Sudoku

duimnael|regs|250px|'n *Sudoku*-raaisel (beeld gekoppel aan oplossing).
***Sudoku*** (数独, uitgespreek *sūdoku* in Japannees) is a kopkrapper wat gegrond is op 'n logiese plasing van syfers in 'n 9×9 rooster. Hierdie rooster bestaan op sy beurt uit nege 3×3 roosters, en word afgeskop met verskeie syfers wat in party selle voorsien is. In elke ry, kolom en 3×3 rooster mag enige syfer slegs een maal voorkom. Om die kopkrapper te voltooi verg uithouvermoë en logiese vaardigheid. Alhoewel die raaisel vir die eerste keer in 1895 in 'n Franse koerant gepubliseer is, het dit gedurende 1986 in Japan 'n oplewing beleef, en het dit in 2005 internasionaal gewild geword.

## Inleiding 
Die naam *"Sudoku"* is die Japannese afkorting van 'n langer frase, *"Suuji wa dokushin ni kagiru"* (数字は独身に限る), wat beteken "die syfers moet enkel bly." Dit is 'n handelsmerk van Nikoli in Japan. In Japannees word dit as [] uitgespreek — sien Internasionale Fonetiese Alfabet vir nadere inligting.  Alternatiewelik word die titel as "Su Doku" gespel.

Die syfers in *Sudoku*-raaisels word slegs vir gerief gebruik:  die wiskundige verhoudings tussen syfers is heeltemal oorbodig, en enige stel simbole sal voldoen:  letters, vorms of selfs kleure kan gebruik word sonder om die reëls te verander.  Vir eenvoud word daar in hierdie artikel na syfers verwys.

Die aantrekkingskrag van hierdie raaisel lê in sy eenvoudige reëls, alhoewel die redenasie wat tot voltooiing lei, kompleks kan wees. *Sudoku* word deur sommige leermeesters aangeraai as 'n oefening in logiese beredenering. Die moeilikheidsgraad van die raaisels kan gekies word om by die speler te pas.  Die raaisels is verder dikwels vryelik beskikbaar in gepubliseerde bronne, maar kan ook nuut geskep word deur rekenaarprogramme.

## Kulturele impak 
Sudoku het gewild geword en is tans een van die mees gespeelde legkaartspeletjies ter wêreld. Die toenemende belangstelling in Sudoku het daartoe gelei dat 'n aantal toonaangewende nasionale koerante Sudoku-raaisels in hul uitgawes saam met ander stapelraaisels soos blokkiesraaisels ingesluit het. 

'n Groot aantal Sudoku-internetwebwerwe is ook geskep, waardeur gebruikers 'n digitale weergawe van die raaisel kan oplos.

## Die spel 
In sy bekendste vorm word die spel in 'n 9×9 rooster aangebied, wat verder uit nege 3×3 roosters bestaan, en kan na verwys word as 'streke', 'blokke' of selfs 'kwadrante'.  Party selle bevat reeds syfers, wat as leidrade optree.  Die doel is om die leë selle te vul met syfers, sodat elke kolom, ry en streek die syfers 1-9 slegs een maal bevat.  Elke syfer in die oplossing verskyn dus slegs een maal in elkeen van die drie "rigtings".

## Strategieë vir die oplossing 
Om die raaisel op te los moet drie prosesse gevolg word: rondsoek, merk en analise. 
duimnael|200px|Die 3×3 streek regs bo moet 'n 5 bevat.  Deur kolomme en rye uit te krap wat elders 5'e bevat, kan alle ander posisies elimineer word.  Dit laat slegs een moontlike posisie vir die 5, wat in groen gemerk is.

