Suid-Afrikaanse heraldiek

duimnael|150px|Bloemfontein (1882)
duimnael|150px|Kaapstad (1899)
duimnael|150px|Suid-Afrika (1910)
 
duimnael|150px|Suid-Afrika (2000)

**Heraldiek** floreer in **Suid-Afrika** vir meer as 350 jaar.  Wapens word deur individuë, amptelike instansies, plaaslike owerhede, militêre eenhede, en 'n verskeidenheid organisasies gevoer.  Sedert 1963 beskik Suid-Afrika oor sy eie heraldiese owerheid, wat hoë standaarde van
heraldiese praktyk bevorder en wapens registreer om regsbeskerming aan hulle te verleen.

## Herkoms en geskiedenis 
Die eerste wapen wat in Suid-Afrika vertoon is was die Portugese koninklike wapen, op die pilare (padraos) wat Bartolommeo Dias op verskeie plekke langs die kus tydens sy seevaart in 1488 opgerig het.  Sommige daarvan bestaan nog.

### 17de-18de eeue 
Dit was die Nederlanders wat heraldiek in Suid-Afrika gevestig het, toe hulle die kolonie aan Kaap die Goeie Hoop in 1652 gestig het.

Die Nederlandse rykswapen, en die wapen van die Verenigde Oost Indische Compagnie wat die kolonie regeer het, is ook gebruik. Die eerste munisipale wapens is in 1804 ingestel.

### 19de eeu 
Britise krysgmagte het die Kaap tydens die Napoleontiese Oorloë beset, en in 1814 het Nederland die kolonie permanent aan Groot-Brittanje oorhandig.  Daarna kon die burgers wapentoekennings van die Engelse, Skotse of Ierse owerhede verkry as hulle wou.  Volgens Britse reg is 'n wapen 'n eerbewys wat deur een van hierdie instansies toegeken of erken moet wees, maar aangesien die Romeins-Hollandse reg in Suid-Afrika behou is, kon burgers voortgaan om wapens self te skep en aan te neem.

Soos in die geval van taal, musiek, en ander aspekte van die kultuur, het die Britse en Afrikaanse heraldiek dan sy aan sy bestaan en nie saamgesmelt nie.  Dit is nog steeds die geval, alhoewel kruisbestuiwing wel gedurende die afgelope halfeeu plaasgevind het.

Die kolonies en Boererepublieke wat later in die 19de eeu gestig is het mettertyd hul eie landswapens aangeneem.

### 20ste-21ste eeue 
In 1910 het die kolonies saamgesmelt om die Unie van Suid-Afrika te vorm.  Met die geleidelike ontwikkeling van onafhanklikheid oor die volgende dekades, het die regering aandag aan heraldiese aangeleenthede begin gee.

In 1935 het die Unieregering 'n sisteem ingestel waarin verenigings en inrigtings soos skole en klubs hulle wapens as 'kentekens' by die Departement van Binnelandse Sake kon registreer om hulle teen misbruik te beskerm.

Die opkoms van Afrikaner nasionalisme gedurende die 1930's en 1940's het die kulturele erfenis na vore gebring, en verskeie boeke en artikels oor Afrikaner families en wapens is gedurende daardie tyd gepubliseer.  Ongelukkig was die heraldiese publikasies nie betroubaar nie.  In 1955 het 'n inter-departementele konferensie die stiging van 'n sentrale heraldiese owerheid aanbeveel, en in 1956 het 'n komitee aanbeveel dat dit op die Sweedse lees geskoei moet word.

In 1961 het Suid-Afrika 'n republiek geword en die Statebond verlaat.  'n Heraldiekwet is in 1962 goedgekeur, en die Buro vir Heraldiek en Heraldiekraad is in 1963 in die lewe geroep.  Herregistrasie (matrikulasie) van persoonlike wapens vir die kinders van die oorspronklike eienaars is in 1969 ingestel.

Van 1963 tot 1969 het die Heraldiekwet ook voorsiening gemaak vir die *toekenning* van wapens deur die staatspresident en die provinsiale administrateurs aan onderskeidelik amptelike instansies en plaaslike owerhede.  Toekennings moes eers deur die Heraldiekraad goedgekeur word, en is daarna deur die Buro geregistreer.
* weermageenhede (leër, lugmag, vloot, geneeskundige diens)
* korporasies
* hospitale
* kerke (veral die Anglikaanse en Rooms-Katolieke)
* beroepsverenigings
* skole, kolleges, technikons, en universiteite
* sosiale en sportklubs.

## Regulering 
Daar is min regulering van heraldise praktyk in Suid-Afrika.  'n Wapen wat by die Buro geregistreer is word beskerm deurdat die eienaar regsstappe kragtens die Heraldiekwet kan neem teen enigiemand wat sy wapen misbruik.  In die geval van die wapens van die nasionale en provinsiale regerings, weermageenhede, en plaaslike owerhede, kan oortreders vervolg en beboet word.

Registrasie van wapens is heeltemaal vrywillig.

* die gebruik van inheemse diere, voëls, vissoorte, bome en blomme as wapenfigure
* die gebruik van tradisionele Swart wapens, hutte en hooftooisels as wapenfigure
* die toenemende gebruik van tradisionele Swart skilde, veral in munisipale wapens
* die gebruik van kleure soos bruin, oker en oranje wat in Europese heraldiek ongewoon is
* die gebruik van 'n ossevel ontwerp
* 'n standaard formaat vir die wapens van familiebonde
* standaard formate vir die wapens van verskeie soorte militêre eenhede
* die gebruik van drieblare en geklawerde lyne in die wapens van opvoedkundige inrigtings om die rol van die student, die ouers en die onderwysers in die onderwys te simboliseer
* die Buro vir Heraldiek se kenmerkende kunsstyl
* die kreatiewe gebruik van verdelingslyne om spesiale effekte te skep
* die ontwikkeling van nuwe lyne, b.v. die 'gegewelde" lyn gebaseer op Kaaps-Hollandse gewels, en 'n lyn wat Tafelberg suggereer
* die ontwikkeling van Afrikaanse heraldiese terminologie.

## Sien ook 
* Buro vir Heraldiek
* Suid-Afrikaanse munisipale heraldiek
* Wapens van Stede van Suid-Afrika

## Bronnelys 
## Eksterne skakels 
*Basson, Jenny: Die Suid-Afrikaanse argiefwese vier eeufees. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 26, nr. 2, Desember 1976
*Pillman, Naka: Lewende Heraldiek. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 33, nr. 1, Januarie 1984
* Armoria webwerf
* Nasionale Argief van Suid-Afrika se webwerf
* South African Heraldry Website