Antinoös

**Antinoös** of **Antinoüs** (Grieks: Ἀντίνοος; omstreeks 111 – omstreeks 130) was 'n Griekse adolessent uit Bithynia en 'n gunsteling en minnaar van die Romeinse keiser Hadrianus. Na sy voortydige dood is Antinoös op Hadrianus se aandrang vergoddelik en aanbid in beide die Griekse Ooste en Latynse Weste; somtyds selfs as 'n god (Grieks: θεός, transliterasie: theós) en soms as 'n Griekse held (Grieks: ἥρως, transliterasie: hḗrōs).

Daar is min bekend oor Antinoös se lewe, alhoewel dit bekend is dat hy gebore is in Claudiopolis (hedendaagse Bolu, Turkye), in die Romeinse provinsie Bithynia. Hy is waarskynlik in 123 bekend gestel aan Hadrianus, voordat hy geneem is na Italia vir sy hoër opvoeding. Teen 128 was hy Hadrianus se gunsteling, en hy is geneem op 'n toer deur die Romeinse Ryk as deel van Hadrianus se persoonlike gevolg.  Antinoös het Hadrianus vergesel tydens sy bywoning van die jaarlikse Eleusiniese misterieë in Athene. Hy was ook saam met Hadrianus toe hy die Maroesiese leeu in Libië gedood het. Antinoös het in Oktober 130 te midde van geheimsinnige omstandighede gesterf, toe hy en Hadrianus deel was van 'n flottielje wat langs die Nyl gevaar het. Verskeie voorstelle is gemaak vir die oorsaak van sy dood, wat wissel van 'n toevallige verdrinking tot 'n opsetlike menslike opoffering of selfs selfmoord.

Na sy dood het Hadrianus Antinoös as 'n god verklaar en 'n georganiseerde kultus gevestig wat toegewy was aan sy aanbidding en regdeur die Ryk versprei het. Hadrianus het die stad Antinoöpolis naby Antinoös se sterfplek gestig, wat 'n kultussentrum geword het vir die aanbidding van Osiris-Antinoös. Hadrianus het ook 'n spele gestig ter herdenking van Antinoös wat in beide Antinoöpolis en Athene plaasgevind het. Antinoös het 'n simbool geword van Hadrianus se drome van pan-Hellenisme. Die aanbidding van Antinoös het een van die mees blywende en gewildste kultusse van vergoddelikte mense in die Romeinse Ryk geword, en verskeie gebeurtenisse is nog lank na Hadrianus se afsterwe in sy naam gevestig.

Antinoös het gevolglik 'n simbool van manlike homoseksualiteit in die Westerse kultuur geword en het verskyn in die werk van Oscar Wilde, Fernando Pessoa en Marguerite Yourcenar.

## Biografie 
### Geboorte en kinderjare 
[duimnael|Kop van Antinoös uit 130–138 n.C. gevind by die Villa Adriana, tans by die Museo Nazionale Romano, [Rome, Italië]]
Antinoös is gebore uit 'n Griekse gesin naby die stad Claudiopolis (tans Bolu in Turkye) wat geleë was in die Romeinse provinsie Bithynia, in wat vandag Noord-wes Turkye is. Hy is gebore in die gebied na die ooste van die stad genaamd Mantineion, 'n landelike gebied:

Antinoös se geboortejaar is nie opgeteken nie, alhoewel dit by beraming waarskynlik tussen 110 en 112 n.C. was. Vroeë bronne vermeld dat sy verjaardag in November was, en hoewel die presiese datum nie bekend is nie, het  Royston Lambert, een van Antinoös se biograwe, beweer dat dit waarskynlik 27 November is. Gegewe die ligging van sy geboorte en sy fisiese voorkoms, is dit waarskynlik dat 'n deel van sy voorgeslag nie Grieks was nie.

### Status 
Daar is verskeie potensiële oorspronge vir die naam "Antinoös"; dit is moontlik dat hy vernoem is na die karakter Antinoös, een van Penelope se vryers in Homeros se epiese gedig, die *Odusseia*. Nog 'n moontlikheid is dat hy die manlike ekwivalent van die naam "Antinoë" gegee is, dit was die naam van 'n vrou wat een van die stigtersfigure was van Mantineia, 'n stad wat waarskynlik noue betrekkinge met Bithinië gehad het. Alhoewel baie historici van die tyd Renaissance af beweer het dat Antinoös 'n slaaf was, beweer slegs een van ongeveer vyftig vroeë bronne dit. Hierdie moontlikheid bly onwaarskynlik aangesien dit baie kontroversieel sou wees om 'n voormalige slaaf in die Romeinse samelewing te vergoddelik. Daar is geen bestaande geloofwaardige bewyse wat getuig van Antinoös se familieagtergrond nie, alhoewel Lambert glo dat dit heel waarskynlik was dat sy familie kleinboere of kleinsake-eienaars was, en sodoende sosiaal gesproke nie vername mense was nie, maar tog nie afkomstig van die armste sektore van die samelewing nie. Lambert vind dit ook waarskynlik dat Antinoös as kind 'n basiese opvoeding sou gehad het, nadat hy geleer is hoe om te lees en skryf.

