Alternatiewe Afrikaanse Musiekbeweging

[duimnael|[Koos Kombuis tydens ’n optrede.]]
[duimnael|[James Phillips|Bernoldus Niemand]]

Die **Alternatiewe Afrikaanse Musiekbeweging** was 'n musiekbeweging wat in die laat-1980s in Suid-Afrika ontstaan het. Dit het weggebreek van die bestaande Afrikaanse musiekstyle wat dit voorafgegaan het, met skerp maatskaplike kommentaar en kritiek op die Apartheidregering.

Die beweging het 'n hoogtepunt bereik met die landswye Voëlvrytoer en het bygedra tot 'n ontploffing in Afrikaanse populêre musiek in die 1990s en sou die weg baan vir hoofstroom Afrikaanse rockmusiek.

Die beweging was 'n sosiolinguistiese beweging wat 'n kritieke rol gespeel het in die herdefiniëring van Afrikaanse identiteit en die uitdaging van die status quo. Volgens Mariana Kriel in haar artikel "Taal en identiteitskrisis, en die alternatiewe Afrikaanse musiekbeweging," was hierdie beweging 'n poging om die identiteitskrisis van nie-nasionalistiese, histories bevoorregte (wit) Afrikaanssprekendes op te los deur Afrikaneridentiteit positief te herdefinieer. Dit het plaasgevind teen die agtergrond van politieke spanninge en 'n groeiende bewustheid van die probleme van apartheid. Die beweging het nie net vermaak en artistieke uitdrukking gebied nie, maar was ook 'n voertuig vir politieke ideologie en 'n middel om 'n komplekse identiteit te artikuleer.

## Oorsprong 
Die oorsprong van die beweging kan teruggevoer word na figure soos Bernoldus Niemand, André Letoit (later bekend as Koos Kombuis), en Johannes Kerkorrel. Terwyl daar debat is oor wie presies die "leier" was, word al drie hierdie kunstenaars as sleutelfigure beskou. Niemand het die deure vir die nuwe Afrikaanse musiek oopgemaak, Letoit het in 1987 sy "Vêr van die ou Kalahari"-kasset vrygestel, en Letoit en Kerkorrel het saam die "Boereblues"-kabarette aangebied. Die Eerste Alternatiewe Afrikaanse Rockfees in 1988 was 'n hoogtepunt, met optredes deur verskeie groepe wat 'n anti-apartheid en anti-establishment boodskap oorgedra het. Die term "alternatief" is doelbewus gekies om 'n onderskeid te tref van die bestaande Afrikaanse musiek en om aan te dui dat hierdie kunstenaars nie met die res vereenselwig wou word nie.

Die Voëlvry-toer, wat die jaar ná die rockfees plaasgevind het, het 'n landwye impak gehad. Die toer het 'n "helse storm" veroorsaak en word beskou as 'n dokument van die eerste keer dat jong Afrikaners met alternatiewe wapens opgestaan het om hul ontevredenheid uit te spreek. Hierdie "wapens" het rock 'n roll, Karoo soul, reggae, techno-pop, blues, industriële musiek en "potjiekos-pop" ingesluit. Die taalgebruik van die kunstenaars was kenmerkend: informeel, met kodewisseling na Engels, en kru taal. Hierdie elemente, tesame met die skerp politieke kommentaar in die lirieke, het bygedra tot die kontroversie rondom die beweging. Voëlvry-optredes is op baie universiteitskampusse verbied, en daar was skerp aanvalle vanuit Afrikanerkerkkringe.

## Eienskappe 
Die "doel" van die Alternatiewe Afrikaanse Musiekbeweging was tweeledig, soortgelyk aan die doelstellings van die alternatiewe Afrikaanse beweging in onderwysgeledere. Eerstens was daar 'n strewe na politieke bewusmaking en mobilisasie deur die medium van Afrikaans. Die lirieke het sosiale en politieke kommentaar gelewer, protes aangeteken teen die establishment, en die apartheidstelsel gekritiseer. Tweedens was daar 'n poging om die identiteitskrisis rondom Afrikaans op te los. Afrikaans het die beeld gehad van "die witman se taal van verdrukking," en die beweging wou hierdie persepsie verander en Afrikaans weer aanvaarbaar maak. Dit was 'n poging om taalhandhawing te bewerkstellig deur die simboliese betekenis van die taal te verander.

Die beweging het 'n ideologiese komponent gehad, alhoewel sommige kunstenaars soos Koos Kombuis aanvanklik beweer het dat hulle geen ideologie aanhang nie. Die alternatiewe Afrikaanse musiekbeweging kan gesien word as 'n subgroepering binne die "progressiewe denkraamwerk." Die beweging se ideologiese agenda was een van inklusiwiteit, demokrasie en bevryding, en dit is deur die medium van Afrikaans uitgedra. Popmusiek was 'n effektiewe instrument vir massa-mobilisering, en die organiseerders van die beweging was bewus van die potensiaal om 'n breë gehoor te bereik. Die politieke bewusmakingsveldtog was aanvanklik spesifiek gemik op Afrikaners, wat volgens Johannes Kerkorrel "in 'n stelsel grootgeword het waarin hulle geleer is om nie te dink nie ... om nie protes aan te teken teen onregverdige goed nie" (aangehaal in Kriel).

Die identiteitskrisis rondom Afrikaans was 'n sentrale kwessie vir die beweging. Lojaliteit teenoor 'n taal is afhanklik van die simboliese betekenis daarvan, en 'n negatiewe betekenis kan lei tot taalverskuiwing. Die alternatiewe Afrikaanse musiekbeweging het gepoog om die negatiewe stigmas wat aan Afrikaans gekleef het, te verander. Deur die taal te gebruik om 'n ander boodskap oor te dra en nuwe vorme van uitdrukking te vind, het die kunstenaars die gesimboliseerde waarde van Afrikaans verbreed. Dit was 'n poging om Afrikaans te herwin en 'n nuwe identiteit te skep wat nie beperk was tot die nasionalistiese en konserwatiewe konnotasies van die verlede nie.

In die lirieke van die protesmusiek het die paradoksale assosiasie met en distansiëring van "Afrikanerskap" neerslag gevind in Afrikaans-Engelse kodewisseling. Hierdie kodewisseling het 'n distansiëring van Standaardafrikaans gesimboliseer, 'n ideologiese standpuntinname verteenwoordig, en die artikulering van 'n komplekse identiteit (Afrikaner, Suid-Afrikaner, Afrikaan, wêreldburger) moontlik gemaak. Die verandering in die lirieke oor tyd, van eksplisiete protes tot meer persoonlike en universele temas, weerspieël ook die veranderende sosiale en politieke konteks van Suid-Afrika. Die Alternatiewe Afrikaanse Musiekbeweging het 'n blywende impak gehad op die Afrikaanse kultuur en identiteit, en dit bly 'n belangrike hoofstuk in die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse musiek.

## Kunstenaars 
Van die belangrikste kunstenaars in die beweging was Bernoldus Niemand, Koos Kombuis, Johannes Kerkorrel en die Gereformeerde Blues Band.

## Sien ook 
* Eerste Alternatiewe Afrikaanse Rockkonsert

## Verwysings