Fra Angelico

**Fra** (geleen van die Latynse term *"frater"* ("broeder") of **broeder Angelico** (gebore as **Guido di Pietro**; omstreeks 139518 Februarie 1455) was 'n Italiaanse skilder van die vroeë Italiaanse Renaissance wat deur Vasari in sy *Lewens van die uitmuntendste Italiaanse argitekte, skilders en beeldhouers* beskryf is as iemand wat oor " 'n rare en perfekte talent" beskik. Sy reputasie is hoofsaaklik te danke aan die reeks fresko's wat hy vir sy eie klooster, San Marco in Florence, geskilder het. 

Hy het onder sy tydgenote bekendgestaan as **Fra Giovanni da Fiesole** (Broeder Johannes van Fiesole) en as **Fra Giovanni Angelico**. In moderne Italiaans word hy ***Beato Angelico*** genoem. 

In 1982 het Pous Johannes Paulus II hom as heilige geproklameer, en ter erkenning van die heiligheid van sy lewe sodoende die titel die "Geseënde" amptelik gemaak. Fiesole word soms verkeerd geïnterpreteer as deel van sy formele naam, maar dit was bloot die naam van die stad waar hy sy gelofte as Dominikaanse monnik aangeneem het.  Dit is deur tydgenote gebruik om hom te onderskei van andere wat ook bekend gestaan het as *Fra Giovanni*. Hy word gelys as 'n Roomse martelaar onder die naam  *Beatus Ioannes Faesulanus, cognomento Angelicus*- dit wil se die *Salige Giovanni van Fiesole*.

Vasari het oor Fra Angelico geskryf dat "dit onmoontlik is om hierdie heilige vader te veel lof toe te swaai; hy wat so nederig en beskeie in alles wat hy gedoen en gesê het was; en wie se skilderye met so 'n uiterste vroomheid geskilder is."  in die Toskaanse area van Mugello naby Fiesole. Niks omtrent sy ouers is bekend nie. Hy is as Guido of Guidolino gedoop. Die vroegste opgetekende dokument rakende Fra Angelico dateer uit 17 Oktober 1417, toe hy by 'n godsdienstige kerklike orde verbonde aan die Karmeliete-kerk aangesluit het, steeds onder die naam Guido di Pietro. Hierdie rekord onthul dat hy alreeds 'n skilder was, 'n feit wat later bevestig word deur twee rekords van betaling aan Guido di Pietro in Januarie en Februarie 1418 vir werk wat in die kerk van Santo Stefano del Ponte gedoen is.  Die eerste rekord van Angelico as 'n broeder dateer uit 1423, waarin hy die eerste keer na verwys word as Fra Giovanni (broeder Johannes); ingevolge die gebruik om diegene wat een van die ouer godsdienstige ordes betree van 'n nuwe naam te voorsien.   Hy was 'n lid van die plaaslike Dominikaanse Orde van Fiesole, wat nie ver van Florence geleë is nie. Dit was een van die Middeleeuse ordes wat nie van die inkomste wat uit landgoedere gegenereer is geleef het nie, maar van bedelary of donasies. Fra, 'n verkorting van *frater* (Latyn vir "broeder"), is 'n konvensionele titel vir 'n monnik.

Volgens Vasari het Fra Angelico aanvanklik opleiding ontvang as 'n illustreerder van manuskripte, moontlik saam met sy ouer broer Benedetto da Fiesole, wat ook 'n Dominikaanse monnik en 'n illustreerder was. Die voormalige Dominikaanse klooster, San Marco in Florence, wat nou 'n staatsmuseum is, bevat verskeie manuskripte wat vermoedelik geheel of gedeeltelik deur hom geïllustreer is.  Tussen 1418 en 1436 was hy verbonde aan die Klooster van San Domenico in Fiesole, waar hy ook 'n aantal fresko's vir die kerk en die Fiesole altaarstuk geskilder het wat agteruitgegaan het, maar sedertdien herstel is. 'n Predella van die Fiesole Altaarstuk bly ongeskonde en word bewaar in die Nasionale Galery, Londen. Dit dien as 'n uitstekende voorbeeld van Fra Angelico se vermoëns. Dit beeld Christus in heerlikheid uit, omring deur meer as 250 figure, insluitend heiligverklaarde Dominikaanse monnike. Gedurende hierdie tydperk het hy sommige van sy grootste meesterstukke geskilder, waaronder 'n weergawe van *Die Madonna van Nederigheid* wat goed bewaar is en aan die Thyssen-Bornemisza Museum behoort, maar tans geleen word aan die Museu Nacional d'Art de Catalunya van Barcelona, asook 'n *Aankondiging* saam met 'n *Madonna van die Granaat,* in die Museo del Prado.

