Jean Sibelius

duimnael|upright|Die 11-jarige Sibelius in 1876
duimnael|links|Martin Wegelius, Sibelius se onderwyser in Finland
duimnael|links|Sibelius: skets deur Albert Engström (1904)
duimnael|Finlandia (eerste uitgawe)
duimnael|links|Leevi Madetoja, Sibelius se noemenswaardigste student en, as kritikus, ‘n verdediger van sy werke
[links|duimnael|Robert Kajanus, stigter en hoof-dirigent van die [Helsinki Filharmoniese Orkes, wat ‘n noemenswaardige interpreteerder van Sibelius se simfonieë was]]
**Jean Sibelius** (oorspronklike naam *Johan Julius Christian Sibelius,* 8 Desember 1865, Hämeenlinna, Finland - 20 September 1957, Järvenpää, Finland), was ‘n Finse komponis en violis van die laat-Romantiese- en vroeë-moderne tydperke. Hy is waarskynlik die belangrikste komponis uit Skandinawië. Sy musiek geniet wye erkenning vir die bydra daarvan tot die opbou van Finland se nasionale identiteit tydens die land se stryd om onafhanklikheid van Rusland.

## Vroeë Lewe 
duimnael|links|Sibelius in 1939
duimnael|upright|Sibelius in 1891
Sibelius het gestudeer aan die Finse Normale Skool, die eerste Finssprekende skool in Russies-geokkupeerde Finland, waar hy bekend geraak het met Finse literatuur, en in besonder met die *Kalevala*, die mitologiese epog van Finland, wat vir hom 'n konsekwente bron van inspirasie sou bly. (baie van sy simfoniese gedigte soos *Pohjola se Dogter* [1906] en *Luonnotar* [1913] put hul inspirasie uit die bron.) Alhoewel dit gemeensaak was dat hy vir 'n regsloopbaan bestem was, het hy gou sy regstudies in Helsinki gestaak en homself geheel en al aan musiek begin wy. Hy het aanvanklik beplan om 'n violis te word. Onder die leidende hand van Martin Wegelius het hy baie kamermusiek en instrumentale musiek gekomponeer. Hy het die naam Jean aangeneem, welke hy voortaan in sy professionele loopbaan sou gebruik. In sy middel twintigs het hy Finland verlaat ten einde sy studies in Berlyn en Wene voort te sit, waar sy dosente die komponiste Robert Fuchs en Karl Goldmark ingesluit het.
duimnael|upright|Sibelius in 1923
duimnael|Sibelius se geboorteplek in Hämeenlinna
duimnael|Sibelius (regs) sosialiseer saam met Akseli Gallen-Kallela (die kunstenaar, links), Oskar Merikanto en Robert Kajanus
duimnael|Sy ster op *Musik Meile Vienna*
duimnael|Sibelius en Aino in Järvenpää (vroeë 1940's)

