open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eter (chemie)

duimnael|Algemene struktuur van 'n etermolekuul
**Eters** is organiese verbindings wat deur 'n R-O-R’ funksionele groep gekenmerk word. Hulle vorm gebuigde molekule. Die R-O-R’-hoek is gewoonlik ongeveer 112 grade.

R en R’ kan dieselfde groep verteenwoordig soos in diëtieleter , wat die bekendste verteenwoordiger van hierdie klas verbindings is, maar hulle kan ook verskillend wees, soos in etielmetieleter . Hulle word tradisioneel met 'n agtervoegsel -eter na die twee groepe, byvoorbeeld R=etiel en R’=metiel genoem. Die huidige IUSTC-benaming beskou die kortste R-O- groep as 'n syketting en noem   *metoksi-etaan* en  *etoksi-etaan*.

## Vervaardiging 
Die eerste eter (diëtieleter of dikwels gewoon **eter**) was reeds in die Middeleeue bekend. Dit kan verkry word deur aan etanol met behulp van swawelsuur water te onttrek:
: 2CH_3CH_2OH \xrightarrow{H_2SO_4} CH_3CH_3OC_2HCH_3 + H_2O

'n Ander sintesemetode gaan uit van 'n halogenoalkaan, byvoorbeeld metielbromied en 'n alkoksied (of alkanolaat) soos natriumetoksied (of -etanolaat):

500px

## Eienskappe 
Die R-O-R funksionele groep besit 'n dipoolmoment, maar dit is taamlik klein. Eters is daardeur slegs matig polêr en gewoonlik goeie oplosmiddels vir organiese molekule. Afhanklik van die aard van die twee R-groepe is eters taamlik vlugtig en dikwels taamlik brandbaar. 'n Ander gevaar is dat eters wat aan die lug se suurstof blootgestel is stadig eterperoksiede kan vorm wat ontploffings kan veroorsaak.

## Homoloë 
Daar is verbindings van ander elemente van die suurstofgroep, swael, seleen en telluur wat as die eters se homoloë beskou kan word: die tioëters, selenoëters en telluroëters. Dimetielsulfied en dimetielselenied is goeie voorbeelde.
Sjtsji

**Sjtsji** (Russies: щи; ) is ’n koolsop in die Russiese styl. Wanneer suurkool as hoofbestanddeel gebruik word, word it "suur sjtsji" genoem en soppe met suring, spinasie en soortgelyke plante as basis "groen sjtsji" (зелёные щи, *zeljonije sjtsji*). In die verlede is die naam "suur sjtsji" ook gebruik vir ’n drankie, ’n soort kwas wat nie met die sop verband gehou het nie.

## Geskiedenis 
[duimnael|240px|links|[Borsjt met kool as hoofbestanddeel kan soms moeilik van sjtsji onderskei word.]]

Sjtsji is ’n tradisionele sop van Rusland, waar dit reeds in die 9de eeu bekend was, kort nadat kool uit Bisantium begin invoer is. Daar is verskeie redes vir die sop se gewildheid: Dit is redelik maklik om te berei, dit kan saam met verskeie soorte vleis of daarsonder gemaak word en kan gevries word sodat dit makliker hanteerbaar is op reise en uitstappies. Daar is ook opgelet mense word nie siek van sjtsji nie en kan dit elke dag eet. Daarom het die sop teen die 10de eeu ’n Russiese stapelvoedsel geword, en die volgende gesegde het ontstaan: "Sjtsji en pap is ons kos" ("Щи да каша – пища наша", *Sjtsji da kasja – pisjtsja nasja*). 

Die hoofbestanddele van sjtsji was oorspronklik kool, vleis (bees, vark, lamsvleis of pluimvee), sampioene, meel en ’n speserymengsel (van veral uie en knoffel). Die kool en vleis is apart gekook, en suurroom is as garnering bygevoeg voordat dit opgeskep is. Sjtsji word tradisioneel saam met rogbrood geëet.

Mettertyd het die bestanddele verander. Meel, wat in die ou dae bygevoeg is om die voedingswaarde te verhoog, is vervang deur ander kossoorte. Die speserymengsel is verbeter met die byvoeging van peper en loerierblare, wat sedert omstreeks die 15de eeu na Rusland uitgevoer is, ook uit Bisantium. Die vleis is soms met vis vervang, terwyl wortels en pietersielie by die ander groente gevoeg is. Beesvleis was die gewildste vleis vir sjtsji, terwyl varkvleis in die Oekraïne meer algemeen was. 

Die verhouding tussen water en kool het van plek tot plek begin wissel – terwyl dit aanvanklik so dik was dat ’n lepel regop daarin kon staan, is dunner weergawes later ontwikkel.

## Sien ook 
* Borsjt

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Eter

Die woord **eter** word gebruik voor:

#Eter (chemie) – 'n klas chemiese verbindings
#Eter (klassieke element) – 'n begrip uit die Griekse oudheid
#Eter (mitologie) – 'n Griekse god
Merkaptaan

duimnael|Merkaptaan met 'n blou-gemerkte sulfhidrielgroep.
'n **Merkaptaan** is 'n organiese verbinding met die funksionele groep R-, waar R 'n alkiel of 'n ander organiese komponent voorstel. Die Engelse term "Mercaptan" (mərˈkæptæn) is in 1832 deur William Christopher Zeise bekendgestel en is afgelei van die Latynse *mercurium captāns* (in Engels: "capturing mercury"), of "vaslegging van kwik", omdat die tiolaatgroep (RS−) baie sterk bind met kwikverbindings.

Dit word ook 'n **tiol** genoem, what 'n kombinasie van "tio-" (wat van Grieks θεῖον (teion) afkomstig is en "swael" beteken) en "alkohol". Die –SH funksionele groep self word óf 'n tiolgroep óf 'n sulfhidrielgroep genoem.
 
Baie merkaptane het sterk reuke soos die van knoffel of vrot eiers. Merkaptane word as reukmiddels gebruik om 'n aardgaslekkasie (die gas in suiwer vorm is reukloos) op te spoor, en die "reuk van aardgas" is te danke aan die reuk van die merkaptaan wat as reukmiddel gebruik word.

## Kookpunte en oplosbaarheid 
Merkaptane toon min assosiasie deur waterstofbinding, beide met watermolekules en onder mekaar. Hulle het dus laer kookpunte en is minder oplosbaar in water en ander polêre oplosmiddels as alkohole met 'n soortgelyke molekulêre gewig. Om hierdie rede het tiole en ooreenstemmende tioeter funksionele groepisomere ook soortgelyke oplosbaarheidseienskappe en kookpunte, terwyl dieselfde nie waar is van alkohole en hul ooreenstemmende isomeriese eters nie.

## Verbindings 
Die S-H-binding in merkaptane is swak in vergelyking met die O-H-binding in alkohole. Vir CH3X−H is die bindingsentalpieë 365,07&nbsp;±&nbsp;2,1&nbsp;kcal/mol vir X=S en 440,2&nbsp;±&nbsp;3,0&nbsp;kcal/mol vir X=O.