### Lewe saam met Hadrianus 
[upright=1.4|duimnael|links|Borsbeeld in die [Britse Museum van Hadrianus (links) en Antinoös (regs). Beide vorm deel van die Townley Marbles.]]
Keiser Hadrianus het baie getoer deur sy ryk en in Junie 123 in Claudiopolis aangekom, toe hy waarskynlik die eerste keer kennis gemaak het met Antinoös. Gegewe Hadrianus se persoonlikheid, meen Lambert dat dit onwaarskynlik is dat hulle reeds op hierdie stadium minnaars was, en dit is meer waarskynlik dat Antinoös gekies is om na Italië gestuur te word, waar hy waarskynlik aan die keiserlike paedagogium by die Coelius-heuwel opgelei is. Hadrianus het intussen voortgegaan om deur sy ryk te toer, en eers in September 125 na Italië teruggekeer, toe hy hom in sy villa (Villa Adriana) in Tibur gevestig het. Oor die volgende drie jaar het Antinoös sy persoonlike gunsteling geword, want toe hy drie jaar later na Griekeland vertrek het, het hy Antinoös saamgeneem met hom in sy persoonlike gevolg:

Lambert beskryf Antinoös as "die een persoon wat blykbaar die diepste verbintenis met Hadrianus gehad het" regdeur sy lewe. Hadrianus se huwelik met Sabina was ongelukkig,  en daar is geen betroubare bewyse dat hy ooit 'n seksuele hunkering na vroue gehad het nie, in teenstelling met baie betroubare vroeë bewyse dat hy seksueel aangetrokke was tot seuns en jong mans. Seksuele verhoudings tussen mans en jong mans was 'n gevestigde gewoonte onder Griekeland se burgerklasse, met 'n ouer *erastes* ('n "minnaar", tussen die ouderdomme van 20 en 40) wat 'n seksuele verhouding gehad het met 'n *eromenos*. (die "geliefde," tussen 12 en 18 jaar oud) en 'n sleutelrol gespeel het in laasgenoemde se opvoeding. Daar is egter geen historiese bewyse beskikbaar wat kan staaf op watter ouderdom Antinoös 'n gunsteling van Hadrianus geword het nie. So 'n samelewingsinstelling van pederastie was nie eie aan die Romeinse kultuur nie, hoewel die praktyk ietwat algemener was onder die patrisiërs.

Dit is bekend dat Hadrianus geglo het dat Antinoös intelligent en wys was, en dat hulle 'n gedeelde liefde vir jag gehad het, wat as 'n besonder manlike strewe in die Romeinse kultuur beskou is. Alhoewel nie een bestaande is nie, is dit bekend dat Hadrianus beide 'n outobiografie en erotiese poësie oor sy seunsgunstelinge geskryf het; dit is dus waarskynlik dat hy oor Antinoös geskryf het. Tydens hul verhouding is daar geen bewyse dat Antinoös ooit sy invloed oor Hadrianus vir persoonlike of politieke gewin gebruik het nie.

In Maart 127 het Hadrianus &ndash; waarskynlik vergesel deur Antinoös &ndash; deur die Sabyne-gebied van Italië, Picenum, en Kampanië gereis. Van 127 tot 129 is die keiser geteister deur 'n siekte wat dokters nie kon verklaar nie. In April 128 het hy die grondsteen gelê vir 'n tempel van Venus en Rome in Rome tydens 'n ritueel waar hy moontlik deur Antinoös vergesel is. Vandaar het Hadrianus op 'n toer deur Noord-Afrika gegaan, waartydens hy deur Antinoös vergesel is. Aan die einde van 128 het Hadrianus en Antinoös in Korinte geland en voortgegaan na Athene, waar hulle tot Mei 129 oorgebly het, vergesel deur keiserin Sabina; die Caesernii-broers (gereelde metgeselle van die Keiser); en Pedanius Fuscus die Jongere ('n agterneef van Hadrianus). Dit was in September 128 in Athene dat hulle die jaarlikse vieringe van die Eleusiniese misterieë bygewoon het, waar Hadrianus geïnisieer is in die posisie van epoptes in die Telesterion. Daar word algemeen saamgestem, hoewel daar nie bewyse is nie, dat Antinoös ook op die tydstip geïnisieer is.
[regs|duimnael|upright=1.3|Die [tondo (links) wat Hadrianus (vergesel deur Antinoös) se leeujag uitbeeld. Boog van Konstantyn in Rome]]

