open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Interdissiplinariteit

**Interdissiplinariteit** of **interdissiplinêre studies** behels die kombinasie van twee of meer akademiese dissiplines in een aktiwiteit (bv. 'n navorsingsprojek. Dit put kennis uit verskeie ander velde soos sosiologie, antropologie, sielkunde, ekonomie, ens. Dit gaan daaroor om iets te skep deur oor grense heen te dink. Dit hou verband met 'n interdissipliene of 'n interdissiplinêre veld, wat 'n organisatoriese eenheid is wat tradisionele grense tussen akademiese dissiplines of denkrigtings oorsteek, soos nuwe behoeftes en beroepe na vore kom. Groot ingenieurspanne is gewoonlik interdissiplinêr, aangesien 'n kragstasie of selfoon of ander projek die samesmelting van verskeie spesialiteite vereis. Die term "interdissiplinêr" is egter soms beperk tot akademiese instellings.

Die term interdissiplinêr word binne onderwys- en opleidingspedagogieë toegepas om studies te beskryf wat metodes en insigte van verskeie gevestigde dissiplines of tradisionele studievelde gebruik. Interdissiplinariteit betrek navorsers, studente en onderwysers in die doelwitte om verskeie akademiese denkrigtings, beroepe of tegnologieë te verbind en te integreer – saam met hul spesifieke perspektiewe – in die nastrewing van 'n gemeenskaplike taak. Die epidemiologie van MIV/VIGS of aardverwarming vereis begrip van diverse dissiplines om komplekse probleme op te los. Interdissiplinêr kan toegepas word waar gevoel word dat die vak verwaarloos of selfs wanvoorgestel is in die tradisionele dissiplinêre struktuur van navorsingsinstellings, byvoorbeeld vrouestudies of etniese areastudies. Interdissiplinariteit kan eweneens toegepas word op komplekse onderwerpe wat slegs verstaan kan word deur die perspektiewe van twee of meer velde te kombineer.

Die byvoeglike naamwoord interdissiplinêr word die meeste in opvoedkundige kringe gebruik wanneer navorsers van twee of meer dissiplines hul benaderings saamvoeg en dit verander sodat dit beter geskik is vir die probleem wat voorhande is, insluitend die geval van die spanonderrigkursus waar studente vereis word om te verstaan 'n gegewe vak in terme van verskeie tradisionele dissiplines. Byvoorbeeld, die onderwerp van grondgebruik kan anders voorkom as dit deur verskillende dissiplines ondersoek word, byvoorbeeld biologie, chemie, ekonomie, geografie en politiek.

## Verwysings
Thor-Able

duimnael|regs|Thor-Able II
Die **Thor-Able** was ’n eenmalige lanseringsvoertuig wat nie weer gebruik kan word nie. Dit was gebruik vir 'n reeks atmosfeer her-binnedring en satelliet lanserings vanaf 1958 tot 1960. Dit was 'n twee-stadium vuurpyl en het bestaan uit 'n PGM-17 Thor ballistiese missiel as die eerste stadium en 'n aangepaste Vanguard vuurpyl as die tweede stadium. Met sekere sendings was 'n Altair soliedestaat vuurpyl aangeheg as die derde stadium. Die vuurpyl was deel van die Thor-vuurpyl familie en vroeëre voorloper van die Delta-vuurpyl familie.

## Lanserings 
Daar was sestien Thor-Able-vuurpyle gelanseer, nege was nie-wentelbaan her-binnedring toetsvlugte en sewe was satelliet wentelbaan pogings. Ses lanserings was volslae mislukkings, waarvan drie toegerus was met Altair tweede stadium vuurpyle om ruimtetuie in 'n wentelbaan om die Maan te plaas. Al sestien lanserings het plaasgevind by Kaap Canaveral Lugmagbasis lanseer kompleks 17A.

## Verwysings
Pioneer 2

duimnael|regs|Pioneer 2
**Pioneer 2** (ook bekend as Able 3) was die laaste van drie ruimtetuie, as deel van die Pioneer-program wat ontwerp was om die ruimte om die Maan en tussen die Aarde en Maan te ondersoek. Die ruimtetuig is op 8 November 1958 gelanseer. Nadat die Pioneer 1-sending misluk het weens probleme met die navigasiestelsel, is die stelsel aangepas met 'n Doppler beheerstelsel vir beter akkuraatheid en om trajekfoute te verminder. Na lansering het die eerste en tweede stadiums seepglad verloop maar die derde stadium het verseg om te ontbrand wat dit onmoontlik gemaak het vir die ruimtetuig om genoegsame snelheid te kry om in 'n wentelbaan te gaan. Daar was probeer om die klein stuwers te ontbrand maar die poging het gefaal en die ruimtetuig het 'n maksimum hoogte van 1550 km bereik voordat dit na die Aarde teruggeval het en die atmosfeer by 28.7° N, 1.9° O, oor Noordwes-Afrika, binnegedring het. Daar was wel 'n klein klompie inligting versamel gedurende die kort vlug. Onder andere is bevind dat die magnetiese veld in die band om die ewenaar van die Aarde meer dig is.

Die rede vir die faling van die derde stadium om te ontbrand is nooit opgeklaar nie, maar daar is vermoed dat die ontbrandingsinstruksie vanaf die tweede stadium - wat die navigasiestelsel vir die hele stelsel huisves - nooit gegee is nie moontlik as gevolg van skade aan die elektriese verbindings gedurende die oorskakeling van stadiums.

## Ruimtetuig ontwerp 
Pioneer 2 (NSSDCA ID: PION2) was feitlik identies aan Pioneer 1. Dit het bestaan uit 'n dun, silindriese middel gedeelte met 'n kort, dik (16,5&nbsp;cm), afgeknotte keël aan beide kante van die silinder. Die silinder was 74&nbsp;cm in diameter en die afstand van die punt van die een keël tot by die punt van die ander keël was 76&nbsp;cm. In die middel-as van die ruimtetuig was 'n vastestaatbrandstof vuurpylmotor van 11&nbsp;kg. met die uitlaat van die motor wat uitgesteek het aan die punt van die onderste keël. Die motor was die hoof- strukturele gedeelte van die ruimtetuig. Daar was agt klein, lae-stukrag vastestaatbrandstofstuwers vir snelheidaanpassings bo-op die boonste keël, in 'n ring, aangebring. Die stuwers kon afgeskiet word na gebruik. Daar was ook 'n magnetiese dipoolantenne aan die bokant van die boonste keël. Die ruimtetuig was bedek met 'n gelamineerde plastiek. Die totale massa van die ruimtetuig na stuwerskeiding was 39,5&nbsp;kg.

Die wetenskaplike instrumente aan boord het 15,6 kg geweeg en het bestaan uit 'n *Space Technology Laboratories* beeldaftasting-televisiestelsel, wat die stelsel van Pioneer 1 vervang het. 

## Verwysings
Drosanthemum anomalum

***Drosanthemum anomalum*** is 'n vetplant in die vygiefamilie wat endemies aan Suid-Afrika is en in die Wes-Kaap vanaf Montagu tot by Stormsvlei voorkom. Die spesie is deel van die Renosterveld-bioom en word bedreig deur die aanlê van wingerde en olyfboorde asook indringerplante.

