Mary Mallon

duimnael|Mary Mallon, bekend as Tifoīde Mary, 1909
**Mary Mallon** (23 September 1869 - 11 November 1938), ook bekend as **Tifoīde Mary**, was 'n Ierse kok wat vermoedelik 51 mense besmet het, waarvan drie aan tifoīde- of ingewandskoors dood is.  Sy was die eerste persoon in die Verenigde State wat as 'n asimptomatiese draer van die siekte geïdentifiseer is. Omdat sy aangehou het om as kok te werk, waardeur sy ander aan die siekte blootgestel het, is sy twee keer met mag deur die owerhede geïsoleer, en is sy na ongeveer drie dekades in isolasie oorlede. 

## Vroeë lewe 
Mary Mallon is in 1868 in Cookstown, Tyrone-distrik, in die huidige Noord-Ierland gebore. Sy het in 1883 of 1884 na die Verenigde State gemigreer. Sy het 'n tydjie by haar tante en oom gewoon en later werk gekry as 'n kok by welgestelde gesinne.  

## Beroep 
Van 1900 tot 1907 het Mallon as kok by sewe gesinne in die New York-omgewing gewerk.  In 1900 werk sy in Mamaroneck, New York, waar die huisinwoners binne twee weke nadat sy daar begin werk het, tifoïde- of ingewandskoors ontwikkel het.  In 1901 verhuis sy na Manhattan, waar familielede vir wie sy gewerk het, koors en diarree ontwikkel het, en die wasvrou gesterf het. Mallon het toe vir 'n advokaat gaan werk, en het sy diens verlaat nadat sewe van die agt mense in die huishouding siek geword het. 

In 1906 het Mallon 'n pos as kok in Oyster Bay, Long Island aanvaar, en binne twee weke is 10 van die 11 familielede met tifoïdekoors in die hospitaal opgeneem. Sy het weer van werk verander, en soortgelyke voorvalle het in nog drie huishoudings plaasgevind.  Soper het ontdek dat 'n vroulike Ierse kok, wie se fisiese beskrywing aan hom gegee is, by al die uitbrake betrokke was. Hy kon haar nie opspoor nie, omdat sy gewoonlik vertrek het nadat 'n uitbraak begin het, sonder om 'n adres van haar volgende werkplek te verskaf.  Soper het van 'n aktiewe uitbraak in 'n dakwoning in Parklaan verneem, en ontdek dat Mallon die kok is. Twee van die bediendes in die huishouding is gehospitaliseer, en die dogter van die gesin is aan tifoïdekoors dood. Aangesien Mallon geweier het om monsters te gee, het Soper besluit om 'n geskiedenis van Mallon se diens wat oor 'n tydperk van vyf jaar gestrek het, op te stel.  Soper het vasgestel dat sewe van die agt families by wie Mallon as kok gewerk het, beweer het dat van hulle familielede of werkers tifoïdekoors opgedoen het.   By sy volgende besoek aan Mallon het hy 'n ander dokter saamgeneem, maar hy is weer weggewys. Tydens 'n latere ontmoeting, toe Mallon self in die hospitaal opgeneem is, het Soper vir haar gesê dat hy 'n boek sal skryf en al die tantieme aan haar sal gee. Sy het sy voorstel woedend verwerp en haarself in die badkamer toegesluit totdat hy weg is.  

### Eerste kwarantyn (1907–1910) 
duimnael| Mary Mallon (voorgrond) in 'n hospitaalbed
Mallon het soveel aandag in die media gekry dat sy in 'n 1908-uitgawe van die *Journal of the American Medical Association* 'Tyfoiëde Mary' genoem is. Later, is sy weer in 'n handboek wat tifoïdekoors gedefinieer het, 'Tyfoïde Mary' genoem.  

In die tronk is sy gedwing om monsters van ontlasting en urine te gee. Die owerhede het voorgestel dat haar galblaas verwyder word omdat hulle geglo het dat die orgaan tifoïde-bakterieë huisves. Sy het egter geweier omdat sy nie geglo het dat sy 'n draer van die siekte is nie. Sy was ook nie bereid om as kok op te hou werk nie. 

### Vrylating en tweede kwarantyn (1915–1938) 
Na haar vrylating het Mallon 'n werk as wasvrou gekry, waarvoor sy minder betaal is as vir kosmaak. Nadat sy vir 'n paar jaar onsuksesvol as wasvrou gewerk het, het sy haar naam na Mary Brown verander, en  na haar vorige beroep teruggekeer, ondanks die feit dat sy uitdruklik opdrag gegee is om dit nie te doen nie. Die volgende vyf jaar het sy in 'n aantal kombuise gewerk; oral waar sy gewerk het, was daar uitbrake van tifoïde. Sy het egter gereeld van werk verander, en Soper kon haar nie opspoor nie. Ander navorsers het George Soper aangehaal wat geskryf het: "Daar was geen lykskouing nie".  Dit is beskou as 'n sameswering en poging om die algemene publiek na haar dood te kalmeer. Mallon se lyk is veras, en haar as is in die Sint Raymond-begraafplaas in The Bronx begrawe.  

## Nalatenskap 
duimnael|330px| 'n Historiese plakkaat waarsku teen optrede soos die van Tifoïde Mary
Van die infeksies wat Mallon veroorsaak het, is ten minste drie sterftes aan haar toegeskryf.  Vanweë haar gebruik van aliasse en weiering om saam te werk, is die presiese getal sterftes egter nie bekend nie. Sommige mense is van mening dat sy moontlik tot soveel as 50 sterftes veroorsaak het. 

Vandag is 'Tyfoïde Mary' 'n alledaagse term vir almal wat, wetend of nie, siekte of een of ander ongewenste aspek versprei. 

## Verwysings 
## Verdere leeswerk 
* Aronson, SM  . 
* Baker, Josephine Sarah (1974) [1939]. *Fighting for Life*. New York: Macmillan Press. .
* Baker, Josephine Sarah (1980) [1939]. *Fighting for Life*. New York: Macmillan Press. .
* Bourdain, Anthony (2001). *Typhoid Mary: An Urban Historical* (Hardcover ed.). New York: Bloomsbury. .
* Brooks, J  PMC 1487781. 
* Federspiel, Jürg. *The Ballad of Typhoid Mary* (historiese roman vertaal deur Joel Agee). New York: Ballantine Books, 1985. 
* Finkbeiner, Ann K (1996).  doi: 10.1002/j.2326-1951. 1996.tb03271. hdl:10822/896644. . 
* Keane, Mary Beth (2013). Koors (Hardcover ed.). New York: Scribner. .
* Leavitt, Judith Walzer (1996). Typhoid Mary, Captive to the Public's Health. (Hardcover ed.). Boston: Beacon Press. .
* Mary Mallon (Typhoid Mary) American Journal of Public Health and the Nations Health. 29 (1): 66-68. Januarie 1939.  
*  

## Eksterne skakels 
* 
* The Most Dangerous Woman in America. PBS.org.
*