open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Berke Khan

**Berke Khan** (oorl. 1266) (ook **Birkai**; Mongools: Бэрх хаан, Tataars: Бәркә хан) was die heerser van die Oeloes van Djotsji, of Goue Horde. Hy het die mag van die Blou en Wit Horde van 1257 tot 1266 gekonsolideer. Hy het sy broer Batoe Khan en broerskind opgevolg as die leier van die Blou Horde (weste) en was verantwoordelik vir die eerste amptelike vestiging van Islam in ’n khanaat van die Mongoolse Ryk.

Ná Batoe Khan se dood het sy seun Sartaq hom opgevolg. Ná laasgenoemde se dood was Berke eers die regent vir sy nefie Oelaktsji, wat net 10 jaar oud was, maar in 1257 het Berke khan geword. Hy het aanvalle uitgevoer teen Litoue en Pole, veral om geld te kry om sy neef Hülegü aan te val.

duimnael|305px|Hülegü in Bagdad.
## Berke en Hülegü 
Hülegü se ma, Sorghaghtani Beki, was ’n Christen en hy het ’n afkeer van die Islam gehad. Hy was leier van die khanaat in Persië, die Ilkhanaat, en in 1258 het hy Bagdad aangeval en tot op die grond afgebrand. Berke het dit beskou as ’n aanval teen sy mede-Moslems en het wraak gesweer. Hy het Hülegü se leër aangeval en met die Egiptiese Mamelukke saamgespan. Hulle het die Slag van Ain Jalut gewen omdat Hülegü ’n deel van sy leër na Mongolië gestuur het om onder meer die opvolging van Möngke as Groot Khan te reël.

In 1263 het Berke Hülegü se leër verslaan en Hülegü so gekeer in sy poging om die hele Islamitiese wêreld af te brand. Hülegü is in 1265 dood en is opgevolg deur sy seun Abaqa Khan, wat Berke in 1266 vermoor het. Berke is opgevolg deur sy kleinseun Mengoe-Timoer.

## Stamboom 

## Verwysings 
: *15px Hierdie artikel is vertaal uit die Nederlandse Wikipedia*

## Verdere leesstof 
* 
* 
* 
*
Reina Prinsen Geerligs-prys

Die **Reina Prinsen Geerligs-prys** was 'n literêre prys wat jaarliks toegeken is. Die prys is in 1946 deur die skrywer Reina Prinsen Geerligs (1922–1943) se ouers ingestel. Geerligs het in die Tweede Wêreldoorlog omgekom en haar ouers wou hul herinnering aan haar op die manier gedenk. Die prys is aan jong letterkundiges van 20 tot 25 jaar uitgereik. Dit is vir die laaste keer in 1979 toegeken.

Die prys is aan verskeie Nederlandse skrywers toegeken, onder andere aan: Harry Mulisch, Gerard Reve, J. Bernlef, Remco Campert en Leon de Winter. Verskeie Afrikaanse skrywers is ook met die prys vereer, insluitende: Antjie Krog, Breyten Breytenbach, André P. Brink en Ina Rousseau.

## Lys van wenners 
### Nederlandse skrywers 
* 1979 – Leon de Winter vir *De (ver)wording van de jongere Dürer*
* 1978 – nie uitgeskryf nie
* 1977 – nie toegeken nie
* 1976 – Jotie T'Hooft vir *Junkieverdriet*
* 1976 – Oek de Jong vir *De handen van Moeskops*
* 1975 – nie toegeken nie
* 1974 – nie toegeken nie
* 1973 – Frans Kusters vir *Jouw goedheid*
* 1972 – Willem Jan Otten vir *Een zwaluw vol zaagsel*
* 1971 – nie toegeken nie
* 1970 – Arie van den Berg vir *Mijn broertje kende nog geen kroos*
* 1969 – nie toegeken nie
* 1968 – Hans Vlek vir *Een warm hemd vir de Winter*
* 1967 – Eddy van Vliet vir *Duel*
* 1966 – nie uitgeskryf nie
* 1965 – Henk van Kerkwijk vir *Geweer met terugslag*
* 1964 – Kees Holierhoek vir *Slow -quick -quick -slow*
* 1963 – nie toegeken nie
* 1962 – Steven Membrecht vir *Het einde komt vanzelf*
* 1961 – Peter van Gestel vir *Vier verhalen*
* 1960 – A.P. van Hoek vir *Duitsland nu*
* 1959 – J. Bernlef vir *Kokkels*
* 1958 – nie toegeken nie
* 1957 – nie toegeken nie
* 1956 – Winny Pendèl vir *Ik ga weg tot ziens*
* 1955 – W.G. Klooster vir *Zonder het genadige einde*
* 1954 – Henk (Romijn) Meijer vir *Consternatie*
* 1953 – Remco Campert vir *Berchtesgaden*
* 1953 – Ellen Warmond vir *Proeftuin*
* 1952 – Kees Stempels vir *De glazen bol*
* 1951 – Harry Mulisch vir *archibald strohalm*
* 1950 – Jan Blokker vir *Séjour*
* 1949 – Willem Wittkampf vir *Het kanon*
* 1948 – Mies Bouhuys vir *Ariadne op Naxos*
* 1947 – Gerard Kornelis van het Reve vir *De avonden*

### Afrikaanse skrywers 
duimnael|Ina Rousseau (1953)
Naas die Reina Prinsen Geerligs-prys vir Nederlandse literatuur is die prys ook 'n paar keer aan Suid-Afrikaanse skrywers uitgereik:
* 1976 – Antjie Krog
* 1971 – Fanie Olivier
* 1968 – Breyten Breytenbach vir *Die huis van die dowe*
* 1965 – André P. Brink vir *Lobola vir die lewe* & *Die ambassadeur*
* 1962 – Abraham H. de Vries vir *Hoog teen die heuningkrans* & *Verlore Erwe* & *Vetkers en neonlig*
* 1956 – Peter Blum vir Steenbok tot *Poolsee*
* 1953 – Ina Rousseau
Ögedei Khan

**Ögedei Khan** (Mongools: Өгөөдэй; omstreeks 1186 – 11 Desember 1241) was die derde seun van Djengis Khan en die tweede Groot Khan van die Mongoolse Ryk. Hy het die uitbreiding van die ryk voortgesit wat onder sy pa begin is en was ’n wêreldfiguur toe die ryk sy verste uithoeke bereik het tydens die Mongoolse inval in Sentraal-Europa en Oos-Asië. Nes al Djengis se seuns was hy in ’n groot mate betrokke by die verowerings in China, Iran en Sentraal-Asië. Koeblai Khan, wat die Yuan-dinastie gestig het, het hom later die Sjinese tempelnaam **keiser Taizong van Yuan** gegee.

## Verwysings 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Güyük Khan

**Güyük Khan** (Mongools: Гүюг хаан, Chinees: 贵由, omstreeks 1206–1248), ook bekend as **Koejoek**, was die derde Groot Khan van die Mongoolse Ryk. As die oudste seun van Ögedei Khan en ’n kleinseun van Djengis Khan, het hy van 1246 tot 1248 regeer. Koeblai Khan, wat die Yuan-dinastie gestig het, het hom later die Chinese tempelnaam **keiser Dingzong van Yuan** gegee.