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Lampranthus borealis

***Lampranthus borealis*** is 'n vetplant wat hoort tot die genus *Lampranthus*. Die spesie is inheems aan die Noord-Kaap en Namibië.

## Bron 
* Plants of the World Online
Tsetsevlieg

**Tsetsevlieë** (,  ) is groot bytende vlieë wat in groot dele van tropiese Afrika voorkom. Tsetsevlieë sluit al die spesies in die ***Glossina*** genus in, wat in hul eie familie geplaas word, **Glossinidae**. Tsetsevlieë is Obligate parasiete wat leef deur op die bloed van werweldiere te voed. Tsetsevlieë is omvattend bestudeer vanweë hul rol in die oordrag van siektes. Hulle het 'n prominente ekonomiese impak in Afrika suid van die Sahara as die biologiese vektore van tripanosome, wat slaapsiekte en nagana veroorsaak. Tsetsevlieë is veelvoltyn en langlewend, wat tipies ongeveer vier broeisels per jaar produseer, en tot 31 broeisels oor hul leeftyd.

Tsetsevlieë kan van ander groot vlieë onderskei word deur twee maklik waarneembare kenmerke. Tsetsevlieë vou hul vlerke heeltemal toe wanneer hulle rus sodat een vlerk direk bo-op die ander oor hul buik rus. Hulle het ook 'n lang suigslurp (proboscis), wat direk vorentoe strek en deur 'n duidelike bolletjie aan die onderkant van hul koppe geheg is.

Gefossiliseerde tsetsevlieë is uit Paleogeen verouderde gesteentes in die Verenigde State en Duitsland herwin. Drie-en-twintig bestaande spesies tsetsevlieë is bekend uit Afrika en Arabië.

## Etimologie 
Die woord *tsetse* beteken "vlieg" in Tswana, 'n Bantoetaal van Suider Afrika. Onlangs het *tsetse* (sonder die vlieg)  meer algemeen geword in Engels, veral in die wetenskaplike en ontwikkelingsgemeenskappe.

Die woord word uitgespreek [tsɛtsɛ]  *(tsê-tsê)* in die Sothotale en word maklik in ander Afrikatale weergegee. Tydens die Tweede Wêreldoorlog was 'n Britse de Havilland antiduikbootvliegtuig bekend as die "Tsetse Mosquito".

## Verwysings
Punjab, Indië

duimnael|regs|Ligging van Punjab in Indië.
**Punjab** (Punjabi: ਪੰਜਾਬ) is 'n deelstaat van Indië wat in die noordweste van die land geleë is. Die staat is geleë op die Pakistanse grens, op 'n hoogte naby die stad Lahore, die hoofstad van die Pakistanse provinsie Punjab.

Die hoofstad van Punjab is Chandigarh. Hierdie stad is egter nie in die staat self nie, maar in die aangrensende uniegebied van Chandigarh. Die rede hiervoor is dat die stad ook die hoofstad van die suidelike deelstaat Haryana is. Naas Chandigarh is Amritsar Punjab se tweede groot stad. Punjab het 27 743 338 inwoners in 2011 gehad.

## Geskiedenis 
In 1947 is die oorspronklike Punjab-gebied in 'n noordelike (Pakistanse) gedeelte en 'n suidelike (Indiese) gedeelte verdeel. Na 'n tydperk van opstande en chaos het die suidelike deel die woongebied van hoofsaaklik Sikhs en Hindoes geword, terwyl Moslems die Pakistanse deel bewoon het.

In 1966 is die Hindoe-meerderheid suidelike deel, Haryana, van die staat afgeskei nadat 'n kommissie aanbeveel het om die meerderheid Hindi-sprekende deel van die meerderheid Punjabi-sprekende deel van die staat te skei. Chandigarh, die hoofstad van die staat Punjab wat in 1953 nuut gebou is, het ook die hoofstad van die nuwe deelstaat Haryana geword. Hiervoor het dit die status van uniegebied verkry.

## Geografie 
Punjab beslaan 'n oppervlakte van 50,362&nbsp;km² (1,54% van die totale oppervlakte van Indië).

Die naam van die gebied beteken 'Land van die Vyf Riviere'. Dit is die Jhelum, die Chenab, die Ravi, die Beas en die Sutlej, wat almal sytakke van die Indus of van mekaar is, en in 'n suidwestelike rigting vloei. Die gebied bestaan uit vrugbare laaglande, 'n woestynagtige gebied in die suidooste, en heuwels en lae berge in die noordooste, aan die voet van die Himalajas.

Punjab grens aan drie ander Indiese state (Himachal Pradesh in die ooste, Haryana in die suide en Rajasthan in die suidweste) en twee Indiese uniegebiede (Jammu en Kasjmir in die verre noorde en Chandigarh in die ooste). Wes van die staat is die gelyknamige Pakistanse provinsie Punjab.

## Klimaat 
Punjab het drie seisoene, naamlik:

* April - Junie: somerseisoen (warm tot baie warm)
* Julie - September: reënseisoen
* Oktober - Maart: winterseisoen (koud)

## Bevolking 
Die inwoners van Punjab word Punjabis genoem. Die staat het 'n bevolkingsgroei van 10% en 'n bevolkingsdigtheid van 433/km². Hierdie getal groei voortdurend.

Die twee tale wat die meeste gepraat word, is Punjabi en Hindi.

In Punjab is 55% van die bevolking Sikh, 39% Hindoe, 2% Moslem en 4% volg 'n ander godsdiens.

Sowat 82% mans en sowat 71% van die vroue kan lees en skryf (2012).

## Landbou 
Landbou bestaan hoofsaaklik uit die verbouing van koring en rys, asook suikerriet en katoen.

’n Digte netwerk van kanale verseker die besproeiing van die landbougrond.

Die laaglande is die vrugbaarste.
Lunar Gateway

thumb|220px|Die kenteken van die Lunar Gateway.
Die **Lunar Gateway**, of net **Gateway**, is 'n beplande klein ruimtestasie in 'n wentelbaan om die Maan wat sal dien as 'n sonkragaangedrewe kommunikasiesentrum, wetenskaplaboratorium, korttermynwoongebied vir ruimtevaarders en 'n stoorplek vir verkenningstuie en ander robotte. 

Dit is deel van 'n internasionale samewerkingsprogram onder leiding van Nasa en in samewerking met die Europese Ruimteagentskap (ESA), Japannese JAXA en die Kanadese Ruimteagentskap (CSA). 

thumb|280px|links|'n Kunstenaar se voorstelling van die Lunar Gateway in 'n wentelbaan om die Maan.
Dit sal die eerste ruimtestasie buite 'n lae aardwentelbaan wees en die eerste een in 'n wentelbaan om die Maan. Die amptelike naam is die *Lunar Orbital Platform-Gateway* (*LOP-G*).