## Suur 
duimnael|Sintese van natriumtiofenolaat uit tiofenol
Merkaptane kan maklik gedeprotoneer word. In vergelyke met die alkohole is merkaptane meer suur. Die gekonjugeerde basis van 'n tiol (of merkaptaan) word 'n tiolaat (of merkaptanaat) genoem. Butaantiol het 'n p*K*a van 10,5 teenoor 15 vir butanol. Tiofenol het 'n p*K*a van 6, teenoor 10 vir fenol. 'n Hoogs suur tiol is pentafluorotiofenol (C6F5SH) met 'n p*K*a van 2,68. Dus kan tiolate uit tiols verkry word deur behandeling met alkalimetaalhidroksiede.
 
## Verwysings
Metaantiol

**Metaantiol** of **(metiel)merkaptaan** is die eenvoudigste organiese verbinding met 'n tiol-groep. Dit het die formule . Dit word vanweë sy stank in klein hoeveelhede aan aardgas bygevoeg om mense te waarsku indien daar 'n gaslek is.

## Giftigheid 
Dit is nogtans 'n giftige stof wat die respirasie in mitochondrieë kan blokkeer deur die ensiem sitochroom-C-oksidase te beskadig. Inaseming lei tot vinnige opname.

## Verwysings
Suidlanders

duimnael|Die Suidlanders se kenteken is 'n druppel.

Die **Suidlanders** is 'n Suid-Afrikaanse organisasie wat die uiteindelik en ineenstorting van die land se infrastruktuur voorspel en planne beraam om Afrikaners uit die groot stede te ontruim. Dit is 'n burgerlike verdedigingsorganisasie wat in 2006 gestig is. Die organisasie word deur Gustav Müller gelei.

Die organisasie word sterk deur die profesieë van Siener van Rensburg beïnvloed. Baie mense glo dat Siener die oorname van 'n swart regering oor Suid-Afrika geprofeteer het, en dat Afrikaners bitter onder so 'n regering sal ly. Hulle glo ook dat dit op 'n uiteindelike stryd of oorlog afstuur, waarop mense hulself moet voorberei.

Opleiding oor alle aspekte van burgerlike verdediging word aan lede verskaf. Die opleiding wissel van noodhulp, logistiek, kommunikasie en die beheer van vlugtelinge. Hulle hou ook hul lede op hoogte van insidente en protesoptogte en maak noodplanne vir ontruiming aan hul lede beskikbaar.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Die Suidlanders se amptelike webtuiste
* Hul Engelse webtuiste
* Vaandel Uitgewers
Heracleum sphondylium

***Heracleum sphondylium***, of **bereklou**, is ’n kruidagtige, twee- of meerjarige gewas in die familie Apiaceae. Dit is inheems aan Europa en Asië. Die plante word so genoem na aanleiding van die rangskikking van hul blomme. 

## Beskrywing 
Die plante word gemiddeld 50-120&nbsp;cm hoog, met ’n maksimum van 2&nbsp;m. Die blare kan tot 50&nbsp;cm lank word. Hulle is veeragtig en harig, en verdeel in segmente van drie tot vyf lobbe. 

Die plant het pienkerige of wit blomme met vyf kroonblare. Hulle is gerangskik in groot blomskerms van tot 20&nbsp;cm in deursnee. Die plant blom gewoonlik tussen Junie en Oktober. Die eindpuntblomskerms is plat bo en die buitenste kroonblare vergroot.

Die blomme word deur insekte bestuif, veral vlieë. 

## Verspreiding en gebruik 
Die plante kom in Europa en Asië voor, asosok in Noord-Afrika. Die Slawiërs het ’n sop daarvan gemaak wat die voorloper van die moderne  borsjt met ’n beetbasis was. Die Slawiese naam vir die plant was Борщевик обыкновенный (*Borsjtsjewik obiknowjenni*), en dit is waar die sop se naam vandaan kom. Die plant groei in klam graslande en is as voer en menslike kos gebruik – van Oos-Europa tot Siberië en Noordwes-Amerika.

Die Slawiërs het bereklou in Mei bymekaargemaak en die stamme, blare en blomskerms opgekap. Dit is op ’n warm plek in water laat lê om te gis. Ná ’n paar dae was dit ’n "mengsel tussen bier en suurkool". Dit is dan gebruik om ’n sop met ’n suur smaak en skerp reuk te kook. 

In sommige Oos-Europese lande, veral Roemenië, word dit as ’n seksstimuleermiddel gebruik asook om probleme soos onvrugbaarheid en impotensie te behandel. Dit word ook soms vir epilepsie aanbeveel. Daar is egter geen kliniese studies wat die doeltreffendheid van die plant vir enige van hierdie probleme bewys nie.

## Galery 

Apiaceae - Heracleum sphondylium-6.JPG|’n Nabyskoot van die blomme van *H. sphondylium*.
HeracleumSphondylium1.jpg
Heracleum sphondylium blad.jpg
Heracleum sphondylium 02 ies.jpg
Heracleum sphondylium 3 RF.jpg

## Verwysings 
## Bronne 
* Pignatti S. - Flora d'Italia – Edagricole – 1982, Vol. II, pag. 237
* Tutin, T. G. & al. (ed.) (1968). Flora Europaea. (vol.2) Cambridge University Press, Cambridge. [p.365]
* 
* 
* 

## Eksterne skakels 
*

*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Sop

**Sop** is ’n hoofsaaklik vloeibare kossoort wat gewoonlik warm voorgesit word, maar ook koud kan wees. Bestanddele is vleis of groente met aftreksel, sap, water of ’n ander vloeistof. Warm sop word ook gekenmerk deur die kook van vaste bestanddele in ’n vloeistof totdat die geur onttrek is.

Soppe word tradisioneel verdeel in twee hoofgroepe: dik en helder sop. Die gevestigde Franse klassifikasies van helder sop is *bouillon* en *consommé*. Dik soppe word geklassifiseer na gelang van die verdikkingsmetode wat gebruik is: *purées* is groentesop wat met stysel verdik is; *bisques* is gemaak van skulpvis of groente en verdik met room; roomsoppe kan verdik wees met béchamelsous, en *veloutés* word verdik met eiers, botter en room. 

Soppe is soortgelyk aan bredies en soms is die onderskeid klein, maar soppe bevat gewoonlik meer vloeistof as bredies.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Ester

duimnael|Die ester-groep
'n **Ester** is 'n organiese verbinding met 'n algemene formule . (≠H)

Esters kan ontbind in  'n karboksielsuur  en 'n alkohol . Hierdie reaksie word ***verseping*** genoem, omdat die vervaardiging van seep op hierdie chemie gebaseer is.

Esters van eenvoudige R-groepe is gewoonlik taamlik vlugtige en welriekende verbindings. Hulle is effens polêre oplosmiddels wat baie aanwendings vind.

Vette is esters van gliserol, wat 'n alkaan**tri**ol is met drie -OH-groepe en vetsure wat dikwels 20-22-24 koolstofatome het. 'n Taamlik kort vetsuur is bottersuur wat net 4 koolstofatome het.

## Kyk ook 
*Etielasetaat

## Eksterne skakels 
*
Karboksielsuur

duimnael|Asynsuur en -in blou- sy funksionele karboksielsuurgroep
'n **Karboksielsuur** is 'n organiese verbinding wat die karboksielfunksionele groep () bevat.  

