Karl Kraus

**Karl Kraus** (; 28 April 1874 – 12 Junie 1936) was 'n Oostenrykse skrywer, joernalis, polemikus, satirikus, essayis, dramaturg en digter, wat veral ook bekend was vir sy epigramme. Sy satire was gemik op die pers, Duitse kultuur en Duitse en Oostenrykse politiek. Hy is drie keer benoem vir die Nobelprys vir Letterkunde.

Kraus is gebore uit die welvarende Joodse gesin van Jacob Kraus, 'n papiervervaardiger, en sy vrou Ernestine, née Kantor, in Jičín, Koninkryk Boheme, Oostenryk-Hongarye (vandag die Tsjeggiese Republiek of Tsjeggië). Die gesin het in 1877 na Wene verhuis. Sy moeder is oorlede in 1891.

Kraus het in 1892 as regstudent ingeskryf aan die Universiteit van Wene. Met ingang April van dieselfde jaar, het hy bydrae begin maak aan die   Wiener Literaturzeitung, met 'n kritiese stuk oor Gerhart Hauptmann se *Die Weber* (Die wewers). Ongeveer die tyd het hy op onsuksesvolle wyse probeer om naam te maak as akteur in 'n klein teater. In 1894 verander hy sy studieveld na filosofie en Duitse letterkunde. Hy staak egter sy studies in 1896. Sy vriendskap met Peter Altenburg het ongeveer die tyd posgevat.  

Karl Kraus was regdeur sy lewe 'n omstrede figuur. Marcel Reich-Ranicki het hom "ydel, eiegeregtig, selfvoldaan en selfingenome" genoem. Kraus se volgelinge het in hom 'n onfeilbare gesag herken, wat enigiets sou doen om diegene wat sy ondersteuning geniet van hulp te wees. Kraus het die nageslag as sy uiteindelike gehoor beskou, en het *Die Fackel* in volumevorm herdruk, jare nadat dit die eerste keer gepubliseer is.

'n Beheptheid oor taal was sentraal tot Kraus se uitkyk, en hy het sy tydgenote se sorgelose taalgebruik as simptomaties van hul onverskillige behandeling van die wêreld beskou. Die Weense komponis Ernst Krenek het sy ontmoeting met die skrywer in 1932 as volg beskryf: "In 'n tyd toe mense oor die algemeen die Japannese bombardement van Sjanghai veroordeel het, het ek Karl Kraus ontmoet terwyl hy met een van sy beroemde kommaprobleme doenig was. Hy het iets gesê soos: 'Ek weet dat alles nutteloos is wanneer die huis brand. Maar ek moet dit doen, solank dit enigsins moontlik is; want indien diegene wat veronderstel was om na kommas om te sien altyd seker gemaak het dat hulle op die regte plek was, sou Sjanghai nie brand nie'."

Die Oostenrykse skrywer Stefan Zweig het eenkeer na Kraus verwys as "die meester van giftige spot" (*der Meister des giftigen Spotts*). Tot en met 1930 was Kraus se satiriese skrywes gerig aan politieke figure van die sentrum en die linkses, aangesien hy die gebreke van die regses as vanselfsprekend beskou het, met die gevolg dat dit nie sy kommentaar werd was nie.

Giorgio Agamben het Guy Debord en Kraus in dieselfde kraal geplaas weens hul kritiek op joernaliste en die mediakultuur. Kraus was veral wrewelrig oor die gebruik van die *feuilleton* ('n *feuilleton* (; die verkleinwoord van *feuillet*; letterlik bedoel; die bladsy van 'n boek) was oorspronklik 'n soort bylaag wat aan die politieke gedeelte van Franse koerante geheg was. Dit het hoofsaaklik bestaan uit nie-politieke nuus en skinderstories, literêre- en kunskritiek, 'n kroniek van die nuutste modes, epigramme en ander literêre beuselagtighede. Die term *feuilleton* is in 1800 uitgevind deur die redakteurs van die Franse *Journal des debatte*, Julien Louis Geoffroy en Bertin die Ouere. Die *feuilleton* is beskryf as die "geskinder van die dorp". In wese kan dit beskryf word as 'n kort stuk wat deur die aanwending van emosiebelaaide woorde, niksseggendhede, ydele en traak-my-nie-agtige woordsketse en oppervlakighede, eerder as gespierde, kernagtige en betekenisvolle woorde, die leser se aandag trek.) deur literêre figure soos Heinrich Heine. Volgens Kraus sou die gebruik daarvan ondermeer in geheel die letterkunde asook die verbeeldingskrag van die mens verswak en verwater en 'n algehele vervlakking van denke en denkprosesse meebring.

Gregor von Rezzori het soos volg oor Kraus geskryf:"[Sy] lewe is 'n voorbeeld van morele opregtheid en moed wat aan enige skrywer as navolgingswaardig voorgehou moet word, ongeag die taal waarin hy skryf... Ek het die voorreg gehad om na sy gesprekke te luister en sy gelaatstrekke te aanskou, verlig deur die vuur van sy fanatiese liefde vir die wonderwerk van die Duitse taal en sy heilige haat vir diegene wat dit misbruik."

