open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frito-Lay, Inc.

**Frito-Lay, Inc.** (/ˈfriːtoʊ leɪ/; FREE -toh- (LAY) is 'n Amerikaanse voedselmaatskappy wat peuselhappies vervaardig, bemark en verkoop. Dit het in die vroeë 1930's begin as twee maatskappye, die Frito Company en HW Lay & Company, wat in 1961 saamgesmelt het. Frito-Lay self het in 1965 met die Pepsi-Cola Company saamgesmelt om PepsiCo te skep. Sedert die samesmelting funksioneer Frito-Lay as 'n volfiliaal van PepsiCo. 

Die primêre peuselhappiehandelsmerke wat onder die Frito-Lay- naam vervaardig word, sluit in Fritos-mielieskyfies, Cheetos-kaasgegeurde peuselhappies, Doritos- en Tostitos-tortillaskyfies, Lay's- en Ruffles-aartappelskyfies, Rold Gold-pretzels in Noord-Amerika en is deel van PepsiCo North America Inc.

Elke handelsmerk het jaarlikse wêreldwye verkope van meer as VS$1 miljard in 2009 gegenereer. Deur Frito-Lay is PepsiCo die grootste wêreldwydverspreide peuselhappie-maatskappy, met verkope van sy produkte wat 40 persent van alle "heerlike peuselhappies" wat in die Verenigde State verkoop is, en 30 persent van die nie-VSA-mark in 2009 uitmaak. In 2018 was Frito-Lay vir ten minste 25 persent van PepsiCo se jaarlikse verkope in Noord-Amerika verantwoordelik.

## Verwysings
Doritos

**Doritos**  is 'n Amerikaanse handelsmerk van gegeurde tortilla-skyfies wat vervaardig word deur Frito-Lay, 'n volfiliaal van PepsiCo. Die konsep vir Doritos het ontstaan by Disneyland in 'n restaurant wat deur Frito-Lay bestuur is.

In 1966 het Doritos die eerste tortilla-skyfie geword wat landwyd in die Verenigde State beskikbaar was. Die aanvanklike geur was eenvoudig geroosterde mielies, gevolg deur taco in 1967, en die nou alomteenwoordige nacho-kaas in 1972. Tans is die skyfies wêreldwyd beskikbaar in 'n wye verskeidenheid geure, wat streeksgewys verskil.

Doritos het ook bekendheid verwerf vir sy bemarkingsveldtogte, insluitend advertensies wat tydens Super Bowls uitgesaai is. Die Doritos-handelsmerk word ook gebruik vir soortgelyk gekruide produkte, soos Doritos 3D en taco-skulpe van Taco Bell.

## Bestanddele 
Die oorspronklike gewone skyfies (*Toasted Corn*, 'n gestaakte Amerikaanse variëteit sedert 2019, maar beskikbaar bly in die VK as 'Lightly Salted') was gemaak van gemaalde mielies, plantaardige olie en sout. Ander bestanddele wissel tussen die gegeurde skyfievariëteite. Doritos wat vir die Amerikaanse mark gemaak word, gebruik gewoonlik nie varkvleis-afgeleide dierlike stremsel in die maak van die kaasgeurmiddels wat op die skyfie gebruik word nie.

In 1996 het *The Onion*, 'n satiriese koerant en webwerf, 'n artikel met die opskrif "Doritos vier een miljoenste bestanddeel" gepubliseer, waarin Frito-Lay gekritiseer is vir die blote aantal bestanddele wat in Doritos aangetref word.

Daar is kommer uitgespreek dat die olies, geurmiddels en bymiddels wat in Doritos en ander Frito-Lay-produkte gebruik word, ongesond kan wees.

## Geure 
duimnael|"Cool ranch Doritos"
Doritos word in baie lande wêreldwyd in verskillende geure verkoop. Dit is in 1966 nasionaal in die Verenigde State bekendgestel, met slegs een geur: Geroosterde Mielies. Jay Leno, Ali Landry, en Pinocchio ingesluit, sowel as produkplasings in films, soos ''Wayne's World''.

## Verwysings
Ole Gunnar Solskjær

**Ole Gunnar Solskjær** (Noorse uitspraak: [ˈûːlə ˈɡʉ̂nːɑr ˈsûːlʂæːr]; gebore 26 Februarie 1973) is ’n Noorse professionele sokkerafrigter en voormalige speler. Hy het die grootste deel van sy spelersloopbaan by Manchester United deurgebring en het 67 keer vir die Noorse nasionale span verskyn.

As ’n aanvaller het Solskjær sy loopbaan in sy geboorteland Noorweë by Clausenengen begin, waar hy 115 doele in 109 liga-wedstryde oor vyf seisoene aangeteken het, en sodoende gehelp het dat die klub in 1993 na die Noorse Tweede Divisie bevorder is. Daarna het hy in 1995 na Molde, wat pas na die Tippeligaen bevorder is, verhuis. Sy doele het gehelp dat Molde tweede geëindig het en vir die UEFA-beker gekwalifiseer het.

In Julie 1996 het Solskjær by Manchester United aangesluit vir ’n oordragfooi van £1,5 miljoen. Bynaam *The Baby-faced Assassin*, het hy 366 wedstryde vir United gespeel en 126 doele aangeteken gedurende ’n suksesvolle tydperk vir die klub. Hy was bekend as ’n “super-invaller” vir sy vermoë om laat doele van die bank af aan te teken, en het veral bekend geword vir sy dramatiese beseringstyd-wenner teen Bayern München in die 1999 Kampioeneliga-eindstryd. Daardie doel het *The Treble* vir United verseker, wat met 1–0 agter was toe die wedstryd in bykomende tyd ingegaan het. Hy het ’n gereelde speler gebly totdat ’n ernstige kniebesering wat hy in 2003 opgedoen het, sy loopbaan begin belemmer het. Ná verskeie pogings om terug te keer, het hy in 2007 sy uittrede uit sokker aangekondig.

Solskjær het ná sy uittrede by Manchester United gebly en beide ’n afrigtingsrol en ambassadeursverpligtinge opgeneem. In 2008 is hy aangestel as afrigter van die klub se reserwespan. Hy het in 2011 na Noorweë teruggekeer om sy ou klub, Molde, te bestuur en het hulle na hul eerste ooit Tippeligaen-titels in sy eerste twee seisoene gelei. Hy het ’n derde groot eer behaal deur die 2013 Noorse Beker te wen. In 2014 het Solskjær Cardiff City oorgeneem, alhoewel die klub gedurende sy termyn uit die Premierliga gerelegeer is. Laat in 2018 het hy na Manchester United teruggekeer as tussentydse afrigter ná die vertrek van José Mourinho, en hy het die klub tot aan die einde van die 2018–19-seisoen bestuur.

Op 28 Maart 2019, ná hy 14 van sy eerste 19 wedstryde gewen het, is Solskjær permanent as hoofafrigter van Manchester United aangestel met ’n driejaar-kontrak. Hy het die klub na die 2021 Europa League-eindstryd gelei, waar hulle in ’n strafskopreeks deur Villarreal geklop is. Ná ’n swak reeks uitslae gedurende die 2021–22-seisoen is hy in November 2021 deur die klub ontslaan. 

In Januarie 2025, ná drie jaar uit bestuur, is Solskjær aangestel as afrigter by die Turkse Süper Lig-klub Beşiktaş. Hy is op 28 Augustus afgedank.

