open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kylian Mbappé

**Kylian Mbappé Lottin** (gebore 20 Desember 1998) is 'n Franse professionele sokkerspeler wat as 'n aanvallende middelveldspeler of 'n linker- of regtervleuelspeler speel vir Real Madrid en die Franse nasionale span. Hy word wyd beskou as een van die beste sokkerspelers ter wêreld.

Mbappé het sy professionele loopbaan in 2015 by AS Monaco begin, waar hy spoedig gevorder ​​het om 'n sleutelspeler in die span te word wat die Ligue 1-titel in 2017 gewen het. In daardie jaar het hy ook die Golden Boy-toekenning gewen as die beste jong speler in Europa.

In 2017 het Mbappé na Paris Saint-Germain verskuif, aanvanklik op 'n seisoenlange lening, wat permanent gemaak is in 2018. Met PSG het hy vier Ligue 1-titels, drie Coupe de France-titels en twee Coupe de la Ligue-titels gewen.

In 2024, ná verskeie jare van spekulasie, het Mbappé hom op ’n gratis oordrag by Real Madrid aangesluit. In die eerste helfte van sy debuutseisoen het hy die UEFA Superbeker en die Interkontinentale Beker gewen en in albei eindstryde 'n doel aangeteken. Hy het ook die rekord gebreek vir die meeste doele wat deur ’n Real Madrid-speler in ’n debuutseisoen aangeteken is.

Op internasionale vlak verteenwoordig Mbappé Frankryk op jeug- en senior vlak. Hy was deel van die Franse span wat die 2018 FIFA Wêreldbeker gewen het, en het die jongste speler geword wat 'n doel in 'n Wêreldbeker-eindstryd aangeteken het. Hy het ook Frankryk by die 2022 FIFA Wêreldbeker verteenwoordig, waar hy die Goue Skoen gewen het as die toernooi se topdoelskieter met agt doele (insluitend drie teen Argentinië in die eindstryd).

Sy vader, Wilfrid Mbappé, is ’n sokkerafrigter en is oorspronklik afkomstig van die Kameroense eiland Djébalè. Sy moeder en agent, Fayza Lamari, is van Algerynse en Berberse oorsprong en is ’n voormalige handbalspeler. Hy het ’n jonger broer, Ethan, wat vir Lille speel.

Mbappé is in 2023 aangewys as een van *Time* se 100 invloedrykste mense in die wêreld, en is deur *Forbes* gelys as een van die wêreld se tien bes betaalde sportlui in 2023 en 2024.

## Verwysings
Brasiliaanse nasionale sokkerspan

Die **Brasiliaanse nasionale sokkerspan** (Portugees: *Seleção Brasileira de Futebol*) is die nasionale sokkerspan van Brasilië en word beheer deur die Brasiliaanse Sokkerkonfederasie (*Confederação Brasileira de Futebol* - CBF). Brasilië is een van die mees suksesvolle nasionale sokkerspanne in die wêreld en het reeds vyf keer die FIFA Wêreldbeker gewen, meer as enige ander span. Hierdie oorwinnings is in 1958, 1962, 1970, 1994, en 2002 behaal.

Die *Seleção* speel hul tuiswedstryde in verskeie groot stadions regoor Brasilië, insluitend die beroemde Maracanã-stadion in Rio de Janeiro.
Vibia Sabina

[duimnael|regs|Borsbeeld van Vibia Sabina (Kapitolynse Museums, [Rome)]]

**Vibia Sabina** (83–136/137) was 'n Romeinse keiserin en die vrou van die Romeinse keiser Hadrianus. Sy was die dogter van Salonia Matidia en konsul Lucius Vibius Sabinus.

## Vroeë lewe 
Na haar vader se dood in 84 het Sabina en haar halfsuster Matidia Minor by hul ouma aan moederskant, Ulpia Marciana, gaan woon. Hulle is grootgemaak in die huishouding van Sabina se groot oom Trajanus en sy vrou Pompeia Plotina.

Sabina het in 100 op versoek van die keiserin Plotina met Hadrianus getrou. Sabina se moeder Matidia (Hadrianus se kleinniggie) was ook lief vir Hadrianus en het hom toegelaat om met haar dogter te trou. Hadrianus het Trajanus in 117 opgevolg.

## Keiserin 
Sabina het meer openbare eerbewyse in Rome en die provinsies ontvang as wat enige vrou sedert die eerste keiserin, Augustus se vrou Livia, tot nog toe ontvang het. Sabina is inderdaad die eerste vrou wie se beeld verskyn op 'n reeks munte wat in Rome gemunt is. Sy was die mees sigbare keiserin tot nog toe. In 128 ontvang sy die titel *Augusta*.

Sabina word beskryf in die poësie van haar metgesel Julia Balbilla in 'n reeks epigramme by geleentheid van Hadrianus se besoek aan Egipte in November 130. In die gedigte verwys Balbilla na Sabina as "mooi" en "lieflik". ."

Die *Historia Augusta* berig dat die historikus Suetonius, wat Hadrianus se sekretaresse was, in 119 deur Hadrianus uit sy pos ontslaan is "omdat hy hom teenoor sy vrou, Sabina, gedra het op 'n meer informele wyse as wat etiket vereis het."  Ondertussen was Hadrianus egter meer geïnteresseerd in ander mans en in sy gunsteling, Antinoös, en hy en Sabina het geen kinders gehad nie.

## Dood 
[duimnael|250px|links|Munt van "Sabina Augusta" wat gevind is in die Boeddhistiese *stupa* van Ahin Posh in [Afghanistan.]]
Vibia Sabina het voor haar man te sterwe gekom, in 136 of vroeg 137. Daar bestaan 'n sterk antieke tradisie dat Hadrianus sy vrou weinig beter as 'n slaaf behandel het en haar dalk tot selfmoord gedryf het. Omtrent 150 jaar later is die reliëf hergebruik as *spolia* om die sogenaamde Boog van Portugal te skep, en in moderne tye is dit verskuif na die Kapitolynse Museums, waar dit uigestal word op die trap van die Palazzo dei Conservatori.

## Tempel 
Volgens navorsers is 'n tempel by Elefsina in Griekeland opgedra aan Sabina.

## Verwysings 
## Verdere leesstof 
*  L’Harmattan,* La vie de Sabine, femme d’Hadrien*, in Minaud, Gérard, *Les vies de 12 femmes d’empereur romain – Devoirs, Intrigues & Voluptés *, Paris, 2012, pp.&nbsp;169–188.
* Brennan, Corey T., *Sabina Augusta: An Imperial Journey*, Oxford, 2018,
Eugène Muslar

**Eugène Muslar** (* 28 Maart 1959) is 'n uitgetrede atleet van Belize. Hy het aan die Olimpiese Somerspeles van 1984, 1988 en 1996 deelgeneem.

## Verwysings
John Palacio

**John Palacio** (* 24 April 1967) is 'n atleet van Belize. Hy het aan die Olimpiese Somerspele van 1992 deelgeneem.

## Verwysings
David Graeber

duimnael|David Graeber in 2015.
**David Rolfe Graeber** (/ˈɡreɪbər/; 12 Februarie 1961 – 2 September 2020) was 'n Amerikaanse antropoloog en anargistiese aktivis. Sy invloedryke werk in ekonomiese antropologie, veral sy boeke *Debt: The First 5,000 Years* (2011), *Bullshit Jobs* (2018), en *The Dawn of Everything* (2021), en sy leidende rol in die Occupy-beweging, het hom erkenning besorg as een van die voorste antropoloë en linkse denkers van sy tyd.

