open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1643

Die **jaar 1643** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 43ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
### Geskiedenis 
* *Die Sonkoning* – Lodewyk XIV van Frankryk verkies om in die nabygeleë Versailles te resideer wat van daardie stad in plek van Parys die koninklike hoofstad maak.
* 12 Januarie – Giovanni Battista Pamphilj (later Pous Innocentius X) word Camerlengo van die Kollege van Kardinale.
* 21 Januarie – Die Nederlander Abel Tasman besoek as eerste Europeaan Tongatapu, die hoofeiland van Tonga.
* 13 Julie – Pous Urbanus VIII stel 17 nuwe kardinale aan, waaonder Achille d'Estampes de Valençay, ridder van die Orde van Malta.

### Meteorologie 
* Evangelista Torricelli vind die barometer uit

## Geboortes 
* 4 Januarie – Isaac Newton, Britse wetenskaplike en filosoof († 1727).
* 25 Februarie – Ahmet II, sultan van die Ottomaanse Ryk († 1695).
* 16 April – Olof Bergh, ’n ou-Kaapse amptenaar en die stamvader van die Bergh-familie († 1725).
* 3 September – Lorenzo Bellini, Italiaanse geneesheer en anatomis († 1704).
* *(onbekend)* Eva Krotoa, Khoi-vrou wat dien as speelmaat en kinderoppasser vir Maria van Riebeeck se kinders († 1674).

## Sterftes 
* 14 Mei – Lodewyk XIII van Frankryk (* 1601).
* 29 November – Claudio Monteverdi, Italiaanse komponis (* 1567).
1644

Die **jaar 1644** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 44ste jaar van die 17de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 14 Maart – Giulio Rospigliosi (later Pous Clemens IX) word titulêr aartsbiskop van Tarsus.
* 14 Julie – Giulio Rospigliosi (later Pous Clemens IX) word nuntius in Spanje.
* 9 Augustus – Die konklaaf na die dood van Pous Urbanus VIII begin. Dit sou duur tot 15 September 1644.
* 15 September – Pous Innocentius X volg Pous Urbanus VIII op as pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
* 4 Oktober – Pous Innocentius X word gekroon deur kardinaal Carlo de' Medici.
* 14 November – Pous Innocentius X stel vier nuwe kardinale aan waaronder sy neef Camillo Francesco Maria Pamphilj.
* 24 November – Pous Innocentius X verklaar Sint Bernard Tolomeo salig.
* 25 Desember – Emilio Bonaventura Altieri (later Pous Clemens X) word nuntius in Napels.

## Geboortes 
* Onbekend – Matsuo Basho, Japannese digter († 1694)

## Sterftes 
* 29 Julie – Pous Urbanus VIII, die 235ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* 1568).
* 30 Desember – Jan van Helmont, 'n Vlaamse chemikus, fisioloog en medikus ( 1580).
1645

Die **jaar 1645** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 45ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 6 Maart – Benedetto Odescalchi (later Pous Innocentius XI) word kardinaal-diaken.
* 14 Junie – Oliver Cromwell wen die Slag van Naseby.
* 12 Julie – Tsaar Aleksei van Rusland begin sy ampstermyn as heerser van Rusland.
* 8 Oktober – Pous Innocentius X verklaar Sint Philip Benzi salig.

## Geboortes 
* 21 September – Louis Joliet, Franse ontdekkingsreisiger en pelshandelaar († 1700).
* 26 Oktober – Aert de Gelder, Nederlandse skilder († 1727).

## Sterftes 
* 13 Julie – Michail van Rusland, tsaar van Rusland (* 1596)
* 8 September – Francisco de Quevedo, Spaanse skrywer (* 1580)
* 17 Desember – Nur Jahan, keiserin van die Mogolryk van Indië (* 1577)
1642

Die **jaar 1642** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 42ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 18 Mei – Stigting van Montréal (Notre-Dame de Ville-Marie de Montréal).
* 22 Augustus – Die Engelse Burgeroorlog begin.
* 24 November – Abel Tasman lei die eerste Europese ontdekkingstog om Tasmanië te bereik.
* 13 Desember – Abel Tasman bereik as eerste Europeër Nieu-Seeland.
* Rembrandt van Rijn voltooi Die Nagwag.

## Geboortes 
* 2 Januarie – Mehmet IV, 'n sultan van die Ottomaanse Ryk († 1693)
* 15 April – Süleyman II, 'n sultan van die Ottomaanse Ryk († 1691)

## Sterftes 
* 8 Januarie – Galileo Galilei, 'n Italiaanse fisikus, wiskundige, sterrekundige en filosoof (* 1564).
* 30 April – Dmitri Pozjarski, Russiese prins van die Rjoerik-dinastie (* 1577).
* 4 Desember – Kardinaal de Richelieu, Franse kardinaal en staatsman (* 1585).
1647

Die **jaar 1647** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 47ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* Die Katedraal van Straatsburg in Frankryk word met 'n hoogte van 142 meter die hoogste gebou ter wêreld, 'n rekord wat dit hou tot 1874.
* 22 Januarie – Benedetto Odescalchi (later Pous Innocentius XI) word prefek van die Opperste Tribunaal van die Apostoliese Signatura.
* 25 Maart – Die Nederlandse skip *Nieuwe Haarlem*, 'n Oos-Indiëvaarder in besit van die *Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC)*, strand met 'n bemanning van sestig lede aan die Kaapstad. Die Nederlanders kom vir die eerste keer oor 'n langer tydperk in aanraking met die plaaslike Khoikhoi voordat hulle in 1648 deur 'n vloot van vyf VOC-skepe gered is.

## Geboortes 
* 2 April – Maria Sibylla Merian, Switserse natuurwetenskaplike en kunstenaar († 1717).
* 3 Oktober – Johannes Voet, Nederlandse regsgeleerde († 1713).

## Sterftes 
* 21 Mei – Pieter Corneliszoon Hooft, Nederlandse digter en historikus (* 1581).
* 25 Oktober – Evangelista Torricelli, 'n Italiaanse fisikus, wiskundige en uitvinder van die barometer (* 1608).
* 30 November – Bonaventura Cavalieri, Italiaanse wiskundige (* 1598).
1648

Die **jaar 1648** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 48ste jaar van die 17de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* Die Tagtigjarige Oorlog en die Dertigjarige Oorlog kom tot 'n einde.
* Die Vrede van Münster verklaar Switserland onafhanklik van die Heilige Romeinse Ryk.
* 26 November – Pous Innocentius X publiseer die bul *Zelo Domus Dei* waarin die Vrede van Wesfale (ook Vrede van Münster genoem) veroordeel word.