## Lewe 
Güyük het militêre opleiding ontvang en as offisier gedien onder Djengis Khan en Ögedei Khan. Hy het deelgeneem aan die inval in Kiëf-Roes en Sentraal-Europa in 1236–1241 saam met ander Mongoolse prinse, onder andere sy neef Batoe en halfbroer Kadan. Hy het sy afdeling gelei in die beleg van Rjazan. In dié tyd het hy en Batoe stry gekry.

In 1241 het Ögedei gesterf en Batoe het probeer om die verkiesing van ’n nuwe Groot Khan te vertraag. Vyf jaar later is Güyük egter verkies.

## Bewind 
duimnael|links|200px|*Mongole voor die mure van Wladimir*.
Güyük het van sy ma, wat tot met sy verkiesing regent was, se ongewilde verordeninge herroep en was ’n taamlike goeie khan. Hy het egter sy onderdane kwaad gemaak deur verskeie hoë offisiere van die vorige regering tereg te stel vir verraad. Hy was streng en intelligent, hoewel iesegrimmig en siek. Sy drinkgewoonte het sy gesondheid verder benadeel.

Batoe het Güyük se nuwe status aanvaar. Hy het ná die verkiesing die onderkoning van die hele westelike deel van die ryk geword; hy het roetinesake tussen die Russiese prinse hanteer, die goewerneurs van Iran aangestel en afgevaardigdes van die Kaukasus ontvang. Nadat die Mongole die Sultanaat van Rûm in Anatolië verower het, het Baijoe, die Mongoolse bevelvoerder in Persië, Dawid VII Oeloe uit die gevangenskap gered van sy tante, koningin Roesoedan van die Koninkryk van Georgië, en hom na Batoe en Güyük gestuur. Omdat Roesoedan bang was vir Baijoe se aggressiewe beleid, het sy haar seun Dawid VI Narin na Batoe se hof gestuur om amptelike erkenning te kry as haar opvolger. Batoe het Dawid VI ondersteun en hom die reg as opvolger gegee. Güyük het Dawid Oeloe egter die senior koning van Georgië gemaak en gelas dat Dawid Narin ondergeskik aan hom moes wees.

Die wantroue tussen Batoe en Güyük het hierna toegeneem, en Güyük het die amptenare in Iran en die Kaukasus met sy eie manne vervang. In 1248 het Güyük Batoe beveel om in Mongolië se rigting te reis en hy sou hom langs die pad ontmoet. Sommige mense het gedink hy wou Batoe in hegtenis neem en het hom gewaarsku. Batoe het die bevel gehoorsaam, maar ’n groot leër saamgeneem. Intussen het hy tyd probeer wen. Terwyl Güyük weswaarts getrek het, is hy skielik dood en ’n moontlike botsing is afgeweer.

## Verwysings 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Kersnagmis

[duimnael|Kersnagmis in [Betlehem in 2006.]]

'n **Kersnagmis** is die Rooms Katolieke liturgie wat die aand van die 24ste Desember gevolg word om die geboorte van Christus te herdenk.  In Protestante Kerke word eerder van 'n Kersnagdiens  (of 'n Kerssangdiens as dit nie in die aand of nag is nie) gepraat.  In Suid-Afrika is 'n middernagdiens op die 31ste Desember meer gebruiklik.

Omdat Kersfees tradisioneel 'n familiefees is, word besonder klem gelê op besoekers en ander gaste.  Sang maak 'n belangrike deel uit van die diens. Tradisionele Kersliedere soos "Stille Nag, Heilige Nag", "Ere aan God" , "Die Heiland is gebore" en (in Suid-Afrika) "Welkom, o stille nag van vrede" word dikwels gesing.

Die tradisie van die kersnagmis is deur Pous Telesforus ingestel.

## Verwysings
Joe Cocker

**John Robert "Joe" Cocker**, OBE (20 Mei 1944 – 22 Desember 2014) was 'n Engelse *rock*- en *blues*-sanger. Hy raak in die 1960's bekend vir sy growwe stem, spastiese bewegings op verhoog en dekking van gewilde treffers, veral dié van die Beatles.

Met die Beatles se "*With a Little Help from My Friends*" bereik hy die nommer een posisie op die VK-treffersparade. Dié weergawe is as temalied vir die TV-reeks, *The Wonder Years* gebruik. Sy vertolking van Billy Preston se "*You Are So Beautiful*" in 1975 het die nommer vyf posisie in die VSA behaal. 

Cocker het verskeie toekennings ontvang, onder andere 'n Grammy in 1983 vir sy treffer "*Up Where We Belong*" ('n duet met Jennifer Warnes). In 2008 is hy by Buckingham-paleis met die Orde van die Britse Ryk (OBE) vir sy musikale dienste bekroon.

## Diskografie 
duimnael|links|Cocker in 1970

### Albums 
* *With a Little Help from My Friends* (1969)
* *Joe Cocker!* (1969)
* *Mad Dogs & Englishmen* (1970)
* *Cocker Happy (1971)
* *Double Cocker Power (1972)
* *Joe Cocker: Something to Say* (ook bekend as *Joe Cocker*) (1972)
* *I Can Stand a Little Rain* (1974)
* *Jamaica Say You Will* (1975)
* *Stingray* (1976)
* *Greatest Hits* (1977)
* *Luxury You Can Afford* (1979)
* *Sheffield Steel* (1982)
* *The Best of Joe Cocker* (1983)
* *Civilized Man* (1984)
* *Cocker* (1986)
* *Unchain My Heart* (1987)
* *One Night of Sin* (1989)
* *Joe Cocker Live* (1990)
* *Night Calls* (1991)
* *The Best of Joe Cocker* (1992)
* *Have a Little Faith* (1994)
* *The Long Voyage Home* (1995)
* *Organic* (1996)
* *Across from Midnight* (1997)
* *Greatest Hits* (1998)
* *The Anthology* (1999)
* *No Ordinary World* (1999)
* *Respect Yourself* (2002)
* *Ultimate Collection* (2004)
* *Heart & Soul* (2004)
* *Hymn for My Soul* (2007)
* *Come Together (album) 2007)
* *Hard Knocks* (2010)
* *Fire It Up'' (2012)

### Enkelspelers 
## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Cocker se amptelike webtuiste
Vastyd

duimnael|Quadragesima velum in die kerk van Freiburg.
duimnael|Jesus dryf die duiwel uit: detail van die hongerdoek uit die Katedraal van Gurk.

**Vastyd**, **Veertigdaetyd** of **Quadragesima** is die periode wat begin op Aswoensdag as voorbereiding op Paasfees. Die veertigdaetyd is 'n periode van vas en besinning. Alhoewel daar 46 dae is van Aswoensdag tot Paasfees (die einde van die vastyd) word daar tradisioneel (in die Rooms-Katolieke Kerk) nie gevas op die ses Sondae tydens die periode nie en dus bly 40 dae oor. In die Oosterse Christendom word 48 dae gevas. Die laatste week vóór Paasfees word die Lydensweek genoem.

In die vroeë Christendom het mense gevas tot sononder. Onder andere koning David en die profeet Daniël het gevas om God se hulp en steun te soek (2 Samuël 12:16; Daniël 9:3). Ook Jesus het na sy doop veertig dae gevas (Matteus 4:2).

