Teotihuacán

**Teotihuacán** (Nahuatl: *Tēotīhuacān*, ; Spaans: *Teotihuacán*, [teotiwa'kan], ) is 'n antieke Meso-Amerikaanse stad in 'n subvallei van die Vallei van Mexiko. Die vallei is geleë 40&nbsp;km noordoos van die huidige Mexikostad in die Mexikaanse deelstaat México.

duimnael|links|240px|Ligging van Teotihuacán in Mexiko.
duimnael|links|240px|'n Model van Teotihuacán.
Teotihuacán is vandag bekend as die terrein van baie van die belangrikste Meso-Amerikaanse piramides wat in die Amerikas van voor Columbus gebou is, naamlik die Piramide van die Son en die Piramide van die Maan. Hoewel Teotihuacán naby Mexikostad lê, was dit nie 'n Asteekse stad nie. Dit bestaan van baie eeue voor die Asteekse Ryk. Op sy hoogtepunt, miskien in die eerste helfte van die 1ste millennium (1-500 n.C.), was Teotihuacán die grootste stad in die Amerikas, met 'n bevolking van minstens 25&nbsp;000. Dit word op 125&nbsp;000 of meer geraam, wat dit sowat die sesde grootste stad ter wêreld in sy tydperk maak.

Die stad se oppervlakte was 21&nbsp;km2 en het 80 tot 90&nbsp;persent van die vallei se bevolking gehuisves. Benewens die piramides is Teotihuacán ook antropologies belangrik vir sy komplekse woongeboue vir veelvoudige gesinne; sy Laan van die Dooies; en sy helderkleurige, goed bewaarde muuskilderings. Die stad het ook verfynde gereedskap van lawaglas uitgevoer wat deur die hele Meso-Amerika ontdek is. Teotihuacán is omstreeks 100&nbsp;v.C. gebou, met groot monumente wat deurlopend opgerig is tot omstreeks 250&nbsp;n.C. Ná die ineenstorting van Teotihuacán is Sentraal-Mexiko deur meer streekmoondhede oorheers.

Die stad en argeologiese terrein is geleë in wat nou die San Juan Teotihuacán-munisipaliteit in die staat Mexiko is, ongeveer 40&nbsp;km noordoos van Mexikostad. Die terrein beslaan ’n totale oppervlakte van 83&nbsp;km2 en is in 1987 as ’n Unesco-wêrelderfenisgebied aangewys. Dit was in 2024 die tweede mees besoekte argeologiese terrein in Mexiko, met 1&nbsp;313&nbsp;321 besoekers.

## Etimologie
Die naam "Teōtīhuacān" is eeue ná die val van die stad omstreeks 550&nbsp;n.C. deur die Nahuatlsprekende Asteke aan die stad gegee. Die term is verklaar as “geboorteplek van die gode” of “plek waar die gode gebore is”, wat die Asteke se skeppingsmites weerspieël wat sou plaasgevind het in Teotihuacán. Die Nahuatlkenner Thelma D. Sullivan vertolk die naam as “plek van dié wat die pad van die gode het.” Dit is omdat die Asteke geglo het die gode het die heelal op daardie plek geskep.

Die oorspronklike naam van die stad is onbekend, maar dit verskyn in geskrifte uit die Majastreek as *puh*, of “Plek van Riete.” Dit dui daarop dat Teotihuacán in die Majabeskawing van die klassieke tydperk beskou is as ’n plek van riete, soortgelyk aan ander postklassieke Sentraal-Mexikaanse nedersettings.

Sedert 23 Januarie 2018 is die naam "Teotihuacán" onder heroorweging deur kundiges, wat nou meen die terrein se naam is moontlik in die 16de eeu deur Spaanse koloniseerders verander. Die argeoloog Verónica Ortega van die Nasionale Instituut vir Antropologie en Geskiedenis verklaar die stad is oorspronklik waarskynlik "Teohuacan" genoem, wat “Stad van die Son” beteken eerder as “Stad van die Gode”, soos die huidige naam aandui.

## Geskiedenis
[240px|thumb|Die voorkant van die [Piramide van die Son.]]
240px|thumb|Die linkerkant van die Piramide van die Son.

