Herman Charles Bosman

**Herman Charles Bosman** (1905–1951) was 'n Suid-Afrikaanse skrywer en joernalis. Hy was ’n meester van die kortverhaal en is veral bekend vir sy 'Oom Schalk Lourens-stories' wat in die omgewing van Groot Marico afspeel. Hy skryf ook onder die skuilnaam **Herman Malan** (sy ma se nooiensvan was Malan).

## Lewe en werk 
### Vroeë lewe en herkoms 
Herman Charles Bosman is op 3 Februarie 1905 in Kuilsrivier naby Kaapstad gebore. Sy moeder is Elisa Malan, ’n onderwyseres van Potchefstroom wat in 1904 onverwags die dorp verlaat, vermoedelik as die resultaat van ’n mislukte liefdesverhouding. Haar ouers is oorspronklik van die Wes-Kaap en sy verhuis hierheen. Kort na haar aankoms in die Kaap, op 26 April 1904, trou sy in Kuilsrivier met Jacobus Abraham Bosman, wat later 'n mynwerker in Johannesburg was. Daar is bespiegeling dat Jacobus Bosman nie sy werklike vader is nie en meer as een ander moontlike biologiese vader word genoem, maar hierdie bewerings kon tot dusver nog nie bewys word nie. Valerie Rosenberg beweer in haar biografie van Bosman dat hy eerder die biologiese kind is van sy oom Charles Malan (sy ma se broer), wat 'n getuie by Hermanus Charles se doop op 12 Maart 1905 was. Die radio-omroeper Friedel Hansen beweer egter in sy boek, *Die handdruk van die dood: Die onvertelde storie van Eugène Marais*, dat Herman die kind is van die skrywer Eugène N. Marais, wat volgens hom vroeg in 1904 as loseerder by die Malans in Potchefstroom gewoon het. Hansen neem klaarblyklik nie in ag dat die geboorte meer as nege maande nadat Elisa Malan in die Kaap getroud is en trek na Krugersdorp in 1916 en dan na Potchefstroom. In 1917 gaan Herman skool aan die Potchefstroom College, maar wanneer sy pa werk in die myne by Johannesburg kry, begin hy vanaf Junie 1918 met skool by Jeppe Central en dan vanaf 1919 gaan hy skool op Jeppe High. Hy verander weer van skool en studeer vanaf 1921 aan Houghton College, waar hy in 1922 matrikuleer. Daar word vertel dat hy sy Wiskunde vraestel beantwoord het met ’n opstel, waarin hy redeneer dat kennis van Wiskunde onnodig is, aangesien sy vermoëns in Engels en Afrikaans so uitstaande is.

Vanaf 1923 skryf hy gelyktydig in as student by die Universiteit van die Witwatersrand en die Normal College.

### Gevangenisstraf 
Intussen is sy moeder in 1925 weer getroud, hierdie keer met die welgestelde Ier William Russell. Hulle woon in Isipingostraat 19 in die voorstad Bellevue-Oos. Herman keer hierheen terug vir die Julie skoolvakansie. Wanneer hy op 18 Julie 1926 sy stiefbroer David Russell tydens ’n argument doodskiet, word hy in November 1926 ter dood veroordeel en gevange gehou in die Sentrale Gevangenis in Pretoria. Die gebeure wat gelei het tot die skietery is steeds onseker, maar dit wil voorkom asof David en Herman se broer Pierre geargumenteer het, waarna Herman ook betrokke geraak het. Hy is vir ’n ruk in die dodesel, maar word op 10 Januarie 1927 begenadig deur die Minister van Justisie (Tielman Roos) en sy vonnis versag tot tien jaar harde arbeid.