## Rooms-Katolieke Kerk 
Die vastyd is in die Katolieke Kerk ingevoer deur Pous Telesforus en begin op Aswoensdag, wanneer die as-kruisie toegedien word. Die periode eindig met Paasfees. Die vastyd duur in totaal 46 dae; op 40 weeksdae word gevas, op die ses Sondae word nie gevas nie. Die vastyd word voorafgegaan deur Vaste-aand en Karnaval. Behalwe vasdae ken die Rooms Katolieke ook **onthoudingsdae**, waarop nie vleis geëet mag word nie.

Die reëlings i.v.m. boetedoening, onthouding en vas is soos volg:
* Boetedae: elke Vrydag deur die jaar én die hele veertigdaetyd.
* Onthoudingsdae: Aswoensdag en elke Vrydag deur die jaar.
* Vasdae: Aswoensdag en Goeie Vrydag.

Gedurende die vastyd is vroeër 'n **hongerdoek** opgehang tussen die middeskip en die priesterkoor om die altaar af te skerm. Die skildery het gewoonlik armoede en hongersnood voorgestel.

## Protestantisme 
Binne die protestantisme is daar nie 'n eksplisiete gesamentlike tradisie van vastye nie.  Daar is wel sekere groepe wat vas 40 dae voor Paasfees.  Die inhoud van die vastyd is nie presies vasgestel nie. Party mense eet glad nie vir 'n periode nie terwyl ander hulle onthou van rook, drink of seks.

Die grondleggers van die gereformeerde protestantisme het wel die praktyk van vas goedgekeur.  Calvyn wy in sy groot werk "die institusie" verskeie paragrawe aan die praktyk van vas. Voetius in sy groot werk oor godsvrug, beskrywe daadwerklike vas deur die gelowiges uitvoerig. Die gereformeerde vas is egter gekoppel aan boetedoening tydens biddae en nie gekoppel aan 'n periode soos die 40 dae voor Paasfees nie.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  
*
College Station

**College Station** is 'n stad in Brazos County in die Amerikaanse deelstaat Texas. College Station het 'n oppervlakte van 128,5&nbsp;km² en ongeveer 100&nbsp;000 inwoners (2013). Die stad lê halfpad tussen Houston en Waco. College Station is die tuiste van die Texas A&M Universiteit. Die stad het beide sy naam en bestaan aan die universiteit se ligging langs 'n spoorlyn te danke. Te danke aan die universiteit, is die stad as die mees opgevoede stad in Texas aangewys (volgens *Money* tydskrif).

## Susterstede 
*  Griefswald, Duitsland
*  Salamanca, Meksiko
*  Bastogne, België
*  Kazan, Rusland

## Verwysings
Möngke Khan

**Möngke Khan** (Mongools: Мөнх хаан, Chinees: 蒙哥汗; 10 Januarie 1209 – 11 Augustus 1259) was die vierde Groot Khan van die Mongoolse Ryk, van 1 Julie 1251 tot 11 Augustus 1259. Hy was die eerste Groot Khan van die Toloei-lyn en het groot hervormings teweeggebring om die ryk se administrasie te verbeter. Onder Möngke het die Mongole Irak en Sirië verower, sowel as die Koninkryk van Nanzhao. Sy opvolger, Koeblai Khan, wat die Yuan-dinastie gestig het, het hom ná sy dood die Sjinese tempelnaam **keiser Xianzong van Yuan** gegee.

## Verwysings 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Leksikografie

duimnael|Die voorblad van die eerste Frans-Afrikaans/Afrikaans-Frans woordeboek van 1950.

**Leksikografie** is die skryf of saamstel van 'n woordeboek.
'n **Leksikograaf** is 'n woordeboekskrywer, dus iemand wat 'n woordeboek saamstel.

Leksikografie gaan in wese oor die vraag: Hoe kan woordinligting (soos betekenis, spelling, uitspraak en gebruik) op 'n gebruikersvriendelike en verantwoordelike manier vir die gebruiker toeganklik gemaak word. Die wetenskaplike bestudering hiervan word die teoretiese toepassing van die leksikografie genoem.

## Bekende leksikograwe 
* Aleksander Brückner, Pools
* Boerneef, Afrikaans
* F.F. Odendal, Afrikaans
* M.S.B. Kritzinger, Afrikaans
* Noah Webster, Amerikaans
* P.C. Schoonees, Afrikaans
* Samuel Johnson, Engels

## Sien ook 
* Lys van Afrikaanse vakwoordeboeke en terminologielyste
* Lys van gedrukte Afrikaans-vreemdtalige woordeboeke
* Lys van gedrukte Nederlands-vreemdtalige woordeboeke
Rick Perry

**Rick Perry** (gebore 4 Maart 1950) het vanaf 21 Desember 2000 tot 20 Januarie 2015 as die 47ste goewerneur van Texas, die tweede grootste deelstaat in die Verenigde State van Amerika, gedien. Perry (wat ook 'n Republikein is) is bekend vir sy konserwatiewe oortuigings en glo dat homoseksualiteit verbied moet word.

## Verwysings
Joseph Jacobus Bosman

**Joseph Jacobus Bosman** (1895–1952) was 'n Suid-Afrikaanse bankier en stigter van Volkskas.

## Biografie 
Bosman is op 23 Januarie 1895  Rustenburg gebore. Teen die einde van die Tweede Vryheidsoorlog was hy saam met sy ma en twee ouer broers in die Potchefstroomse konsentrasiekamp. Op negentienjarige ouderdom aanvaar hy 'n betrekking in Johannesburg, waar hy by 'n handelsonderneming van
assistent-boekhouer tot rekenmeester vorder. Later het hy by 'n rekenmeesters- en ouditeursmaatskappy gewerk, waar hy ondervinding van die administrasie van maatskappye opgedoen het.

duimnael|links|280px|Die Volkskasgebou op Paternoster, 1977
Die gedagte om 'n eie Afrikaanse bank te stig, het in 1921 by hom ontstaan. Hierdie gedagte het gaandeweg gestalte gekry en in 1934 word *Volkskas Ko-op Bpk*, met Bosman as die hoofbestuurder, gestig. Die bank het later tot een van die belangrikste instellings in Suid-Afrika ontwikkel.

Bosman is op 29 Junie 1952 in Pretoria oorlede.

## Bronne 
* *Ensiklopedie van Suidelike Afrika*, Eric Rosenthal, 1967.
* Wallis, F. (2000). Nuusdagboek: feite en fratse oor 1000 jaar, Kaapstad: Human & Rousseau
* Swart, M.J., et al. (eds)(1980). Afrikaanse Kultuuralmanak,  Aucklandpark: Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge.
Onomatopee

duimnael|280px|Die geluid van 'n dreuning: *bam!*
duimnael|280px|*Tik-tak* van 'n klok, 'n voorbeeld van onomatopee

**Onomatopee** of **klanknabootsing** is 'n stylfiguur waar een of meer woorde gebruik word om 'n klank na te maak. Die term 'onomatopee' is afkomstig van Oud-Grieks: *ὄνομα* (naam) + *ποιέω* (ek maak). Soms word die term *onomatopoëties* ook gebruik.