Die eerste menslike nedersetting in die Teotihuacán-gebied dateer uit 600&nbsp;v.C., en tot 200&nbsp;v.C. het die terrein uit verspreide klein dorpe bestaan. Die geskatte totale bevolking van die vallei in dié tyd was ongeveer 6&nbsp;000. Van 100&nbsp;v.C. tot 750&nbsp;n.C. het Teotihuacán ontwikkel tot ’n enorme stedelike en administratiewe sentrum met kulturele invloede regdeur die breër Meso-Amerikaanse streek.

Die geskiedenis van Teotihuacan word onderskei deur vier opeenvolgende tydperke:

***Tydperk I** het tussen 200 en 1&nbsp;v.C. geduur en merk die ontwikkeling van ’n duidelik stedelike gebied. In dié tydperk het Teotihuacán begin groei tot ’n stad toe plaaslike boere om sy oorvloedige fonteine begin saamtrek het.

***Tydperk II** het tussen 1&nbsp;n.C. en 350&nbsp;n.C. geduur. In dié tyd het Teotihuacán ’n ontploffende groei getoon en gevorder tot die grootste metropool in Meso-Amerika. Faktore wat die groei beïnvloed het, sluit in die vernietiging van ander nedersettings as gevolg van vulkaniese uitbarstings en die ekonomiese aantrekking van die uitbreidende stad. Verder het die verskuiwing van politieke mag van die Tempel van die Geveerde Slang en die omliggende paleisstruktuur êrens tussen 250 en 350&nbsp;n.C. na die Kompleks van die Laan van die Dooies plaasgevind. Sommige kenners glo dit het ’n verskuiwing van ’n gesentraliseerde, monargiese politieke stelsel na ’n meer gedesentraliseerde en burokratiese organisasie verteenwoordig.

***Tydperk III** het van 350 tot 650&nbsp;n.C. geduur en staan bekend as die klassieke tydperk van Teotihuacán, toe die stad die hoogtepunt van sy invloed in Meso-Amerika bereik het. Sy bevolking word op minstens 125&nbsp;000 geraam, en die stad was een van die grootstes in die antieke wêreld, met 2&nbsp;000 geboue binne ’n gebied van 18&nbsp;km2. Dit was ook in dié bloeitydperk dat Teotihuacán ongeveer die helfte van al die mense in die Vallei van Mexiko gehuisves het en so ’n soort hoofstad van Meso-Amerika geword het. Faktore wat ook tot die verval van die stad bygedra het, sluit in die ontwrigting van heffings, toenemende sosiale stratifikasie en magskampe tussen die heersende en tussengangerselite. Teotihuacán was die grootste stedelike sentrum van Meso-Amerika voor die Asteke, sowat 1&nbsp;000 jaar voor hulle tydperk.

Ander geleerdes het voorgestel die Totonacvolk was die stigters van Teotihuacán. Hulle het aangevoer dat Teotihuacán ’n multi-etniese staat was, aangesien daar uiteenlopende kulturele elemente gevind is wat verbind word met die Maja- en ander beskawings. Die bouers van Teotihuacán het voordeel getrek uit die geografie van die Bekken van Mexiko. Uit die moerasagtige grond het hulle verhoogde landerye, genaamd *chinampas*, gebou wat hoë landbouproduktiwiteit moontlik gemaak het ten spyte van ou landboutegnieke.

### Verowering van Tikal
Geen bewyse van 'n koning of ander outoritêre leier is in Teotihuacán gevind nie, anders as in ander stede. Baie kenners glo die stad is lank deur 'n soort gesamentlike raad regeer.

In Januarie 378 het die krygsheer Sihyaj K'ahk' (letterlik "uit vuur gebore" in die taal van die Maja, hoewel sy oorspronklike naam onbekend is) Tikal, amper 1 000 km van Teotihuacán af, verower en die Majakoning vervang, soos aangeteken op monumente in die Majastreek. In dié tyd is die heerser "die Spiesgooiende Uil" ook met die Teotihuacán-kultuur verbind. 

### Verowering van Copán and Quiriguá
In 426 is die Copán-heersersdinastie geskep met K'inich Yax K'uk' Mo' as die eerste koning. Die dinastie het 16 heersers gehad. Copán is geleë in die hedendaagse Honduras. Kort daarna het Yax K'uk' Mo' vir Tok Casper aangestel as koning van Quiriguá, sowat 50&nbsp;km noord van Copán.