Graeber, wat in New York gebore is in 'n Joodse werkersklas-gesin, studeer aan Purchase Kollege en die Universiteit van Chicago, waar hy etnografiese navorsing in Madagaskar onder Marshall Sahlins gedoen het en sy doktorsgraad in 1996 verwerf het. Hy was 'n assistent-professor aan die Yale-universiteit vanaf 1998 tot 2005, toe die universiteit op omstrede wyse besluit het om nie sy kontrak te hernu voordat hy vir ampstermyn in aanmerking kom nie. Omdat hy nie 'n ander pos in die Verenigde State kon kry nie, het hy 'n "akademiese ballingskap" in Engeland betree, waar hy van 2008 tot 2013 'n dosent en leser aan Goldsmiths' College was, en vanaf 2013 'n professor aan die London School of Economics.

In sy vroeë studie het Graeber gespesialiseer in teorieë van waarde (*Toward an Anthropological Theory of Value*, 2002), sosiale hiërargie en politieke mag (*Fragments of an Anarchist Anthropology*, 2004, *Possibilities*, 2007, *On Kings*, 2017), en die etnografie van Madagaskar (*Lost People*, 2007). In die 2010's het hy hom tot historiese antropologie gewend en sy bekendste boek, *Debt: The First 5000 Years* (2011), 'n verkenning van die historiese verhouding tussen skuld en sosiale instellings, sowel as 'n reeks essays oor die oorsprong van sosiale ongelykheid in die voorgeskiedenis. Terselfdertyd het hy kritiek op burokrasie en bestuursbeleid in kontemporêre kapitalisme ontwikkel, gepubliseer in *The Utopia of Rules* (2015) en *Bullshit Jobs* (2018). Hy het die konsep van snertwerk geskep in 'n 2013-opstel wat die verspreiding van "betaalde diens ondersoek wat so heeltemal sinneloos, onnodig of verderflik is dat selfs die werknemer nie die bestaan daarvan kan regverdig nie".

Alhoewel hy van jongs af aan radikale linkse politiek blootgestel is, het Graeber se direkte betrokkenheid by aktivisme begin met die globale geregtigheidsbeweging van die 1990's. Hy het betogings teen die 3de Beraad van die Amerikas in Quebec City in 2001 en die Wêreld Ekonomiese Forum in New York in 2002 bygewoon, en later 'n etnografie van die beweging geskryf, *Direct Action* (2009). In 2011 het hy bekend geword as een van die leidende figure van Occupy Wall Street en word gekrediteer vir die skep van die slagspreuk "*We are the 99%*". Sy latere aktivisme het ingrypings ingesluit ter ondersteuning van die Rojava-rewolusie in Sirië, die Britse Arbeidersparty onder Jeremy Corbyn en Extinction Rebellion.

David Graeber is in September 2020 onverwags dood terwyl hy op vakansie was in Venesië. Sy laaste boek, *The Dawn of Everything: A New History of Humanity*, wat saam met die argeoloog David Wengrow geskryf is, is postuum in 2021 gepubliseer.

## Verwysings
Phillip Pipersburg

**Phillip Pipersburg** (* 15 Mei 1955 – † 11 April 2018) was 'n naelloopatleet van Belize. Hy het aan die 400 m vir mans by die Olimpiese Somerspele van 1984 deelgeneem.

## Verwysings
Paul Réneau

**Paul Réneau** (* 28 September 1960) is 'n voormalige atleet van Belize. Hy het aan die naelloop by die Olimpiese Somerspele van 1984 en fietswedren by die Olimpiese Somerspele van 1988 deelgeneem.

## Verwysings
Lamine Yamal

**Lamine Yamal Nasraoui Ebana** (gebore 13 Julie 2007 in Esplugues de Llobregat, Barcelona) is ’n Spaanse professionele sokkerspeler wat as regtervleuel vir die La Liga-klub FC Barcelona en die Spaanse nasionale span speel. Hy staan bekend vir sy spoed, dribbelwerk, uitstekende passings en vermoë om akkurate en kragtige afstandskote te neem. Yamal word wyd beskou as een van die beste jong sokkerspelers ter wêreld.

Sy pa is van Marokko en sy ma is van Ekwatoriaal-Guinee.

Lamine het op 8 September 2023 sy senior debuut vir Spanje teen Georgië gemaak en in die 74ste minuut aangeteken. Op die ouderdom van 16 jaar en 57 dae oud het hy die jongste speler en doelskieter vir Spanje geword.

Aan die einde van die 2024 UEFA Europa-beker is Yamal as die Jong Speler van die Toernooi aangewys. Spanje se 2–1 oorwinning oor Engeland in die eindstryd het hom die jongste speler gemaak om die Europese kampioenskap te wen. 

## Verwysings
Ficus carica

Die **vy** is die eetbare vrug van ***Ficus carica***, 'n spesie van klein struik in die Moraceae familie, inheems aan die Mediterreense streek, saam met Wes- en Suid-Asië. Dit word sedert antieke tye verbou en word nou wyd oor die wêreld verbou. *Ficus carica* is die tipe spesie van die *Ficus* genus, wat meer as 800 tropiese en subtropiese plantspesies bevat.

## Verwysings
Siyabonga Mabena

**Siyabonga Nicolas Mabena** (gebore 18 Februarie 2007) is 'n Suid-Afrikaanse professionele sokkerspeler wat as voorspeler vir Mamelodi Sundowns speel.

## Verwysings
Biografie

[duimnael|upright=1.2|Derde volume van 'n 1727-uitgawe van [Plutarchus se *Lewens van die edele Grieke en Romeine* gedruk deur Jacob Tonson]]

'n **Biografie** is 'n gedetailleerde beskrywing van 'n persoon se lewe. Dit behels meer as net basiese feite soos opvoeding, werk, verhoudings en dood; dit beeld ook 'n persoon se ervaring van hierdie lewensgebeure uit. Anders as 'n profiel of curriculum vitae (resumé), bied 'n biografie die onderwerp se lewensverhaal aan, wat verskeie aspekte van hul lewe uitlig, insluitend intieme besonderhede van ervaring, en kan 'n ontleding van die persoon se persoonlikheid insluit.

Biografiese werke is gewoonlik niefiksie, maar fiksie kan ook gebruik word om 'n persoon se lewe uit te beeld. Een in-diepte vorm van biografiese dekking word nalatenskapskryf genoem. Werke in diverse media, van literatuur tot film, vorm die genre bekend as biografie.

'n **Gemagtigde biografie** word geskryf met die toestemming, samewerking en soms deelname van die onderwerp of die onderwerp se erfgename. 'n Ongemagtigde biografie is een wat sonder sodanige toestemming of deelname geskryf is. 'n Outobiografie word deur die persoon self geskryf, soms met die hulp van 'n medewerker of spookskrywer.