Ouers wat hulle kinders leer praat maak dikwels van onomatopee gebruik. So kan 'n hond as 'n *woef*, 'n kat as 'n *miaau* en 'n koei as 'n *moo* beskryf word. Reduplikasie (verdubbeling van woorde) word ook soms ingespan, so kan 'n trein as 'n *tjoek-tjoek* en 'n kar as 'n *toet-toet* beskryf word.

Onomatopee word ook gereeld as stylmiddel in poësie en ander letterkundige werke aangetref (byvoorbeeld: *Met dof-sware plof, soos koeëls in die stof, kom die eerste druppels neer*). Dit word ook algemeen in strokiesverhale ingespan.

Onomatopee kom in alle tale voor. Die woord vir kat in Chinees is byvoorbeeld "māo" (貓/猫).

## Voorbeelde 
* Bokmakierie, hadeda, koekoeke en piet-my-vrou (voëls)
* Ritsel (geluid wat blare maak)
* Sis / zoem / knor
* Tjirp, kiep-kiep, tok-tok
* Water kabbel / branders klots
* Hael kletter / vuur knetter
* Klik–klak / woer–woer / kaplaks
* Brr (koud)

## Sien ook 
* Dieregeluide
Ontsteking (geneeskunde)

duimnael|240px|regs|Wintertone

**Ontsteking** of **inflammasie** is die eerste reaksie van die immuunstelsel op 'n infeksie of irritasie. Die betrokke orgaan word eers rooi, waarna dit warm raak, dan opswel, en seer raak. Uiteindelik sal dit ophou funksioneer.

Die eerste vier van hierdie reaksies is reeds sedert antieke tye bekend. Aulus Cornelius Celsus het dit eerste beskryf. Die laaste een is in 1858 deur Rudolf Virchow bygevoeg.

Inflammasie kan ook verantwoordelik wees vir (of teenwoordig wees by) velsiektes soos psoriase, gewrigspyne, artritis, ens.

Haardontsteking verwys na 'n slepende ontsteking êrens in die liggaam waaruit 'n algemene infeksie of die besmetting van 'n verafgeleë orgaan kan ontstaan. 'n Voorbeeld hiervan is chroniese mangelontsteking.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Ontsteking

**Ontsteking** kan na een van die volgende verwys:

* Ontsteking (inflammasie), reaksie van die immuunstelsel op 'n infeksie of irritasie.
* Ontstekingstelsel, die ontsteking van 'n lug-brandstofmengsel in 'n binnebrandenjin.
* Ontsteker, 'n toestel wat plofstof ontsteek.
Longontsteking

duimnael|400px|Ongeskiktheids-aangepaste lewensjaar vir longontsteking per 100&nbsp;000 inwoners in 2004:
duimnael|400px|Sterftes weens longontsteking per miljoen persone in 2012:
**Longontsteking** of **pneumonia** is 'n longsiekte wat die asemhalingstelsel aantas. Die longe bevat klein blasies, genaamd *alveoli*, wat suurstof absorbeer. In die geval van longontsteking word hierdie longblasies en die omringende weefsel ontsteek. Hulle vul met vloeistof en kan nie meer soveel suurstof as tevore opneem nie.

**Longontsteking** kan deur bakterieë, virusse, fungi en parasiete veroorsaak word. Dit kan ook deur chemiese of fisiese skade aan die longe opgedoen word. Ander siektes, soos alkoholmisbruik en longkanker, kan ook tot longontsteking lei.

Mense van alle ouderdomme kan longontsteking opdoen. Dit is 'n gevaarlik siekte wat onmiddellike behandeling verg. Indien beide longe ontsteek is, word dit 'n dubbele of bilaterale longontsteking genoem. Baie mense sterf aan longontsteking, veral kinders, ouer mense en mense met 'n swak immuunstelsel.

Mense met longontsteking haal gewoonlik moeilik asem. Hulle kan ook hoes en pyn op die bors ervaar. Die behandeling hang van die oorsaak af. As dit deur Bakterieë veroorsaak is, kan antibiotika daarvoor voorgeskryf word.

As longontsteking nie betyds behandel word nie, kan die longblasies sodanig verswak dat dit die longinhoud verklein. Dit is in baie gevalle noodlottig. Longontsteking kom meestal as 'n komplikasie van ander siektes voor, of as die pasiënt 'n verlaagde weerstand as gevolg van ander oorsake het.

Vóór die ontdekking van penisillien was longontsteking 'n belangrike oorsaak van sterftes by alle ouderdomsgroepe. Wêreldwyd is longontsteking steeds 'n algemene siekte wat ongeveer 450 miljoen mense per jaar tref. Vier miljoen mense sterf jaarliks hieraan (7% van die totaal wêreldwyd). Die meeste slagoffers is kinders onder vyf en volwassenes bo 75 jaar. Longontsteking kom ongeveer vyf keer meer algemeen in ontwikkelende lande as in die weste voor. Virale longontsteking is vir ongeveer 200 miljoen gevalle per jaar verantwoordelik.

## Sien ook 
* Asemhalingstelsel
* Organe van asemhalingstelsel
* Longe
* Longembolisme

## Verwysings 
## Bron 
* KENNIS, 1980, vol 5, bl. 984, 

## Eksterne skakels
Floor Jansen

**Floor Jansen** (gebore op 21 Februarie 1981 in Goirle) is 'n Nederlandse sangeres.

Jansen was van 1997 tot begin 2009 die sangeres van die Nederlandse metal-groep After Forever. Vanaf 1999 studeer sy aan die rockakademie in Tilburg, waar sy in 2003 afstudeer. Naas haar bedrywighede by *After Forever* gee sy ook sanglesse. Sy speel kitaar, klavier en die fluit. Op 5 Mei 2010 stel sy haar nuwe groep *ReVamp* bekend. Verder werk sy as gaskunstenaar aan albums van Ayreon, Within Temptation, Star One en Bertus Borgers. Sedert 1 Oktober 2012 vervang sy Anette Olzon as sangeres by Nightwish. Op 9 Oktober 2013 maak hulle bekend dat sy die nuwe hoofsanger van Nightwish is.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Persoonlike webtuiste
*
Infeksie

**Infeksie** is wanneer 'n mikro-organisme 'n persoon se liggaam binnekom en dan vermenigvuldig (dit hoef nie noodwendig skadelik te wees nie). As die organisme skade aanrig, en die normale funksie van die gasheer versteur, word dit 'n siekte genoem. In erge gevalle kan 'n infeksie tot die dood van die geïnfekteerde individu lei.

Die betrokke mikro-organisme wat iemand siek maak, word 'n patogeen (of siekteverwekker) genoem. As die patogeen nie deur die immuunstelsel herken en verwyder word nie, word daar van 'n **besmetting** eerder as 'n infeksie gepraat. 'n Infeksie het dikwels inflammasie tot gevolg. Soos die patogeen deur die liggaam versprei sal die liggaam teenliggaampies vervaardig. Ontleding van die teenliggaampies kan help om te bepaal met welke patogeen die liggaam geïnfekteer is.

