Christusmonogram

duimnael|regs|236x236px|Die Chi-Rho simbool
Die **Christusmonogram** of  **Chi-Rho**; ook bekend as die *chrismon*) is een van die vroegste vorms van die Christogram, gevorm deur die eerste twee (hoof) letters —chi en rho (**ΧΡ**)—van die Griekse **ΧΡ**ΙΣΤΟΣ  (verlatyns:Christos) op so 'n wyse te superponeer dat die vertikale streep van die rho die middel van die chi kruis.

Die Chi-Rho simbool is deur die Romeinse Keiser Konstantyn die Grote (r. 306–337 AD) gebruik as deel van 'n militêre vaandel (vexillum). Konstantyn se vaandel was bekend as die Labarum. Vroeë simbole wat soortgelyk is aan die Chi-Rho was die Staurogram (20px) en die IX monogram (20px).

In voor-Christelike tye is die Chi-Rho simbool ook gebruik om 'n besonders waardevolle of relevante passasie te merk aan die kantlyn van bladsy, met die afkorting van *chrēston*  (goed). Sommige munte van Ptolemeus III Euergetes (r. 246–222 BC)is gemerk met 'n Chi-Rho.

Alhoewel dit uit Griekse karakters gevorm is, word die simbool (of sy afsonderlike dele) gereeld gevind as 'n afkorting in Latynse tekste, met eindes wat toepaslik by 'n Latynse selfstandige naamwoord gevoeg word, dus is *XPo* aanduidend van *Christo*, "aan Christus", die datief van *Christus*, of ''*, aanduidend van *Christicola*, "Christelik", in die Latynse lirieke van *Sumer is icumen in''.  

__toc__

duimnael|links|200px|'n Missorium wat keiser Konstantyn die Grote se seun Konstantyn II van Rome uitbeeld. Hy word begelei deur 'n wag met die Chi-Rho uitgebeeld op sy skild (links, agter die perd).

## Oorsprong en aanneming as simbool 
Volgens Lactantius, 'n Latynse historikus van Noord-Afrikaanse herkoms wat van armoede gered is deur keiser Konstantyn die Grote (r. 306–337), wat hom 'n leermeester gemaak het vir sy seun Crispus, het Konstantyn het daarvan gedroom om beveel te word om 'n "hemelse goddelike simbool" (Latyn: *coeleste signum dei*) op die skilde van sy soldate te plaas. Die beskrywing van die eintlike simbool wat die volgende môre deur keiser Konstantyn gekies is, soos gerapporteur deur Lactantius, is nie baie duidelik nie: dit stem baie ooreen met 'n Tau-Rho of 'n staurogram(20px), 'n soortgelyke Christelike simbool. Op dieselfde dag het Konstantyn se leër Maxentius se magte beveg en die Slag by die Milviese Brug buite Rome (312) gewen.
alt=chi rho op 'n munt van Crispus, omstreeks 326|duimnael|Hierdie munt van Crispus, seun van Konstantyn, met 'n chi-rho op die skild (gemunt omstreeks 326) wys dat die simbool wat genoem word deur Lactantius en Eusebius 'n chi-rho was.
[duimnael|regs|Keiser Konstantyn die Grote se [labarum, 'n vaandel wat die Chi-Rho insluit, van 'n antieke silwermedalje.]]

Eusebius van Caesarea (oorlede 339) het twee verskillende weergawes van die gebeure gegee. In sy kerkgeskiedenis, geskryf kort na die slag, toe Eusebius nog nie kontak met Konstantyn gehad het nie, noem hy geen droom of visioen nie, maar vergelyk die nederlaag van Maxentius (hy het in die Tiber verdrink) met dié van die Bybelse farao en skryf Konstantyn se oorwinning toe aan goddelike beskerming.
[[Lêer:Labarum of Constantine the Great.svg|duimnael|]n Labarum met die Chi-Rho bo-op.]]
In 'n memorie van die Romeinse keiser wat Eusebius ná Konstantyn se dood geskryf het (*On the Life of Constantine*, omstreeks 337–339), word gesê dat 'n wonderbaarlike verskyning in Gallië 'n hele ruk voor die Slag by die Milviese Brug plaasgevind het. In hierdie latere weergawe het die Romeinse keiser nagedink oor die ongelukke wat bevelvoerders getref het wat die hulp van baie verskillende gode ingeroep het, en besluit om goddelike hulp in die komende geveg by die Een God te soek. Teen die middag het Konstantyn 'n ligkruis oor die son gesien. Daarop, in Griekse karakters, was die gesegde "Εν τούτῳ Νίκα!" ("Hierin, oorwin!"). Nie net Konstantyn nie, maar die hele leër, het die wonderwerk gesien. Daardie nag het Christus in 'n droom aan die Romeinse keiser verskyn en vir hom gesê om 'n replika te maak van die teken wat hy in die lug gesien het, wat 'n sterk verdediging in die geveg sou wees.

