Chondriet

[duimnael|Sahara 97096, 'n klas E [enstatiet-chondriet]]
duimnael|Die Ornans-meteoriet; groep CO
**Chondriete** is meteoriete wat nie gedifferensieer is nie en hulle solêre samestelling -minus die vlugtige komponente- behou het.

'n Ouer definisie is dat dit meteoriete is wat *chondrules* bevat, korreltjies waarin die oermateriaal wat in die sterre gevorm is, gekondenseer het. Hierdie definisie is nogtans nie heeltemal korrek nie, omdat daar meteoriete is wat wel hulle oorspronkelike samestelling behou het, maar geen korrelige struktuur het nie.
'n Nog ouer indeling in steenagtige *aeroliete*, yster-nikkel-houdende *sideriete* en steenagtige ysters *sideroliete*  is slegs van oppervlakkige waarde. Meteoriete word vandag veral in chondriete en achondriete ingedeel. In achondriete het die sterre se oorspronkelike stowwe veranderings (differensiasie) ondergaan. Hulle kan byvoorbeeld van Mars of die Maan stam. Uit chondriete kan die meeste inligting oor die vroeë sonnestelsel verkry word.

Die chondriete self word in klasse, *clans*, groepe en subgroepe ingedeel, maar die klassifikasie in in 2018 steeds in ontwikkeling.

## Klasse 
duimnael|Die Carancas-meteoriet; 'n gewone chondriet klas O
duimnael|Ca/Si teen Mg/Si-verhoudings vir die chondrietklasse|350px
Die drie hoofklasse word met C, O en E aangedui, maar daar is chondriete wat daarbuite val en met klas R of K aangedui word. Daar is dus vyf klasse. Die groepe verwys dikwels na 'n bekende meteoriet of na die yster-samestelling:

### Koolstofhoudende chondriete (klas C) 
Die koolstofhoudende chondriete, CCs, word gewoonlik as die "primitiefste" meteoriete beskou. 

Die chondriete van groepe CI, CM en CR bestaan hoofsaaklik uit 'n waterbevattende koolagtige materiaal. Hulle het stowwe behou wat al by 'n temperatuur van 500-600&nbsp;oC ontbind. en hulle bevat dikwels gehidrateerde silikate soos saponiet wat reeds onderkant 100&nbsp;oC sy water sal verloor. Die watergehaltes is onderkant 20%, 8% en 5% vir CI, CM en CR en die erste twee groepe bevat kerogeen en organiese verbindings, soms selfs klein hoeveelhede aminosure. Verhitting kan ook gasse soos die edelgasse soos Ne, , , , ,  en  vrystel. Die samestelling lyk baie soos dié wat die primitiewe Aarde gehad moet hê toe dit gevorm het, sowat 4,4 miljard jaar gelede. C-tipe asteroïdes, soos 162173 Ryugu is waarskynlik die bronne van die koolstofhoudende C-tipe chondriete.

Die matriks van die CO, CV, CK en CH-chondriete is baie droër en bevat minder gasse. Hulle bevat water in die vorm van OH-groepe wat deel van die kristalstruktuur is, soos in amfibole. Hulle besit nogtans die grootste CAI's met groottes wat tot 1 cm kan reik.

### Enstatiet-chondriete (klas E) 
Die enstatiet-chondriete bestaan hoofsaaklik uit die mineraal enstatiet. Die E-chondriete was tot nou op aarde gevind is verteenwoordig dalk nie die verdeling in die ruimte nie. 
E-chondriete bestaan uit drie komponente: silikate, sulfiede en metaal. Die gemiddelde verhouding is ongeveer 68%, 12% en 20%.Die EH-chondriete is gewoonlik die primitiefste en het die minste veranderings ondergaan.
Die chemie van E-chondriete het 'n reduserende karakter. Dit word gewoonlik verklaar deur in hoë C/O-verhouding in die binneste dele van die planetêre newel waaruit die sonnestelsel ontstaan het. Die suurstof-fugasiteit is baie laag.
Enstatiet-chondriete is die enigste groep chondriete wat se isotoopverhoudings identiek is met die aarde s'n.

### Rumurutti-chondriete (klas R) 
Klas R het elementsamestellings en suurstofisotoop verhoudings wat soos klas O lyk, maar in 'n drie-isotope-diagram val hulle bokant die lyn wat die gewone chondriete beskryf. Hulle is dus dalk óf 'n aparte klas óf 'n aparte *clan* van die O-klas.

### Kakangari – chondriete (K) 
Indien daar vyf meteoriete of minder is wat aan mekaar lyk, word dit 'n *grouplet* ('n groepie) genoem. Die Kakangari-meteoriete is die bekendste 'groepie' en nie regtig 'n klas nie. Hulle samestelling van vuurvaste-litofiele elemente lyk aan die O-chondriete s'n, maar die suurstofisotoop-samestelling lê onder die fraksioneringslyn soos die C-condriete.
Daar is chondriete was nie in hierdie klassifikasie pas nie en 'ongegroepeer' genoem word, soos die meteoriet Acifer 094.

## Verwysings