## Verwysings
Alexander Sørloth

**Alexander Sørloth** (gebore 5 Desember 1995) is ’n Noorse professionele sokkerspeler wat as ’n voorspeler vir die La Liga-klub Atlético Madrid en die Noorse nasionale span speel.

Sørloth het sy loopbaan by Rosenborg begin, voordat hy in 2015 op ’n leningsperiode by Bodø/Glimt gespeel het. Daarna het hy na Groningen in Nederland oorgeplaas en toe na Midtjylland in Denemarke. In 2018 het hy by Crystal Palace in Engeland aangesluit, gevolg deur uitleenperiodes by Gent in België en Trabzonspor in Turkye. Hy het in 2020 na RB Leipzig in Duitsland verhuis en later twee seisoene op uitleenbasis by Real Sociedad in Spanje deurgebring. In 2023 het hy by Villarreal aangesluit, voordat hy in 2024 na Atlético Madrid oorgeplaas is.

## Verwysings
Galappel

[thumb|240px|Gal aan 'n [steeleik wat deur 'n galwesp veroorsaak is.]]

**Galappels**, ** galneute** of bloot** gal** (van die Latynse *galla*, "eikappel") is 'n neutvormige groeisel aan die uitwendige weefsel van plante. Dit is abnormale groeisels, soortgelyk aan goedaardige gewasse of vratte by diere. Dit word deur verskeie parasiete op plante veroorsaak: van virusse, fungusse en bakterieë tot ander plante, insekte en myte. Galppels is sulke hoogs georganiseerder strukture dat hulle oorsaak vasgestel kan word sonder dat die agens geïdentifiseer is. 

Die bestudering van plantgal is bekend as **sesidiologie**.

## Verwysings
## Skakels
Myt

thumb|240px|*Trombidium holosericeum*.

'n **Myt** is 'n klein spinnekopagtige (agtpotige antropode) van twee groot ordes, die Acariformes en Parasitiformes, wat histories saam in die subklas **Acari** gegroepeer is. Volgens onlangse genetiese ontledings is die twee groepe egter nie mekaar se naaste verwante nie, en dit maak die groep ongeldig as 'n klade. 

Die meeste myte is baie klein (korter as 1&nbsp;mm) en het 'n eenvoudige, ongesegmenteerde lyf. Die klein grootte van die meeste spesies maak dat hulle maklik misgekyk word. Myte kom in water voor en ander in die grond; van hulle bly op plante en sommige skep galappels, terwyl ander parasiete en roofdiere is. Die meeste spesies is onskadelik vir die mens, maar 'n paar word met allergieë verbind of dra siektes oor.

Die wetenskaplike veld wat met die bestudering van myte te doen het, word **akarologie** of **mytstudie** genoem.

## Verwysings
## Skakels
Fort Pine

**Fort Pine** in KwaZulu-Natal het ‘n rol gespeel in die Anglo-Zoeloeoorlog van die laat 19de eeu. Dit is dus deel van die toeristiese Slagveldroete in die noorde van die provinsie.

## Ligging
Die fort (aanvanklik bekend as Dundee Laager) is  20 km suidoos van Dundee op die Biggarsberg by 28° 13′ 6″ suid en 30° 21′ 20″ oos. Vanaf die vestinkie is daar ‘n wye uitsig van Ladysmith tot Majuba.

## Vesting
Dit is in 1878 deur die Royal Engineers gebou, dra waarskynlik die  naam van Benjamin Pine en bestaan uit gepakte klipmure van tot 14 m hoog. In die mure is skietgate, twee ingange en twee torings op van die hoeke. Dit kan onderdak verskaf aan 25 man en 30 perde en daar was magasyne, pakkamers en kantore sowel as ‘n put vir drinkwater. Teenswoordig staan die bouval op private terrein.

## Gebruik
Alhoewel die fort nooit aangeval is nie, sou dit sterk genoeg wees om ‘n aanval deur Cetshwayo se magte te weerstaan, is geglo. Na die Slag van Isandlwana en die Slag van Rorke's Drift het 300 mense van die  omgewing hier geskuil. Later jare is dit nog benut deur die Buffalo Border Guard en die Newcastle Mounted Rifles.

## Bibliografie
*kznpr.co.za/dundee-fort-pine-s-28-13-107-e-30-21-377/
*redcoathistory.com/2021/04/09/fort-pine
*theheritageportal.co.za/files/fort-pine-plan-talana-museum.jpg
Theodor Blank

duimnael
**Theodor Anton Blank** (19 September 1905 – 14 Mei 1972) was 'n Duitse politikus van die CDU. Hy was een van die stigters van die CDU in 1945.

Blank is in Elz an der Lahn gebore. Hy was die derde van tien kinders van 'n skrynwerker. Sy familie was Rooms-Katoliek. Blank het 'n vakleerlingskap as skrynwerker ontvang. In 1930–33 het hy as sekretaris by die Vereniging van Christelike vervoer- en fabriekswerknemers van die noordelike en noordwestelike Ruhrgebied gewerk. Nadat hy in 1933 ontslaan is, het Blank sy Abitur in 1936 geslaag en wiskunde aan die Universiteit van Münster en ingenieurswetenskappe aan die Leibniz Universiteit Hannover gestudeer. In 1939 is hy by die Wehrmacht opgeroep en het hy aan die einde van die Tweede Wêreldoorlog 'n eerste luitenant geword.

Van 1949 tot 1972 was hy 'n lid van die Duitse Bundestag, waarin hy van 1965 tot 1969 as adjunkhoof van die CDU/CSU-Bundestagsfraktion gedien het.

Van 1950 tot 1955 het hy as Spesiale Verteenwoordiger van die Kanselier gedien, waar hy die "Amt Blank" (Blank Agentskap) gelei het, amptelik verantwoordelik vir sake rakende die Geallieerde besettingstroepe, maar in werklikheid hoofsaaklik deur Kanselier Konrad Adenauer daarvan beskuldig dat hy die herinstelling van die Duitse gewapende magte in die geheim voorberei het. In 1954 het teenstanders van die herbewapening hom verhinder om by openbare byeenkomste te praat deur te skree en te skree, en hom in een geval liggies gewond. Nadat die herbewapening amptelik was, het hy van 1955 tot 1956 as die eerste na-oorlogse Minister van Verdediging van Duitsland en van 1957 tot 1965 as Minister van Arbeid en Maatskaplike Sake gedien.

## Eksterne skakels
Lay's

'''Lay's'* (, uitgespreek *LAYZ'') is 'n handelsmerk van aartappelskyfies met verskillende geure, sowel as die naam van die maatskappy wat die skyfiehandelsmerk in die Verenigde State gestig het. Die handelsmerk word ook **Frito-Lay** genoem, aangesien beide Lay's en Fritos handelsmerke is wat deur die Frito-Lay- maatskappy verkoop word, wat sedert 1965 'n volfiliaal van PepsiCo is. 

Frito-Lay gebruik die handelsmerknaam "Lay's" in die Verenigde State en Kanada. Terwyl PepsiCo ook die handelsmerknaam "Lay's" buite Noord-Amerika gebruik, gebruik PepsiCo ook ander handelsmerke soos Walkers in die VK en Ierland, en Smith's in Australië.

## Geskiedenis 
In 1932 het die verkoopsman Herman Lay 'n peuselhappie- onderneming in Nashville, Tennessee, geopen.  In 1938 het hy die aartappelvervaardiger "Barrett Food Company" in Atlanta, Georgia, gekoop en dit hernoem na "HW Lay Lingo & Company". Lay het die suide van die Verenigde State deurkruis en die produk vanuit die kattebak van sy motor verkoop.