Vandaar het hulle na Anatolië gereis en hulle in Junie 129 in Antiochië gevestig, waar hulle vir 'n jaar woonagtig was, en Syria, Arabia Petraea en Iudaea besoek het. Van daar af het Hadrianus toenemend krities geraak oor die Joodse kultuur, wat hy as 'n bedreiging vir die proses van romanisering beskou het, en 'n beleid ingestel wat besnydenis verbied het, en 'n Tempel van Zeus-Jupiter op die voormalige terrein van die Joodse Tempel sou laat aanbring. Vandaar is hulle na Egipte. Hulle het in Augustus 130 in Alexandrië aangekom. Daar het hulle die sarkofaag van Alexander die Grote besoek. Alhoewel dit met openbare lof en seremonie verwelkom is, het sommige van Hadrianus se aanstellings en optredes die stad se Helleense sosiale elite woedend gemaak en hulle vervreem. Hulle het begin skinder oor sy seksuele aktiwiteite, insluitend dié met Antinoös.

Kort daarna, en waarskynlik in September 130, het Hadrianus en Antinoös weswaarts gereis na Libië, waar hulle gehoor het van 'n Maroesiese leeu wat probleme vir die plaaslike mense veroorsaak het. Hulle het die leeu gejag, en alhoewel die presiese gebeure onduidelik is, is dit duidelik dat Hadrianus Antinoös se lewe gered het tydens hul konfrontasie daarmee,  voordat die dier gedood is. Hadrianus het die gebeurtenis wyd verkondig, bronsmedaljes laat giet, historici gekry om daaroor te skryf, Pancrates opdrag gegee om 'n gedig daaroor te skryf, en 'n *tondo* wat die gebeurtenis uitbeeld is ook later op die Boog van Konstantyn aangebring. Op hierdie tondo is dit duidelik dat Antinoös nie meer 'n jongeling was nie, dat hy gespierd en harig was en in staat daartoe was om sy meester fisies teen te staan; en dus is dit waarskynlik dat sy verhouding met Hadrianus as gevolg daarvan verander het.

Deur die geskiedenis heen was daar baie kontroversie oor die verhouding tussen Hadrianus en Antinoös. In Royston Lambert se boek *Beloved and God* skryf hy: "Maar wat die sentrale kwessies betref – die geskiedenis van Antinoös, sy verhouding met Hadrianus en sy dood – het ons weinig meer inligting as die vroegste skrywers." Baie van hierdie vroeë skrywers was bevooroordeeld teenoor Hadrianus, veral met betrekking tot sy verhouding met Antinoös.

Die kontroversie rondom die verhouding tussen Hadrianus en Antinoös is te wyte aan 'n gebrek aan bestaande bewyse vir waar Antinoös hom bevind het gedurende die jare 123–130 n.C. Die eerste vermelding van Antinoös kom uit Pancrates en sy "Leeujag-gedig" uit 130 n.C.

Werklike bewyse aangaande Antinoös se lewe is beskikbaar in die vorm van die Pincio-obelisk by die Pincio-heuwel. Aan die westekant van die reliëf is 'n frase wat sê "hy het grootgeword en was 'n pragtige jongman". Dit sou daarop dui dat Antinoös reeds 'n Efebos was en dat hy in sy huis in Bitinië gevestig was toe hy Hadrianus ontmoet het. Baie skolastici is dit eens dat die verhouding tussen Hadrianus en Antinoös ongeveer drie jaar geduur het: van 127 n.C. tot Oktober 130 n.C., toe Antinoös in die Nyl verdrink het. In die 2de-eeuse Romeinse Ryk was die oortuiging dat die dood van een die gesondheid van 'n ander kon verbeter wydverspreid, en Hadrianus was vir baie jare siek; in hierdie geval kon Antinoös homself opgeoffer het in die geloof dat Hadrianus sou herstel. Indien laasgenoemde geval waar was, sou Hadrianus dalk nie die oorsaak van Antinoös se dood bekend wou maak nie, omdat hy nie as fisies of polities swak wou voorkom nie. Argumente teen hierdie moontlikheid is die feit dat Hadrianus nie ten gunste was van menslike offerande nie en juis wette daarteen in die Ryk versterk het.