Die bekendste karboksielsure is asynsuur (etanoësuur; R=-) en mieresuur (metanoësuur; R= H-). Mieresuur is ook die eenvoudigste karboksielsuur. Dit bevat mos net een koolstofatoom.  Die proton van die --groep het suur eienskappe. Asyn is hoofsaaklik 'n oplossing van asynsuur in water, waarin 'n suur-basis-ewewig optree:
:CH_3COOH +H_2O \leftrightharpoons CH_3COO^- + H_3O^+
Die negatiewe lading op die asetaat-ioon  CH_3COO^- is oor die drie atome van die O-C-O-groep gedelokaliseer en dit stabiliseer hierdie ioon en verlaag sy basisiteit. 

## Poliprotiese sure 
duimnael|oksaalsuur
Dieselfde organiese molekuul kan meer as een karboksielsuurgroep bevat. Die eenvoudigste dikarboksielsuur is oksaalsuur.

## Aminosure 
'n Belangrike groep sure bevat naas die karboksielgroep ook 'n aminogroep (—). Hierdie stowwe word aminosure genoem.

## Sien ook 
*mieresuur
*asynsuur
*bottersuur
*ester
*amied
*Nitroverbindings
Vegetarisme

duimnael|250px|’n Verskeidenheid vegetariese en veganistiese kossoorte.

**Vegetarisme** is die gebruik om nie vleis, veral rooivleis, te eet nie. Dit kan ook ander diereprodukte insluit,

Mense kan om verskeie redes ’n **vegetariër** word. Baie maak beswaar teen die eet van vleis uit respek vir ander lewende wesens, dalk om godsdienstige redes of vanweë respek vir diereregte. Dit kan ook om gesondheids-, politieke, omgewings-, kulturele, ekonomiese of persoonlike redes wees. Vegetariese diëte verskil ook: ’n Ovolaktovegetariër eet eiers en suiwelprodukte; ’n ovovegetariër eet eiers, maar nie suiwelprodukte nie; ’n laktovegetariër eet suiwelprodukte, maar nie eiers nie. ’n Veganistiese dieet sluit alle diereprodukte uit, insluitende eiers en suiwelprodukte. Sommige vaganiste vermy ook ander diereprodukte, soos byewas, leer of syklere.

Verpakte en geprosesseerde kosse soos koekies, sjokolade, jogurt en lekkers bevat dikwels onbekende bestanddele en kan ’n bron van kommer vir vegetariërs wees. Hulle sal dikwels deur die bestanddele van ’n produk lees om seker te maak dit bevat nie diereprodukte nie. kan ander vegetariërs eenvoudig nie ’n probleem hê met die eet daarvan nie. Sommige vegetariërgroepe beskou sulke diëte nie as vegetaries nie.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Bronne/steun vir vegetariërs
* Internasionale Kongres oor Vegetariese Voeding
* "Shattering The Meat Myth: Humans Are Natural Vegetarians" deur Kathy Freston, *The Huffington Post*, 11 Junie 2009
* MedlinePlus Encyclopedia
* Vegetarian Society
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Salpeter

**Salpeter** (Eng: *Niter, saltpeter*) is die mineraal weergawe van kaliumnitraat wat in die verlede gemyn is vir die gebruik as kunsmis. Die stof is goed in water oplosbaar en word veral in grotte gevind waar dit teen die reën beskut is. In Suid-Afrika word dit in die Noord-Kaap naby Prieska en Hay gevind. 

Salpeter word saam met houtskool (vorm van koolstof) en swawel gebruik om buskruit te maak.

## Verwysings
Aleksiet

**Aleksiet** is 'n seldsame bismut-tellurium-sulfo-soutmineraal met 'n chemiese formule van .

## Verwysings
Bakeriet

**Bakeriet** is die algemene naam wat gegee word aan gehidreerde kalsiumboorsilikaathidroksied, 'n borosilikaatmineraal met chemiese formule Ca4B4(BO4)(SiO4)3(OH)3·(H2O) wat voorkom in vulkaniese gesteentes in die Baker-area in Kalifornië.

## Geskiedenis 
Dit is die eerste keer in 1903 beskryf waar dit voorkom in die Corkscrew Canyonmyn van die Black Mountains, Death Valley Nasionale Park, Kalifornië, VSA. Dit is vernoem na Richard C. Baker, 'n direkteur van die *Pacific Coast Borax Company*.

## Kristalstruktuur 
Bakeriet () se struktuur is nouverwant aan datoliet s'n (), maar daar is geen minerale gevind wat op 'n oplossingsreeks wys nie.

Bakeriet besit 'n gelaagde struktuur. Daar is kalsiumlae wat afwissel met lae wat 'n netwerk van twee tipes tetraëders bevat. Die kalsiumatome het 'n koördinasie wat as 'n vervormde tetragonale antiprisma beskryf kan word. Die hidroksielgroepe wys na die kalsiumatome. Die eerste tipe tetraëder is T = ; die ander een T = . Die tetraëders is aan hoekpunte met mekaar verbind en vorm 'n 2D-netwerk.

DTA-eksperimente het uitgewys dat die mineraal sy hidroksielgroepe stapsgewys by 652&nbsp;°C en 703&nbsp;°C verloor, pleks van in een stap by 733&nbsp;°C soos met datoliet.

## Verwysings
Rog

**Rog** (*Secale cereale*) is ’n grassoort (familie Poaceae) wat algemeen as ’n graan, dekplant of weiding geplant word. Dit is lid van dieselfde tribus as koring, naamlik Triticeae, en naby verwant aan gars (genus *Hordeum*) en koring (*Triticum*). Rog word gebruik om meel, rogbrood, rogbier, whisky en veevoer te maak. Dit kan ook soos hawersemels rou geëet word.

## Geskiedenis en gebruik 
Rog is een van die spesies wat wild in Turkye en omliggende streke groei. Dit is sedert die Neolitikum as voedsel aangeplant, aanvanklik in klein hoeveelhede maar sedert die Bronstyd in Sentraal-Europa (omstreeks 1800-1500 v.C.) meer algemeen.

duimnael|links|150px|Korrels rog.

Plinius die ouere was nie baie beïndruk met rog nie en het geskryf dit is ’n "baie swak kossoort" en moet net voorgesit word "om hongersnood te vermy".

Sedert die Middeleeue is dit in groot hoeveelhede in Sentraal- en Oos-Europa verbou. Dit is in die meeste gebiede oos van die Frans-Duitse grens en noord van Hongarye die belangrikste graansoort vir brood. Dit word ook in Suid-Europa verbou.

Rog word in ’n meel fyngemaal. Rogmeel bevat baie gliadien, maar min glutenien. Dit het dus ’n laer gluteninhoud as koringmeel. Dit bevat ook ’n hoër persentasie verteerbare vesel. Rogbrood word van rogmeel gemaak en is ’n belangrike voedselsoort in Noord- en Oos-Europa.

Die graan word gebruik vir die maak van alkoholiese dranke, soos rogbier en  asook vir kwas en kruiemedisyne bekend as rogekstrak. Dit word ook aangeplant as ’n dekgewas en vir groen kunsmis, en rogstrooi word gebruik vir diere om op te slaap.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* 15px Hierdie artikel is deels vertaal uit die Engelse Wikipedia
Così fan tutte

**Così fan tutte, ossia La scuola degli amanti** (), K. 588, is 'n komiese opera (*opera buffa*) deur Wolfgang Amadeus Mozart. Daarin bak twee mans twee susters 'n poets om te toets of die vroue regtig vir hulle lief is en aan hulle getrou sal wees.

