Groenland-krisis

[duimnael|Hande van Groenland af-protes teen Donald Trump in [Kopenhagen.]]
Die Verenigde State, onder die tweede Trump-administrasie, het dreigemente nagestreef om Groenland, 'n outonome gebied van die Koninkryk van Denemarke (self deel van die Europese Unie), te annekseer. Dit het 'n konfrontasie tussen die lande veroorsaak, met Groenland en Denemarke wat deur die res van die Europese Unie (EU) en verskeie ander NAVO-lede ondersteun word, en die konflik het gelei tot 'n handelsoorlog tussen die VSA en die EU in Januarie 2026. Amerikaanse optrede is deur akademici en kommentators beskryf as 'n vorm van hibriede oorlogvoering.

President Donald Trump het voorheen probeer om Groenland te koop tydens sy eerste presidentskap, met die Deense en Groenlandse regerings wat verklaar het dat Groenland nie te koop is nie. en sy houding gekoppel aan die feit dat hy nie 'n Nobelprys vir Vrede ontvang het nie. Die amptelike Deense bedreigingsassessering, wat in 2025 deur die Deense Verdedigingsintelligensiediens gepubliseer is, het vir die eerste keer in sy geskiedenis die Verenigde State as 'n bedreiging vir nasionale veiligheid genoem, saam met Rusland en die Volksrepubliek China. Deense intelligensie het gewaarsku dat Groenland geteiken word deur "verskeie soorte beïnvloedingsveldtogte" deur buitelandse akteurs wat met Trump saamwerk. Die regering het burgers gevra om voor te berei vir 'n moontlike aanval op Groenland. 

Die Groenlandse en Deense premiers het enige vooruitsig van 'n Amerikaanse oorname verwerp. Die Deense regering het bevestig dat enige troepe in Groenland Deense gebied sou verdedig in die geval van 'n aanval, en die Ministerie van Verdediging het gesê Deense troepe sou onmiddellik met geweld op 'n inval in Groenland reageer. Rasmus Jarlov, die voorsitter van die Verdedigingskomitee, het gesê dat Denemarke sy gebied sou verdedig en Artikel 5 van NAVO sou inroep indien dit deur die VSA aangeval word, EU-verdedigingskommissaris Andrius Kubilius het gesê 'n Amerikaanse inval in Groenland sou die einde van NAVO wees en dat EU-lede verplig sou wees om Denemarke te hulp te snel. Denemarke en agt NAVO-bondgenote het militêre versterkings na Groenland ontplooi as deel van Operasie Arktiese Uithouvermoë om die gebied te verdedig. Met honderde elite-vegsoldate wat in arktiese oorlogvoering opgelei is, het generaal Peter Boysen gesê hy is gereed om Groenland te verdedig. In reaksie hierop het Trump 'n handelsoorlog teen die EU gedreig. Gevolglik het EU-leiers hul goedkeuring van die voorgestelde EU-VSA-handelsooreenkoms vertraag, en ook die gebruik van die EU-anti-dwanginstrument bespreek.

Groot protesoptogte teen die VSA het in 2025 in Groenland plaasgevind, en weer met die "Hande van Groenland af"-proteste in beide Groenland en Denemarke in 2026. "Groenland is nie te koop nie" en "Maak Amerika weg" het belangrike slagspreuke in anti-Trump-proteste geword. Amerikaners was oorweldigend teen die idee van inval, met 'n YouGov-peiling in Januarie 2026 wat bevind het dat slegs 8% van Amerikaners Trump se dreigende inval in Groenland ondersteun het en 73% daarteen gekant was. Binne die Amerikaanse Kongres het Trump se optrede hewige teenkanting van beide groot politieke partye in die gesig gestaar, met die Republikeinse Speaker van die Huis, Mike Johnson, wat Trump se dreigemente as "heeltemal onvanpas" beskryf het, en 'n afvaardiging van tweeparty-Amerikaanse kongreslede het na Kopenhagen gereis om Denemarke-VSA-betrekkinge te ondersteun. Trump se optrede is deur akademici en kommentators beskryf as 'n vorm van hibriede oorlogvoering.

Op 21 Januarie 2026 het Trump dramaties van koers verander, na bewering na druk van assistente wat 'n inval teengestaan het. Hy het die gebruik van militêre mag teen Groenland uitgesluit en later sy dreigement van tariewe gekanselleer nadat gesprekke met NAVO-sekretaris-generaal Mark Rutte bereik het wat Trump 'n "raamwerk van 'n toekomstige ooreenkoms" genoem het; hy het later gesê dat die voorgestelde ooreenkoms militêre samewerking en samewerking oor mineraalontwikkeling behels. Groenland en Denemarke het gesê dat geen ooreenkoms wat die soewereiniteit van Groenland en Denemarke verander, op die tafel is nie. met Trump se kommentaar wat verwys na voorafbestaande verbintenisse uit 'n 1951-VSA-Denemarke-verdrag.