### Hoogtepunt
Die stad het sy hoogtepunt in 450&nbsp;n.C. bereik toe dit die sentrum was van ’n magtige kultuur waarvan die invloed oor groot dele van die Meso-Amerikaanse streek gestrek het. Op hierdie tydstip het die stad meer as 30&nbsp;km beslaan en moontlik ’n bevolking van 150&nbsp;000 gehad, met een raming selfs tot 250&nbsp;000. Verskeie distrikte in die stad het mense uit die hele Teotihuacán-streek van invloed gehuisves, wat so ver suid as Guatemala gestrek het. Opvallend afwesig in die stad is versterkings en militêre strukture.

thumb|links|260px|Uitsig vanaf die Piramide van die Son na die Piramide van die Maan.
Die aard van die politieke en kulturele interaksies tussen Teotihuacán en die sentrums van die Majastreek (sowel as elders in Meso-Amerika) is ’n langdurige onderwerp van debat. Beduidende uitruiling en interaksie het oor die eeue heen plaasgevind, van die Preklassieke tot die Middelklassieke tydperk. “Teotihuacán-geïnspireerde ideologieë” en motiewe het by Majasentrums voortgeduur tot in die Laat Klassieke tyd, lank nadat Teotihuacán self verval het. Geleerdes verskil egter oor die omvang en graad van Teotihuacán se invloed. Sommige glo dit het direkte en militaristiese oorheersing uitgeoefen, terwyl ander die aanvaarding van “vreemde” kenmerke beskou as deel van ’n selektiewe, doelbewuste kulturele tweerigtingvermenging. Nuwe ontdekkings dui daarop dat Teotihuacán se interaksie met ander sentrums nie veel verskil het van dié van latere ryke soos die Tolteke en Asteke nie.

thumb|240px|Platform aan die Laan van die Dooies wat die "talud-tablero"- argitektoniese styl toon
thumb|240px|'n Gerekonstrueerde deel van Teotihuacán-argitektuur wat die tipiese Meso-Amerikaanse gebruik van rooi verf toon, gekomplementeer deur goue en jadeversiering op marmer en graniet.
Argitektoniese style wat prominent in Teotihuacán was, word wydverspreid op verskeie verafgeleë Meso-Amerikaanse terreine aangetref, wat sommige navorsers as bewyse beskou van Teotihuacán se wye interaksies en politieke of militaristiese oorheersing. ’n Styl wat veral met Teotihuacán verbind word, staan bekend as "talud-tablero", waarin die buitevlak van ’n struktuur (*talud*) wat na binne hel, gekroon word deur ’n reghoekige paneel (*tablero*). Variante van dié algemene styl word op ’n aantal terreine in die Majastreek aangetref, insluitend Tikal, Copán, Becan en Oxkintok, veral in die sentrale hooglande van die huidige Guatemala. 

Die "talud-tablero"-styl dateer van voor sy vroegste verskyning in Teotihuacán tydens die Vroeë Klassieke periode; dit kom blykbaar oorspronklik uit die Tlaxcala-Puebla-streek. Ontledings het die ontwikkeling na plaaslike variante van die styl opgespoor op terreine soos Tikal, waar die gebruik daarvan die 5de-eeuse verskyning van ikonografiese motiewe wat met Teotihuacán gedeel is, voorafgaan. Die styl het oor die algemeen deur Meso-Amerika versprei van die einde van die Preklassieke tydperk, en nie spesifiek deur Teotihuacán-invloed nie. 

Dit is onduidelik hoe of van waar die styl in die Majastreek versprei het. Gedurende sy hoogtepunt is die hoofstrukture van Teotihuacán, insluitend die piramides, in indrukwekkende skakerings van donkerrooi geverf, met sommige klein kolle wat tot vandag toe oorbly.

Die stad was ’n nywerheidsentrum en die tuiste van talle pottebakkers, juweliers en ambagslui. Teotihuacán is bekend vir die vervaardiging van ’n groot aantal lawaglasartefakte. Geen antieke Teotihuacán-tekste wat nie-ideografies is, bestaan sover bekend of het bestaan nie. Opskrifte uit Majastede toon Teotihuacán-edeles het na verafgeleë plekke soos Honduras gereis, en het moontlik plaaslike heersers verower. 

