Paul Cézanne

**Paul Cézanne** (19 Januarie 1839 – 22 Oktober 1906) was ’n Franse kunstenaar en postimpressionistiese skilder wie se werk gehelp het om die fondament te lê vir die oorgang van 19de-eeuse kuns na ’n nuwe, radikaal verskillende kunswêreld in die 20ste eeu. Sy dikwels wilde, herhalende kwashale is baie tipies en maklik herkenbaar. Hy het vlakke kleur en klein kwashale gebruik wat opbou om komplekse velde te skep. Cézanne se skilderye weerspieël sy intense bestudering van sy onderwerpe. Sy invloed op die beeldende kunste was enorm, veral op latere genres soos die kubisme, fauvisme en ekspressionisme.

## Lewe en werk 
### Vroeë jare en familie 
Die Cézannes was van die dorp Saint-Sauveur, Occitanië. Paul is in Aix-en-Provence gebore. Sy pa was die stigter van die bankmaatskappy Banque Cézanne et Cabassol en het deur die kunstenaar se lewe vir hom finansiële sekuriteit gebied, en Cézanne het eindelik goed geërf.
duimnael|links|160px|*Femme au Chapeau Vert (Vrou met ’n Groen Hoed* (Madame Cézanne), 1894–1895. Sy ma, Anne Elisabeth Honorine Aubert, was "lewendig en romanties", en dit is van haar dat Cézanne sy begrip en visie van die lewe gekry het.

Hy het die Saint Joseph-skool in Aix en die Collège Bourbon (nou Collège Mignet) bygewoon. By laasgenoemde skool het hy Émile Zola ontmoet en bevriend, asook Baptistin Baille – die drie vriende het bekend geword as *les trois inséparables* ("die drie onafskeidbares"). Van 1858 tot 1861 het Cézanne op sy pa se aandrang regte studeer, terwyl hy ook tekenlesse gekry het.

Teen sy pa se wil het hy besluit om ’n kunstenaar te word; hy het in 1861 van Aix na Parys verhuis, waar Zola reeds gewoon het.

### Kunsstyl 
duimnael|180px|*Les joueurs de cartes (Die Kaartspelers)*, 1892–95, olie op doek, 60 x 73&nbsp;cm, Courtauld-kunsinstituut, Londen.

In Parys het Cézanne die impressionistiese kunstenaar Camille Pissarro ontmoet. Aanvanklik was hul verhouding een van meester en leerling, waarin Pissarro ’n groot invloed op die jong kunstenaar gehad het, maar in die volgende dekade het hulle as gelykes saam op uitstappies gegaan om landskappe te skilder.

Cézanne se vroeëre werk was dikwels van ’n figuur in die landskap en sluit baie skilderye in van groepe groot, swaar figure. Later in sy loopbaan was hy meer daarin geïnteresseerd om van regstreekse waarneming af te werk en hy het geleidelik ’n ligte, nonchalante styl ontwikkel. Later was daar tekens van ’n stewige, amper argitektoniese styl. Deur sy lewe het hy probeer om ’n oorspronklike waarneming van die wêreld uit te beeld op die beste moontlike manier waarop hy dit met verf kon regkry. Daarvoor het hy alles wat hy waargeneem het, in eenvoudige vorms en kleurvlakke georden. Sy stelling dat hy "impressionisme iets solieds en blywends wil maak, soos die kuns van die museums", en sy standpunt dat hy besig was om Poussin "volgens die natuur" te herskep, het sy begeerte onderstreep om die waarneming van die natuur en die permanensie van klassieke komposisie saam te voeg.

duimnael|180px|*Les Grandes Baigneuses (Die Groot Swemmers)*, 1898–1905.

### Uitstallings en onderwerpe 
duimnael|links|160px|''Die Kunstenaar se Pa, wat "L'Événement" Lees*, 1866, Nasionale Kunsgalery, Washington.