### Lewe na die tronk 
Vanaf November 1930 is hy saam met Aegidius Jean Blignaut (saam met wie hy ook in hierdie tyd bly) mederedakteur van die nuwe literêre tydskrif *Touleier*. Wanneer hierdie tydskrif vroeg in 1931 misluk, loods hulle die *New LSD* (wat in 1933 tot niet gaan) en die *New* *Sjambok* (wat teen die einde van 1931 misluk). In hierdie tyd skryf en publiseer hy die (vir daardie tyd) pornografiese storie *Nun’s story* (van ’n non wat masturbeer) en word op aanklagte van godslastering voor die Magistraatshof gedaag en skuldig bevind. en *Seed-time and harvest and other stories*. *The complete Oom Schalk Lourens stories* word eers in 2006 saamgebundel.

### Kortverhale 
Sedert April 1950 verskyn ’n reeks kortverhale van hom weekliks onder die opskrif *In the voorkamer* in die linksgesinde nuusblad *The Forum*. Sy *Voorkamer stories* word aanvanklik deur Lionel Abrahams gekeur om in die bundels *Jurie Steyn’s Post Office* en *A Bekkersdal marathon* te verskyn.

Die volledige stories word later versamel in die bundels *Idle talk* en *Homecoming*. Bosman vertel hierdie verhale nie deur ’n sentrale verteller nie, maar dit word eerder te boek gestel deur ’n soort notulehouer. Dit is ’n weergawe van die gesprekke en menings van die diverse groep mense wat gereeld elke week op die plaas Drogevlei vergader waar hulle vir die regeringslorrie wag wat die pos en melkkanne bring. Aanwesiges sluit in die Marico-boere soos Chris Welman, Gysbert van Tonder, At Naudé (die enigste lid van die geselskap wat ’n radio besit en gereeld nuus lees, maar tevergeefs probeer om die gewigtige aard van nuusgebeure elders onder sy gespreksgenote tuis te bring), Johny Coen (wat al gereis het en ander plekke gesien het en op sy dag by die Spoorweë gewerk het), die halfdowe Oupa Bekker en die jong skoolmeester, meneer Vermaak, wat as ’n soort alter ego en spreekbuis vir Bosman self optree. Daar is natuurlik ook die posmeester, Jurie Steyn, terwyl die enigste vrouekarakters Jurie Steyn se vrou en Pauline Gerber is. Die vergaderplek is die voorkamer van Jurie Steyn, wat terselfdertyd diens doen as die Drogevlei poskantoor, waarheen die poswa weekliks die pos van Bekkersdal af bring. Waar die verlede en die geskiedenis in die oom Schalk Lourens-stories die oorheersende rol gespeel het, beweeg Bosman nou in die moderne gebeure (met nuus op die radio, byvoorbeeld) en speel die tradisie ’n minder belangrike rol. Tussen die humor is daar inderdaad ’n melancholiese ondertoon, want die ou Marico van vervloë jare het reeds verdwyn en het selfs van die agtergeblewenes vreemdelinge en verstotelinge in ’n nuwe wêreld gemaak. Weens die aard van die plasing van hierdie verhale en deurlopende interaksie tussen dieselfde karakters loop sekere temas deur verskeie stories (baie soos in hedendaagse televisiereekse) terwyl daar ook ’n sentrale oorheersende tema vir elke storie is. Dit is in sterk kontras met die Oom Schalk Lourens-stories, wat elkeen ’n afgeslote geheel vorm. In die laaste agtien maande voor sy dood skryf Bosman ongeveer tagtig van hierdie verhale vir publikasie in die liberale weekblad *The Forum*. Die reeks is bedoel as komiese teenpool vir die ernstiger nuus- en politieke besprekings wat in hierdie blad verskyn het, maar Bosman spaar nie die satire nie. Verskeie sake van die dag kry aandag, soos vakbondaksies (*Go-slow strike*), industrialisering (*Dying race*) en verstedeliking (*Homecoming*). Bosman self beskou hierdie verhale as sy beste werk ooit.