Van die wetenskaplike dissiplines wat op die Gateway bestudeer sal word, sluit in planetologie, astrofisika, die waarneming van die Aarde, heliofisika, ruimtebiologie en menslike gesondheid. Dit sal volgens plan in die 2020's gebou word. Die Gateway sal van uiterste belang wees in die vestiging van 'n menslike teenwoordigheid op die Maan, Mars en ander voorwerpe in die sonnestelsel.

thumb|220px|Lunar Gateway se wentelbaan oor sewe dae, met die Maan en Aarde in sig.
Die projek sal na verwagting 'n groot rol speel in Nasa se Artemis-program ná 2024. Hoewel Nasa aan die hoof van die projek staan, sal die Gateway ontwikkel, gediens en gebruik word in samewerking met CSA, ESA, JAXA en kommersiële vennote. Dit sal onder meer dien as 'n fase in die stuur van mense en robotte na die Maan en Mars.

## Wentelbaan en operasies
Die Gateway se wentelbaan sal hoogs eksentries wees en sewe dae duur om te voltooi. Sy nabyreglynige halowentelbaan (NRHO) om die Maan sal hom binne 1&nbsp;500&nbsp;km van die noordpool af bring op sy naaste afstand en tot 70&nbsp;000&nbsp;km van die suidpool af op sy verste afstand. 

Gateway sal die eerste modulêre ruimtestasie wees wat outomaties sal werk en die eerste een buite 'n lae aardse wentelbaan. Gesofistikeerde sagteware sal alle stelsels monitor en beheer. Mettertyd sal dit ingewikkelder sendings ook vergemaklik.

## Verwysings
## Skakels
Michael Polanyi

duimnael|Michael Polanyi
**Michael Polanyi** FRS (Hongaars: **Polányi Mihály**; 11 Maart 1891 – 22 Februarie 1976) was 'n Hongaars-Britse veelweter, wat belangrike teoretiese bydraes tot fisiese chemie, ekonomie en filosofie gemaak het. Hy het aangevoer dat positivisme 'n valse weergawe van kennis verskaf, wat, indien dit ernstig opgeneem word, die mensdom se hoogste prestasies ondermyn.

## Loopbaan
Sy wye navorsing in fisiese wetenskap het chemiese kinetika, x-straaldiffraksie en apsorpsie van gasse ingesluit. Hy het die baanbreker van die teorie van vesel diffraksie-analise in 1921, en die ontwrigting teorie van plastiese vervorming van rekbare metale en ander materiale in 1934. Hy emigreer na Duitsland, in 1926 word 'n chemie professor by die Kaiser Wilhelm Instituut in Berlyn, en toe in 1933 na Engeland, en word eers 'n chemieprofessor, en toe 'n professor in sosiale wetenskappe aan die Universiteit van Manchester. Twee van sy leerlinge en sy seun John Charles Polanyi het Nobelpryse vir Chemie gewen. In 1944 is Polanyi tot die Royal Society verkies.

Die bydraes wat Polanyi tot die sosiale wetenskappe gemaak het, sluit in 'n begrip van onbewuste kennis, en die konsep van 'n polisentriese spontane orde tot intellektuele ondersoek is ontwikkel in die konteks van sy teenkanting teen sentrale beplanning.

## Belangrikste werke 
### Boeke 
* Polanyi, M. (1946), *Science, Faith and Society*
* Polanyi, M. (1951), *The Logic of Liberty*
* Polanyi, M. (1958), *Personal Knowledge*
* Polanyi, M. (1959), *The Study of Man*
* Polanyi, M. (1964), *Personal Knowledge: Towards a Post-Critical Philosophy*
* Polanyi, M. (1966), *The Tacit Dimension*
* Polanyi, M. (1969), *Knowing and Being*
* Polanyi, M. & Prosch, H. (1975), *Meaning*

### Artikels en essays 
* Polanyi, M. (1965), "The Structure of Consciousness", *Brain*, vol. 88, part IV, pp. 799–810. 
* Polanyi, M. (1966), "The Creative Imagination", *Chemical Engineering News*, vol. 44, no. 17.

## Verwysings
2022 Italiaanse Grand Prix

Die 2022 Formule Een Italiaanse Grand Prix is op 11 September 2022 op die Autodromo Nazionale Monza, in Italië, gehou. Dit was die sestiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees.

## Bande deur Pirelli beskikbaar gestel 
## Oefensessies 
### Vrye oefening 
## Kwalifisering 
Daar word roosterstrawwe uitgedeel aan nege renjaers:
*****1 Max Verstappen en Esteban Ocon kry albei 'n roosterstraf van 5 plekke.
*****2 Sergio Pérez kry 'n roosterstraf van 10 plekke.
*****3 Valtteri Bottas, Kevin Magnussen en Mick Schumacher kry elkeen 'n roosterstraf van 15 plekke.
*****4 Carlos Sainz, Lewis Hamilton en Yuki Tsunoda moes agteraan wegspring.

## Wedren 
### Renuitslag 
 Sergio Pérez ontvang 'n ekstra punt vir die vinnigste rondte gery.

## Puntestand na die Grand Prix 
### Renjaers 
### Vervaardigers 
## Verwysings
Chondrule

220px|thumb|Chondrules, met 'n skaal wat millimeters aandui.

'n **Chondrule** (van die antieke Griekse χόνδρος *chondros*, "korrel") is 'n ronde korrel wat in 'n chondriet voorkom. Chondrules vorm as gesmelte of deels gesmelte druppels in die ruimte voordat hulle deur 'n asteroïde aangetrek word. 

Omdat chondriete een van die oudste soliede materiale in die sonnestelsel en vermoedelik die boustene van die planeetstelsel is, is 'n begrip van die vorming van chondrules belangrik om die aanvanklike ontwikkeling van die planeetstelsel te verstaan.

## Omvang en grootte
Verskillende soorte van die klipperige, niemetaalagtige meteoriete wat chondriete genoem word, bevat verskillende hoeveelhede en groottes chondrules. Oor die algemeen bevat koolstofdraende chondriete die kleinste persentasie chondrules (volgens volume), insluitende die CI-chondriete, wat geen chondrules bevat nie al word hulle chondriete genoem, terwyl gewone en enstatietchondriete die meeste bevat. Omdat 80% van die meteoriete wat die Aarde tref gewone chondriete is, en omdat gewone chondriete 60-80% chondrules bevat, bestaan die grootste deel van die meteorietmateriaal wat die Aarde tref (uitgesonder stof), uit chondrules.

Chondrules kan in deursnee wissel van 'n paar mikrometer tot meer as 1&nbsp;cm. Hulle is die kleinste in CH-, CM- en CO-chondriete, van gemiddelde grootte in CR-, CV-, L-, LL- en R-chondriete en die grootste in sommige CB-chondriete.

## Verwysings
## Skakels
2022 Singapoerse Grand Prix

Die **2022 Formule Een Singapoerse Grand Prix** het op 2 Oktober 2022 op die Marinabaai Straatrenbaan in Singapoer plaasgevind. Dit was die sewentiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees.

## Bande 
Pirelli het die volgende bande verskaf:

## Vrye oefening 
## Kwalifisering 
***** George Russell het 11de gekwalifiseer, maar hy moes die wedren agter op die rooster begin omdat hy sy kwota krageenheidelemente oorskry het. Die nuwe krageenheid-elemente is sonder die toestemming van die tegniese afgevaardigde verander terwyl die motor onder *parc fermé* was. Hy moes toe die wedren vanaf die kuipelaan begin.