## Vergoddeliking en die kultus van Antinoös 
Hadrianus was verpletter deur die dood van Antinoös, met tydgenote wat getuig het dat hy "soos 'n vrou gehuil het." In Egipte het die plaaslike priesterdom Antinoös onmiddellik vergoddelik deur hom met Osiris te identifiseer weens die wyse van sy dood.  In ooreenstemming met Egiptiese gebruik is Antinoös se liggaam waarskynlik deur priesters gebalsem en gemummifiseer, 'n lang proses wat kan verklaar waarom Hadrianus tot die lente van 131 in Egipte aangebly het. Terwyl hy daar was  het Hadrianus in Oktober 130 vir Antinoös as 'n godheid verklaar en aangekondig dat 'n stad op die terrein van sy dood gebou moet word ter herdenking van hom wat bekend sou staan as Antinoöpolis. Die vergoddeliking van mense was nie ongewoon in die Klassieke wêreld nie. Die openbare en formele vergoddeliking van mense was egter gereserveer vir die keiser en lede van die keiserlike familie. Dus was Hadrianus se besluit om Antinoös tot 'n godheid te verklaar en 'n formele kultus te skep wat toegewy is aan hom hoogs ongewoon, en hy het dit gedoen sonder die toestemming van die Romeinse senaat. Die keiser is gekritiseer vir sy ontsaglike hartseer oor Antinoös se heengaan, veral in ag genome dat hy die vergoddeliking van sy eie suster Paulina vertraag het toe sy gesterf het. Alhoewel die kultus van Antinoös dus 'n verband gehad het met die Romeinse keiserlike kultus, het dit nie deel gevorm daarvan nie. Hadrianus het ook 'n ster in die lug tussen die Arend en die Zodiak geïdentifiseer as Antinoös en die rooskleurige lotus wat op die oewer van die Nyl gegroei het met Antinoös geassosieer.

Dit is onbekend waar Antinoös begrawe is. Daar is aangevoer dat óf sy liggaam óf sommige oorblyfsels wat met hom geassosieer word by 'n heiligdom in Antinoöpolis begrawe is, alhoewel dit nog argeologies geïdentifiseer moet word. 'n Bestaande obelisk bevat 'n inskripsie wat daarop dui dat Antinoös se liggaam by Hadrianus se landgoed by Villa Adriana in Tibur, Italië begrawe is.

Dit is onduidelik of Hadrianus werklik geglo het dat Antinoös 'n god geword het. Hy sou ook politieke motiewe gehad het om die georganiseerde kultus te skep, want dit het politieke en persoonlike lojaliteit spesifiek aan hom vasgelê. In Oktober 131 het Hadrianus na Athene gereis waar hy vanaf 131/32 die Panhellenion gestig het. Dit was 'n poging om mense se bewustheid van Griekse identiteit lewendig te hou en om die aanbidding van die antieke gode te bevorder; omdat hy self Grieks was, het Antinoös as goddelike Hadrianus se saak bevorder as simbool van pan-Helleniese eenheid. In Athene het Hadrianus ook 'n fees ter ere van Antinous gestig wat gehou sou word in Oktober, die sogenaamde Antinoeia.

Antinoös is op verskillende maniere deur sy aanbidders verstaan, deels as gevolg van streeks- en kulturele variasies. In sommige inskripsies word hy geïdentifiseer as 'n goddelike held, in ander as 'n god, en in ander as beide 'n goddelike held en 'n god. In Egipte is hy dikwels gesien as 'n daimon. Inskripsies dui daarop dat Antinoös hoofsaaklik as 'n welwillende godheid gesien is, wat sy aanbidders kon help en hulle van kwale kon genees. Hy is ook gesien as 'n oorwinnaar van die dood, met sy naam en beeld wat dikwels in doodskiste ingesluit is. In die weste is Antinoös geassosieer met die Keltiese songod Belenos. 