Kraus se werk is beskryf as die kulminasie van 'n literêre sienswyse. Die kritikus Frank Field het Bertolt Brecht se woorde oor Kraus aangehaal toe hy verneem het van sy afsterwe: "As the epoch raised its hand to end its own life, he was the hand."

## Geselekteerde werke 
* *Die demolierte Literatur* [Vernietigde literatuur] (1897)
* *Eine Krone für Zion* ['n Kroon vir Sion] (1898)
* *Sittlichkeit und Kriminalität* [Moraliteit en die strafreg] (1908)
* *Sprüche und Widersprüche* [Gesegdes en teenstellings] (1909)
* *Die chinesische Mauer* [Die muur van Sjina] (1910)
* *Pro domo et mundo* [Vir die huis en vir die wêreld] (1912)
* *Nestroy und die Nachwelt* [Nestroy en die nageslag] (1913)
* *Worte in Versen* (1916–30)
* *Die letzten Tage der Menschheit* (Die laaste dae van die mensdom) (1918)
* *Weltgericht* [Die laaste oordeel] (1919)
* *Nachts* [Snags] (1919)
* *Untergang der Welt durch schwarze Magie* [Die einde van die wêreld deur swart magie] (1922)
* *Literatur* (Literatuur) (1921)
* *Traumstück* [Droomstuk] (1922)
* *Die letzten Tage der Menschheit: Tragödie in fünf Akten mit Vorspiel und Epilog* [Die laaste dae van die mensdom: Tragedie in vyf bedrywe, met 'n voorwoord en nawoord] (1922)
* *Wolkenkuckucksheim* [Koekoekewolke-land] (1923)
* *Traumtheater* [Droomteater] (1924)
* *Epigramme* (Epigramme) (1927)
* *Die Unüberwindlichen* [Die Onverskrokkenes] (1928)
* *Literatur und Lüge* [Literatuur en leuens] (1929)
* *Shakespeares Sonette* (1933)
* *Die Sprache* [Taal] (postuum, 1937)
* *Die dritte Walpurgisnacht* [Die Derde Walpurgisnag] (postuum, 1952)

Sommige werke is onlangs heruitgereik:

* *Die letzten Tage der Menschheit*, Bühnenfassung des Autors, 1992 Suhrkamp, 
* *Die Sprache*, Suhrkamp, 
* *Die chinesische Mauer*, mit acht Illustrationen von Oskar Kokoschka, 1999, Insel, 
* *Aphorismen. Sprüche und Widersprüche*. Pro domo et mundo. Nachts, 1986, Suhrkamp, 
* *Sittlichkeit und Krimininalität*, 1987, Suhrkamp, 
* *Dramen. Literatur, Traumstück, Die unüberwindlichen u.a.*, 1989, Suhrkamp, 
* *Literatur und Lüge*, 1999, Suhrkamp, 
* *Shakespeares Sonette*, Nachdichtung, 1977, Diogenes, 
* *Theater der Dichtung mit Bearbeitungen von Shakespeare-Dramen*, Suhrkamp 1994, 
* *Hüben und Drüben*, 1993, Suhrkamp, 
* *Die Stunde des Gerichts*, 1992, Suhrkamp, 
* *Untergang der Welt durch schwarze Magie*, 1989, Suhrkamp, 
* *Brot und Lüge*, 1991, Suhrkamp, 
* *Die Katastrophe der Phrasen*, 1994, Suhrkamp, 

