Afrikaanse Nasionale Studentebond

Die **Afrikaanse Nasionale Studentebond** (ASB) was 'n belangrike studentevereniging in die vroeë 20ste eeu wat 'n sleutelrol gespeel het in die Afrikaanse taalbeweging, veral binne die hoër onderwys-konteks. Steyn dui daarop dat die ASB verskillende fases van bestaan of samestelling gehad het. Die Afrikaanse Studentebond is gestig in September 1916 deur die saamvoeging van verskeie Afrikaanse studente "Werda"-komitees in die Vrystaat en Transvaal. Daar was ook 'n Studente-Werda-komitee in die Boland sedert 1911. Later, in 1933, is die Afrikaanse Nasionale Studentebond (ASB) gestig deur studente van Bloemfontein, Potchefstroom, en Pretoria, spesifiek omdat hulle nie lede wou wees van die Engels-gedomineerde National Union of South African Students (NUSAS) nie, wat in 1924 gestig is. Steyn noem ook dat Afrikaanse studenteliggame in 1948 weer saamgesmelt het onder die ou naam Afrikaanse Studentebond, wat in 1917 gestig is. Hierdie verskillende datums vir stigting of samevoeging dui op die ASB se dinamiese aard en sy voortdurende relevansie vir Afrikaanse studente.

Een van die vernaamste doelstellings van die ASB en die Studente-Werda-komitees was die gebruik van Nederlands en Afrikaans as doseer- en eksamentale. Onder leiding van die ASB se hoofbestuur het studente van die geaffilieerde kolleges van die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) in 1918 'n petisie na die raad en senaat van Unisa, sowel as na die minister van onderwys, gestuur. Hierdie petisie is namens die hoofbestuur onderteken deur J.J. du Plessis en F.J. Labuschagne, en is ondersteun deur 246 studente van verskeie kolleges, insluitend 25 van die Hugenote Kollege in Wellington, 14 van die Rhodes Universiteitskollege, 62 van die Grey Universiteitskollege (GUK), 117 van die Transvaalse Universiteitskollege (TUK), en 26 van die Teologiese Skool op Potchefstroom. Steyn beklemtoon dat dit 'n aansienlike aantal studente was, gegewe die klein getalle by die kolleges destyds (TUK het slegs 250 studente in 1918 gehad, en GUK minder as 150). Die petisie het gevra vir die instelling van leerstoele in Afrikaans aan die kolleges en die "praktiese erkenning van Afrikaans aldaar als medium van onderwijs en eksamens". 'n Soortgelyke petisie met 378 studente is ook direk aan die minister van onderwys gerig. Die Unisa-senaat het op 1 Julie 1918 besluit om "in favour of sanctioning the use of Afrikaans by candidates who so desire at all examinations of the University of South Africa". Die versoek vir leerstoele is egter as buite die senaat se bevoegdheid beskou. Die ASB-petisie het gehelp dat die gebruik van Afrikaans as eksamentaal goedgekeur is.

Benewens sy rol in die taalstryd op akademiese vlak, was die ASB ook betrokke by breër kulturele aktiwiteite. *Die Banier*, die kulturele tydskrif van die Afrikaanse Studentebond, het van Maart 1920 tot Februarie 1922 as deel van *Die Brandwag* verskyn. In 1925 het die ASB 'n gedenkboek ter ere van die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) uitgegee, wat verskeie hoogstaande artikels bevat het. Die besluit om hierdie boek uit te gee, is deur die ASB-takke van die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys (PUK) en die Normaalkollege van Potchefstroom geneem, en hulle het al die werk daaraan gedoen. Gedurende die Eeufeesprogram in 1938 het die ASB 'n eie dagblad uitgegee, genaamd *De Oude Emigrant*, van 13 tot 16 Desember. Gustav Preller was die ere-hoofredakteur, en die vyf redaksielede was almal studente.

Die stigting van die ASB in 1933 spesifiek as 'n alternatief vir die National Union of South African Students onderstreep sy doel om 'n identiteit te bevorder wat apart staan van Engels-gedomineerde studentestrukture en om die Afrikaanse selfbewussyn en belange te bevorder. Die ASB het sodoende 'n platform gebied vir Afrikaanse studente om hulle te organiseer en hulle stem dik te maak in die stryd vir die volle erkenning en gebruik van Afrikaans in die openbare en akademiese lewe.

## Verwysing