## Geboortes 
*

## Sterftes 
* 14 Januarie – Casparus Barlaeus, Nederlandse humanis en skrywer (* 1584).
* 28 Februarie – Christiaan IV van Denemarke, Koning van Denemarke en Noorweë (* 1577).
* 12 Augustus – Ibrahim, sultan van die Ottomaanse Ryk (* 1615)
* 1 September – Marin Mersenne, Franse teoloog, wiskundige en filosoof (* 1588)
1649

Die **jaar 1649** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 49ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 30 Januarie – Die Engelse Burgeroorlog lei tot die onthoofding van koning Karel I van Engeland vir hoogverraad voor die Banqueting House in Londen.
* 1 Februarie – Pous Innocentius X verklaar Sint Nicholas van Flüe salig.
* 30 Julie – 'n Aardbewing verwoes die Japanse stede Tokio en Nikko.
* 2 September – Pous Innocentius X se troepe vernietig die stad Castro.

## Geboortes 
* 2 Februarie – Pietro Francesco Orsini (later Pous Benedictus XIII), die 245ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk († 1730).
* 16 April – Jan Luyken, Nederlandse digter, illustreerder en gravis († 1712).
* 23 Julie – Gianfrancesco Albani (later Pous Clemens XI), die 243ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk († 1721).
* Onbekend – Thomas Tew, Engelse kaapvaarder wat ’n seerower geword het († 1695).

## Sterftes 
* 30 Januarie – Karel I van Engeland (* 1600).
1646

Die **jaar 1646** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 46ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 19 Februarie – Pous Innocentius X publiseer 'n bul wat kardinale verbeid om Rome vir langer as ses maande te verlaat, sonder die pous se toestemming.
* 28 Mei – Pous Innocentius X stel Jan Kazimierz Wazy S.J. aan as kardinaal.

## Geboortes 
* 15 April – Christiaan V van Denemarke, Koning van Denemarke en Noorweë († 1699).
* 19 Augustus – John Flamsteed ’n Engelse sterrekundige († 1719).
* 1 Julie – Gottfried Wilhelm Leibniz is in Leipzig, Duitsland gebore, die laaste (Duitse) universele genie. († 14 November 1716 in Hannover Duitsland).

## Sterftes 
* 25 Mei – Adriaen van der Stel, goewerneur van Mauritius (* onbekend)
1651

Die **jaar 1651** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 51ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 1 Januarie – Karel II word gekroon as koning van Skotland.
* 12 April – Cassini word aangestel as astronoom in Bologna, Italië. 'n Belangrike opgawe was die herstel van Vader Danti se eeu-oue sonwyser in die Sint Petronius-basiliek. Met die nuwe meridiaanlyn van 67 meter is akkurate astronomiese data saamgestel.
* 3 September – Nadat Karel II Engeland binneval word hy verslaan in die Slag van Worcester, waarmee die Engelse Burgeroorlog voltrek word. Karel II ontsnap kort hierop na Frankryk.
* 9 Oktober – Die Eerste Navigasiewet word in Oliver Cromwell se Romp-parlement deurgevoer. Hierdie skeepvaartwette sou Engeland se monopolieë in buitelandse handel versterk vir bykans twee eeue.
* Katolieke priester Riccioli publiseer sy *Almagestum novum*, 'n invloedryke ensiklopediese werk in astronomie, met onder meer nuwe benamings vir die maangebiede.
* In Bhoetan word die dood van die magtige Shabdrung geheim gehou in afwagting van sy reïnkarnasie.

## Geboortes 
* Onbekend – Pierre Simond,  leraar in die Nederduitse Gereformeerde Kerk en staan bekend as die Hugenote-predikant († circa 1713).

## Sterftes 
* 2 September – Kösem Sultan, vrou van Sultan Ahmet I (* 1589)
1652

Die **jaar 1652** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 52ste jaar van die 17de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 19 Februarie – Pous Innocentius X stel 12 nuwe kardinale aan, waaronder Fabio Chigi (later Pous Alexander VII) en Pietro Vito Ottoboni (later Pous Alexander VIII).
* 12 Maart – Pietro Vito Ottoboni (later Pous Alexander VIII) word kardinaal-priester van S. Salvatore in Lauro.
* 6 April – Jan van Riebeeck land aan die Kaap om 'n halfwegstasie te vestig vir die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie (VOC).
* 18 Mei – Die Amerikaanse deelstaat Rhode Island neem die eerste wet aan in Noord-Amerika wat slawerny onwettig maak.
* 14 Oktober – Antonio Pignatelli (Later Pous Innocentius XII) word titulêr aartsbiskop van Larissa in Thessalië.

## Geboortes 
* 7 April – Lorenzo Corsini (later Pous Clemens XII), die 246ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk († 1740). 

## Sterftes 
* 7 Februarie – Gregorio Allegri, Romeinse komponis (* c. 1582).
* 15 April – Patriarg Josef van Moskou, sesde Russies-Ortodokse patriarg van Moskou en die hele Rusland (* onbekend)
* 21 Junie – Inigo Jones, argitek.
1650

Die **jaar 1650** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 50ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 4 April – Benedetto Odescalchi (later Pous Innocentius XI) word biskop van Novara.
* 19 September – Pous Innocentius X stel sy familielid, Camillo Astalli-Pamphilj, aan as kardinaal.
* 19 Desember – Pous Innocentius X verklaar Sint Giovanni van Capistrano salig.

## Geboortes 
* 14 November – Willem III, koning van Engeland, Ierland en Skotland († 1702)

## Sterftes 
* 11 Februarie – René Descartes, Franse wysgeer, wiskundige en natuurwetenskaplike (* 1596)
1628

Die **jaar 1628** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 28ste jaar van die 17de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 10 Augustus – Die *Vasa* sink in die hawe van Stockholm tydens haar nooiensvaart.
* 30 September – Pous Urbanus VIII verklaar Raymond Nonnatus heilig.