Maja-inskripsies noem ’n individu wat deur geleerdes "die Spiesgooiende Uil" genoem word, blykbaar ’n heerser van Teotihuacán wat langer as 60 jaar regeer het en sy familielede as heersers van Tikal en Uaxactun in Guatemala aangestel het.

Geleerdes het interpretasies van Teotihuacán se kultuur gebaseer op sy argeologie, muurskilderings wat die terrein versier en hiërogliefinskripsies deur die Maja wat hulle ontmoetings met Teotihuacán-veroweraars beskryf. Die skepping van muurskilderings – moontlik tienduisende daarvan – het sy hoogtepunt bereik tussen 450 en 650&nbsp;n.C. Die vaardigheid van die skilders was ongeëwenaard in Meso-Amerika en is vergelyk met dié van skilders in die Florence van die Renaissance.

### Verval
[thumb|links|220px|'n [Kat se kop, Teotihuacán, Mexiko.]]
[thumb|240px|'n Masker in 'n Teotihuacán-styl, Klassieke Tydperk. Walterskunsmuseum, [Maryland.]]

Geleerdes het oorspronklik gedink indringers het die stad in die 7de of 8ste eeu aangeval, dit geplunder en aan die brand gesteek. Meer onlangse bewyse dui egter daarop dat die brand beperk was tot die strukture en wonings wat hoofsaaklik met die regerende klas verbind is. Sommige meen dit dui daarop dat die brand die gevolg van ’n interne opstand was, en dat die invalsteorie gebrekkig is omdat vroeë argeologiese ondersoeke uitsluitlik op die paleise en tempels gefokus het – plekke wat deur die hoër klasse gebruik is. Die vernietiging was gekonsentreer op groot burgerlike strukture aan die Laan van die Dooies. Die beeldhouwerke binne paleisagtige strukture, soos Xalla, is verpletter. Geen spore van ’n buitelandse inval is op die terrein sigbaar nie. Die twee hoofhipoteses sluit mekaar egter nie uit nie. ’n Droogte wat tot hongersnood gelei het, kon tot invalle deur kleiner omliggende beskawings sowel as interne onrus gelei het.

Namate Teotihuacán in plaaslike belangrikheid afgeneem het, het ander nabygeleë sentrums soos Cholula, Xochicalco en Cacaxtla meegeding om die magsvakuum te vul. Hulle kon selfs saam die geleentheid aangegryp het om Teotihuacán se invloed en mag verder te verswak. Die kuns en argitektuur by dié terreine boots Teotihuacán-vorme na, maar toon ook ’n eklektiese mengsel van motiewe en ikonografie uit ander dele van Meso-Amerika, veral uit die Majastreek.

Die skielike vernietiging van Teotihuacán was algemeen onder Meso-Amerikaanse stadstate van die Klassieke en Epiklassieke periodes. Baie Majastate het in daaropvolgende eeue soortgelyke lotgevalle ondergaan. In die nabygeleë Morelosvallei is Xochicalco in 900 geplunder en aan die brand gesteek, en Tula het omstreeks 1150 ’n soortgelyke lot getref.

## Kultuur
thumb|Bouwerk in die Teotihuacán-styl, 400-700 n.C. (Brooklynmuseum).

Argeologiese bewyse dui daarop dat Teotihuacán ’n multi-etniese stad was, en hoewel die oorheersende taal of tale wat daar gebruik is verlore gegaan het, blyk vroeë vorme van Totonak en Nahuatl hoogs waarskynlik te wees. Dié duidelik streeksuiteenlopende bevolking van Teotihuacán kan teruggevoer word na ’n natuurramp wat voor die bevolkingsontploffing plaasgevind het. Omstreeks 100&nbsp;v.C. het die berg Xitle, ’n aktiewe vulkaan, uitgebars en Cuicuilco sowel as die landbougrond wat dit ondersteun het, swaar getref. Daar word geglo die daaropvolgende eksponensiële groei van Teotihuacán se bevolking was te danke aan die migrasie van die mense wat deur dié of 'n vroeëre uitbarsting (van Popocatépetl in die middel van die eerste eeu) ontheem is. 