### Antinoöpolis 
links|duimnael|240px|2de eeuse grafportret wat twee mans van die kultus van Antinoös uitbeeld. Tempera-skildery op houtpaneel, tans in die Egiptiese Museum
Die stad Antinoöpolis is op die terrein van Hir-we opgerig. Alle vorige geboue is vernietig en vervang, met die uitsondering van die Tempel van Ramses II. Hadrianus het ook politieke motiewe gehad vir die skepping van Antinoöpolis, wat die eerste Helleense stad in die Middel-Nyl-streek sou wees, wat dus as 'n bolwerk van die Griekse kultuur binne die Egiptiese gebied gedien het. Om Egiptenare aan te moedig om hulle met hierdie ingevoerde Griekse kultuur te vereenselwig, het hy Grieke en Egiptenare in die stad toegelaat om te trou en toegelaat dat die hoofgod van Hir-we, Bes, voortgaan om in Antinoöpolis aanbid te word saam met die nuwe primêre godheid, Osiris-Antinoös. Hy het Grieke van elders aangemoedig om hulle in die nuwe stad te vestig. Die stad is ontwerp volgens 'n Hippodamiaanse rooster, wat tipies was van Helleense stede, en is versier met kolomme en standbeelde van Antinoös, sowel as 'n tempel wat aan die godheid gewy is.

Hadrianus het aangekondig dat spele in die lente van 131 by die stad gehou sou word ter herdenking van Antinoös. Dit het bekendgestaan as die Antinoeia, en is vir etlike eeue jaarliks gehou. Die spele het atletiese kompetisies, strydwa- en ruiterwedrenne, en artistieke en musikale feeste ingesluit, met pryse soos burgerskap, geld en gratis lewenslange onderhoud.

Antinoöpolis het voortgegaan om tot in die Bisantynse era te groei, en is met die bekering van die Ryk gekersten. Dit is egter vir eeue daarna geassosieer met towenary. Deur die eeue is klip uit die Hadrianiese stad verwyder vir die bou van huise en moskees. Teen die 18de eeu was die ruïnes van Antinoöpolis nog sigbaar, en dit is opgeteken deur Europese reisigers soos die Jesuïete-sendeling Claude Sicard in 1715 en die landmeter Edme-François Jomard in ongeveer 1800. In die 19de eeu is Antinoöpolis egter byna heeltemal vernietig deur plaaslike industriële produksie, aangesien die kryt en kalksteen verbrand is vir poeier terwyl klip gebruik is in die bou van 'n nabygeleë dam en suikerfabriek.

'n Uitgrawing van die stad in die vroeë twintigste eeu het 'n relatief realistiese begrafnistondo aan die lig gebring wat op hout geverf is. Alhoewel die mans in die portret tradisioneel as broers geïdentifiseer word, word daar bespiegel dat hulle minnaars is. Die rede hiervoor is dat daar agter die baardlose figuur 'n uitbeelding van Antinoös-Osiris is, die enigste blywende voorstelling van 'n standbeeld van die vergoddelikte jong man.

### Die verspreiding van die kultus 
Hadrianus was gretig om die kultus van Antinoös regdeur die Romeinse Ryk te versprei. Hy het gefokus op die verspreiding daarvan binne die Griekse gebiede, en in die somer van 131 het hy deur hierdie gebiede gereis om dit te bevorder deur Antinoös aan te bied in 'n gesinkretiseerde vorm saam met die meer bekende godheid Hermes. Op 'n besoek aan Trapezus in 131 het hy die fondament van 'n tempel ingewy wat gewy was aan Hermes. Die godheid is waarskynlik as Hermes-Antinoös vereer. Alhoewel Hadrianus verkies het om Antinoös met Hermes te assosieer, is hy regdeur die Ryk baie wyer gesinkretiseer met die god Dionysus.
Die kultus het ook deur Egipte versprei, en binne 'n paar jaar na sy totstandkoming is altare en tempels vir die god opgerig in Hermopolis, Alexandrië, Oxyrhynchus, Tebytnis, Lykopolis, en Luxor .

Die kultus van Antinoös was nooit so groot soos dié van goed gevestigde gode soos Zeus, Dionysus, Demeter, Asklepios, of selfs so groot soos dié van ander kultusse wat in daardie tyd in gewildheid toegeneem het nie, soos Isis of Serapis. Dit was ook kleiner as die amptelike keiserlike kultus van Hadrianus self. Maar dit het vinnig deur die Ryk versprei, met spore van die kultus wat in ten minste 70 stede gevind is. Die kultus was die gewildste in Egipte, Griekeland, Anatolië en die kus van Noord-Afrika, maar 'n groot gemeenskap van aanbidders het ook in Italië, Spanje en Noordwes-Europa bestaan. Artefakte ter ere van Antinoös is gevind in 'n gebied wat strek van Brittanje tot die Donau.