## Bronnelys 
*  
* 
* 
* 
* 
*
Onderwyser

[duimnael|regs|'n Onderwyser in 'n klaskamer by 'n sekondêre skool in [Pendembu, Sierra Leone]]
duimnael|regs|'n Onderwyser van 'n Latynse skool en twee studente, 1487

'n **Onderwyser** is 'n persoon wat studente help om kennis, bevoegdheid of deug, deur die praktyk van onderrig te verkry.

*Informeel* kan die rol van onderwyser deur enigiemand aanvaar word (bv. wanneer 'n kollega gewys word hoe om 'n spesifieke taak uit te voer).
In sommige lande kan onderrig aan jongmense van skoolgaande ouderdom in 'n informele omgewing uitgevoer word, soos binne die gesin (tuisskool), eerder as in 'n formele omgewing soos 'n skool of kollege. 
Sommige ander beroepe kan 'n aansienlike hoeveelheid onderrig behels (bv. jeugwerker, pastoor).

In die meeste lande word *formele* onderrig van studente gewoonlik deur betaalde professionele onderwysers uitgevoer. 
Hierdie artikel fokus op diegene wat *werksaam* is. Hulle hoofrol is om ander in 'n formele onderwys konteks te onderrig, soos by 'n skool of ander plek van aanvanklike formele onderwys of opleiding.

## Bevoegdhede en kwaliteite wat deur onderwysers vereis word
Onderrig is 'n hoogs komplekse aktiwiteit. Dit is deels omdat onderrig 'n sosiale praktyk is wat in 'n spesifieke konteks (tyd, plek, kultuur, sosio-ekonomiese situasie, ens.) plaasvind en dus gevorm word deur die waardes van daardie spesifieke konteks. Faktore wat beïnvloed wat van onderwysers verwag (of vereis word) sluit in geskiedenis en tradisie, sosiale sienings oor die doel van onderwys, aanvaarde teorieë oor leer, ens.

## Bronnelys 
* Elsbree, Willard S. *The American Teacher: Evolution of a Profession in a Democracy* (1939) online
* Parkerson, Donald Hugh. *Transitions in American education : a social history of teaching* (2001) online 
* Parkerson, Donald H., and Jo Ann Parkerson. *The American Teacher : Foundations of Education* (2008)
Estêvão Willian

**Estêvão Willian Almeida de Oliveira Gonçalves** (gebore 24 April 2007), bekend as **Estêvão Willian** of net **Estêvão**, is 'n Brasiliaanse professionele sokkerspeler wat as vleuel vir die Engelse Premierliga-klub Chelsea en die Brasiliaanse nasionale span speel.

## Verwysings
Vitex cuspidata

***Vitex cuspidata*** is 'n struik of 'n boom wat behoort tot die familie *Lamiaceae*. Die spesie is inheems aan Angola en die Demokratiese Republiek die Kongo.

## Bron 
* Plants of the World Online
Bewys van belang

**Bewys van belang** (Engels: *Proof-of-Stake* of PoS) is ’n konsensusmeganisme wat gebruik word in blokkettingnetwerke om transaksies te verifieer en nuwe blokke by die blokketting (blockchain) te voeg. Anders as bewys van werk (PoW), waar myners ingewikkelde wiskundige probleme oplos, werk bewys van belang deur valideerders, of "stakers," wat ’n hoeveelheid kriptogeldeenhede in die netwerk belê om blokke te skep en belonings te verdien.
## Werking
In ’n bewys van belang-stelsel kies die netwerk valideerders gebaseer op die hoeveelheid kriptogeldeenhede wat hulle in die stelsel belê en hoe lank hulle dit al aanhou. Hoe groter die belange van ’n deelnemer, hoe groter is hul kans om gekies te word om ’n nuwe blok te verwerk. Wanneer valideerders gekies word om transaksies te verifieer en nuwe blokke te skep, ontvang hulle belonings in die vorm van kriptogeldeenhede. Indien hulle onregmatige gedrag toon, kan hulle hul inset verloor as straf, wat "staking-slash" genoem word.

## Voordele en nadele
Bewys van belang word beskou as meer energie-effektief as bewys van werk, aangesien dit nie groot rekenaarkrag of energie vereis nie. Dit maak dit ’n gewilde keuse vir blokkettingprojekte wat omgewingsimpak wil verminder. Kritici wys egter daarop dat PoS-stelsels mag en invloed kan konsentreer by deelnemers met groot hoeveelhede kapitaal, wat moontlik die gedesentraliseerde aard van die netwerk kan benadeel.

## Gebruik
Ethereum, een van die grootste blokkettingnetwerke, het in 2022 oorgeskakel van bewys-van-werk na bewys-van-belang in ’n poging om sy energieverbruik drasties te verminder. Ander blokkettingnetwerke, soos Algorand, maak ook gebruik van bewys-van-belang om hul transaksies te verwerk.

## Bronne
*Buterin, V. (2014). A Next-Generation Smart Contract and Decentralized Application Platform. Ethereum White Paper. Beskikbaar by https://ethereum.org
*Saleh, F. (2021). Blockchain Without Waste: Proof-of-Stake. Review of Financial Studies, 34(3), 1156-1190.
*Ethereum Foundation. (2022). Ethereum's Transition to Proof-of-Stake. Beskikbaar by https://ethereum.org/en/upgrades/merge/
Algorand

duimnael|regs|Die Algorand-logo.
**Algorand** is ’n gedesentraliseerde blokketting-platform wat ontwerp is om vinnige, doeltreffende en sekere transaksies moontlik te maak. Dit gebruik die bewys van belang (Proof-of-Stake, PoS) konsensusmeganisme, wat dit energie-doeltreffend maak. Algorand het die doel om die blokkering van transaksies te verminder en die lae koste van operasies te verseker, wat dit geskik maak vir verskeie toepassing soos digitale geldeenhede, finansiële dienste en slim kontrakte. Dit is in 2017 deur die Italiaanse professor Silvio Micali, wat ’n Turing-toekenning wenner is, gestig. Die eerste blok is in 2019 geskep.

## Kenmerke
***Lae transaksiekoste:** Algorand bied lae koste per transaksie, wat dit ideaal maak vir massiewe adoptie.
***Hoë deurset:** Die platform kan duisende transaksies per sekonde hanteer.
***Slim kontrakte:** Algorand stel gebruikers in staat om gedistribueerde apps (dApps) en slim kontrakte te bou.

## Bronne
*Micali, S. (2017). Algorand: The Efficient and Secure Blockchain. Algorand Whitepaper. Beskikbaar by https://algorand.foundation
*Algorand. (n.d.). Algorand Overview. Beskikbaar by https://www.algorand.com
*Evans, R. (2019). What is Algorand?. CoinDesk. Beskikbaar by https://www.coindesk.com
Shifty Records

**Shifty Records** was 'n Suid-Afrikaanse platemaatskappy teen apartheid wat in 1982/1983 deur Lloyd Ross en Ivan Kadey gestig is, wat sowat tien jaar lank bestaan het.

## Geskiedenis
Lloyd Ross en Ivan Kadey het Shifty Records in 1983 gestig, maar Kontaktnätet, 'n Sweedse nie-regeringskultuurorganisasie, het Shifty Records van 1986 tot 1990 finansieel ondersteun. Verskeie geleenthede in Swede was aangebied en gehou vir die maatskappy en die verskillende kunstenaars wat met Shifty Records geassosieer word, en ook in opnametoerusting vir die musikante belê, en toe verhuis dokumentêre rolprentvervaardiging in die middel 1990's, insluitend die bekroonde speelfilm *The Silver Fez* (2009). 