Cézanne se skilderye is op die eerste uitstalling van die Salon des Refusés in 1863 tentoongestel – dit was werke wat nie vir die Salon van die Paryse Académie des Beaux-Arts aanvaar is nie. Die Salon het Cézanne se voorleggings elke jaar van 1864 tot 1869 verwerp. Hy het tot in 1882 skilderye aan hulle voorgelê. In daardie jaar, danksy sy medekunstenaar Antoine Guillemet, is sy *Portrait de M.L.A.*, moontlik *Portret van Louis-Auguste Cézanne, die Kunstenaar se Pa, wat "L'Événement" Lees*, 1866, aanvaar – sy eerste en laaste suksesvolle voorlegging aan die Salon.

duimnael|180px|*Stillewe met ’n Gordyn*, 1895.

Voor 1895 het Cézanne twee keer skilderye op die impressioniste se jaarlikse uitstalling gehad: in 1874 en 1877. In later jare is ’n paar individuele skildery op verskeie plekke uitgestal, tot in 1895 toe die Paryse kunshandelaar Ambroise Vollard die kunstenaar sy eerste solo-uitstalling gegee het. Ondanks toenemende openbare erkenning en finansiële sukses, het Cézanne verkies om in afsondering te werk, gewoonlik in die suide van Frankryk, ver weg van Parys.

Hy het op ’n paar onderwerpe gekonsentreer en was ewe suksesvol in elk van dié genres: stillewes, portrette, landskappe en studies van swemmers. Vir laasgenoemde moes Cézanne grootliks op sy verbeelding staatmaak weens die gebrek aan naakmodelle. Nes sy landskappe het die inspirasie vir sy portrette gekom van wat aan hom bekend was; daarom het nie net sy vrou en seun as onderwerpe gedien nie, maar ook plaaslike boere, kinders en sy kunshandelaar. Sy stillewes is terseldertyd dekoratief, met dik, plat oppervlakke, en met ’n gewig wat aan Gustave Courbet herinner.

Die rekwisiete vir sy werk is steeds nes hy hulle gelos het in sy ateljee in die voorstede van die moderne Aix.

[duimnael|180px|*Die Overture aan Tannhäuser: Die Kunstenaar se Ma en Suster'', 1868, [Hermitage, Sint Petersburg.]]

### Dood 
Cézanne was eendag in ’n storm terwyl hy in die veld gewerk het. Ná twee uur in die reën het hy eers besluit om huis toe te gaan, maar op pad het hy ineengestort. Die volgende dag het hy flou geword terwyl hy verder probeer werk het. Die model wat vir hom poseer het, het hulp ontbied. Hy is bed toe, maar het nooit weer opgestaan nie.

## Hooftydperke van Cézanne se werk 
Verskeie tydperke in die lewe en werk van Cézanne word onderskei.

### Donker tydperk, Parys – 1861–1870 
In 1863 het Napoleon III die Salon des Refusés geskep, waar skilderye tentoongestel is wat vir uitstalling in die Salon van die Académie des Beaux-Arts afgekeur is. Die kunstenaars van die afgekeurde werke sluit in die jong impressioniste, wat as revolusionêr beskou is. Cézanne is deur hul styl beïnvloed, maar sy sosiale verhouding met hulle was nie goed nie – hy het onbeskof, skaam, kwaad en depressief voorgekom. Sy werk uit hierdie tydperk word gekenmerk deur donker kleure en baie swart. Hulle het baie verskil van sy vroeëre waterverfskilderye en sketse by die École Spéciale de Dessin in 1859 in Aix-en-Provence, en hul gewelddadige uitbeelding is in kontras met sy daaropvolgende werk.

In 1866-'67 het Cézanne, geïnspireer deur die voorbeeld van Courbet, ’n reeks skilderye met ’n paletmes geverf. Hy het dié werk, meestal portrette, later *une couillarde* genoem – ’n lelike woord vir vertonerige viriliteit.

Onder die *couillarde*-skilderye is ’n reeks portrette van sy oom Dominique waarin Cézanne ’n styl behaal het "wat so volledig was as wat impressionisme onvolledig was". Latere werke van die donker tydperk sluit in verskeie erotiese of gewelddadige onderwerpe, soos *Women Dressing* (c. 1867), *The Rape* (c. 1867) en *The Murder* (c. 1867–68), wat uitbeeld hoe ’n man ’n vrou doodsteek terwyl sy deur die moordenaar se vroulike helper vasgehou word.