Alhoewel die aanneming van die kultus van Antinoös in sommige gevalle gedoen is om Hadrianus te behaag, maak die bewyse dit duidelik dat die kultus ook werklik gewild was onder die verskillende samelewingsklasse in die Ryk.  Argeologiese vondste dui daarop dat Antinoös in beide openbare en private omgewings aanbid is. In Egipte, Athene, Masedonië en Italië sou kinders na die godheid vernoem word. 'n Groot deel van die aanloklikheid van die kultus was dat Antinoös self eens 'n gewone mens was, en dus meer herkenbaar was as baie ander gode. Dit is egter ook moontlik dat sy kultus se krag ontleen is aan die ooreenkomste tussen Antinoös en die pragtige jong manlike onsterflike figure uit die Grieks-Romeinse panteon, soos Apollo, Dionysus en Silvanus, sowel as sterflike jeugdiges wat geliefd was deur die gode in klassieke mitologie soos Ganumedes, Hulas, Huakinthos en Narsissus, en dat beelde van die sensuele jongeling denkbeeldige erotiese bande tussen hom en sy aanbidders veroorsaak het.

Spele wat ter ere van Antinoös gehou is het in ten minste 9 stede plaasgevind, en het beide atletiese en artistieke komponente ingesluit. Die spele by Bythynion, Antinoöpolis en Mantineia is nog teen die vroeë 3de eeu gehou, terwyl dié by Athene en Eleusis nog in 266&ndash;67 gehou is. Gerugte het deur die Ryk versprei dat daar by Antinoös se kultussentrum in Antinoöpolis "heilige nagte" was wat gekenmerk is deur dronkenskap, wat miskien seksuele orgieë ingesluit het. Die kultus van Antinoös het lank na Hadrianus se bewind voortgeduur. Plaaslike munte wat sy beeltenis uitbeeld is steeds gedurende Caracalla se bewind geslaan, en hy is in 'n gedig opgeroep om die toetrede van Diocletianus te vier.  wat byna 'n eeu ná Antinoös se dood regeer het.

### Veroordeling en agteruitgang 
[regs|duimnael|200px|Bronsmedalje wat geslaan is deur die stad [Smyrna in omstreeks 117 en 138 n.C., gedurende die bewind van Hadrianus. Die agterkant of stert beeld 'n borsbeeld van Antinoös uit met die inskripsie ΑΝΤΙΝΟΟϹ ΗΡΩϹ (“Antinoös held”)]]
Die kultus van Antinoös is gekritiseer deur verskeie individue, beide heidene en Christene. Kritici het volgelinge van ander heidense kultusse ingesluit, soos Pausanias, Lucianus, en die keiser Julianus, wat almal skepties was oor die apoteose van Antinoös, sowel as die Sibillynse orakels, wat oor die algemeen meer krities was oor Hadrianus. Die heidense filosoof Celsus het dit ook gekritiseer weens die losbandige aard van sy Egiptiese aanhangers, met die argument dat dit mense tot immorele gedrag gelei het en dit op hierdie manier vergelykbaar was met die Christendom. Bestaande voorbeelde van Christelike veroordeling van die Antinoïese kultusse is afkomstig van figure soos Tertullianus, Origenes, Hieronimus, en Epiphanius. Hulle het die godsdiens as 'n godslasterlike mededinger vir die Christendom beskou, en het daarop aangedring dat Antinoös bloot 'n sterflike mens was. Hulle het ook sy seksuele aktiwiteite met Hadrianus as immoreel veroordeel en aangevoer dat Hadrianus sy aanbidding deur vrees afgedwing het.

Tydens die stryd tussen Christene en heidense aanbidders in Rome in die 4de eeu is Antinoös deur die heidense aanbidders geloof. As gevolg hiervan het die Christelike digter Prudentius in 384 sy aanbidding veroordeel, terwyl 'n stel van sewe kontorniate uitgereik is wat Antinoös uitbeeld, gebaseer op die ontwerpe van dié wat in die 130's uitgereik is. Baie beeldhouwerke van Antinoös is deur Christene vernietig, sowel as deur invallende barbaarse stamme, alhoewel dit in sommige gevalle daarna weer opgerig is; die standbeeld van Antinoös by Delphi is omgegooi en sy voorarms is afgebreek, voordat dit weer in 'n kapel elders opgerig is. Baie van die beelde van Antinoös het aangebly in openbare plekke totdat die amptelike verbod op heidense godsdienste onder die bewind van keiser Theodosius in 391 uitgeroep is.

