open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
D.F. Malanmedalje

By die Stellenbosse Werkgemeenskap van die Akademie het die gedagte in 1959 ontstaan om die naam van dr. D.F. Malan (1874 -1959) aan 'n Akademiefonds, -prys, of -stigting te verbind, as 'n blywende hulde aan hierdie volksleier wat ook 'n stigterslid van die Akademie was en lid van die Akademieraad (1934-1936). Op 24 Maart 1961 het die Akademieraad besluit tot die instelling van 'n goue D.F. Malanmedalje "as 'n blywende hulde aan die nagedagtenis van wyle dr. D.F. Malan vir die groot diens wat hy aan die bevordering van die Afrikaanse taal en kultuur gelewer het". Die toekenning word as 'n besonder hoë onderskeiding beskou en word alleen toegeken aan persone wat werk van die hoogste gehalte gelewer het ter bevordering van die Afrikaanse kultuur op die gebiede waarop wyle dr. Malan gepresteer het. Vanaf 1975 word die D.F. Malanmedalje elke drie jaar beskikbaar gestel.

## Lys van wenners 
* 1962 – kmdt. (sen.) C.A. van Niekerk
* 1967 – prof. G.B.A. Gerdener
* 1972 – mnr. H. Recht Malan
* 1975 – prof. H.B. Thom
* 1978 – dr. Anton Rupert
* 1984 – prof. P.J. Cillié
* 1987 – staatspresident P.W. Botha
* 1990 – mev. Tini Vorster
* 1993 – dr. G. v. N. Viljoen
* 1996 – dr. W.A. de Klerk (postuum)
* 1999 – prof. J.G.H. Combrink (postuum)
* 2002 – ds. I.L. de Villiers
* 2005 – ATKV (Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging)
* 2013 – prof. J. de V. Locher

## Bron 
* Die artikel is aanvanklik verwerk vanaf Akademiepryse 1909-
Frans du Toitmedalje vir Bedryfsleiding

Hierdie prys is in 1961 ingestel en is genoem na dr. F.J. du Toit (1897-1961), nywerheidsleier en Akademielid. Voorheen was dit 'n geldprys, geskenk deur Shell (S.A.). Sedert 1969 is dit 'n 9 karaat goue medalje met die beeltenis van dr. Du Toit daarop en word bekostig uit Akademiefondse. Die volgende oorwegings geld by die keuse van 'n kandidaat:
* sy/haar skeppende bydrae tot die Suid-Afrikaanse bedryfslewe;
* sy/haar volgehoue uitbouing oor 'n lang tydperk van die terreine waarop die persoon homself of haarself begewe het; en
* sy/haar leiding op bepaalde terreine en die besieling wat daar van die persoon uitgegaan het om dié gebiede verder te ontwikkel.

Die prys word beskou as 'n kroon op 'n lewenstaak en kan slegs een maal aan 'n persoon toegeken word. Vanaf 1975 is die prys elke drie jaar beskikbaar gestel en vanaf 1986 elke jaar.

## Lys van wenners 
* 1961 – dr. M.S. Louw
* 1962 – prof. C.G.W. Schumann
* 1963 – dr. F.J. de Villiers
* 1964 – dr. H.J. van Eck
* 1965 – dr. M.H. de Kock, dr. A.E. Rupert
* 1966 – dr. F. Meyer
* 1968 – dr. C.R. Louw
* 1969 – dr. A.J.J. Wessels
* 1970 – dr. J.A. Hurter
* 1971 – dr. A.D. Wassenaar
* 1972 – prof. S.P. du T. Viljoen
* 1973 – dr. W.B. Coetzer
* 1975 – dr. F.J.C. Cronjé
* 1978 – mnr. Jan van der Horst
* 1981 – mnr. C.H.J. van Aswegen
* 1984 – dr. André du Toit
* 1986 – dr. D.P. de Villiers
* 1987 – dr. W.J. de Villiers
* 1988 – dr. C.J.F. Human
* 1989 – mnr. M.T. de Waal
* 1990 – dr. Fred du Plessis, dr. Gerhard de Kock (postuum)
* 1991 – dr. T.F. Muller
* 1992 – dr. Etienne Rousseau
* 1993 – dr. J.A. Stegmann
* 1994 – dr. A.J. van den Berg
* 1995 – dr. S.M. Motsuenyane
* 1996 – dr. C.L. Stals
* 1997 – mnr. Brian P. Gilbertson
* 1998 – dr. Christo H. Wiese
* 1999 – dr. J.H. Visser
* 2000 – mnr. Marinus H. Daling
* 2001 – mnr. P.V. Cox
* 2002 – mnr. G.T. Ferreira
* 2003 – mnr. Johann Rupert
* 2004 – mnr. D.L. Keys
* 2005 – dr. M.N. Hermann
* 2006 – mnr. Ton Vosloo
* 2007 – dr. E. de la H. Hertzog
* 2008 – mnr. J.F. Mouton
* 2010 – mnr. L.L. Dippenaar
* 2013 – dr. Koos Bekker

## Bron 
* Die artikel is aanvanklik verwerk vanaf Akademiepryse 1909-
Samuel Edward Mqhayiprys

Samuel Edward Mqhayi was 'n beroemde Xhosa-skrywer en -digter, veral bekend as digter van Nkosi Sikele' I-Afrika. Onder die AmaXhosa is hy bekend as imbongi yesizwe jikelele - "die ware volksdigter". Die Mqhayiprys word toegeken "vir oorspronklike bellettristiese werk in 'n Suid-Afrikaanse swart taal, geskryf deur 'n swart persoon en woonagtig in die Republiek van Suid-Afrika" en is bedoel as aanmoediging vir iemand wat veelbelowende beginnerswerk gepubliseer het. Die prysgeld is geskenk deur Shell (SA).

## Lys van wenners 
* 1961 – Moses J. Ngcobo (prosa) (Inkungu Mazulu - Zoeloe)
* 1962 – E.A.S. Lesoro (poësie) (Mmitsa - Suid-Sotho)
* 1964 – Oliver Kgadime Matsepe (prosa) (Kgorong ya mosata - Noord-Sotho)
* 1965 – Samson Rasebilu Machaka (poësie) (Mehlodi ya polelo - Noord-Sotho)
* 1967 – T.N. Maumela (prosa) (Elelwani - Venda)
* 1968 – Ralson Ramudzuli Matshili (poësie) (Zwiala zwa Venda - Venda)
* 1971 – M.T. Mazibuko (poësie) (Ithongwane - Zoeloe) / I.T. Maditsi (poësie) (Monamolomo bolela - Noord-Sotho)
* 1973 – Oliver Kgadime Matsepe (prosa) (Megokgo ya Bjoko - Noord-Sotho)

## Bron 
* Die artikel is aanvanklik verwerk vanaf Akademiepryse 1909-
Ochna gamblei

***Ochna gamblei*** is 'n struik wat tot die *Ochnaceae* familie hoort. Die spesie is endemies aan Indië.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bron 
* Plants of the World Online
Johannesburg-Wes (kiesafdeling)

**Johannesburg-Wes,** aan die westekant van Johannesburg se Fordsburg, was 'n kiesafdeling vir die heel eerste algemene verkiesing in Suid-Afrika ná Uniewording in 1910 en elke daaropvolgende verkiesing tot 1994.

## Vorige Volksraadverteenwoordigers 
* Ben Schoeman
* Pik Botha
* Dawie de Villiers (1970–1981)
Euryops annuus

***Euryops annuus*** is 'n struik wat tot die *Asteraceae* familie hoort. Die spesie is endemies in die Noord-Kaap en die Wes-Kaap.