### Tronkverhale 
*Cold stone jug* (een van die baie subkultuurname vir ’n tronk) is ’n weergawe van sy tronkervarings. Treffend hierin is die galgehumor waarmee hy die omstandighede en mense beskryf en sy gebrek aan enige selfbejammering. Onderliggend is egter ook diepe erns wat nie kenmerkend van die res van sy oeuvre is nie, waaruit sy desperaatheid, angs en stryd om sy menslike waardigheid en rede te behou duidelik blyk. Volgens meeste Bosman-kenners is dit die naaste wat hy gekom het aan ’n outobiografiese beskrywing. Die ervarings word in episodes weergegee en die eindelike publikasie word dus gestruktureer met hoofstukke nie as ononderbroke geheel nie, maar eerder met episodes saamgegroepeer wat in dieselfde dampkring behoort. Die boek behoort dus ook essensieel tot sy kortkuns.

*A cask of Jeripigo* is ’n bundel met ’n keur uit sy rubrieke, wat voorheen meestal as gereelde rubrieke in *Trek* en *The South African Opinion* verskyn het. Dit bevat tipiese Bosman satire in sy ontleding van die lewe in Johannesburg, politieke gebeure en figure en aweregse kyk op die leefstyle van sy medeburgers. Sy eiesoortige humor is weer hier aanwesig, maar sy statuur as ernstige denker oor die verhoog- en rolprentkunste, inheemse Suid-Afrikaanse kultuur, skrywers, museums, die onluste in Johannesburg, boemelaars en vele ander interessante onderwerpe word ook belig. So gee hy duidelike blyke van sy besondere insig en vermoë om die sin van dinge te bepaal. Hierdie aanvanklike keur word later aansienlik uitgebrei in die universele uitgawe van sy werk. Soos te verwagte in rubrieke, waar die dwang van gereelde bydraes kan lei tot mindere werk, is hierdie werk ongelyk in gehalte.

### Romans 
Hy skryf ook romans. *Jacaranda in the night* beeld die lewe in ’n gemeenskap uit waarin die spanning tussen die vlees, belaai met sy luste, en die gees, deurtrek met eng Calvinisme, die mense se aksies bepaal. Die verfynde Hannah Theron kom onderwys gee op die klein dorpie Kalvyn in die Noord-Transvaal. Sy is eensaam en raak betrokke in verskeie verhoudings met mans, waardeur sy gebrandmerk word as ’n los vrou. Deur haar eerlikheid word die mense wat haar kritiseer se skynheilige sin vir waardes aan die kaak gestel. Sy leer ook die verskil ken tussen die hartstogtelike wellus van die vlees en die dieper, stiller liefde van mense wat geestelik by mekaar aanklank vind.

*Willemsdorp* herskep die mikrokosmos van ’n klein Suid-Afrikaanse plattelandse dorpie. Charlie Hendricks is redakteur van die plaaslike Engelse koerant op Willemsdorp, wat soos baie van sy mede-dorpsgenote betrokke raak by die bruin prostituut op die dorp. In die proses kom al die vooroordele en eienskappe van die dorp na vore en word die donkertes wat elke mens met homself saamdra, ondersoek. Temas wat aangeraak word sluit in die stryd tussen Engelsman en Afrikaner, ontug, rassevooroordeel tussen wit en swart, daggarokery en nepotisme. Al die intriges loop naderhand uit op moord. Aan die einde vlug Charlie weg van die dorp af, maar dit is ook ’n vlug weg van homself. Wat agterbly, is die dorpie met sy nietige mense en dinge, onafskeidbaar deel van Afrika met sy drifte. Dit is ’n ontstellende visie van ’n samelewing of kultuur in wording, waar Willemsdorp simbool word van Bosman se profesie vir Suid-Afrika na 1948. Wanneer hierdie roman in 1998 herdruk word in sy ten volle ongesensureerde vorm, kom die rykdom van sy sosiale kommentaar ten volle na vore en in sy voorwoord tot hierdie uitgawe beskryf Stephen Gray dit as “the most important single item among the Bosman Texas papers”.

### Gedigte 
Hoewel hy eintlik bekend is vir sy prosa, skryf Bosman ook gedigte. Sy heel eerste publikasie, *The blue princess*, is dan ook ’n digbundel, terwyl hy ook die bundels *Mara* (wat ’n versdrama en enkele gedigte insluit), *Rust* en *Jesus* (almal onder die skuilnaam Herman Malan) publiseer. In 1931 word hy van godslastering aangekla in die Johannesburg magistraatshof vir menings wat hy in sy gedig *Gardenias* uitspreek.

