

## Loopbaan 
Nadat hy as jongeling vir Boland Kavaliers gespeel het, sluit hy by die Blou Bulle aan gedurende 2009.

Hy het 'n totaal van 26 wedstryde in die Vodacombeker gespeel en sy Curriebekerdebuut in die openingswedstryd van die 2012 Curriebeker Premierafdeling teen die Griekwas gemaak. Hy het Tuks ook in die Varsitybeker in 2009, 2010 en 2011 verteenwoordig.

Hy het by die Vrystaat Cheetahs aangesluit in Augustus 2014.

## Verwysings 
## Eksterne Skakels 
*
* Blue Bulls Spelerprofiel
* itsrugby.co.uk profiel
Messier 110

**Messier&nbsp;110** of **M110** (ook bekend as **NGC&nbsp;205**) is ’n elliptiese dwergsterrestelsel, en ’n satelliet-stelsel van die Andromeda-sterrestelsel. Dit bevat ’n bietjie stof en tekens van stervorming, wat ongewoon is in ’n elliptiese dwergsterrestelsel. In 1999 het Johnson en Modjaz ’n nova in M110 ontdek.

## Geskiedenis 
Hoewel Charles Messier die sterrestelsel nooit in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem het nie, het hy dit saam met Messier&nbsp;32 op ’n tekening van die Andromeda-sterrestelsel aangebring. Volgens ’n nota op die tekening het Messier NGC&nbsp;205 op 10&nbsp;Augustus 1773 die eerste keer waargeneem.

M110 is in 1783 onafhanklik deur Caroline Herschel ontdek en haar broer, William Herschel, het haar ontdekking in 1785 beskryf. Dit is die laaste voorwerp wat in die katalogus opgeneem is.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 110

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Bruinforel

Die **bruinforel** (*Salmo trutta*) is 'n varswater vis wat inheems is aan Europa en noord-wes Afrika in die bergstrome van die Atlasgebergte in Morokko. In Suider-Afrika kom die vis in Wes-Kaap, Oos-Kaap, KwaZulu-Natal, Mpumalanga, Lesotho en Zimbabwe voor. In Engels staan die vis bekend as die *brown trout*.

duimnael|links|'n Bruinforel
duimnael|links|'n Visserman spog met sy vangs.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bronne 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 
* 

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
*
Swaarddraer

Die **Swaarddraer** (*Xiphophorus hellerii*) is 'n varswater vis wat inheems is aan suidelike Meksiko en Honduras. In Suid-Afrika kom hulle in KwaZulu-Natal, Mpumalanga en die Otjikotomeer in Namibië voor. In Engels staan die vis bekend as *Swordtail*.

## Voorkoms 
Die vis het 'n kenmerkende lang dorsale vin, die manlike gonopodium en die verlengde onderste gedeelte van die stertvin - die sogenaamde swaard. Die kleur van die vis varieer, die mees bekendste variasie soos gevind in akwariums is oranje-rooi met 'n swart omlynde swaard. Die visse wat in die natuur voorkom het 'n bruin streep op die rug, helder groen-oranje streep op die lyf en 'n helder groen-swart omlynde swaard. Die wyfie se kleure is nie so helder as die mannetjie s'n nie. Die mannetjie word 80&nbsp;mm en die wyfie 120&nbsp;mm lank.

## Habitat 
Die verkies warmer en stil waters om in te leef, 20 - 26&nbsp;°C en te broei. Hulle vreet klein water ongewerweldes. Die vis is 'n hermafrodiet, die groot wyfies kan mannetjies word.