Infeksies kan deur virusse, bakterieë, parasiete en swamme veroorsaak word. Hierdie vier soorte is vir die meeste aansteeklike siektes verantwoordelik. Daar is ook ander soorte. Malkoeisiekte word byvoorbeeld deur prione veroorsaak. Prione is 'n tipe virus wat basies uit abnormale klompe proteïene bestaan. Ons is nie eens seker of prione lewendig is nie, maar hulle tree net soos ander aansteeklike siektes op.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Toghon Temür

**Toghon Temür** (Mongools: Тогоонтөмөр, *Togoontömör*, Chinees: 妥懽帖睦尔; 25&nbsp;Mei 1320 – 23&nbsp;Mei 1370), ook bekend onder sy tempelnaam **Huizong**, word beskou as die laaste Groot Khan van die Mongoolse Ryk. Hy was die seun van Kuśala, keiser van die Yuan-dinastie.

In die laaste jare van sy bewind is die Yuan-dinastie omvergewerp deur ’nChjinese rebellie, waarna die Ming-dinastie gestig is, hoewel die Mongole steeds beheer oor Mongolië behou het.

## Bewind 
Toghon Temür is as jong keiser deur krygshere beheer. Toe hy ouer word, het hy van sommige van die mense wat hom oorheers het, ontslae geraak.

In die latere jare van sy bewind het mense op die platteland gely onder talle natuurlike rampe: droogtes, vloede en hongersnood. Die regering se gebrek aan doeltreffende maniere om hulle te help het daartoe gelei dat die keiser ongewild geraak het. In 1348 is ’n rebellie deur ontevrede burgers begin. Dit het gelei tot opstande oor die hele ryk. Die hele sentrale regering het verswak.

Toghon Temür het geleidelik belang in die regering verloor en ophou optree om politieke struwelinge te besleg. Die pogings van sy seun, kroonprins Ayushiridar, om sy bewind oor te neem het die politieke en militêre mag van die regering verder geknou.

Rebellegroepe in Suid-China het die Ming-dinastie gestig en die leër van die Yuan-dinastie in Noord-China in 1368 verslaan. Toghon Temür het na sy somerbasis, Shangdu, gevlug. In 1369, toe Shangdu ook val, het hy noordwaarts na Yingchang gevlug, waar hy in 1370 dood is.

## Verwysings 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Bordjigin

**Bordjigin**, ook bekend as die ***Altan oerag*** (Mongools: Алтан ураг, "Goue familie"), was die keiserlike familie van Djengis Khan en sy opvolgers. Uit die geledere van die senior Bordjigins het prinse van Mongolië en Binne-Mongolië gekom tot met die 20ste eeu. Die familie het die heersersklas gevorm onder die Mongole en ander volke in Sentraal-Asië en Oos-Europa. Vandag kom die Bordjigins in die grootste deel van Mongolië, Binne-Mongolië en Xinjiang voor. Haar jongste seun het die voorvader van die latere Bordjigins geword. Hy was Bodonchar Moenkhag, wat saam met sy broers die pa van die hele Mongoolse nasie was. Die eerste khan van die Mongole was Bodonchar Moenkhag se agter-agterkleinseun Khaidoe Khan. Khaidoe se kleinseuns Khaboel Khan en Ambaghai Khan (stigter van die Taitsjioet-familie) het hom opgevolg. Daarna het Khaboel se seuns, Qoetoela (Hotoela Khan) en Jesoegei, en agterkleinseun Temoedjin (Djengis Khan) oor die Khamag-Mongole geheers. Met die vereniging van die Mongole in 1206 het feitlik al Temoedjin se ooms en neefs gesterf en van toe af het net die afstammelinge van Jesoegei Baghatoer die Bordjigins gevorm.

## Die Mongoolse Ryk en Yuan-stamboom 
duimnael|200px|Djengis Khan.
Die Bordjigin-familie het van die 13de tot die 14de eeu oor die Mongole regeer. Hulle was die heersers van groot gebiede van Java tot Iran en van Indo-China tot Nowgorod.

Djengis Khan het die Mongoolse Ryk in 1206 gestig. Daarna het die ryk geweldig uitgebrei en toe in kleiner dele verdeel. In 1271 het sy kleinseun Koeblai Khan die Yuan-dinastie in China gestig nadat die Mongole die hele land oorgeneem het.

In 1335, met die verbrokkeling van die Il-khanaat in Persië, het die eerste van verskeie nie-Bordjigin-dinastieë hul verskyning gemaak. Die Yuan-dinastie is in 1368 in die suide van China deur die Ming-dinastie verslaan tydens die bewind van Toghan Temür, maar hulle het in Mongolië bly regeer. Die laaste khan, Ligden, is in 1634 dood en daarna het ook die noordelike Yuan-bewind tot ’n einde gekom. Die Bordjigin-adel het egter tot in die 20ste eeu in Mongolië bly regeer.

Die stamboom van die Borjgin-dinastie lyk soos volg (die bewindsjare van die noordelike Yuan-dinastie, tot met 1388, word tussen hakies aangedui):

## Verwysings 
: *15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia*
UMgungundlovu

duimnael|regs|270px|Die herboude isigodlo (koninklike kamp) by uMgungundlovu.

**uMgungundlovu** (ook bekend as **Dingaanstat**) was die koninklike hoofstad van Zoeloekoning Dingaan (1828–1840) en een van verskeie militêre komplekse (*amakhanda*) wat hy opgebou het. Hy het sy koninklike kraal in 1829 in die eMakhosini-vallei teen Leeukop (*Singonyama*), net suid van die Wit-Mfolozirivier opgerig.

Die naam *uMgungundlovu* is afgelei van die Zoeloe-frase *"ungungu we ndlovu"*, wat *"die geheime konklaaf van die olifant"* beteken. Sommige bronne verwys ook na uMgungundlovu as "*die plek van die olifant*". Die woord *indlovu* (olifant) verwys na die koning van die Zoeloes.

## Beskrywing 
In 1828 vermoor Dingaan sy halfbroer, Shaka, en word so die koning van die Zoeloes. Hy stig sy koninklike kraal (of hoofstad) in 1829 by uMgungundlovu. Dit was ook een van sy militêre komplekse (amakhanda). Die kraal lê tussen twee strome, die Umkhumbane na die suide en Nzololo na die noorde.

## Heuwel van Teregstelling 
duimnael|links|Monument wat Retief en sy afvaardiging gedenk

KwaMatiwane (die sogenaamde Heuwel van Teregstelling) is die rant noord-oos van Umgungundlovu. Dit is na stamhoof Matiwane vernoem. In 1829 het Dingaan hom en al sy volgelinge tereggestel nadat hy teen sy bewind gedraai het.

Later, op 6 Februarie 1838, was dit ook die plek waar Dingaan opdrag vir die moord op Voortrekkerleier Piet Retief en sy geselskap gegee het.

Ná die Slag van Bloedrivier op 16 Desember 1838 het Dingaan uMgungundlovu afgebrand.