## Geboortes 
*

## Sterftes 
*
1613

Die **jaar 1613** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 13de jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 7 Februarie – 'n Vergadering van die Russiese Keiserryk verkies Mikhail Romanof as tsaar van Rusland en vestig die Romanof vorstehuis.
* 29 Junie – Shakespeare se Globe Teater brand af.

## Geboortes 
* 7 April – Gerhard Douw, Nederlandse skilder.
* 15 September – François de La Rochefoucauld, Franse skrywer († 1680).
* 23 Desember – Carl Gustav Wrangel, Sweedse soldaat († 1676).

## Sterftes 
* 7 Augustus – Thomas Flemming, Engelse regter.
* 15 September – Thomas Overbury, Engelse digter.
1636

Die **jaar 1636** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 36ste jaar van die 17de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 26 Maart – Opening van die Universiteit van Utrecht met die openingsrede van sy eerste rektor, die teoloog Gisbertus Voetius.

## Geboortes 
* 6 Februarie – Heiman Dullaart, skilder en digter tydens Nederland se Goue Eeu († 1684).
* 13 April – Hendrik Adriaan van Reede tot Drakestein, krygsman en administratiewe beampte van die VOC († 1691).

## Sterftes 
*
1655

Die **jaar 1655** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 55ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 25 Maart – Saturnus se grootste maan, Titaan, ontdek deur Christian Huygens.
* 7 April – Pous Alexander VII volg Pous Innocentius X op as pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
* 18 April – Pous Alexander VII word gekroon deur kardinaal Teodoro Trivulzio.
* 31 Mei – Pous Alexander VII verklaar Ferdinand III van Kastilië salig.
* 25 Desember – Christina, koningin van Swede word plegtig in die Rooms-Katolieke Kerk opgeneem deur Pous Alexander VII, nadat sy die Protestantisme verlaat het en geabdikeer het.
* Begin van die Eerste Villmergse-oorlog in Switserland tussen Protestante en Katolieke nadat die Katolieke die protestantse gemeente in Arth naby Zug onthoof het en op hulle bates beslag gelê het. 

## Geboortes 
* 13 Mei – Michelangelo Conti (later Pous Innocentius XIII) († 1724).
* 4 Desember – Koning Karl XI van Swede.

## Sterftes 
* 1 Januarie – Frans Banninck Cocq, 17de eeuse burgemeester van Amsterdam (* 1605).
* 7 Januarie – Pous Innocentius X, die 236ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* 1574)
* 28 Julie – Cyrano de Bergerac, Franse dramaturg en soldaat (* 1619)
1653

Die **jaar 1653** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 53ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 13 Januarie – Jan van Riebeeck teken in sy dagregister aan dat op hierdie dag die eerste koring in die Kaapkolonie gedors is.
* 13 Mei – Fabio Chigi (later Pous Alexander VII) word aartsbiskop van Imola.
* 23 Junie – Pous Innocentius X stel Carlo Barberini aan as kardinaal.
* 10 Augustus – Die Seeslag van Scheveningen gedurende die Eerste Anglo-Nederlandse Oorlog vind plaas.
* Onbekend – Jan van Riebeeck stel Jacob Ryniers aan as die eerste sekunde in die Kaap van Goeie Hoop.

## Geboortes 
* 17 Februarie – Arcangelo Corelli, Italiaanse komponis († 1713).
* 18 Oktober – Abraham van Riebeeck, Goewerneur-Generaal van Nederlands-Indië († 1713).

## Sterftes 
* 3 Oktober – Marcus Zuerius van Boxhorn, Nederlandse geleerde en taalkundige. (* 28 Augustus 1612)
1654

Die **jaar 1654** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 54ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* Begin van sitrusverbouing in Suid-Afrika: Die Hollandse skip *Tulp* kom met 'n paar lemoen- en suurlemoenbome aan boord by die Kaap die Goeie Hoop aan. Die bome word in die Kompanjiestuin in Kaapstad en op kommandant Jan van Riebeeck se plaas geplant.
* Die eerste Atlas van Skotland word uit Latyn in Engels vertaal. Die atlas bestaan uit 49 kaarte en 154 bladsye van beskrywende teks.
* Die Nederlanders word deur die Portugese uit Brasilië verdryf.
* 5 April – Ondertekening van die verdrag van Westminister wat die einde beteken van die Engelse-Nederlandse Oorlog.
* 13 April – Pous Innocentius X bevestig die verering (*cultus confirmatus*) van Sint Bernardine van Feltre.
* 3 Junie – Lodewyk XIV van Frankryk word gekroon in Rheims.
* 6 Junie – Karl X van Swede volg sy niggie Christina wat oorskakel van Protestantse na Rooms-Katolieke geloof.
* 7 Desember – Pietro Vito Ottoboni (Later Pous Alexander VIII) word biskop van Brescia.

## Geboortes 
* 9 Januarie – Philippe van Dievoet, Belgiese goudsmid van koning Lodewyk XIV († 1738)
* 10 Januarie – Joshua Barnes, Engelse student († 1712)
* 20 Januarie – Michiel de Swaen, Nederlandse snydokter († 1707).
* 22 Januarie – Richard Blackmore, Engelse medikus en skrywer († 1729)
* 16 Maart – Andreas Acoluthus, Duitse oriëntalis
* 4 Mei – Keiser Kangzi van China († 1722)
* 23 Junie – Richard Onslow, Engelse politikus
* 9 Julie – Keiser Reigen van Japan
* 27 Desember – Jacob Bernoulli, Switserse wiskundige en wetenskaplike († 1705).
* Onbekend – Maurits Pasques de Chavonnes, goewerneur van die Kaap die Goeie Hoop († 1724).
* Onbekend – Pierre Varignon, 'n Franse wiskundige († 1722).