## Betekenis
Die etiket het boerepunk en die alternatiewe Afrikaanse musiekgenre help vestig in 'n tyd toe dit 'n refleks was om alle Afrikaners as ondersteuners van die Nasionale Party te stereotipeer. Die Shifty-ateljee, wat van 'n karavaan aan 'n Ford V6-vragmotor gekoppel is, het tot 1993 elke twee maande 'n album vervaardig.

## Apartheidsveiligheidsveldtog teen Shifty (2002)
In 2002 is die berugte agent van die Buro vir Staatsveiligheid, Paul Erasmus, deur die Waarheid-en-versoeningskommissie amnestie toegestaan vir sy oorywerige veldtog teen Shifty Records-kunstenaar, Roger Lucey, 'n veldtog wat sy loopbaan beëindig het. Dit is belangrik om daarop te let dat die omvang van die amnestie-aansoek nie strek na ander kunstenaars wat met Lucey of die Shifty-etiket geassosieer word nie. Veral Lucey se werk is te vinde op Shifty-versamelalbums soos *Forces Favorites* en *Anaartjie in our Sosatie*. Erasmus, soos in sy biografie aangedui, het beweer dat hy 'n totale oorlog teen die musiekbedryf gevoer het. Hy is ook een van Lucey se grootste aanhangers, en gaan selfs so ver as om op die meeste van sy albums by platewinkels beslag te lê. Die geheel van hierdie voorval is gedokumenteer in die boek *"Stopping the Music": The Roger Lucey Story*.

## Kunstenaars
Shifty Records het gereeld 'n kerngroep veelsydige musikante benut, wat hul instrumentele talente tot verskeie kunstenaars se opnames bygedra het as ondersteuningsinstrumentaliste, bv. tromspeler Ian Herman en trombonis Jannie "Hanepoot" van Tonder wat albei op baie albums van die Shifty Catalogue gehoor kan word.
*Vusi Mahlasela
*Mzwakhe Mbuli
* Koos Kombuis
*The Genuines
*FOSATU Workers Choirs
*Isja
* James Phillips & The Cherry Faced Lurchers
*Bernoldus Niemand en Die Swart Gevaar, AKA James Phillips
*Corporal Punishment
*Jennifer Ferguson
* Johannes Kerkorrel
*Kalahari Surfers
*National Wake
*Noise Khanyile
*Roger Lucey
*Sankomota
*Simba Morri
* Tananas
*Lesego Rampolokeng
*Happy Ships
*Winston's Jive Mixup[3]
* Robin Auld
*KOOS

## Verwysings
Charles Osborne

**Charles Thomas Osborne** (24 November 1927 – 23 September 2017) was 'n Australiese skrywer, teater- en operakritikus, romansier en digter. Hy was van 1958 tot 1966 assistentredakteur van *The London Magazine*, van 1971 tot 1986 letterkundedirekteur by die Kunsteraad van Groot-Brittanje en van 1986 tot 1991 hoof-teaterkritikus by die Daily Telegraph.

Hy is die enigte skrywer wat deur die boedel van Agatha Christie toegelaat is om verwerkings van haar werke in haar naam te skryf.

## Lewe en loopbaan 
Osborne is in Brisbane, Australië gebore. Hy het op sy eie leer klavier speel en op 18-jarige ouderdom het hy met sanglesse begin.

## Bibliografie 
* *The Complete Operas of Verdi* (1969)
* *Wagner and His World* (1977)
* *The Complete Operas of Mozart* (1988)
* *Verdi: A Life in the Theatre* (1989)
* *The Complete Operas of Richard Strauss* (1991)
* *W. H. Auden: The Life of a Poet*
* *Life and Crimes of Agatha Christie* (1982)
* *The Bel Canto Operas of Rossini, Donizetti, and Bellini* (1994)
* *Black Coffee* (1997)
* *The Unexpected Guest* (1999)
* *Spider’s Web* (2001)
* *Ned Kelly* (1970)

## Verwysings 
## Bronnelys 
*Uitgewer se biografiese nota bygevoeg tot Osborne, Charles: *The Complete Operas of Wagner* (1992), Victor Gollancz Ltd, Londen

## Eksterne skakels 
* [Inskrywing by](http://www.austlit.edu.au/run?ex=ShowAgent&agentId=A(vt) AustLit
Maatskaplike welsynsprogramme in Suid-Afrika

**Suid-Afrika** het een van die mees uitgebreide maatskaplike welsynstelsels onder ontwikkelende lande in die wêreld. In 2019 het na raming 18 miljoen mense 'n vorm van maatskaplike toelae van die regering ontvang.

Maatskaplike welsynsprogramme het 'n lang geskiedenis in Suid-Afrika. Die vroegste vorm van 'n maatskaplike welsynsprogram in Suid-Afrika was die armoedeverligting wat in 1657 deur die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie en die Nederduitse Gereformeerde Kerk (NGK) versprei is. Die geïnstitusionaliseerde maatskaplike welsynstelsel is gevestig nadat die Britte die Kaapkolonie in 1806 beset het.

Maatskaplike welsynsprogramme in Suid-Afrika sluit kontantbystand, werkloosheidsversekering, mediese voorsiening en behuisingsubsidies in. Kontantbystand word deur die Suid-Afrikaanse Maatskaplike Sekerheidsagentskap (SASSA) versprei namens die Departement van Maatskaplike Ontwikkeling van Suid-Afrika (DMO). Die kontantbystandprogramme wat tans beskikbaar is, sluit die Kinderbystandstoelae, die Pleegkindertoelae, ouderdomspensioen, ongeskiktheidstoelae, sorgafhanklikheidstoelae, Maatskaplike Hulp van Nood R350/370 en oorlogsveteranetoelae in. 

SASSA streef daarna om lang rye by sy plaaslike kantore regoor die land te elimineer, sodat begunstigdes die betalingsdatums en aansoekstatus aanlyn kan nagaan. SASSA verseker 'n vlot ervaring wanneer mense aansoek doen vir hul Maatskaplike Toelaes.

## Verwysings
Sharette García

**Sharette García** (* 2 Julie 1969) is 'n atleet van Belize. Sy het aan die Olimpiese Somerspele van 1996 deelgeneem.

## Verwysings
Elston Shaw

**Elston Shaw** (* 16 Desember 1972) is 'n atleet van Belize. Hy het aan die Olimpiese Somerspele van 1992 deelgeneem.

## Verwysings
Blood Diamond (rolprent)

**Blood Diamond** is 'n Amerikaanse rolprent uit 2006. Die rolprent is vir Oscar-toekennings benoem en geregisseer deur Edward Zwick. Die hoofrolle word vertolk deur Leonardo DiCaprio, Jennifer Connelly en Djimon Hounsou. Die titel verwys na bloeddiamante, dit wil sê, diamante wat in oorlogsones ontgin word en ter ondersteuning van hierdie konflikte verkoop word. Op 23 Januarie 2007 is die film genomineer vir vyf Oscar-toekennings, insluitend Beste Akteur (Leonardo DiCaprio) en Beste Ondersteunende Akteur (Djimon Hounsou).