## Trivia 
Die vis is die eerste keer in 1974 in die natuur in Suid-Afrika opgemerk, vermoedelik afkomstig van visse wat uit akwariums vrygelaat is.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van visse
* Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
* Lys van varswater visfamilies
* Lys van visfamilies

## Bron 
* *A Complete Guide to the FRESHWATER FISHES of Southern Africa.* Paul Skelton. 2001. 
* 

## Eksterne skakels 
*
Messier 96

**Messier&nbsp;96** of **M96** (ook bekend as **NGC&nbsp;3368**) is ’n oorgangspiraalsterrestelsel sowat 31&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Leeu. Dit is in 1781 deur Pierre Méchain ontdek en Charles Messier het dit in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

M96 word geklassifiseer as ’n dubbelstaaf-spiraalstelsel met ’n klein binneste uitstulping deur die kern asook ’n groter uitstulping. Variasies in die ultravioletstrale vanaf die kern dui op die teenwoordigheid van ’n supermassiewe swartkolk met ’n geraamde massa van 1,5×106 tot 4,8×107 keer dié van die Son.

Op 9 Mei 1998 is die tipe&nbsp;1a-supernova SN&nbsp;1998bu in die sterrestelsel waargeneem. Dit het op 21 Mei sy maksimum helderheid bereik en daarna al hoe dowwer geword.

## M96-groep 
M96 is die helderste stelsel in die M96-groep, ’n sterrestelselswerm in die Leeu wat die Messier-voorwerpe M95 en M105 asook minstens nege ander sterrestelsels insluit. M96 het asimmetriese spiraalarms en ’n verskuifde kern, moontlik vanweë die swaartekraginvloed  van ander, nabygeleë stelsels.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* NOAO: Messier 96 
* SEDS: Messier 96

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Rooireus

’n **Rooireus** is ’n helder reusester met ’n lae of gemiddelde massa (rofweg 0,5–10 sonmassas) in ’n laat stadium van sterevolusie. Die buitenste atmosfeer is uitgesprei en yl – daarom is die radius groot en die oppervlaktemperatuur laag, vanaf sowat 5&nbsp;000 kelvin en laer. Die ster lyk geel-oranje tot rooi en sluit in spektraaltipes K en M, maar ook S- en koolstofsterre.

## Beskrywing 
[duimnael|240px|links|Die huidige grootte van die Son (geel; nou in die [hoofreeks) in vergelyking met sy geskatte grootte wanneer hy in die toekoms sy rooireusfase sal bereik.]]
Daar word geglo hoofreekssterre van spektraaltipe&nbsp;A tot K (soos die Son, 'n tipe G-hoofreeksster) ontwikkel in rooireuse. Tydens sy hoofreeksfase verbrand ’n ster langsamerhand waterstof in sy kern en sit dit om in helium; sy hoofreeksfase eindig wanneer byna al die waterstof in die kern opgebruik is en hy betree dan die rooireusfase op die Hertzsprung-Russell-diagram (regs).

Die meeste rooireuse se buitekant sit steeds waterstof in helium om, terwyl die kern uit onaktiewe helium bestaan. Hierdie fase duur net ’n paar miljoen jaar en is dus kort in vergelyking met die miljarde jare van die ster se bestaan.

Die Son se hoofreeksfase is sowat 10&nbsp;miljard jaar; groter sterre het ’n korter leeftyd en kleiner sterre ’n langer leeftyd.

Prominente helder rooireuse aan die naghemel sluit in Aldebaran (Alpha Tauri), Arcturus (Alpha Bootis) en Gamma Crucis (Gacrux), terwyl die nog groter Antares (Alpha Scorpii) en Betelgeuse (Alpha Orionis) rooi superreuse is.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Cepheïed

duimnael|180px|Die ster Delta Cephei (middel), waarvan die term "Cepheïed" afgelei is.

’n **Cepheïed** is ’n baie helder soort veranderlike ster. Die noue direkte verhouding tussen Cepheïede se helderheid en hul polsperiode het hul status bepaal as standaardmeetinstrumente vir afstande in die heelal.

Cepheïede word onderverdeel in verskeie subklasse volgens hul massa, ouderdom en evolusiegeskiedenis, onder meer in klassieke, Tipe II- en dwerg-Cepheïede.