## Verwysings
Karakoroem

: *Hierdie artikel handel oor die ou hoofstad van die Mongoolse Ryk. Vir die bergreeks in Sentraal-Asië, sien Karakoram.*
regs|duimnael|’n 13de-eeuse steenoond in Karakoroem.
regs|duimnael|’n 13de-eeuse steenskilpad op die terrein van die stad.
duimnael|’n Model van die stad in die Nasionale Museum van die Mongoolse Geskiedenis in Ulaan-Baatar.
duimnael|’n Moderne rekonstruksie van die Silwerboom van Karakoroem.

**Karakoroem** (Mongools: Хархорум, *Charchoroem*) was die hoofstad van die Mongoolse Ryk in die 13de eeu en van die noordelike Yuan-dinastie in die 14de tot 15de eeu. Die stad se ruïnes lê in die noordweste van die provinsie Övörkhangai in Mongolië, naby die moderne stad Charchorin. Dit is deel van die wêrelderfenisgebied Orchonvallei-kultuurlandskap.

## Geskiedenis 
In 1218–'19 het Djengis Khan ’n leër op die been gebring vir een van sy militêre veldtogte op ’n plek met die naam Karakoroem, maar die stad is waarskynlik eers in 1220 gestig. Tot in 1235 was dit blykbaar nie veel meer as ’n dorpie nie; eers daarna het Djengis se opvolger, Ögedei, mure om die dorp laat oprig en ’n paleis daar gebou.

Onder Ögedei en sy opvolgers het Karakoroem ’n groot sentrum vir wêreldpolitiek geword. Möngke Khan het die paleis laat vergroot en ’n groot tempel laat bou. Wanneer die khan vir sy gaste iets te drinke wou aanbied, het die engel ’n trompet na sy lippe gebring en dit geblaas. Uit die mond van goue slange om die boom het drank dan gespuit in ’n kom wat onder die boom geplaas is.

Toe Koeblai Khan en sy jonger broer Ariq Böke albei in 1260 die troon opeis, het Koeblai die Yuan-dinastie gestig en die hoofstad na Shangdu en later na Dadu (nou Beijing) geskuif. Karakoroem het die administratiewe sentrum van een van die dinastie se provinsies geword. In die oorlog met Ariq Böke, en later met Kaidoe Khan, is die stad swaar getref. In 1260 het Koeblai die stad se graanvoorraad onderbreek en in 1277 het Kaidoe Karakoroem ingeneem. Die volgende jaar het Yuan-soldate Kaidoe uit die stad verdryf. In die eerste helfte van die 14de eeu het die stad weer ’n opbloei beleef en het dit uitgebrei.

Ná die val van die Yuan-dinastie in 1368 het Karakoroem die woonplek van Biligtü Khan geword. Die stad is in 1388 deur Ming-soldate ingeneem en verwoes. ’n Latere khan het dit weer die hoofstad gemaak, maar nadat die stad ’n paar keer van eienaarskap verwissel het, is dit eindelik permanent verlaat.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Syroete – Karakoroem en Stede aan die Syroete
*  Mongools-Duitse opgrawings 
* 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Il-khanaat

Die **Il-khanaat** (Persies: ایلخانان&lrm;, *Ilkhanan*; Mongools: Хүлэгийн улс, *Hülegü-oen Oeloes*) was ’n wegbreek-khanaat van die Mongoolse Ryk wat deur die Huis van Hülegü regeer is. Dit is in die 13de eeu gestig en het hoofsaaklik bestaan uit die hedendaagse Iran, sowel as naburige streke in Azerbeidjan en die sentrale en oostelike dele van Turkye.

## Ontstaan 
Die Il-khanaat was oorspronklik gebaseer op Djengis Khan se veldtogte in 1219 tot 1224 teen die Chorasmiede en is deur sy kleinseun Hülegü Khan gestig. Toe dit op sy grootste was, het dit uitgebrei tot in gebiede wat vandag in Iran, Irak, Turkmenistan, Armenië, Azerbeidjan, Georgië, Turkye, Wes-Afganistan en Suidwes-Pakistan lê.

Aanvanklik is baie gelowe toegelaat, maar later was dit hoofsaaklik beperk tot Boeddhisme en die Christendom. In 1295 het Ghazan hom bekeer tot die Islam.

## Naam 
Volgens die historikus Rashid-al-Din Hamadani het Koeblai Khan aan Hülegü die titel Il-khan gegee nadat hy Ariq Böke verslaan het. Die term beteken "ondergeskikte khan". Dit is egter eers na 1260 in geskiedkundige geskrifte gebruik.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Toloei Khan

**Toloei Khan** (Mongools: Толуй хаан; 1192–1232) was die vierde seun van Djengis Khan by sy hoofvrou, Börte. Sy *oeloes*, of erfenisgebied, met sy pa se dood in 1227 was die hoofgebied van Mongolië, en hy was met die verkiesing van Djengis se opvolger die administrateur wat Ögedei as tweede Groot Khan bekragtig het.

Hoewel Toloei nooit amptelik Groot Khan was nie, het sy seun Möngke hom die titel ná sy dood gegee, en sy ander seun Koeblai het hom nadoods die Chinese tempelnaam **Yuán Ruìzōng** gegee toe hy die Yuan-dinastie ’n paar dekades later gestig het.

## Eksterne skakels 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Yuan-dinastie

Die **Yuan-dinastie** (Mongools: Их Юань Улс, *Ich Joean Oels*, die "Groot Yuan"; Chinees: 大|元, *Dà Yuán*; ou Afrikaanse spelling: Joean) was die ryk wat gestig is deur Koeblai Khan, kleinseun van Djengis Khan en leier van die Mongoolse Bordjigin-familie. Die woord *yuan* beteken "begin".

## Geskiedenis 
Hoewel die Mongole dekades lank al oor gebiede geheers het wat die hedendaagse Noord-China insluit, het Koeblai die dinastie eers in 1271 amptelik in die Chinese styl gestig. Sy ryk was in dié stadium geïsoleer van die ander Mongoolse khanate en het feitlik net die hedendaagse China ingesluit, asook omliggende gebiede soos Mongolië. Dit was die eerste buitelandse dinastie wat oor die hele China regeer het en het geduur tot in 1368 – daarna het die Mongole net oor die noordelike gebiede van China geheers.

Die Yuan word beskou as beide ’n opvolgerstaat van die Mongoolse Ryk en ’n keiserlike dinastie van China. In die Chinese geskiedenis het dit gevolg op die Song-dinastie en is dit opgevolg deur die Ming-dinastie. Hoewel Koeblai Khan die dinastie gestig het, het hy sy oupa Djengis (onder die naam Taizu) op die rekords aangedui as die amptelike stigter.

Benewens as keiser van China kon Koeblai ook aanspraak maak op die titel Groot Khan, opperheerser oor al die ander khanate: die Tsjagatai-khanaat, Goue Horde en Il-khanaat. Daar is dus soms na die Yuan-ryk verwys as die **Ryk van die Groot Khan**. Die ander khanate het egter nie altyd die Yuan se opperheerskappy aanvaar nie en het deurentyd apart ontwikkel.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Ariq Böke

**Ariq Böke** (Mongools: Аригбөх, Chinees: 阿里不哥; omstreeks 1219–1266), soms ook Arig of Boeka gespel, was die sewende en jongste seun van Toloei Khan, ’n seun van Djengis Khan.