## In Romeinse beeldhouwerke 
Hadrianus "het hom tot Griekse beeldhouers gewend om die melancholiese skoonheid, onsekere en verleë houding, en lenige en sensuele aard van Antinoös lewend te hou,"  en in die proses iets laat skep wat beskryf is as "die laaste onafhanklik Grieks-Romeinse kunswerk". Daar word tradisioneel aanvaar dat al die werke geskep is tussen Antinoös se dood in 130 en dié van Hadrianus in 138, op die twyfelagtige gronde dat niemand anders sou belangstel om dit in gebruik te neem nie. Die aanname is dat amptelike modelle na provinsiale werkswinkels regoor die ryk uitgestuur is om gekopieer te word, met plaaslike variasies wat toegelaat is. Daar is beweer dat baie van hierdie beeldhouwerke "kenmerke deel; soos 'n breë bors, 'n kop met deurmekaar krulle en 'n neergeslane blik, met die gevolg dat hulle dadelik herken kan word."

Ongeveer honderd standbeelde van Antinoös is bewaar, wat 'n merkwaardige feit is, indien in ag geneem word dat sy kultus die teiken was van intense vyandigheid deur Christene, van wie baie artefakte en tempels wat gebou is ter ere van die adolessent gevandaliseer en vernietig het. In 2005 het die klassikus Caroline Vout gekonstateer dat meer beelde van Antinoös geïdentifiseer is as van enige ander figuur in die klassieke oudheid, met die uitsonderings van Augustus en Hadrianus. Sy het ook beweer dat die Klassieke studie van hierdie Antinoös-beelde veral belangrik is vanweë sy "skaars mengsel" van "biografiese geheimsinnigheid en oorweldigende fisiese teenwoordigheid" .

Lambert glo dat die beeldhouwerke van Antinoös "sonder twyfel een van die mees verhewe en ideale monumente vir pederastiese liefde deur die hele antieke wêreld bly",  en beskryf hulle ook as "die finale groot skepping van klassieke kuns".

Daar is ook standbeelde in baie argeologiese museums in Griekeland, insluitend die Nasionale Argeologiese Museum in Athene en die argeologiese museums van Patras, Chalkis en Delphi. Alhoewel dit moontlik geïdealiseerde beelde kan wees, is dit toonbeelde van wat kontemporêre skrywers beskryf as Antinoös se buitengewone skoonheid. Alhoewel baie van die beeldhouwerke onmiddellik herkenbaar is, bied sommige aansienlike variasie in terme van die soepelheid en sensualiteit van die houding en kenmerke, teenoor die rigiditeit van die tipiese manlike vorm. In 1998 is oorblyfsels by Villa Adriana ontdek wat argeoloë beweer het afkomstig is van Antinoös se graf, of 'n tempel vir hom,alhoewel dit betwis word as gevolg van die nie-konklusiewe aard van die argeologiese oorblyfsels en die gebrek aan stawing deur patristiese bronne (Epiphanius, Clemens van Alexandrië), wat aandui dat Antinoös begrawe is by sy tempel in Antinoöpolis, die Egiptiese stad wat in sy naam gestig is.

Lêer:Antinous Pio-Clementino Inv256 n2.jpg|Antinoös as Bacchus by die Vatikaanse Museums
Lêer:Antinoos, AM of Delphi, 201433x (cropped).jpg|By Delphi
Lêer:Antinous Mondragone Louvre Ma1205.jpg|*Antinoös Mondragone* by die Louvre
Lêer:Antinous Ecouen Louvre Ma1082 n3.jpg|*Antinoös Ecouen*, van die Villa Adriana by Tivoli
Lêer:Antinous Ludovisi Altemps Inv8620 n1.jpg|Borsbeeld van Antinoös in die Palazzo Altemps museum in Rome
Lêer:Antinous Ostia Massimo n1.jpg|Antinoös met 'n Hellenistiese diadeem, Palazzo Massimo alle Terme
Lêer:Bust Antinoos Musei Capitolini MC294.jpg|As Bacchus, Musei Capitolini
Lêer:Antinous Braschi Louvre Ma2243.jpg|Die *Antinoös Braschi* by die Louvre
Lêer:Antinous imperial cult Louvre Ma1781.jpg|Antinoös as 'n priester van die keiserlike kultus by die Louvre 
Lêer:Antinous Farnese MAN Napoli Inv6030 n02.jpg|*Antinoös Farnese*, Museo Archeologico Nazionale di Napoli
Lêer:Capitoline Antinous Musei Capitolini MC741 n2.jpg|*Kapitolynse Antinoüs*, Musei Capitolini, van die Villa Adriana
Lêer:Standing-striding egyptianized figure of Antinoo - Ägyptisches Museum - Munich - Germany 2017 (2).jpg|Antinoös as Osiris. Staatliches Museum Ägyptischer Kunst
Lêer:Bust Antinoos Antikensammlung Berlin Sk364 n2.jpg|Hoof van Antinoös (die borsbeeld is modern), Antikensammlung Berlin
Lêer:Statue of Antinous as Osiris, 131-138 AD, probably found in the Antinoeion at Hadrian's Villa (a sanctuary dedicated to Antinous), Vatican Museums (21761025491).jpg|Egiptiese standbeeld van Antinoös as Osiris by die Vatikaanse Museums
Lêer:Italia, antinoo come dioniso-bacco, 130-138 ca. 01.JPG|Borsbeeld (130–138 AD) in die Museu Nacional de Belas Artes in Rio de Janeiro, Brasilië
Lêer:Antinous Osiris Louvre 2.jpg|Borsbeeld van Antinoös-Osiris by die Louvre
Lêer:Statue of the deified Antinous represented as Asklepios, 2nd century AD, Archaeological Museum of Eleusis (13914314712).jpg|Antinoös as Asclepius, Argeologiese Museum van Eleusis.