## Verhaal 
Die rolprent speel af tydens die burgeroorlog in Sierra Leone. Die film beeld 'n land uit wat verskeur is deur die stryd tussen die regering en die rebelle, met beide kante skaars bekommerd oor onskuldige burgerlike slagoffers.

Die film begin met die  gevangeneming van die visserman Solomon Vandy (Djimon Hounsou) deur die *Revolutionary United Front* (RUF). Solomon word geskei van sy familie en soos 'n slaaf behandel. Hy word in die diamantmyne, onder bevel van Kaptein Poison (David Harewood), aan die werk gesit. Die diamante word deur die RUF gebruik om wapenaankope te finansier.

Terwyl hy in die diamantvelde werk, vind Salomo 'n groot pienk diamant. Oomblikke voordat die regeringsmagte 'n aanval op die rebelle loods, sien Kaptein Poison vir Solomon met die diamant, maar hy het net genoeg tyd om die diamant te begrawe voordat hulle deur die regerinsmagte gevange geneem word.

In die tronk ontmoet Solomon vir Danny Archer (Leonardo DiCaprio), 'n voormalige soldaat van die Suid-Afrikaanse Weermag wat gearresteer is vir diamantsmokkelary. Wanneer Archer hoor hoe Kaptein Poison op Solomon skree oor die ontdekking van die pienk diamant, besluit hy om dit te help vind. Hy bied Salomo sy hulp aan om sy familie te vind in ruil vir die diamant.

## Verwysings
Eduard die Swart Prins

**Edward, die Swart Prins** (Woodstock Paleis, Oxfordshire, 15 Junie 1330 – Westminster Paleis, 8 Junie 1376), ook bekend as Eduard van Woodstock, was die oudste seun van Koning Eduard III van Engeland.  

Edward is te Woodstock Palace, vlakby Oxford gebore. Hy word Prins van Wallis in 1343 en volg sy vader op in die stryd teen Frankryk. Hy word 'n beroemde soldaat wat met die oorwinning by die slag van Crécy gehelp het en hy was ook die bevelvoerder tydens die slag van Poitiers.  Hy was 'n stigterslid van die Orde van die Kousband en in 1361 trou hy met sy niggie Joan van Kent. Saam kry hulle twee seuns, Edward en Richard. Die oudste seun, Edward, sterf toe hy ses jaar oud was.  

Eduard van Woodstock is in die geskiedenis bekend as "die Swart Prins", maar die rede vir hiedie bynaam is onbekend. In 1346 sterf hy op die ouderdom van 45 jaar en word in Canterbury-katedraal begrawe. Aangesien sy vader nog gelewe het, het hy nooit self koning geword nie. Hy het sy vader gevra om die titel Prins van Wallis aan sy seun Richard, wie later koning Richard II van Engeland geword het, te gee.

Coat of Arms of the Prince of Wales (France ancient).svg|thumb|Wapen van die Swart Prins wat aandui dat hy erfgenaam aan die Engelse troon is.
Edward Black Prince.jpg|thumb|Beeltenis op graf van Eduard in die Canterbury-katedraal

## Bronne
*
*

## Notas
Bewys van werk

**Bewys van werk** (Engels: Proof-of-Work of PoW) is ’n konsensusmeganisme wat gebruik word in kriptografiese netwerke, veral kriptogeldeenhede soos Bitcoin, om die geldigheid van transaksies te bevestig en nuwe blokke by die blokketting (blockchain) te voeg. Hierdie meganisme verseker dat deelnemers eerlik optree deur hulle te vereis om komplekse wiskundige berekeninge op te los, wat rekenaarkrag en energie verg.

## Werking
In ’n bewys-van-werk-stelsel moet deelnemers, wat bekend staan as mynwerkers, wiskundige probleme oplos wat baie moeilik is om op te los, maar maklik is vir die netwerk om te verifieer. Die mynwerker wat die probleem eerste oplos, ontvang die reg om ’n nuwe blok by die blokketting te voeg en verdien ’n beloning in die vorm van kriptogeldeenhede. Hierdie proses dien as ’n beskermingsmeganisme teen wanpraktyke soos dubbele uitgawes en verseker die sekuriteit van die netwerk.

## Voordele en Nadele
Bewys-van-werk bied hoë sekuriteit omdat dit baie rekenaarkrag verg om die blokketting aan te val. Dit maak dit baie duur vir kwaadwillige gebruikers om die netwerk te manipuleer. Die stelsel het egter kritiek ontvang weens sy groot energieverbruik, wat omgewingsimpakte het. As gevolg hiervan ondersoek verskeie blokkettingprojekte ander konsensusmeganismes soos Bewys-van-inset (Proof-of-Stake) om energieverbruik te verminder.

## Gebruik
Bewys-van-werk word veral deur Bitcoin gebruik, maar dit is ook aangewend in ander blokkettingnetwerke soos Litecoin en Dogecoin. Hierdie stelsel het sedert die bekendstelling van Bitcoin in 2009 groot invloed gehad op die ontwerp van gedesentraliseerde netwerke en die blokkettingtegnologie in die algemeen.

## Bronne
*Nakamoto, S. (2008). Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System. Beskikbaar by https://bitcoin.org/bitcoin.pdf
*Courtois, N. T., Grajek, M., & Naik, R. (2014). The Unreasonable Fundamental Incertitudes Behind Bitcoin Mining. Werksdokument, beskikbaar op: ResearchGate.
*Narayanan, A., Bonneau, J., Felten, E., Miller, A., & Goldfeder, S. (2016). Bitcoin and Cryptocurrency Technologies: A Comprehensive Introduction. Princeton University Press.
*Houy, N. (2014). The Bitcoin Mining Game. Ledger, 1(1), 27-37.
De Vries

**De Vries** is 'n van en kan na die volgende persone verwys:

* Abraham H. de Vries (1937-2024), Afrikaanse kortverhaalskrywer.
* Anastasia de Vries (1960-2024), Afrikaanse joernalis, rubriekskrywer en lektor.
* Annelise de Vries (gebore 1990), taalkundige en aangewese hoof- uitvoerende beampte van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns.
* Casper de Vries (gebore 1964), Afrikaanse komediant en akteur.
* Hendrik de Vries (1896-1989), Nederlandse digter en skilder.
* Hugo de Vries (1848-1935), Nederlandse botanikus.
* Izak de Vries (gebore 1969), Suid-Afrikaanse skrywer, akteur en fotograaf.
* Klaas van Wyk de Vries (1919-1978), Suid-Afrikaanse geestelike leier.
* Maarten Gerritsz Vries (1589-1647), Nederlandse kartograaf en ontdekkingsreisiger.
* Nyck de Vries (gebore 1995), Nederlandse renjaer.
* Peter R. de Vries (1956-2021), Nederlandse ondersoekjoernalis en misdaadverslaggewer.
Vitex djumaensis

***Vitex djumaensis*** is 'n boom wat behoort tot die familie *Lamiaceae*. Die spesie is endemies aan die Demokratiese Republiek die Kongo.