## Sterftes 
* 17 Januarie – Paulus Potter, Nederlandse skilder
* 18 Februarie – Jean-Louis Guez de Balzac, Franse skrywer
* 24 Maart – Samuel Scheidt, Duitse komponis
* 10 Junie – Alessandro Algardi, Italiaanse beeldhouer en argitek
* 9 Julie – Ferdinand IV van Duitsland
* 28 Augustus – Axel Oxenstierna, Kanselier van Swede
* 31 Augustus – Ole Worm, Deense medikus
* 7 September – Yom-Tov Lipmann Heller, Boheemse rabbi en digter
* 12 Oktober – Carel Fabritius, Duitse kunstenaar
* 30 Oktober – Keiser Go-Komyo van Japan
* 30 November – John Selden, Engelse jurielid
* 5 Desember – Jean Francois Sarrazin, Franse skrywer
ME

**ME** mag staan vir:

***Maine**: VS staatkode
***Myalgic Encephalomyelitis**: partykeer bekend as chroniese moegheidsindroom in die VSA

**Me** is ook:

* Die voorvoegsel vir **Messerschmitt** vliegtuie
* Een van die transliterasies van die vyfde lettergreep in Boeddhistiese "Seslettergreep mantra" Om mani padme hum
* 'n Konsep in die kosmologie van Sumeriese mitologie, sien **Me (mitologie)**
* Metiel, in chemie
* 'n Weergawe van Microsoft Windows, Windows ME
Amharies

: *Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Amhare.*

duimnael|links|Ligging van Amhara in Ethiopië, een van nege etniese streke
**Amharies** (አማርኛ *Amarəñña*, [amarɨɲːa], ) is na Arabies die belangrikste Semitiese taal wat deur sowat 22 miljoen mense gepraat word. Dit is die tweede mees verspreide taal van Ethiopië na Oromo. Daar is ook Amharies-sprekende minderhede in Eritrea en Israel. Amharies word deur die Amhare gepraat en het sy eie alfabet waarin dié taal se naam as አማርኛ geskryf word. Amharies is nou verwant aan Tigrinya en Tigre, al drie het uit die antieke taal Ge'ez ontwikkel. Sedert 2020 dien Amharies saam met Afar, Engels, Oromo, Somalies en Tigrinya as amptelike tale van Ethiopië.

## Amhariese alfabet 
duimnael|regs|Amhariese skrif op 'n Ethiopiese straler: dit lees "Ethiopia's":  *ye-Ītyōṗṗyā*
[duimnael|regs|'n [Coca-Cola-bottel in Amharies beskryf. Dit lees **ኮካ-ኮላ** (*koka-kola*)]]

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  
* Lys van aanlyn-hulpmiddels vir leerders 
* [ftp://ftp.ethiopic.org/pub/fonts/TrueType/gfzemenu.ttf TrueType-lettertipes vir Amharies]
* Ethiopean News Headlines – in Amharies
Semitiese taalfamilie

Die **Semitiese taalfamilie** is 'n taalgroep, wat die tale Arabies (242 miljoen), Amharies (22 miljoen), Hebreeus (omstreeks 9 miljoen), Tigrinya (omstreeks 6,7 miljoen), Aramees (omstreeks 2,2 miljoen), Maltees en ander omvat. Dit word altesaam deur meer as 270 miljoen mense in Noord-Afrika, die Midde-Ooste, aan die Horing van Afrika en Malta gepraat.

## Eksterne skakels 
*  
*
Arabies

: *Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Arabiere.*

**Arabies** (العَرَبِية‎, *al-ʻarabiyyah* [alʕaraˈbijja]  of عربي ,عربى‎ ʻarabī [ˈʕarabiː] ) is die taal van die Arabiere, wat ook die hooftaal in Noord-Afrika, die Midde-Ooste en die Horing van Afrika is. Dit is 'n Semitiese taal wat deur 242 miljoen mense as hulle moedertaal beskou word en deur vele meer as ampstaal en/of liturgiese taal aangewend word. Dit word as sesde werkstaal van die Verenigde Nasies erken. Arabies is die amptelike taal van 28 lande, die derde meeste naas Engels en Frans. Daarbenewens is dit 'n belangrike minderheidstaal in lande soos Iran en Turkye. Arabies word in die Arabiese alfabet geskryf.

[duimnael|links|Die woord *al-ʻarabiyyah* geskryf in die [Arabiese alfabet]]
[duimnael|links|Verspreiding van Arabiese [dialekte]]
duimnael|links|
duimnael|links|350px|Stilhouteken in Arabies
Arabies bevat verskeie dialekte, waarvan Egiptiese Arabies die belangrikste is. Amper elke Arabiestalige land beskik oor sy eie dialek. As gevolg van die Arabiese diaspora (verspreiding) het die Arabiese taal ook in lande soos Argentinië, Brasilië, Frankryk, Italië en Spanje gevestig geraak.

Arabies is die liturgiese taal van Islam en byna elke Moslem verstaan Arabies en kan die Arabiese alfabet lees. Dit was die profeet Mohammed se moedertaal en die Koran is in Arabies geskryf. Daarbenewens gebruik Arabiese Christene ook Arabies en Maltees, die amptelike taal van die merendeels Rooms-Katolieke Malta. Maltees het uit 'n Arabiese dialek ontwikkel.

## Sien ook 
* Arabiese Wikipedia
* Egiptiese Arabies

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
*
1570

Die **jaar 1570** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 70ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 27 April – Pous Pius V publiseer die bul *Regnans in Excelsis* waarin hy Elizabeth I van Engeland ekskommunikeer.
* 17 Mei – Pous Pius V stel nog sestien nuwe kardinale aan waaronder Felice Peretti da Montalto (later Pous Sixtus V).

## Geboortes 
* 13 April – Guy Fawkes, samesweerder teen Protestanse regering van Jakobus I van Engeland († 1606).

## Sterftes 
*
## Gepubliseer 
* 20 Mei – Abraham Ortelius gee die eerste moderne atlas uit.
* 28 Junie – Fridolin Brunner, Switserse Protestantse pastoor en hervormer (* 1498).
1571

Die **jaar 1571** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 71ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 24 Mei – Russies-Krimtataar-oorlog:  Die Krim-Tartare onder Dewlet-Girey bereik Moskou, plunder die voorstede en steek die stad aan die brand. Tot 26 Mei brand die stad bykans heeltemal af. Die Russe onder Iwan die Verskriklike slaag eers in die veldslag by Molodi (meer as 'n jaar later) om die Tartare te verslaan.
* 7 Oktober – Slag van Lepanto: Die vloot van die Heilige Liga verslaan die Turke.

