Swartland Kommando

duimnael|250px|regs|Die embleem van die gewese Swartland Kommando.
Die **Swartland Kommando** was 'n ligte infanterieregiment van die Suid-Afrikaanse Weermag. 

### Voor 1994 
#### Struktuur 
Volgens die *Paratus*-tydskrif van **1978** was die Swartland Kommando se hoofkwartier gesetel in 'n omgeboude en ingerigte stal op Moorreesburg. Hiernaas het mens nog die onderskeie hoofkwartiere (kompanies) op Malmesbury, Tulbagh, Darling en Moorreesburg gekry. Elke kompanie het weer sy eie peletons gehad wat weer in seksies (ook later selle genoem) verdeel is. Die weermagsmanne wat al in die operasionele gebiede diens gedoen het, bemoei hul met offensiewe en defensiewe werk, maar die vrywilligers mag slegs defensiewe werk doen.  

Die meeste vrywilligers van die Swartland Kommando was boere wat hul tyd opgeoffer het om verdedigingsmetodes aan te leer, sou 'n krisissituasie opduik, maar daar was ook dorpenaars by betrokke. Gewoonlik is die voornemende lede gewerf deur 'n handelsreisiger wat met die gebied en die mense goed bekend was. Sodra daar genoeg belangstellendes was, kon die opleiding begin.

#### Opleiding vir bruin kommandolede  
Volgens die **Januarie 1980**-uitgawe van die *Paratus* het vyf bruin soldate wat hul jaar vrywillige opleiding by die SA Kaapse Korps Diensbataljon voltooi het en as lede van die Swartland-Kommando operasionele diens verrig het, met hul blanke makkers van die grens af teruggekeer. Hulle is die eerste bruin soldate wat as Kommandolede diens in die Operasionele Gebied verrig het, waar hulle drie maande aan die grens met die blanke makkers werksaam was. Nadat hulle in 1979 hul jaar diensplig as infanteriste voltooi het, het hulle as vrywilligers by die Swartland Kommando aangesluit. Hulle is: Skutters D. Petersen, J. May Tulbagh, C. Hendriks, E. Maarman en S. Arendse van Malmesbury.

In 1980 (die *Cape Times* berig hiervan op 18 Julie 1980) bied die Swartland Kommando by sy hoofkwartier op Moorreesburg opleiding aan wat vier weke duur - dit is die eerste keer dat bruin mense vrywillige opleiding ontvang. Die Swartland Kommando het ook geskiedenis gemaak, lui die *Paratus*-tydskrif, omdat hy in 1979 die eerste eenheid was wat 'n veelrassige afdeling ('racially integrated contingent') aan diens na die operasionele gebied gestuur het. Hierdie vrywilligers het voorheen geen opleiding ontvang nie en moes opleiding deurmaak wat spesifiek vir deeltydse soldate bedoel is. Die eerste twee weke is afgestaan aan wapenhantering en seremoniële dril. In die laaste twee weke is daar meer toegespits op kaartlees en kamoeflering. Dit was hoofsaaklik blanke instrukteurs van die Kommando self wat die kursus aangebied het, maar instrukteurs van die Kommandement Westelike Provinsie het bystand verleen. Daar was ook bruin instrukteurs betrokke wat al by die Swartland Kommando aangesluit het; onder hulle tel drie wat Desember 1979 hul nasionale diensplig in die Suid-Afrikaanse Kaapse Korps voltooi het; by name inspekteurs-korporaals J. Kamfer, B. Kies en G.G. Strydom. 

Heelwat van nuwe rekrute kom juis van die plaas af; ook van hul werkgewers is geesdriftige lede van die Kommando.

* In die Maart 1987-uitgawe van *Paratus* word berig van 'n bomscenario wat op Moorreesburg getoets is: **Operasie Samoa**. Onder andere kry 'n plaaslike winkel om 08:15 'n bomdreigement en die ontruiming van die winkels wat daarmee gepaard gaan. Om 08:30 kry die Suid-Afrikaanse Polisie weer 'n oproep oor 'n brand by 'n brandstofdepot. En vyf minute later is daar 'n ontploffing by 'n plaaslike laerskool waarin talle leerlinge dood of beseer is. By die oefeninge was nie alleen die polisie, brandweer, Swartland Kommando en die Afdelingsraad betrokke nie, maar ook die inwoners van Moorreesburg het met geesdrif meegedoen. Moorreesburg het een van die eerste dorpe geword wat vir sy paraatheid 'n A-gradering in Burgerlike Beskerming gekry het, ten spyte van 'n paar foutjies en enkele misverstande wat deur die geharwar veroorsaak is.

### Ná 1994 
Iets wat die Kommando ingrypend sou aantas is die rasionalisering (besuiniging en geldbesnoeiing) van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag.

By 'n vergadering op **17 Oktober 2001** spreek Luitenant-Kolonel Van der Westhuijzen van die Swartland Kommando die komitee aan, en moet redes verstrek waarom die staat meer geld aan die kommando's moet bewillig. Hier volg van die inligting in die notules.