Die opera het twee bedrywe volgens die libretto (teks) van Lorenzo da Ponte. Die eerste opvoering was op 26 Januarie 1790 in Wene en was 'n groot sukses. Omdat keiser Jozef II op 20 Februarie 1790 oorlede is, word alle teaters gesluit en word die opera eers weer in Junie 1790 hervat.

*Così fan tutte* word nog steeds reëlmatig in die groot operahuise oor die wêreld opgevoer en word as een van Mozart se mees musikale operas beskou. Volgens oorlewering is die opera gebaseer op 'n werklike gebeurtenis wat in Wene plaasgevind het. In die 19de eeu is die opera as ietwat stuitig beskou, en is dit selde opgevoer. Ander operas soortgelyk in uitvoering en styl is *Le nozze di Figaro* en *Don Giovanni*, eweneens op die libretti van Da Ponte gebaseer.

Die titel beteken "So doen hulle almal" of "Die skool vir geliefdes" en sinspeel op die onbetroubaarheid van vroue in die liefde.

## Rolverdeling 
* Fiordiligi, geliefde van Guglielmo en suster van Dorabella – sopraan
* Dorabella, geliefde van Ferrando en suster van Fiordiligi – mezzosopraan
* Guglielmo, jong offisier – bariton
* Ferrando, jong offisier – tenoor
* Despina, bediende – sopraan
* Don Alfonso, vriend van die offisiere – bas

## Storielyn 
Die opera speel in die 18de eeu in Napels af. Don Alfonso wed twee jong offisiere dat hulle geliefdes ontrou sal wees as hul die kans kry. Die mans aanvaar die weddenskap. Hulle vertel hul geliefdes dat hulle vir diens opgeroep is en uit Napels vertrek.

Hulle kom egter terug, as Albaneërs vermom, om by mekaar se geliefde aan te lê. Met die sameswering van Despina stem die twee susters in om met die buitelanders te trou. Op die laaste oomblik verwyder die mans hul vermomming, en bestraf hulle hul ontrou geliefdes.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Rogbrood

duimnael|250px|Rogbrood van suurdeeg met okkerneute.

**Rogbrood** is ’n soort brood wat met wisselende hoeveelhede rogmeel gemaak word. Dit kan lig of donker wees, na gelang van die soort meel en die kleurstof wat bygevoeg is. Dit is gewoonlik digter as brood wat van koringmeel gemaak is. Dit het ook ’n hoër veselinhoud as witbrood en is dikwels donkerder en geuriger. 

Donker rogbrood in in die Middeleeue as ’n stapelvoedsel beskou. Baie verskillende soorte word in streke soos Skandinawië, Finland, die Baltiese lande, Pole, Rusland, Nederland, België, Frankryk en Duitsland gemaak.

## Eksterne skakels 
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Weense worsie

duimnael|220px|Würstl, of Europese Weense worsies.  
duimnael|220px|Geblikte Weense worsies in ’n tamatiesous.

’n **Weense worsie** (Duits: *Wiener Würstchen* of *Wiener*, in Oostenryk *Frankfurter Würstel* of *Würstl*, in Switserland *Wienerli*) is ’n soort worsie wat tradisioneel van vark- en beesvleis gemaak word. Dit word in Oostenryk nie eintlik Weense worsies genoem nie, maar eerder *Frankfurter Würstchen*.

Die bestanddele, grootte en bereiding van Weense worsies verskil baie van streek tot streek of van vervaardiger tot vervaardiger. In sommige Europese lande word hamworsies verkoop met Duitse of Franse name wat as "Weense worsies" vertaal kan word, maar gewoonlik lyk Weense worsies meer soos die Amerikaanse frankfurterworsies. 

Die worsies word dikwels in worsbroodjies, of *hot dogs*, gebruik.

In Amerika verwys "Weense worsie" eerder net na ’n kleiner, korter worsie. Die langer worsies word *frankfurters* of sommer *hot dogs* genoem. 

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*15px Hierdie artikel is deels vertaal uit die Engelse Wikipedia
* *Ministerium für ein lebenswertes Österreich: Frankfurter / Wiener Würstel*
Kroket (voedsel)

::*Vir die sportsoort wat se naam (verkeerdelik) dieselfde uitgespreek word, sien **kroukie**.* 

’n **Kroket** is ’n klein gebraaide rolletjie met krummels om, met as hoofbestanddele gewoonlik fynaartappels met maalvleis (lam- of beesvleis), hoender, kalkoen, vis of skulpvis, kaas, groente en ’n wit- of bruinsous. Daarby kan ook geweekte witbrood, eiers, uie, kruie en speserye, wyn, melk of bier gevoeg word, of enige kombinasie daarvan. 

Die kroket word gewoonlik in ’n silinder-, skyf- of ovaalvorm gerol, met krummels bedek en dan in diep olie gebraai. Die kroket (van die Franse woord *croquer*, "kraak") het wêreldwyd bekend geraak as ’n lekkerny en as kitskos.

Krokette met fynaartappels word dikwels as ’n bygereg voorgesit saam met wintergeregte, soos op Kersdag in die Noordelike Halfrond. Dié wat as kitskos verkoop word, bevat dikwels nie aartappels nie, maar kaas, beesvleis en sous.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Suurkool

duimnael|240px|Duitse sauerkraut.

**Suurkool**, of **sauerkraut**, is fyngesnyde kool wat vanweë verskeie soorte melksuurbakterieë gegis het. Dit het ’n lang raklewe en ’n kenmerkende suur smaak danksy die melksuur wat gevorm word wanneer die bakterieë die suikers in die kool laat fermenteer.

## Oorsig 
duimnael|links|220px|Tuisgemaakte suurkool.

Gefermenteerde kos kom in baie kulture voor, en suurkool is seker een van die bekendste soorte gegiste koolgeregte. Die Antieke Romeinse skrywers Cato die ouere (in sy *De Agri Cultura*) en Columella (in sy *De re Rustica*) noem die preservering van kool en rape met sout.

Suurkool is veral gewild in Oos-Europese en Duitse kookkuns, maar ook in Nederland (*zuurkool*) en Frankryk (*choucroute*). Die woord "sauerkraut", soos dit ook in Engels genoem word, kom uit Duits en beteken letterlik suurkool. Die name in Slawiese en ander Oos-Europese lande beteken soms "gegiste kool" – soos квашеная капуста, *kwasjenaja kapoesta* (Russies), *kiszona kapusta* (Pools) en *skābēti kāposti* (Letties) – of "suur kool" – soos кисело зеле, kiselo zele (Bulgaars), *kiselo zelje* (Kroaties) en *savanyúkáposzta* (Hongaars). 

Voordat bevrore kos, yskaste en goedkoop vervoer uit warmer gebiede algemeen geraak het in Noord-, Sentraal- en Oos-Europa, was sauerkraut nes ander gepreserveerde kossoorte in die winter ’n belangrike bron van voedingstowwe. James Cook het altyd suurkool saamgeneem op sy seereise, want hy het uit ondervinding geweet dit voorkom skeurbuik.