## Geboortes 
* 29 September – Caravaggio, Italiaanse kunstenaar († 1610).
* 27 Desember – Johannes Kepler, wiskundige en sterrekundige († 1630).

## Sterftes 
* 13 Februarie – Benvenuto Cellini, Italiaanse goudsmid en beeldhouer (* 1500).
1572

Die **jaar 1572** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 72ste jaar van die 16de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* Die supernova, SN 1572, word in die Cassiopeia-konstellasie waargeneem.
* 13 Mei – Pous Gregorius XIII volg Pous Pius V op as pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
* 25 Mei – Pous Gregorius XIII word in Rome gekroon deur kardinaal Innocenzo del Monte.
* 2 Junie – Pous Gregorius XIII stel sy nefie Filippo Boncompagni aan as kardinaal.
* 24 Augustus – Sint Bartolomeusnag, massamoord op die Franse Hugenote.

## Geboortes 
* Onbekend – Johann Bayer, ’n Duitse regsgeleerde en sterrekundige († 1625).

## Sterftes 
* 1 Mei – Pous Pius V, die 225ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* 1504)
* 24 Augustus – Gaspard de Coligny, admiraal van Frankryk en Protestantse leier (* 1519)
* 24 November – John Knox, Skotse predikant (* circa 1514)
1573

Die **jaar 1573** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 73ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 9 Maart – Alessandro Ottaviano de' Medici (later Pous Leo XI) word biskop van Pistoia.
* 15 Junie – Giambattista Catagna (later Pous Urbanus VII) word pouslike nuntius in Venesië.
* 6 Augustus – Pous Gregorius XIII stig die Duitse seminarie in Rome.

## Geboortes 
*

## Sterftes 
*
1574

Die **jaar 1574** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 74ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 15 Januarie – Alessandro Ottaviano de' Medici (later Pous Leo XI) word aartsbiskop van Florence.
* 20 Mei – Pous Gregorius XIII publiseer die bul *Dominus ac Redemptor noster Jesus* wat die Jubileum van 1575 aankondig.
* 5 Julie – Pous Gregorius XIII stel sy nefie Filippo Guastavillani aan as kardinaal.
* 3 Oktober - Die beleg van Leiden word verbreek.

## Geboortes 
* 17 Januarie – Robert Fludd, Britse-natuurkundige, astroloog en mistikus († 1637)
* 6 Mei – Giovanni Battista Pamphilj (later Pous Innocentius X), die 236ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk († 1655)

## Sterftes 
* 27 Junie – Giorgio Vasari, 'n Italiaanse skilder, argitek en een van die eerste kunsgeskiedkundiges (* 1511)
* 12 of 15 Desember – Selim II, sultan van die Ottomaanse Ryk (* 1524)
* Onbekend – Carlo Portelli, Italiaanse skilder van die Renaissance (* onbekend)
Afro-Asiatiese tale

duimnael|links|Die Afro-Asiatiese tale word in geel aangedui
duimnael|links|Stamboom van Afro-Asiatiese tale
Die **Afro-Asiatiese taalfamilie** verwys na 'n groep verwante tale wat in Noord-Afrika en die Midde-Ooste sedert antieke tye gepraat word. Dié taalfamilie is so genoem omdat dit oor Afrika en Asië streek. Die grootste moderne taal wat tot die Afro-Asiatiese taalfamilie behoort is Arabies, wat gepraat word vanaf die Atlantiese kus van Afrika tot by die grense van Iran, en geïsoleerd op vele ander plekke.

Die belangrikste onderafdelings van dié familie is:
# Tsjadies (waaronder Biu-Mandara en Hausa)
# Semitiese taalfamilie (waaronder Amharies, Arabies, Aramees, Hebreeus, Maltees en Tigrinya)
# Egipties, die taal van Antieke Egipte (bestaan as Kopties voort en word deur die Kopte as liturgiese taal van die Kopties-Ortodokse Kerk gebruik)
# Berbertale (waaronder Kabilies)
# Omotiese tale (waaronder die Ethiopiese taal Dizi)
# Koesjitiese tale (waaronder Oromo en Somalies).

Die tale in dié familie kom merendeels in Afrika voor, in plaas van Asië. Trouens is al die ondergroepe in Afrika gekonsentreerd – selfs die Semitiese, waarvan slegs twee tale (Arabies en Hebreeus) 'n beduidende verspreiding op die Asiatiese vasteland het.

## Eksterne skakels 
*  
*
1576

Die **jaar 1576** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 76ste jaar van die 16de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 7 Junie – Die Engelse navigator Martin Frobisher wat na die Noordwes-deurgang gesoek het, vertrek na Labrador.
* 8 November – Die Bevrediging van Gent onderteken
* 12 November – Giovanni Antonio Facchinetti (later Pous Innocentius IX) word Latyns patriarg van Jerusalem.
* 19 November – Pous Gregorius XIII stel Andreas van Oostenryk. seun van aartshertog Ferdinand, aan as kardinaal.

## Geboortes 
*

## Sterftes 
* 27 Augustus – Titiaan, Italiaanse skilder wat tydens die Renaissance aktief was (* circa 1488/1490)
1575

Die **jaar 1575** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 75ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 8 Februarie – Die eerste Nederlandse universiteit, die Universiteit van Leiden, word gestig.

## Geboortes 
*

## Sterftes 
* 17 September – Heinrich Bullinger, Switserse kerkhervormer (* 1504)
1578

Die **jaar 1578** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 78ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 21 Februarie – Pous Gregorius XIII stel nog 9 kardinale aan. Een van hulle Fernando de Toledo Oropesa, priester van Toledo weier die aanstelling.
* 7 Julie – Die Universiteit van Vilnius word in Litaue gestig.
* 15 Desember – Pous Gregorius XIII stel Gaspar de Quiroga y Vela, aartsbiskop van Toledo, aan as kardinaal.

## Geboortes 
* 1 April – William Harvey, 'n Engelse dokter wat bloedsomloop studeer († 1657).

## Sterftes 
*
1577

Die **jaar 1577** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 77ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 13 Januarie – Pous Gregorius XIII stig die Griekse seminarie in Rome.
* 3 Maart – Pous Gregorius XIII stel Albrecht van Oostenryk, seun van keiser Maksimiliaan, aan as kardinaal.