Van der Westhuijzen het ten eerste genoem die hooffunksie van die kommando is om die agterhoede te dek wanneer vyandelike magte op die Suid-Afrikaanse grense beveg word. Voorts moet infrastruktuur soos paaie en fabrieke beskerm word, asook die burgers. Dit is so dat Suid-Afrika tans met niemand in 'n oorlog gewikkel is nie, maar as mens na die VSA kyk wat skielik alle eenhede op 'n hoog-gereedheidsgrondslag geplaas het na afloop van 11 September 2001, en net soos mens 'n siekefonds of versekering nodig het omdat jy nie weet wanneer jy dit nodig gaan kry nie - net so is die staat ook van kommando's afhanklik, op kort kennisgewing.

Ten tweede is die kommando se opdrag om die SAPD te onderskraag ten einde wet en orde te handhaaf, veral waar party polisiestasies op die platteland om 16:00 die middag sluit. Laastens moet bystand tydens rampe verleen word - omdat hulle met die mense en omgewing vertroud is, maak dit hulle hoogs doeltreffend. 

Die staat daarenteen, volgens Van der Westhuijzen, is nie veel gepla oor hul lot nie. Die kommando's moet aan die agterspeen suig sodra toerusting aan die hoofweermagseenhede uitgedeel word - iets wat dit bitter moeilik maak om professioneel op te tree in hul administratiewe en operasionele hoedanigheid. Om ook as rassistiese of "Boere"-organisasies in die openbaar gebrandmerk te word, help ook nie veel nie.

Die volgende probleme is geopper:

* daar is (roep)radio's wat in die militêre basisse se store rondlê, wat ongebruik gelaat word.
* diegene wat veronderstel is om die staat konstant omtrent die eenhede in te lig, weet bloedweinig van hulle doen en late af.
* voertuie word na ander lande verkwansel, terwyl die kommando-eenhede hulle benodig
* in sekere tydskrifte word dit byna verheerlik hoe die eenhede om oorlewing moet spartel; maar in die hofsake kom dit uit dat baie aantygings van oortredings wat teen hulle ingebring is, vals is.

Me. Kota van die ANC het gevra hoe hulle die privaatmagte se samewerking gaan kry, terwyl mnr. Ndlovu van die IFP weer daarop gesinspeel het die kommando's voer dus aan die meeste misdadigers is swart, omdat die swartes die meerderheid van die land uitmaak.

Van der Westhuijzen het geantwoord daar is nog nie met privaatmagte saamgewerk nie, en wat die misdaadstatistiek betref - daar word nie gediskrimineer nie. Sowel blankes as swartes word aangekeer waar oortree word. As daar egter meer van een rassegroep in 'n area voorkom, is dit net rekenkundig logies dat meer misdade en arrestasies van die betrokke groepe gaan voorkom.

Mnr. Ngculu van die ANC het meer inligting gesoek omtrent die toerusting wat ontoereikend uitgedeel word, maar wou ook meer klarigheid hê omtrent die waningeligte besluite wat politici gemaak het. Hy erken wel dat politici hul inligting kry uit die media, waar 'n rassevoorval of wangedrag dikwels oordryf word.

Van der Westhuijzen noem toe van die voorval in Kimberley waar daar 20 gepantserde voertuie by die een militêre basis was, en by navraag oor hul beskikbaarheid moes hy verneem die voertuie is reeds aan ander lande verkoop.

Mnr. Mabete (UDM) wou weet, in 'n transformerende samelewing, watter opvoedingsprogramme 'n eenheid te bied het vir plekke waar een rassegroep oorheersend is. Hoe regverdig hy die voortbestaan van sy eenheid?

Van der Westhuijzen bied die-hoender-en-die-eier-benadering: hulle kan maar net soveel opvoedingsprogramme aanbied soos hul begroting dit toelaat, maar die deelname was egter vrywillig.

Me. Kota wou meer weet omtrent openbare vennootskappe en samewerking.

Van der Westhuijzen se antwoord was dat hul maandeliks vergaderings hou wat die polisie en gemeenskapsorganisasies betrek.

Die Generaal van die Departement het toe geantwoord dit is wel die geval dat die voertuie verkoop is, maar die besluit is geneem omdat die voertuie verouderd ('obsolete') was en hul instandhoudingswerk buitendien bo die vuurmaakplek van die kommando's is; dit sou die staat onnodig geld uit die sak jaag.

Hierna volg 'n bespreking waar Bronkhorsspruit se Kommando-eenheid hul griewe lug, en so ook Agri-SA. 

Op gestelde vrae van die politieke partye af, kom mens wel die volgende standpunte te wete: soos, volgens luitenant-kolonel Steenkamp kon die beoogde getransformeerde kommando's nie oornag bereik word nie, juis omdat daar soveel blankes destyds opgeroep was in die diensplig; iets wat die swartes nie gehad het nie. En mens kan nie, volgens die reëls, iemand uitstuur of ontplooi wat nie opgelei is nie. Dit is die kar voor die perde inspan. Baie blankes het egter hul nasionale diensplig voltooi en het weinig, indien enige, opleiding nodig.