In 1965 het Frito-Lay met die Pepsi-Cola-maatskappy saamgesmelt om PepsiCo, Inc. te vorm. In 1991 het die maatskappy 'n nuwe formulering van hul skyfies bekendgestel wat brosser was en langer vars gehou het. Kort daarna het die maatskappy die "Lay's Wavy"-produkte op kruideniersrakke bekendgestel, met 'n nasionale bekendstelling in 1994 In die middel tot laat 1990's het Lay's 'n laer- kalorie gebakte variëteit en 'n vetvrye variëteit (Lay's WOW-skyfies) bekendgestel wat die vetvervanger olestra bevat het.

In die 2000's het die maatskappy "ketelgekookte" variëteite bekendgestel, sowel as 'n meer verwerkte variëteit (Lay's Stax) wat bedoel was om mee te ding met Pringles, en verskeie variëteite met verskillende geure.

In April 2019 het PepsiCo se Indiese filiaal vier aartappelboere in Gujarat, Indië, gedagvaar vir kopieregskending en beweer dat hulle 'n aartappelvariëteit gekweek het wat die maatskappy se handelsmerk dra vir eksklusiewe gebruik in hul Lay's-aartappelskyfies. Twee jaar later is die uitspraak in die boere se guns gelewer kragtens die Wet op die Beskerming van Plantvariëteite en Boereregte, 2001.

## Voedingsinligting 
Soos met die meeste peuselhappies, bevat die Lay's-handelsmerke baie min vitamiene en minerale. Teen 10% van die daaglikse vereiste per porsie is vitamien C die hoogste daarin. Die soutinhoud is besonder hoog, met 'n porsie wat soveel as 380 mg natrium bevat.

'n Porsie van 28 g van Lay se gewone aartappelskyfies het 160 kcal en bevat 10 g vet, met 1 g versadigde vet.

Die gebakte variëteit, wat in die middel-1990's bekendgestel is, bevat 1,5 g vet per 1 ons porsie en het geen versadigde vet nie. Elke porsie het 110 tot 120 kcal. Lay's Light porsies is 75 kcal per ons en het geen vet nie.

Lay se Klassieke Aartappelskyfies is tot 2003 in gehidrogeneerde olie gaargemaak. In 2024 word die skyfies in die Verenigde State met sonneblom-, mielie- en/of kanola-olie gemaak.

## Verwysings
Ludwig Quidde

duimnael
**Ludwig Quidde** (23 Maart 1858 – 4 Maart 1941) was 'n Duitse politikus en pasifis wat vandag hoofsaaklik onthou word vir sy skerp kritiek op die Duitse keiser Wilhelm II. Quidde se lang loopbaan het vier verskillende eras van die Duitse geskiedenis omvat: Otto von Bismarck (tot 1890), die Hohenzollern Keiserryk onder Wilhelm II (1888–1918), die Republiek Weimar (1918–1933); en Nazi-Duitsland. In 1927 is Quidde met die Nobelprys vir Vrede bekroon.

## Bronnelys 
* Brigitte Maria Goldstein: *Ludwig Quidde and the Struggle for Democratic Pacifism in Germany 1914–1930.* Dissertation. New York University, 1984.
* Karl-Heinz Hense: *Ein Pazifist, zu Unrecht vergessen. Zum 75. Jahrestag der Friedensnobelpreis-Verleihung an Ludwig Quidde.* In: *vorgänge.* Nr. 159, Opladen, September 2002, S. 97–105.
* Karl-Heinz Hense: *Der Friedensnobelpreisträger Ludwig Quidde – ein liberales Vorbild*. Webseite *Weltkrieg und Liberalismus.* Archiv des Liberalismus der Friedrich-Naumann-Stiftung für die Freiheit.
* 
* Karl Holl: *Ludwig Quidde (1858–1941). Eine Biografie* (= *Schriften des Bundesarchivs.* Band 67). Droste Verlag, Düsseldorf 2007, .
* Karl Holl: *Der Historiker und Pazifist Ludwig Quidde (1858–1941) – Träger des Friedensnobelpreises von 1927.* In: *Die Friedens-Warte 77. Jg., Nr. 4, 2002*, S. 437–454 (Digitalisat JSTOR).
* Karl Holl: *Ludwig Quidde (1858–1941) – Fragmente einer brüchigen Biographie*. In: *Schriftenreihe Bibliothek des Deutschen Historischen Instituts in Rom*. Band 124. DHI, Rom 2012, S. 17 (Digitalisat perspectivia.net).
* Torsten Quidde: *Friedensnobelpreisträger Ludwig Quidde. Ein Leben für Frieden und Freiheit.* Berliner Wissenschafts-Verlag, Berlin 2003, .
* Reinhard Rürup: *Ludwig Quidde.* In: Hans-Ulrich Wehler (Hrsg.): *Deutsche Historiker.* Band 3. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1972, S. 124–147.
* Brigide Schwarz: *Die Erforschung der mittelalterlichen römischen Kurie von Ludwig Quidde bis heute*. In: Michael Matheus (Hrsg.): *Friedensnobelpreis und historische Grundlagenforschung. Ludwig Quidde und die Erschließung der kurialen Registerüberlieferung* (= *Bibliothek des Deutschen Historischen Instituts in Rom.* Band 124). de Gruyter, Berlin/Boston 2012, , S. 415–440, doi:10.1515/9783110259551.
* Utz-Friedebert Taube: *Ludwig Quidde. Ein Beitrag zur Geschichte des demokratischen Gedankens in Deutschland.* Lassleben, Kallmünz 1963.
* Hans Wehberg: *Ludwig Quidde. Ein deutscher Demokrat und Vorkämpfer der Völkerverständigung.* K. Drott, Offenbach am Main 1948.

## Eksterne skakels 
*
Beşiktaş JK

duimnael|182x182px
**Beşiktaş Jimnastik Kulübü** (Turkse uitspraak: [beˈʃiktaʃ], letterlik "Beşiktaş Gimnastiekklub"), afgekort as **BJK**, is ’n Turkse professionele sportklub wat in 1903 gestig is en sy basis in die Beşiktaş-distrik van Istanboel het. Die klub se sokkerspan is een van die "Groot Drie" in Turkye (benewens Fenerbahçe en Galatasaray) en een van die mees suksesvolle spanne in die land, aangesien hulle nog nooit na ’n laer afdeling gerelegeer is nie. Dit was die eerste geregistreerde sportklub in die land en een van die min wat die reg verkry het om die Turkse vlag op sy wapen te dra.

Benewens manssokker, neem die klub ook deel aan ander sportsoorte soos vrouesokker, basketbal (mans-, vroue- en rolstoelbasketbal), vlugbal (mans- en vroue), handbal, atletiek, strandsokker, boks, skaak, atletiek, parasport, roei, tafeltennis, stoei, e-sport en laaste, maar nie die minste nie, gimnastiek.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Beşiktaş se webwerf
Pasifisme

**Pasifisme** is die teenkanting teen oorlog of geweld. Die woord pasifisme is geskep deur die Franse vredesaktivis Émile Arnaud en aangeneem deur ander vredesaktiviste by die tiende Universele Vredeskongres in Glasgow in 1901. 'n Verwante term is *ahimsa*, 'n antieke Indiese beginsel van geweldloosheid teenoor enige lewende wesens. *Ahimsa* is 'n kernfilosofie in Hindoeïsme, Boeddhisme en Jainisme. Terwyl moderne konnotasies van Pasifisme onlangs is, nadat dit sedert die 19de eeu ondersoek is, is antieke verwysings volop. 