## Geboortes 
* 12 April – Christiaan IV van Denemarke, Koning van Denemarke en Noorweë († 1648)
* 28 Junie – Peter Paul Rubens, Vlaamse skilder († 1640)
* 31 Mei – Nur Jahan, keiserin van die Mogolryk van Indië († 1645)
* 17 Oktober – Dmitri Pozjarski, Russiese prins van die Rjoerik-dinastie († 1642)
* 10 November – Jacob Cats, Nederlandse digter, juris en politikus († 1660)

## Sterftes 
*
1581

Die **jaar 1581** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 81ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 4 April – Ses maande ná sy wêreldomseiling slaan koningin Elizabeth I van Engeland die ontdekkingsreisiger Francis Drake tot ridder.
* 3 September – Camillo Borghese (later Pous Paulus V) word lid van die Apostoliese Penitentiarie.
* In die Nederlande word die Plakkaat van Verlatinge onderteken. Dit verklaar dat Filips II van Spanje nie meer as soewerein erken word nie. Hiermee verklaar die land sy onafhanklikheid.

## Geboortes 
* 16 Maart – Pieter Corneliszoon Hooft, Nederlandse digter en historikus († 1647).
* Onbekend – Vals Dmitri I van Rusland, tsaar van Rusland († 1606).

## Sterftes 
*
1579

Die **jaar 1579** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 79ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* Stigting van Monterrey (Meksiko)
* 23 Januarie – Die Unie van Utrecht word onderteken wat die provinsies in noordelike Nederland verenig.
* 1 Mei – Pous Gregorius XIII stig die Engelse seminarie in Rome.

## Geboortes 
* 22 November – Johannes Stalpaert van der Wiele, Nederlandse priester, skrywer en digter († 1630)

## Sterftes 
* 28 Maart – Juan Fernández de Navarrete, Spaanse skilder (* 1526) 
* 6 Mei – François de Montmorency, goewerneur van Parys en maarskalk van Frankryk (* 1530) 
* 5 Augustus – Stanislaus Hosius, Duits-Poolse teoloog (* 1504) 
* 24 Oktober – Albrecht V, hertog van Beiere (* 1528) 
* 15 November – Franz Davidis, Unitariese teoloog (* 1510)
* (of 1580) – Luís de Camões, nasionale digter van Portugal (* 1524 of 1525)
1580

Die **jaar 1580** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 80ste jaar van die 16de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* Die Engelsman, William Bourn publiseer die eerste beskrywing van 'n duikboot.

## Geboortes 
* 12 Januarie – Jan van Helmont, 'n Vlaamse chemikus, fisioloog en medikus († 1662)
* 13 Junie – Willebrord Snellius, Nederlandse wiskundige en sterrekundige († 1626)
* 14 September – Francisco de Quevedo, Spaanse skrywer († 1645)
* 1 Desember – Nicolas-Claude Fabri de Peiresc, Franse sterrekundige, oudhedekenner en geleerde († 1637)
* Onbekend – Lord Baltimore, 'n Engelse staatsman en kolonis († 1632)
* Onbekend – Ernst von Mansfeld, Rooms Katolieke huursoldaat wat vir die Protestantse saak geveg het († 1626)

## Sterftes 
* 19 Augustus – Andrea Palladio, Italiaanse Renaissance-argitek (* 1508)

## Geskrifte 
* Michel de Montaigne publiseer die eerste deel van sy 'Essais'
1582

Die **jaar 1582** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 82ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 24 Februarie – Pous Gregorius XIII publiseer die bul *Inter gravissimas* wat die instelling van die Gregoriaanse kalender aankondig.
* 4 Oktober – Donderdag, die laaste dag van die Juliaanse kalender; die volgende dag is Vrydag 15 Oktober 1582.
* 15 Oktober – Vrydag, die eerste dag van die Gregoriaanse kalender; gister was 4 Oktober 1582.

## Geboortes 
* 19 Oktober – Dmitri Iwanowitsj van Rusland, seun van tsaar Iwan die Verskriklike († 1591)
* Onbekend – Gregorio Allegri, Romeinse komponis († 1652)
* Onbekend – Frans Hals, een van die belangrikste skilders in die Noordelike Nederlande gedurende die Goue Eeu († 1666)

## Sterftes 
* 21 Junie – Oda Nobunaga, Japannese *daimyō* en een van die leidende figure in die Sengoku-tydperk (* 1534).
* Onbekend – William Bourne, Engelse wiskundige, herbergier en voormalige Koninklike Britse Vloot-kanonnier (* 1535).
1584

Die **jaar 1584** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 84ste jaar van die 16de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 27 Junie – Pous Gregorius XIII stig die Maroniete seminarie in Rome.
* 4 Julie – Pous Gregorius XIII stel Andrǎs Barthóry, ambassadeur van Pole aan as kardinaal.
* 8 Oktober – Giambattista Catagna (later Pous Urbanus VII) word pouslike legaat in Bologna.

## Geboortes 
* 12 Februarie – Casparus Barlaeus, Nederlandse humanis en skrywer († 1648).
* 22 Maart – Grégoire de Saint-Vincent, Jesuïet en wiskundige wat die Mercatorreeks ontdek het († 1667).

## Sterftes 
* 18 Maart – Iwan die Verskriklike, tsaar van Rusland (* 1530)
* 10 Julie – Willem van Oranje, Prins van Oranje en die hoofleier van die Nederlandse Opstand teen die Spaanse Habsburgs (* 1533)
1585

Die **jaar 1585** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 85ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 22 Maart – Pous Gregorius XIII ontvang vier ambassadeurs uit Japan.
* 24 April – Pous Sixtus V volg Pous Gregorius XIII op as pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
* 1 Mei – Pous Sixtus V word gekroon deur kardinaal Ferdinando De'Medici.
* 13 Mei – Pous Sixtus V stel sy kleinneef Alessandro Damasceni (14 jaar oud) aan as kardinaal.
* 15 Mei – Ippolito Aldobrandini (later Pous Clemens VIII) word pouslike datarius.
* 18 Desember – Pous Sixtus V stel agt nuwe kardinale aan waaronder Ippolito Aldobrandini (later Pous Clemens VIII).