## Wedren 
### Renuitslag 
 George Russell het die vinnigste rondtetyd aangeteken, maar nie 'n ekstra punt ontvang nie, omrede hy nie onder die eerste tien geëindig het nie.

## Puntestand na die Grand Prix 
### Renjaers 
### Vervaardigers
Broers en Susters van die Rooi Dood

**Die Broers en Susters van die Rooi Dood** was ‘n godsdienstige kultus wat na bewering 200 jaar ondergronds in die Russiese Ryk bestaan het. 
Die lede van die kultus het huwelike verbied en was verplig om nuwe lede te werf. Indien 'n ingewyde in die kultus 12 nuwe lede gewerf het, is geglo dat hulle vir hulself 'n plek in die Hemel verdien het. Hulle is daarna toegelaat om seks met verskeie ander kultuslede te hê by die volgende geheime vergadering, gevolg deur konsensuele selfmoord wat bygestaan is deur ander lede wat hulle met rooi kussings sou versmoor.
 
Met 13 November 1900 aangewys as die einde van die wêreld, het die Rooi Doodskultus al hul gewone aktiwiteite afgelas en besluit dat hulle God sou behaag en vinnig in die Hemel sou kom as hulle almal hulself op daardie datum toesluit en die gebou aan die brand steek. Toe 862 van die lede hierdie plan in werking gestel het, is Tsaristiese troepe van Sint Petersburg uitgestuur om die vlamme te blus en die selfmoorde te keer.

Meer as 100 (presiese syfers verskil omdat van die beseerdes oor die volgende paar dae gesterf het) van die Broers en Susters van die Rooi Dood het in die brand omgekom. Toe 14 November met die wêreld nog ongeskonde aanbreek, het die oorlewende lede, uiteindelik ontnugter geraak en die kultus het ophou bestaan.

## Bronne 
*Balladeer’s Blog, Februarie 2021, *End of The World Myth: The Brothers and Sisters of Red Death*, https://glitternight.com/2012/02/15/end-of-the-world-myth-the-brothers-and-sisters-of-red-death/ Besoek op 3 September 2022.

*Boyett, J. 2005. *Apocalypse:  The Official Manual for the End of the World*, Relevant Books.
Lampranthus plautus

Die '''langbeen-t'nouroebos'* (*Lampranthus plautus'') is 'n vetplant wat hoort tot die genus *Lampranthus*. Die spesie is endemies aan die Noord-Kaap.

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Andrew Weir

duimnael|Weir in 2015
**Andrew Taylor Weir** (gebore 16 Junie 1972) is 'n Amerikaanse wetenskapfiksie skrywer en voormalige rekenaarprogrammeerder. Sy 2011-roman *The Martian* is verwerk in die 2015-rolprent met dieselfde naam geregisseer deur Ridley Scott. Hy het die John W. Campbell-toekenning vir beste nuwe skrywer in 2016 ontvang. en sy roman *Project Hail Mary* is 'n finalis vir die 2022 Hugo-toekenning vir beste roman.

## Werke 
Weir se oorspronklike webwerf lys sy werke, met gratis weergawes van baie van sy kortverhale.

### Romans 
* *Theft of Pride* (web weergawe 2000
**Bonnie MacKenzie: The Life Story of a Mermaid* ('n deurlopende storie)
**Moriarty* (Holmesiaanse fanfiction)
**The Romana Chronicles*/*The Xoloans* (*Doctor Who* fanfiction)
**Randomize* (*Amazon Original Stories: Forward collection*)

### Kortverhale 
* *Principles of Uncertainty*
* "Diary of an AssCan" (2015), tie-in prequel tot "The Martian"
* *Cheshire Crossing* (onafhanklike web-weergawe 2006–2008 met kuns deur Weir; Tapas web weergawe 2017–2019 en Random House 2019 met kuns deur Sarah Andersen

## Notas
## Verwysings
Manson-krater

Die **Manson-krater** is 'n slagkrater naby Manson, Iowa, waar 'n asteroïde of komeetkern die Aarde tydens die Krytperiode, sowat 74&nbsp;miljoen jaar gelede, getref het. Dit was een van die grootste bekende impakvoorvalle in Noord-Amerika. 

Voorheen is geglo dit het tot die uitwissing van die dinosourusse gelei, totdat bewys is dit is te oud.

Geen bewyse van die krater bestaan op die oppervlak nie weens taamlike onlangse bedekking deur gletsersediment. Die terrein van die krater is nou begrawe en 'n plat landskap. Sowat 20 tot 90&nbsp;m onder die oppervlak is egter 'n struktuur met 'n deursnee van omtrent 38&nbsp;km. 

## Verwysings
## Skakels
Siljansring

Die **Siljansring** (Sweeds: *Siljansringen*) is 'n prehistoriese slagkrater in Dalarna, Sentraal-Swede. Dit is een van die grootste 15 bekende slagkraters op Aarde en die grootste een in Europa, met 'n deursnee van sowat 52&nbsp;km. Die slag wat die Siljansring geskep het, het gebeur toe 'n meteoriet die aardoppervlak in die Devoonperiode, sowat 376,8 ± 1,7&nbsp;miljoen jaar gelede, getref het. Dit stem min of meer ooreen met die eerste Devoon-uitwissing, Kellwasser-voorval of Laat-Frasnium-uitwissing sowat 376,1 ± 1,6&nbsp;miljoen jaar gelede. Die gevolge van die inpak kan duidelik gesien word in die rotslaag in die ongewing. Die rotse uit die Kambrium, Ordovisium en Siluur wat deur die impak misvorm is, is ryk aan fossiele.

Onlangs is in die gebied om die Siljansring geprospekteer vir olie en aardgas, maar geeneen van die projekte was tot dusver ekonomies volhoubaar nie. Aan die oostekant van die ring is groot neerslae lood en sink.

Verskeie mere kom in die omgewing voor, waarvan die Siljan die grootste is. Dit lê aan die suidsuidwestekant van die krater, met die kleiner Orsameer in die weste en die Skattungen en Ore in die noordooste.

## Verwysings
## Skakels
Amor Towles

duimnael|Amor Towles in 2018
**Amor Hollingsworth Towles** (* 24 Oktober 1964 in Boston, Massachusetts) is 'n Amerikaanse romanskrywer. Hy is veral bekend vir sy topverkoperromans *Rules of Civility* (2011), *A Gentleman in Moscow* (2016), en *The Lincoln Highway* (2021).  

## Vroeë lewe en opleiding 
Towles is gebore en getoë in Boston, Massachusetts. Hy het aan Yale Kollege gegradueer en 'n M.A. in Engels van Stanford-universiteit ontvang, waar hy 'n Scowcroft-genoot was. Toe Towles 10 jaar oud was, het hy 'n bottel met 'n boodskap in die Atlantiese Oseaan gegooi. Etlike weke later het hy 'n brief ontvang van Harrison Salisbury, wat toe die besturende redakteur van *The New York Times* was. Towles en Salisbury het vir baie jare daarna gekorrespondeer.