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Te Atairangikaahu

**Dame Te Atairangikaahu**    (23 Julie 1931 - 15 Augustus 2006) was 40 jaar lank die Maori-koningin. Sy was die Maori-monarg wat die langste geheers het. Haar volle titel en naam was **Te Arikinui dame Te Atairangikaahu**. Die titel Te Arikinui beteken "opperhoof" en die naam Te Atairangikaahu "die valk in die oggendlug"; dit is aan haar toegeken toe sy monarg word; sy was voorheen bekend as prinses **Piki Mahuta** en na haar troue as prinses **Piki Paki**.

## Lewe
Sy is gebore as Pikimene Korokī Mahuta en was die dogter van Korokī Mahuta en Te Atairangikaahu Hērangi. Sy was 'n afstammeling van die eerste Maori-koning, Pōtatau Te Wherowhero, en het koning Korokī opgevolg. Sy het koningin geword op die dag dat hy begrawe is. 

Sy is in 1952 getroud met Whatumoana Paki. Hulle het sewe kinders gehad. In 1970 was Te Atairangikaahu die eerste Maori wat aangestel is as damekommandeur van die Orde van die Britse Ryk "vir uitstekende diens aan die Maori-volk". Op 6 Februarie 1987 het Te Atairangikaahu die eerste aanstelling geword in die Orde van Nieu-Seeland. Haar medalje van die orde het die nommer 1 op. Sy het twee eredoktorsgrade (1973 en 1999) en verskeie ander medaljes gehad.

## Gesondheid
In 2005 en 2006 was sy in die hospitaal, maar is betyds vir haar 75ste verjaarsdag ontslaan. Sy is op 15 Augustus 2006 in haar ampswonings in Ngāruawāhia oorlede. Haar oudste seun, Tūheitia Paki, is in die routydperk as haar opvolger aangewys.

## Verwysings
## Skakels
* Biografie
Euryops arabicus

***Euryops arabicus*** is 'n struik wat tot die *Asteraceae* familie hoort. Die spesie is inheems in Djiboeti, Jemen, Oman, Saoedi-Arabië, Sokotra en Somalië.

## Bron 
* Plants of the World Online
Euryops dacrydioides

***Euryops dacrydioides*** is 'n immergoren struik wat endemies aan Tanzanië is.

## Bron 
* Plants of the World Online
Euryops elgonensis

***Euryops elgonensis*** is 'n struik wat endemies aan Uganda is en tot 120 cm hoog word.

## Bron 
* Plants of the World Online
Euryops namibensis

***Euryops namibensis*** is 'n struik wat in die Noord-Kaap en Namibië aangetref word. Die spesie kom in die Richtersveld en die suide van Namibië voor. Die plant het 'n voorkomsgebied van slegs 247 km² in Suid-Afrika en word bedreig deur oorbeweiding in die Richtersveld. Die plant word nie in Namibië bedreig nie.

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Kamehameha I

**Kamehameha I** (Kalani Paiea Wohi o Kaleikini Kealiikui Kamehameha o Iolani i Kaiwikapu kaui Ka Liholiho Kūnuiākea; omstreeks 1758 - 8 of 14 Mei 1819), ook bekend as **Kamehameha die Grote**, was die stigter en eerste heerser van die Koninkryk Hawaii. 

## Vroeë jare
Kamehameha (by geboorte bekend as **Paiea**), is gebore vir Kekuʻiapoiwa II, die niggie van Alapainui, die troonrower van die eiland Hawaii wat die twee wettige erfgename van Keaweʻīkekahialiʻiokamoku tydens 'n burgeroorlog vermoor het. Sy vader word aangegee as Keōua Kalanikupuapa'ikalaninui, maar die Hawaise historikus Samuel Kamakau sê die Maui-monarg Kahekili II het Kamehameha by geboorte aangeneem, soos wat destyds die gebruik was. Kamakau glo dit is hoekom Kahekili II dikwels Kamehameha se vader genoem word.  

Koning Kalakaua het geskryf dié gerugte is skandalig en die gevolg van jaloesie van later jare.  Ongeag die gerugte, was Kamehameha 'n afstammeling van Keawe deur sy moeder, Kekuʻiapoiwa II; Keōua het hom as sy seun erken en hy word as sulks deur al die monarge en die meeste genealoë erken. Dit is onseker wanneer hy gebore is. 

## Bewind
Nadat Kamehameha aan die bewind gekom het, het hy die eilande van Hawaii verenig as die Koninkryk Hawaii. As heerser het hy stappe geneem om te verseker dat die eilande ná sy dood 'n verenigde ryk bly. Hy het belasting gebruik om handel met Europa en die VSA te bevorder. Hy het baie vroue en kinders gehad, maar het sowat die helfte van hulle oorleef.

Kamehameha is op 8 of 14 Mei 1819 oorlede.

## Verwysings
## Skakels
Dissel

thumb|180px|'n Voetdissel.

'n **Dissel** (Engels: *adze* of *adz*) is 'n antieke en veeldoelige instrument soortgelyk aan 'n byl, maar met die kapdeel lynreg met die steel in plaas van parallel. Hulle is sedert die Steentydperk gebruik. 

Dissels kan gebruik word om hout te kerf of glad te maak of as 'n skoffel vir landbou. Daar is twee basiese vorms: 'n kort of handdissel, wat met een hand gebruik word, en 'n lang of voetdissel, wat met albei hande gebruik word vir baie sterk hale naby die voete.

## Verwysings
## Skakels
Christian de Graaff

**Christian de Graaff** was Botswana se Minister van Landbou vanaf 2011 tot 2015, en is 'n lid van die land se parlement vir Ghanzi.

## Verwysings
Euryops nodosus

***Euryops nodosus*** is 'n struik wat wat tot die *Asteraceae* familie hoort. Die spesie is endemies aan die Noord-Kaap en die Wes-Kaap. Die plant kom in die Groot-Karoo voor, vanaf die Nuweveldberge-eskarp tot by Cradock.

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
2022 Miami Grand Prix

regs|120px

Die **2022 Formule Een Miami Grand Prix** het op 8 Mei 2022 op die Miami International Autodrome plaasgevind, en was die 1061ste byeenkoms van die Formule 1-wêreldkampioenskap sedert 1950 gewees. Dit was die eerste uitgawe van die Miami Grand Prix ​vir die Formule 1-wêreldkampioenskap en die vyfde rondte van die 2022-kampioenskap.

## Bande beskikbaar gestel 
Pirelli het die volgende bande aan alle spanne in Miami verskaf:

## Vrye oefening 
## Kwalifisering 
***** Esteban Ocon kon nie kwalifiseer nie weens 'n ongeluk tydens die derde vrye oefening, maar is wel toegelaat om aan die ren deel te neem.

## Wedren 
 Max Verstappen ontvang 'n ekstra punt vir die vinnigste rondte.
*******1** Fernando Alonso ontvang 'n straf van vyf sekondes weens 'n botsing met Pierre Gasly asook 'n verdere straf van vyf sekondes omrede hy 'n draai kortgeknip en daarmee 'n voordeel behaal het.
*******2** Daniel Ricciardo voltooi die ren in die elfde plek, maar ontvang 'n tydstraf van vyf sekondes (en een strafpunt op sy lisensie) omrede hy buite die baan gery en daarmee 'n voordeel behaal het.
*******3** Kevin Magnussen ontvang 'n tydstraf van vyf sekondes weens 'n botsing met Lance Stroll.
**†** Kevin Magnussen en Sebastian Vettel haal nie die eindstreep nie, maar word wel geklassifiseer, omdat hul meer as 90% van die renafstand afgelê het.

