Li Bai

**Li Bai** (701 tot 762), ook bekend as **Li Po**, is 'n Chinese digter wat in sy leeftyd al vereer is en tot vandag nog geprys word as 'n genie en romantikus wat tradisionele poësievorme tot nuwe hoogtes geneem het. Hy, saam met sy vriend Du Fu, was die vernaamste bydraers in die bloeitydperk van Chinese digkuns tydens die Tang-dinastie. Die Tang-dinastie word beskryf as "China se goue era" en die uitdrukking "Drie wonders" verwys na Li Bai se digkuns, Pei Min se skermkuns en Zhang Xu se kalligrafie.

Nagenoeg 'n duisend gedigte wat aan Li Bai toegeskryf word, het behoue gebly. Dit is saamgevoeg in vier bloemlesings uit die Tang-dinastie, terwyl vier-en-dertig van sy gedigte ingesluit is by die bloemlesing *Driehonderd Tang-gedigte*, wat vir die eerste keer in die 18de eeu gepubliseer is. Vertalings van sy gedigte word ook in hierdie tyd in Europa gepubliseer. Die gedigte dien as modelle om die plesier van vriendskap, die diepte van die natuur, afsondering en wyn te vier. Onder die beroemdste gedigte tel *Om wakker te word uit dronkenskap*, *Die moeilike pad na Shu* en ''Op 'n stil nag'', wat steeds in Chinese skooltekste voorkom. In die Weste word nog voortdurend meertalig vertaalde tekste van Li se gedigte gepubliseer, Afrikaans ingesluit. Sy lewe self het 'n legendariese gedaante aangeneem met stories van dronkenskap, ridderlikheid asook die bekende mite dat hy in 'n rivier verdrink het na 'n poging om die maan se waterweerkaatsing vanuit 'n boot te omhels.

Groot gedeeltes van Li se lewe word deur sy gedigte ontbloot: plekke waar besoek afgelê is, vriende wat afgesien is op hul reis na verafgeleë bestemmings en dalk nooit weer te sien gekry is nie, sy eie dromerige verbeeldingsvlugte verweef met sjamanistiese botone, aktuele gebeure waarvan hy te hore gekom het, beskrywings uit die natuur gesny en vervat in tydlose poësie en so meer. Spesifiek van belang egter is die veranderinge wat in sy leeftyd plaasgevind het. Sy vroeëre gedigte is geskryf binne die milieu van 'n "goue era" van vrede en voorspoed in die Tang-dinastie, onder die gesag van 'n keiser wat die kunste aktief ondersteun en aan deelgeneem het. Die omgewing verander nogtans skielik en drasties met generaal An Lushan se rebellie, waartydens die hele noordelike China deur oorlog en hongersnood verwoes is. Li se poësie neem hierna ook 'n nuwe toon en kwaliteit aan. Anders as in die geval van Li se jonger vriend, Du Fu, sou hy nie lank genoeg leef om die einde van die chaos te beleef nie. Groot gedeeltes van Li se digkuns is nietemin vir die nageslagte bewaar met blywende gewildheid in China en elders.

## Familienaam en van 
Li (李) is die agternaam of van. Li Bai, Li Po, Li Bo, Ri Haku, al die variante en nog meer, met of sonder woordafbreking, is histories aan hom toegeken en gebruik. Li Bai verwys algemeen na homself as "白"

Sy gegewe naam word met 'n Chinese karakter (白) geskryf, en word verrooms met variante soos *Po*, *Bo*, *Bai* en *Pai*. In Hanyu Pinjin wat moderne Mandaryns reflekteer, is die vernaamste omgangsvariant vir dié karakter *Bái*; *Bó* is egter die korrekte letterkundige variant en 'n algemene uitspraak vir sy familienaam. Die "P" in Wade-Giles **Po** dui op ’n gebrek aan aspirasie in die konsonant, sodoende nader aan /b/ as aan /p/ en kan geskryf word as "p'", /p/ gevolg deur ’n apostroof. Die Kantonese weergawe is *baak* met 'n finale /k/. Die gerekonstrueerde weergawe van hoe hy en ander uit die Tang-dinastie dit sou uitspreek is *Bhæk*.  Sy stylnaam (*zi*) is **Taibai** (**Tai-pai**; 太白), letterlik "Groot Witte" wat Venus beteken (in die Chinees van sy tyd en later deur die term "Goue ster" vervang is as planeetnaam). Deur dus die familienaam en die stylnaam te kombineer kom variante soos *Li Taibo*, *Li Taibai* en *Li Tai-po* onder meer na vore.