### San Marco, Florence, 1436–1445
duimnael|upright= 1.25|*Die Maagd van die Aankondiging*
In 1436 was Fra Angelico een van 'n aantal van die fraters van Fiesole wat na die nuutgeboude klooster van San Marco in Florence verhuis het. Dit was 'n belangrike stap wat hom in die middel van die artistieke aktiwiteite van die streek geplaas het en die beskerming van Cosimo de' Medici meegebring het, wat een van die rykste en magtigste lede van die stad se owerheid (of *Signoria*), en stigter van die dinastie wat die Florentynse politiek vir die grootste deel van die Renaissance sou oorheers, was. Cosimo het 'n plek of sel in die klooster vir homself gereserveer sodat hy hom van wêreldse aangeleenthede kon terugtrek. 

Volgens Vasari was dit op Cosimo se aandrang dat Fra Angelico met die taak begin het om die klooster te verfraai en dekoreer; welke die pragtige fresko van die hoofhuis, die *Aankondiging* aan die bopunt van die trappe wat na die selle lei, die *Maesta* (of kroning van die Madonna) met heiliges (sel 9) en die vele ander gewyde fresko's van kleiner formaat, maar van 'n opvallende kwaliteit (en wat aspekte van die Lewe van Christus uitbeeld en die mure van elke sel versier), ingesluit het. 

duimnael|links|*San Marco Altaarstuk*

### Die Vatikaan, 1445–1455
duimnael|180px|regs|*Die Gekruisigde Christus* (detail)
In 1445 het Pous Eugenius IV hom na Rome ontbied om die fresko's van die kapel van die Heilige Sakrament by die Sint Pieterskerk te skilder, wat later deur Pous Paulus III vernietig is. Vasari beweer dat  Pous Nicolaas V die posisie van aartsbiskop van Florence op hierdie tydstip aan Fra Angelico  aangebied het, maar dat hy dit geweier het en 'n ander broeder vir die pos aanbeveel het. Die verhaal lyk moontlik, en selfs waarskynlik. As Vasari se datum egter korrek is, moes die pous, Pous Eugenius IV gewees het, en nie Nicolaas nie, wat eers op 6 Maart 1447 tot pous verkies is. Verder meer, was die aartsbiskop in 1446-1459 die Dominikaanse Antoninus van Florence (Antonio Pierozzi), wat deur Pous Adrianus VI in 1523 gekanoniseer is. In 1447 het Fra Angelico hom in Orvieto saam met sy leerling, Benozzo Gozzoli bevind, en was hulle besig om te werk aan die  Duomo di Orvieto. Onder sy ander leerlinge was Zanobi Strozzi. 

Fra Angelico was van 1447 tot 1449 terug by die Vatikaan. Gedurende die tyd het hy die fresko's ontwerp vir die kapel van Nikolaas V. Die tonele uit die lewens van die twee martelare van die vroeë kerk, Sint Stefaans en Sint Lourens, is moontlik geheel of gedeeltelik deur assistente geskilder. Van 1449 tot 1452 keer Fra Angelico terug na sy ou klooster van Fiesole. 

Die Engelse skrywer en kritikus William Michael Rossetti het oor Fra Angelico geskryf:

Pous Johannes Paulus II het Fra Angelico op 3 Oktober 1982 as heilige verklaar en hom in 1984 tot beskermheer van Katolieke kunstenaars verklaar. 

### Tydgenote 
Fra Angelico was die tydgenoot van Gentile da Fabriano. Gentile se altaarstuk van die *Aanbidding deur die Wyses* uit 1423 in die Uffizi, word beskou as een van die grootste werke van die styl wat bekend staan as *Internasionaal-Goties*. Toe dit geskilder is, het 'n ander jong kunstenaar, ook bekend as Masaccio, gewerk aan die fresko's vir die Brancacci-kapel by die kerk van die Karmeliete. Masaccio het die implikasies van die kuns van Giotto ten volle begryp. Min skilders in Florence wat sy stewige, lewensgetroue en emosionele figure gesien het is nie beïnvloed daardeur nie. Sy vennoot was 'n ouer skilder, Masolino, wat van dieselfde generasie as Fra Angelico was. Masaccio is op 27 oorlede, en die werk is gevolglik onvoltooid gelaat.  
**Cortona**
**Cortona Aankondiging* (c. 1430) – Diocesan Museum, Cortona
**Fiesole**
*Altaarstuk - *Kroning van die Maagd*, met predellas van *Wonderwerke van Sint Dominic*, Louvre, Parys
**Fiesole Altaarstuk (Maagd en Kind tussen die heiliges Thomas Aquinas, Barnabas, Dominic en Petrus die Martelaar* (1424) - Kerk van San Domenico, Fiesole
*Predella - *Oordeelsdag*, Nasionale Galery, Londen.
**Florence, Santa Trinita** 
**Ondervraging van Christus*, Vasari meen dat dit "deur 'n heilige of 'n engels geskilder is". Tans in die Nasionale Museum van San Marco, Florence.
**Kroning van die Maagd* (c. 1432), Uffizi, Florence
**Kroning van die Maagd* (c. 1434-1435), Louvre, Parys
**Florence**, Santa Maria degli Angeli 
**Laaste Oordeel*, Accademia, Florence
**Florence, Santa Maria Novella** 
*Altaarstuk - *Kroning van die Maagd*, Uffizi.