Tydens die Eerste Wêreldoorlog het die Amerikaanse vervaardigers van suurkool dit "liberty cabbage" genoem uit vrees dat die Amerikaanse publiek ’n produk met ’n Duitse naam sou verwerp.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Jacques Cousteau

**Jacques Cousteau** (1910–1997) was ’n Franse ontdekkingsreisiger, beroemd vir sy rolprente oor die plante en diere van die see. Hy het ook die duiklong help ontwikkel. In Frankryk was hy bekend onder die naam *le commandant Cousteau* ("kommandant Cousteau"), buite Frankryk as *Jacques Cousteau* of *kaptein Cousteau*. Hy was 'n Franse erelegioen (''Commandeur de l'ordre national de la Légion d'honneur*) en is ook met die *Grand-Croix de l'ordre national du Mérite'' vereer.

## Lewensloop 
Jacques-Yves Cousteau is op 11 Junie 1910 in Saint-André-de-Cubzac, Gironde in Frankryk gebore. Ná skool studeer hy aan die École navale (maritieme akademie) en word 'n offisier in die Franse Vloot. Sy loopbaan in die vloot is egter deur 'n motorongeluk kortgeknip.

duimnael|links|Die Calypso in 1999.

In 1937 trou Cousteau met die 18-jarige Simone Melchior. Sy was nie net sy eggenoot nie, maar ook 'n besigheidsvennoot en die eerste vroulike skubaduiker. Sy vergesel Cousteau op die Calypso, die enigste vrou aan boord, maar verskyn nie in sy films nie. Die egpaar het twee seuns gehad, Jean-Michel Cousteau (1938) en Philippe Cousteau (1940–1979), wat later ook by die Calypso-ekspedisies betrokke was.

Tydens die Tweede Wêreldoorlog ontwikkel hy en Emile Gagnan 'n geheime duikapparaat, die duiklong. In die jare na die oorlog het hy tegnieke ontwikkel om seemyne in Frankryk se hawens op te ruim.

Saam met Jean Mollard ontwikkel hy die "SP-350", 'n duikboot vir twee persone wat 'n diepte van 350 meter onder water bereik. In 1965 is die eksperiment herhaal en bereik die twee voertuie 'n diepte van 500 meter. Hy was ook by die bou van onderwater habitats en die ontwikkeling van die onderwaterkamera betrokke.

Sy eerste vrou is in 1990 oorlede, waarna hy in 1991 met Francine Triplet trou. Cousteau is op 25 Junie 1997 in Parys aan 'n hartaanval oorlede.

## Filmografie 
duimnael|Die SP-350, 'n duikboot wat hy help ontwikkel het.

* *The Silent World (Monde du Silence, Le)* (1956) 
* *World Without Sun (Monde sans Soleil, Le)* (1964) 
* *Journey to the End of the World* (1976)
* *Cries from the Deep* (1981) (Jacques Gagné, regisseur)
* *St. Lawrence: Stairway to the Sea* (1982) (regisseur)

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Bremgarten-renbaan

Die **Bremgarten-renbaan** was 'n 7,28&nbsp;km (4,524&nbsp;myl) motorsportrenbaan in Bern, Switserland wat voorheen die Switserse Grand Prix van 1933 tot 1939 (Formule Een, 1947 tot 1954) en die Switserse motorfiets Grand Prix gehuisves het.

Bremgarten is gebou as 'n motorfietsrenbaan in 1931 in die *Bremgartenwald* (Bremgartenbos) in die noorde van Bern. Die baan self het geen ware pylvak nie, maar slegs 'n versameling hoë-spoed draaie. 

Dit huisves sy eerste motorwedren in 1934, wat die lewe van die renjaer Hugh Hamilton eis, en in 1948 ook die Italiaanse renjaer Achille Varzi. Van die begin af, het Bremgarten se bome langs die pad, dikwels swak ligtoestande en veranderinge in die padoppervlak gemaak dat dit erken was om 'n baie gevaarlike renbaan te wees, veral wanneer dit nat was.
Aintree-motorrenbaan

**Aintree-motorrenbaan** is 'n 3-myl (4,83&nbsp;km) lange motorrenbaan in die dorp Aintree, Merseyside, Engeland. Die baan is geleë binne die bekende Aintree-perderenbaan en gebruik dieselfde pawiljoene as die perderesies. Gebou in 1954 as die "Goodwood of the North". Die baan is goed bedek en relatief plat – wat wissel van 15 tot ongeveer 30 meter in hoogte.

Die baan het die Formule Een Britse Grand Prix vyf keer aangebied, in 1955, 1957, 1959, 1961 en 1962.

Die volle Grand Prixbaan is laas in 1964 gebruik, maar 'n deel daarvan is nog steeds oop en deur die Aintree Circuit Club gebruik vir wedrenne tot die laat-1990's. Beperkte motorsport gaan vandag voort in die vorm van motornaelrenne, asook motorfietswedrenne op die Klubbaan.
Mario

is 'n denkbeeldige loodgieter en protagonis van die gelyknamige videospeletjiereeks. Hy was oorspronklik bekend as **Jumpman** en is in 1981 geskep deur die Japannese spelontwerper Shigeru Miyamoto en later algemeen **Super Mario** genoem.

Mario is een van die mees bekende karakters wat deur Nintendo geskep is.

Mario dra gewoonlik 'n rooi T-hemp, 'n blou oorpak en 'n rooi hoed met die letter M.

## Eksterne skakels 
*  Amptelike webwerf
Mario (reeks)

[duimnael|200x200px|Die embleem van [Mario]]
***Mario***, ook bekend as ***Super Mario***, is 'n reeks videospeletjies wat geproduseer word deur Nintendo, beskou as een van die mees gewilde, duursame en beste videospelreeks in die geskiedenis; die protagonis is Mario.

## Die belangrikste reeks 
## Notas
Butielamien

**Butielamien** is 'n organiese verbinding met formule . Dit is 'n onwelriekende en taamlik vlugtige en brandbare vloeistof. Dit kan tot ernstige irritasie van die vel lei en is 'n taamlike sterk basis. 'n 1%-ige oplossing in water het 'n pH van 13. Dit word van butanol vervaardig en is 'n belangrike tussenproduk vir die vervaardiging van landbouprodukte, rubberprodukte en plastifiseerders vir nylon en additiewe vir brandstowwe en olie. 

## Verwysings
Amien

**Amiene** kan as gesubstitueerde ammoniak-molekule beskou word. 

Nes ammoniak het hulle basiese eienskappe, omdat die N-atoom 'n alleenpaar het. Amiene is volop in die biochemie en die natuur. Hulle het dikwels 'n onaangename vrot vis-agtige reuk.

## Primêre amiene 
Indien net een waterstofatoom deur ‘n organiese groep vervang is, word dit n primêre amien genoem. 'n Algemene formule vir n primêre amien is R-. In die chemiese nomenklatuur kan hierdie funksionele groep met die voorvoegsel *amino-* of met die uitgang *-amien* aangedui word.

:200px
Hierdie molekuul word soms 1-*amino*-butaan genoem, en IUSTC gee die voorkeur aan hierdie naam, maar butiel*amien* ook dikwels gebruik, omdat dit die *Chemical Abstract Service (CAS)* se konvensie is.

Twee substitusies gee 'n *sekundêre* amien en drie 'n *tersiêre* amien.