Omtreeks 1-150&nbsp;n.C. het Teotihuacán ’n bevolkingsgroei ervaar van tot tussen 60&nbsp;000 en 80&nbsp;000 mense, waarvan die meeste glo uit die Mexikaanse bekken afkomstig was. Teotihuacán se woonkomplekse toon bewyse van verdeling in drie klasse: die hoë elite, die middelklas-elite en die werkersklas. Huise verskil klaarblyklik in hulle kunsvaardigheid en kompleksiteit. Afwesig in Teotihuacán se kuns is geskrewe taal, ten spyte daarvan dat die stad noue kontak met die geletterde Maja gehad het. Die werkersklasse, self ook gestratifiseer, het bestaan uit boere, gespesialiseerde ambagslui en die perifere landelike bevolking. 

Die verskillende soorte ambagslui het in woonstelkomplekse gewoon wat oor die stad versprei was, bekend as buurt- of gemeenskapsentrums, en bewyse toon dat hierdie sentrums die ekonomiese en kulturele enjins van Teotihuacán was.
*Die Stormgod
*Die Groot Godin
*Die Geveerde Slang. ’n Belangrike godheid in Teotihuacán; veral verbind met die Tempel van die Geveerde Slang.
*Die Ou God
*Die Oorlogslang. Taube het twee verskillende slanggodhede onderskei wie se uitbeeldings op die Geveerde Slang-piramide afwissel: die Geveerde Slang en wat hy die “Oorlogslang” noem. Ander navorsers is meer skepties.
*Die Netjaguar
*Die Pulque-god (pulque is 'n gegiste drank uit Mexiko) 
*Die Vet God. Veral bekend uit beeldjies en dus vermoedelik verbind met huishoudelike rituele.
Esther Pasztory voeg nog een by:
*Die Afgeslagte God. Veral bekend uit beeldjies en dus vermoedelik verbind met huishoudelike rituele. Die oorheersende burgerlike argitektuur is die piramides. Politiek was gebaseer op die staatsgodsdiens, en godsdiensleiers was ook die politieke leiers. Godsdiensleiers sou kunstenaars opdrag gee om religieuse kunswerke vir seremonies en rituele te skep. Die kunswerke waarvoor waarskynlik opdrag gegee is, was muurskilderings of wierookhouers wat gode soos die Groot Godin of die Geveerde Slang uitbeeld. Wierookhouers sou tydens godsdienstige rituele aangesteek word om die gode aan te roep, insluitend rituele wat mense-offerandes behels het.

Soos blyk uit menslike en dierlike oorskot wat tydens opgrawings van die piramides in die stad gevind is, het die Teotihuacane mense geoffer. Geleerdes glo mense-offerandes is gebring as deel van ’n inwyding wanneer geboue uitgebrei of opgerig is. Die slagoffers was waarskynlik vyandelike krygers wat in gevegte gevang en na die stad gebring is vir rituele offerandes om te verseker die stad kon voorspoedig wees. Sommige mans is onthoof, ander se hart is verwyder, party is doodgeslaan met verskeie houe oor die kop en sommige is lewend begrawe. Diere wat as heilig beskou is en mitiese kragte of militêre simbole voorgestel het, is ook lewend begrawe of gevang en in hokke aangehou – soos poemas, wolwe, arende, valke, uile en selfs giftige slange.

Talle klipmaskers is by Teotihuacan gevind, en daar is algemeen geglo dat hulle tydens begrafnisrituele gebruik is. Ander navorsers bevraagteken dit egter en merk op dat die maskers “nie lyk of hulle uit begrafnisse kom nie”.

### Lawaglaswerkwinkels
[thumb|'n Voorbeeld van 'n lawaglaslem uit Teotihuacán, [Metropolitan Museum of Art|Metropolitan-kunsmuseum, New York.]]
Die verwerking van obsidiaan, of lawaglas, was die bes ontwikkelde kunsvorm en die belangrikste bron van rykdom in Teotihuacán. Die werkwinkels het gereedskap of voorwerpe van lawaglas vir verskillende gebruike en soorte (swart en grys kleure) vervaardig wat bedoel was vir vir verhandeling buite die geografiese grense van die stad, met stede soos Tikal in Guatemala en sommige Majastate. Beeldjies, lemme, pylpunte, meshandvatsels, juweliersware, maskers en ornamente was van die noemenswaardigste en algemeenste voorwerpe wat vervaardig is. Obsidiaan het hoofsaaklik uit die myne van Pachuca (Teotihuacán) gekom en die verwerking daarvan was die belangrikste bedryf in die stad, wat die monopolie in die handel van obsidiaan in die breër Middel-Amerikaanse streek verkry het. 

