Omar M. Yaghi

duimnael|Omar Yaghi in 2025.
**Omar Mwannes Yaghi** (Arabies: عمر مونّس ياغي; gebore 9 Februarie 1965) is 'n Palestynse-Amerikaanse en Jordaniese chemikus bekend vir sy baanbrekerswerk in retikulêre chemie en vir die ontwikkeling van metaal-organiese raamwerke (MOF's). Hy is bekroon met die 2025 Nobelprys vir Chemie, gedeel met Richard Robson en Susumu Kitagawa, vir hierdie werk. 

Yaghi is 'n universiteitsprofessor en die James en Neeltje Tretter-gesubsidieerde leerstoel in Chemie aan die Universiteit van Kalifornië, Berkeley. Hy is ook 'n geaffilieerde wetenskaplike by die Lawrence Berkeley Nasionale Laboratorium, stigtersdirekteur van die Berkeley Global Science Institute, en 'n lid van die Amerikaanse Nasionale Akademie vir Wetenskappe en die Duitse Nasionale Akademie vir Wetenskappe Leopoldina. In Januarie 2025 het hy die sewende president van die Wêreldkultuurraad geword, 'n internasionale organisasie wat kulturele en wetenskaplike vooruitgang bevorder.

## Vroeë lewe en opvoeding
Yaghi is in 1965 in Amman, Jordanië, gebore aan 'n Palestynse vlugtelinggesin. wat tydens die Palestynse uitsetting en vlug van 1948 uit die Gasastrook gevlug het. Hy het grootgeword in 'n oorvol huishouding met baie kinders, wat almal in 'n enkele kamer gewoon het wat ook die gesin se vee gehuisves het. Die gesin het beperkte toegang tot skoon water en geen elektrisiteit gehad nie.

Op die ouderdom van 15, aangemoedig deur sy vader, het hy na die Verenigde State verhuis. Alhoewel hy min Engels geken het, het hy klasse by Hudson Valley Community College begin en later oorgeplaas na die Staatsuniversiteit van New York in Albany, waar hy sy voorgraadse graad voltooi het. Hy het sy nagraadse studies aan die Universiteit van Illinois in Urbana-Champaign voortgesit en sy PhD in 1990 verwerf onder leiding van Walter G. Klemperer. Hy het daarna as 'n postdoktorale genoot van die National Science Foundation aan die Harvard-universiteit (1990–1992) onder Richard H. Holm gedien.

In 2021 is Yaghi deur koninklike bevel Saoedi-burgerskap toegestaan.

## Akademiese loopbaan
Yaghi het sy akademiese loopbaan as assistent-professor aan die Arizona State University begin (1992–1998). Hy het daarna die Robert W. Parry-professoraat in Chemie aan die Universiteit van Michigan (1999–2006) beklee, gevolg deur die Christopher S. Foote-professoraat in Chemie en die Irving en Jean Stone-leerstoel in Fisiese Wetenskappe aan die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles (2007–2012).

In 2012 het hy na die Universiteit van Kalifornië, Berkeley, verhuis, waar hy die James en Neeltje Tretter-professor in Chemie is. Van 2012 tot 2013 was hy die direkteur van die Molekulêre Gietery by die Lawrence Berkeley Nasionale Laboratorium. Hy is die stigtersdirekteur van die Berkeley Global Science Institute en 'n mededirekteur van die Kavli Energy NanoSciences Institute, 'n vennootskap tussen UC Berkeley en die Lawrence Berkeley Nasionale Laboratorium. Hy is ook mededirekteur van die California Research Alliance by BASF en die Bakar Institute of Digital Materials for the Planet.

In 2025 het die Universiteit van Kalifornië se Raad van Regente Yaghi bevorder tot die rang van Universiteitsprofessor, die stelsel se hoogste eerbewys wat voorbehou is vir geleerdes van die hoogste internasionale onderskeiding.

## Navorsing
### Metaal-organiese raamwerke
Yaghi se mees erkende werk is in die ontwerp, sintese, toepassing en popularisering van metaal-organiese raamwerke (MOF's). Volgens IUPAC is MOF's 'n subklas van koördinasiepolimere, 'n kategorie wat die eerste keer in 1959 gerapporteer is.  Daaropvolgende ontwikkelings het E. A. Tomic se 1965-studie oor die termiese stabiliteit van verskeie koördinasiepolimere ingesluit en die werk van Hoskins en Richard Robson in 1989 oor 'n 3D-koördinasiepolimeerstruktuur. Hierdie vroeë koördinasiepolimere was egter tipies brose, wanordelike strukture met swak gedefinieerde eienskappe.

In die 1990's het Yaghi drie belangrike deurbrake gemaak wat brose koördinasiepolimere omskep het in die argitektonies robuuste, permanent poreuse MOF's wat vandag in gebruik is:

#Die kristallisasie van metaal-organiese strukture deur sterk bindings tussen metaalione en gelaaide organiese skakels soos karboksilate te gebruik (1995).
#Die bekendstelling van metaal-karboksilaatklusters as sekondêre bou-eenhede (SBU's), wat robuuste raamwerke met permanente porositeit moontlik gemaak het, wat later deur gasadsorpsie-isoterme bevestig is (1998).
#Die realisering van ultra-hoë porositeit met MOF-5 (1999).

Die sterk bindings in MOF's is fundamenteel vir hul strukturele robuustheid, ultra-hoë porositeit en lang lewensduur in industriële toepassings.

## Verwysings