### Werke in Engelse vertaling 
* 
* *No Compromise: Selected Writings of Karl Kraus* (1977, ed. Frederick Ungar, sluit poësie, prosa en epigramme in afkomstig uit *Die Fackel* sowel as korrespondensie en uittreksels uit *Die laaste dae van die mensdom.)*
* *In These Great Times: A Karl Kraus Reader* (1984), ed. Harry Zohn, bevat vertaalde uittreksels uit *Die Fackel*, insluitende gedigte saam met die oorspronklike Duitse teks en 'n drasties verkorte vertaling van *Die laaste dae van die mensdom*.
* ''Anti-Freud: Karl Kraus' Criticism of Psychoanalysis and Psychiatry* (1990) deur Thomas Szasz. Dit bevat Szasz se vertalings van verskeie artikels deur Kraus en epigramme oor psigiatrie en psigoanalise.
* *Half Truths and One-and-a-Half Truths: selected aphorisms* (1990), vertaal deur Hary Zohn. Chicago .
* *Dicta and Contradicta'', tr. Jonathan McVity (2001), 'n bundel epigramme.
* *The Last Days of Mankind* (1999) 'n radiodrama uitgesaai op BBC Three. Paul Scofield speel The Voice of God. Verwerk en geregisseer deur  Giles Havergal. Die drietal episodes is uitgesaai van 6 tot 13 Desember 1999.
* Work in progress. 'n Onvolledige en breedvoerig geannoteerde Engelse vertaling deur Michael Russell van *Die laaste dae van die mensdom* is beskikbaar by http://www.thelastdaysofmankind.org. Dit bestaan tans uit die Voorwoord, Bedryf I, Bedryf II en die Epiloog, effens meer as 50 persent van die oorspronklike teks. Dit is deel van 'n projek om 'n volledige opvoerbare teks te vertaal met 'n fokus op opvoerbare Engels wat op sommige (beskeie) maniere Kraus se prosa en poësie in Duits weerspieël, met voetnote wat Kraus se komplekse en digte verwysings verduidelik en illustreer. Die Epiloog word tans as 'n aparte teks gepubliseer, beskikbaar by Amazon as 'n boek en op Kindle. Beskikbaar op die webwerf is ook 'n volledige "werkende" vertaling deur Cordelia von Klot, wat as 'n hulpmiddel vir studente verskaf word en die enigste weergawe is van die hele toneelstuk wat aanlyn beskikbaar is, vertaal in Engels met die nuttige perspektief van 'n Duitssprekende.
* *The Kraus Project: Essays by Karl Kraus* (2013) vertaal deur Jonathan Franzen, met kommentaar en bykomende voetnote deur Paul Reitter en Daniel Kehlmann.
* *In These Great Times and Other Writings* (2014, vertaal met notas deur Patrick Healy, e-boek slegs by November Editions. Versameling van elf essays, aforismes en die voorwoord en eerste bedryf van *Die laaste dae van die mensdom)*
* www.abitofpitch.com  is toegewy aan die publikasie van geselekteerde skrywes van Karl Kraus in Engelse vertaling met nuwe vertalings wat lukraak verskyn.
* *The Last Days of Mankind* (2015), volledige teks vertaal deur Fred Bridgham en Edward Timms. Drukpers van Yale-universiteit.
* *The Last Days of Mankind* (2016), alternatiewe vertaling deur Patrick Healy, November Editions
**Third Walpurgis Night: the Complete Text* (2020), vertaal deur Fred Bridgham. Drukpers van Yale-universiteit.

## Verwysings 
## Bronnelys 
* *Karl Kraus* deur L. Liegler (1921)
* *Karl Kraus* deur W. Benjamin (1931)
* *Karl Kraus* deur R. von Schaukal (1933)
* *Karl Kraus in Sebstzeugnissen und Bilddokumenten* deur P. Schick (1965)
* *The Last Days of Mankind: Karl Kraus and His Vienna* deur Frank Field (1967)
* *Karl Kraus* deur W.A. Iggers (1967)
* *Karl Kraus* deur H. Zohn (1971)
* ''Wittgenstein's Vienna* deur A. Janik en S. Toulmin (1973)
* *Karl Kraus and the Soul Doctors* deur T.S. Szasz (1976)
* *Masks of the Prophet: The Theatrical World of Karl Kraus* deur Kari Grimstad (1981)
* *McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama*, vol. 3, ed. deur Stanley Hochman (1984)
*  resensies: https://www.jstor.org/stable/3728643 https://www.jstor.org/stable/1347455 http://yalepress.yale.edu/yupbooks/reviews.asp?isbn=9780300044836  https://web.archive.org/web/20080423065353/http://tls.timesonline.co.uk/article/0,,25336-1914702,00.html
* 
* *Anti-Freud: Karl Kraus's Criticism of Psychoanalysis and Psychiatry* deur Thomas Szasz (1990)
* *The Paper Ghetto: Karl Kraus and Anti-Semitism* deur John Theobald (1996)
* *Karl Kraus and the Critics* deur Harry Zohn (1997)
* *Otto Weininger: Sex, Science, and Self in Imperial Vienna'' deur Chandak Sengoopta pp.&nbsp;6, 23, 35–36, 39–41, 43–44, 137, 141–45
* Linden, Ari. "Beyond Repetition: Karl Kraus's 'Absolute Satire'." *German Studies Review* 36.3 (2013): 515–536.
* Linden, Ari. "Quoting The Language Of Nature In Karl Kraus's Satires." *Journal of Austrian Studies* 46.1 (2013): 1–22.
* 
* 

## Eksterne skakels 
* Die lewe en werk van Karl Kraus
* Truth and Beauty- 'n opvolgpublikasie deur Eric Kraus
* On Jonathan Franzen's Karl Kraus deur Joshua Cohen, by *The London Review of Books*
* Gedigitaliseerde uitgawe van *Die Fackel* van die Oostenrykse Akademie van Wetenskap AAC (gebruikerskoppelvlak in Duits en Engels)
* Karl Kraus – *Weltgericht* (*Die laaste oordeel*). Polemiken gegen den Krieg (Polemiek teen die Oorlog) – Aanlyn tentoonstelling in Duits, insluitende oorspronklike rolprentmateriaal (2014)
*