In moderne tye is belangstelling herleef deur Leo Tolstoi in sy latere werke, veral in Tsárstvo Bózhiye vnutrí vas (geromaniseer uit Russies), of *Die Koninkryk van God is Binne Jou*. Mahatma Gandhi het die praktyk van standvastige geweldlose opposisie voorgestel, wat hy "satyagraha" genoem het, instrumenteel in die rol daarvan in die Indiese onafhanklikheidsbeweging. Die doeltreffendheid van Pasifisme het as inspirasie gedien vir Martin Luther King Jr., James Lawson, Mary en Charles Beard, James Bevel, Thích Nhat Hạnh en vele ander in die burgerregtebewegings. 

## Verwysings
Walther Nernst

duimnael
**Walther Hermann Nernst** (25 Junie 1864 – 18 November 1941) was 'n Duitse fisiese chemikus bekend vir sy werk in termodinamika, fisiese chemie, elektrochemie en vastetoestandfisika. Sy formulering van die Nernst-warmtestelling het die weg gebaan vir die derde wet van termodinamika, waarvoor hy die Nobelprys vir Chemie in 1920 ontvang het. Hy is ook bekend vir die ontwikkeling van die Nernst-vergelyking in 1887.

Hy het in fisika en wiskunde aan die universiteite van Zürich, Berlyn, Graz en Würzburg gestudeer, waar hy sy doktorsgraad in 1887 verwerf het. In 1889 het hy sy habilitasie aan die Universiteit van Leipzig voltooi.

## Bronverwysings
* 
* 
* 

## Eksterne skakels
Adolf Butenandt

duimnael
**Adolf Friedrich Johann Butenandt** (24 Maart 1903 – 18 Januarie 1995) was 'n Duitse biochemikus. Hy is in 1939 met die Nobelprys vir Chemie bekroon vir sy "werk oor geslagshormone". Hy het die toekenning aanvanklik in ooreenstemming met regeringsbeleid verwerp, maar dit in 1949 na die Tweede Wêreldoorlog aanvaar. Hy was van 1960 tot 1972 president van die Max Planck-geselskap. Hy was ook die eerste, in 1959, om die struktuur van die geslagsferomoon van sywurms te ontdek, wat hy bombykol genoem het.

## Eksterne skakels
Gerhart Hauptmann

**Gerhart Johann Robert Hauptmann** (15 November 1862 – 6 Junie 1946) was 'n Duitse dramaturg en romansier. Hy word gereken as een van die belangrikste bevorderaars van literêre naturalisme, hoewel hy ook ander style in sy werk geïntegreer het. Hy het die Nobelprys vir Letterkunde in 1912 ontvang.

## Werke 
## Galery 

Corinth Gerhart Hauptmann.jpg|Gerhart Hauptmann deur Lovis Corinth (1900)
Erkner Villa Lassen.jpg|Die villa *Lassen* in Erkner, tans die Gerhart-Hauptmann-Museum
Haus Seedorn auf Hiddensee.jpg|Gerhart-Hauptmann-Haus in Kloster op die eiland Hiddensee
Gerhart Hauptmann Grabstein.JPG|Hauptmann ss grafsteen in Kloster op Hiddensee

## Bronnelys 
* Garten, H.F. (1954). *Gerhart Hauptmann.* New Haven: Yale University Press.
* Holl, Karl (1913). *Gregarious Hauptmann, his life and his work, 1862–1912.*
* Marshall, Alan (1982). *The German Naturalists and Gerhart Hauptmann.* Frankfurt am Main: Peter Lang.
* Maurer, Warren R. (1992). *Understanding Gerhart Hauptmann.* Columbia, S.C.: University of South Carolina Press.
* Mellen, Philip A. (1984). *Gerhart Hauptmann. Religious Syncretism and Eastern Religions.* New York: Peter Lang.
* Osborne, John (1998). *Gerhart Hauptmann and the Naturalist Drama.* Amsterdam: Harwood Academic.
* Pohl, Gerhart (1962). *Gerhart Hauptmann and Silesia.* Grand Forks: University of North Dakota Press.
* Shaw, Leroy R. (1958). *Witness of Deceit. Gerhart Hauptmann as Critic of Society.* Berkeley: University of California Press.
* Skrine, Peter N. (1989). *Hauptmann, Wedekind, and Schnitzler.* New York: St. Martin's Press.

## Eksterne skakels 
* Portret van Nobelprijswinnaar Gerhart Hauptmann
Friedrich Bergius

duimnael
**Friedrich Karl Rudolf Bergius** (11 Oktober 1884 – 30 Maart 1949) was 'n Duitse chemikus bekend vir die Bergius-proses vir die vervaardiging van sintetiese brandstof uit steenkool. Hy het die Nobelprys vir Chemie (in 1931, saam met Carl Bosch) ontvang ter erkenning vir sy bydraes in die uitvinding en ontwikkeling van chemiese hoëdrukprosesse. 

Nadat hy tydens die Tweede Wêreldoorlog saam met IG Farben gewerk het, het sy burgerskap na die oorlog in twyfel gekom, wat daartoe gelei het dat hy uiteindelik na Argentinië gevlug het, waar hy as adviseur vir die Ministerie van Nywerheid opgetree het.

## Bronverwysings
* 
*
*
*

## Eksterne skakels
Met liefde van Adéle

*Met Liefde van Adéle* is 'n 101 minuut lange Afrikaanse dramafilm wat in 1974 vrygestel is. Die film is deur Dirk de Villiers geregisseer met 'n draaiboek deur Marié du Toit en Dirk de Villiers, vervaardig deur C-Films (Dirk de Villiers) en versprei deur C-Films/Primedia/Nu Metro. 

## Sinopsis 
Adéle (Marie du Toit) begin ná baie jare na haar buite-egtelike kind verlang. Dit is hartverskeurend om 'n ongewenste, weggooikind te wees wat smag na stabiliteit, 'n toekoms, 'n heenkome en bo alles, liefde. Die situasie word egter nog erger wanneer die ma wat die kind uit skaamte vir aanneming weggegee het, begin verlang na die kind wat intussen in 'n weeshuis beland het na die dood van sy aanneemouers. Haar berou kom egter te laat, en sy moet nou die volle prys betaal vir wat sy jare gelede aan 'n onskuldige baba gedoen het.

## Rolverdeling 
Die rolverdeling is Marié du Toit, André Walters, Anna Cloete, Pearl Gawlowski, Louwtjie Botha, Bruwer Engelbrecht, Fanie Bekker, Pieter Geldenhuys en Hennie Pietersen. 

## Verwysings
Adolf Windaus

duimnael
**Adolf Otto Reinhold Windaus** (25 Desember 1876 – 9 Junie 1959) was 'n Duitse chemikus wat in 1928 'n Nobelprys vir Chemie gewen het vir sy werk oor sterole en hul verband met vitamiene. Hy was die doktorale adviseur van Adolf Butenandt, wat ook in 1939 'n Nobelprys vir Chemie gewen het.

## Bronnelys
*
*
*
*

## Eksterne skakels
Richard Kuhn

duimnael
**Richard Johann Kuhn** (3 Desember 1900 – 31 Julie 1967) was 'n Oostenryks-Duitse biochemikus wat in 1938 die Nobelprys vir Chemie ontvang het "vir sy werk oor karotenoïede en vitamiene".