## Puntestand na die Grand Prix 
### Renjaers 
### Vervaardigers 
## Verwysings
Kanaloa

**Kanaloa** is in die Hawaise godsdiens een van die hoofgode. Die ander drie is Ku, Kāne en Lono. Kanaloa is 'n manlike god en sy simbole is 'n pylinkvis en seekat. Hy word gewoonlik met Kāne verbind. Dit is ook 'n alternatiewe naam vir die eiland Kahoolawe.

## Beskrywing
In legendes en liedjies word Kāne en Kanaloa uitgebeeld as komplementêre kragte. Waar Kāne byvoorbeeld aangeroep word tydens die bou van 'n kano, word Kanaloa aangeroep terwyl die kano op die water vaar. Net so regeer Kāne die noordelike hoek van die sonnebaan en Kanaloa die suidelike hoek; Kanaloa is "die onderbewuste van Kāne se bewuste". Op dié manier verteenwoordig hulle 'n goddelike dualiteit van wilde en temmende kragte, soos die jin en jang van Taoïsme. 

Kanaloa word ook tradisioneel uitgebeeld as 'n seegod, vandaar sy verbintenis met seemanskap en Koppotiges. Verder word hy beskou as 'n god van die onderwêreld en 'n onderwyser van magie. Volgens legendes het hy die leier geword van die eerste groep geeste wat deur die gode "uitgespoeg" is. Ná 'n tyd het hy hulle aangevoer in 'n rebellie, waarin die geeste deur die gode verslaan is en as straf na die onderwêreld verban is. 

## Sien ook
*Tangaroa, die Maori's se god van die see.

## Verwysings
## Skakels
Kane

**Kane** of **Kāne** is in die Hawaise godsdiens die hoogste van die vier hoofgode. Die ander drie is Ku, Kanaloa en Lono. Kāne word egter die nouste met Kanaloa verbind. Hy is die god van voortplanting en word aanbid as 'n voorouer van hoofde en gewone mense. Kāne is die skeppergod en skenk die lewe, wat verbind word met die dagbreek, son en lug. Geen menslike offerandes is nodig om hom te aanbid nie.

## Beskrywing
Kāne is 'n manlike god en word gewoonlik met Kanaloa verbind. In legendes en liedjies word Kāne en Kanaloa uitgebeeld as komplementêre kragte. Waar Kāne byvoorbeeld aangeroep word tydens die bou van 'n kano, word Kanaloa aangeroep terwyl die kano op die water vaar. Net so regeer Kāne die noordelike hoek van die sonnebaan en Kanaloa die suidelike hoek; Kanaloa is "die onderbewuste van Kāne se bewuste". Op dié manier verteenwoordig hulle 'n goddelike dualiteit van wilde en temmende kragte, soos die jin en jang van Taoïsme. 

## Skeppingsverhaal
In die begin was daar niks buiten Po, die eindelose swart chaos, nie. Kāne, wat aangevoel het hy is apart van Po, het hom deur blote wilskrag vrygemaak van Po. Toe Lono en daarna Kū ook aanvoel Kāne is vry, het hulle hulle ook van Po vrygemaak. Kāne het toe die lig geskep om Po terug te dryf. Lono het klank na die heelal gebring en Kū substansie. Tussen hulle het hulle al die minder belangrike gode geskep. Daarna het hulle die *Menehune*, of minder belangrike geeste, geskep as hulle boodskappers en diensknegte. Toe het hulle klei uit die vier hoeke van die wêreld geneem en 'n man daaruit gevorm. Die drie gode het lewe in die beeld geblaas en die eerste man geskep. Die eerste man is in die beeld van Kāne geskep.

## Verwysings
## Skakels
Lono

**Lono** is in die Hawaise godsdiens een van die vier hoofgode. Die ander drie is Kū, Kanaloa en Kāne. Lono word verbind met vrugbaarheid, landbou, reënval, musiek en vrede. 

## Beskrywing
In een van die baie Hawaise stories oor Lono is hy 'n god van vrugbaarheid en musiek wat op 'n reënboog na die aarde afdaal om met die godin Laka te trou. In die landboutradisie word Lono met reën en vloedplante vereenselwig. Hy en die drie ander hoofgode het bestaan voor die wêreld geskep is. 

Lono was ook die god van vrede. Die groot jaarlikse fees van die *Makahiki* is ter ere van hom gehou. In dié tydperk (van Oktober deur Februarie) was oorlog en onnodige werk *kapu* (verbode).

Wat die Hawaise weer betref, is Lono die god wat verbind word met die winterstorms wat reën na die lykantgebiede (onder die wind) bring. Vir agt maande van die jaar was die tempel aan Ku gewy – met streng *kapu*. Ook vier tydperke (*kapu pule*) elke maand het streng seremonies in verband met Lono vereis. Priesters of grondhoofde kon op oortreders se eiendom beslag gelê het, of vir ernstige oortredings kon hulle die doodstraf gekry het.

## Lono en kaptein Cook
Sommige Hawaiërs het kaptein James Cook glo vir Lono se inkarnasie aangesien. Toe hy in 1779 die eerste keer in Kealakekuabaai op die eiland Hawaii aanland, het sommige van die inwoners geglo hy is Lono. Cook se mas en seile het toevallig gelyk soos die embleem wat Lono in die Hawaiërs se godsdiensrituele gesimboliseer het ('n mas en vel wit *kapa*); die skepe het in die *Makahiki*-seisoen gearriveer wat aan Lono opgedra is.

Kaptein Cook is eindelik in 'n gewelddadige konfrontasie vermoor en op die strand agtergelaat deur sy terugvallende matrose. Die Britte het geëis dat Cook se liggaam terugbesorg word, maar die Hawaiërs het reeds begrafnisrituele volgens hulle tradisie uitgevoer.

## Verwysings
## Skakels
Phil Weber-medalje

Die **Phil Weber-medalje** is Naspers se hoogste eerbewys vir prestasies gelewer in diens van sy groep maatskappye. Aan die toekenning is ‘n aansienlike beloning verbonde.

Bekendes wat die medalje ontvang het, is onder ander P.J. Cillié (in 1985), Hennie van Deventer (1997), Eric Wiese (1998), Nolo Letele (2003), Mohammed Patel (2009), Ferial Haffagee (2012), Basil Sgourdus (2012), Koos Bekker (2014), Serge de Reus (2017), David Tudor (2018), Jonathan Ball (2021), Niel Hammann, Mathatha Tsedu en Ebbe Dommisse.

Naspers het ook die medalje aan Pony Ma van Tencent toegeken, maar hy het dit van die hand gewys. Hy is gesteld op sy goeie verhouding met die Chinese regering en wou nie met ‘n buitelandse verering in China die aandag op homself vestig nie.

Dr. P.A. (Phil) Weber  het Albertus Geyer in   1954 as redakteur van Die Burger opgevolg. Op sy beurt is hy in 1954 in die pos deur P.J. Cillié opgevolg.  Daarna was Weber besturende direkteur van die Nasionale Boekhandel Beperk en vanaf 1971 voorsitter van die direksie van die Nasionale Pers. Dr. Weber is self in 1971 met die Markus Viljoenmedalje vir Joernalistieke Prestasie vereer.
Kawa

**Kawa** (*Piper methysticum*; Latyn vir "peper" en Grieks vir "bedwelmende") is 'n plant van die Pasifiese Eilande. Die naam *kawa* kom van Tongaans en Marquesaans en beteken "bitter"; *ʻava* (Samoaans), *yaqona* of *yagona* (Fidjiaans), ensovoorts. Kawa word gebruik vir sy kalmerende uitwerking in kulture dwarsdeur die Stille Oseaan.

