Spitsberaad: Kroniek van die Afrikaanse Lettere 1961-1965

In Rob Antonissen se **Spitsberaad: Kroniek van die Afrikaanse Lettere 1961-1965**  word 'n omvattende oorsig gebied van die ontwikkelinge en tendense in die Afrikaanse letterkunde gedurende hierdie vyf jaar. Die boek is 'n voortsetting van Antonissen se vorige werk, "Kern en tooi" en die beginsel punte wat in daardie voorwoord gestel is, is ook hier van toepassing. Die meeste van die stukke in *Spitsberaad* is oorspronklik as 'n gereelde reeks in die tydskrif *Standpunte* gepubliseer, met enkele bydraes uit ander publikasies soos *Dagbreek en Sondagnuus*, *Die Huisgenoot* en *Kriterium*. Sommige van die artikels is aangevul, en ander is saamgevoeg uit twee of meer oorspronklike stukke.

Die boek ondersoek 'n wye verskeidenheid literêre genres en temas. Antonissen begin met 'n bespreking van N.P. van Wyk Louw se *Vernuwing in die Prosa*, waar Louw se kritiek op die destydse Afrikaanse prosa en sy pleidooi vir 'n meer bewuste en minder selfvoldane benadering tot skryfwerk ondersoek word. Louw se onderskeid tussen die "té kaal relaas-styl" en die "oorversierde, skilderende en dreunende styl" word ontleed, asook sy argument vir 'n "ryk" styl wat funksioneel is en niks aan toeval of opset oorlaat nie. Louw se sienings oor stilstand en vernuwing in die prosa, insluitend die behoefte aan nuwe temas, woordgebruik, strukture en 'n nuwe wêreldbeskouing, word ook in detail bespreek.

Antonissen bespreek ook poësie uit hierdie tydperk, met 'n fokus op P.J. Philander se *Vuurklip* en Adam Small se *Kitaar my kruis*. Philander se werk word beskou as ambisieus, met 'n poging om die geskiedenis van Suidwes-Afrika in die 19de eeu vas te vang en 'n tydlose beeld van die land te skep. Small se poësie word gekenmerk deur 'n sterk aktualiteitsbetrokkenheid, veral met die "kleur"-aktualiteit en die gebruik van die Kaapse kleurlingidioom. Die Bybelse gegewens en Christelike tema in Small se werk word uitgelig, asook die sosiale kommentaar en ironie wat dit bevat. Ernst van Heerden se *Die klop* word ook bespreek, met 'n kritiek op die oorvloedige en soms verslete beeldspraak, maar ook waardering vir sekere gedigte wat 'n nuwe of oorspronklike benadering toon. Ronnie Belcher se *Ver land* en Uys Krige se *Gedigte 1927-1940* word ook kortliks behandel.

Benewens prosa en poësie, word ander literêre genres soos hoorspele, toneelwerk en literêre teorie ook aangeraak. Antonissen gee 'n oorsig van die toneelwerk van 1963 en bespreek die "nuwe roman" wat aan bod kom. Hy oorweeg ook die poësie van 'n "najaar" of "voorjaar" en die kwessie van "om die dood van die mite." Die "teken van teenspraak" in die literatuur word bespreek, asook historiese en ander didaktiese werke. Die konsep van "genadelose deernis" en die term "'Orgie'" word ondersoek, en daar word verwys na twee proefskrifte en die verskil tussen "veel vers, min poësie" en andersom. Die "dubbelspel om liefde" word bespreek, asook werke "in die teken van die allegorie" en werke wat "veelal wreed of bitter, soms gelowig" is. 'n "Ietsie teorie en standpuntverklaring" word ook aangebied, en die boek sluit af met 'n chronologiese tabel van behandelde werke en 'n register van persone, werke, tydskrifte en uitgewers.

In die voorwoord verduidelik Antonissen die titel *Spitsberaad*, wat hy erken dubbelsinnig of meersinnig is. Hy merk op dat selfs misverstand sy eie sjarme het. Antonissen se kroniek bied 'n waardevolle insig in die literêre klimaat van die vroeë 1960's in Suid-Afrika, en sy kommentaar en kritiek dra by tot 'n beter begrip van die ontwikkelinge en uitdagings van die Afrikaanse letterkunde in daardie tyd.

## Verwysings