Veel later verskyn ’n keur van sy gedigte onder redaksie van Lionel Abrahams in *The earth is waiting* en onder redaksie van Aegidius Jean Blignaut in *Death hath eloquence*. Sy gedigte is erg ongelyk in gehalte, hoewel sommige gedigte tog blyke toon van ’n vermoë om dinge raak te sê, met besondere beeldingsvermoë. *The earth is waiting* bevat verskeie gedigte oor Afrika, waarin die beste gedigte die land in eenvoudige taal beskryf. Daar is egter ’n voortdurende spanning tussen Europa (wat kultuur beteken) en die hoogdrawende, ietwat oud-modiese taal en woorde vanuit hierdie milieu, en Afrika (die ietwat agterlike), wat hy vanuit die Europese standpunt probeer beskryf. Ten spyte hiervan gee die bundel tog ’n aanduiding van die trots en onafhanklikheid van Afrika.

### Versamelbundels 
As samesteller is hy in 1949 saam met C. Bredell verantwoordelik vir die bundel Suid-Afrikaanse kortverhale *Veld-trails and pavements*.

Sy eie werke word ook gereeld gekeur en in bloemlesingvorm uitgegee. Lionel Abrahams is die eerste wat ’n keur uit sy werk saamstel en dit dan in 1965  laat publiseer as *Bosman at his best*. Stephen Gray maak ’n verteenwoordigende keur van sy kortverhale wat hy in 1980 as *Selected stories* laat publiseer en in 1982 verskyn *The collected works of Herman Charles Bosman* in twee dele, waarin die meeste van sy werk wat teen daardie tyd bekend was, opgeneem word.

Onder die titel *Uncollected essays* stel Valerie Rosenberg ’n bundel saam van sy essays oor veral letterkundige werke, skrywers en aangeleenthede, wat aanvanklik in tydskrifte en koerante verskyn het. Ten spyte van die tydelike aard van essays vir massapublikasies behou hierdie essays tydloosheid in sy uitlig van die kern van onderwerpe en sy fokus op die ewig-menslike.

Stephen Gray versorg ’n uitgawe van *Bosman’s Johannesburg*, waarin hy met die oog op die Johannesburgse eeufees van 1988 ’n aantal van Bosman se geskrifte oor hierdie stad saambundel. Die bundel bevat ’n aantal *Voorkamer stories*, essays en fragmente, waaronder ’n eenbedryfdrama. *A Bosman treasury* is ’n geïllustreerde bloemlesing wat van sy kortverhale, essays en gedigte bevat, terwyl Patrick Mynhardt in 2005 met die viering van sy eeufees ’n keur uit sy werke onder die titel *Celebrating Bosman* byeenbring.

Sy Afrikaanse verhale en gedigte verskyn oorspronklik in tydskrifte soos *Die Ruiter*, *Trek*, *Die Brandwag* en *On Parade*. Sestien verhale wat tussen 1948 en 1950 geskryf is, word later deur Leon de Kock in die bundel *Verborge skatte* opgeneem. Sommige van hierdie verhale verskyn ook in Engels in van sy ander bundels en dit is onduidelik hoeveel daarvan aanvanklik in Afrikaans geskryf is en daarna vertaal (of omgekeerd). Dat ’n beduidende aantal oorspronklik in Afrikaans geskryf moet gewees het, bewys die verskyningsdatum van sommige Afrikaanse verhale (soos *Tot stof* en *Rivier-af verkoop*), wat vroeër as die Engelse eweknie gepubliseer is, terwyl ’n aantal verhale in hierdie bundel geen Engelse ekwivalent het nie (byvoorbeeld *Die Kaffertamboer* en *My eerste liefde*).

