open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nikotien

thumb|200px|Die struktuurformule van nikotien.
**Nikotien** is ’n organiese verbinding wat in ’n relatief hoë konsentrasie in die tabakplant (*Nicotiana tabacum*) voorkom, asook in gedroogde tabak. Dit is een van die grootste oorsake van die verslawende, maar ook verdowende, uitwerking van die rookgewoonte. Wanneer die dwelm uitgewerk het, ontstaan onttrekkingsimptome. Nikotien is in 1828 die eerste keer geïsoleer deur twee Duitse chemici, Posselt en Reiman. In 1895 het Adolf Pinner die struktuurformule bepaal.

Nikotien kom nie net in tabak voor nie, maar ook in allerlei plante wat tot die familie Solanaceae (die aartappelfamilie) behoort, saam met tamaties, aartappels en soetrissies. Dit kom ook voor in die blare van die kokaplant (*Erythroxylum coca*).

## Eienskappe
Die stof is ’n higroskopiese, kleurlose, olieagtige vloeistof wat goed met water meng. Dit kan uit tabak onttrek word deur die blare 12 uur lank in water te week, waarna die nikotien bo dryf. Die stof smaak bitter en is sterk alkalies. Saam met ’n suur vorm dit ’n sout.

By ’n hoë temperatuur verdamp die nikotien maklik, waarna dit ingeasem kan word uit byvoorbeeld ’n sigaret. In kontak met die lug verkleur die stof bruinerig.

## Verwysings
## Skakels
BWT AG

**BWT AG** is 'n Oostenrykse vervaardigingsonderneming van waterbehandelingstelsels met sy hoofkwartier in Mondsee. 

## Produksieaanlegte en filiale 
Die maatskappy het vier vername produksieaanlegte in Mondsee (Oostenryk), Schriesheim (Duitsland), Parys (Frankryk), Aesch (Switserland), talle filiale en geaffilieerde maatskappye en 'n wêreldwye verspreidingsnetwerk.  

## Geskiedenis 
Die geskiedenis van BWT AG begin in 1823, toe Johann Adam Benckiser in Duitsland as Benckiser Wassertechnik gestig is. Na verskeie verkrygings en samesmeltings is die onderneming in 1990 deur Andreas Weißenbacher gekoop in 'n bestuursuitkoop. Die maatskappy is in 1992 op die aandelebeurs van Wene genoteer. Die WAB-groep is die hoofaandeelhouer van BWT AG, met ongeveer 20% van die aandele wat deur verskillende aandeelhouers besit word (en ongeveer 6% deur die maatskappy (soos in Februarie 2014).  

## Produkte 
BWT bied produkte, waterbehandelingstelsels en dienste vir: 

* Drinkwater 
* Farmaseutiese en proseswater (suiwer water, ultrasuiwer water, water vir inspuiting (WFI), suiwer stoom, verspreiding van waterluste). Die farmaseutiese afdeling se hoofkwartier is in Duitsland naby Stuttgart. Hierdie afdeling staan bekend as BWT Pharma & Biotech. Dit lewer sy stelsels aan die grootste wêreldwye farmaseutiese maatskappye. 
* Ontsouting van seewater 
* Brandstofselmembrane 
* Industriële water 
* Hotelle en restaurantwater 
* Ketel- en verhittingswater 
* Afkoelingswater 
* Water vir lugversorgingstelsels 
* Swembadwater 
* Swembadskoonmaakrobots 

Die produkportefeulje dek die hele spektrum van waterbehandelingstegnologie. Dit sluit in filtrasie, ioonuitruilingstelsels vir filtermedia vir demineralisasie, alternatiewe beskerming van kalkvorming, versagting van water, ontwatering, ontsmetting (UV, osoon, chloordioksied, ens.), metertegnologie, membraantegnologie- mikrofiltrering, ultrafiltrering en nanofiltrering, tru-osmose), suiwer stoomgenerators, suiwer waterdistillasie, UV-stelsels, osoongenerators, ioonuitruilmembrane, elektrolise, elektrodialise, elektrode-ionisasie, chloordioksiedopwekkers en doseerpompe. BWT ontwikkel tans ook membrane vir brandstofselle en batterye.