### San Marco, Florence, 1436–1445
* Altaarstuk vir kansel - * Maagd met die heiliges Cosmas en Damian, met die heiliges Dominic, Petrus, Franciscus, Markus, Johannes die Evangelis en Stefanus*. Cosmas en Damian was beskermhere van die Medici. Die altaarstuk is in 1438 in gebruik geneem deur Cosimo de 'Medici. Dit is tydens die restourasie van die kloosterkerk in die sewentiende eeu verwyder en uitmekaar gehaal. Twee van die nege predella panele is steeds in die klooster; sewe is in Washington, München, Dublin en Parys. Die laaste twee ontbrekende panele, Dominikaanse heiliges van die sypanele, het in 2006 onverwags te voorskyn gekom in die boedel van 'n beskeie versamelaar in Oxfordshire, wat dit in die 1960's in Kalifornië gekoop het. 
duimnael|*The Deposition from the Cross*, Museo San Marco
[duimnael|The Madonna enthroned with Saints Cosmas and Damian, Mark the Evangelist and John the Apostle, Lawrence of Rome and three Dominicans, Saint Dominic, Saint [Thomas Aquinas and Peter of Verona; San Marco, Florence]]
* Altaarstuk ? – *Madonna en Kind met twaalf Engelse* (lewensgroot); Uffizi.
* Altaarstuk – *Die Aankondiging*
* San Marco Altaarstuk
* Twee weergawes van die *Kruisiging met Sint Dominic*; in die klooster
* Die groot *Kruisiging met Maagd en 20 heiliges*; in die hoofhuis
* *Die Aankondiging* (Fra Angelico, San Marco); bo die slaapsaal se trappe. Dit is waarskynlik die mees gereproduseerde van al Fra Angelico se skilderye.
**Maagd bekroon met Vier Heiliges*; in die slaapsaal se gang
duimnael|In *Die aankondiging*, reproduseer die interieur dié van die sel waarin dit geleë is.Elke sel is versier met 'n fresko wat ooreenstem met die grootte en vorm van die enkele ronde raam langsaan. Die fresko's is blykbaar bedoel vir nadenke. Hulle het 'n bleek, rustige skoonheid. Baie van Fra Angelico se beste en mees gereproduseerde werke tel onder dit. Daar is, veral in die binneste ry selle, sommige van minder inspirerende kwaliteit en van 'n meer herhalende tema, wat miskien deur assistente voltooi is. Daar was byna geen vraag na Middeleeuse kuns gedurende die 1960's nie en geen handelaars het belangstelling getoon nie, en daarom het Preston se pa dit byna as 'n nadenke gekoop saam met 'n paar manuskripte. Toevallig blyk dit dat die manuskripte Victoriaanse vervalsings van hoogstaande gehalte was deur *Die Spaanse Namaker*. Die skilderye is twee van agt sypanele van 'n groot altaarstuk wat in 1439 vir Fra Angelico se klooster geskilder is in San Marco, wat later deur die leër van Napoleon verdeel is. Terwyl die sentrale deel nog by die klooster is, is die ander ses klein panele in Duitse en Amerikaanse museums. Hierdie twee panele is vermoedelik vir ewig verlore. Die Italiaanse regering het gehoop om dit aan te koop, maar hulle dit is op 20 April 2007 tydens 'n veiling deur 'n private versamelaar vir £ 1,7 miljoen gekoop. Albei panele word nou herstel en in die San Marco-museum in Florence uitgestal.