## Verwysings
Djabir ibn Hajjan

**Aboe Moesa Djabir ibn Hajjan** (Latyn: **Geber**; 721? Toes, Iran – 815? Al-Koefa, nou Irak) word as die grootste alchemis van die Islamitiese wêreld beskou. Sy werk word selfs deur sommige as die begin van die chemie beskou, daar is egter ook geleerdes wat selfs oortuig is hy het nooit bestaan nie en dat agter sy naam 'n groep anonieme alchemiste skuil. Daar is meer as duisend geskrifte wat aan Djabir toegeskryf word, maar die meeste verraai dat hulle baie later geskryf is met terme wat uit 9de-eeuse Grieks vertaal is of terme wat geleerdes vermoed van die Isma’ili-sekte afkomstig is.

Djabir se pa kom van Chorasan in die ooste van Iran en was 'n Sjia-aanhanger en apteker. Hy ondersteun die magtige Abbasidiese dinastie. Djabir raak omstreeks 750 n.C. bekend met die wisier van die Abbasiede nadat hulle die mag oor die kalifaat van die Omajjade oorgeneem het. Djabir kom hierdeur aan die hof van Haroen-al-Rasjied.

Die meeste boeke van Djabir gaan oor alchemie, maar daar is tekste oor vele ander onderwerpe soos medisyne, wiskunde, magie, musiek en filosofie. Die belangrikste boeke is die *Kitab-al-sabin* ("Die sewentig boeke") en die *Kitab al-mizan* ("Die boek van die skale").

Hoewel hy 'n mistikus en Soefi was, beklemtoon hy die belang van sistematiese eksperimentele werk. Hy het talle metodes, glaswerk en chemiese stowwe ontdek en ontwikkel wat vandag nog as onderdeel van die chemie beskou word, soos:
* Distillasie
* Die alembiek wat distillasie prakties maak
* Kristallisasie om stowwe te suiwer
* Swaelsuur
* Salpetersuur
* Soutsuur
* Koningswater
* Sitroensuur
* Asynsuur
* Wynsteensuur
* Verbeterings in looibewerkings van leer

Hy het ook begin om stowwe te kategoriseer, soos vlugtige stowwe teeoor metale, en ten derde materiale wat tot 'n poeier fygestamp kon word.

## Verwysings
Jordaniet

**Jordaniet** is 'n sulfosoutmineraal met 'n chemiese formule van Pb14(As,Sb)6S23 in die monokliene kristalstelsel, vernoem na die Duitse wetenskaplike H. Jordan (1808–1887) wat dit in 1864 ontdek het. 

Loodgrys van kleur (wat dikwels 'n iriserende verwering vertoon), met 'n swart streep en metaalagtige glans. Jordaniet het 'n hardheid van 3 op die Mohs skaal, 'n relatiewe digtheid van ongeveer 6,4 en 'n konchoidale breking. Die kenmerkende voorkoms is in die Lengenbach-steengroef in die Binnvallei, Wallis, Switserland.

## Verwysings
Crouton

duimnael|240px|Croutons in ’n slaai.
duimnael|240px|Croutons in ’n bak.

**Croutons**, **croûtons** of **krotons** is stukkies gebraaide of herbakte brood. Dit word meestal in blokkies gesny en gegeur, en verleen ekstra tekstuur en smaak aan slaaie, soppe en bredies, of soms word dit alleen as ’n lekkerny geëet.

Die woord "croûton" kom uit Frans en is afgelei van die Franse woord *croûte*, of "kors".  Hoewel croutons meestal in klein blokkies gesny word, kan hulle enige grootte en vorm hê; dit kan selfs met hele snye brood gemaak word. 

## Bereiding 
Die bereiding van croutons is redelik eenvoudig. Snye brood word gewoonlik in blokkies gesny en dan geverf met olie of botter (wat met ’n verskeidenheid middels gegeur kan wees). Die blokkies word dan gebak. Hulle kan ook liggies in botter of kookolie gebraai word totdat hulle bros en bruin is, wat daaraan ’n botterige smaak en krakerige tekstuur gee. Soms word croutons ook met kaas gegeur

Byna enige soort onversoete brood kan gebruik word. Ouerige, droë brood word dikwels ingespan in plaas van vars brood. Ou brood word deur kokke gebruik vandat brood uitgevind is; dit is in die Middeleeue dikwels saam met sop opgedien. Deesdae kan croutons ook klaar berei gekoop word. 

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Mohriet

**Mohriet**, (chemiese formule ·6), is 'n seldsame sulfaatmineraal wat oorspronklik in die geotermiese velde van Toskane, Italië gevind is. Hierdie Fe-dominante analoog van boussingaultiet word soms gerapporteer in brandende steenkool mynhope.

## Sien ook 
* Mohr se sout
* Mineraal

## Verwysings
Jalpaïet

**Jalpaïet**  is 'n seldsame koper-silwer sulfiedmineraal met die chemiese formule CuAg3S2.
Dit is die eerste keer in 1858 beskryf as om voor te kom in die Leonora-myn, Jalpa, Zacatecas, Meksiko en is vernoem na die plek.

## Verwysings
Kobelliet

duimnael|260px|Kobelliet

**Kobelliet** (chemiese formule Pb22Cu4(Bi,Sb)30S69) is 'n grys, veselagtige, metaliese mineraal. Dit is ook 'n sulfiedmineraal wat uit antimoon, bismut en lood bestaan. Dit is 'n lid van die izoklakeiet–berryietreeks met silwer (Ag) en yster (Fe) wat die koper (Cu) vervang, en met 'n wisselende verhouding van bismut, antimoon en lood. 

Dit kristalliseer in monokliene piramidale kristalle. Die mineraal kan gevind word in ertse en afsettings van Hvena, Swede; Ouray, Colorado; en Wake County, Noord-Carolina, VSA. 

Die mineraal is vernoem na Wolfgang Franz von Kobell (1803–1882), 'n Duitse mineraloog.

## Verwysings
Homiliet

**Homiliet** is 'n borosilikaatmineraal wat deel uitmaak van die gadolinietgroep minerale met die chemiese formule Ca2(Fe,Mg)B2Si2O10. Dit kom voor as bruin monokliene kristalle binne massas veldspaat in pegmatiet en is in 1876 op die Stoko-eiland, Langesundfjord, Noorweë ontdek. 

Die naam is afkomstig van die Grieks om ‘saam voor’ te kom, in verwysing na sy assosiasie met meliphaniet en allaniet.

## Sien ook 
* Silikaatminerale

## Verwysings
Nabesiet

**Nabesiet** is 'n seldsame silikaatmineraal van die seolietgroep met die chemiese formule Na2BeSi4O10·4(H2O). Dit kom voor as kleurlose tot wit ortorombiese kristalle in dun plaatagtige lae soos mikas. Dit het die seolietstruktuur. Die Mohs hardheid is 5 tot 6 en sy relatiewe digtheid is 2,16. Die gerapporteerde brekingsindekswaardes is nα = 1.499, nβ = 1.507, en nγ = 1.511.

Dit is in die Ilimaussaq-intrusiewe kompleks van suidwes-Groenland ontdek, en die eerste keer in 2000 erken. Dit kom voor in tugtupietdraende albitiet, 'n seldsame, baie alkaliese stollingsgesteente.

## Sien ook 
* Mineraal
* Seoliet

## Verwysings 
* Webmineral.com data
* Mindat.org
Nadoriet

duimnael|260px|Nadoriet van Djebel Nador, Konstantynse provinsie, Algerië.