## Bron 
* Plants of the World Online
Vitex grandifolia

***Vitex grandifolia*** is 'n struik of boom wat behoort tot die familie *Lamiaceae*. Die spesie is inheems in Benin, Ekwatoriaal-Guinee, Gaboen, Gambië, Ghana, Guinee, Ivoorkus, Kameroen, Liberië, Nigerië, Republiek die Kongo, Sentraal-Afrikaanse Republiek en Sierra Leone.

## Bron 
* Plants of the World Online
Solana (blokkettingplatform)

duimnael|Logo van Solana.
**Solana** is 'n hoëprestasie-blokkettingplatform wat in 2020 bekendgestel is en ontwerp is vir gedesentraliseerde toepassings (dApps) en kripto-geldeenhede. Dit is bekend vir sy vinnige transaksiespoed en lae koste, wat dit 'n gewilde keuse maak onder ontwikkelaars en gebruikers.

Solana gebruik 'n unieke konsensusmeganisme genaamd "Bewys van geskiedenis" (*Proof of History* - PoH) in samewerking met Bewys van belang ("Proof of Stake - PoS"), wat hoë transaksiespoed moontlik maak – tot duisende transaksies per sekonde. Hierdie tegnologie stel Solana in staat om skaalbaarheid en koste-effektiwiteit te verbeter in vergelyking met baie ander blokkettings.

Solana is deur Anatoly Yakovenko en Raj Gokal van Solana Labs ontwikkel. Dit het vinnig gewild geword vir toepassings in die finansiële sektor, NVI's, en speletjies.

## Sie ook
*Ethereum

## Bronne
*Yakovenko, Anatoly. *Solana: A New Architecture for a High-Performance Blockchain.* Solana Labs, 2018.
*Investopedia. *What Is Solana (SOL) and How Does SOL Crypto Work?* 2022.

## Eksterne skakels
*Amptelike Webwerf
Vitex madiensis

***Vitex madiensis*** is 'n struik of boom wat behoort tot die familie *Lamiaceae*. Die spesie is inheems in Angola, Benin, Burkina Faso, Burundi, Demokratiese Republiek die Kongo, Gaboen, Gambië, Ghana, Guinee, Guinee-Bissau, Ivoorkus, Kameroen, Kenia, Malawi, Mali, Mosambiek, Niger, Nigerië, Republiek die Kongo, Senegal, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Sierra Leone, Soedan, Somalië, Tanzanië, Togo, Tsjad, Uganda, Zambië en Zimbabwe.

## Infraspesies 
Die spesie het twee infraspesies:
* *Vitex madiensis subsp. madiensis*
* *Vitex madiensis subsp. milanjiensis* (Britten) F.White

## Bronnelys 
* Plants of the World Online
Vitex thyrsiflora

***Vitex thyrsiflora*** is 'n slingerplant wat behoort tot die familie *Lamiaceae*. Die spesie is inheems in Burundi, Demokratiese Republiek die Kongo, Gaboen, Guinee, Ivoorkus, Kameroen, Liberië, Nigerië, Republiek die Kongo, Rwanda, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Sierra Leone en Togo.

## Bron 
* Plants of the World Online
Aborigines (mitologie)

duimnael|300px|'n Kaart van Latium, die tuisland van die Aborigines.

Die ***Aborigines*** (< *ab* ["vanaf"] + *origines* ("oorsprong")) was volgens die Romeinse mitologie die oudste inwoners van sentrale Italië en word volgens legende geassosieer met Eneas, Latinus en Euander. Hulle was veronderstel om afkomstig te wees van 'n bergwoning naby Reate ('n antieke Sabynse dorpie) in Latium, waar hulle die Sicele uitgedryf het en hulself daarna gevestig het as die Latini onder koning Latinus.

Hul naam beteken "die wat van die begin af hier was."

Die *Aborigines* word voorgestel as ruwe en onbeskaafde mense wat bosse en gate as woning verkies het, geleef het van boomvrugte, sonder orde of wette, geen akkerbou geken het nie en ook geen enkele hoër behoeftes of ideale nagestreef het nie.

## Sien ook 
*Aborigines (Australië)

## Verwysings 
## Bronnelys 
* T.T. Kroon, art. Aborigines, in T.T. Kroon, *Mythologisch Woordenboek*, 's Gravenshage, 1875, p. 1.
Colin Thurton

**Colin Thurton** (* 28 April 1943) is 'n uitgetrede atleet van Belize. Hy het aan die Olimpiese Somerspeles van 1968 en 1976 deelgeneem.

## Verwysings
Carlton Usher

**Carlton Usher** (* 19 Desember 1968) is 'n uitgetrede atleet van Belize. Hy het aan die Olimpiese Somerspele van 1988 deelgeneem.

## Verwysings
Emma Wade

**Emma Wade** (* 19 Desember 1980) is 'n uitgetrede atleet van Belize. Sy het aan die Olimpiese Somerspeles van 2000 en 2004 deelgeneem.

## Verwysings
Sonya Agbéssi

**Sonya Agbéssi** (* 21 Augustus 1972) is 'n atleet van Benin. Sy het aan die Olimpiese Somerspele van 1992 deelgeneem.

## Verwysings
Jonathan Williams

**Jonathan Williams** (* 29 Augustus 1983) is 'n atleet van Belize. Hy het aan die Olimpiese Somerspele van 2008 deelgeneem.

## Verwysings
Eric Agueh

**Eric Agueh** (* 13 April 1972) is 'n atleet van Benin. Hy het aan die Olimpiese Somerspele van 1996 deelgeneem.

## Verwysings
Bloeddiamant

[duimnael|Opsoek na diamante in [Sierra Leone.]]
duimnael|Diamantontginning in Sierra Leone.
**Bloeddiamante** (ook genoem konflikdiamante, bruin diamante, warm diamante of rooi diamante) is diamante wat in 'n oorlogsone ontgin en verkoop word om 'n insurgensie, 'n invallende weermag se oorlogspogings, terrorisme of 'n krygsheer se aktiwiteite te finansier. Die term word gebruik om die negatiewe gevolge van diamanthandel in sekere gebiede uit te lig, of om 'n individuele diamant te bestempel as afkomstig van so 'n gebied. Diamante wat tydens die 20–21ste eeuse burgeroorloë in Angola, Ivoorkus, Sierra Leone, Liberië, Guinee en Guinee-Bissau ontgin is, het die etiket gekry. Die term konflikmineraal verwys na soortgelyke situasies waarby ander natuurlike hulpbronne betrokke is. Bloeddiamante kan ook deur georganiseerde misdaadsindikate gesmokkel word sodat dit op die swart mark verkoop kan word.

Op versoek van die Verenigde Nasies het 'n aantal lande saam met die diamantbedryf 'n sertifiseringstelsel, die Kimberley-proses, ingestel om dit moeiliker te maak om konflikdiamante te bemark. Op 19 Julie 2000 is 'n resolusie in hierdie verband by die Wêreld Diamantkongres in Antwerpen aanvaar.

Nog 'n natuurlike hulpbron in die konflikmineraalreeks is coltan, wat goed geskik is vir die vervaardiging van kapasitors vir selfone en ander elektronika.

Die 2006-rolprent *Blood Diamond* handel oor die handel in en die stryd teen bloeddiamante.

Die modemodel Naomi Campbell het die nuus gehaal toe sy in 2010 in Leidschendam ondervra is as 'n getuie in die Sierra Leone-tribunaal teen die Liberiese voormalige diktator Charles Taylor, van wie sy na bewering 'n bloeddiamant ontvang het.