## Loopbaan
Nadat hy aan die Yale-universiteit gegradueer het, was Towles daarop ingestel om in China te onderrig ingevolge van 'n tweejarige genootskap van die Yale China-vereniging. Dit is egter skielik gekanselleer weens die onderdrukking van die Tiananmen-plein in 1989.

Van 1991–2012 het hy as 'n beleggingsbestuurder en direkteur van navorsing by Select Equity Group in New York gewerk.

Toe Towles 'n jong man was, het hy Peter Matthiessen, bekende natuurskrywer, romanskrywer en een van die stigters van *The Paris Review*, gekrediteer as die primêre inspirasie vir die skryf van romans. Towles se eerste roman, *Rules of Civility*, was suksesvol bo sy verwagtinge, soveel so dat die opbrengs uit die boek hom die luukse van aftrede uit beleggingsbankwese en die geleentheid gebied het om voltyds te skryf. Sy tweede roman, *A Gentleman in Moscow*, was 'n finalis vir die 2016 Kirkus-prys vir fiksie. Dit was ook op die langlys vir die 2018 International Dublin Literary Award. Towles se derde roman, *The Lincoln Highway*, is op 5 Oktober 2021 gepubliseer.

## Persoonlike lewe 
Towles woon in Gramercy Park, Manhattan, New York-stad, saam met sy vrou, Maggie, hul seun, Stokley, en hul dogter, Esmé. Towles is 'n versamelaar van kuns en oudhede.
* 

### Essays 
* "Channel a More Romantic Era of Transatlantic Travel" (2016)

## Verwysings
Acraman-krater

Die **Acraman-krater** is 'n kwaai verweerde impakkrater in die Gawlerbergreeks van Suid-Australië. Sy ligging word afgeëts deur die Acramanmeer, 'n ronde, verganklike droë meerbodem met 'n deursnee van sowat 20&nbsp;km. Die ontdekking van die krater en die onafhanklike ontdekking van sy ejekta is in 1986 die eerste keer in die tydskrif *Science* aangekondig. 

Die krater is baie verweer en sy oorspronklike grootte moet op 'n indirekte manier bepaal word. Sommige skrywers raam die oorspronklike deursnee op tot tussen 85 en 90&nbsp;km, terwyl ander meen dit was kleiner, dalk net 35 tot 40&nbsp;km, nadar aan die grootte van die depressie waarin die Acramanmeer lê. Die groter grootte sal dui op 'n energievrylating van 5,2 × 106 megaton TNT.

Die impakvoorval word geraam op sowat 580&nbsp;miljoen jaar gelede, tydens die Ediacarium. Dié ouderdom word nie afgelei van die krater self nie, maar van die posisie van ejekta in nabygeleë sedimentbekkens.

## Verwysings
## Skakels
Morokweng-slagkrater

Die **Morokweng-slagkrater** is 'n slagstruktuur wat by die dorp Morokweng in Suid-Afrika se Noordwesprovinsie, naby die grens met Botswana, onder die Kalahariwoestyn begrawe is.

## Beskrywing
Die slagkrater is sowat 75-80&nbsp;km breed en die ouderdom word geraam op 146,06 ± 0,16&nbsp;miljoen jaar, wat beteken dit is in die Titoniumtydsnede van die laat Juraperiode gevorm, 'n paar miljoen jaar voor die Jura-Kryt-grens. Dit is in 1994 ontdek en is nie op die oppervlak ontbloot nie, maar is deur magnetiese en gravimetriese opnames gekarteer. 'n Ondersoek toon dit is gevorm deur 'n L-chondrietmeteoriet met 'n deursnee van sowat 5-10&nbsp;km.

In Mei 2006 het 'n groep wetenskapliks wat op die terrein geboor het, die ontdekking aangekondig van 'n fragment van 25&nbsp;cm van die oorspronklike asteroïde op 'n diepte van 770&nbsp;m onder die oppervlak. Verskeie kleiner stukke met 'n deursnee van 'n paar millimeter is op ander dieptes ontdek. Dié ontdekking was onverwags, aangesien vroeëre ondersoeke by groot slagkraters nie sulke vondste opgelewer het nie en geglo is die asteroïde het heeltemal verdamp. Sommige fragmente kan gesien word in die Antenna-vleuel van die Londense Wetenskapmuseum.

## Verwysings
## Nog leesstof
* 
* 

## Skakels
* "Fossil Meteorite Unearthed From Crater"
Sudbury-bekken

Die **Sudbury-bekken**, ook bekend as die **Sudbury-struktuur**, is 'n groot geologiese struktuur in Ontario, Kanada. Dit is sover bekend die derde grootste slagkrater op Aarde, asook een van die oudstes. Die krater het 1,849&nbsp;miljard jaar gelede, in die Paleoproterosoïese Era, gevorm.

## Vorming
thumb|links|180px|'n Keëlvormige fragment uit die Sudbury-slagkrater.

Die Sudbury-bekken het gevorm toe 'n bolied met 'n deursnee van 10-15&nbsp;km die superkontinent Nuna 1,849&nbsp;miljard jaar gelede, in die Paleoproterosoïkum, tref. 

Puin van die slag is oor 'n gebied van 1,6&nbsp;miljoen km2 verstrooi; rotsfragmente is tot so ver as Minnesota ontdek. Volgens modelle is puin van so 'n groot slag waarskynlik wêreldwyd verstrooi, maar dit het sedertdien geërodeer. Sy huidige grootte is vermoedelik 'n veel kleiner deel van die oorspronklike 130&nbsp;km breë, ronde krater wat gevorm het. Daaropvolgende geologiese prosesse het die krater misvorm tot sy huidige ovaal vorm. Sudbury-bekken is die grootste slagkrater in die wêreld naas die Vredefortkoepel van 300&nbsp;km in Suid-Afrika en die Chicxulub-krater van 150&nbsp;km onder Yucatán, Mexiko.

Daar is geochemiese bewyse dat die bolied waarskynlik 'n chondrietasteroïde of 'n komeet met 'n chondrietsamestelling was.

## Verwysings
## Skakels
Allan Hills A81005

**Allan Hills A81005**, of ALH A81005, (soms sonder die "A" voor die nommer) was die eerste meteoriet van die Maan af wat op aarde ontdek is. Dit is in 1982 in die Allan Hills aan die einde van die Transantarktiese Berge gevind tydens 'n meteorietversamelingsekspedisie (ANSMET).
 
## Ontdekking en beskrywing
ALH A81005 is op 17 Januarie 1982 deur John Schutt en Ian Whillans ontdek. Dit is genoem na die Allan Hills, 'n bergketting in Antarktika waar baie meteoriete tydens ekspedisies gevind word. het bepaal die Maan is die oorsprong van die meteoriet nadat die wetenskaplike Brian Harold Mason van die Smithsonian-instituut vasgestel het die chemiese en isotopiese samestelling is soortgelyk aan dié van klippe wat in die Apollo-program van hooglandgebiede op die Maan teruggebring is. Getuienis daarvoor behels onder meer data oor die mineralogie, samestelling, suurstofisotoop, edelgasse, kosmiese strale, blootstellingsgeskiedenis, magnetiese eienskappe en kerndeeltjiespore.