## Geboortes 
* 16 Maart – Gerbrand Bredero, Nederlandse digter en dramaturg († 1618).
* 9 September – Kardinaal de Richelieu, Franse kardinaal en staatsman († 1642).
* 18 Oktober – Heinrich Schütz, Duitse komponis en orrelis († 1672).

## Sterftes 
* 10 April – Pous Gregorius XIII, die 227ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* 1502)
* 6 Augustus – Jermak, Kosak-leier, Russiese volksheld en ontdekkingsreisiger in Siberië (* circa 1532/1542))
* 23 November – Thomas Tallis, Engelse komponis (* c. 1505)
1586

Die **jaar 1586** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 86ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 3 Januarie – Pous Sixtus V stel die maksimum aantal kardinale op 70 in sy bul *Postquam verus*.
* 7 April – Maffeo Barberini (later Pous Urbanus VIII) word priester.
* 12 Junie – Ippolito Aldobrandini (later Pous Clemens VIII) word hoof van die Apostoliese Penitentiarie.
* 16 November – Pous Sixtus V stel agt nuwe kardinale aan waaronder Philippe de Lénoncourt, raadgewer van die Franse koning.
* 19 November – Giambattista Catagna (later Pous Urbanus VII) word hoof-inkwisiteur van die Heilige Offisie.

## Geboortes 
* Onbekend – Dirk Rafaelsz Camphuysen, Nederlandse skilder, digter en teoloog († 1627)
* November – Jacobus Revius, Nederlandse digter, Calvinis teoloog en kerkhistorikus († 1658)

## Sterftes 
*
1587

Die **jaar 1587** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 87ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 7 Augustus – Pous Sixtus V stel William Allen, Engelse priester aan die Vatikaan, aan as kardinaal.
* 18 Desember – Pous Sixtus V stel nog agt kardinale aan waaronder Scipione Gonzaga, patriarg van Jerusalem.

## Geboortes 
* 2 Junie – Willem Bontekoe, kaptein in die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie († 1657)
* 17 November – Joost van den Vondel, Nederlandse digter, skrywer en dramaturg († 1679)
* Onbekend – Johann Baptist Cysat, Switserse Jesuïete-wiskundige en sterrekundige († 1657)

## Sterftes 
* 8 Februarie – Maria I van Skotland, Koningin van Skotland (* 1542)
* 17 Mei – Gotthard von Kettler, laaste Landmeester van die Duitse Orde in Lyfland en vanaf 1561 die eerste Hertog van Koerland en Semgale (* 1517)
* 21 Oktober – Johann Wigand, Protestantse teoloog en hervormer (* 1523)
1589

Die **jaar 1589** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 89ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* Wilhelm V stig die beroemde brouery Hofbräuhaus in München.
* Die eerste verwysing na die verlore toneelstuk, die Ur-Hamlet, word deur Thomas Nashe verskaf.
* Koning Jacobus I van Skotland sit voet aan wal in Flekkefjord, Noorweë.
* 1 Augustus – Pous Sixtus V stig die Slawies Kollege in sy bul *Sapientiam Sanctorum*.
* 20 Desember – Pous Sixtus V stel vier nuwe kardinale aan waaronder Charles III de Lorraine-Vaudémont, verkose biskop van Metz.

## Geboortes 
* Tsaar Fjodor II van Rusland van die Godoenof-dinastie († 1605)
* Onbekend – Kösem Sultan, vrou van Sultan Ahmet I († 1651)

## Sterftes 
* 5 Januarie – Catharina de' Medici, eggenote van Hendrik II van Frankryk (* 1519) 
* Christophe Plantin, 'n invloedryke humanis, boekdrukker en uitgewer wat in Frankryk gebore is (* 1520)
* Koptiese pous Johannes XIV
1583

Die **jaar 1583** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 83ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 12 Desember – Pous Gregorius XIII stel nog 19 nuwe kardinale aan waaronder die latere pouse Pous Innocentius IX, Pous Urbanus VII, Pous Leo XI en Pous Gregorius XIV.

## Geboortes 
* 10 April – Hugo de Groot (Grotius), juris († 1645)
* 24 September – Albrecht von Wallenstein, 'n Boheemse militaris en politikus († 1634)

## Sterftes 
* 1 Januarie – François de Belleforest, Franse skrywer, digter, en vertaler van die Renaissance-era (* 1530)
* 6 Mei – Sagarias Ursinus, Duitse Gerformeerde teoloog en Protestant hervormer (* 1534)
1590

Die **jaar 1590** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 90ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 17 Mei – Anne van Denemarke gekroon as koningin van Skotland.
* 15 September – Pous Urbanus VII volg Pous Sixtus V op as pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
* 5 Desember – Pous Gregorius XIV volg Pous Urbanus VII op as pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
* 19 Desember – Pous Gregorius XIV stel sy neef Paolo Emilio Sfondrati aan as kardinaal.

## Geboortes 
* 18 April – Ahmet I, sultan van die Ottomaanse Ryk († 1617).
* 13 Julie – Emilio Bonaventura Altieri (later Pous Clemens X), die 239ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk († 1676).

## Sterftes 
* 17 Augustus – Pous Sixtus V, die 227ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* 1521).
* 27 September – Pous Urbanus VII, die 228ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* 1521).
1592

Die **jaar 1592** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 92ste jaar van die 16de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 30 Januarie – Pous Clemens VIII volg Pous Innocentius IX op as pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
* 9 Februarie – Pous Clemens VIII word gekroon in die Sixtynse kapel.
* 13 Februarie – Maffeo Barberini (later Pous Urbanus VIII) word goewerneur van Fano.
* 28 Februarie – Pous Clemens VIII publiseer die bul *Cum saepe accidere* waarin die Jode van Avignon verbied word om handel te drywe met nuwe goedere, slegs gebruikte goedere is toegelaat.