## Lewe 
Die twee "Boeke van Tang", *Die Ou boek van die Tang* en *Die Nuwe boek van die Tang* bly die primêre bronne van bibliografiese materiaal oor Li Bai. waar sy familie in sake gedy het op die grensgebied. Hierna, op ongeveer vyfjarige ouderdom, verhuis die familie onder leiding van sy vader, Li Ke (李客), na Jiangyou. Dit is naby moderne Chengdu in die Sichuan-provinsie. Daar heers 'n mate van geheimsinnigheid of onsekerheid rondom die omstandighede van die familie se verhuising. Die gebrek aan geregtelike toestemming wat nodig sou wees om vanuit grensgebiede te verhuis, veral as die familie daarheen beroep of verban is, laat vrae ontstaan. Ten spyte van heelwat spekulasie bly die feite egter dun gesaai.

#### Agtergrond 
Twee weergawes deur tydgenote, Li Yangbing (familielid) en Fan Chuanzheng, noem dat Li se familie oorspronklik kom uit wat nou bekend staan as suidoostelike Gansu. Li se voorgeslagte word tradisioneel terug geneem tot by Li Gao, die adellike stigter van die staat Westelike Liang.  Tydens hul ballingskap in die verre weste bly die familie Li in die antieke Syroetestad Suiye (Suyab, tans 'n argeologiese terrein in hedendaagse Kirgistan), en moontlik selfs in Tiaoshi, 'n staat naby moderne Ghazni, Afghanistan. Hierdie gebiede lê langs die antieke Syroete en die familie Li was waarskynlik handelaars

Voor sy twintigste verjaarsdag het Li reeds verskeie mans dood gemaak, klaarblyklik uit ridderlikheid volgens die dwalende ridder-tradisie (*youxia*).

'n Gedenkteken vir Li Bai staan net wes van Ma'anshan.

### Kalligrafie 
[duimnael|400px|Die enigste oorblywende kalligrafie in Li Bai se eie handskrif, getiteld *Shangyangtai* (*Met die opgaan na die Sonterras*), geleë in die Paleismuseum in  [Beijing, China.]]
Li Bai was onder andere 'n bedrewe kalligraaf. Net een fragment van sy werk in sy eie handskrif bly egter behoue.

### Oorblywende tekste en redigerings 
Selfs Li Bai en Du Fu, die twee bekendste en mees volledig geredigeerde Tang-digters, se nalatenskap is geaffekteer deur die vernietiging van die imperiale Tang-biblioteke en die verlies van vele privaatversamelings in tye van onrus. Hoewel heelwat van Li se gedigte behoue gebly het, is selfs meer verlore en bestaan daar probleme rondom variërende tekste. Een van die eerste pogings om Li Bai se werk te redigeer is deur sy familielid Li Yangbing onderneem. Hy was die magistraat van Dangtu by wie Li in sy laaste jare gebly het en sy manuskripte aan toevertrou het. Die mees betroubare tekste lê egter nie noodwendig in die vroegste uitgawes nie. Song-dinastiegeleerdes het verskeie weergawes van Li se digkuns uitgereik, maar dit is eers tydens die Qing-dinastie, met versamelings soos die *Quan Tangshi* (*Volledige Tang-gedigte*), waartydens die mees volledige studies van die toe oorblywende tekste gemaak is.