Die staat het ook die handel, beweging en vervaardiging van obsidiaangereedskap streng gemonitor, aangesien dit so ’n belangrike bedryf in die stad was dat dit beperk is tot die streekwerkwinkels waar die gereedskap vervaardig is. Dié bros, maar sterk rots is hoofsaaklik in voorwerpe gevorm deur stukke van ’n groter keël af te kap. Hout- en beengereedskap is ook ontdek wat in die proses gebruik is.

## Argeologiese terrein
Kennis van die groot ruïnes van Teotihuacan het nooit heeltemal verlore gegaan nie. Ná die val van die stad het verskeie plakkers op die terrein gewoon. Gedurende die Asteke se tyd was die stad ’n pelgrimsoord en is dit verbind met die mite van Tollan, die plek waar die son geskep is. Vandag is Teotihuacán een van die bekendste argeologiese besienswaardighede in Mexiko.

### Opgrawings en ondersoeke
thumb|350px|Die Piramide van die Son en die Teotihuacán-diorama in die Teotihuacán-museum.
In die laat 17de eeu het Carlos de Sigüenza y Góngora (1645-1700) enkele opgrawings rondom die Piramide van die Son gedoen. Klein argeologiese opgrawings is in die 19de eeu uitgevoer. In 1905 het die Mexikaanse argeoloog en regeringsamptenaar Leopoldo Batres ’n groot opgrawings-en-restourasieprojek gelei. Die Piramide van die Son is gerestoureer om die 100-jarige herdenking van die Mexikaanse Vryheidsoorlog in 1910 te vier. 

Die terrein van Teotihuacán was die eerste een wat vir die nasionale erfenis onteien is ingevolge die wet op monumente (1897), wat wetlike jurisdiksie aan die Mexikaanse staat verleen het om beheer oor te neem. Boere op die terrein is gelas om te vertrek en die regering het eindelik ’n mate van vergoeding aan hulle betaal. ’n Aansluitende spoorlyn is in 1908 na die terrein gebou, wat die doeltreffende vervoer van materiaal uit die opgrawings moontlik gemaak en later toeriste na die terrein vervoer het. In 1910 het die Internasionale Kongres van Amerikaniste in Mexiko vergader; dit het saamgeval met die eeufeesvierings en die vooraanstaande afgevaardigdes is die pas voltooide opgrawings gewys.

Verdere opgrawings by die *Ciudadela* onder toesig van Manuel Gamio is in die 1920’s uitgevoer. Tussen 26 April en 29 Julie 1932 het die Sweedse antropoloog/argeoloog Sigvald Linné, sy vrou en ’n klein span opgrawings in die Xolalpan-gebied uitgevoer. Ander gedeeltes van die terrein is in die 1940’s en '50’s opgegrawe. Die eerste terreinwye projek van restourasie en opgrawings is tussen 1960 en 1965 onder toesig van Jorge Acosta uitgevoer. Die doel van dié onderneming was om die Laan van die Dooies skoon te maak, die strukture wat daaraan grens te konsolideer en die Paleis van Quetzalpapalotl op te grawe.
 
Beeld:Dr o fru Linné tvättar krukskärvor - SMVK - 0307.a.0053.tif 
Beeld:Från utgrävningarna vid Xolalpan - SMVK - 0307.a.0185.tif 
Beeld:Från utgrävningarna vid Thomas Palmas hus - SMVK - 0307.a.0038.tif 
Beeld:Från utgrävningarna vid Xolalpan - SMVK - 0307.a.0149.tif  

Tydens die installasie van ’n klank-en-ligvertoning in 1971 het werkers die ingang na ’n tonnel-en-grotstelsel onder die Piramide van die Son ontdek. Hoewel geleerdes lank gedink het dit is ’n natuurlike grot, het meer onlangse ondersoeke vasgestel dit is heeltemal deur mense gemaak. Die binnekant van die Piramide van die Son is nog nooit volledig opgegrawe nie.