Die term "Cepheïed" kom van die ster Delta Cephei in die sterrebeeld Kefeus (Latyn: Cepheus), die eerste ster van dié soort wat geïdentifiseer is, deur John Goodricke in 1784. Dit is ook een van die Cepheïede waarvan die afstand die akkuraatste bepaal is, deels danksy sy ligging in ’n sterreswerm en die beskikbaarheid van presiese Hubble-ruimteteleskoop/Hipparcos-parallakse.

## Dinamika van die pulse
Die aanvaarde verduideliking vir die pulse van ’n Cepheïed word die Eddingtonwaarde genoem, of die κ-meganisme, waar die Griekse letter κ (kappa) die gas se ondeurlatendheid aandui.
Helium is die gas wat beskou word as die aktiefste in die proses. Dubbel geïoniseerde helium (helium waarvan albei elektrone in die atome afwesig is) is meer ondeurlatend as enkel geïoniseerde helium. Hoe meer helium verhit word, hoe meer word dit geïoniseer. By die dofste deel van die Cepheïed se siklus is die geïoniseerde gas in die buitenste lae ondeurlatend en word dit verhit deur die ster se straling. Vanweë die toenemende temperatuur begin dit uitsit. Namate dit uitsit, koel dit af en word dit minder geïoniseer en dus meer deurlatend. Dit laat die straling toe om te ontsnap. Die uitsetting stop dan en die proses word omgekeer vanweë die ster se swaartekragaantrekking. Die proses word dan herhaal.

Die meganika van die pulse as ’n hitte-enjin is in 1917 deur Arthur Stanley Eddington voorgestel (wat uitgebreid oor die dinamika van Cepheïede geskryf het), maar eers in 1953 het S.A. Zhevakin geïoniseerde helium geïdentifiseer as ’n waarskynlike klep vir die enjin.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Veranderlike sterre 
* McMaster-argief

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Geeldwerg

[duimnael|200px|Die [Son, ’n tipiese voorbeeld van ’n geeldwerg, of hoofreeksster tipe G. (Gekleurde swart-wit-foto.)]]

’n **Geeldwerg** of **hoofreeksster tipe&nbsp;G** (G&nbsp;V) is ’n hoofreeksster van spektraaltipe&nbsp;G en ligsterkteklas&nbsp;V. So ’n ster het ’n massa van sowat 0,8 tot 1,2 sonmassas en oppervlaktemperature van tussen 5&nbsp;300 en 6&nbsp;000 Kelvin.

Nes ander hoofreekssterre sit ’n G&nbsp;V-ster waterstof in sy kern om in helium deur middel van kernfusie. Ons Son is die bekendste en mees sigbare voorbeeld van ’n G&nbsp;V-ster. Elke sekonde word sowat 600&nbsp;miljoen ton waterstof omgesit in helium.

Sterrekundiges verkies die term "hoofreeksster tipe G" omdat G-sterre eintlik tussen wit en liggeel is. Die Son is eintlik wit, maar vertoon geel deur die Aarde se atmosfeer. En hoewel  die term "dwergster" gebruik word om hoofreekssterre van reusesterre te onderskei, is sterre soos die Son helderder as 90% van die sterre in die Melkweg, wat uit meestal oranje-, rooi- en witdwerge bestaan. (Laasgenoemde is in ’n fase ná die hoofreeks.)

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Bloudwaalster

[duimnael|regs|350px|’n Foto deur die [Hubble-ruimteteleskoop van NGC&nbsp;6397, met ’n paar helder bloudwaalsterre.]]

’n **Bloudwaalster** of **blou-agterblyer** is ’n hoofreeksster in ’n oop of bolvormige sterreswerm wat helderder en blouer as ander sterre in die swerm is. Dit is in 1953 die eerste keer ontdek deur Allan Sandage in die bolswerm Messier 3.

