Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings

Die **Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings** (Engels: South African Institute of Race Relations, afgekort IRR) is 'n dinkskrum en beleidsnavorsingsinstelling in Suid-Afrika. Dit is in 1929 gestig met die doel om rasseverhoudings te verbeter en om sosio-ekonomiese toestande in die land te bestudeer en daaroor verslag te doen.  

## Missie en aktiwiteite 
Die IRR stel dit tot doel om beleid en openbare debat te beïnvloed volgens klassiek-liberale beginsels soos beperkte regering, 'n markekonomie, privaat ondernemings, vryheid van spraak en die oppergesag van die reg.  

Inisiatiewe sluit in:  
* Race Law – 'n databasis van wette en beleid wat rassegebaseerde bepalings bevat.  
* The Free Society Project – fokus op die uitbreiding van ekonomiese en politieke vryhede.  
* Publikasies en navorsing oor onderwys, werkloosheid, gesondheid, misdaad en ekonomie.  
* Deelname aan parlementêre prosesse en openbare verhore.  

## Geskiedenis 
Die IRR het sy wortels in die sogenaamde "Joint Councils of Europeans and Africans" van die 1920's, wat deur John David Rheinallt Jones geïnspireer is en gebaseer was op die Amerikaanse model van interrassige rade wat verhoudinge wou verbeter.  

### Stigting en vroeë jare 
Op 9 Mei 1929 is die IRR amptelik in Johannesburg gestig deur Rheinallt Jones, Charles Loram, Edgar Brookes, Johannes du Plessis en Davidson Don Tengo Jabavu. Die organisasie wou rasseverhoudings verbeter en sosiale toestande dokumenteer in 'n tyd toe Suid-Afrika se nuwe Unie-grondwet (1910) die stemreg van nie-blankes tot groot mate uitgesluit het.  

Die IRR het reeds in die 1930's en 1940's bekend gestaan as 'n bron van onafhanklike navorsing oor rasseverhoudings en beleid, en het in dié periode ook sy beursskema geloods wat uiteindelik duisende studente sou help.  

### Rol in die liberale tradisie 
Die IRR word beskou as een van die oudste liberale dinkskrums ter wêreld. John Kane-Berman, wat later uitvoerende hoof was, het beklemtoon dat die organisasie se liberale erfenis gewortel was in beginsels soos individuele vryheid, die oppergesag van die reg en ekonomiese selfbeskikking. Hy het geargumenteer dat dit juis hierdie waardes was wat apartheid ondermyn het, aangesien gewone Suid-Afrikaners van alle rasse hul ekonomiese belange begin nastreef het en so die sisteem in die praktyk laat krummel het.  

### 1950's en die grondwetlike krisis 
Tydens die 1950's het die IRR, saam met ander liberale instellings soos die Liberal Party en die Torch Commando, 'n belangrike rol gespeel in die openbare debat oor die konstitusionele krisis rondom die ontneem van stemreg vir Kaapse kleurlinge. Die IRR se publikasies en navorsing het data en argumente gebied teen die uitbreiding van apartheid en die ontmagtiging van nie-blanke kiesers.  

### Apartheid-era en na 1994 
Gedurende apartheid was die IRR dikwels 'n uitgesproke teen staatsbeleid en het dit statistiese bewyse gepubliseer oor die sosio-ekonomiese gevolge van rassesegregasie. Die organisasie het saam met ander liberale groeperinge soos die Progressiewe Party, die Black Sash en die NUSAS deel gevorm van 'n breër liberale opposisie.  

Na 1994 het die IRR sy fokus uitgebrei na ekonomiese beleid, onderwys, gesondheid en misdaad, en steeds gepleit vir 'n klassiek-liberale orde. Volgens Van Staden (2019) is dit vandag die oudste oorlewende klassieke-liberale dinkskrum in Suid-Afrika en een van die oudste wêreldwyd.  

### Beursprogram 
Van 1935 tot 2023 het die IRR 'n groot beursskema bestuur wat duisende studente gehelp het, insluitend Nelson Mandela in 1947.  

Deur sy beursprogram is meer as R230 miljoen aan studente toegeken.  

## Publikasies 
Die organisasie publiseer sedert dekades die *South Africa Survey*, 'n invloedryke databron oor demografie en ekonomie.  

## Erkenning 
In 2013 is die IRR deur die American Chamber of Commerce in South Africa vereer met 'n leierskapstoekenning vir sy bydrae tot demokrasie.  

## Leierskap 
### Presidente 
* Charles Templeman Loram
* Edgar Harry Brookes
* Reinhold Friedrich Alfred Hoernlé
* Maurice Webb
* Edgar Harry Brookes
* Winifred Hoernlé
* John David Rheinallt Jones
* Ellen Hellmann
* Leo Marquard
* Johannes Reyneke
* Donald Barkly Molteno
* Edgar Harry Brookes
* Oliver Schreiner
* Denis Hurley (biskop)
* Ernst Gideon Malherbe
* Leo Marquard
* ID MacCrone
* Sheila van der Horst
* William Frederick Nkomo & Duchesne Cowley Grice
* Duchesne Cowley Grice
* Bernard Friedman
* Ezekiel Mahabane
* John Dugard
* René de Villiers
* Franz Auerbach
* Lawrence Schlemmer
* Stuart Saunders (akademikus)
* Stanley Mogoba
* Helen Suzman
* William D. (Bill) Wilson
* Hermann Giliomee
* Themba Sono
* Elwyn Jenkins
* Sipho Seepe
* Jonathan Jansen
* Russell Lamberti
* Mark Oppenheimer

### Uitvoerende hoofde 
* John David Rheinallt Jones (1930–1947)  
* Quinton Alexander Whyte (1947–1970)  
* Frederick Johannes van Wyk (1970–1979)  
* John Charles Rees (1979–1983)  
* John Kane-Berman (1983–2014)  
* Frans Cronje (2014–2021)  
* John Endres (2021–hede)  

## Bekende persone 
* Gwen Ngwenya – voormalige hoofbedryfsbeampte  
* Helen Zille – senior beleidsgenoot sedert 2019  
* Hermann Pretorius – Hoof van Strategiese Kommunikasie en woordvoerder; hy tree gereeld in die media op om die IRR se klassiek-liberale standpunte oor BEE, grondhervorming en ekonomiese beleid te verduidelik.  

## Befondsing 
Die IRR word befonds deur private trusts, internasionale stigtings (soos die Friedrich Naumann-stigting en Millennium Trust) en duisende klein skenkers via sy "Friends of the IRR"-inisiatief.  

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*Amptelike webwerf van die IRR