Roe v. Wade

duimnael|"*Jane Roe*" (Norma McCorvey).
***Roe v. Wade***, 410 U.S. 113 (1973), was 'n  mylpaalbeslissing van die Amerikaanse Hooggeregshof waarin die Hof beslis het dat die Grondwet van die Verenigde State oor die algemeen 'n swanger vrou se vryheid beskerm om te kies om 'n aborsie te ondergaan. Die besluit, wat baie Amerikaanse federale en staatsaborsiewette tot niet laat gaan het, het 'n voortdurende debat in die Verenigde State aangewakker oor of, of in watter mate, aborsie wettig moet wees, wie moet besluit oor die wettigheid van aborsie, en wat die rol van morele en godsdienstige sienings in die politieke sfeer behoort te wees. Dit het ook debat gevorm oor watter metodes die Hooggeregshof in grondwetlike beregting moet gebruik.

Die saak is aanhangig gemaak deur Norma McCorvey - bekend onder die regsskuilnaam "*Jane Roe*" - wat in 1969 swanger geraak het met haar derde kind. McCorvey wou 'n aborsie hê, maar het in Texas gewoon, waar aborsie onwettig was, behalwe wanneer dit nodig was om die ma se lewe te red. Haar prokureurs, Sarah Weddington en Linda Coffee, het 'n regsgeding namens haar by die Amerikaanse federale hof aanhangig gemaak teen haar plaaslike distriksprokureur, Henry Wade, wat beweer dat Texas se aborsiewette ongrondwetlik was. 'n Paneel van drie beoordelaars van die Amerikaanse Distrikshof vir die Noordelike Distrik van Texas het in haar guns beslis en die betrokke Texas-aborsiestatute ongrondwetlik verklaar.  Die partye het hierdie uitspraak na die Hooggeregshof van die Verenigde State geappelleer.

Op 22 Januarie 1973 het die Hooggeregshof 'n 7-2-beslissing uitgereik wat bepaal dat die Behoorlike Prosesklousule van die Veertiende Wysiging van die Verenigde State se Grondwet, 'n swanger vrou se reg op 'n aborsie beskerm. Maar die Hof het ook bevind dat die reg op aborsie nie absoluut is nie en gebalanseer moet word teen die regering se belange om vroue se gesondheid en voorgeboortelike lewe te beskerm.  Die Hof het hierdie mededingende belange opgelos deur 'n trimesterrooster aan te kondig om alle aborsieregulasies in die Verenigde State te beheer. Gedurende die eerste trimester kon regerings glad nie aborsie reguleer nie, behalwe om te vereis dat aborsies deur 'n gelisensieerde geneesheer uitgevoer word. Gedurende die tweede trimester kon regerings die aborsieprosedure reguleer, maar slegs met die doel om moedergesondheid te beskerm en nie om fetale lewe te beskerm nie. Na lewensvatbaarheid (wat die derde trimester van swangerskap en die laaste paar weke van die tweede trimester insluit), kon aborsies gereguleer en selfs verbied word, maar slegs as die wette uitsonderings voorsien het vir aborsies wat nodig is om die "lewe" of "gesondheid" van die moeder.  Die Hof het ook die reg op aborsie as "fundamenteel" geklassifiseer, wat howe vereis het om betwiste aborsiewette te evalueer onder die "streng ondersoek"-standaard, die strengste vlak van geregtelike hersiening in die Verenigde State.   

"Die Hooggeregshof se beslissing in *Roe* was een van die mees omstrede in die Amerikaanse geskiedenis.  Anti-aborsie politici en aktiviste het dekades lank probeer om die besluit te ignoreer. Ten spyte van kritiek op *Roe*, het die Hooggeregshof sy "sentrale posisie herbevestig" ” in sy 1992-beslissing Planned Parenthood v. Casey, alhoewel *Casey Roe* se trimesterraamwerk tersyde gestel het en Roe se "streng ondersoek"-standaard laat vaar het ten gunste van 'n meer plooibare "onbehoorlike las"-toets. 

Die *Roe/Casey*-regime het in 2021 begin verswak toe Texas 'n wettige oplossing bedink het wat dit toegelaat het om aborsie op ses weke van swangerskap suksesvol te verbied, ondanks die voortbestaan van *Roe* en *Casey*. Oklahoma het later hierdie taktiek gekopieer om aborsie geheel en al te verbied, terwyl sy wet van geregtelike hersiening geïsoleer is.

Op 24 Junie 2022, in ''Dobbs v. Jackson Women's Health Organization*, het die Hooggeregshof beide *Roe* en *Casey'' met 'n stem van 6–3 omvergewerp. Die *Dobbs*-besluit is verwag sedert 2 Mei 2022, toe 'n konsepmening in die saak deur die nuusmedia uitgelek is,wat hoofregter John Roberts die volgende dag as outentiek bevestig het.

## Verwysings