## Temas 
Kritici het tot dusver gefokus op Li Bai se sterk sin vir die kontinuïteit van die poëtiese tradisie, sy verheerliking van alkoholiese drank (en weliswaar sy onbeskroomde vier van dronkenskap), sy gebruik van persona, die fantastiese ekstreme van sekere van sy beeldspraak, sy bemeestering van formele poëtiese reëls – en sy vermoë om dit als met skynbaar moeitelose meesterlikheid te kombineer om sodoende weergalose poësie te lewer. Ander temas in Li se digkuns wat spesifiek in die 20ste eeu bemerk is, is die simpatie vir gewone mense en antipatie jeens onnodige oorloë (selfs die wat deur die keiser onderneem is). Watson voeg as bewys hiervan by dat van al die gedigte wat aan Li Bai toegeskryf is, ongeveer 'n sesde in die *yuefu*-vorm is, of anders gestel, verwerkte lirieke uit tradisionele volksballades. Die "Agt onsterflikes" het miskien wel oordadig gedrink, maar is steeds beskou as aangename eksentrieke mense. Burton Watson kom tot die slotsom dat amper alle Chinese digters die vreugdes van wyn gevier het, maar niemand so onvermoeid en met so 'n hoe mate van werklike oortuiging as Li Bai nie.

Li Bai blink veral uit in die Gushi-vorm, of ou styl-gedigte, 'n poësievorm wat 'n groot mate van vryheid bied in terme van vorm en inhoud. 'n Voorbeeld hiervan is sy gedig "蜀道難" wat vrylik vertaal kan word na "Die moeilike pad na Shu ." Shu is 'n poëtiese term vir Sichuan, die vlugtelingsbestemming waarheen Keiser Xuanzong oorweeg het om te gaan om te vlug van die naderende magte van die rebelle-generaal An Lushan. Watson maak die opmerking dat die gedig gebruik maak van reëls wat in lengte wissel van vier tot elf karakters. Hierdie onreëlmatigheid van die reëls suggereer die skerp spitse en ongelyke bergpasse van Sichuan soos in die gedig weergegee.

Li Bai is verder ook bekend vir sy bemeestering van die Lushi of "gereguleerde vers", die formeel mees veeleisende versvorm uit daardie tyd. Watson noem egter dat sy gedig "Vaarwel aan 'n vriend" ongewoon is deurdat dit die reël verontagsaam dat die twee middelkoeplette verbale parallelisme moet handhaaf, en voeg by dat Chinese kritici die tipe verontagsaming verskoon het in die geval van 'n genie soos Li.

In die 20ste eeu beïnvloed Li Bai tot Mao Zedong se digkuns.

Vandag nog in China word sy gedig "Op 'n stil nag", wat reflekteer op die nostalgie van 'n reisiger van die huis, algemeen deur kinders gememoriseer en deur volwassenes aangehaal.

### In die Weste 
Die onderliggende idees in Li Bai se digkuns het 'n diepgaande inslag gehad in die vorming van Amerikaanse Imagistiese en Modernistiese poësie gedurende die 20ste eeu. Gustav Mahler neem ook vier van Li Bai se werke op in sy simfoniese liederesiklus *Das Lied von der Erde*. Dit is afgelei uit 'n vrye Duitse vertaling deur Hans Bethge, gepubliseer in 'n bloemlesing genaamd *Die chinesische Flöte* (*Die Chinese fluit*). Bethge skoei sy weergawe op die baanbrekersvertaling van Saint-Denys na Frans.

#### Ezra Pound 
Li Bai se invloed in die Weste is gedeeltelik die gevolg van Ezra Pound se weergawes van sekere van sy gedigte in die versameling *Cathay*

Breyten Breytenbach se gedig *Lesende Li Bai* bou hierop voort en vervat ook aspekte van Pound se vertaling.

#### M.M. Walters 
Li Bai of te wel Li Po soos in M.M. Walters se digbundel *Shih-Ching Liederboek* kry ook 'n Afrikaanse stem. Met vertalings uit onder meer Engels en Duits stel Walters Afrikaanse lesers bekend aan die omvangryke Chinese poësie waarvan Li Bai se digkuns 'n groot gedeelte beslaan. Van Li se bekende gedigte in die bundel sluit in *Wyn in die maanlig*, ''Vaarwel aan 'n vriend*, *Op 'n stil nag* asook *Om wakker te word uit dronkenskap''.