## Werke 
By sy terugkeer na Finland het 'n opvoering van Sibelius se eerste grootskaalse werk, die *Kullervo Simfonie* (1892) ietwat van 'n sensasie geskep. Hierdie werk, en sy opvolgende werke, *En Saga* (1892), die *Karelia* musiek, en die *Vier Legendes* het hom gevestig as een van Finland se voorste komponiste. Die derde van die vier simfoniese gedigte in die Vier Legendes is die bekende *Swaan van Tuonela* (1893). In 1897, voor die verskyning van sy Simfonie No. 1 in E Mineur (1899), het die Finse senaat toegestem om aan Sibelius 'n klein lewenslange pensioen te laat toekom ter erkenning van sy genialiteit. Sy simfoniese gedig *Finlandia* is in 1899 geskryf en in 1900 hersien. Sibelius se werke uit die 1890's is dié van 'n nasionalistiese komponis wat werk in die tradisies van die Romantiek. In die eerste dekade van die 20ste eeu was Sibelius oor die hele Europa bekend. Die pianis en komponis Ferruccio Busoni, met wie Sibelius as student in Helsinki 'n vriendskap gesmee het, het sy Simfonie No. 2 in D Majeur (1901) in Berlyn gedirigeer, en die Britse komponis Granville Bantock het Sibelius se Simfonie No. 3 in C Majeur (1907) aangevra. Met hierdie werk het Sibelius sy rug gedraai op die nasionalistiese romantiek van sy tweede simfonie asook die Vioolconcerto in D Mineur (1903) en beweeg na die meer ondersoekende en kompromislose styl van *En Saga* en die Simfonie No. 4 in A Mineur (1911). Na die Eerste Wêreldoorlog het Sibelius van sy grootste werke gepubliseer, te wete die laaste drie simfonieë (No. 5 in E-mol Majeur, No. 6 in D Mineur, en No. 7 in C Majeur) asook die simfoniese gedig *Tapiola* (1925), maar daarna teruggesak in die langste stilte van sy lewe. Bespiegelinge oor 'n agste simfonie - waarvan die uitvoering in die vroeë 1930's sou plaasvind - en selfs 'n negende simfonie- was ongegrond. Geen manuskripte het Sibelius se dood oorleef nie. Met die 1930's het Sibelius se gewildheid toeggeneem, aangehits deur skrywers soos Cecil Gray en Constant Lambert in Engeland en Olin Downes in die VSA. Ten spyte van 'n reaksie teen sy populariteit in die volgende generasie, het Sibelius sy houvas behou oor die musiekpubliek. Alhoewel Sibelius se inspirasie hoofsaaklik gekoppel is aan die Skandinawiese landskap, is dit nie hoofsaaklik as 'n "digter van die natuur" waarvoor hy onthou word nie. Sy prestasie beide in sy simfoniese gedigte en die sewe simfonieë lê hoofsaaklik in sy merkwaardige bemeestering van vorm. Die eerste beweging van die derde simfonie beskik oor die finaliteit en volwassenheid van konstruksie van bv. Haydn of Mozart se eerste bewegings, tog oortref Sibelius se organiese eenheid en argitektuur selfs hierdie voorafgaande modelle. Dit is in Sibelius se kapasiteit vir organiese groei waarin die geheim van sy genialiteit lê.

## Komposisies 
### Werke vir orkes 
#### Simfonieë 
* 1892 *Kullervo*, simfonie vir sopraan, bariton, manskoor en orkes, op. 7
*# Inleiding (Johdanto), Allegro moderato (E-mineur)
*# Kullervo se jeug (Kullervon nuoruus), Grave (B-majeur/B-mineur)
*# Kullervo en sy suster (Kullervo ja hänen sisarensa), Allegro vivace (met sopraan, baritoon en manskoor)
*# Kullervon sotaanlähtö, Alla marcia. (C-majeur)
*# Kullervo se dood (Kullervon kuolema), Andante (met manskoor en orkes)
* 1899 Simfonie nr. 1 in E-mineur, op. 39
*# Andante ma non troppo - Allegro energico
*# Andante (ma non troppo lento)
*# Scherzo: Allegro
*# Andante - Allegro molto (Quasi una fantasia)
* 1901-1902 Simfonie nr. 2 in D-majeur, op. 43
*# Allegretto – Poco allegro – Tranquillo, ma poco a poco ravvivando il tempo all’allegro – Poco largamente – Tempo I – Poco allegro
*# Tempo andante, ma rubato – Poco allegro – Molto largamente – Andante sostenuto – Andante con moto ed energico – Allegro – Poco largamente – Molto largamente – Andante sostenuto – Andante con moto ed energico – Andante – Pesante
*# Vivacissimo – Lento e soave – Tempo primo – Lento e soave – (attacca)
*# Finale: Allegro moderato – Moderato assai – Meno moderato e poco a poco ravvivando il tempo – Tempo I – Largamente e pesante – Poco largamente – Molto largamente
* 1907 Simfonie nr. 3 in C-majeur, op. 52
*# Allegro moderato
*# Andantino con moto, quasi allegretto
*# Moderato - Allegro ma non tanto
* 1911 Simfonie nr. 4 in A-mineur, op. 63
*# Tempo molto moderato, quasi adagio
*# Allegro molto vivace
*# Il tempo largo
*# Allegro
* 1915, hers.1916 en 1919 Simfonie nr. 5 in Es majeur, op. 82
*# Tempo molto moderato - Allegro moderato (ma poco a poco stretto) - Vivace molto - Presto - Più Presto
*# Andante mosso, quasi allegretto - Poco a poco stretto - Tranquillo - Poco a poco stretto - Ritenuto al tempo I
*# Allegro molto - Misterioso - Un pochettino largamente - Largamente assai - Un pochettino stretto
* 1923 Simfonie nr. 6 in D-mineur, op. 104
*# Allegro molto moderato
*# Allegretto moderato
*# Poco vivace
*# Allegro molto
* 1924 Simfonie nr. 7 in C-majeur, op. 105
*# Adagio
*# Un pochettino meno adagio – poco affrettando – Vivacissimo – rallentando – Adagio – poco meno lento
*# Allegro molto moderato – meno moderato – dolce e poco a poco più – Vivace – Presto – poco a poco rallentando – Adagio – Largamente – Affettuoso – Tempo I
* 1929 Simfonie nr. 8, (vernietig)