## Verwysings
## Skakels
Totale bekende gewig

**Totale bekende gewig** (**TBG**), ook genoem **totale bekende massa**, is 'n term wat hoofsaaklik deur handelaars in meteoriete en versamelaars daarvan gebruik word om die gekombineerde gewig van al die fragmente van 'n enkele meteoriet aan te dui. Die totale bekende massa van 'n meteoriet is 'n klein deel van die massa van die oorspronklike meteoroïde wat die aardatmosfeer binnegekom het om die meteoriet te vorm.

## Massa en TBG
Meteoroïdes wat meteoriete vorm, brand terwyl hulle deur die atmosfeer trek en verloor gevolglik massa. Die totale massa van 'n meteorietval sal dus altyd minder wees as dié van die oorspronklike meteoroïde. Die boonste perk van die "totale bekende massa" van 'n meteoriet is dus die massa van die meteorietval.

Verskeie faktore kan meebring dat die "totale bekende massa" van 'n meteoriet minder is as die massa van die val. Meteorietvalle kom dikwels voor as meteorietreëns wanneer die meteoriet opbreek. Net in gevalle waar 100% van die fragmente herwin is, kan die "totale bekende massa" dieselfde wees as die massa van die val. As nuwe fragmente ontdek word, behoort die TBG dus eintlik te styg. Weens die moderne manier waarvolgens fragmente individueel genommer word, al is dit taamlik seker dat dit van 'n sekere meteoriet af kom, word die TBG egter met die val vasgestel en kan dit nie styg nie.

## Gebruik
'n Lae TBG beteken minder materiaal vir wetenskaplikes en navorsers. Dit is 'n faktor in die bepaling van die prys, veral as die meteoriettipe skaars is.

## Verwysings
## Skakels
Sichote-Alin-meteoriet

Die **Sichote-Alin-meteoriet**, 'n ystermeteoriet, het in 1947 in die Sichote-Alin-berge in Suidoos-Rusland geval. Groot ystermeteorietvalle is al vantevore waargeneem en fragmente herwin, maar nog nooit in die aangetekende geskiedenis 'n val van dié omvang nie. Fragmente van 'n geraamde 23&nbsp;ton het hulle val deur die atmosfeer oorleef en die Aarde bereik.

## Impak
thumb|120px|links|'n Seël wat die 10de herdenking van die impak vier.

Op 12 Februarie 1947 om 10:30 plaaslike tyd het ooggetuies in die Sikhote-Alin-berge in Primorski-krai, Sowjetunie, 'n groot bolied gesien wat helderder as die Son was. Dit het uit die noorde gekom teen 'n hoek van omtrent 41&nbsp;grade. Die helder flits en oorverdowende klank is waargeneem tot 300&nbsp;km van die punt van impak, nie ver van Loetsjegorsk nie en sowat 440&nbsp;km noordoos van Wladiwostok. 'n Rookspoor, wat geraam is op 32&nbsp;km lank, het ure daarna nog in die lug gehang.

Toe die meteoor die atmosfeer teen sowat 14&nbsp;km/s binnekom, het dit in stukke gebreek en die fragmente het saam geval. Sommige het hulle tot 6&nbsp;m diep in die grond ingegrawe. Op 'n hoogte van sowat 5,6&nbsp;km het die grootste deel blykbaar gewelddadig ontplof.

Op 20 November 1957 het die Sowjetunie 'n seël uitgereik om die 10-jarige herdenking van die Sichote-Alin-meteorietreën te vier. 'n Skildery deur Pjotr Iwanowitsj Medwedef, 'n Sowjetse kunstenaar wat die val gesien het, is daarop gebruik. Medwedef het by sy venster gesit en net begin skets toe dit gebeur. Hy het dadelik begin teken wat hy sien.

## Grootte en verstrooiing
Sichote-Alin se geraamde massa voordat dit die atmosfeer binnegekom het, word geraam op sowat 90&nbsp;000&nbsp;kg. 'n Meer onlangse raming deur Tswetkof en ander is omtrent 100&nbsp;000&nbsp;kg. Krinof raam die massa van die voorwerp nadat dit deur die atmosfeer getrek het op sowat 23&nbsp;000&nbsp;kg.

Die verstrooiingsveld van die meteoriet het 'n gebied van sowat 1,3&nbsp;km2 gedek. Van die fragmente het slagkraters gevorm, waarvan die grootste een 26&nbsp;m breed en 6&nbsp;m diep was.

## Samestelling en klassifikasie
Die Sichote-Alin-meteoriet word geklassifiseer as 'n ystermeteoriet in die klas IIAB. Die samestelling was 93% yster, 5,9% nikkel, 0,42% kobalt, 0,46% fosfor en 0,28% swael, met spoorhoeveelhede germanium en iridium.

'n Groot spesimen word in Moskou ten toon gestel. Baie ander is in besit van die Russiese Wetenskapakademie en nog ander, kleiner spesimens bestaan in die versamelaarsmark.

## Verwysings
## Skakels
*
Lampranthus dulcis

***Lampranthus dulcis*** is 'n vetplant wat hoort tot die genus *Lampranthus*. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap.

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Allan Hills 84001

**Allan Hills 84001**, of ALH&nbsp;84001, is 'n fragment van 'n meteoriet van Mars af wat op 27&nbsp;Desember 1984 in die Allan Hills op Antarktika ontdek is deur 'n groep Amerikaanse meteorietjagters van die ANSMET-projek. 

thumb|210px|links|Navorsing onder mikroskope het kettingstrukture in ALH&nbsp;84001 onthul wat soos lewende organismes lyk.
Daar word vermoed dit kom oorspronklik van Mars af, nes ander lede van die SNC-groep. Dit pas egter nie in een van die voorheen ontdekte SNC-groepe nie. Sy massa toe dit ontdek is, was 1,93&nbsp;kg.

In 1996 het 'n groep wetenskaplikes iets in die meteoriet ontdek wat ooreengestem het met mikroskopiese fossiele van bakterieë, wat daarop gedui het dat dié organismes van Mars af kom. Die bewering het dadelik wêreldwyd die nuushoofberigte gehaal, en het daartoe gelei dat die destydse Amerikaanse president, Bill Clinton, 'n toespraak oor die moontlike ontdekking gelewer het. 

Die bewering was van die begin af omstrede en die wyer wetenskaplike gemeenskap het eindelik die hipotese verwerp nadat al die ongewone eienskappe in die meteoriet verduidelik is sonder dat dit op lewe dui. 

Hoewel daar geen oortuigende bewyse was van lewe op Mars nie, word die aanvanklike geskrif en die enorme wetenskaplike en openbare belangstelling wat dit ontlok het, beskou as 'n keerpunt in die geskiedenis van die ontwikkelende wetenskap astrobiologie.

## Beskrywing
ALH 84001 is in die 1984-'85-seisoen in die Allan Hills ontdek. Dit is vermoedelik een van die oudste Marsmeteoriete wat na bewering 4,091&nbsp;miljard jaar gelede uit gesmelte rots gekristalliseer het. 'n Chemiese ontleding dui aan dit het op Mars ontstaan toe daar vloeibare water op die planeet se oppervlak was.