### Impressionistiese tydperk, Provence en Parys – 1870–1878 
duimnael|180px|*Jas de Bouffan*, 1885–1887.

Ná die uitbreek van die Frans-Pruisiese Oorlog in Julie 1870 het Cézanne en sy minnares, Marie-Hortense Fiquet, van Parys na L'Estaque, naby Marseille, verhuis waar hy hoofsaaklik landskappe geskilder het. Hy is in Januarie 1871 tot ’n oorlogsontduiker verklaar, maar die oorlog het die volgende maand, in Februarie, geëindig en die paartjie het in die somer van 1871 teruggetrek Parys toe.

Ná die geboorte van hul seun, Paul, in Januarie 1872 in Parys het hulle na Auvers in Val-d'Oise naby Parys getrek. Cézanne se ma het van Hortense geweet, maar sy pa is nie vertel nie uit vrees vir sy reaksie. Die kunstenaar het ’n maandelikse toelae van 100 frank van hom af gekry.

Camille Pissarro het in Pontoise gewoon. Daar en in Auvers het hy en Cézanne saam landskappe geskilder. Vir ’n lang tyd daarna het Cézanne homself beskryf as Pissarro se leerling, en gesê: "Ons stam almal van Pissarro af." Onder sy invloed het Cézanne ophou donker kleure gebruik en sy skilderye het heelwat kleurryker geraak.

Terwyl hy Hortense in die Marseille-gebied gelos het, het Cézanne tussen Parys en Provence gependel, en in die eerste (1874) en die derde impressionistiese uitstalling (1877) werk tentoongestel. In 1875 het hy die aandag van die Duitse versamelaar Victor Chocquet getrek, en dié se kommissies het ’n mate van finansiële verligting gebring. Maar Cézanne se tentoongestelde werke het spot, woede en sarkasme uitgelok.

In Maart 1878 het Cézanne se pa van Hortense uitgevind en gedreig om Cézanne finansieel nie verder te help nie. In September het hy egter sy houding versag en besluit om hom en sy gesin ’n toelae van 400 frank te gee. Cézanne het tussen Parys en Provence bly pendel totdat Louis-Auguste vir hom in die vroeë 1880's ’n ateljee by sy huis, Bastide du Jas de Bouffan, laat bou het. Cézanne het nou in L'Estaque gebly. Hy het in 1882 daar saam met Renoir geskilder en Renoir en Monet in 1883 besoek.

### Volwasse tydperk, Provence – 1878–1890 
duimnael|180px|*Mont Sainte-Victoire*, c. 1887, Courtauld-kunsinstituut.
duimnael|150px|*Harlequin*, 1888-'90, olie op doek, National Gallery of Art.

Sedert die vroeë 1880's het die Cézannes permanent in Provence gewoon, onafhanklik van die Parysgebaseerde impressioniste. Hortense se broer het ’n huis met ’n uitsig op Berg Sainte-Victoire by Estaque gehad. ’n Reeks skilderye van dié berg tussen 1880 en 1883 en ander van Gardanne tussen 1885 en 1888 word soms die "Konstruktiewe Tydperk" genoem.

Die jaar 1886 was ’n keerpunt vir die familie. Cézanne het met Hortense getrou; in dieselfde jaar is Cézanne se pa oorlede en hy het die huis geërf. Cézanne was 47. Teen 1888 het die familie in die voormalige herehuis, Jas de Bouffan, in nuutgevonde gerief gewoon.

In dieselfde jaar het Cézanne sy vriendskap met Émile Zola beëindig nadat dié hom grootliks gebruik het as basis vir sy onsuksesvolle en tragiese kunstenaarskarakter in die roman ''L'Œuvre*. Cézanne het dit as verraad deur ’n vriend beskou.