**Nadoriet** is 'n mineraal met die chemiese formule PbSbO2Cl. Dit kristalliseer in die ortorombiese kristalstelsel en is bruin, bruingeel of geel van kleur, met 'n wit of geelwit streep. Nadoriet is vernoem na Djebel Nador in Algerië, waar dit die eerste keer in 1870 geïdentifiseer is. Djebel Nador en Djebel Debbar (beide in die Konstantynse provinsie van Algerië) is sy medetipe voorkomste.

## Sien ook 
* Halied

## Verwysings
Roseliet

{{Mineraalkas
|formule=Ca2(Co2+, Mg)[AsO4]2·H2O
|kategorie=Arsenaatminerale
|hardheid=3.5 
|kristalsisteem=Monoklinies
|ruimtegroep=*P*21/c
|kleur=Donker pienk-rooi, pienk
|glans=Glasagtig
|streep=Ligrooi
|relatiewe digtheid=3.69
|splyting={010}
|dubbelbreking= Twee-assig (-)
|pleochroïsme=sigbaar
|eenheidsel=a = 5.801&nbsp;Å, b = 12.898&nbsp;Å c = 5.617&nbsp;Å; β = 107.42°; Z&nbsp;=&nbsp;2
|beeld1=Rosélite, dolomite 7100.2606.jpg
|teks1=Roselietkristalle (pienk) op dolomiet (wit).
|verwysings= 
}}

**Roseliet**   is 'n seldsame arsenaatmineraal met chemiese formule: Ca2(Co,Mg)[AsO4]2·H2O. Dit is die eerste keer in 1825 beskryf vir 'n voorkoms in die Rappold-myne van Schneeberg, Sakse, Duitsland en is vernoem na die Duitse mineraloog Gustav Rose deur Armand Levy. Dit kom voor in kobaltdraende hidrotermiese omgewings en is geassosieer met are van kwarts en Kalsedoon in hierdie tiperende ligging. Dit is ook gerapporteer uit Italië, Marokko, Chili, British Columbia en verskeie plekke in Duitsland.

## Sien ook 
* Mineraal
* Relatiewe digtheid
* Mohs se hardheidskaal

## Verwysings
Dypingiet

**Dypingiet**  is 'n mineraal, 'n gehidreerde magnesiumkarbonaat met die chemiese formule Mg5(CO3)4(OH)2·5H2O. 

Die tipeligging is die Dypingdal serpentyn-magnesietafsetting, Snarum, Noorweë.

## Kenmerke 
Dit het 'n relatiewe digtheid van 2,15 en is opties tweeassig positief, met 'n wit na grys streep.

## Verwysings
Raspiet

**Raspiet** is 'n lood-wolframaat mineraal met 'n chemiese formule . Dit vorm geel tot geelbruin monokliene kristalle. Dit is die lae temperatuur monokliene dimorf van die tetragonale mineraal stolziet. Dit is in 1897 in Broken Hill, Nieu-Suid-Wallis, Australië, ontdek, en na Charles Rasp (1846–1907), 'n Duits-Australiese prospekteerder vernoem, wat die Broken Hill ertsafsettings ontdek het.

## Sien ook 
* Relatiewe digtheid
* Mohs se hardheidskaal

## Verwysings
Asisiet

**Asisiet** (Pb7SiO4O4Cl2) is 'n geel tetragonale haliedmineraal. Dit word aangetref by die Kombat-myn, Kombat, Grootfontein-distrik, Otjozondjupa-streek, Namibië, waar dit in 1988 ontdek is. Dit is vernoem na 'n plaas, Asis, waarop die myn geleë is.

## Kenmerke 
Dit het 'n geel tot geel-groen  of rooi kleur. Dit het 'n hardheid van 3.5 op die Mohs hardheidskaal, en 'n tetragonale kristalsisteem.

## Sien ook 
* Mineraal
* Relatiewe digtheid
* Mohs se hardheidskaal

## Verwysings 
* Mindat.org – Asisite
* Webmineral.com – Asisite
* Handbook of Mineralogy – Asisite
Floressee

Die **Floressee** (Indonesies: *Laut Flores*) is 'n see aan die weste van die Stille Oseaan in Suidoos-Asië. Dit lê tussen Sulawesi in die noorde en die Klein-Soenda-eilande in die suide net suid van die ewenaar. Die Floressee grens aan die Indiese Oseaan in die suidweste, die Javasee in die weste, die Bandasee in die ooste en die Timorsee in die suidooste.

duimnael|links|Ligging van die Floressee
Die see het 'n oppervlakte van sowat 111&nbsp;280&nbsp;km² en 'n gemiddelde diepte van 500&nbsp;m. 

Die hele kus van die Floressee behoort aan die eilandnasie Indonesië.

## Verwysings
Reggiane Re.2000

Die **Reggiane Re.2000** was 'n Italiaanse vegvliegtuig wat deur die Italiaanse Lugmag gebruik is tydens die Tweede Wêreldoorlog. Die prototipe het sy nooiensvlug in 1938 onderneem. Die vliegtuig se ontwerp is beïnvloed deur die Amerikaanse ontwerpe van daardie tyd: die stomp, bonkige voorkant en toegerus met 'n stermotor. 

Die Italiaanse Lugmag het die prototipe geïgnoreer maar die Italiaanse Vloot het die Reeks II en Reeks III bestel: eersgenoemde vir gebruik met 'n katapult en laasgenoemde vir langafstandvlugte. Die Hongaarse Lugmag het ook 'n klompie Re.2000's gekoop en later self daarvan onder lisensie laat bou. Hulle model was bekend as die *Hejja* (valk). Swede het ook 60 van die vliegtuig bestel vir die Sweedse Lugmag wat op hulle beurt die vliegtuig tot in 1945 bedryf het.

## Reggiane Re.2001 
Die *Reggiane Re.2001* was toegerus met 'n Duitse Daimler-Benz DB-601 inlynenjin. Die vliegtuig het bekend gestaan as die *Ariete* (ram). Maar Daimler-Benz moes egter fokus op vliegtuie vir die *Luftwaffe* en enjins van Alfa Romeo is later gebruik. Daar is 252 eenhede van die *Reggiane Re.2001* met Alfa Romeo-enjins gebou met drie bewapeningvariasies. Behalwe die vegvliegtuig was daar ook 'n vegter-bomwerper en 'n nagvegvliegtuig. Die vegter-bomwerper is bekend as die *Reggiane Re.2002*.

## Reggiane Re.2005 
Die *Reggiane Re.2005 Sagittario* was die laaste model in die *Reggiane Re.2000* ontwikkelingslyn en word beskou as die beste Italiaanse vegvliegtuig van die Tweede Wêreldoorlog. Dit was aangedryf deur 'n inlynenjin en het sy nooiensvlug in September 1942 onderneem. Die produksie-eenhede was toegerus met DB 605 enjins wat onder lisensie gebou is. 

Daar was slegs 48 ''Sagittario's* gebou voor die Geallieerde magte die fabrieke in Italië beset het. Die *Sagittario* is gebruik om Napels, Rome en Sisilië te verdedig.

## Tegniese besonderhede 
## Sien ook 
* Lys van vegvliegtuie

## Bron 
* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015.
Gedeë

duimnael|regs|Gedeë goud.
duimnael|regs|Gedeë koper.
duimnael|Gedeë platinum.

Die term **gedeë** (Engels: native) word in mineralogie gebruik om aan te dui dat 'n element soos goud, silwer of telluur in vrye vorm pleks van in 'n chemiese verbinding gevind word.