Die wortel van die plant word gebruik om 'n drankie te maak met kalmerende, verdowende en euforiese eienskappe. Die aktiewe bestanddele word kawaloktone genoem. 

Die Wêreldgesondheidsorganisasie meen die matige gebruik van kawa in sy tradisionele vorm, dus as 'n watergebaseerde suspensie van kawawortels, hou 'n "aanvaarbaar lae vlak van gesondheidsrisiko" in. Kawa-ekstrakte gemaak met organiese oplosmiddels en kawa van swak gehalte hou 'n groter risiko in, insluitende van lewerskade.

## Verwysings
## Skakels
Wakea

**Wakea**, of **Wākea**, was in die Hawaise godsdiens die lugvader wat met **Papahānaumoku** of Papa, die aardmoeder, getrou het. Die paar word beskou as die ouers van die regerende opperhoofde van Hawaii.

## Beskrywing
Wākea was die oudste seun van Kahiko ("die Antieke Een"), wat in Olalowaia gewoon het. Hy is die voorvader van die *aliʻi* (adel) van Hawaii, die heersersklas, en die kleinseun van Welaahilaninui. Die priesters en gewone mense het gekom van sy broers.

Wākea beteken uitgestrekte ruimte, senit of hemel en Papa beteken fondament of oppervlak; saam skep hulle 'n simbool van grond en lug, of aarde en hemel. Oorledenes, so is geglo, het na die huis van Wākea gereis. As hulle rein was, kon hulle in die gerief van dié ryk bly, anders is hulle na Lua-o-Milu gestuur.

Die Hawaise eilande is deur Wākea en Papahānaumoku geskep. Nadat Wākea bloedskande met sy dogter, Ho’ohokukalani, gepleeg het, het sy die lewe geskenk aan Haloa-naka-lau-kapalili, wat beteken bewende lang stingel. Die baba is doodgebore en hulle het hom later geplant; hy het die eerste taro, 'n Hawaise stapelvoedsel, geword. Daarna het Ho’ohokukalani die lewe geskenk aan nog 'n kind, Haloa, wat beteken lang stingel, en hy het die eerste Hawaiër geword.

Later het Wākea en Papahānaumoku nog kinders gehad, naamlik Kaua'i, Ni'ihau, Lehua en Kaʻula.

## Sien ook
*Rangi en Papa, die oerouers in die Maori's se godsdiens.

## Verwysings
## Bykomende bron
*E.R. Tregear, *Māori-Polynesian Comparative Dictionary* (Lyon en Blair: Lambton Quay), 1891.

## Skakels
Lua-o-Milu

**Lua-o-Milu** is in die Hawaise godsdiens die land van die dooies wat deur **Milu** regeer is. Toegang tot Lua-o-Milu word verkry van die bopunt van 'n valleimuur of seekrans, waar die siel deur 'n boom vertrek. Na berig word het elke Hawaise eiland minstens een so 'n vertrekpunt. 

Volgens inheemse inwoners is die ingang in Waipiovallei sedertdien deur sand bedek en kan dit nie meer gesien word nie. Nog 'n aangetekende plek van waar siele die hiernamaals kon binnegaan, is Leina Kauhane. 

Die dooies se geeste kan glo kyk wat die lewendes doen en hulle in klip verander deur na hulle te staar.

## Verwysings
## Skakels
Rooklose kruit

duimnael|250px|Rooklose kruit
**Rooklose kruit** is die versamelnaam vir – sedert 1886 toegepaste – voortdrywende ladings in vuurwapens, wat 'n weglaatbare hoeveelheid rook vrystel. Dit is in teenstelling tot die ouer swart buskruit.

Rooklose kruit word verkry deur die nitrering van sellulose of gliserien.

Verouderde soorte rooklose kruit is kordiet (Engeland), ballistiet en Poudre B (Frankryk).
Euryops bolusii

***Euryops bolusii*** is 'n struik wat tot die *Asteraceae* familie hoort Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap.

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Polinesiese rot

Die **Polinesiese rot**, **Pasifiese rot** of **klein rot** (*Rattus exulans*), wat die Maori's as ***kiore*** ken, is die algemeenste rot in die wêreld naas die bruin- en swartrot. Die rot het in Suidoos-Asië ontstaan en nes sy verwante wydversprei geraak. Dit het na feitlik die hele Polinesië versprei, insluitende Nieu-Seeland, Paaseiland en Hawaii. Nes ander rotte is dit hoogs aanpasbaar en kom dit voor in van graslande tot woude. Dit word nou met die mens verbind, wat maklike toegang tot kos verleen. Die rot het in die meeste gebiede waar dit voorkom tot 'n groot plaag ontwikkel.

## Beskrywing
Die Polinesiese rot lyk nes ander rotte, soos die bruin- en swartrot. Dit het groot, ronde ore, 'n gepunte snoet, swart/bruin hare met 'n ligter pens en relatief klein pote. Dit het 'n lang, maer lyf en kan tot 15&nbsp;cm lank word van die snoet tot die punt van die stert. Dit is dus effens kleiner as ander rotte wat met die mens verbind word. Op kleiner eilande is dit geneig om nog kleiner te wees: sowat 11&nbsp;cm lank. 

Die Polinesiese rot word gewoonlik gekenmerk deur 'n donker bokant van die agterpoot naby die enkel; die res van die poot is lig.

## Verwysings
## Ander bron
*

## Skakels
Bobbejaanhoekpas

Die **Bobbejaanhoekpas** op ‘n afgeleë grondpad in die Noord-Kaap is suidwes van Calvinia, suidoos van Nieuwoudtville en noordwes van die Bloukrantzpas (Bloukranspas (Noord-Kaap)). Hierdie pas is by 31° 37′ suid en 19° 34′ oos. Dit bereik ‘n hoogte van 1149m bo seevlak en ‘n helling van 1:4

## Lees ook
*Lys van bergpasse in Suid-Afrika

## Bibliografie
*Slingsby, Peter: Tankwa-Karoo & the Roggeveld Escarpment. Slingsby Maps, 2018. www.slingsbymaps.com]
*Slingsby, Peter: Cederberg -The touring map. www.slingsbymaps.com, 2022,
Alapaʻi

**Alapaʻi** (volle naam: **Alapaʻinuiakauaua**; ook bekend as **Alapaʻi I** of **Alapaʻi Nui**, "Alapaʻi die Grote"; oorlede 1754) was 'n hoof van die eiland Hawaii in antieke Hawaii. Hy was 'n troonrower, maar is as 'n goeie heerser beskou, een wat lief was vir die gewone mense. Daar is egter 'n storie dat hy verwantwoordelik was vir die dood van opperhoof Keōua. Alapaʻi se titel in Hawais was *aliʻi*.

## Biografie
### Familie
Alapaʻi was die seun van hoof Kauaua-a-Mahi en sy vrou, Kalanikauleleiaiwi. Alapaʻi se broer was Haae-a-Mahi, en sy halfbroers, wat ook sy neefs was uit 'n ander huwelik van sy pa, was onder andere Kekuʻiapoiwa I en Kalanikeʻeaumoku. Die eiland se koning was Keaweʻīkekahialiʻiokamoku. Alapaʻi het as hoof van Kohala regeer as 'n ondergeskikte van die koning.