## Agtergrond
duimnael| Groenland is deel van die Nordiese streek.
duimnael|Fregat van die Koninklike Deense Vloot, *HDMS Absalon* (F341), naby die kus van Groenland.
duimnael|Groenland se staatshoof, koning Frederik X, en die Groenlandse premier Múte Bourup Egede besoek Pituffik-ruimtebasis en word op die aanloopbaan begroet deur die Amerikaanse basisbevelvoerder Jason Terry, met Groenlandse, Deense en Amerikaanse vlae in die agtergrond, 29 Junie 2024. Die koning en die premier het by die basis gestop tydens hul reis na Qaanaaq in die noorde van Groenland en dra tradisionele Groenlandse blou anoraks.
Groenland is 'n outonome gebied in die Koninkryk van Denemarke en word al meer as 'n millennium met die Skandinawiese koninkryke van Denemarke en Noorweë geassosieer, beginnende in 986 n.C. toe Noorse setlaars van wat nou Noorweë en Ysland is, Groenland gevestig het. Die 13de eeu het die aankoms van die Inuït gesien, wat vandag die meerderheidsbevolking saam met 'n kleiner Deense bevolking is, en baie mense is van gemengde Inuït- en Deense oorsprong. Groenlanders, EU-burgers, het dikwels noue familie- en kulturele bande met Denemarke, met duisende wat daar woon.

Groenland het in 1261 deel geword van die Koninkryk van Noorweë, wat toe in 1380 'n unie met Denemarke aangegaan het. Ingevolge die Verdrag van Kiel van 1814 het Groenland by die Deense Kroon gebly as deel van die skikking met Swede na die Napoleontiese Oorloë. In die Verdrag van die Deense Wes-Indiese Eilande, wat in 1916 onderteken is, het die Amerikaanse regering eksplisiet Deense soewereiniteit oor die hele Groenland erken. Denemarke het in 1921 volle soewereiniteit oor die hele Groenland verklaar, in die nasleep van die Verdrag van Versailles. In 1933 het Noorweë, wat tot op daardie stadium 'n deel van Oos-Groenland beset het, 'n uitspraak van die Permanente Hof van Internasionale Geregtigheid aanvaar wat Deense soewereiniteit oor die hele Groenland bevestig het en sy aanspraak laat vaar.

Die Grondwet van Denemarke van 1953 het Groenland se status as 'n kolonie beëindig en dit volledig in die Deense staat as 'n gereelde graafskap geïntegreer, as deel van dekolonisasiepogings en met die toestemming van die Groenlandse Provinsiale Raad. In daardie ooreenkoms het die VSA ondubbelsinnig die soewereiniteit van die Koninkryk van Denemarke oor die hele Groenland erken. Op sy hoogtepunt was ongeveer 10 000 Amerikaanse militêre personeel in Groenland gestasioneer, insluitend ongeveer 6 000 by wat nou Pituffik-ruimtebasis is. Na die Koue Oorlog het Groenland 'n laer strategiese prioriteit vir die VSA geword, wat sy teenwoordigheid geleidelik tot ongeveer 150 personeellede teen 2026 verminder het.

Denemarke het sy Arktiese verdediging versterk en in 2025 'n groot NAVO-oefening in Groenland gelei. Die oefening het meer as 550 soldate, insluitend spesiale magte, van Denemarke, Noorweë, Swede, Frankryk en Duitsland betrek. Die Nordiese lande werk ook saam aan Arktiese verdediging deur NAVO-oefeninge wat regoor die streek uitgevoer word, soos die Gesamentlike Viking-oefening in 2025. In 2025 het Denemarke 'n plan van 14,6 miljard kr. aangekondig om Arktiese verdediging te versterk.

Groenland is onder die militêre bevel van die Gesamentlike Arktiese Bevelvoerder, die Deense generaal Søren Andersen. Die Arktiese Kommando het ongeveer 150 permanente personeel, maar ontplooi gereeld eenhede van regoor die Deense Verdedigingsmagte, insluitend die Arktiese Reaksiemag met vliegtuie en skepe wat gereed staan om magte in Groenland te ondersteun. Die Sirius Hondesledepatrollie-spesiale magte-eenheid opereer rondom Daneborg in die noordooste van Groenland, 'n nasionale park, maar maak slegs 'n klein deel van die Deense en geallieerde militêre vermoëns in Groenland uit. Vanaf 2026 is NAVO-lede in gesprek oor die vestiging van 'n permanente NAVO-missie in Groenland, Arctic Sentry, gemodelleer op die Baltic Sentry, na aanleiding van 'n voorstel deur Duitsland. Wetstoepassing in Groenland het ongeveer 350 mense in diens. Vanaf 2026 is honderde elite Deense gevegsoldate wat in arktiese oorlogvoering opgelei is, na Groenland ontplooi, insluitend die hoof van die Koninklike Deense leër, generaal Peter Harling Boysen, met Denemarke wat sy voorneme verklaar om 'n "aansienlike bydrae" van sy gewapende magte daarheen te stuur in reaksie op die Groenland-krisis. Denemarke het gesê die ontplooiing mag vir 1-2 jaar in Groenland bly.

Tydens die eerste Trump-administrasie het die Amerikaanse president Donald Trump gesê dat die VSA Groenland moet koop. Die regerings van Denemarke en Groenland het verduidelik dat Groenland nie te koop is nie en nie onder die Deense grondwet verkoop kan word nie, en die Deense regering het nog altyd sulke voorstelle verwerp, wat premier Mette Frederiksen "'n absurde bespreking" genoem het. Groenland het Amerikaanse beleggings genooi en gesê dat "ons oop is vir besigheid, nie te koop nie".

In Desember 2024 het verkose president Trump, voor die aanvang van sy tweede administrasie, sy belangstelling in die VSA se oorname van Groenland herhaal en gesê dat "vir die doeleindes van nasionale veiligheid en vryheid regoor die wêreld, die Verenigde State van Amerika voel dat die eienaarskap en beheer van Groenland 'n absolute noodsaaklikheid is."

## Verwysings