As Afrikaanse skrywer staan hy geheel en al buite die nasionalistiese filosofie van sy tyd en kan met ironie kyk na die Afrikanerdom en gees van die Afrikaner. Hy beeld die pyn van sy karakters uit en ook hoe kras hulle is, sodat die veelvuldige karaktertrekke almal uitgelig word. Hoewel die verhale in die Marico-streek afspeel, is dit vir Bosman meer ’n inkleding as ’n noodsaaklikheid en speel die streek self ’n mindere rol en die mense self en hulle planne die hoofrol. Dit is duidelik dat hulle in enige ander streek ook sou oorleef het weens die universaliteit van hulle problematiek en dus ewe tuis in Engels as Afrikaans is. Die bundel bevat ook twee gedigte van Bosman en opstelle (in beide Engels en Afrikaans) oor Afrikaans en die Afrikaanse letterkunde. Veral die opstel oor die werk van N.P. van Wyk Louw is interessant, daar hy enigsins afwysend staan teen Louw se poësie.

*In die withaak se skadu* is nog ’n bundel Afrikaanse kortverhale waarin oom Schalk Lourens verhale opgeneem word. Dit bevat die Afrikaanse weergawe van die verhale wat oorspronklik in *Mafeking Road* verskyn het, plus nog dertien van oom Schalk Lourens se verhale, sommige waarvan self deur Bosman in Afrikaans vertaal is en die ander deur Francois Griebenow. Griebenow bundel nog ’n aantal van sy vertalings in *’n Bekkersdal marathon en ander voorkamerstories*, waarin hy die meeste van die Voorkamerstories in Afrikaanse vertaling uitgee. Hennie Aucamp vertaal sy verhaal *Mampoer* in Afrikaans vir opname in die versamelbundel *Borde borde boordevol*.

## Eerbewyse 
Tydens sy lewe ontvang hy min erkenning vir sy werk, maar na sy dood neem die belangstelling in hom en sy werk toe, grootliks aangehelp deur Patrick Mynhardt se verhoogopvoerings van sy werke.

Die Herman Charles Bosman Literêre Vereniging word in 1993 op Groot-Marico gestig, met ’n museum wat ingerig word in ’n replika van die skooltjie waar hy onderrig gegee het. ’n Bronsbeeld van die beeldhouer Johan Moolman is spesiaal vir hierdie museum gemaak. Hier hou hulle elke jaar in Oktober ’n fees om die skrywer te gedenk.

Sy werke word ook wyd bekend wanneer die akteur Patrick Mynhardt begin om sy verhale op die verhoog te vertel, waarna dit ook op CD en DVD versprei word.

Die dramaturg Nicky Rebello skryf die drama *A touch of madness* oor sy lewe, gegrond op Bosman se outobiografiese geskrifte, terwyl Stephen Gray en Barney Simon se dramatiese verwerking van *Cold stone jug* gepubliseer word. *A teacher in the Bushveld* is nog ’n drama van Nicky Rebello oor die tyd wat Bosman in die Groot Marico deurgebring het.

Verskeie boeke oor sy lewe verskyn, insluitende Valerie Rosenberg se *Sunflower to the sun* (later verwerk tot *Between the lines*) en *Herman Charles Bosman: A pictorial biography*, Stephen Gray se *Life sentence* en Aegidius Jean Blignaut se *My friend Herman Charles Bosman*. *Remembering Bosman* is ’n aantal bydraes deur verskeie mense oor hoe hulle hom onthou, saamgestel deur Stephen Gray. Sy werk word onder andere in Frans en Afrikaans vertaal

## Bibliografie 
Werke uit sy pen is:

## Bronnelys 
### Boeke 
* Aucamp, Hennie. *Kort voor lank*. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe, Tweede druk 1980
* Kannemeyer, J.C. *Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2*. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983
* Kannemeyer, J.C. *Die Afrikaanse literatuur 1652–2004.* Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005
* Van Coller, H.P. (red.) *Perspektief en Profiel Deel I.* J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998
* Van Coller, H.P. (red.) *Perspektief en Profiel Deel 3.* Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006