### Bewind
Ná die dood van sy oom Keaweʻīkekahialiʻiokamoku en die daaropvolgende burgeroorlog het Alapaʻi as oorwinnaar uit die stryd getree en die troon van Hawaii geroof. Hy het tydens een van die bloedigste tydperke van Hawaii se geskiedenis geheers waarin geveg is om oorheersing van die naburige eilande.

Tydens 'n deel van sy bewind het die oorlog tussen die eiland Hawaii en die naburige Maui voortgeduur, maar later was sy betrekkinge met Maui vriendskaplik. In sy bewind was daar ook 'n bitter konflik tussen Hawaii en Oahu oor laasgenoemde se inval op die eiland Molokai, waar Alapaʻi se familie regeer het. Alapaʻi het in 1736 Oahu se koning Kapiiohookalani verslaan en die eiland verower.

Toe sy broerskind Kekuʻiapoiwa II swanger was met Kamehameha I, het sy lus gehad vir die oogbal van 'n haai, 'n teken dat die kind 'n moordenaar van hoofde sou wees. Alapaʻi het in die geheim planne gemaak om die kind te laat vermoor, maar dit is in die wiele gery. Hy het later vrede met die baba gemaak en toegelaat dat hy aan sy hof grootword. Hy het hom in die sorg van sy gunstelingvrou, Keaka, geplaas.

## Verwysings
## Skakels
*Hawaii Under Alapaʻi-nui
Makahiki

thumb|200px|Hawaise stoeiwedstryde tydens *Makahiki*.

Die **Makahiki**-seisoen is die antieke Hawaiërs se nuwejaarsfees ter ere van die god Lono. Dit word gevier oor vier opeenvolgende maanmaande, omstreeks van Oktober of November deur Februarie of Maart. Die fokus van die seisoen was vir mans, vroue en hoofde om te rus en die liggaam te versterk ná die jaarlikse oes. 

[thumb|220px|links|Geskenke word aangedra na die Hawaise god [Lono, 2010.]]
Gedurende die *Makahiki*-seisoen was werk verbode en daar was dae vir rus en feesvier. Die Hawaiërs het hulde aan hulle god Lono, of Lonoikamakahiki, gebring vir sy sorg. Hy het lewe, seëninge, vrede en oorwinning na die land gebring. Hulle het ook tot die gode gebid vir die dood van hulle vyande. Gewone mense het gebid dat die grond van hulle *aliʻi* (hoof) vergroot mag word en dat hulle eie fisieke gesondheid en dié van hulle hoofde van die beste sou wees.

In die oudheid het baie godsdienstige seremonies in dié tyd plaasgevind. Gewone mense het ophou werk en offerandes aan die *alii* gebring. Hulle sou aan sport deelneem, feesvier, dans en gemeenskapsbande hernu. Gedurende die vier maande van die *Makahiki*-seisoen was oorlog verbode om te verseker dat niks die oeste nadelig sou beïnvloed nie.

Vandag word die Alohafeeste in Hawaii gevier in die plek van die *Makahiki*-seisoen.

## Verwysings
## Skakels
Keiskie se Poort

**Keiskie se Poort** is 'n bergpas in die Noord-Kaap op die P2279-pad deur die Keiskieberge. Die pas is suidsuidoos van Calvinia geleë by die koördinate . Dit bereik 'n hoogte van 1&nbsp;207&nbsp;m bo seevlak en 'n maksimum helling van 1:5.

## Lees ook
*Lys van bergpasse in Suid-Afrika

## Bronne 
* Slingsby, Peter: Tankwa-Karoo & the Roggeveld Escarpment. Slingsby Maps, 2018. www.slingsbymaps.com

## Verwysings
William Bligh

200px|thumb|William Bligh in 1814.

**William Bligh** (9 September 1754 - 7 Desember 1817) is veral bekend as kaptein van die skip Bounty, waarop die berugte muitery in 1789 uitgebreek het waarvan vertel word in die rolprent *Mutiny on the Bounty*.

Bligh was 'n baie kundige seeman. Toe hy tydens die muitery met 'n oorlaaide sloep oorboord gelaat is, het hy daarin geslaag om in sowat 'n maand die afstand van 6&nbsp;700&nbsp;km na Timor af te lê.

Hy het in die Britse vloot in verskillende rolle gedien. Hy was onder lord Nelson betrokke by die Seeslag van Trafalgar in die tydperk van 1762 tot 1805 en van 1808 tot 1814. In 1806 het hy goewerneur van Nieu-Suid-Wallis in Australië geword. Hier het hy weer met 'n opstand te doen gekry, dié keer die sogenaamde Rumrebellie.

Bligh is in 1817 in Londen oorlede.

## Bronne
*Humble, R., *Captain Bligh*. Londen, 1976.
*Kennedy, G., *Captain Bligh*. Londen, 1989.
**Letters from the Isle of Man - Die Bounty-korrespondensie van Nessy en Peter Heywood*. The Manx Experience, Eiland Man, 2005, 182 ble. 
**The Mutiny on the Bounty* deur John Boyne uit 2008.

## Skakels
Doornkop

**Doornkop** is 'n rif en 'n geskiedkundige liggingsplek aan die westelike buitewyke van Soweto in die Gautengprovinsie, Suid-Afrika.
links|duimnael|Engelse toeriste met 'n kar en perde by die slagveld van Doornkop, 1896.
Dit is die plek waar dr Leander Starr Jameson op 2 Januarie 1896 na die Jameson-inval verslaan is. Die gebied is ook in populêre geskiedenis gekoppel aan die derde dag van die Slag van Johannesburg wat van 27 tot 29 Mei 1900 naby plaasgevind het tydens die Tweede Vryheidsoorlog. Die rant is ingeneem deur ruiters onder bevel van lt.genl. John French terwyl 'n nabygeleë rant, wat nou deur verskeie Soweto-voorstede bedek word, deur sewe infanteriebataljonne ingeneem is.

## Vandag 
Die gebied word tans beslaan deur die weswaartse uitbreiding van Soweto en die oostelike groei van Krugersdorp se Kagiso-township. Voorstede sluit Tshepisong, Leratong Village, Bambayi en Thulani in. Doornkop staan ook bekend as Thulani, Snakepark en Silvertown.

## Verwysings 
## Eksterne skakel 
* Leon Engelbrecht: Hidden in Plain Sight. Johannesburgs Battlefields, 2009. Battles-for-Johannesburg.pdf. Oor gevegte naby Doornkop: 1-2 Januarie 1896 by die Jameson-inval en ook 27-29 Mei 1900 by die Slag van Johannesburg. 141 bladsye van webwerf www.defenceweb.co.za. In Engels. Op 16 Maart 2023 geraadpleeg.
Bloupoort

Die **Bloupoort** in die Noord-Kaap van Suid-Afrika lê tussen die Brandkop en die suidelike punt van die Bloukranspas in die noordelike deel van die Tankwa-Karoo. 

Hierdie poort op die P2280-pad is by die koördinate  en suid van Calvinia. Dit bereik 'n hoogte van 1&nbsp;284&nbsp;m bo seespieël.