## Verkiesing 
Ná die dood van sy broer Groot Khan Möngke het Ariq Böke vir ’n kort tyd die bewind oorgeneem in sy ouer broers Koeblai en Hülegü se afwesigheid. Toe Koeblai in 1260 terugkeer vir ’n verkiesing, kon strydende faksies nie ooreenstem oor wie die volgende Groot Khan moes wees nie en Koeblai en Ariq Böke is op twee verskillende *koeroeltais* verkies. Dit het gelei tot ’n verdeling van die Mongoolse Ryk en ’n oorlog tussen die twee broers. Ariq Böke is deur die tradisionaliste in die ryk gesteun en Koeblai deur die senior prinse van Noord-China en Mantsjoerye.

## Oorgawe 
Namate die oorlog tussen Koeblai en Ariq Böke gevorder het, het laasgenoemde se magte verswak. Koeblai het ’n sterk mag van Alans, Turke en Chinese gehad. Sy ondersteuner Kadan, ’n seun van Ögedei Khan, het Ariq Böke se leër eindelik verslaan en Ariq Böke het twee keer beheer oor die hoofstad, Karakoroem, verloor. Koeblai het ook alle handel van Noord-China af geblokkeer om so kosvoorrade af te sny. Ariq Böke het op 21 Augustus 1264 aan Koeblai oorgegee.

## Verwysings 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Khamag-Mongole

duimnael|links|180px|Kaboel Khan, eerste khan van die Khamag-Mongole.
Die **Khamag-Mongoolse konfederasie** (Mongools: Хамаг монгол, "Hele Mongolië") was ’n groot stamkonfederasie (*khanlig*) in die 12de eeu op die Mongoolse plato. Dit word soms beskou as die voorloperstaat van die Mongoolse Ryk.

## Geskiedenis 
Die eerste khan van die Khamag-Mongole sover bekend was Kaboel Khan van die Bordjigin-familie, ’n oupagrootjie van Temoedjin (Djengis Khan). Kaboel het daarin geslaag om aanvalle deur die Jin-dinastie af te weer.

Die konfederasie het begin verbrokkel ná die dood in 1171 van Kaboel se kleinseun Jesoegei, die pa van Temoedjin. Politieke anargie en ’n magsvakuum het voortgeduur tot in 1189, toe Temoedjin khan geword het. Hy het al die families in 1206 verenig, die titel Djengis Khan aangeneem en die Mongoolse Ryk gestig.

## Verwysings 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Kaboel Khan

**Kaboel Khan** was die eerste bekende khan van die Khamag-Mongoolse konfederasie op die Mongoolse plato en die oupagrootjie van Djengis Khan.

Toe die leërs van die Jin-dinastie Mongolië binneval, het Kaboel Khan hulle suksesvol afgeweer. Hoewel hy sewe seuns gehad het, het hy Ambaghai van die Taichuud-familie as sy opvolger benoem.

## Verwysings 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Pensioen

'n **Pensioen** is 'n vorm van inkomsteversekering waar die versekerde se inkomste weens ouderdom, ongeskiktheid of die dood van 'n naasbestaande deur gereelde betalings in die vorm van 'n annuïteit vervang word. Daar bestaan verskeie tipes pensioenfondse, waaronder beskikbare-uitkeringsisteme, waar die grootte van die betaling vooraf deur die reëls van die pensioenfonds vasgestel word, en beskikbare-premiesisteme, waar die grootte van die betaling van die beleggingservaring van die pensioenfonds afhang. Pensioenfondse word gewoonlik deur werkgewers, versekeringsmaatskappye, regerings, of ander instansies soos werkgewergenootskappe of vakbonde, opgestel.

Pensioenfondse wat deur werkgewers opgestel word, is 'n vorm van uitgestelde vergoeding en hou gewoonlik belastingvoordele vir beide werkgewers en werknemers in.

## Verwysings
Solitaire

**Solitaire** is 'n rusplek op die C14-roete naby die dunbevolkte gebied van die Namib-Naukluft Nasionale Park in die suidweste van Namibië. Die dorp het minder as honderd inwoners. Solitaire was vir jare lank die enigste vulstasie tussen die duine van Sossusvlei en die hoofpad na die Namibiese hoofstad, Windhoek. Dit is steeds die enigste petrolstasie tussen Sossusvlei en die kus van Walvisbaai. 

By die vulstasie is 'n winkeltjie en 'n restaurant, en meer onlangs is 'n motel geopen. Die motel is opgerig nadat die plek in die *Lonely Planet* ('n reisgids) opgeneem is en skielik onder toeriste gewild geraak het.

## Fotogalery 

Solitaire, Namibia05.jpg|Solitaire
Solitaire, Namibia08.jpg|Vulstasie
Solitaire, Namibia03.jpg|Winkel
Solitaire, Namibia04.jpg|Winkel
Solitaire, Namibia10.jpg|Kafee en restaurant

## Publikasie 
* Ton van der Lee: *Solitaire. Een thuis in de Namibische woestijn*. Amsterdam, Prometheus, 2001. 

## Eksterne skakels
Irritasie

duimnael|300px|Persoon met 'n geïrriteerde vel nadat sy 'n produk waarvoor sy allergies is gebruik het.

**Irritasie** in biologie is 'n staat van inflammasie of pynlike reaksie teen 'n allergie of beskadiging van selle. Die vel en oë kan byvoorbeeld rooi word.

Die stimulus (of agent) wat die toestand veroorsaak word 'n irritant genoem. Mense dink tipies aan irritante as chemiese middels (soos fenol), maar dit kan ook meganies of termies (hitte) van aard wees, en selfs deur straling (ioniserende straling of ultraviolet lig) veroorsaak word.

Chroniese irritasie is 'n mediese term wat beteken dat die toestand al vir 'n rukkie teenwoordig is. Daar is verskeie toestande wat chroniese irritasie veroorsaak, die meeste behels die vel, vagina, oë en longe.

In nie-kliniese omstandighede kan die term *irritasie* ook gebruik word om na 'n lastige fisiese of sielkundige pyn of ongemak te verwys.
Tsjagatai Khan

**Tsjagatai Khan** (Mongools: Цагадай; 22 Desember 1189 – 1 Julie 1242) was die tweede oudste seun van Djengis Khan. Hy was van 1226 tot 1242 khan van die Tsjagatai-khanaat. Die taal Tsjagatai en die Tsjagatai-Turke is na hom genoem.

Hy het ná sy pa se dood die grootste deel van Sentraal-Asië geërf. Hy is ook deur Djengis aangestel om toesig te hou oor die uitvoering van die *Jassa*, die wetkode wat Djengis laat opstel het, totdat sy pa die Groot Khan van die Mongoolse Ryk geword het.

## Lewe en dood 
duimnael|160px|links|Die begrafnis van Tsjagatai Khan.
Tsjagatai Khan is deur sy familie beskou as ietwat van ’n heethoof omdat hy nie sy broer Djotsji as Groot Khan wou aanvaar nie. Hy was egter ’n energieke en regverdige leier, hoewel hy baie gedrink het en effens rof was.