Volgens 'n teorie is ALH&nbsp;84001 sowat 17&nbsp;miljoen jaar gelede van Mars se oppervlak af geskiet in 'n botsing met 'n meteoor, en het dit 13&nbsp;000 jaar gelede op die aardoppervlak geval. Dié datums is bepaal deur 'n verskeidenheid radiometriese dateringstegnieke, insluitende radiokoolstofdatering. Die groot belangstelling in ALH&nbsp;84001 het ontstaan omdat dit die enigste meteoriet is wat van Mars af gekom het toe dit vloeibare water op die oppervlak kon gehad het. 'n Latere studie het aangedui ALH&nbsp;84001 bevat nie Marslewe nie; daar is bevind die ontdekte organiese molekules kan verbind word met abiotiese prosesse wat 4&nbsp;miljard jaar gelede op 'n baie vroeë Mars geskep is.

## Verwysings
## Nog leesstof
*

## Skakels
*ALH84001 op die JPL-Nasa-webtuiste
Charlbi Dean

**Charlbi Dean Kriek** (  SHARL -bee ;  5 Februarie 1990 – 29 Augustus 2022) was 'n Suid-Afrikaanse aktrise en model.  Sy was veral bekend vir haar rolle in die *Spud*-films (2010–2013), die superheld-dramareeks *Black Lightning* (2018) en die Palme d'Or- wenner, *Triangle of Sadness* (2022).

## Vroeë lewe en loopbaan 
Kriek is gebore op 5 Februarie 1990  en het in Kaapstad grootgeword. Haar ouers was Joanne Muller en Johan Kriek. Sy het 'n broer, Alex Jacobs, gehad.   Sy het op die ouderdom van 6 begin modelwerk doen en in advertensies en katalogusse verskyn. Sy het op 12-jarige ouderdom 'n betrekking by Alfa Model Management aanvaar en van 14-jarige ouderdom tuisonderrig ontvang. Tydens haar loopbaan het sy gereeld rondgerits tussen Kaapstad; waar sy Waterfront Theatre School bygewoon het ; en bestemmings soos Tokio, New York en Londen. 

In Oktober 2008 het Kriek en medemodel Ashton Schnehage 'n motorongeluk oorleef. Haar beserings het 'n gebreekte pols, vier gebreekte ribbes en 'n ineengestorte long ingesluit. Sy is gehospitaliseer by Medi-Clinic, Milnerton, waar sy lewensbelangrike chirurgie ondergaan het.  Sy het ná die ongeluk 'n blaaskans geneem. 

In 2010 het Kriek haar rolprentbuiging gemaak as *Amanda* in die rolprentverwerking van *Spud* , welke rol sy in die opvolgverhaal *Spud 2: The Madness Continues* ook gespeel het. Sy het voortgegaan om in die rolprente ''Don't Sleep* in 2017 en *An Interview with God* in 2018 te speel   In dieselfde jaar het sy die rol van *Syonide'' losgeslaan, 'n karakter wat sy tydens twee seisoene van die Arrowverse-reeks *Black Lightning* vertolk het.   In Februarie 2020 is aangekondig dat Kriek by die rolverdeling van Ruben Östlund se satiriese rolprent *Triangle of Sadness* aangesluit het, wat tydens die 2022 Cannes-rolprentfees vertoon is en die Palme d'Or gewen het. 

## Persoonlike lewe en dood 
Kriek was verloof aan 'n mede-Suid-Afrikaanse model genaamd Luke Volker. 

Op 29 Augustus 2022 is Dean in 'n hospitaal in New York opgeneem nadat sy olik begin gevoel het.  Haar aanvanklike simptome was lig, maar haar toestand het vinnig versleg, en sy is etlike ure later op 32-jarige ouderdom oorlede. 

Kriek is kort voor die internasionale vrystelling van *Triangle of Sadness* oorlede. Peter Bradshaw van *The Guardian* het geskryf dat sy “’n ware ster-in-wording was. Haar verlies is 'n groot een ... [sy] het 'n unieke styl en enorme belofte gehad."

## Filmografie 
### Film 
### Televisie 
## Verwysings
Meteorito de Bacubirito

Die **Meteorito de Bacubirito**, of **Bacubirito-meteoriet**, is die grootste meteoriet wat in Mexiko ontdek is, die derde grootste in die Amerikas en die sesde grootste in die wêreld. Dit is in 1863 deur die geoloog Gilbert Ellis Bailey ontdek op die dorp Ranchito naby Sinaloa de Leyva. Dit is 'n ystermeteoriet van tussen 20 en 22&nbsp;ton. Dit is 4,25&nbsp;m lank, 2&nbsp;m breed en 1,75&nbsp;m hoog.

In 1959 is die meteoriet van sy oorspronklike terrein gebring na die Centro Cívico Constitución in Culiacán. In 1992 is it weer verskuif na die Centro de Ciencias de Sinaloa, waar it nou uitgestal word.

## Verwysings
## Bibliografie
*The great Bacubirito meteorite* (J. British Astron. Assoc. 83, 380-382, 1973)

## Skakels
Kaap York-meteoriet

Die **Kaap York-meteoriet**, ook bekend as die **Innaanganeq-meteoriet**, is een van die grootste ystermeteoriete wat al op Aarde ontdek is. Dit val in die chemiese groep IIIAB. Benewens baie klein fragmente is minstens agt groot stukke mt 'n totale massa van 58&nbsp;ton herwin. Ander ramings is 10&nbsp;000 jaar gelede. 

## Geskiedenis
thumb|links|240px|Peary by die "Ahnighito"-fragment.
Die meteoriet was eeue lank bekend aan die Inughuit (die plaaslike Inuïete), wat dit gebruik het as 'n bron van yster vir gereedskap. Die eerste buitelander wat die meteoriet bereik het, was Robert Peary in 1894, met die hulp van Inuïetgidse. 

Die ystermassas was aan die Inuïete bekend as "Saviksoah" ("Groot Yster", later hernoem tot "Ahnighito" deur Robert Edwin Peary) van 31&nbsp;000&nbsp;ton, "Die Vrou" van 3&nbsp;000&nbsp;ton en "Die Hond" van 400&nbsp;kg. 

Vandag kan die stuk genaamd "Ahnighito" van 3,4 by 2,1 by 1,7&nbsp;m gesien word in die Arthur Ross-saal van die Amerikaanse Natuurhistoriese Museum. Dit is so swaar dat die uitstallingsvloer se ondersteuningstruktuur op die rotslaag onder die museum moet rus.

In 1963 is 'n vierde groot stuk van die Kaap York-meteoriet op die Agpalilik-skiereiland ontdek deur Vagn F. Buchwald. Die Agpalilik-meteoriet, ook bekend as "Die Man", weeg sowat 20&nbsp;000&nbsp;ton en is te sien in die Geologiese Museum van die Universiteit van Kopenhagen in Denemarke. 