## Lees ook
*Lys van bergpasse in Suid-Afrika

## Bronne
* Slingsby, Peter: Tankwa-Karoo & the Roggeveld Escarpment. Slingsby Maps, 2018. www.slingsbymaps.com
* www.mountainpassessouthafrica.co.za
Euryops sulcatus

Die **suurharpuis** (*Euryops sulcatus*) is 'n struik wat tot die *Asteraceae* familie hoort. Die spesie is endemies in die Noord-Kaap waar dit op die Roggeveldberge-eskarp en die Nuweveldberge-eskarp voorkom. Dit staan ook as die *waterharpuisbossie* bekend.

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Euryops tagetoides

***Euryops tagetoides*** is 'n struik wat tot die *Asteraceae* familie hoort. Die spesie is endemies in die Noord-Kaap en die Wes-Kaap waar dit van die Botterkloofpas tot by die noordelike Sederberg voorkom en deel van die fynbos vorm. Daar is minder as tien, verspreide subpopulasies oor wat deur moontlike oorbeweiding bedreig word.

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Euryops tenuilobus

***Euryops tenuilobus*** is 'n struik wat tot die *Asteraceae* familie hoort. Die spesie is endemies in die Wes-Kaap. Die spesie was eers geïdentifiseer na aanleiding van 'n monster wat by Caledon versamel is. Dit is onlangs herontdek aan die oostelike kant van die Riviersonderendberge naby Stormsvlei. Daar word vermoed dat die plant op die laer hellings van die Riviersonderendberge tussen Botriver en Stormsvlei voorkom. Die bestaande subpopulasie bestaan uit 30-50 plante. Van die onderste hellings van die Riviersonderendberge is omskep in plantasies, indringerplante is ook 'n bedreiging. 

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Ku

**Ku** of **Kū** is in die Hawaise godsdiens een van die vier hoofgode. Die ander drie is Kanaloa, Kāne en Lono.

'n Paar geveerde beelde van gode stel vermoedelik Kū voor. Hy word onder baie name aanbid, insluitende Kū-ka-ili-moku (ook gespel Kūkailimoku), die "Rower van Grond". Rituele vir hom sluit in menslike offerandes, wat nie deel van die aanbidding van ander gode is nie.

## Name van Kū
Vanweë die veelvoudigheid wat deel is van die Hawaise begrip van godheid, kan Kū onder baie name aangeroep word, soos:

### Woud en reën
* Kū-moKū-haliʻi (Kū wat oor die grond versprei)
* Kū-pulupulu (Kū van die struike)
* Kū-olono-wao (Kū van die diep woud)
* Kū-holoholo-pali (Kū wat met trappe afgly)
* Kū-pepeiao-loa/-poko (Kū met die groot/klein ore)
* Kūpa-ai-keʻe (Kū wat die kano uitdissel)
* Kū-mauna (Kū van die berg)
* Kū-ka-ohia-laka (Kū van die ohia-lehua-boom)

### Landbou en hengel
* Kū-ka-o-o (Kū van die graafstok)
* Kū-Kūila (Kū van droë landbou)
* Kū-keolowalu (Kū van nat landbou)
* Kū-ula or Kū-ula-kai (Kū van die oorvloed van die see)

### Oorlog
* Kū-nui-akea (Kū die opperwese)
* Kū-kaʻili-moku (Kū die rower van grond)
* Kū-keoloewa (Kū die ondersteuner)

## Godsdiens
Kū was ook bekend as Akua. Hy was die god van oorlog, politiek, landbou en hengel. As die man van die godin Hina word aangeneem daar is 'n vorm van komplementerende dualisme, want die woord *kū* in Hawais beteken "staan", terwyl "val" een betekenis van die woord *hina* is. Dit word egter betwis.

Kūkailimoku was die beskermgod van koning Kamehameha I, wat die Hawaise eilande as die Koninkryk Hawaii verenig het. Hy het verskeie monumente vir die godheid laat oprig. Drie kolossale beelde van Kū is in 2010 vir die eerste keer in byna 200 jaar in die Biskopmuseum in Honolulu verenig. Hulle is in die laat 18de of vroeë 19de eeu deur Kamehameha ingewy by een van sy tempels op die argipel. 'n Geveerde beeld in die Biskopmuseum is vermoedelik Kamehameha se eie beeld van sy god. Dit is egter onseker of alle geveerde beelde voorstellings van Kū is.

## Verwysings
## Bronne
* Beckwith, M. (1970): *Hawaiian Mythology*. University of Hawaii Press, Honolulu.
* Tregear, Edward (1891): *Maori-Polynesian Comparative Dictionary*. Lyon and Blair, Wellington.
* Pukui, Mary Kawena; Elbert, Samuel Hoyt; Mookini, Esther T. & Nishizawa, Yu Mapuana}} (1992): *New Pocket Hawaiian Dictionary with a Concise Grammars and Given Names in Hawaiian*. University of Hawaii PRess, Honolulu. 

## Skakels
Euryops hebecarpus

***Euryops hebecarpus*** is 'n struik wat tot die *Asteraceae* familie hoort. Die spesie is endemies in die Wes-Kaap en kom van De Hoop tot by Stilbaai voor. Dit vorm deel van die fynbos en Hartenbos strandveld. Die plant het 'n voorkomsgebied van 587 km² en daar is tussen ses en tien subpopulasies wat bedreig word deur indringerplante en oorbeweiding.

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
IJsselmonde (eiland)

thumb|Die IJsselmonde-eiland (die Zwijndrechtse Waard is deel van die eiland)
thumb|Verkeersknooppunt Ridderkerk
[thumb|Rangeerwerf Kijfhoek naby [Heerjansdam]]
thumb|Van Brienenoordbrug in Rotterdam
[thumb|[Shell se olieraffinadery in Pernis]]
[thumb|[Kapitulasiemonument in Rijsoord]]

**IJsselmonde** is 'n eiland in die Nederlandse provinsie Zuid-Holland.

Die eiland word omsluit deur die Nuwe Maas-rivier in die noorde, die Noord-rivier in die ooste en die Ou Maas-rivier in die suide en weste.

Die opgedamde Waaltje-rivier vloei deur IJsselmonde en verdeel die eiland in die suidooste onder in die Zwijndrechtse Waard.

Die eiland is hoogs verstedelik en lê sowat één meter onder seevlak.

## Munisipaliteite 
IJsselmonde-eiland bestaan uit die volgende ses munisipaliteite:

ª Rotterdam-Suid is op die linker-Maasoewer van Rotterdam en bestaan uit die bestuursgebiede Charlois, Feyenoord, Hoogvliet, IJsselmonde en Pernis.

## Naburige streke 
## Sien ook 
* IJsselmonde (dubbelsinnig)

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Plaatsengids
* Die midde van IJsselmonde:
IJsselmonde

**IJsselmonde** kan wees:

* IJsselmonde (dorp), 'n Nederlandse dorp (ook wel Oud-IJsselmonde genoem) in die munisipaliteit Rotterdam en voormalige munisipaliteit in die provinsie Zuid-Holland
* IJsselmonde (eiland), 'n Nederlandse eiland in die provinsie Zuid-Holland
* IJsselmonde (gebied), 'n Nederlandse bestuursgebied van die munisipaliteit Rotterdam
Silverton Siege (film)

***Silverton Siege*** is 'n Suid-Afrikaanse film geredigeer deur Mandla Dube in sy rolprentdebuut as regisseur. Dit is gebaseer op die werklike Silvertonbeleg wat plaasgevind het in Silverton, Pretoria in 1980. Die film is internasionaal vrygestel op Netflix op 27 April 2022.