## Motorsportborgskap 
[regs|duimnael|220px|[Force India renmotor geborg deur BWT.]]
BWT het 'n wye verskeidenheid borgskappe met verskillende motorsportspanne. Die belangrikste is dat hulle hul pienk korporatiewe kleure sedert 2017 aan die Racing Point F1-span (voorheen Force India Formule Een) geleen het. 

## Verwysings
Mercedes-Benz A-klas (W176)

Die **Mercedes-Benz A-klas** in sy derde generasie (fabrieksbenaming W176) is gebaseer op die 2011 A-klaskonsep van 2011 en is tydens die Geneefse motorskou in 2012 onthul. Dit beskik oor 'n heel ander ontwerp en is groter as die vorige twee generasies van die A-klas, wat dit vir die eerste keer 'n volwaardige klein gesinsmotor maak. Dit is met 68 cm gerek sedert die oorspronklike model, en die 2012-model is nou langer as die eerste geslag B-klas, met 'n totale lengte van 4292 mm. Die motors was vanaf September 2012 in meeste markte beskikbaar.

Die derde generasie A-klas is ontwerp om 'n direkte mededinger van die BMW 1-reeks en Audi A3 te wees. Dit is bedoel om meer dinamies te wees as sy voorganger en is op jonger eienaars gefokus.

## Enjins 
Die A-klas word aangedryf deur 'n reeks viersilinderpetrolenjins, en die 1.5-dieselenjins is weergawes van 'n Renault K-tipe -eenheid.

## Foto's van AMG-modelle 

File:2012-2014 Mercedes-Benz A 45 AMG (W 176) 4MATIC hatchback (2018-10-01) 01.jpg|Australiese A 45 AMG 
File:2012-2014 Mercedes-Benz A 45 AMG (W 176) 4MATIC hatchback (2018-10-01) 02.jpg|Australiese A 45 AMG
File:Mercedes-AMG A 45 4MATIC (W 176, Facelift) – Frontansicht, 7. Oktober 2018, Düsseldorf.jpg|Europese A 45 AMG (opgesmuk)
File:Mercedes-AMG A 45 4MATIC (W 176, Facelift) – Heckansicht, 7. Oktober 2018, Düsseldorf.jpg|Europese A 45 AMG (opgesmuk)

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Douglas Bader

duimnael|Douglas Bader
Groepskaptein Sir **Douglas Robert Steuart Bader**, CBE, DSO & Balkie, DFC & Balkie, DL, FRAeS; 21 Februarie 1910 - 5 September 1982) was 'n Britse Koninklike Lugmag, (RAF) bobaasvlieënier wat aan die die Tweede Wêreldoorlog deel geneem het. Daar is 22 lugoorwinnings, vier gedeelde oorwinnings, ses waarskynlikhede, een gedeelde waarskynlike oorwinning aan hom toegeken. Hy het ook 11 vyandelike vliegtuie beskadig.

Bader het in 1928 by die RAF aangesluit en in 1930 as offisier aangestel. In Desember 1931 het hy, terwyl hy probeer het om aërobatiek te doen, neergestort en albei sy bene verloor. Nadat hy byna die dood was, herstel hy, neem weer vlugopleiding, slaag sy toetsvlugte en vra daarna weer om as vlieënier aangestel te word. Alhoewel daar geen regulasies op sy situasie van toepassing was nie, is hy op mediese gronde teen sy wil op pensioen geplaas. 

Na die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog in 1939 het Douglas Bader egter na die lugmag teruggekeer en is hy as vlieënier aanvaar. Hy behaal sy eerste oorwinnings oor Duinkerken tydens die Slag van Frankryk in 1940. Hy neem aan die Slag om Brittanje deel en word 'n vriend en ondersteuner van Vise-Lugmaarskalk Trafford Leigh-Mallory en sy "*Big Wing*"-eksperimente.