In 1980-'82 is nog ’n groot program van opgrawings en restourasie by die Piramide van die Geveerde Slang en die Laan van die Dooies-kompleks uitgevoer. Die mees onlangse reeks opgrawings was by die Piramide van die Maan.

#### Onlangse ontdekkings
thumb|left|250px|Die tempel van die Geveerde Slang: argitektoniese detail aan die regterkant van die trap.
Laat in 2003 is ’n tonnel onder die Tempel van die Geveerde Slang per ongeluk deur Sergio Gómez Chávez en Julie Gazzola, argeoloë van die nasionale instituut vir antropologie en geskiedenis (INAH), ontdek. Ná dae van swaar reënval het Gómez Chávez opgemerk daar het ’n sinkgat van byna 'n meter breed naby die voet van die tempelpiramide ontstaan.

Met ’n swaar tou om sy middel vasgemaak, het sy kollegas Gómez laat sak, en toe hy onder aankom, het hy besef dit is ’n perfek silindriese skag. Onder het hy op ’n duidelik antieke konstruksie afgekom – ’n mensgemaakte tonnel wat in albei rigtings met enorme klippe versper is. Gómez het geweet argeoloë het voorheen ’n smal tonnel onder die Piramide van die Son ontdek en het vermoed hy kyk nou na ’n soortgelyke tonnel wat na ’n ondergrondse kamer onder die Tempel van die Geveerde Slang lei. Hy het aanvanklik besluit om ’n duidelike hipotese te formuleer en goedkeuring te verkry om uitgrawings te doen. Intussen het hy ’n tent oor die sinkgat opgeslaan om dit te beskerm teen die honderdduisende toeriste wat Teotihuacán besoek. Navorsers het berig die tonnel is glo in 200&nbsp;n.C. verseël.

Die voorlopige beplanning van die ondersoek en geldinsameling het meer as ses jaar geduuur.

In 2009 het die regering aan Gómez toestemming gegee om te grawe. Teen die einde van 2009 het argeoloë van die INAH die ingang van die tonnel opgespoor wat na galerye onder die piramide lei, waar die oorblyfsels van heersers van die antieke stad moontlik geplaas is. In Augustus 2010 het Gómez Chávez aangekondig INAH se ondersoek van die tonnel – wat byna 1&nbsp;800 jaar tevore deur die inwoners van Teotihuacán verseël is – sou voortgaan. Die INAH-span, bestaande uit sowat 30 mense, ondersteun deur nasionale en internasionale adviseurs op die hoogste wetenskaplike vlak, het beplan om die tonnel in September tot Oktober 2010 binne te gaan. Hierdie opgrawing, die diepste wat nog op die voor-Spaanse terrein uitgevoer is, was deel van die 100ste herdenking van argeologiese opgrawings by Teotihuacán en sy opening vir die publiek. Aan die einde van die gang het Gómez Chávez se span vier groensteenbeelde ontdek, geklee met gewade en krale; hulle oop oë sou geglinster het met kosbare minerale. Twee van die beeldjies was nog in hulle oorspronklike posisies, effens agteroor geleun en asof hulle opkyk na die as waar die drie vlakke van die heelal ontmoet – hulle was waarskynlik die stigter-sjamane van Teotihuacán wat pelgrims na die heiligdom gelei het en bondels heilige voorwerpe vir rituele gedra het, insluitend hangers en pirietspieëls wat beskou is as portale na ander wêrelde.

### Terreinuitleg
Die stad se breë sentrale laan, genaamd die "Laan van die Dooies" (’n vertaling van sy Nahuatl-naam, *Miccaotli*), word omring deur indrukwekkende seremoniële argitektuur, insluitend die enorme Piramide van die Son (die derde grootste piramide in die wêreld wat volume betref). Die Piramide van die Maan en die Ciudadela met die Tempel van die Geveerde Slang is aan die twee teenoorgestelde punte van die laan geleë. Die Paleismuseum Quetzalpapálot, die vierde basiese struktuur van die terrein, lê tussen die twee piramides. Aan die laan is daar ook baie kleiner "talud-tablero"-platforms. Die Asteke het geglo dit is grafte, en dit het aanleiding gegee tot die naam van die laan. Kenners het nou vasgestel hierdie strukture was seremoniële platforms wat met tempels bedek was.