### Finale tydperk, Provence – 1890–1906 
duimnael|180px|links |*Pyramid of Skulls,* c. 1901. Die dramatiese aanvaarding van die dood het verskeie stillewes geïnspireer wat Cézanne in sy finale tydperk tussen 1898 en 1905 geskilder het met die kopbene as tema.

Cézanne se idilliese tydperk by Jas de Bouffan was van korte duur. Van 1890 tot met sy dood het hy ’n paar onaangename ondervindings gehad en hy het hom verder in sy werk teruggetrek; hy het lang rukke as ’n kluisenaar gelewe. Sy skilderye het bekend en gesog geraak en ’n nuwe geslag skilders het hom met respek bejeën.

Die probleme het begin toe die skilder in 1890 diabetes kry. Dit het sy persoonlikheid so beïnvloed dat sy verhouding met ander gespanne was. Hy het saam met Hortense en hul seun na Switserland gereis, dalk in die hoop om hul huwelik te red. Cézanne het egter na Provence teruggekeer en Hortense en Paul jr. na Parys. Weens haar geldsake moes Hortense noodgedwonge terugkeer na Provence, maar hulle het aparte woonkwartiere gehad. Cézanne het by sy ma en suster ingetrek.

Cézanne het weer tussen Jas de Bouffan en Parys begin pendel. In 1895 is sy ma oorlede. Cézanne het die huis by Jas de Bouffan verkoop en ’n plek aan Rue Boulegon gehuur waar hy ’n ateljee gebou het. Dit het gelyk of sy verhouding met sy vrou dalk herstel kon word. Dit het egter nie gewerk nie en hy het ’n plek nodig gehad waar hy alleen kon wees. In 1901 het hy grond aan die Chemin des Lauves, ’n stil straat in Aix, gekoop en ’n ateljee daar laat bou (wat nou vir die publiek oop is). Hy het in 1903 daarheen getrek. Intussen het hy ’n nuwe testament opgestel waarin hy al sy besittings aan sy seun nalaat.

duimnael|150px|*Madame Cézanne (Hortense Fiquet, 1850–1922) in a Red Dress* (1888–90), olie op doek, Metropolitan Museum of Art, New York.

Van 1903 tot met sy dood het hy in dié ateljee geskilder. Ná sy dood het dit ’n monument, Atelier Paul Cézanne, geword.

## Galery 
### Skilderye 

Beeld:La Pendule noire, par Paul Cézanne.jpg|*The Black Marble Clock*1869–1871
Beeld:Paul Cezanne, A Modern Olympia, c. 1873-1874.jpg|*A Modern Olympia''1873–1874Musee d'Orsay
Beeld:La Route tournante en sous-bois, par Paul Cézanne.jpg| *Bend in the Road Through the Forest*1873–75Solomon R. Guggenheim-museum
Beeld:Paul Cézanne 115.jpg|*Mont Sainte-Victoire*1882–1885Metropolitan Museum of Art
Beeld:L'Estaque aux toits rouges, par Paul Cézanne.jpg|''L'Estaque''1883–1885
Beeld:Paul Cézanne - The Bay of Marseilles, Seen from L'Estaque - Google Art Project.jpg|''The Bay of Marseilles, view from L'Estaque*1885
Beeld:Paul Cézanne - Chestnut Trees at Jas de Bouffan - Google Art Project.jpg|*Jas de Bouffan*1885–1887Minneapolis Institute of Art
Beeld:Paul Cézanne - Le Grand Baigneur - Google Art Project.jpg|*Bather*1885–1887Museum of Modern Art
Beeld:Paul Cézanne, 1888, Mardi gras (Pierrot et Arlequin), oil on canvas, 102 x 81 cm, Pushkin Museum.jpg|*Mardi Gras (Pierrot et Arlequin)*1888Poesjkin-museum, Moskou
Beeld:Le Garçon au gilet rouge, par Paul Cézanne, National Gallery of Art.jpg|*Boy in a Red Waistcoat*1888–1890National Gallery of Art
Beeld:Paul Cézanne - Portrait of Madame Cézanne - Google Art Project.jpg|*Madame Cézanne in the Greenhouse''1890–1892Musée de l'Orangerie
Beeld:La Maison lézardée, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|*The House with the Cracked Walls*1892–1894Metropolitan Museum of Art
Beeld:Paul Cézanne - Château Noir - Google Art Project.jpg|*Château Noir*1900–1904National Gallery of Art, Washington
Beeld:Paul Cezanne - Mont Sainte-Victoire and Château Noir - Google Art Project.jpg|*Mont Sainte-Victoire and Château Noir*1904–1905Bridgestone-kunsmuseum, Tokio
Beeld:Paul Cézanne - Bathers (Les Grandes Baigneuses) - Google Art Project.jpg|*The Bathers*1898–1905National Gallery, Londen