## Verwysings
Binance

**Binance** is ’n wêreldwye kriptogeld-beurs wat in 2017 deur Changpeng Zhao en Yi He gestig is. Dit het vinnig gegroei om een van die grootste en mees invloedryke platforms vir digitale bates in die wêreld te word. Binance bied ’n wye reeks dienste aan, insluitend die handel in kriptogeldeenhede, *staking*, uitleen, derivaatinstrumente, en verskeie beleggingsprodukte.

Die platform ondersteun honderde verskillende kriptogeldeenhede, waaronder Bitcoin (BTC), Ether (ETH) en Binance Coin (BNB), waarvan laasgenoemde die inheemse geldeenheid van die Binance-ekosisteem is. BNB word vir transaksiefooie, deelname aan promosies, en as deel van die Binance Smart Chain-ontwikkelingsnetwerk gebruik.

Binance ondersteun verskillende tipes opdragte soos limiet- en markopdragte en ander instrumente soos termynkontrakte.

Hoewel Binance internasionale sukses behaal het, is dit ook gekritiseer en onder regulatoriese toesig in verskeie lande geplaas. Sommige regerings het kommer oor die platform se nakoming van teengeldwassery- en kliëntekennisreëls uitgespreek. Binance het daarop gereageer deur lisensies in verskeie jurisdiksies te bekom.

Binance het ook sy eie blokkettinginfrastruktuur, naamlik die Binance Smart Chain (BSC), wat ontwerp is om gedesentraliseerde toepassings en slim kontrakte te ondersteun. BSC bied ontwikkelaars ’n alternatiewe platform in die gedesentraliseerde finansiële (DeFi) sektor.

## Bronne 
* CoinDesk. "Binance: World’s Largest Crypto Exchange." Beskikbaar by: https://www.coindesk.com
* The Block. "Regulatory Challenges Facing Binance." Beskikbaar by: https://www.theblockcrypto.com

## Eksterne skakels 
*
Pascal Aho

**Pascal Aho** is 'n atleet van Benin. Hy het aan die Olimpiese Somerspele van 1980 deelgeneem.

## Verwysings
Insurgensie

'n **Insurgensie** of opstand is 'n gewelddadige, gewapende rebellie deur klein, lig gewapende bendes wat guerrilla-oorlogvoering teen 'n groter gesag beoefen.

Die belangrikste beskrywende kenmerk van  insurgensie is die asimmetriese aard daarvan: klein onreëlmatige kragte trotseer 'n groot, goed toegeruste, militêre staatsmag. As gevolg van die asimmetrie, vermy opstandelinge grootskaalse direkte gevegte, en kies eerder om in te meng met die burgerlike bevolking (dikwels in landelike gebiede) waar hulle geleidelik territoriale beheer en militêre mag uitbrei. Insurgensie hang gereeld af van die beheer van en samewerking met plaaslike bevolkingsgroepe.

'n Insurgensie kan beveg word deur middel van teen-insurgensie-oorlogvoering, sowel as verskillende soort politieke, ekonomiese en sosiale optrede. As gevolg van die vermenging van insurgente met die burgerlike bevolking, is insurgensies geneig om aansienlike geweld teen burgerlikes (deur die staat en die opstandelinge) te behels. Staatspogings om opstande te beëindig, lei dikwels tot die toediening van onoordeelkundige geweld, terwyl rebellebeheer oor grondgebied dikwels geweld teen die burgerlike bevolking behels. Insurgensie onderskei hom van terrorisme deur na politieke beheer te streef eerder as om 'n onoordeelkundige geweld te gebruik, maar dit kan terroriste taktieke insluit.

Waar 'n opstand die vorm van 'n gewapende rebellie aanneem, kan dit nie as 'n insurgensie beskou word as 'n staat van oorlog tussen een of meer soewereine state en rebelle magte bestaan ​​nie. Tydens die Amerikaanse Burgeroorlog is die Konfederale state van Amerika byvoorbeeld nie as 'n soewereine staat erken nie, maar dit is erken as 'n oorlogsmag, en daarom het die konfederale oorlogskepe dieselfde regte gekry as die Amerikaanse oorlogskepe in buitelandse hawens.

Soms kan daar twee of meer gelyktydige insurgensies (multipolêr) in 'n land voorkom. Die Irakse insurgensie is een voorbeeld van 'n erkende regering teenoor verskeie groepe opstandelinge. Ander historiese opstand, soos die Russiese burgeroorlog, was multipolêr eerder as 'n eenvoudige model wat uit twee kante bestaan. Gedurende die Angolese burgeroorlog was daar twee hoofkante: MPLA en Unita. Terselfdertyd was daar nog 'n separatistiese beweging vir die onafhanklikheid van die Cabinda-streek onder leiding van FLEC. Multipolariteit brei die definisie van insurgensie uit tot situasies waar daar geen erkende gesag is nie, soos in die Somaliese burgeroorlog, veral die periode van 1998 tot 2006, waar dit in kwasi-outonome kleiner state afgebreek het, wat onder mekaar veg in veranderende alliansies.

## Sien ook 
* Teeninsurgensie

## Verwysings
Vitex beraviensis

***Vitex beraviensis*** is 'n boom wat behoort tot die familie *Lamiaceae*. Die spesie is endemies aan Madagaskar.

## Bron 
* Plants of the World Online
Vitex zenkeri

***Vitex zenkeri*** is 'n struik wat behoort tot die familie *Lamiaceae*. Die spesie is inheems aan Gaboen, Kameroen en die Republiek die Kongo.

## Bronnelys 
* Plants of the World Online
Grévy se sebra

Die **Grévy se sebra** (*Equus grevyi*), ook bekend as die **keiserlike sebra**, is die grootste lewende wilde equid en die mees bedreigde van die drie spesies sebra, die ander twee is die vlaktesebra en die bergsebra. Dit is vernoem na Jules Grévy en word in dele van Kenia en Ethiopië aangetref. Oppervlakkig gesproke kan Grévy se sebras se fisiese kenmerke help om dit van die ander sebraspesies te identifiseer; hul algehele voorkoms is effens nader aan dié van 'n muil, in vergelyking met die meer "perde" (perd) voorkoms van die vlaktes en bergsebras. In vergelyking met ander sebraspesies is Grévy's die langste; hulle het muilagtige, groter ore en het die stywe strepe van alle sebras. Hulle het kenmerkende regop maanhare en skraaler snoete.

Die Grévy se sebras leef in semi-dorre savanne, waar hulle op grasse, peulplante vreet en broei, soos akasia; hulle kan tot vyf dae sonder water oorleef. Hulle verskil van die ander sebraspesies deurdat hulle nie in 'n harem leef nie, en hulle handhaaf min langdurige sosiale bande. Hingsterritorialiteit en moeder-vul verhoudings vorm die basis van die sosiale sisteem van die Grévy se sebra. Ten spyte van 'n handjievol dieretuine en diereparke regoor die wêreld wat suksesvolle teelprogramme in gevangenskap gehad het, word hierdie sebra in sy geboortehuis deur die IUBN-rooilys as bedreig gelys. Sy bevolking het sedert die 1970's van 15 000 tot 2 000 afgeneem. In 2016 is berig dat die bevolking “stabiel” was; vanaf 2020 word die wilde getalle egter steeds op slegs sowat 2 250 diere geskat, deels as gevolg van miltsiekte-uitbrekings in Oos-Afrika.