thumb|200px|’n Herskepping van ’n kaart van die stad wat in die Junie 1967-uitgawe van *Scientific American* verskyn het, met die onderskrifbron by.
Die Laan van die Dooies is ongeveer 40&nbsp;m breed en 4&nbsp;km lank. Verder af in die laan, ná ’n klein rivier, lê die gebied bekend as die Sitadel (Ciudadela), wat die verwoeste Tempel van die Geveerde Slang bevat. Dit was ’n groot plein, omring deur tempels wat die godsdienstige en politieke sentrum van die stad gevorm het. Die naam “Sitadel” is deur die Spanjaarde daaraan gegee, omdat hulle gedink het dit was ’n fort. Die meeste van die gewone mense het in groot woonstelgeboue gewoon wat oor die stad versprei was. Baie van die geboue het werkwinkels bevat waar ambagslui erdewerk en ander goedere vervaardig het.

Die stedelike uitleg van Teotihuacan toon twee effens verskillende oriëntasies, wat voortspruit uit beide astronomiese en topografiese oorwegings. Die sentrale deel van die stad, insluitend die Laan van die Dooies, stem ooreen met die oriëntasie van die Sonpiramide, terwyl die suidelike deel die oriëntasie van die Ciudadela weerspieël. Die twee konstruksies het sonsopkomste en sonsondergange op spesifieke datums aangedui, wat die gebruik van ’n waarnemingskalender moontlik gemaak het. Die oriëntasie van die Sonpiramide was bedoel om “die sonsopkomste op 11 Februarie en 29 Oktober en die sonsondergange op 30 April en 13 Augustus aan te teken. Die tydperk van 11 Februarie tot 29 Oktober, sowel as van 13 Augustus tot 30 April, is presies 260 dae.” Die aangetekende intervalle is veelvoude van 13 en 20 dae, wat elementêre tydperke van die Meso-Amerikaanse kalender was. 

Verder is die Sonpiramide in lyn met die berg Cerro Gordo in die noorde, wat beteken dit is doelbewus op ’n plek gebou waar ’n struktuur met ’n reghoekige grondplan beide topografiese en astronomiese vereistes kon bevredig. Die kunsmatige grot onder die piramide getuig verder van die belangrikheid van hierdie plek.

Nog ’n voorbeeld van kunsmatige landskapwysigings is die loop van die San Juanrivier, wat aangepas is om om die strukture te buig terwyl dit deur die middel van die stad vloei. Dit sluit eindelik weer buite Teotihuacán by sy natuurlike koers aan.

thumb|400px|links|Uitsig van die Piramide van die Maan af, met die Piramide van die Son links in die middel.
Deur die hele stad en omliggende streke heen is daar gekapte kruissirkels wat as ’n manier gedien het om die stedelike rooster te ontwerp en hulle kalender van 260 dae te lees. Die stedelike rooster het groot betekenis vir die stadsbeplanners gehad toe Teotihuacán gebou is, aangesien die kruise op spesifieke plekke in die Sonpiramide en elders in Teotihuacán in presiese grade en hoeke oor drie kilometer ingekap is. Die uitleg van hierdie kruismerke dui daarop dat dit as ’n rooster vir die uitleg van die stad gedien het, aangesien hulle in ’n reghoekige vorm gelê is wat na die Laan van die Dooies front. Dié gekapte kruissirkels kom nie net in Teotihuacan voor nie, maar regdeur Meso-Amerika.

Die Ciudadela is tydens die Miccaotli-fase voltooi, en die Sonpiramide het ’n ingewikkelde reeks toevoegings en restourasies ondergaan. Die Groot Kompleks is dwarsoor die Laan van die Dooies, wes van die Ciudadela, gebou. Dit was waarskynlik die stad se markplein. Die bestaan van ’n groot mark in ’n stedelike sentrum van hierdie omvang is 'n sterk bewys van staatsorganisasie. 

Die Ciudadela is ’n groot ingeslote plein wat 100&nbsp;000 mense kon huisves. Ongeveer 700&nbsp;000 m3 materiaal is gebruik om sy geboue te konstrueer. Die sentrale kenmerk daarvan is die Tempel van Quetzalcoatl, wat deur woonstelle van die hoër klas omring is.

## Verwysings 
## Verdere leesstof 
*  
*  
*  
*  

## Eksterne skakels 
*  
*