Friedrich Gulda

**Friedrich Gulda** (16 Mei 1930 – 27 Januarie 2000) was 'n Oostenrykse pianis en komponis wat in beide die klassieke - en jazzvelde werksaam was.

## Biografie
Gulda is in Wene gebore as die seun van 'n onderwyser. Gulda het op 7-jarige ouderdom klavier leer speel onder Felix Pazofsky aan die Wiener Volkskonservatorium. In 1942 het hy ingeskryf by die Weense Musiekakademie waar hy klavier- en musiekteorie onder Bruno Seidlhofer en Joseph Marx studeer het. Tydens die Tweede Wêreldoorlog sou Gulda en sy vriend Joe Zawinul as tieners uitgaan en verbode musiek soos jazz in stryd met die regering se verbod op die uitvoering daarvan speel (dit word genoem in die dokumentêre film *"Friedrich Gulda: So What - A Portrait"*). Gulda het tydens die Internasionale Musiekkompetisie in Genève in 1946 eersteprys gewen. Aanvanklik het die beoordelingspaneel die Belgiese pianis Lode Backx verkies, maar toe die finale stemming geneem is was Gulda die wenner. Een van die paneellede, Eileen Joyce, wat Backx verkies het, het uitgestorm en beweer dat die ander paneellede onbillik beïnvloed is deur die ondersteuners van Gulda. Gulda het wêreldwyd konserte begin speel. Hy het sy Carnegie Hall buiging in 1950 gemaak. van Mozart en Beethoven, het Gulda ook die musiek van J.S. Bach (dikwels op die klavesimbel), Schubert, Chopin, Schumann, Debussy en Ravel gespeel. Sy opnames van Bach se *Das wohltemperierte Klavier* word as uitmuntend beskou. Afgesien van die *Das wohltemperierte Klavier* het Gulda baie min stukke van Bach opgevoer en nog minder opgeneem. Gulda se latere samewerking met maatskappye wie se opnametegnieke primitief was vergeleke met dié wat deur meer gesofistikeerde mededingers gebruik is het hom in 'n swak posisie met betrekking tot sy nalatenskap geplaas. Die Mozart-sonate bande wat op DGG uitgereik is se tegniese kwaliteit is bv. van 'n powere kwaliteit; net so ook die Debussy Preludes en Bach-opnames van die laat 60's en vroeë 70's.

Vanaf die vyftigerjare het Gulda 'n professionele belangstelling in jazz en in improvisasie of ope musikale improvisasies gekweek en liedjies geskryf. Hy het ook as sanger onder die skuilnaam "Albert Golowin" opnames gemaak en musiekkritici jare lank gekul totdat hulle besef het dat Gulda en Golowin dieselfde persoon is. Hy het instrumentale stukke gespeel, en soms ook jazz, vrye musiek en Europese klassieke musiek in sy konserte gekombineer. Aan die einde van die sestigerjare het Gulda die volledige sonates van Beethoven opgeneem.

In 1956 het Gulda uitvoerings en opnames by die Birdland jazzklub in New York Stad en by Newport Jazz Fees gemaak.

Hy het in jazz "die ritmiese dryfveer, die risiko, die absolute kontras met die bleek, akademiese benadering wat ek geleer het," gevind 

In die 1960's het Gulda 'n *Prelude en Fuga* geskryf met 'n tema wat die Swing genre voorstel. Keith Emerson het so baie van Gulda se Fuga gehou dat hy dit gereeld in die 1970's in Emerson, Lake & Palmer-konserte opgevoer het. 'n Ateljee-weergawe is ook uitgereik op Emerson, Lake & Palmer se *The Return of the Manticore]*.

In die laat 1960's tot en met die tagtigerjare - terwyl hy voortgegaan het met swing en bop-gebaseerde jazz (dikwels in Europese Jazz-orkeste, wat hy op gereelde jaarlikse grondslag gereël het) optredes en opnames, en sy klassieke optredes en opnames, het hy ook opgetree en /of opnames (dikwels met behulp van 'n pasgemaakte elektries-versterkte klavesimbel en perkussie instrumente) met 'n wye verskeidenheid musikante wat betrokke was by vrye improvisasie, gemaak, insluitend: Cecil Taylor, Barre Phillips, Ursula Anders, John Surman, Albert Mangelsdorff, Stu Martin, Gunther Rabl, Limpe Fuchs, Paul Fuchs, Mounir Bashir, Gerhard Herrmann, Leszek Zadlo en Fritz Pauer.