Die Generaal van die Departement het voorts uitgebrei dat baie inwoners in Lusikisiki in die Oos-Kaap en die Noordelike Provinsie (dus, die ou tuislande) feitlik onbekend met hierdie kommando-eenhede is. Werwing en opleiding van diegene wat voorheen uitgesluit is, kos egter geld. 'n Probleem wat Agri-SA ook deel: geld is nodig om bestaande kommandolede op te lei, én nuwe lede te werf - juis nou terwyl misdaadvlakke en plaasmoorde aan die styg is. Radio's, toerusting en geskikte voertuie is nog 'n probleem. Agri-SA stel 120 pelotons voor wat per dag ontplooi moet word, asook ten minste 2 geskikte voertuie per eenheid.

Die Minister van Verdediging, mnr. Mosiuoa Lekota, sê sekuriteitsmaatskappye floreer in gebiede waar misdaad voorkom. Daar word beweer party boere het verbintenisse met sekuriteitsmaatskappye en probeer sodoende die kommando's in 'n swak lig stel, deur juis aanvalle op hierdie plase te probeer aanmoedig wat deur kommando's beskerm word, om sodoende boere se vertroue in hierdie kommando's te verbreek en liewer sekuriteitsmaatskappye te betrek - om sodoende hulself of hul vriende te bevoordeel. Hy vra dus of die kommando's hierdie tendens opgemerk het. 

Van der Westhuijzen het geantwoord dat dit wel in sekere dele voorkom en dikwels onder boere self bespreek word. Die boere voel oor die algemeen dat sekuriteitsmaatskappye hul permanent gevestig het, terwyl kommando's slegs 'n tydelike reëling is wat nie standhoudend hul werk kan lewer nie, vanweë 'n algehele gebrek aan hulpbronne.

Die Minister het toe gevra hoe die plaasaanvalle beïnvloed word deur die min aanwesigheid van swart kommandolede en dié wit kommando's wat swartes sonder meer as misdadigers sou beskou.

Van der Westhuijzen se antwoord was dat die velkleur nie 'n probleem is nie, maar dat dit eerder privaatsekuriteitsmaatskappye is wat besig is om oor te neem.

Naas die notules is daar ook die aanhangsel verskaf waarin Van der Westhuijzen sy betoog uiteensit. Onder andere moes lede van die kommando's uit hul eie sak betaal en voortsukkel om die kommando aan die gang te hou. Hulle kan ook nie as rassisties gebrandmerk word, as die eenheid 'n mooi getuigskrif van die dorp Malmesbury gekry het, uit dank omdat hulle tydens 'n ramp swart mense gehelp het om van 'n gevaarlike terrein af weg te kom nie; en dit op 'n Sondagaand, omstreeks 21:00. Feitlik almal van hierdie kommandolede was deur die bank blanke boere wat by hierdie reddingsoperasie betrokke was. 

Daarby, en dit het Van der Westhuijzen ook benadruk, is die kommandolede vrywilligers wat nie permanent aangestel is en op geen permanente loon is nie (wat die staat dus geld spaar); hulle probeer met die bietjie tot hul beskikking oor die weg kom wat hulle wel van owerheidsweë af kry. Voordat die komitee dus oorhaastig alles sluk wat die media kwytraak, behoort hulle die kommando's self te besoek voordat 'n oordeel gevel word.

Die Agri Securitas Trustfonds spreek **omstreeks 2002** die volgende omstandighede uit, wat ook 'n aanduiding gee hoe dit in die omgewing gesteld was.

In **Februarie 2003** is aangekondig die kommandostelsel gaan landwyd uitfaseer word.

Op **19 Maart 2003** berig *Die Burger* dat die boere van Moorreesburg, asook plaasarbeiders en lede van Swartland Kommando aangesê is om by nuwe strukture betrokke te raak: 

In **2003** skryf Luitenant-Kolonel J. U. van der Westhuijzen die artikel "Swartland Commando Serving the Community", wat in *The Reserve Force Volunteer* verskyn het.

Te oordeel aan Van der Westhuijzen se betrokkenheid wat in **2008** beëindig is, kan dit hoogs waarskynlik op die jaar dui toe die Swartland Kommando ontbind is.

### Ná  ontbinding 
Ná die ontbinding van die kommandostelsel, het die Swartland Kommandogebou op Moorreesburg steeds staatsbesit gebly, soos duidelik afgelei kan word in die volgende kennisgewing uitgereik deur die Swartland Munisipaliteit op **13 Augustus 2024**:

Volgens die erfwaardasie van 1 Julie 2023 is die erfgrootte waarop die kommandokantoor van Moorreesburg staan 1,0983 hektaar en die erfwaarde alleen geraam op R1&nbsp;729&nbsp;000.

## Verwysings