## Rolverdeling 
* Thabo Rametsi as Calvin Khumalo
* Noxolo Dlamini as Mbali Terra Mabunda
* Stefan Erasmus as Aldo Erasmus
* Arnold Vosloo as kaptein Johan Langerman
* Tumisho Masha as burgerlike vlieënier Sechaba
* Michelle Mosalakae as Rachel
* Elani Dekker as toesighouer Christine
* Shane Wellington as bokspromotor Cornelius Washington
* Deon Coetzee as Schoeman
* Justin Strydom as Hans

## Produksie 
Die film was vanaf 2019 amptelik vir twee jaar in ontwikkeling. Toe hy oor die werklike Silvertonbeleg lees, was Dube geïnspireer en het 'n draaiboek begin skryf saam met mede-American Film Institute alumnus Sechaba Morojele as redakteur. Dube het gesê die film sou ongeveer 60% feitelik wees, en dat hulle kreatiewe lisensie vir die res sou gebruik, want hulle wou dit "'n vermaaklike storie maak, nie 'n dokumentêr nie". Hooffotografie het op plek in Pretoria plaasgevind. Produksie het befondsing van die National Film & Video Foundation ontvang.

Die rolverdeling is saam met die vrystellingsdatum in Maart 2022 aangekondig; Thabo Rametsi, Noxolo Dlamini, en Stefan Erasmus sou as die Silverton-trio vertolk word, saam met Arnold Vosloo, Tumisho Masha, Michelle Mosalakae, en Elani Dekker.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* Silverton Siege op Netflix
Taco Kuiper-prys

Die **Taco Kuiper-prys vir ondersoekende joernalistiek** is ‘n toonaangewende toekenning wat uitnemendheid in die ondersoekende joernalistiek beloon.

Die prys word toegeken aan ‘n joernalis in die gedrukte of elektroniese media (insluitende persfotografie) wat verhale van korrupsie, wanbestuur,  pligsversuim  en ander misstande deur persone in die openbare lewe aan die  kaak te stel en hulle verantwoordelik hou vir hul optrede of gebrek daaraan.

‘n Eerste prys van R200 000 en ‘n tweede prys van R100 000 is jaarliks beskikbaar. Die seleksie van die wenners en die fondse is onder beheer van die Departement van Joernalistiek aan die Universiteit van die Witwatersrand en die Valley Trust.  Bekende wenners was Adriaan Basson van Die Burger in 2006, Barry Bateman van AfriForum in 2012 en Pieter-Louis Myburgh van die Daily Maverick in 2021. 

Taco Esgo Kuiper (Batavia, Nederlands-Indië, 11 November 1941 – Johannesburg, 24 September 2004) was ‘n Suid-Afrikaanse ondersoekende joernalis, vermoënde uitgewer en eienaar van The Investors’ Guide. Die prys is in 2006 ingestel en word betaal uit Kuiper se nalatenskap vir die doel.

## Bibliografie
*journalism.co.za
*sanef.org.za
*wits.ac.za
Knegsbankpas

Die **Knegsbankpas** (Knegtsbankpas) is ‘n bergpas in die voetheuwels van die Roggeveldberge in Suid-Afrika.

Die pas, by die koördinate , is op die P2271-grondpad noordwes van Middelpos en suidoos van Calvinia. Dit bereik ‘n hoogte van 1&nbsp;375&nbsp;m bo seespieël.

## Sien ook 
* Lys van bergpasse in Suid-Afrika

## Bibliografie 
* fallingrain.net
* Slingsby, Peter: Tankwa-Karoo & the Roggeveld Escarpment. Slingsby Maps, 2018. www.slingsbymaps.com
William Sturgeon

**William Sturgeon** (Whittington, 22 Mei 1783 – Prestwich, 4 Desember 1850) was 'n Engelse natuurkundige en uitvinder. In 1825 vervaardig hy die eerste prakties bruikbare elektromagneet en in 1832 'n gelykstroommotor.

Sturgeon is gebore as die seun van 'n skoenmaker John Sturgeon en Betsy Adcock. Na die dood van sy moeder gaan leer hy op tienjarige leeftyd verder by 'n ander skoenmaker. In 1802 sluit hy by die leër aan en leer homself wiskunde en natuurkunde. In 1824 word hy dosent by die Oos-Indiese Kompanjie Kollege in Addiscombe, Surrey en in die daaropvolgende jaar demonstreer hy die eerste elektromagneet. Om sy studente te laat kennis maak met die natuurwette, bou hy sy eie wetenskaplike demonstrasiemodelle. In 1828 vertoon hy Ampère se idee van 'n solenoïde in die praktyk.

In 1832 begin Sturgeon vir die nuutgestigte *Adelaide Gallery of Practical Science* in Londen werk, waar praktiese wetenskap op 'n lighartige wyse onderrig en gedemonstreer is. Hier het hy die eerste elektriese motor gedemonstreer wat met 'n kommutator toegerus was. In 1836 het hy die tydskrif *Annals of Electricity* gestig, en in dieselfde jaar het hy die galvanometer uitgevind.

In 1840 word hy direkteur van die *Royal Victoria Gallery of Practical Science* in Manchester. Dié instelling sluit in 1842 hul deure, en hy moes daarna homself onderhou deur die gee van lesings en demonstrasies. In 1850 sterf William Sturgeon in armoede.

## Elektromagneet 
Ná die ontdekking van elektromagnetisme in 1820 het Sturgeon maniere begin soek om Ørsted se eksperimente na te boots. Met die hulp van die instrumentmaker Francis Watkins het hy in 1825 'n toetsopstelling gebou. Hy het 'n hoefystervormige ysterstaaf met sestien windings koperdraad toegedraai en dit aan 'n Volta-kolom verbind. Deur 'n elektriese stroom deur die drade te lei, het hy waargeneem hoe die stuk yster gemagnetiseer word; elektrisiteit het 'n magnetiese veld opgebou wat in die ysterkern gekonsentreer was.

Hy het opgemerk dat die draadwikkelings mekaar versterk omdat die stroom in die parallelle drade altyd in dieselfde rigting loop. Wanneer dit gemagnetiseer is, kon sy elektromagneet ongeveer vier kilogram optel, of twintig keer sy eie massa. Toe die krag afgeskakel word, het die yster gedemagnetiseer en dadelik sy vrag laat val.

Sy uitvinding is dieselfde jaar in Londen uitgestal, en Sturgeon self is in 1825 met 'n silwermedalje van die *Royal Society of Arts* bekroon. Sy elektromagneet sou 'n belangrike bron van elektriese krag word en bydra tot die ontwikkeling van die elektriese telegrafie en die elektriese motor.

## Verwysings
Mantsjoerye-insident

[duimnael|regs|Japannese troepe wat [Shenyang binnegaan tydens die Mantsjoerye-insident]]
Die **Mantsjoerye-insident**, ook bekend in Chinees as die **9.18 insident** (九・一八), was 'n valsvlag gebeurtenis uitgevoer deur Japannese militêre personeel wat as 'n voorwendsel vir die 1931 Japannese inval in Mantsjoerye gedien het.

Op 18 September 1931 het luitenant Suemori Kawamoto van die Onafhanklike Garnisoen-eenheid van die 29ste Japannese Infanterie Regiment (独立守備隊) 'n klein hoeveelheid dinamiet laat ontplof naby 'n spoorlyn wat besit word deur Japan se Suid-Mantsjoerye Muangden-spoorweg. Die ontploffing was so swak dat dit nie daarin geslaag het om die spoor te vernietig nie, en 'n trein het minute later daaroor gery. Die keiserlike Japannese weermag het Chinese andersdenkendes van die daad beskuldig en gereageer met 'n volle inval wat gelei het tot die besetting van Mantsjoerye, waarna Japan ses maande later sy marionetstaat Mantsjoekwo gevestig het. Die misleiding is ontbloot deur die Lytton-verslag van 1932, wat Japan diplomatiek geïsoleer het en tot sy onttrekking in Maart 1933 aan die Volkebond gelei.