## Eksterne skakels
Hermann Staudinger

duimnael
**Hermann Staudinger** (23 Maart 1881 – 8 September 1965) was 'n Duitse organiese chemikus wat die bestaan van makromolekules, wat hy as polimere gekarakteriseer het, gedemonstreer het. Vir hierdie werk het hy die 1953 Nobelprys vir Chemie ontvang.

Hy is ook bekend vir sy ontdekking van ketene en die Staudinger-reaksie. Staudinger, saam met Leopold Ružička, het ook die molekulêre strukture van piretrien I en II in die 1920's opgeklaar, wat die ontwikkeling van piretroïed-insekdoders in die 1960's en 1970's moontlik gemaak het.

## Eksterne skakels
Martin Ødegaard

**Martin Ødegaard** (gebore 17 Desember 1998) is ’n Noorse professionele sokkerspeler wat as ’n middelveldspeler vir die Engelse Premierliga-klub Arsenal speel en kaptein is van beide Arsenal en die Noorse nasionale span. Hy is bekend vir sy visie en uitsonderlike passes, en word beskou as een van die beste middelvelders in die wêreld.

Ødegaard het sy senior klubloopbaan in 2014 op die ouderdom van 15 by Strømsgodset begin; hy het die Tippeligaen-rekord vir die jongste doelmaker opgestel. In 2015 het hy by Real Madrid aangesluit vir ’n aanvanklike oordragsfooi van €4 miljoen, en het ook die klub se rekord as die jongste speler verbeter. Ná beperkte speeltyd het Ødegaard tussen 2017 en 2019 opeenvolgende uitleenperiodes by die Eredivisie-klubs Heerenveen en Vitesse, asook die La Liga-klub Real Sociedad gehad; hy het die Copa del Rey in 2019 saam met Real Sociedad gewen. Ná ’n sesmaande uitleenperiode by Arsenal in die tweede helfte van die 2020–21-seisoen, het hy in Augustus 2021 permanent by die klub aangesluit, vir ’n aanvanklike bedrag van £30 miljoen (€35 miljoen). In Julie 2022 is hy as Arsenal se kaptein aangewys.

Ødegaard het sy senior internasionale debuut vir die Noorse nasionale span in 2014 op die ouderdom van 15 gemaak, en het die rekord opgestel as die jongste speler wat vir Noorweë gespeel het, asook die jongste speler wat in ’n Europese Kampioenskapskwalifiserende wedstryd gespeel het. Hy is in Maart 2021 as kaptein van die nasionale span aangewys.

## Verwysings
George de Hevesy

duimnael
**George Charles de Hevesy** (gebore **György Bischitz**; Hongaars: *Hevesy György Károly*; Duits: *Georg Karl von Hevesy*; 1 Augustus 1885 – 5 Julie 1966) was 'n Hongaarse radiochemikus en Nobelprys vir Chemie, wat in 1943 erken is vir sy sleutelrol in die ontwikkeling van radioaktiewe spoorders om chemiese prosesse soos in die metabolisme van diere te bestudeer. Hy was ook mede-ontdekker van die element hafnium.

## Bronverwysings 
* J. D. Cockroft: *George de Hevesy 1885–1966*, Biographical Memoirs Fellows Royal Society, Band 13, 1967, S. 126–166 (basiert auf den Erinnerungen von Hevesy)
* 
* Hilde Levi: *George de Hevesy. Life and Work*, Kopenhagen: Rhodos 1985
* Siegfried Niese: *George de Hevesy (1885–1966), founder of radioanalytical chemistry*, in: Czechoslovak Journal of Physics, Suppl. D, Band 56 (2006), D3-D11.
* Siegfried Niese: *Georg von Hevesy : 1885–1966 ; Wissenschaftler ohne Grenzen*, Münster/Westfalen : Principal-Verlag 2009, .
* Gábor Palló: *Hevesy György*, Budapest: Akademiai Kiado, 1998
* Gábor Palló: *Isotope research before Isotopy: George Hevesy’s early radioactivity research in the Hungarian context*, Dynamis 29, 2009, S. 167–189
* A. Vértes: *George Hevesy (György Hevesy)*, In: *Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry*, Band 271, Nr. 1 (2007), S. 19–26 (Supplement to the Hevesy Medal Award lecture).

## Eksterne skakels
Richard Adolf Zsigmondy

duimnael
**Richard Adolf Zsigmondy** (Hongaars: *Zsigmondy Richard Adolf*; 1 April 1865 – 23 September 1929) was 'n in Oostenryk gebore chemikus. Hy was bekend vir sy navorsing oor kolloïde, waarvoor hy in 1925 die Nobelprys vir Chemie ontvang het, asook vir die mede-uitvind van die spleet-ultramikroskoop en verskillende membraanfilters. Die krater Zsigmondy op die Maan is na hom vernoem.

## Bronverwysings
*
*
*
*
*

## Eksterne skakels
Otto Diels

duimnael
**Otto Paul Hermann Diels** (23 Januarie 1876 – 7 Maart 1954) was 'n Duitse chemikus. Sy mees noemenswaardige werk is saam met Kurt Alder gedoen oor die Diels-Alder-reaksie, 'n metode vir siklohekseensintese. Die paar is in 1950 met die Nobelprys vir Chemie bekroon vir hul werk. Hul metode om sikliese organiese verbindings te sintetiseer, was waardevol vir die vervaardiging van sintetiese rubber en plastiek. 

Hy het sy opleiding aan die Universiteit van Berlyn voltooi, waar hy later ook gewerk het. Diels was in diens van die Universiteit van Kiel toe hy sy Nobelprysbekroonde werk voltooi het, en het daar aangebly tot sy aftrede in 1945. 

Diels was getroud en het vyf kinders gehad. Hy is in 1954 oorlede.

## Bronverwysings 
* 
*G. Cramm: *Diels, Otto Paul Hermann*. In: *Schleswig-Holsteinisches Biographisches Lexikon*. Band 1. Karl Wachholtz Verlag, Neumünster 1970, S. 126f.

## Eksterne skakels
Kurt Alder

duimnael
**Kurt Alder** (10 Julie 1902 – 20 Junie 1958) was 'n Duitse chemikus. Sy mees noemenswaardige werk is saam met Otto Diels gedoen oor die Diels-Alder-reaksie, 'n metode vir siklohekseensintese. Die paar is in 1950 met die Nobelprys vir Chemie vir hul werk bekroon.

## Eksterne skakels
Karl Ziegler

duimnael
**Karl Waldemar Ziegler** (26 November 1898 – 12 Augustus 1973) was 'n Duitse chemikus wat in 1963 die Nobelprys vir Chemie saam met Giulio Natta gewen het vir werk aan polimere. Die Nobelkomitee het sy "uitstekende werk aan organometaalverbindings [wat]...gelei het tot nuwe polimerisasiereaksies en... die weg gebaan het vir nuwe en hoogs bruikbare industriële prosesse" erken. Hy is ook bekend vir sy werk met betrekking tot vrye radikale, veelledige ringe en organometaalverbindings, sowel as die ontwikkeling van die Ziegler-Natta-katalisator. Een van die vele toekennings wat Ziegler ontvang het, was die Werner von Siemens-ring in 1960 saam met Otto Bayer en Walter Reppe, vir die uitbreiding van die wetenskaplike kennis en die tegniese ontwikkeling van nuwe sintetiese materiale.