#### Simfoniese gedigte 
* 1892 hers.1902 *En saga*, simfoniese gedig, op. 9
* 1894 hers.1895 *Vårsång* (Lentelied), simfoniese gedig, op. 16
* 1895 *Skogsrået* (Die woudnimf), simfoniese gedig, op. 15
* 1899, hers.1900 *Finlandia*, op. 26 (stukke met en sonder koor)
* 1907 *Öinen ratsastus ja auringonnousu* (Nagtelike rit en sonsopkoms), simfoniese gedig, op. 55
* 1910 *Dryadi* (Die druïde), simfoniese gedig, op. 45
* 1913 hers.1914 *Barden* (Die bard), simfoniese gedig, op. 64
* 1914 *Aallottaret* (Die Oseane), simfoniese gedig, op. 73
* 1926 *Tapiola*, simfoniese gedig, op. 112

#### Concertos vir instrumente en orkes 
* 1903 hers.1905 Vioolconcerto in D-mineur, op. 47

#### Suites 
* 1893 *Karelia-sarja* (Karelia-suite)*, suite vir orkes, op. 11
*# Intermezzo
*# Ballade
*# Alla Marcia
* 1893-1939 *Lemminkäis-sarja* (Lemminkäinen-suite), op. 22
* 1899 hers.1901 *Scènes historiques I*, op. 25
* 1905 *Pelleas en Melisande*, suite uit die toneelmusiek vir orkes, op. 46
* 1912 *Scènes historiques II*, suite, op. 66
* 1921 *Suite mignonne*, vir fluit en strykinstrumente, op. 98/1
* 1921 *Suite champêtre, vir strykinstrumente, op. 98/2*
* 1929? *Suite*, vir viool en strykinstrumente, op. 117

#### Andere werke vir orkes 
* 1890-1891 Ouverture in E
* 1891 *Balettikohtaus* (ballettoneel)
* 1895 hers.1904 *Cassazione*, op. 6
* 1894 *Menuetto*
* 1900 *Porilaisten marssi*
* 1903 *Romance*, vir strykinstrumente, op. 42
* 1902 Ouverture
* 1905 *Cortège*
* 1906 *Pohjolan tytär* (Pohjola se dogter), simfoniese fantasie, op. 49
* 1906 *Pan & Echo*, dans intermezzo, op.53
* 1909 *In memoriam*, begrafnismars, op. 59
* 1909 *Balettikohtaus* (ballettoneel)
* 1911 *Canzonetta & Valse romantique*, op. 62
* 1912-1913 2 serenades vir viool en orkes, op. 69
* 1914 2 stukke, vir viool of tjello en orkes, op. 77
* 1917 *Humoresques nrs. 1-2*, vir viool en orkes, op. 87
* 1917 *Humoresques nrs. 3-6*, vir viool en orkes, op. 89
* 1919 *Promootiomarssi* (Akademiese feesmars)
* 1919 *Autrefois, scène pastorale*, op.96/2
* 1920 *Valse lyrique*, op. 96/1
* 1920 *Valse chevaleresque*, op. 96/3
* 1922/1938 *Andante festivo*, stuk vir strykorkes en piccolo
* 1925 *Ett ensamt skidspår'' ('n Eensame skispoor)
* 1925 *Morceau romantique (sur un motif de M. Jakob de Julin)*