Die bomaanval staan bekend as die Liutiao-meer-insident (tradisioneel Chinees: 柳條湖事變; ; vereenvoudigde Chinees: 柳条湖事变; pinyin: Liǔtiáohú Shìbiàn, Japannees: 柳条湖事件, Ryūjōko-jiken), en die hele episode van gebeure is bekend in Japan as die Mantsjoerye-insident (Kyūjitai: Manchurian Incident, Shinjitai: 満州事変, Manshū-jihen) en in China as die 18 September insident (tradisioneel Chinees: 九一八事变; vereenvoudigde Chinees: 九一八事變; pinyin: Jiǔyībā Shìbiàn

## Verwysings 
## Verdere leesstof 
* 
* 
* 
* 
* 
* Lucas, David G. *Strategic Disharmony: Japan, Manchuria, and Foreign Policy* (Air War College, 1995) online.
* 
* Ogata, Sadako N. *Defiance in Manchuria: the making of Japanese foreign policy, 1931-1932* (U of California Press, 1964).
* Yoshihashi, Takehiko. *Conspiracy at Mukden: the rise of the Japanese military* (Yale UP, 1963) online
* Wright, Quincy (1932-02). "The Manchurian Crisis". *American Political Science Review*. **26** (1): 45–76. 

## Eksterne skakels 
* World War II Database- Manchurian Incident
* Article on Japanese military cliques and their involvement in The Mukden Incident from Japanese Press Translations 1945–46
Kopersbond

Die **Kopersbond** was ‘n groot koöperatiewe handelsmaatskappy met die primêre doel om die Afrikaner ‘n vastrapplek in die sakewêreld te gee.

Die firma is in Maart 1940 in Johannesburg gestig en het deur inlywing van ander maatskappye ontwikkel tot een van die grootste groothandelsondernemings in die land, met kantore in Kaapstad en Windhoek. Aan honderde kleinhandelswinkels (en selfs afgeleë plaaswinkels) is voorraad soos materiale, klerasie vir dames en mans, meubels en boekhou- en rekenmasjiene  verskaf. Die firma het o.a. sy eie meubelfabriek bekend om sy stinkhoutmeubels bedryf. Dit het verskeie invoerlisensies besit en sodoende kontakte met ‘n aantal buitelandse bedrywe onderhou. In 1946 was die Kopersbond die alleenagent vir DDT in Suider-Afrika. In 1944 het dit ‘n belang in die Spoorbondkas verkry. Van toe af was dit ‘n finansiële instelling en het dit byvoorbeeld aan Anton Rupert  £2500 geleen om sy maatskappy Voorbrand, ‘n voorloper van die firma Rembrandt van Rijn, te stig.

Die Kopersbond het goeie betrekkinge met die Ossewabrandwag gehad.

In jukskei word om die Kopersbond Trofee meegeding.

## Bibliografie
*Die O.B., 13 Desember 1944 (op internet)
*Rosenthal, Eric (red.): Ensiklopedie van Suidelike Afrika. Londen: Frederick Warne, 1967
Wemmershoekrivier

Die **Wemmershoekrivier** is 'n rivier wat in die Wes-Kaap van Suid-Afrika vloei. Die Wemmershoekdam is in 1957 in die Wemmershoekrivier gebou.
Euryops rehmannii

***Euryops rehmannii*** is 'n struik wat tot die *Asteraceae* familie hoort.  Die spesie is endemies aan die Oos-Kaap en die Wes-Kaap.

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Harpuisbossie

**Haarpuisbossie** kan na die volgende spesies verwys:

* *Euryops imbricatus*
* *Euryops laxus*
* *Euryops multifidus*
* *Euryops spathaceus*
WHL0137-LS

**WHL0137-LS**, ook bekend as **Earendel**, is 'n ster in die sterrebeeld Walvis wat in 2022 deur die Hubble-ruimteteleskoop ontdek is. Dit is die oudste en verste bekende ster, op 'n afstand van 28&nbsp;miljard ligjare (8,6&nbsp;miljard parsek). Die voorheen verste bekende ster, onder meer bekend as Icarus, was 14,4&nbsp;miljard ligjare (4,4&nbsp;miljard parsek) van die Aarde af. Dit is in 2018 deur Hubble ontdek. Die ster is waargeneem danksy 'n gravitasielens wat veroorsaak is deur die teenwoordigheid van die sterreswerm WHL0137-08 tussen die ster en die Aarde; dit het die lig van die ster af vergroot.

Die bynaam *Earendel* wat die ontdekkers aan die ster gegee het, kom van Oudengels en beteken "oggendster" of "opkomende lig". Eärendil is ook die naam van 'n karakter in een van J.R.R. Tolkien se boeke wat deur die lug reis met 'n juweel wat so helder soos 'n ster is. Die Nasa-sterrekundige Michelle Thaller het bevestig dat die verwysing na Tolkien doelbewus was. 

Die ster se moedersterrestelsel, WHL0137-zD1, het die bynaam "Sunrise Arc" gekry omdat die gravitasielens sy lig in 'n lang sirkelmaan verwring het.

Daar is voorgestel Hubble en die James Webb-ruimteteleskoop doen nog waarnemings om die eienskappe van die ster beter vas te stel. Met James Webb se groter sensitiwiteit sal Earendel se spektraallyne beter vasgestel kan word, asook of dit 'n enkelster is. Daar sal ook bepaal word of daar swaarder elemente as waterstof en helium in die sterspektrum teenwoordig is.

## Fisiese eienskappe
Die lig van Earendel wat waargeneem is, is net 900&nbsp;miljoen jaar ná die Oerknal uitgestraal. Die ster het 'n rooiverskuiwing van 6,2 ± 0,1, wat beteken die ster se lig het ons 12,9&nbsp;miljard jaar later vir die eerste keer bereik. Vanweë sy groot massa het die ster waarskynlik 'n paar miljoen jaar ná sy vorming as 'n supernova ontplof. Sy effektiewe temperatuur sal minstens 20&nbsp;000 K (20&nbsp;000&nbsp;°C) wees. 

## Notas
## Verwysings
## Skakels
Zimambane

Die **Zimambane**  is 'n takrivier van die Mpuluzirivier, op sy beurt 'n sytak van die Lusutfurivier in Mpumalanga in Suid-Afrika.
Mpuluzirivier

Die **Mpuluzirivier**  is 'n rivier met sy oorsprong in die verreooste van Mpumalangaprovinsie in Suid-Afrika. Dit mond uit en is 'n sytak van die Lusutfurivier wat van wes na oos deur Eswatini vloei.
Bangurivier

Die **Bangurivier** is 'n regtersytak van die Olifantsrivier in die Mpumalanga-provinsie van Suid-Afrika. Dit vloei op die oosgrens voor dit binne die Krugerwildtuin by die Olifants aansluit.

## Oorsprong 
* 

## Monding 
* 

## Roete 
Vloei deur ooste van Mpumalanga en die sentrale deel van die Krugerwildtuin.

## Eksterne skakel 
* Google-kaart van die Bangu se monding by Geonames.org (cc-by)