## Bronnelys 
* Günther Wilke: *Das Portrait: Karl Ziegler 70 Jahre.* In: *Chemie in unserer Zeit.* 2, 1968, S.&nbsp;194–200, .
* Kurt Unbehau: *Die Ehrenbürger der Stadt Mülheim an der Ruhr*. Mülheim an der Ruhr, 1974, S.&nbsp;80–84.
* Heinz Martin: *Polymere & Patente – Karl Ziegler, das Team, 1953–1998.* Wiley-VCH, Weinheim 2001, .
* Matthias W. Haenel: *Historische Stätten der Chemie: Karl Ziegler.* Max-Planck-Institut für Kohlenforschung, Mülheim 2009.PDF; 3,1&nbsp;MB.
* Manfred Rasch: *Karl Ziegler – Chemie-Nobelpreisträger, Institutsdirektor und Wissenschaftsmanager.* In: Horst A. Wessel (Hrsg.): *Mülheimer Unternehmer und Pioniere im 19. und 20. Jahrhundert.* Klartext Verlag, Essen 2012, S.&nbsp;328–337.
* Christoph Kießling: Karl Ziegler - Early Career of a Scientist. In: Angewandte Chemie (International Edition): Volume 64, Issue 1. Wiley-VCH, Weinheim 2025, doi.org/10.1002/anie.202403180.

## Eksterne skakels
Otto Hahn

duimnael
**Otto Hahn** (8 Maart 1879 – 28 Julie 1968) was 'n Duitse chemikus wat 'n pionier op die gebied van radiochemie was. Hy word die vader van kernchemie en ontdekker van kernsplyting genoem, die wetenskap agter kernreaktore en kernwapens. Hahn en Lise Meitner het isotope van die radioaktiewe elemente radium, torium, protaktinium en uraan ontdek. Hy het ook die verskynsels van atoomterugslag en kernisomerie ontdek, en was 'n baanbreker in rubidium-stronsium-datering. In 1938 het Hahn, Meitner en Fritz Strassmann kernsplyting ontdek, waarvoor Hahn alleen die 1944 Nobelprys vir Chemie toegeken is.

## Bronnelys
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Eksterne skakels
Giulio Natta

duimnael
**Giulio Natta** (26 Februarie 1903 – 2 Mei 1979) was 'n Italiaanse chemiese ingenieur en Nobelpryswenner. Hy het in 1963 saam met Karl Ziegler 'n Nobelprys vir Chemie gewen vir werk aan hoëdigtheidspolimere. Hy het ook in 1969 'n Lomonosov-gouemedalje ontvang.

## Bronverwysings
* 

## Eksterne skakels
Richard Willstätter

duimnael
**Richard Martin Willstätter** (13 Augustus 1872 – 3 Augustus 1942) was 'n Duitse organiese chemikus wie se studie van die struktuur van plantpigmente, insluitend chlorofil, hom die Nobelprys vir Chemie van 1915 besorg het.

## Eksterne skakels
Walther Bothe

duimnael
**Walther Wilhelm Georg Bothe** (8 Januarie 1891 – 8 Februarie 1957) was 'n Duitse fisikus wat die 1954 Nobelprys vir fisika saam met Max Born gedeel het "vir die koïnsidensiemetode en sy ontdekkings wat daarmee gemaak is".

## Eksterne skakels
Max Born

duimnael
**Max Born** (11 Desember 1882 – 5 Januarie 1970) was 'n Duits-Britse teoretiese fisikus wat instrumenteel was in die ontwikkeling van kwantummeganika. Hy het ook bydraes gelewer tot vastetoestandfisika en optika, en het toesig gehou oor die werk van 'n aantal noemenswaardige fisici in die 1920's en 1930's. Born het die 1954 Nobelprys vir fisika saam met Walther Bothe gedeel "vir sy fundamentele navorsing in kwantummeganika, veral in die statistiese interpretasie van die golffunksie".

## Bronverwysings
*  Reprinted as chapter 7 in Bernstein, Jeremy (2014). *A Chorus of Bells and Other Scientific Inquiries*.
* 
* 
* 
* 
*
* 
*   Also published in Germany: *Max Born – Baumeister der Quantenwelt. Eine Biographie* Spektrum Akademischer Verlag, 2005, .
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Eksterne skakels
Gemeenskapsradio in Suid-Afrika

In Suid-Afrika verwys **gemeenskapsradio** na 'n niewinsgewende, diensgerigte radio wat uitsluitlik deur die gemeenskap besit en bedryf word, sonder enige regeringsinmenging. Dit moedig kommunikasie aan en verbind die mense van die gemeenskap en oor kulture heen.

Sedert die aanvang van gemeenskapsradio in die vroeë 1990's het dit toenemend gewild geword, veral in landelike gemeenskappe. Gemeenskapsradio se opkoms in Suid-Afrika is te wyte aan die afskaffing van apartheid en 'n voorbeeld van die bou van 'n demokrasie en burgerlike samelewing in die land. Die gemeenskapsradio-sektor is amptelik in 1993 gestig deur 'n parlementêre wet – die Wet op die Onafhanklike Uitsaai-owerheid (OUO/"IBA").  Dit is gestig om die radio-uitsaaiers te demokratiseer, eienaarskap deur gemeenskappe op voetsoolvlak aan te moedig en te verseker dat daar geen inmenging van die Suid-Afrikaanse regering van destyds was nie  Toe die versoek om aansoek te doen vir 'n vierjaar-lisensie uitgereik is, het die toesighoudende liggaam ongeveer 252 aansoeke ontvang, terwyl hulle baie minder verwag het  Gevolglik het talle gemeenskapsradiostasies onervare personeellede.

Stasies word bestuur deur 'n direksie en 'n komitee wat deur die gemeenskap verkies word.  Lisensiëring moet ontwerp word om die ontwikkeling van die radiostasie te ondersteun, wat hulle op geen manier moet beperk nie, of deur die Suid-Afrikaanse regering beheer en gemonitor moet word oor uitsaai-inhoud sowel as eienaarskap. 

## Verwysings 

## Eksterne skakels 
* Nasionale Gemeenskapsradioforum
Amadlozi

***Amadlozi*** is spirituele figure in wat deel vorm van die **Nguni-kultuur** in Afrika. Die Nguni-mense glo dat hierdie entiteite hulp en beskerming bied.  Hierdie oortuiging speel 'n integrale rol in die verduideliking van sommige van die sieninge wat Nguni-mense rondom onderwerpe soos vrugbaarheid, lewe, dood, fortuin en die noodlot deel. Daar word ook geglo dat *Amadlozi* die mag het om hul mense na 'n lewe gevul met doelwitte en integriteit te lei. Daar word ook gesê dat hierdie figure regeer word deur superieure spirituele wesens bekend as ***iThonga*** . *iThonga* word beskou as die primêre bewaarders van ***umsamo*** (Nguni se fisiese en spirituele middelpunt).  Die eenvoudige vorm van Amadlozi is ***idlozi***'.

Die Nguni-mense glo dat 'n normale lewe nie gelei kan word sonder om dank te betoon aan hul voorouers nie. Daar is verskillende maniere waarop hulle hul dankbaarheid en respek aan hierdie spirituele figure betoon. Die offering van diere soos vee of kleinvee word byvoorbeeld gesien as 'n manier om *Amadlozi* te paai. *Amadlozi* word hoog aangeslaan as lewegewende kragte en word deur generasies heen gerespekteer in die Nguni-kultuur.   