## Verwysings
## Bibliografie
*Patricia A.M. Huntington. *Robert E Peary and the Cape York meteorites*

## Skakels
* Amerikaanse Natuurhistoriese Museum
* www.meteoritestudies.com
*Cape York on the Meteoritical Bulletin Database
Bomskok

**Bomskok** is ’n versteuring van die senuwees as gevolg van ’n hewige skok.

Bomskok is die woord vir die simptome wat ’n persoon kan ervaar na die blootstellling aan groot ontploffings soos bombardemente tydens ’n oorlog.

Die simptome is sielkundige letsels wat spier- en senutrekkings, engtevrees, geheueverlies, spraakverlies, hallusinasies, angsaanvalle, depressie en emosionele onstabiliteit kan insluit. Verskeie vorme van psigoterapie word gebruik om die probleme te probeer oplos.

Na die Eerste Wêreldoorlog is die term bomskok vir die eerste keer gebruik en na die Tweede Wêreldoorlog is daarna verwys as oorlogsvermoeidheid. Na die Viëtnamoorlog is baie oudgediendes voortdurend geteister deur terugflitse van hul gevegservarings.

Historici is van mening dat soldate in antieke tye reeds met bomskok bekend was. Assiriese tekste uit 1300 v.C. praat al van soldate wat gesteur is deur nagmerries waarin mense voorkom wat deur hulle doodgemaak is. Herodotus skryf dat die Romeinse generaal Gaius Marius angsaanvalle gekry het na sy ervarings op die slagveld.

## Bronne 
*Coulthart, Ross. *The Lost Diggers*, Sydney: HarperCollins Publishers, 2012. 
*Jones, E, Fear, N and Wessely, S. "Shell Shock and Mild Traumatic Brain Injury:  A Historical Review". *Am J Psychiatry* 2007; 164:1641–1645
*Hochschild, Adam. *To End all Wars - a story of loyalty and rebellion, 1914-1918* Mariner Books, Houghton, Mifflin Harcourt, Boston, New York, 2011. 
*Leese, Peter. *Shell Shock. Traumatic Neurosis and the British Soldiers of the First World War*, Palgrave Macmillan, 2014. .
*Mcleod, A.D. "Shell shock, Gordon Holmes and the Great War" *J R Soc Med*. 2004 February; 97(2): 86–89.
*Myers, C.S.  "A contribution to the study of shell shock". *Lancet*, 1', 1915, pp.&nbsp;316–320
*Shephard, Ben. *A War of Nerves: Soldiers and Psychiatrists, 1914-1994*. London, Jonathan Cape, 2000.
*Wessely, Simon. *The Life and Death of Private Harry Farr* *Journal of the Royal Society of Medicine*, Vol 99, September 2006

## Verwysings
Campo del Cielo

**Campo del Cielo** verwys na 'n groep ystermeteoriete en die gebied in Argentinië waar hule ontdek is. 

## Beskrywing en geskiedenis
thumb|150px|links|"La Perdida" van 1&nbsp;530&nbsp;kg.

Die terrein strek oor twee provinsies, Chaco en Santiago del Estero, sowat 1&nbsp;000&nbsp;km noordnoordwes van Buenos Aires, Argentinië, en sowat 500&nbsp;km suidwes van Asunción, Paraguay. Die kraterveld is 3 by 18,5&nbsp;km groot en bevat minstens 26 kraters, waarvan die grootste een 115 by 91&nbsp;m is. 

Die verstrooiingsveld wat met die meteoriet verbind word, is 'n bykomende 60&nbsp;km groot met baie, kleiner fragmente.

Die kraters is na raming vier- tot vyfduisend jaar oud. Hulle bestaan is in 1576 aan die algemene publiek bekend gemaak, maar was reeds onder inheemse mense bekend. 

Die kraters en omringende gebied bevat baie meteorietfragmente. Stukke van sowat 100&nbsp;ton is reeds herwin, die meeste van enige meteoriet tot dusver.

Die grootste twee fragmente, die "Gancedo" van 30,8&nbsp;ton en "El Chaco" van 28,8&nbsp;ton, is die grootste soliede meteorietmassas wat al op Aarde ontdek is naas die Hoba-meteoriet van 60&nbsp;ton in Namibië en een stuk van 31&nbsp;ton van die Kaap York-meteoriet in Groenland.

## Verwysings
## Skakels
Tucson-ring

Die **Tucson-ring** is 'n meteorietfragment van brezinaïet wat in Arizona, VSA, geval en die eerste keer deur Bunch en Fuchs beskryf is. Dit is aangemeld as een van verskeie massas rou yster wat omstreeks 1850 aan die voet van die Sierra de la Madera ontdek is en na die plaza van Tucson, Arizona, gebring is. Hier is dit deur 'n grofsmid as 'n aambeeld gebruik.

## Verwysings
## Skakels
Gibeon-meteoriet

Die **Gibeon-meteoriet** is 'n meteoriet wat in die voorgeskiedenis in Namibië geval het. Dit is genoem na die naaste dorp, Gibeon. Dit is deur die Nama ontdek en gebruik om wapens en gereedskap te maak.

## Geskiedenis
In 1836 het die Engelse kaptein J.E. Alexander stukke van die meteoriet in die omgewing van die Visrivier versamel. Hy het dit na die sterrekundekenner John Herschel gestuur, wat hulle ondersoek en die buiteaardse bron daarvan bevestig het.

[thumb|links|220px|'n Uitgestalde deel van die meteoriet in [Windhoek.]]
Tussen 1911 en 1913 is 33 fragmente van die meteoriete naby Gibeon versamel en na die hoofstad, Windhoek, gebring. Hulle het tussen 195 en 506&nbsp;kg geweeg en is in 'n enkele hoop uitgestal. 'n Openbare fontein is beplan om hulle beter ten toon te stel, en terwyl hulle geberg is, is twee stukke gesteel. Die fontein is in die Post Street Mall opgerig, met twee leë pilare vir die vermiste stukke. Sedertdien is nog twee stukke verwyder, en daar is dus tans net 29 stukke te sien.

## Verstrooiingsveld
Die fragmente van die meteoriet in die verstrooiingsveld is versprei oor 'n elliptiese gebied van 390&nbsp;km lank en 120&nbsp;km breed. Die kern van die veld is naby die dorp Gibeon in Namibië se Hardapstreek. Sowat 100-150 stukke is mettertyd versamel en nuwe stukke word steeds nou en dan gevind.

Gibeon-meteoriete is saamgestel uit 'n ysternikkellegering met aansienlike hoeveelhede kobalt en fosfor. Dit het 'n pragtige kristalstruktuur.

## Verwysings
## Skakels
*"Gibeon Iron Meteorites: Their Discovery, History and Research"
Tottie Goldsmith

duimnael|regs|Goldsmith in 2012.
**Caroline "Tottie" Goldsmith** (gebore op 27 Augustus 1962) is 'n Australiese sangeres en aktrise.

Sy is bekend as een van vier sangers in die popgroep The Chantoozies met Ally Fowler en Eve von Bibra, en ook as aktrise. Haar tante was Olivia Newton-John.

## Verwysings
Lampranthus alboroseus

***Lampranthus alboroseus*** is 'n vetplant wat hoort tot die genus *Lampranthus*. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en kom in die suide van die Sederberg voor.

## Bronne 
* Researchgate
* Plants of the World Online