### Ouderdom 
Die algemene beeld van Antinoös is van 'n efebos-tiener  met 'n veronderstelde ouderdom van 18 of 19 jaar. R. R. R. Smith stel voor dat die standbeelde van Antinoös gemoeid is met die uitbeelding van die werklike ouderdom van Antinoös by sy dood, en dat die derhalwe ouderdom meer waarskynlik "sowat dertien tot veertien" is. 'n *Efebos* van agtien of negentien sal met volle skaamhare uitgebeeld word, terwyl die standbeelde van Antinoös hom uitbeeld as pre-puberaal, "sonder skaamhare en met versigtig voorgestelde sagte liesweefsel". Wat die argument betref dat die standbeelde van Antinoös sy werklike ouderdom uitbeeld, moet 'n mens onthou dat die standbeelde artistieke voorstellings is. Indien die standbeelde jonk voorkom, is dit dalk net hoe die kunstenaar hom voorgestel het. Die meeste van die kunstenaars het Antinoös nooit gesien nie en het hul werke op sketse en voorbeelde gebaseer. As die standbeelde geen skaamhare het nie, is dit net so waarskynlik dat die kunstenaar gedink het dat haarklonte onaantreklik is en dit óf gelos het óf dit liggies ingeverf het nadat die beeldhouwerk klaar was, aangesien byna alle Romeinse standbeelde geverf is.

## Historiografie 
Die klassikus Caroline Vout het opgemerk dat die meeste van die tekste wat oor Antinoös se biografie handel, net kortliks oor hom uitbrei en ná Hadrianus geskryf is. Sy het derhalwe gekonstateer dat "die rekonstruksie van 'n gedetailleerde biografie onmoontlik is." Die historikus Thorsten Opper van die Britse Museum het opgemerk dat "Byna niks van Antinoös se lewe bekend is nie, en die feit dat ons bronne met die verloop van tyd al hoe meer gedetailleerd raak, nie vertroue wek nie." Antinoös se biograaf Royston Lambert het hierdie siening ondersteun en verklaar dat inligting oor Antinoös "altyd deur afstand besmet sal wees, soms deur vooroordeel en deur die kommerwekkende en eienaardige maniere waarop die vernaamste bronne oorgedra is aan ons."

## Verwysings 
## Bronne 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*  Herdruk in 
*
*
*
*
*
*

## Antieke literêre bronne 
*
*
* Cassius Dio. *Romeinse Geskiedenis*. Griekse teks en vertaling deur Earnest Cary by Internet Archive

## Verdere leesstof
* Grenier, ''L'Osiris Antinoos* (2008) (aanlyn).
* John Addington Symonds, "Antinous", in J. A. Symonds, *Sketches and Studies in Italy'' (1879), p.&nbsp;47–90
* 

## Eksterne skakels 
*Die Tempel van Antinoös, Ecclesia Antinoi
*"Antinoüs": 'n gedig uit 1918 deur Fernando Pessoa. Lissabon: Monteiro
*Beeldhouwerk van Antinoös by die Lady Lever Art Galery in Port Sunlight, Wirral-skiereiland
*Virtuele museum: Portrette van Antinoüs