### Werke vir harmonieorkes 
* *Ateenalaisten laulu (Kadettikoulun kunniamarssi)*
* *Isänmaalle* (Tykistökoulun kunniamarssi)*
* *Partiomarssi*

### Musiekteater 
#### Operas 
#### Ballette 
#### Toneelmusiek 
* 1893 *Kuvaelmanusiikia/Tablåmusik* (Tableaumusiek)
* 1898 *Kung Kristian II* (Koning Kristian II), op. 27 - teks: Adolf Paul
* 1903 *Kuolema'' (Die dood), toneelmusiek vir 'n drama in 3 bedrywe deur Arvid Järnefelt, op. 44
*#*Tempo di valse lente - Poco risoluto* (1ste deel)
*# Moderato (Paavali se lied: *Pakkanen puhurin poika*, vir solo bariton, 2de deel)
*# Moderato assai - Moderato (Elsa se lied: *Eilaa, eilaa*, vir solo sopraan) - Poco adagio (2de deel)
*# Andante (die kraanvoëls, 2de deel)
*# Moderato (3e deel)
*# Andante ma non tanto (3de deel)
* 1904-1905 *Pelléas och Mélisande* - teks: Maurice Maeterlinck, Sweedse vertaling: Bertel Gripenberg
* 1906 *Belsazars gästabud* - teks: Hjalmar Procopé
* 1909 *Trettondagsafton* (As You Like It), op. 60 - teks: William Shakespeare, vertaling: Carl August Hagberg
* 1907 *Grevinnans konterfej*, vir strykinstrumente - teks: Zacharias Topelisu
* 1925 *Stormen* (Die storm) - teks: William Shakespeare, vertaling: Edvard Lembcke

### Orkesliedere 
* 1897 *Koskenlaskian morsiammet*
* 1903 *I natten* (nagte), op. 38 no.3
* 1905 *Höstkväll* (herfsaand), op.38 no.1
* 1914 *Våren flyktar hastigt*, op.13 no.4 (Runeberg)
* 1957 *Kom nu hit, död* (come away, death), op.60
* ''S'en har jag ej frågat mera* (...en ek stel verder geen vrae meer nie), op.17 no.1 (Runeberg)
* *Sången om korsspindeln* (lied van die kruisspin), op.27
* *Soluppgång* op.37 no.3
* *På verandan vid havet'' (op 'n veranda by die see), op.38 no.2
* *Demanten på marssnön* op.36 no.6
* *Luonnotar*, vir sopraan en orkes (aangedui as simfoniese gedig )(Kalevala) op.70

### Ander komposisies 
* Adagio in D-mineur
* Die Bevryde Koningin
* Strykkwartet in B # majeur
* Strykkwartet in D-mineur

## Bykomende Leesmateriaal 
* Robert Layton, Sibelius, 2de uitg.(1978, heruitgereik 1983), bevat ‘n kort biografie en ‘n gedetailleerde analise van Sibelius se musiek.
* Erik Tawaststjerna, Sibelius (1976– ), gebaseer op voorheen ongepubliseerde materiaal, korrespondensie en dagboeke. Dit wil voorkom asof dit die definitiewe studie van die komponis sal bly.

## Notas 
## Verwysings