Mansa Musa

[duimnael|regs|Beeld van Musa met 'n Keiserlike Goue Aardbol in die 1375 [Katalaanse Atlas.]]
**Mansa Musa** (±1312-1337) was die negende mansa (koning) van die koninkryk Mali. Hierdie Middeleeuse koning word beskou as die rykste mens van alle tye. 

Musa (ook Moussa) het regeer oor die Islam-staat Mali wat destyds so groot was as die hedendaagse Wes-Europa. Sy geskatte rykdom was ‘n 400 miljard Amerikaanse dollar. Dit was te danke aan die slawehandel, die verkoop van sout en goud, die gunstige ligging aan die Nigerrivier en die ontwikkeling van handelsroetes oor die Sahara na Noord-Afrika en Egipte in die besonder.

Timboektoe ontwikkel in sy tyd as ‘n sentrum van Islam-geleerdheid. Groot moskees is gebou, biblioteke ontwikkel en die Universiteit van Sankoré gevestig.

Dit is bekend uit plaaslike manuskripte en reisigerverslae dat Mansa Musa se rykdom hoofsaaklik afkomstig was van die Mali-ryk wat die handel in sout uit noordelike streke beheer en belas het en veral van goud wat gepan en ontgin is in die goudryke streke in die suide: Bambuk, Wangara, Bure, Galam, Taghaza en ander sulke koninkryke oor baie eeue. Oor 'n baie lang tydperk het Mali 'n groot reserwe goud geskep. Daar word ook vermoed dat Mali betrokke was by die handel in baie goedere soos ivoor, slawe, speserye, sy en keramiek. Daar is egter tans min bekend oor die omvang of meganika van hierdie ambagte. Ten tyde van Musa se troonbestyging het Mali grootliks bestaan uit die gebied van die voormalige Ghana-ryk, wat Mali verower het. Die Mali-ryk het bestaan uit grond wat nou deel is van Guinee, Senegal, Mauritanië, Gambië en die moderne staat Mali.

Musa het in 1324 op Hajj na Mekka gegaan en met 'n enorme gevolg en 'n groot voorraad goud gereis. Op pad het hy tyd in Kaïro deurgebring, waar sy weelderige geskenke na bewering die waarde van goud in Egipte merkbaar beïnvloed het en die aandag van die breër Moslemwêreld getrek het. Musa het die grense van die Mali-ryk uitgebrei, veral deur die stede Gao en Timboektoe by sy grondgebied in te sluit. Hy het nouer bande met die res van die Moslemwêreld gesoek, veral die Mamluk en Marinid Sultanate. Hy het geleerdes uit die breër Moslemwêreld gewerf om na Mali te reis, soos die Andalusiese digter Abu Ishaq al-Sahili, en het gehelp om Timboektoe as 'n sentrum van Islamitiese leer te vestig. Sy bewind word geassosieer met talle konstruksieprojekte, insluitend 'n deel van die Djinguereber-moskee in Timboektoe. Musa se bewind word dikwels beskou as die hoogtepunt van Mali se mag en aansien.

## Name en titels
Mansa Musa se persoonlike naam was Musa (Arabies: موسى, geromaniseer: Mūsā), die Arabiese vorm van Moses. Mansa, 'heerser' of 'koning' in Mandé, was die titel van die heerser van die Mali-ryk. In mondelinge tradisie en die Timboektoe-kronieke staan Musa verder bekend as Kanku Musa In Mande-tradisie was dit algemeen dat 'n mens se naam by hul ma se naam voorafgegaan het, dus beteken die naam Kanku Musa "Musa, seun van Kanku", hoewel dit onduidelik is of die genealogie wat geïmpliseer word letterlik is. Hy word ook in mondelinge tradisie Hidji Mansa Musa genoem met verwysing na sy hadj.

Al-yafii het Musa se naam gegee as Musa ibn Abi Bakr ibn Abi al-Aswad (Arabies: موسى بن أبی بكر بن أبی الأسود, geromaniseerd: Mūsā ibn Abi Bakr ibn Abi al-aswad), {sfn|Collet|2019|p=115–116}} en Ibn Hajar het Musa se naam gegee as naam as naam Musa ibn Abi Bakr Salim al-Takruri. In die Songhai-taal was heersers van Mali soos Musa bekend as die Mali-koi, koi is 'n titel wat gesag oor 'n streek oordra: met ander woorde, die "heerser van Mali".

## Historiese bronne
Baie van wat oor Musa bekend is, kom uit Arabiese bronne wat na sy hadj geskryf is, veral die geskrifte van Al-Umari en Ibn Khaldun. Terwyl hy in Kaïro was tydens sy hadj, het Musa bevriend geraak met amptenare soos Ibn Amir Hajib, wat van hom en sy land by hom geleer het en later daardie inligting aan historici soos Al-Umari deurgegee het. Bykomende inligting kom uit twee 17de-eeuse manuskripte wat in Timboektoe geskryf is, die Tarikh Ibn al-Mukhtar[d] en die Tarikh al-Soedan.] Mondelinge tradisie, soos uitgevoer deur die jeliw (SG jeli), ook bekend as griots, bevat relatief min inligting oor Musa in vergelyking met sommige ander dele van die geskiedenis van Mali.

## Afstammeling en troonbestyging
Musa se pa is Faga Leye[ genoem en sy ma is moontlik Kanku genoem. Faga Leye was die seun van Abu Bakr, 'n broer van Sunjata, die eerste mansa van die Mali-ryk.Ibn Battuta, wat Mali besoek het tydens die bewind van Musa se broer Sulayman, het gesê dat Musa se oupa Sariq Jata genoem is. Sariq Jata is dalk 'n ander naam vir Sunjata, wat eintlik Musa se grootoom was. Die datum van Musa se geboorte is onbekend, maar hy het in 1324 nog steeds 'n jong man gelyk. Die Tarikh al-fattash beweer dat Musa per ongeluk Kanku op 'n stadium voor sy hadj doodgemaak het. twee ekspedisies geloods om die Atlantiese Oseaan te verken (200 skepe vir die eerste verkenningsmissie en 2 000 skepe vir die tweede). Die Mansa het self die tweede ekspedisie gelei en Musa as sy adjunk aangestel om die ryk te regeer totdat hy teruggekeer het. Toe hy nie teruggekeer het nie, is Musa self as mansa gekroon, wat 'n oordrag van die opvolgingslyn van die afstammelinge van Sunjata na die afstammelinge van sy broer Abu Bakr beteken het. Sommige moderne historici het Musa se weergawe van gebeure in twyfel getrek, wat daarop dui dat hy dalk sy voorganger afgesit het en die storie oor die reis uitgedink het om te verduidelik hoe hy die mag oorgeneem het. Die moontlikheid van so 'n reis is nietemin deur verskeie historici ernstig opgeneem.

Volgens die Tarikh al-Fattash het Musa 'n vrou met die naam Inari Konte gehad. Haar jamu (familienaam) Konte word gedeel met beide Sunjata se ma Sogolon Konte en sy aartsvyand Sumanguru Konte.

## Verwysings