### Tydskrifte en koerante 
* Abrahams, Lionel. *A note on the poetry of Herman Charles Bosman.* Standpunte. Nuwe reeks 12 no. 3, 1958
* Abrahams, Lionel. *Helena Lake – ’n memoir*. Insig, Oktober 1987
* Bruwer, Johan. *Oor Bosman.* Rapport, 4 Mei 1980
* Bruwer, Johan. *Altyd ’n glimlag.* Rapport, 11 Mei 1980
* Burger, Willie. *Afrika en Afrikaans: Die beskouings van Herman Charles Bosman en Van Wyk Louw.* Tydskrif vir Letterkunde, Jaargang 40, 2003
* Claassens, Pieter. *Bosman ná jare erken.* Beeld, 13 April 1981
* Gray, Stephen. *Herman Charles Bosman’s use of short fictional forms*. English in Africa. Year 16 no. 1, Mei 1989
* Griebenow, Francois. *Afrikaans is die taal van Afrika.* Beeld, 28 November 2012
* Griebenow, Francois. *Voorkamerstories*. By, 15 Desember 2012
* Grové, Zita. *My cousin Herman*. Personality, 26 Februarie 1971
* Hutchings, Geoffrey. *A matter of gossip.* London Magazine, Desember 1970
* Louw, Reinet. *Bosman se erfgename nie familie*. Insig, April 1995
* Maxwell-Mahon. *A reading of Herman Charles Bosman.* Lantern, Oktober 1991
* Nieuwoudt, Stephanie. *Meesterlike Bosman nuut uitgegee.* Plus, 23 Januarie 1998
* Nieuwoudt, Stephanie. *Herman Charles Bosman staan op uit as*. Plus, 23 Februarie 2000
* Nieuwoudt, Stephanie. *Bosman ook in Afrikaans*. Plus, 15 September 2001
* Nieuwoudt, Stephanie. *Op Oom Schalk se spoor.* Beeld, 23 Augustus 2002
* Olivier, Nita. *Oom Schalk Lourens praat Frans*. Die Burger, 12 Maart 1993
* Rautenbach, Elmari. *Bosman praat (weer) Afrikaans.* Beeld, 17 Oktober 2011
* Roberts, Maryke. *Bosman se stories met mampoer*. Beeld, 18 Oktober 2014
* Rosenberg, Valerie: Herman Charles Bosman. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 26, nr. 2, Desember 1976.
* Roux, J.B. *Bosman se veelbewoë lewe.* Rapport, 6 Oktober 2011
* Sherman, Joseph. *Bosman: an overrated hack.* The Star, 13 Maart 1980
* Slabber, Coenie. *Daar lê ’n ander en groter Bosman opgesluit in Texas!* Rapport, 1 Mei 1977
* Snyman, Salomé. *Bosman in Afrikaans.* Rapport, 5 Oktober 2003
* Snyman, Salomé. *Ongemaklike Bosman.* Beeld, 17 Oktober 2003
* Snyman, Salomé. *Bosman had oog op VSA-mark.* Rapport, 17 Oktober 2010
* Snyman, Salomé. *Bosman se laaste stukkie legkaart.* By, 6 April 2013
* Van der Merwe, Kirby. *Herinneringe wat ’n stad nie kan afskud nie.* By, 28 Januarie 2012
* Van Oosten, F.F.W. *Rex v Herman Charles Bosman 1926 WPA Ongerapporteerd; Rex v Webb 1934 A 493 – Twee betekenisvolle beslissings.* Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 17 no. 2, Mei 1979
* Viljoen, A.H. *Aspects of Bosman’s poetry*. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 14 no. 1, Februarie 1976
* Wessels, Niki. *Dié boek bied nuwe insigte oor Bosman*. Die Transvaler, 4 Mei 1981

### Ongepubliseerde dokumente 
* National English Literary Museum Grahamstown. *Herman Charles Bosman*. NELM Back Pack

### Internet 
* Die Herman Charles Bosman Letterkundige Genootskap.
* Johannesburgstad se Bosman-bladsy .
* Genealogiese gegewens op Wikitree

## Verwysings