Hadeda

Die **hadeda** (*Bostrychia hagedash*) of **hadida-ibis** is 'n groot (lengte 76–89&nbsp;cm) toe hy die hadeda in 1775 in die omgewing van Geelbeksvlei, Mosselbaai, ontdek. Drie subspesies word erken, maar meer is al voorgestel.

## Identifikasie 
Die geslagte lyk eenders, het 'n lengte van 76 cm, en weeg omtrent 1,25 kg. Hulle is stewig gebou met kort bene en 'n korterige stert, en vertoon op 'n afstand grysbruin. Die vlerke se dekvere (d.w.s. skouervere) vertoon van naderby glansende groen en pers-pienkerige weerkaatsings, terwyl die olyfbruin rugkant ook 'n matige brons glinster het. Die nek en kop is liggrys geveerd aan woudrande en beboste waterlopies, Hulle word soms doodgeskok op kragmaste, en word matig geparasiteer deur bosluise.

## Nesmaak 
[duimnael|links|'n Legsel van *Bostrychia hagedash*. Die eiers is donkerder as dié van ibisse wat kommunaal nesmaak. Die dop is redelik grof met baie porieë. Elders word dit van [Senegal tot Kenia en suidwaarts tot aan die Zambezi aangetref. Dit is donkerder geveerd, Hulle word van suidelike Zimbabwe, Mosambiek en Botswana, suidwaarts via die oostelike en suidelike dele van Suid-Afrika aangetref. In onlangse tye het hulle hulself ook in die Overberg, Kaapse skiereiland, Swartland en langs die benede Oranjerivier gevestig. Groepe roepende voëls gee soms wedersyds aanleiding tot 'n luide oragie.

## Ontdekking 
[duimnael|regs|'n Familiegroep (ouers voor, met twee onvolwassenes) by 'n watergat in [Mokala- Nasionale Park]]
Die spesie is in 1790 deur John Latham beskryf deur van Sparrman se spesimen en beskrywing gebruik te maak. Latham het die tipeligging slegs as *Caput B. Spei*, oftewel Kaap die Goeie Hoop, aangegee. Sparrman meld in sy reisverslag van September 1775 die volgende:
:''Van die geveerde volk het ek te Houteniquas 'n nuwe spesie van tantalus* [d.i. ibis] *gevind wat deur die koloniste hagedasj en ook hadeldê genoem word. Die voorgenoemde naam het tot 'n mate dieselde klank as die voël se roep. Die voël self is na bewering beperk tot hierdie provinsie, en ek het hulle trouens ook in groot getalle by die Swartkopsrivier aangetref. Hierdie voël word deur die Hottentotte 'ta 'kai 'kene genoem, 'n naam wat deur 'n vreemdeling – indien hy dit korrek met drie tongklappe teen die verhemelte sou uitspreek – moeiliker bemeester word as die voël se taal self. Dit leef hoofsaaklik op bolle en wortels'' ['n misverstand] ''wat dit na bewering met groot gemak en bedrewendheid met sy krom snawel uitdolwe uit die vlaktes. Daar is dit sku en moeilik om te nader. Saans het ek hulle telkens sien oornag op 'n sekere boom in die bosse, en in hierdie omstandigheid het dit my een oggend met dagbreek geluk om een te skiet. Die snawel van hierdie voël was vyf duim lank, swart by die punt en onderrand, en rooi aan die borand. Die nek was askleurig, die rug dieselde maar terseldertyd getint met groen en 'n bietjie geel. Die vlerke* [d.w.s. slagvere] *was donker aan die ondersy, en aan die bokant 'n blou kleur wat neig na swart. Die kleiner dekvere was 'n violet kleur. Die wigvormige stert was omtrent twee keer die lengte van die snawel, en die lyf effe groter as dié van 'n hen. Die dye was askleurig. Die voete en bene, sowel as die membraan tussen die kloue, was swarterig. In ander opsigte het hierdie voël al die kenmerke gehad wat met die tantalus geassosieer word. Die koloniste het my verseker dat dit 'n teken van reën was as hierdie voëls groot swerms vorm, en teen die wind opvlieg.*

## Ander name 
* Chewa: *Zililili*
* Kwangali: *Ngoromuduva*
* Luganda: *Mpabaana*
* Suid-Sotho: *Lengangane*, *Lengaangane*
* Swazi: *Lingangane*
* Tsonga: *Xikohlwa hi jambo*
* Xhosa: *iNgagane*, d.i. "swart ibis", vgl. Ingaganerivier
* Zoeloe: *inKankane*
* Duits: *Hagedasch*
* Engels: *Hadeda ibis''

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

## Verwysings