## Verwysings
Sosnowiec

**Sosnowiec** is 'n dorp in die suide van Pole met 185 930 inwoners (2024). Sosnowiec is geleë in die woiwodskap Silesië. Sosnowiec is sowat 60 kilometer noordwes van Krakow.
Oxalis adenodes

***Oxalis adenodes*** is 'n knolagtige geofiet wat deel is van die Oxalidaceae familie. Die spesie is endemies aan die Noord-Kaap en kom van Steinkopf tot by Loeriesfontein voor. Die plant het 'n voorkomsgebied van 6 489 km² en is deel van die fynbos. Dit het tans geen bedreigings nie.

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Oxalis knuthiana

***Oxalis knuthiana*** is 'n knolagtige geofiet wat deel is van die Oxalidaceae familie. Die spesie is inheems aan Namibië en Suid-Afrika. In Suid-Afrika kom die plant in die Noord-Kaap voor.

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Noélie Yarigo

**Noélie Ditchakou Yarigo** (gebore 26 Desember 1985) is 'n middelafstandatleet van Benin. Sy het aan die 800 meter vir vroue by die Olimpiese Somerspeles van 2016, 2020 en 2024 deelgeneem.

## Verwysings
Termitidae

***Termitidae*** is 'n familie van insekte wat behoort tot die orde Isoptera. Termitidae het verskeie subfamilies.

## Bronnelys 
* Insektopedie: Die geheime wêreld van Suider-Afrikaanse insekte, Erik Holm, 2017
Oxalis lanata

***Oxalis lanata*** is 'n knolagtige geofiet wat deel is van die Oxalidaceae familie. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap.

## Infraspesies 
Die spesie het twee infraspesies:
* *Oxalis lanata var. lanata*
* *Oxalis lanata var. rosea* T.M.Salter

## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Bruce Grobbelaar

**Bruce David Grobbelaar** (gebore op 6 Oktober 1957 in Durban, Suid-Afrika) is 'n voormalige professionele sokkerspeler en afrigter wat internasionale bekendheid verwerf het vir sy unieke doelwagstyl en sy sukses in die Engelse sokkerliga. Hy is veral bekend vir sy loopbaan by Liverpool FC, waar hy 'n sleutelfiguur was in die span se oorheersing in die 1980's. Hy het in Rhodesië (nou Zimbabwe) grootgeword, waar hy sy loopbaan in sokker begin het.

Grobbelaar het sy professionele debuut in die vroeë 1970's gemaak as 'n jong speler vir die Rhodesian National Football League. Later het hy by Vancouver Whitecaps in Kanada aangesluit, waar sy vertonings hom die aandag van Liverpool besorg het. In 1981 het hy by Liverpool aangesluit en sy plek in die geskiedenis verseker met 'n reeks briljante prestasies. Hy het meer as 600 wedstryde vir die klub gespeel en 'n versameling trofeë gewen, insluitend ses Engelse Liga-titels, drie FA-bekers en 'n Europese Beker in 1984.

Een van die bekendste oomblikke van sy loopbaan was tydens die 1984 Europese Beker-eindstryd teen die Italiaanse span AS Roma by die Olimpiese Stadion in Rome. Grobbelaar het bekend geword vir sy "spaghetti-bene"-tegniek tydens die strafdoele, waar hy sy bene humoristies geskud het om die teenstanders te verwar. Sy taktiek het suksesvol geblyk, en Liverpool het die eindstryd gewen.

Na sy tyd by Liverpool het Grobbelaar vir verskeie ander spanne in die Engelse sokkerliga gespeel, insluitend Southampton en Plymouth Argyle. Hy het ook in Suid-Afrika gespeel en later as afrigter gewerk.

Hy het 33 wedstryde vir die Zimbabwiese nasionale span gespeel en is beskou as een van Afrika se beste doelwagters van sy generasie.

## Verwysings 
## Bronnelys 
**More than Somewhat: Autobiography*, Collins Willow, 1986 
*Ragnhild Lund Ansnes; *Life in a Jungle: My Autobiography*, deCoubertin Books, 2018
Joseph Kittinger

**Joseph William Kittinger II** (27 Julie 1928 – 9 Desember 2022) was 'n offisier in die Amerikaanse Lugmag waar hy diens gedoen het vanaf 1950 tot 1978. Hy het beheervlieënierstatus verwerf en daarna met die rang van kolonel afgetree. Hy het die rekord vir die hoogste vryval van 31,3 km vanaf 1960 tot 2012 gehou.

Hy het aan die Manhigh- en die Excelsior hoëhoogte- ballonvlugprojekte deelgeneem vanaf 1956 tot 1960 en is die eerste persoon wat die Aarde se kromming ten volle gesien het.

Hy was 'n vegvlieënier tydens die Viëtnamoorlog en het 'n Noord-Viëtnamese MiG-21 straalvliegtuig afgeskiet. Hy is later self afgeskiet en het gevolglik elf maande as 'n krygsgevangene in 'n Noord-Viëtnamese tronk deurgebring voordat hy in 1973 gerepatrieer is.

In 1984 word hy die eerste persoon wat 'n solovlug oor die Atlantiese Oseaan in 'n gasballon voltooi.

In 2012 het hy, as 84-jarige, deelgeneem aan die Red Bull Stratos-projek as die kapsulekommunikeerder en het Felix Baumgartner gehelp om vanaf 39 km uit die stratosfeer te vryval om sodoende Kittinger se 53 jaar oue rekord te verbeter. Baumgartner se rekord is twee jaar later deur Alan Eustace verbeter.

## Verwysings
Vitex doniana

***Vitex doniana*** is 'n boom wat behoort tot die familie *Lamiaceae*. Die spesie is inheems aan Angola, Benin, Burkina Faso, Burundi, Comore-eilande, Demokratiese Republiek die Kongo, Ethiopië, Gaboen, Gambië, Ghana, Guinee, Guinee-Bissau, Golf van Guinee-eilande, Ivoorkus, Kameroen, Kenia, Liberië, Madagaskar, Malawi, Mali, Mauritanië, Mosambiek, Niger, Nigerië, Republiek die Kongo, Rwanda, Senegal, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Sierra Leone, Soedan, Tanzanië, Togo, Tsjad, Uganda, Zambië en Zimbabwe.

## Bronnelys 
* Plants of the World Online
Itea rhamnoides

Die **valsblinkblaar** (*Itea rhamnoides*) is 'n struik of 'n boom wat deel van die Iteaceae familie is. Die spesie is inheems aan Burundi, Demokratiese Republiek die Kongo, Eswatini, Lesotho, Malawi, Mosambiek, Suid-Afrika, Tanzanië, Uganda en Zimbabwe.

Die boom se FSA-nommer is 138.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronne 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World
Odile Ahouanwanou

**Odile Ahouanwanou** (* 5 Januarie 1991) is 'n atleet van Benin. Sy het aan die Olimpiese Somerspele van 2012 en Olimpiese Somerspele van 2016 deelgeneem.

## Verwysings