Adoelis

**Adoelis** (Sabees: 𐩱 𐩵 𐩡 𐩪; Ge'ez: ኣዱሊስ; Grieks: Ἄδουλις)) was 'n antieke stad aan die Rooisee in die Golf van Zoela. Die stad se ruïne lê in die moderne Eritrese stad Zoela. Dit was 'n hawestad wat beskou is as deel van D'mt en die Koninkryk Aksoem. Dit was naby Griekeland en die Bisantynse Ryk geleë, en was 'n belangrike handelspos met luuksegoedere. Sy ligging kan ingesluit word in wat die Antieke Egiptenare die land Poent genoem het.

## Geskiedenis
In argeologiese opgrawings by Adoelis is die bestaan van 'n prehistoriese nedersetting onder die dorp ontdek wat uit die middel 2de millennium&nbsp;v.C. tot vroeë 1ste millennium&nbsp;v.C. dateer. Adoelis kan ooreenstem met *Wddt*, 'n streek wat in Egiptiese geografiese lyste van die 18de Dinastie (omstreeks 1450&nbsp;v.C.) opgeneem is as deel van die land Poent.

Plinius die ouere is die eerste Europese skrywer wat Adoelis noem (N.H. 6.34). Dit word ook genoem in die *Periplus van die Eritrese See*, 'n gids van die Rooisee en Indiese Oseaan. Laasgenoemde noem die nedersetting as 'n handelspos vir die ivoor, velle, slawe en ander uitvoergoedere uit die binneland. Roemeinse handelaars het die hawestad in die tweede en derde eeu&nbsp;n.C. gebruik.

[thumb|links|250px|Adoelis word beskryf in die 1ste-eeuse *[Periplus van die Eritrese See*.]]
Die handelaar-reisiger Kosmas Indikopleustes het die nedersetting in 520&nbsp;n.C. besoek, tydens die bewind van koning Kaleb van Aksoem. Hy skryf van twee inskripsies wat hy daar gekry het: Die eerste vertel hoe farao Ptolemeus III Euergetes (247-222 v.C.) oorlogsolifante van hier gebruik het om oorwinnings in sy oorloë oorsee te behaal. Die tweede een, bekend as die *Monumentum Adulitanum*, is in die 27ste jaar van 'n koning van Aksoem geskryf (dalk Gadarat). Hy spog daarin oor sy oorwinnings in Arabië en Noord-Ethiopië.

Adoelis se laaste jare is geheimsinnig. Yuri Kobishchanov meen Adoelis is later deur Moslems verwoes, en dit het Aksoem se vlootmag beëindig en bygedra tot die koninkryk se afsondering. Tradisioneel word beweer die nedersetting is in 640&nbsp;n.C. deur 'n Arabiese inval vernietig, maar die bewyse is onafdoende. Hoewel tekens van vuur in opgrawings ontdek is, wys historiese rekords die Arabiese inval het misluk. Wat ook al die rede, Aksoen se vlootmag het afgeneem en die hawe van Adoelis is omstreeks die 8ste eeu verlaat.

## Argeologiese opgrawings
thumb|240px|Argeologiese opgrawings by Adoelis in 1907.

Adoelis was een van die eerste Aksoemitiese terreine waar opgrawings gedoen is, toe 'n Franse sending na Eritrea in 1840 'n aanvanklike opname gedoen het. Hulle het 'n kaart opgetrek met drie strukture wat hulle geglo het tempels is. In 1868 het werkers wat lid van 'n Britse veldtog teen Tewodros II was, Adoelis besoek en verskeie geboue ontbloot, insluitende 'n Bisatynsagtige kerk.

Die eerste wetenskaplike opgrawings is in 1906 gedoen, onder toesig van Richard Sundström. Sundström het in die noordelike sektor van die terrein gewerk en 'n groot struktuur ontbloot wat hy die "paleis van Adoelis" genoem het, sowel as voorbeelde van Aksoemitiese geldstukke.

Die volgende jaar het die Italiaan Roberto Paribeni opgrawings gedoen en baie strukture ontdek soortgelyk aan dié wat Sundström vroeër gevind het, sowel as 'n paar gewone huise. Hy het ook baie stukke erdewerk ontdek, selfs wynbekers.
Meer as 50 jaar het verloop voor die volgende reeks opgrawings, in 1961 en 1962 deur die Ethiopiese Argeologiese Instituut. Hulle het nie net materiaal ontdek wat die terrein aan die Koninkryk Aksoen verbind nie, maar ook 'n laag wat op verwoesting dui.

Sedert die Eritrese onafhanklikwording het die Nasionale Museum van Eritrea 'n beroep op die regering van Ethiopië gedoen om artefakte van dié opgrawings terug te gee, maar dit is tot dusver geweier.

## Verwysings
## Nog leesstof
* G.W. Bowersock.  *The Throne of Adulis: Red Sea wars on the eve of Islam*.  Oxford: University Press. 2013. 
* Stuart Munro-Hay. *Aksum: An African Civilization of Late Antiquity*. Edinburg: University Press. 1991. 
* Yuri M. Kobishchanov. *Axum* (Joseph W. Michels, red.; Lorraine T. Kapitanoff, vert.). University Park, Pennsylvania: Pennsylvania State Univ. Press, 1979. 
* David Peacock en Lucy Blue (red.) *The Ancient Red Sea Port of Adulis, Eritrea* (Oxford: Oxbow, 2007) 

## Skakels