## Geboortes 
* 15 Januarie – Shah Jahan, die vyfde Mogol-Keiser van Indië († 1666)

## Sterftes 
* 13 September – Michel de Montaigne, Franse essayis (* 1533)
1591

Die **jaar 1591** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 91ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 1 Maart – Pous Gregorius XIV ekskommunikeer Henri IV, koning van Frankryk.
* 6 Maart – Pous Gregorius XIV stel nog vier nuwe kardinale aan waaronder Odoardo Farnese, ab van Grottaferrata.
* 21 Maart – Pous Gregorius XIV publiseer die bul *Cogit nos* waarin alle weddenskappe op die uitkoms van 'n konklaaf verbied word.
* 18 April – Pous Gregorius XIV beveel dat vergoeding betaal moet word aan inwoners van die Filippyne wat as slawe gevang is en dat alle slawe dadelik bevry moet word.
* 29 Oktober – Pous Innocentius IX volg Pous Gregorius XIV op as pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
* 3 November – Pous Innocentius IX word gekroon deur kardinaal Andreas van Oostenryk.
* 18 Desember – Pous Innocentius IX stel twee nuwe kardinale aan, waaronder sy kleinneef Giovanni Antonio Facchinetti, junior.

## Geboortes 
* Onbekend – Mustafa I, sultan van die Ottomaanse Ryk. Party bronne gee geboorte as 1592 († 1639).

## Sterftes 
* 26 Februarie – Vespasiano I Gonzaga, 'n Italiaanse adellike (* 1531)
* 15 Mei – Dmitri Iwanowitsj van Rusland, seun van tsaar Iwan die Verskriklike (* 1582)
* 16 Oktober – Pous Gregorius XIV, die 229ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* 1535).
* 30 Desember – Pous Innocentius IX, die 230ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* 1519).
1593

Die **jaar 1593** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 93ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 25 Februarie – Pous Clemens VIII publiseer die bul *Caeca et Obdurata* waarin hy pous Paulus III se besluit bevestig om die Jode van Rome in 'n ghetto te vestig.
* 28 Februarie – Pous Clemens VIII publiseer die bul *Cum Hebraeorum malita* waarin die lees van die Talmud verbied word.
* 25 Julie – Koning Henri IV van Frankryk keer terug na die Katolieke Kerk en maak daarmee 'n einde aan die godsdiens oorlog in sy land.
* 17 September – Pous Clemens VIII stel vier nuwe kardinale aan waaronder twee familielede.

## Geboortes 
*

## Sterftes 
* 30 Mei – Christopher Marlowe, Engelse dramaturg, digter en vertaler (* 1564)
1594

Die **jaar 1594** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 94ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 17 April – Pous Clemens VIII verklaar St. Hyacinth heilig.
* 18 Oktober – Pous Clemens VIII verklaar St. Julian van Cuena heilig.

## Geboortes 
* 9 Desember – Gustav II Adolf, koning van Swede († 1632)

## Sterftes 
* 2 Februarie – Giovanni Pierluigi da Palestrina, komponis (* c. 1525)
* 14 Junie – Orlando di Lasso, een van die beduidendste komponiste van die Hoog-Renaissance (* 1532)
* 16 Julie – Thomas Kyd, Engelse dramaturg (* 1558)
* Onbekend – Jacopo Tintoretto, Italiaanse skilder (* 1518)
1595

Die **jaar 1595** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 95ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 17 September – Pous Clemens VIII vergewe koning Henri IV van Frankryk.
* 7 Oktober – Pous Clemens VIII publiseer die bul *Ex Supernae Dispositionis Arbitro* waarin die Universiteit van Mexiko gestig word.

## Geboortes 
*

## Sterftes 
* 15/16 Januarie – Murat III, sultan van die Ottomaanse Ryk (* 1546).
* 25 April – Torquato Tasso, Italiaanse digter (* 1544)
* Onbekend – Jan van der Noot, Suid-Nederlandse digter (* 1539)
1597

Die **jaar 1597** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 97ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 14 April – Camillo Borghese (later Pous Paulus V) word biskop van Jesi.
* 24 Junie – Die eerste Nederlandse reis na Oos-Indië bereik Bantam, Java.
* 27 Oktober – Alfonso II, hertog van Ferrara, sterf kinderloos en Pous Clemens VIII voeg Ferrara toe tot die pouslike staat.

## Geboortes 
*

## Sterftes 
*
1596

Die **jaar 1596** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 96ste jaar van die 16de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure 
* 3 April – Alessandro Ottaviano de' Medici (later Pous Leo XI) word pouslike gesant na Frankryk.
* 5 Junie – Pous Clemens VIII stel sestien nuwe kardinale aan waaronder sy familielid Gian Francesco Biandrate di San Giorgio Aldobrandini en Camillo Borghese (later Pous Paulus V).
* 18 Desember – Pous Clemens VIII stel Philipp Wilhelm von Bayern aan as kardinaal.

## Geboortes 
* 31 Maart – René Descartes, Franse wysgeer, wiskundige en natuurwetenskaplike († 1650)
* 12 Julie – Michail van Rusland, tsaar van Rusland († 1645)
* 4 September – Constantijn Huygens, 'n digter, komponis, argitek, diplomaat en geleerde van die Nederlandse Goue Eeu († 1687).

## Sterftes 
* 28 Januarie – Sir Francis Drake 'n Engelse Admiraal en ontdekkingsreisiger (* 1540).
* 9 September – Anna van Pole,  was 'n Pools-Litause prinses (* 1523)
1598

Die **jaar 1598** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Donderdag begin het. Dit was die 98ste jaar van die 16de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure 
* 13 April – Hendrik IV van Frankryk kondig die Edik van Nantes af.
* 2 Mei – Vrede van Vervins: Frankryk en Spanje sluit vrede.
* In Amsterdam word die "Kamer van Assurantie" opgerig, wat die versekering van die skepe moontlik maak wat die reis na Indië onderneem.

## Geboortes 
* Onbekend – Francisco de Zurbarán, Spaanse skilder († 1664).
* 17 April – Giovanni Battista Riccioli, 'n Italiaanse astronoom en 'n Katolieke priester († 1671).
* 7 Desember – Gian Lorenzo Bernini, Italiaanse argitek, beeldhouer, skilder en dekorontwerper († 1680).
* Onbekend – Bonaventura Cavalieri, Italiaanse wiskundige († 1647).

## Sterftes 
* 17 Januarie – Fjodor I van Rusland, tsaar van Rusland (* 1557).
* 28 Junie – Abraham Ortelius, kartograaf.
* 13 September – Filips II van Spanje, heerser van Kastilië (* 1527).