Volgens teorieë van sterevolusie behoort die posisie van ’n ster op die Hertzsprung-Russell-diagram feitlik alleenlik bepaal te word deur die aanvanklike massa van die ster en sy ouderdom. In ’n sterreswerm word sterre almal min of meer op dieselfde tyd gevorm en al die sterre behoort dus op die H-R-diagram op ’n duidelik gedefinieerde kurwe te lê wat bepaal word deur die ouderdom van die swerm, met die posisie van individuele sterre op die kurwe alleenlik na gelang van hul aanvanklike massa. Met massas van twee tot drie keer dié van die res van die hoofreekssterre in ’n swerm, lyk dit of bloudwaalsterre ’n uitsondering op die reël is. Die rede is waarskynlik ’n interaksie tussen twee of meer sterre in die digte omgewing van die sterreswerm waarin die bloudwaalsterre hulle bevind.

## Teorieë 
Verskeie teorieë bestaan oor die vorming van bloudwaalsterre. Die eenvoudigste is dat hulle later as die res van die swerm ontstaan het, maar daar is min bewyse daarvoor. ’n Ander teorie is dat bloudwaalsterre nie werklik tot die swerm behoort nie of dalk deur die swerm aangetrek en vasgevang is. Dit lyk ook onwaarskynlik, aangesien hulle hulle dikwels in die middel van die swerm bevind. Nog ’n teorie is dat dit sterre is wat te na aan ’n ander ster of liggaam met dieselfde massa gekom en daarmee gebots het.

Die twee moontlikste verduidelikings het albei te doen met interaksies tussen sterre in die swerm. Een verduideliking is dat hulle huidige of voormalige dubbelsterre is wat besig is om saam te smelt of reeds saamgesmelt het. Die samesmelting van twee sterre kan ’n enkele, massiewer ster tot gevolg hê wat moontlik ’n groter massa het as die ander hoofreekssterre in die swerm. Die teorie word deur baie sterrekundiges aanvaar omdat bloudwaalsterre blykbaar meer algemeen in digte gebiede van swerms voorkom, veral in die kern. Ramings van die verwagte aantal botsings in swerms stem ook ooreen met die aantal bloudwaalsterre wat waargeneem word.

## Ander tipes 
Geel- en rooidwaalsterre word ook aangetref. Dit kan bloudwaalsterre wees wat reeds in reusesterre ontwikkel het.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Ton

duimnael|regs|'n Verkeersbordjie wat 'n verbod van hoër as 5,4 ton op die voertuigmassa plaas.

'n Metrieke **ton** is 'n massa van 1000 kilogram (103 kg). Die ton is nie 'n standaard SI-eenheid nie, die korrekte (maar weinig gebruikte) benaming is megagram.

Vir swaar plofstowwe, soos kernwapens, word die ontploffingskrag in kiloton uitgedruk. In die geval verwys een kiloton na die krag van 1000 ton (1 miljoen kilogram) TNT.

In Suid-Afrika is die *lang ton* ("long ton") van Groot-Brittanje geërf in 1835. Hierdie ton (ongeveer 1016,047&nbsp;kg) bevat 2240 Britse *avoirdupois* ponde. Hierdie syfer is bereken van 14 ponde wat gelyk is aan een steen, 4 stene wat gelyk is aan een sentenaar (112 ponde) en 20 sentenare wat gelyk is aan een ton.

In Anglo-Saksiese lande word 'n ander massa onder een ton verstaan. Hulle onderskei tussen die *kort ton* ("short ton") wat 2000 Engelse ponde (presies 907,18474 kg) is, en die *lang ton* ("long ton"), wat 2240 Engelse ponde (presies 1016,0469088 kilogram) aandui. Om onderskeid te tref, word 'n metriese ton (1000 kg) daar – net soos in Frans – as "*tonne*" geskryf.

## Verwysings