Tsjaghatai is in 1241 dood ná ’n bewind van sowat 14 jaar. Ögedei is in dieselfde jaar dood. Twee van die vier khanate se leiers het dus net ná mekaar gesterf en daarom het feitlik al die afstammelinge van Djengis Khan oor die opvolging in die Mongoolse Ryk begin meeding. Intussen is Ögedei se weduwee, Töregene Khatun, as regent aangestel.

Min is bekend oor hoe Tsjagatai sy ryk ná sy dood verdeel het, maar hy is deur ’n minderjarige kleinseun, Qara Hülëgü, opgevolg met sy vrou, Eboeskoen, as regent.

## Verwysings 
: *15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia*
Ou Nederlandsche Bank

duimnael|links|Ou Nederlandsche Bank
[duimnael|Ingang van die ou Nederlandse Bankgebou in Pretoria met tulpmotiewe in [Jugendstil-styl.]]

Die **Ou Nederlandsche Bank**, langs Kerkplein, Pretoria, is ontwerp deur die Nederlandse argitek Willem de Zwaan. Die gebou is op 2 Desember 1897 in gebruik geneem. Die grondvloer is gebruik deur die Nederlandsche Bank en Crediet Vereeniging terwyl die eerste vloer beset was deur die 'Zuid-Afrikaansche Fabrieken voor Ontplofbare Stoffen'. Die ontwerp is in die Vlaamse Neorenaissance-styl gedoen, met 'n tipiese trapgewel en verchroomde omsoming ('speklaag').

Die Ou Nederlandsche Bank is as 'n Provinsiale Erfenisterrein verklaar en word ingevolge Artikel 34 van die Wet op Nasionale Erfenishulpbronne (Wet 25 van 1999) beskerm, aangesien dit ouer as 60 jaar is.

## Verwysings
Verplasing

[duimnael|regs|350px|Die [afstand tussen punt A en G is AB + BC + CD + DE + EF + FG. Die **verplasing** is die kortste afstand tussen punte A en G en word aangedui deur die stippellyn AG.]]

**Verplasing** is 'n numeriese beskrywing van hoe ver objekte van mekaar is.

## Afstand vs verplasing 
Die verskil tussen afstand en verplasing is dat afstand die werklike pad is tussen twee objekte, terwyl die verplasing die korste afstand tussen twee punte is.

## Berekeninge 
Verplasing = snelheid &times; tyd

: \Delta s = v \times t

## Kyk ook 
* Afstand
* Snelheid
Sesriem

duimnael|links|Binne die Sesriemcanyon
duimnael|links|Die Sesriemcanyon
**Sesriem** is 'n klein nedersetting in die Namibwoestyn in Namibië, naby die suidelike punt van die Naukluftberge. Dit is veral bekend vir die "Sesriemhek", die belangrikste toegangspunt na die Namib-Naukluft Nasionale Park. Die hek word hoofsaaklik deur besoekers, wat die toeristeaantreklikhede in en om Sossusvlei besoek, gebruik.

Soos baie dorpies in die Namib, is Sesriem 'n vulstasie met basiese dienste soos openbare telefone en 'n paar kiosks waar reisigers algemene voorrade, soos kos en water kan koop.

Warmlugballonne vertrek soggens vroeg vanaf die Sesriemhek, wat 'n skilderagtige vlug oor Sossusvlei se duine bied.

Sesriem is ook bekend vir die Sesriemkloof, sowat 4&nbsp;km van Sesriem self. Dit is die tweede belangrikste toeriste-aantreklikheid in die omgewing. Dit is 'n natuurlike ravyn wat die Tsauchabrivier deur die plaaslike sedimentêre gesteente gekerf het. Die ravyn is sowat 'n kilometer (0,6&nbsp;myl) lank en tot 30&nbsp;meter (100&nbsp;voet) diep. Die ravyn is op plekke slegs twee meter (6,5&nbsp;voet) breed, en het 'n gedeelte wat permanent water bevat, en deur diere in die omgewing gebruik word.

Die naam *Sesriem* verwys na ses gemsbokrieme. Die setlaars wat van die Dorslandtrek teruggekeer het, moes ses rieme aan mekaar bind om water uit die ravyn te kon skep.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Namib-Naukluft Nasionale Park

Die **Namib-Naukluft Nasionale Park** is 'n nasionale park van Namibië. Die park sluit 'n deel van die Namibwoestyn en die Naukluftberge in. Die gebied het 'n totale oppervlakte van 49&nbsp;768 vierkante kilometer en is die grootste wildspark in Afrika en die vierde grootste ter wêreld. Die bekendste gebied in die park is Sossusvlei (saam met die Dooievlei), wat een van die belangrikste toerisme-aantreklikhede van Namibië is.

duimnael|links|Satellietbeeld wat die grense van die park aandui.
Die dorre streek onderhou 'n verrassende verskeidenheid dierelewe, waaronder slange, geitjies, ongewone insekte, hiënas, gemsbokke en jakkalse. Vog kom die gebied in die vorm van mis vanaf die Atlantiese Oseaan binne, wat dan as reën val. Die gebied kry gemiddeld 106 millimeter neerslag per jaar, wat hoofsaaklik in die maande van Februarie en April gekonsentreer is.

Die wind wat die mis inwaai is ook vir die park se manjifieke sandduine verantwoordelik. Die duine se gebrande oranjekleurige voorkoms is aan hul ouderdom te danke. Oor die jare het yster in die sand geoksideer (soos verroeste metaal). Hoe ouer die duin, hoe helderder die kleur.

Hierdie duine is die hoogste ter wêreld en styg op plekke meer as 300 meter bo die woestynvlakte uit. Die duine loop trapsgewys na die kus af. Die strandmere, vleie en moddervlaktes langs die kus trek honderde duisende voëls na die gebied.

'Namib' beteken 'oop ruimte' en Namibië se naam is van die Namibwoestyn ontleen - "die land van oop ruimtes". Die park is in 1907 gestig toe die Duitse koloniale administrasie die gebied tussen die Swakop- en Kuiseb-riviere tot 'n wildspark verklaar het. Die park met sy huidige grense is in 1979 gesig, deur die samevoeging van die 'Namib-woestynpark', die 'Naukluft-bergkwaggapark' (gestig in 1964) en dele van Diamant Spergebied 1, asook omliggende stukke regeringsgrond.

Die park het 'n verskeidenheid van die ongewoonste diere en natuurlike gebiede ter wêreld, en het 'n oppervlakte van 49&nbsp;768&nbsp;km². Die streek word gekenmerk deur hoë, geïsoleerde eilandberge en koppies, opgebou uit dramatiese bloedrooi graniet, ryk aan veldspaat en sandsteen. Die Naukluftberge is in die verre oostelike deel van die park geleë.

## Lees ook
*Gobabeb

## Fotogalery 

NEO namib-naukluft big.jpeg|Satellietbeeld van die park se hoë duine
Dead Vlei 4.jpg|Bome in die Dooie Vlei (550 jaar oud)
Sossusvlei Dune Namib Desert Namibia Luca Galuzzi 2004.JPG|'n Tipiese sandduin in die park
Namib.jpg|Maanlandskap naby Swakopmund
Eupodotis rueppellii (Namib-Naukluft, 2011).jpg|'n Woestynkorhaan in die graslande naby die duine
Stenocara gracilipes.jpg|'n Namib-woestynkewer

## Verwysings