### Rondsoek 
Dit is die eerste stap, asook een wat dwarsdeur die oplossing gedoen word.  Daar hoef slegs gesoek te word tussen analise-stappe, en bestaan uit twee basiese tegnieke:
* **Uitkrap:** Dit behels die deursoek van rye (of kolomme) om te bepaal watter lyn in 'n spesifieke streek 'n gegewe syfer mag bevat, en word deur 'n proses van eliminasie gevind.  Die proses word dan herhaal met kolomme (of rye).  Vir die vinnigste resultate word syfers uitgekrap volgens hulle frekwensie van verskyning.  Dit is belangrik om hierdie stap sistematies te doen, en al die syfers te toets van 1 tot 9.
* **Tel van 1-9 in streke, rye en kolomme om vermiste syfers te vind:** Deur vanaf die laaste ontdekte syfer te tel, kan jy die soektog bespoedig.  Dit is ook die geval — veral wanneer die raaisels moeiliker raak — deur dit verkeerd-om te benader: d.w.s., deur die sel se streek, ry en kolom te deursoek vir syfers wat dit *onmoontlik* kan wees om die oorblywende waardes te bepaal.

duimnael|200px|regs|Kandidate vir elke leë sel is ingevul. Wanneer onmoontlike kandidate verwyder word, het sommige selle slegs een kandidaat. In sommige gevalle merk spelers met kolletjies in plaas van syfers, en gebruik slegs die posisie van die kol in die sel om hulle te onderskei. (Kliek op die beeld vir 'n groter weergawe)
duimnael|regs|'n Metode om moontlike syfers in 'n enkele sel te merk deur potloodkolletjies te gebruik.  Om die getal kolletjies in elke sel te beperk moet 'n volledige soektog eers voltooi word om alle onmoontlike kandidate uit te skakel.  Kolletjies kan ook uitgevee word wanneer hulle ooreenstemmende syfers uitgeskakel word as kandidate.

## Sien ook 
* Maki Kaji

## Eksterne skakels 
* Play Daily SuDoku Puzzles 'n Webwerf waar jy kan oefen om Sudoku te speel.
* Garns, H. "Number Place." *Dell Pencil Puzzles & Word Games*. No. 16, May p. 6, 1979. 
* sudoku.com Website of Wayne Gould, populariser of *Sudoku*
* NRC Sudokus 
*Sudoku Kings Populariseerder van sudoku as esport 
* Sudoku Variations article at MAA Online
* Basiese oplostegnieke
** Keys to Solution at Puzzle Japan
** Solving Sudoku deur Michael Mepham
* Wiskunde van Sudoku
** Complexity and Completeness of Finding Another Solution and its Application to Puzzles  Mathematical reference proving NP-completeness
** Frazer Jarvis's *Sudoku* page Contains programs, data, an article with Bertram Felgenhauer detailing the enumeration of *Sudoku* grids, and the results of Ed Russell
** Hayes, B., "Unwed Numbers - The mathematics of *Sudoku*, a puzzle that boasts 'No math required!'", *American Scientist* **94**(1):12 (2006) http://www.americanscientist.org/template/AssetDetail/assetid/48550?&print=yes .
**Solving Sudoku with AI Gee inligting oor die toepassing van KI vir die oplossing van die Sudoku -raaisel via masjienleer
* Geskiedenis
** Rules and history from the Nikoli website 
** Boyer, C., « Les ancêtres français du sudoku », Pour La Science 344 (June 2006), pages 8-11 & 89
** Article in *The Times* on Sudoku's alleged French ancestry
*Java Programs to Solve Sudokus 
** Solving Sudokus in Java An article explaining how to solve Sudokus using Constraint programming in Java by Koalog
** Java Sudoku Solver  A short program to solve Sudoku problems using backtracking similar to the eight-queens algorithm.
* Kommentaar op die skielike gewildheid van *Sudoku* in Brittanje:
** The puzzling popularity of Su Doku (BBC News, 22 April 2005)
** So you thought Sudoku came from the Land of the Rising Sun… (*The Observer*, 15 Mei 2005)
** Do you sudoku? (*The Economist*, 19 Mei 2005)
*LiveSudoku - Sedert 2006 - 'n Globale outoriteit van die Sudoku-speletjie met multiplayer-arena, globale en persoonlike statistieke en 'n volledige omvattende tutoriaal.
*'n Internasionale Sudoku-platform met verskillende moeilikheidsgraad, spelergraderings, tutoriale en 'n gedetailleerde beskrywing van die koppelvlak. Ook in Pools.