## Beskrywing 
* Amadlozi word gesien as geeste en neem daarom nie 'n fisiese vorm aan nie.
* Daar is nooit 'n fase waar 'n familiestam hul band mag breek met hul voorouers nie.
* Iemand wat as 'n bose persoon beskou is, word nie as 'n idlozi gesien nie. 

## Verwysings
Heinrich Otto Wieland

duimnael
**Heinrich Otto Wieland** (4 Junie 1877 – 5 Augustus 1957) was 'n Duitse chemikus. Hy het die Nobelprys vir Chemie in 1927 gewen vir sy navorsing oor galsure.

## Bronverwysings
* Chemiker im Gespräch: *Erinnerungen an Heinrich Wieland.* In: *Chemie in unserer Zeit.* 11. Jahrgang, Nr. 5, 1977, S. 143–149.
* Helga Pfoertner: *Mahnmale, Gedenkstätten, Erinnerungsorte für die Opfer des Nationalsozialismus in München 1933–1945. Mit der Geschichte leben. Band 3, Q bis Z*. Literareon im Herbert Utz Verlag, München 2005 (PDF; 6 MB), S. 152–157 (Heinrich Wieland)
* *Kultur und Technik 4/2007*. Magazin des Deutschen Museums, 
* Elisabeth Vaupel: *Nützliche Netzwerke und „kriegswichtige“ Forschungsprojekte: Die Handlungsspielräume des Chemie-Nobelpreisträgers Heinrich Wieland (1877–1957) im Dritten Reich*, in: Elisabeth Kraus (Hrsg.): *Die Universität München im Dritten Reich*. Aufsätze, Teil II, München 2008, S. 331–380.
* Anne-Barb Hertkorn, Sibylle Wieland, Franziska Dunkel (Hrsg.): *Heinrich Wieland: Naturforscher, Nobelpreisträger und Willstätters Uhr*. Wiley-VCH, Weinheim 2008. . Mit dem Beitrag von Bernhard Witkop: *Principiis obsta: Erinnerungen an Heinrich Wieland*, S. 7–53 (PDF; 4,7&nbsp;MB).

## Eksterne skakels
Nellie die Olifant

"**Nellie die Olifant**" is 'n kinderliedjie wat in 1956 deur Ralph Butler en Peter Hart geskryf is. Dit handel oor 'n fiktiewe antropomorfiese olifant met dieselfde naam. 

## Oorspronklike weergawe 
Die oorspronklike weergawe is opgeneem deur die Engelse kinderaktrise Mandy Miller met 'n orkes gedirigeer deur Phil Cardew. Dit is in Oktober 1956 op Parlophone R 4219 vrygestel. Dit is deur Ron Goodwin gereageer en deur George Martin vervaardig. Alhoewel dit nooit 'n treffer-enkelsnit was nie, is dit in die 1950's en 1960's tallose kere op BBC se nasionale radio in die VK gespeel, veral op ''Children's Favourites'' .

* Die koor van die liedjie is soos volg:
: Nellie die Olifant het haar slurp gepak
: En het totsiens gesê aan die sirkus
: Sy het met 'n trompetgeskal gegaan
: Trump, Trump, Trump

Die liedjie was deur 'n kinderboekskrywer Jacqueline Wilson as een van haar Desert Island Discs gekies. 

## Tempo 
Die tempo van hierdie liedjie word dikwels gebruik om mense die korrekte spoed te leer om kardiopulmonêre resussitasie (KPR) uit te voer. 100 borskompressies per minuut is die aanbevole tempo. 'n Studie aan die Universiteit van Coventry het die doeltreffendheid van hierdie liedjie om hierdie tempo te handhaaf, vergelyk met 'n alternatief van " That's the Way (I Like It) " en geen liedjie hoegenaamd nie. 'n Kinderplaat van die Little Acorns-handelsmerk is vir die finale weergawe gebruik. Daar is gevind dat dit 'n tempo van 105 slae per minuut het. Deur die refrein van die liedjie twee keer te sing, met 'n kompressie op elke maat, word presies 30 kompressies gegee, wat die internasionale standaard vir KPR is.  

## Verwysings 
# Nellie the elephant.https://open.spotify.com/track/4sWZWhOWTAUhYcKrP5VEC4
Gylfaginning

thumb|220px|Gylfi word 'n streep getrek in 'n illustrasie uit die Yslande Manuskrip SÁM 66.

Die ***Gylfaginning*** (Oudnoors vir "Die foppery van Gylfi") is die eerste hoofdeel van die 13de-eeuse *Prosaïese Edda*, ná die Voorwoord. Die *Gylfaginning* neem die vorm aan van 'n dialoog tussen 'n Sweedse koning (Gylfi) en drie mans op trone van Asgard met die name Hoog, Net-so-hoog en Derde. Gylfi vra die mans baie vrae oor die geskiedenis en toekoms van die Ase. Die skepping en eindelike verwoesting van die wêreld word beskryf, asook baie ander aspekte van die Noorse mitologie. Hoewel die *Gylfaginning* dit nooit duidelik stel nie, word dikwels aangeneem die drie mans is gedaantes van Odin.

Die tweede deel van die* Prosaïese Edda* is die *Skáldskaparmál* en die derde deel *Háttatal*.  Die werk is vermoedelik deur Snorri Sturluson geskryf. Dit is sowat 20&nbsp;000 woorde lank.

## Verwysings
## Skakels
Paul Rapetsoa

**Mahuma Paul Rapetsoa** (1950 – 29 Desember 2020) was 'n Suid-Afrikaanse akteur, dramaturg, radio-omroeper en teaterbestuurder. In Limpopo word hy dikwels na verwys as die "vader van township-teater". Hy is veral bekend vir sy vertolking van Malome Josias in die SABC1-sepie *Skeem Saam*, sy leierskap van die Thobela FM- dramadepartement en vir die stigting van 'n gemeenskapsteaterinstituut wat verskeie generasies township-akteurs opgelei het. 

## Vroeë lewe en opvoeding 
Rapetsoa is in 1950 in Noord-Transvaal (vandag Limpopo) gebore.  Besonderhede van sy vroeë skoolopleiding is nie goed gedokumenteer nie. Hy is deur "die vader van township-teater", Gibson Kente, geïnspireer nadat hy sy toneelstuk, *Sikalo*, in 1968 gesien het.  

## Radio- en teaterloopbaan 
In die 1970's het Rapetsoa by die SAUK se Thobela FM aangesluit, waar hy uiteindelik die hoof van drama geword het. Oor twee dekades het hy dosyne Sepedi-taradiodramas geskryf, vervaardig en geregisseer – waarvan baie die loopbane van jong stemakteurs uit die landelike gebiede van Limpopo van stapel gestuur het.  

Nadat hy in die vroeë 2000's by Thobela FM bedank het, het hy dramaskole in drie provinsies geopen. Hy het die Rapetsoa Township Theatre Institute by die Yeoville Recreation Centre in Johannesburg gestig. Hierna het hy drie dramateaters geopen, nadat hy besef het dat daar 'n aanvraag daarvoor is: 

* die Mamelodi Community Centre in Pretoria; 
* die Siyabuswa Community Centre in Mpumalanga en
* die Paul Rapetsoa School of Dramatic Arts (Prida) in Thlabane, Rustenburg, Noordwes.  