## Sien ook
*Lys van Italiaanse skilders
*Fra Angelico Chavez- Franciskaanse monnik, geskiedkundige en kunstenaar wat na Fra Angelico vernoem is vanweë sy belangstelling in die skilderkuns.
*Fra Angelico catalog raisonné, 1970

## Voetnotas
## Verwysings
*Hood, William. *Fra Angelico at San Marco*. Yale University Press, 1993. 
*Morachiello, Paolo. *Fra Angelico: The San Marco Frescoes*. Thames and Hudson, 1990. 
*Frederick Hartt. *A History of Italian Renaissance Art*, Thames & Hudson, 1970. 
*Giorgio Vasari. *Lewens van die uitmuntendste Italiaanse argitekte, skilders en beeldhouers, van Cimabue tot ons tyd*. eerste gepubliseer in 1568. Penguin Classics, 1965.
*Donald Attwater. *The Penguin Dictionary of Saints*. Penguin Reference Books, 1965.
*Luciano Berti. *Florence, the city and its Art.* Bercocci, 1979.
*Werner Cohn.  *Il Beato Angelico e Battista di Biagio Sanguigni.*  Revista d’Arte, V, (1955): 207–221.
*Stefano Orlandi.  *Beato Angelico; Monographia Storica della Vita e delle Opere con Un’Appendice di Nuovi Documenti Inediti.*  Florence: Leo S. Olschki Editore, 1964.

## Verdere leeswerk
* Fra Angelico: Heaven of Earth, red. Nathaniel Silver, Boston : Isabella Stewart Gardner Museum, 2018
* Gerardo de Simone, Il Beato Angelico a Roma. Rinascita delle arti e Umanesimo cristiano nell'Urbe di Niccolò V e Leon Battista Alberti, Firenze, Olschki, 2017 (Fondazione Carlo Marchi, Studi, vol. 34)
* Cyril Gerbron, *Fra Angelico. Liturgie et mémoire* (= *Études Renaissantes*, 18), Turnhout: Brepols uitgewers, 2016. ;
* Gerardo de Simone, La bottega di un frate pittore: il Beato Angelico tra Fiesole, FIrenze e Roma, in " Revista Diálogos Mediterrânicos" (Curitiba, Brasil), n. 8, 2015, ISSN 2237-6585, bl. 48-85 – http://www.dialogosmediterranicos.com.br/index.php/RevistaDM
* Gerardo de Simone, Fra Angelico :  perspectives de recherche, passées et futures, in "Perspective, la revue de l'INHA. Actualités de la recherche en histoire de l’art", 2013 - I, bl. 25-42
* Gerardo de Simone, Velut alter Iottus. Il Beato Angelico e i suoi “profeti trecenteschi”, in “1492. Rivista della Fondazione Piero della Francesca”, 2, 2009 (2010), bl. 41-66
* Gerardo de Simone, L’Angelico di Pisa. Ricerche e ipotesi intorno al Redentore benedicente del Museo Nazionale di San Matteo, in “Polittico”, Edizioni Plus – Pisa University Press, 5, 2008, bl. 5-35
* Gerardo de Simone, L’ultimo Angelico. Le “Meditationes” del cardinal Torquemada e il ciclo perduto nel chiostro di S. Maria sopra Minerva, in: “Ricerche di Storia dell’Arte” (Carocci Editore, Roma), 76, 2002, bl. 41-87
*Didi-Huberman, Georges. *Fra Angelico: Dissemblance and Figuration*. University of Chicago Press, 1995.  *Discussion of how Fra Angelico challenged Renaissance naturalism and developed a technique to portray "unfigurable" theological ideas.*
*Gilbert, Creighton, *How Fra Angelico and Signorelli Saw the End of the World*, Penn State Press, 2002 
*Spike, John T. *Angelico*, New York, 1997.
*Supino, J. B., *Fra Angelico*, Alinari Brothers, Florence, ongedateer, uit *Project Gutenberg*

## Eksterne skakels
*Fra Angelico – Skilder van die Vroeë Renaissance
*Fra Angelico in die "History of Art"
*Ross Finocchio, Robert Lehman Versameling, The Metropolitan Museum of Art
*Fra Angelico-uitstalling by die Metropolitan Museum of Art, (26 Oktober 200529 Januarie 2006).
*"Soul Eyes" Resensie van die Fra Angelico uitstalling by die Met, deur Arthur C. Danto in *The Nation*, (19 Januarie 2006).
**Fra Angelico*, Catherine Mary Phillimore, (Sampson Low, Marston & Co., 1892)
*Fresko- en skilderye galery 
**Italian Paintings: Florentine School*, 'n katalogus wat inligting bevat oor die kunstenaar en sy werke (sien bladsye: 77-82).
*Carl Brandon Strehlke, *"Saint Francis of Assisi* *by Fra Angelico (cat. 14)*, in *The John G. Johnson Collection: A History and Selected Works*, 'n gratis *Philadelphia Museum of Art* digitale publikasie.