In die laat 1970's en 1980's was Gulda betrokke by jaarlikse musiekfeeste soos die *Münchner Klaviersommer* - waar musikale gaste wat deur die jare saam met hom opgetree het, Herbie Hancock, Joe Zawinul, en Chick Corea ingesluit het.

In 1980 het hy sy *Concerto vir Tjello en Blaasinstrument Orkes* geskryf, wat al "so beweeglik soos dit lighartig is" genoem is, en wat uit vyf bewegings bestaan ''"waarby jazz, 'n minuet, rock, 'n katspoegie polka, 'n mars en 'n kadens met twee plekke waar 'n tjellis moet improviseer, betrokke is"*.

In 1982 het Gulda saamgewerk met die jazzpianis Chick Corea, wat tussen die opbreek van Return to Forever en die oprigting van sy Chick Corea Elektric Band was. Op die resultaat hiervan, wat uitgereik is op *The Meeting'' (Philips, 1984), kommunikeer Gulda en Corea in lang improvisasies met die vermenging van jazz ("Some Day My Prince Will Come" en 'n minder bekende stuk, wat deur Miles Davis verwerk is, "Put Your Foot Out") en klassieke musiek (Brahms  se *Wiegenlied* (Wieg-lied). 

Gulda en Corea het hul musikale samewerking voortgesit en Mozart se Klavierconcerto nr. 10 (dubbelklavierkonsert) opgeneem saam met die Koninklike Concertgebouw-orkes onder leiding van Nikolaus Harnoncourt. Hulle het ook jazz-klavierduette van Gulda se Fantasie vir Twee Klaviere en Corea se "Ping Pong For Two Piano's" gespeel. 

In die laat 1980's en 1990's het die orreliste/MIDI-klawerbordspeelster Barbara Dennerlein ook saam met Gulda gestudeer en opgetree. 

Hierdie ongewone praktyke, tesame met sy weiering om soms die gebruiklike reëls ten opsigte van bekleding na te kom (hy is op berugte wyse tydens 'n Suid-Duitse konsert vergelyk met 'n Serwiese koppelaar of die program van sy konserte vooraf af te kondig het aan hom die bynaam die "terroris pianis" besorg.  In 1988 het hy 'n opvoering gekanselleer nadat amptenare van die Salzburg-fees beswaar gemaak het teen sy insluiting van die jazz-musikant Joe Zawinul op die program.  Sy klavierstudente het Martha Argerich, wat Gulda "my mees belangrikste invloed," genoem het, en die dirigent Claudio Abbado ingesluit.

Gulda het op die ouderdom van 69 jaar op 27 Januarie 2000 by sy huis in Weissenbach, Oostenryk aan 'n hartaanval beswyk. Gulda is begrawe in die begraafplaas van Steinbach am Attersee, Oostenryk.

Gulda was twee keer getroud, eers met Paola Loew (25 Oktober 1961) en toe met Yuko Wakiyama (9 April 1968). Twee van sy drie seuns, Paul en Rico Gulda (een uit elk van sy huwelike) is ook prominente pianiste.

## Toekennings en pryse
* 1959: Oostenrykse Erekruis vir Wetenskap en Kuns
* 1989: Ere-ring van Wene

## Verwysings
## Eksterne skakels
* Gulda-Werkstatt Amptelike Tuisblad met 'n volledige werkslys 
* Youngrok Lee se Gulda waarderingsbladsye
** Lewe en belangrike opnames
** Opnames en diskografie
* 'n Dokumentêre program oor Friedrich Gulda getiteld "So What!?" (Engels)
* Agt Friedrich Gulda uitvoerings (ClassicalTV) 
* Opnames met Friedrich Gulda in die Aanlynargief van die Österreichische Mediathek (Onderhoude in Duits). Opgespoor 2 September 2019