Eusebius het in die *Vita* geskryf dat Konstantyn self hierdie verhaal aan hom vertel het "en dit laat in sy lewe met 'n eed bevestig het", "toe ek sy kennismaking en geselskap waardig geag is." “Inderdaad,” sê Eusebius, “as iemand anders hierdie storie vertel het, sou dit nie maklik gewees het om dit te aanvaar nie.”

Eusebius het ook 'n beskrywing gelaat van die labarum, die militêre vaandel wat die Chi-Rho-teken ingesluit het, wat deur keiser Konstantyn in sy latere oorloë teen Licinius gebruik is.

[thumb|Die sogenaamde "Chrismon van Ambrosius van Milaan" (*Chrismon Sancti Ambrosii*), uitgestal op die oostelike muur van Milaan-katedraal, 'n Chi-Rho gekombineer met die Alfa en Omega in 'n sirkel. Volgens [Landolf van Milaan (12de eeu) is dit deur Ambrosius van Milaan gebruik om die kategese aan die geheimenisse van die Christelike geloof bekend te stel (waarna dit die "orakel" of *chresmos* van Ambrosius van Milaan genoem is. geskryf deur Landulf as *crismon*, vandaar die latere Nieu-Latynse term vir die Chi-Rho-simbool).]]

## Latere gebruik 
### Laat-oudheid 
Die gebruik van 'n krans rondom die Chi-Rho simboliseer die oorwinning van die Opstanding oor die dood, soos gesien kan word in 'n vroeë visuele voorstelling van die verband tussen die Kruisiging van Jesus en sy opstanding, gesien op die 4de eeu sarkofaag van Domitilla in Rome, 

Na Konstantyn het die Chi-Rho deel geword van die amptelike keiserlike kentekens. Argeoloë het bewyse ontdek wat aantoon dat die Chi-Rho afgebeeld is op die helms van sommige Laat-Romeinse soldate. Munte en medaljes wat tydens keiser Konstantyn se bewind gemunt is, het ook die Chi-Rho getoon. Teen die jaar 350 is die Chi-Rho gebruik op Christelike sarkofage en fresko's. Dit blyk dat Magnentius die eerste was wat die Chi-Rho-monogram, omring deur die Alfa en Omega, begin gebruik het op die agterkant van sommige munte wat in 353 gemunt is. In 1963 in Britannia, is 'n tesselvormige mosaïek sypaadjie ontdek by Hinton St. Mary, Dorset. Dit kan op stilistiese gronde teruggevoer word na die 4de eeu; die sypaadjie se sentrale rondel verteenwoordig 'n baardlose manlike kop en borsbeeld gedrapeer in *pallium* voor die Chi-Rho-simbool, omring deur granate, simbole van die ewige lewe. Nog 'n Romeins-Britse Chi-Rho in fresko, is gevind op die terrein van 'n villa by Lullingstone (geïllustreer). Die simbool is ook op Laat-Romeinse Christelike seëlringe in Brittanje gevind.

In 2020 het argeoloë in Vindolanda in Noord-Engeland 'n 5de-eeuse kelk ontdek wat bedek is met godsdienstige ikonografie, insluitend die Chi-Rho.