Moenie hierdie term met *suiwer* verwar nie. Gedeë koper kan sekere onsuiwerhede soos silwer as opgeloste stowwe bevat, omdat die meeste minerale mengkristalle is, maar die kristalle het wel koper se kristalstruktuur en nie byvoorbeeld koperoksied s'n nie.

Van die elemente wat gedeë gevind word is:
* Goud
* Silwer
* Koper
* Yster
* Nikkel
* Swawel
* Telluur

Daar is ook metaallegerings wat hulle eie kristralstruktuur besit en in gedeë vorm gevind word, soos:
*tetrataeniet
*ourikupried
*tetra-ourikupried
Bismarcksee

Die **Bismarcksee** (Engels: *Bismarck Sea*) is 'n see van die Stille Oseaan in Oseanië tussen Nieu-Guinee in die weste en die Bismarckargipel in die ooste net suid van die ewenaar. Die Bismarcksee grens aan die Salomonssee in die suidooste. Die see het 'n oppervlakte van sowat 40&nbsp;000&nbsp;km² en 'n gemiddelde diepte van 2&nbsp;000&nbsp;m.

[duimnael|links|Die [vulkaan Bola op Nieu-Brittanje aan die suidelike kus van die Bismarcksee]]
Die hele kus van die Bismarcksee behoort tot die eilandnasie Papoea-Nieu-Guinee. Die Bismarcksee word deur Nieu-Brittanje van die Salomonssee in die suidooste en deur Nieu-Ierland van die oop Stille Oseaan in die noordooste geskei. Die belangrikste rivier wat in die Bismarcksee uitmond is die Sepik. 

Die Bismarcksee is soos die Bismarckargipel ná Otto von Bismarck, die eerste kanselier van die Duitse Keiserryk, genoem. Die see was tussen 1885 en 1914 deel van die Duitse kolonie Duits-Nieu-Guinee en is tydens die Eerste Wêreldoorlog deur Australië verower.

Tydens die Tweede Wêreldoorlog het hier vanaf 2 tot 4 Maart 1943 die Slag van die Bismarcksee tussen Japan en die Geallieerde vloot van Australië en die Verenigde State plaasgevind. Die Geallieerdes het byna die hele Japanse konvooi vernietig en kon aansluitend begin om die eiland Nieu-Guinee van die Japanners te bevry.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Salomonssee

Die **Salomonssee** (Engels: *Solomon Sea*) is 'n see van die Stille Oseaan in Oseanië tussen Nieu-Guinee in die weste, die Bismarckargipel in die noordweste asook Bougainville en die Salomonseilande in die ooste. Die Salomonssee grens aan die Bismarcksee in die noordweste en die Koraalsee in die suide. Die see het 'n oppervlakte van sowat 720&nbsp;000&nbsp;km² en 'n gemiddelde diepte van 5&nbsp;500&nbsp;m.

[duimnael|links|Kennedy-eiland in die Salomonssee, [Salomonseilande, genoem ná John F. Kennedy, die 35ste President van die Verenigde State]]
Die Salomonssee is een van die diepste seë ter wêreld met die Planeetdiep wat 'n diepte van 9&nbsp;140&nbsp;m bereik. Byna die hele kus van die Salomonssee behoort tot die eilandnasie Papoea-Nieu-Guinee, net 'n klein deel in die ooste behoort tot die Salomonseilande. Die Salomonssee word deur Nieu-Brittanje van die Bismarcksee in die noordweste en deur Bougainville asook Nieu-Ierland van die oop Stille Oseaan in die noordooste geskei.

Tydens die Tweede Wêreldoorlog het hier vanaf 7 Augustus 1942 tot 9 Februarie 1943 die Slag van Guadalcanal tussen Japan en die Geallieerde magte van Australië, Nieu-Seeland, die Verenigde Koninkryk en die Verenigde State plaasgevind. Dit was die eerste teenoffensief van die Geallieerdes ná die Japanse aanval op Pearl Harbor en het uit gekombineerde aksies op land en see bestaan.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Molukkesee

Die **Molukkesee** (Indonesies: *Laut Maluku*) is 'n see aan die weste van die Stille Oseaan in Suidoos-Asië. Dit lê tussen Sulawesi in die weste en die Molukke in die ooste langs die ewenaar. Die Molukkesee grens aan die Celebessee in die noordweste, die Filippynse See in die noordooste, die Halmaherasee in die ooste, die Seramsee in die suidooste en die Bandasee in die suide.

duimnael|links|Ligging van die Molukkesee
Die see het 'n oppervlakte van sowat 200&nbsp;000&nbsp;km² en 'n maksimale diepte van 4&nbsp;810&nbsp;m. Die Molukkesee is na die eilandgroep Molukke genoem. Dit is binne die Maleise argipel geleë en 'n tropiese see.

Die hele kus van die Molukkesee behoort tot die eilandnasie Indonesië.

Die Portugese, Nederlandse, Britse en Spaanse ryke het mekaar beveg vir beheer oor die Spesery-eilande wat maklik deur die Molukkesee bereik kan word.

## Verwysings
Scheeliet

**Scheeliet** is 'n mineraal met die chemiese formule . Dit is 'n wolfram-erts. 
Een van sy kenmerke is dat dit blou fluoresseer onder UV-lig.

Scheeliet is genoem na die Sweede chemikus Carl Wilhelm Scheele (1742-1786) wat ook die element wolfram hieruit vrygestel het. 

Dit kom in hornfels in kontak met metamorfe gesteentes, in graniet-pegmatiete en in epitermiese are voor. Dit vorm 'n oplossingsreeks met powelliet ().

## Kristalstruktuur 
Scheeliet se tetragonale struktuur is die argetipe van die strukturbericht-klassifikasie se H4-struktuur.In hierdie struktuur het die wolframatoom  ongeveer 'n tetraëdriese koördinasie deur suurstof en hierdie -tetraëder vorm 'n wolframaatioon. Die kalsiumatome het 'n agtvoudige koördinasie en is omring deur 'n vervormde vierkante antiprisma van suurstofatome. Die wolframaatione deel net hoekpunte met die -antiprisma's.  Die antiprima's deel rande met mekaar en vorm ovale ringe met ses lede rondom die wolframaatione. Daar is talle wolframate en ander verbindings wat die scheeliet-tipe struktuur het.

## Fase-oorgang 
Sintetiese enkelkristalle van scheeliet kan m.b.v. die Czochralski-metode vervaardig word. Navorsing aan sintetiese scheeliet by hoë druk het uitgewys dat by 'n druk van 11,3 GPa 'n fase-oorgang plaasvind na die fergusoniet-struktuur wat van die tweede orde en daarmee volledig omkeerbaar is. Die nuwe struktuur het 'n laer monokliene struktuur. Die wolframaat-tetraëders vervorm effens, maar die groot verandering is in die kalsium-omringing. Twee van die agt suurstofatome verkry 'n baie groter afstand tot die kalsiumatoom en die omringing word effektief sesvoudig pleks van agtvoudig. Die vervorming vind vanweë die twee orde-aard van die oorgang geleidelik plaas. Sintetiese -kristalle wat ook die H4-struktuur het, ondergaan dieselfde oorgang by 'n effens laer druk van 10,1 GPa.

## Verwysings