Chinese ballon insident van 2023

[duimnael|Die ballon afgeneem vanaf [Billings, Montana|Billings, Montana, op 1 Februarie 2023.]]
Van 28 Januarie tot 4 Februarie 2023 is 'n Chineesvervaardigde, groot wit hoë-hoogte-ballon in Noord-Amerikaanse lugruim gesien, insluitend in Alaska, Wes-Kanada en die aangrensende Verenigde State.  Die Amerikaanse en Kanadese weermagte het beweer dat die ballon vir waarneming gebruik was, terwyl die Chinese regering volgehou het dit was 'n burgerlike meteorologiese navorsingslugskip wat van koers af gewaai is. Ontleders het gesê dat die ballon se vlugbaan en strukturele eienskappe verskil van dié wat tipies vir meteorologiese navorsing gebruik word. 

Die Amerikaanse departement van buitelandse sake het verklaar dat die ballon in staat was om elektroniese kommunikasietoestelle, insluitend selfone en radio's, op te spoor, en dat Amerikaanse U-2-verkenningsvliegtuie wat ontplooi is om die ballon in die lug op te spoor, aan die lig gebring het dat die ballon antennas en ander toerusting "duidelik gedra het" vir intelligensie-waarneming en nie soortgelyk met die toerusting aan boord van weerballonne nie." Die Staatsdepartement het gesê dat die spioenasieballon deel was van 'n wêreldwye Chinese militêre gerigte toesigpoging waarin Chinese spioenasieballonne oor meer as 40 lande op vyf kontinente gevlieg het.  Puin van die wrak is teruggevind en na die FBI-laboratorium in Quantico, Virginia, gestuur vir ontleding.

Die voorval het spanning tussen die VSA en die Volksrepubliek van China verhoog. Die voorval het die Amerikaanse minister van buitelandse sake, Antony Blinken, aangespoor om 'n diplomatieke besoek aan Beijing uit te stel, wat na verwagting sy eerste sedert 2018 sou wees. Dit het ook die betrekkinge tussen Kanada en China verder gespanne gelaat, aangesien Kanada die Chinese ambassadeur ontbied het weens die skending van die Kanadese lugruim. Op 3 Februarie het die Amerikaanse departement van verdediging aangekondig dat 'n tweede Chinese ballon oor Latyns-Amerika beweeg, wat volgens China ook aan hul behoort. Op 10 Februarie het die Lugmag nog 'n lugvoorwerp oor Amerikaanse grondgebied afgeskiet in opdrag van president Biden.

## Agtergrond
### Geskiedenis van spioenasieballonne
duimnael|Diagram met benaderde afmetings van die Chinese waarnemingsballon.
Die gebruik van spioenasieballonne as 'n militêre tegnologie dateer uit die 19de en 20ste eeue, waartydens verskeie weermagte hulle in diens geneem het, insluitend die Verenigde State en die Sowjetunie tydens die Koue Oorlog. Ten spyte daarvan dat dit meestal uitgedien is deur die koms van beweegbare en verskuilde waarnemingsatelliete en hommeltuie, het ballonne sekere voordele behou, soos 'n laer koste van produksie en makliker ontplooiing. Die Amerikaanse departement van verdediging het in 2019 begin belê in die militêre gebruik van ballonne onder sy COLD STAR (Covert Long Dwell Stratospheric Architecture)-program.

### Tegnologie wat deur China gebruik word
Gebaseer op inligting wat op 'n Volksbevrydingsleër verkrygingsportaal gevind is, word die ballon vermoedelik deur 'n burgerlike Chinese militêre kontrakteur vervaardig. 'n Ontleding deur Reuters van 'n artikel in 'n Chinese staatsbeheerde verdedigingstegnologie-joernaal wat in April 2022 gepubliseer is, het 'n groter belangstelling in militêre ballontegnologie getoon, wat daarop dui dat China "die vyand se lugverdedigingstelsel moet induseer en mobiliseer, wat die voorwaardes verskaf vir die implementering van elektroniese verkennings [en] assessering van lugverdedigingstelsels se vroeë waarskuwingsbespeuring en operasionele reaksievermoëns." Na die afskiet van die ballon het amptelike Chinese media 'n artikel gepubliseer deur 'n professor aan Beihang Universiteit en afgetrede senior kolonel in die Lugmag van die Volksbevrydingsleër, wat beweer dat die inkursie 'n strategievoorstel vervul het in sy 2014 referaat getiteld " Innoverende lugverdedigingstelsels: lang verblyf in die lug en kitsaanvalle", waarin hy beweer het lugskepe is die "beste keuse vir China om sy binnelandse lugverdedigingstelsel te bou".

### Spanning tussen die VSA en China
Die ballonvoorval in 2023 het plaasgevind toe die verhouding tussen die VSA en China op hul laagste punt in dekades was,  Die ballonvoorval het gevolg op vorige Chinese regeringsaksies wat die VSA teiken, insluitend die Chinese diefstal van die ontwerpe vir die Lockheed Martin F-35 Lightning II sowat vyftien jaar tevore en suksesvolle Chinese regering-geborgde kuberaanvalle wat die Office of Personnel Management-sekuriteitsklaringlêers (2015), die gesondheidsorgmaatskappy Anthem (2015), en die Marriott International-stelsel (2018), teiken. In 2022 het die VSA en sy bondgenote streng bykomende uitvoerbeheermaatreels ingestel op die verkoop van "fundamentele tegnologieë" (insluitend gevorderde halfgeleierskyfies en verwante tegnologie) aan China, met die doel om Chinese militêre opbou te inhibeer.  Die Biden-administrasie het ook probeer om voorsieningskettings in kritieke sektore onafhanklik van China te handhaaf.

## Verwysings