Joseph Edkins lewer in 1888 'n referaat genaamd "On Li Tai-po" aan die Peking Oosterse genootskap wat gevolglik in die genootskap se joernaal gepubliseer word.

M.M. Walters bou dan ook verder hierop voort met vertalings uit Engels en Duits met sy 2003 digbundel die *Shih-Ching Liedereboek*.

### Vertalings en herdigtings 
#### Afrikaans 
*  

#### Engels 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*   Inleiding, met vertalings deur William Carlos Williams, Ezra Pound, Kenneth Rexroth, Gary Snyder, en David Hinton.
*  
*  
*  

#### Duits 
*  
*  
**  
*  
*  :  I-X, 2007 ; Bücher XI-XV, 2000 ; Bücher XVI-XXV und XXX, 2005 
*   
*  Xue, Siliang: *Möglichkeiten und Grenzen der Übersetzung klassischer chinesischer Lyrik ins Deutsche: ein Beitrag zur Übersetzungswissenschaft und zur Übersetzungskritik*. Heidelberg: Groos, 1992 (TextConText Beiheft&nbsp;4). .  Kapitel&nbsp;4 (S. 88–128) behandelt ausschließlich das oben erwähnte Gedicht *Yèsī*, wobei 11&nbsp;deutsche Übersetzungen verglichen und analysiert werden.
*  Yan Zhao, Dieter Ziethen: ''Leise hör' ich Blüten fallen – Gedichte aus der chinesischen Klassik*. Gröbenzell: Hefei Huang Verlag, 2009. 
*  Erwin Ritter von Zach: *Lit'aipo's archaistische Allegorien (古風) (Ges. Werke, Buch II) übersetzt*. Asia Major Band 1, 1924, S. 491–520, PDF
*  Erwin Ritter von Zach: *Lit'aipo's Gedichte, III. Buch (30 lyrische Gedichte)*. Asia Major Band 1, 1924, S. 521–544, PDF
*  Erwin Ritter von Zach: *Lit'aipos Gedichte. IV Buch (37 lyrische Gedichte)*. Asia Major Band 3, 1926, S. 49–70, PDF
*  Erwin Ritter von Zach: *Lit'aipo's poetische Werke. I. Buch*. Asia Major Band 3, 1926, S. 421–466, PDF
*  Erwin Ritter von Zach: *Lit'aipos Gedichte. V Buch*. Asia Major Band 4, 1927, S. 29–49, PDF
*  Erwin Ritter von Zach: *Lit'aipo's Gedichte. IX. Buch; Lit'aipos Gedichte, X. Buch*. Asia Major, Band 5, 1940, S. 41–103, PDF

### Agtergrond en kritiek 
*  
*   Herwin uit http://sunzi1.lib.hku.hk/hkjo/result.jsp?noOfRec=20&totalRec=182&img=h&firstRec=61, 19 Januarie 2011.
*  
*  
*  
*   
*  
*   Lys en evalueer vakkundigheid en vertalings.
*  
*  

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
; Wikimedia skakels
* 

; Vertalings
* Poems by Li Bai by *Poems Found in Translation''
* Li Bai: Poems Uitgebreide versameling van Li Bai se gedigte in Engels.
* 20 Li Bai poems, in Chinees met vereenvoudigde en tradisionele karakters en pinjin, met letterlike en literêre Engelse vertalings deur Mark Alexander .
* 34 Li Bai poems, in Chinees met Engelse vertaling deur Witter Bynner, uit die bloemlesing van Driehonderd Tang-gedigte.
* Profile 'n Verskeidenheid van vertalings van Li Bai se digkuns deur 'n hele aantal vertalers, met foto's van geografiese terreine relevant tot sy lewe.
* By Project Gutenberg uit*More Translations From The Chinese* deur Arthur Waley, 1919  (sluit ses titels in van gedigte deur Li Po).
* The works of Li Po, the Chinese poet, in Engels vertaal deur Shigeyoshi Obata, Obata se 1922 vertaling.
* Works by Li Bai by LibriVox (openbare domein vir luisterboeke)
* John Thompson on Li Bai and the qin musical instrument