## Galery 

Lêer:Rom, Calixtus-Katakomben, Steintafel mit Christussymbol "Chi Rho".jpg|Die Chi-Rho-simbool ☧, Katakombe van Callixtus, Rome.
Lêer:Chrisme Colosseum Rome Italy.jpg|Monogram van Christus (die Chi-Rho) op die gedenkplaat van 'n sarkofaag, 4de eeu n.C., marmer, Musei Vaticani, soos afgeneem tydens 'n tydelike tentoonstelling by die Kolosseum in Rome, Italië
Lêer:Rom, Domitilla-Katakomben, Steintafel mit Christussymbol chi rho.jpg|Die Chi-Rho-simbool ☧, Katakombes van Domitilla, Rome.
Lêer:Rom, Domitilla-Katakomben, Steintafel mit Inschrift, Alpha und Omega und Christussymbol Chi Rho.jpg|Die Chi-Rho-simbool ☧ met Alfa en Omega, Katakombes van Domitilla, Rome.
Lêer:Contantinople Christian sarcophagus circa 400.jpg|Konstantinopel Christelike sarkofaag met die IX monogram, omstreeks 400.
Lêer:Anastasis Pio Christiano Inv31525.jpg|Die Chi-Rho met 'n krans wat die oorwinning van die opstanding simboliseer, bo Romeinse soldate, omstreeks 350.
Lêer:Chi-rho mensa Louvre Ma 3023.jpg|Die Chi-Rho op 'n 4de eeuse altaar, Khirbet Um El’Amad, Algerië.
Lêer:Christogramvormig beslag in brons, 375 tot 450 NC, vindplaats- Neerharen-Rekem, 1982, Germaanse nederzetting, afvalkuil 7, collectie Gallo-Romeins Museum Tongeren, 81.NE.023.jpg|'n Chi-Rho in brons by 'n Germaanse nedersetting in Neerharen (België), 375-450 n.C., Gallo-Romaanse Museum, Tongeren
Lêer:Vingerring met christogram in zilver, 300 tot 400 NC, vindplaats- Tongeren, noordoostgrafveld, Jaminéstraat, 1982, zone A, graf 21, collectie Gallo-Romeins Museum Tongeren, 82.H.1.jpg|Silwerring met die Chi-Rho-simbool gevind by 'n Christelike begrafnisterrein in laat-Romeinse Tongeren (België), 4de eeu n.C., Gallo-Romeinse Museum, Tongeren
Lêer:ChristianPendantMaria398-407.JPG|'n Christelike hanger van die Keiserin Maria (398–407), vrou van Keiser Honorius (r. 395–423), met teks in die vorm van 'n Chi-Rho, Musée du Louvre.
Lêer:Hinton St Mary.jpg|Romeinse Christelike mosaïek met Chi-Rho, Hinton St. Mary, Engeland.
Lêer:Galicia - Quiroga Chi Rho.jpg|Christelike Chi-Rho op 'n 5de eeuse tafel, Quiroga, Galisië, Spanje.
Lêer:Lullingstone paintings2.jpg|Rekonstruksie van 'n Chi-Rho fresko by 'n Romeinse villa by Lullingstone, insluitende 'n Alfa en Omega.
Lêer:SarcophagusSoissonFrance6thCentury.jpg|Sarkofaag met Chi-Rho-simbool en Alfa en Omega, 6de eeu, Soissons, Frankryk
Lêer:KellsFol034rChiRhoMonogram.jpg|Folio 34r van die Book of Kells staan bekend as die Chi-Rho bladsy, dit sit die eerste twee letters van die woord *Christus* uiteen.
Lêer:‘Majestas Domini’ uit het Evangeliarium van Godescalc.jpg|"XPS" in die Karolingiese Godescalc-evangelistarium.
Lêer:Attic San Giovanni in Laterano 2006-09-07 n1.jpg|Chi-Rho op die dak van die Aartsbasiliek van Sint Johannes Lateraan, Rome.
Lêer:BentoXVI-44-11052007.jpg|Chi-Rho en Alfa en Omega op 'n moderne Katolieke altaar.
Lêer:Otr-ymca-detail.jpg|Chi-Rho op 'n YMCA-gebou, Over-the-Rhine, Cincinnati, Ohio.
Lêer:Ceremony of consecration of the Main temple 22.jpg|Chi-Rho en Alfa en Omega in die Hoofkatedraal van die Gewapende Magte van Rusland (Katedraal van die Opstanding van Christus (Russies: Главный храм Вооружённых сил России (Храм Воскресения Христова))
Lêer:Basilica of the Annunciation Nazareth 290314 06.jpg|'n Chi-Rho met die Alfa en Omega by die Basiliek van de Aankondiging in Nasaret.
Lêer:Nis Coat of Arms.png|Die Chi-Rho-simbool kan gesien word op die wapen van Niš, 'n stad in Serwië en die geboorteplek van Konstantyn die Grote 

## Sien ook 
* Christogram
* IX monogram
* Nomina sacra
* Ichthus

## Verwysings 
## Bronne 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Verdere leesstof 
* 
* 
* 

## Eksterne skakels 
* 
*