### Stillewes 

Paul Cézanne - Still life with kettle - Google Art Project.jpg|*Still Life with an Open Drawer*1867–1869 Musée d'Orsay
Le panier de pommes, par Paul Cézanne.jpg|*The Basket of Apples*1890–1894Art Institute of Chicago
Rideau, Cruchon et Compotier, par Paul Cézanne, Yorck Project.jpg|*Still Life, Drapery, Pitcher, and Fruit Bowl*1893–1894Whitney Museum of American Art, New York
Nature morte au Chérubin, par Paul Cézanne.jpg|*Still Life with Cherub*1895Courtauld Institute Galleries, Londen
Paul Cézanne, Still Life With Teapot.jpg|*Stillewe met teepot*

### Waterverfskilderye 

Beeld:Garçon au gilet rouge, par Paul Cézanne, aquarelle, Yorck.jpg|*Boy with Red Vest*1890
Beeld:Paul Cézanne 151.jpg|*Self-portrait*1895
Beeld:1888, Cézanne, Three Pears.jpg|*Three Pears*, ca. 1888–90, Henry and Rose Pearlman Collection
Beeld:1900, Cézanne, Pine Tree in Front of the Caves above Château Noir.jpg|*Pine Tree in Front of the Caves above Château Noir*, ca. 1900, Princeton University Art Museum
Beeld:Moulin sur une rivière, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|*Mill at the River*1900–1906
Beeld:1902, Cézanne, Study of a Skull.jpg|*Study of a Skull*, 1902–04, Henry and Rose Pearlman Collection
Beeld:1906, Cézanne, Still Life with Carafe, Bottle, and Fruit.jpg|*Still Life with Carafe, Bottle, and Fruit*, 1906, Henry and Rose Pearlman Collection
Beeld:Le Pont des Trois Sautets, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|*River with the Bridge of the Three Sources*1906Cincinnati Art Museum

### Portrette en selfportrette 

Beeld:L'Homme au bonnet de coton, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|*Portrait of Uncle Dominique*1865–1867Metropolitan Museum of Art
Beeld:Paul Cézanne - Paul Alexis Lê um Manuscrito a Zola.jpg|*Paul Alexis reading to Émile Zola*1869–1870São Paulo Museum of Art
Beeld:Paul Cézanne 149.jpg|*Self-portrait*1875Musée d'Orsay
Beeld:Portrait de Victor Chocquet, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|*Portrait of Victor Chocquet*1876–1877
Beeld:Portrait de l'artiste au chapeau à large bord, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|*Self-portrait*1879–1882Kunstmuseum Bern
Beeld:GUGG Madame Cézanne.jpg|*Madame Cézanne*1885–87Solomon R. Guggenheim Museum
Beeld:Le fils de l'artiste, Paul, par Paul Cézanne.jpg|''Portrait of Paul Cézanne's Son*Pastel1888–1890The National Gallery of Art, Washington
Beeld:Cezanne - Madame Cezanne in Rot.jpg|*Madame Cézanne in a Red Dress*c. 1890–1894São Paulo Museum of Art
Beeld:Paul Cézanne 156.jpg|*Self-portrait with Beret*1898–1900Museum of Fine Arts, Boston
Beeld:Paul Cézanne - Woman with a Coffeepot - Google Art Project.jpg|* Woman with a Coffeepot ''Olie op doekc. 1895Musée d'Orsay

## Verwysings