Daar het hy weeklikse werkswinkels vir die jeug aangebied in toneelspel, draaiboekskryf en verhoogkuns, deur gebruik te maak van die tegnieke van Gibson Kente en ander pioniers van swart Suid-Afrikaanse teater.  

## Televisie en film 
### Radio 
### Teater 
### Televisie 
## Verwysings
Skáldskaparmál

[thumb|350px|Die godin Sif rus met haar kop op 'n stomp terwyl [Loki met sy swaard in die hand nader staan. Loki wil haar hare afsny volgens 'n mite in *Skáldskaparmál*.]]

***Skáldskaparmál*** (Oudnoors vir "die taal van poësie") is die tweede deel van die *Prosaïese Edda*, wat vermoedelik deur Snorri Sturluson geskryf is. Dit bestaan uit 'n dialoog tussen Aegir, die goddelike verpersoonliking van die see, en Bragi, die god van poësie. Die verhale van Aesir en gesprekvoering oor die aard van poësie is daarin verstrengel. Dit sluit ook verhale van menslike helde en konings in. Die mitologiese opset vervaag later en die werk word eerder 'n vroeë vorm van poëtiese tesourus van Oudnoors, wat vermoedelik bedoel was vir gebruik deur skalde (Noorse digters en barde van die tydperk). 

'n Groot deel van die werk fokus op poëtiese frases en indeksering. Die oorsprong van dié kenninge word gegee; Bragi lewer 'n stelselmatige lys kenninge vir verskeie Ase, mense, plekke en dinge. Hy bespreek dan poëtiese taal in taamlike besonderhede.  

Die dele van die werk wat die grootste belangstelling van moderne gehore ontlok, is die beskrywings van die Noorse mitologie, al word dit net in die verbygaan genoem om 'n poëtiese frase te illustreer. Van die stories in *Skáldskaparmál* is:
* Hoe Idunn deur die reus Thjazi gevange geneem word, met Loki wat by haar ontvoering én herstel betrokke is.
* Die tweegeveg tussen die reus Hrungnir en Thor.
* Die reus Geirrödr se plan om Thor in 'n lokval te lei en hoe Thor seëvier met die hulp van die reus Grídr.
* Loki wat Sif se hare in 'n poets afsny, en dan verplig is om met die dwerge te reël dat hulle haar hare met 'n goue pruik vervang.
* Die dade van die Deense koning Hrolf Kraki toe hy die Sweedse koning Adils verslaan het.
* 'n Nimmereindigende geveg, Hjaðningavíg, waar koning Hogni se dogter, Hildr, die gesneuweldes in die nag met toorkuns opwek sodat hulle die volgende dag weer kan veg.

## Verwysings
## Skakels
Shisa Nyama

duimnael|Gereed vir braai (Shisa nyama)
**Shisa nyama** (kan ook gespel word as "**chisa nyama**" of "**chesa nyama**" of "**shisanyama**") is 'n Suid-Afrikaanse sosiale braaitradisie, waar mense rou vleis koop (dikwels by 'n aangrensende slaghuis) en dan die vleis gaarmaak oor warm kole (of kokke doen die braaiwerk). 

In Zoeloe beteken die term letterlik "om vleis te brand/braai", maar die term kan ook verwys na die saamkuier rondom 'n braaivleisvuur, asook na die eetplekke wat spesialiseer in hierdie styl van vleis gaarmaak. 

## Verwysings
Háttatal

Die **Háttatal** (Oudnoors vir "Kontrole van metrums") is die laaste deel van die* Prosaïese Edda*, wat vermoedelik deur Snorri Sturluson geskryf is. Hy het hoofsaaklik sy eie werk gebruik en dit is 'n goeie voorbeeld van die soort versvorme wat in Oudnoorse poësie gebruik is. Snorri se benadering was beide voorskriftelik en beskrywend; hy meld dikwels "die ouer digters het nie altyd" sy reëls gevolg nie.

Die meeste vorme is afhanklik van die getal lettergrepe per reël, sowel as assonansie, konsonansie en alliterasie. Hoewel eindryming voorkom, stem dit nie noodwendig ooreen met wat anderstaliges verwag nie (vorme sluit in AAAAAAAA en AAAABBBB) en speel 'n baie klein rol.

## Verwysings
## Skakels
2025 Pakistanse vloede

Die **vloede in Pakistan in 2025** was 'n reeks verwoestende kitsvloede wat veroorsaak is deur swaar reën voor die moeson in Junie en Julie 2025, wat hoofsaaklik Pakistan se Khyber Pakhtunkhwa- provinsie geraak het. Die vloede het gelei tot aansienlike beserings, infrastruktuurskade en wydverspreide verskuiwing, veral in die Swat-vallei. Die provinsiale regering het kritiek ontvang omdat hulle nie vinnig genoeg gereageer het om die gestrande mense te red nie.

## Verwysings
Nelly Sachs

duimnael
**Nelly Sachs** (10 Desember 1891 – 12 Mei 1970) was 'n Duits-Sweedse digter en dramaturg. Haar ervarings as gevolg van die opkoms van die Nazi's in die Tweede Wêreldoorlog Europa het haar in 'n aangrypende woordvoerder van die hartseer en verlange van haar mede-Jode verander. Haar bekendste toneelstuk is Eli: Ein Mysterienspiel vom Leiden Israels (1950) (lit: Eli: A Mysterie Play of Israel's Suffering); ander werke sluit in die gedigte "Zeichen im Sand" (1962), "Verzauberung" (1970), en die digbundels In den Wohnungen des Todes (1947), Flucht und Verwandlung (1959), Fahrt ins Staublose (1961) en Suche nach Lebenden (1971). Sy is in 1966 met die Nobelprys vir Letterkunde bekroon.

## Eksterne skakels
Fort Mistake

**Fort Mistake**, ‘n merkwaardige en unieke vestinkie in kwaZoeloe-Natal, is van historiese sowel as argitektoniesse belang. Dit het ‘n rol gespeel in die Eerste Vryheidsoorlog en is daarom deel van die toeristiese Slagveldroete in die noorde van die provinsie.

## Ligging
Die fort is by 28° 10′ suid, 29° 58′ oos, by die Mkupepas, net wes van Dundee  en ongeveer waar die R68-pad by die N11-roete tussen Newcastle en Ladysmith aansluit. Dit is dus aan die oostekant van Biggarsberg, net noordwes van die Maria Ratschitz-sendingstasie en in die omgewing van die histories belangrike plekke Wasbank en Elandslaagte. Omdat die fortjie op ‘n heuwel lê, is dit moeilik en slegs te voet bereikbaar.

## Naam
Oorspronklik was die fort bekend as Fort One Tree Hill. Helaas kan die herkoms van die huidige naam nie meer agterhaal word nie.

## Bou
Dit is die eerste in ‘n reeks seinposte wat vermoedelik deur die Royal Engineers tydens en na die Anglo-Zoeloeoorlog van die laat 1800’s gebou is. Weens die mooi aafgewerkte klip en dat geen bindklei gebruik is in die bou van Fort Mistake sowel as die styl van Indiese forte wat gebruik is, is die gebou enig in sy soort en vir argitekte interessant.

## Toring
Op die koppie staan ‘n radiotoring.

## Bibliografie
*battlefieldsroute.co.za/place/fort-mistake
*citizen.co.za/northern-natal-news/uncategorized/2017/11/16/dundees-lost-tales-mistake-became-legend/
*theheritageportal.co.za/article/how-fort-mistake-got-its-name