In Augustus 1941 moes Bader uitspring met 'n valskerm oor Duitsland-besette Frankryk en is hy gevange geneem. Kort daarna ontmoet hy en word bevriend met Adolf Galland, 'n prominente Duitse vegvlieënier. Ondanks sy gestremdheid het Bader 'n aantal ontsnappingspogings aangewend en is hy uiteindelik na die krygsgevangene kamp op die Colditz-kasteel gestuur. Hy het daar gebly tot April 1945 toe die kamp deur die Eerste Amerikaanse Leër bevry is.

Bader het die RAF in Februarie 1946 permanent verlaat en sy loopbaan in die oliebedryf hervat. Gedurende die vyftigerjare het 'n boek en 'n film, *Reach for the Sky*, sy lewe en RAF-loopbaan tot die einde van die Tweede Wêreldoorlog getoon het. Bader het 'n veldtog vir gestremdes geloods en in die Koningin se verjaarsdag ererol in 1976  benoem tot 'n ridder "vir dienste aan gestremdes". Hy het voortgegaan om te vlieg totdat slegte gesondheid hom in 1979 gedwing het om op te hou. Bader is op 5 September 1982, op 72 jarige leeftyd aan 'n hartaanval oorlede.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Charles Taylor

**Charles McArthur Ghankay Taylor** (gebore op 28 Januarie 1948), is 'n Liberiese politikus en voormalige president van Liberië. Hy was die staatshoof van 1997 tot 2003, toe hy bedank het en in ballingskap na Nigerië vertrek het as deel van die ooreenkoms wat die burgeroorlog beëindig het wat veertien jaar lank in die Wes-Afrikaanse land gewoed het.

Taylor is gebore in Arthington, Montserrado County, Liberië, en Taylor studeer aan die Verenigde State voordat hy na Liberië terugkeer om in die Samuel Doe-regering te werk. Nadat hy deur hom op aanklagte van verduistering gedeporteer is, ontsnap hy uit die gevangenis in Massachusetts, klim op 'n heining en bereik uiteindelik Libië, waar hy deur Muammar al-Gaddafi as 'n guerilla opgelei word. Hy keer in 1989 terug na Liberië as hoof van 'n Liberies-gesteunde rebellegroep, die National Patriotic Front of Liberia, om die Doe-diktatuur omver te werp en die Eerste Liberiese Burgeroorlog (1989-1996) te begin. Na die marteling en moord op Samuel Doe, het Taylor beheer oor 'n groot deel van die land verkry en een van Afrika se mees prominente krygsbeamptes geword. Na 'n vredesooreenkoms wat die oorlog beëindig het, is Taylor in 1997 verkies tot president.

## Veskuldiging
Op 28 Maart 2006 het die Nigeriese regering berig dat die voormalige Liberiese president vermis word van waar hy in Calabar gewoon het, en diegene wat verantwoordelik was vir sy veiligheid, is gearresteer. Die Nigeriese owerhede het ingestem om Taylor uit te lewer, maar het gewag op 'n uitleweringsbevel na sy vaderland of Sierra Leone, waar hy deur 'n spesiale VN-geregshof verhoor sou word. Op 29 Maart word hy gearresteer terwyl hy probeer het om die grens van Kameroen oor te steek ten einde sy uitlewering te fnuik. 

Na kommer oor die moontlike destabilisering van Sierra Leone deur die teenwoordigheid van Taylor, is daar weke later besluit dat sy verhoor in die Internasionale Strafhof in Den Haag sou plaasvind, op voorwaarde dat hy in 'n ander land sy gevangenisstraf sou uitdien. Hierdie kwessie het die verhoor vertraag, totdat Brittanje op 15 Junie ingestem het om Taylor daar in die tronk te hou indien hy skuldig bevind sou word.

In Mei 2012 is hy skuldig bevind aan misdade teen die mensdom, waaronder die gebruik van kindersoldate, marteling, slawerny, oorlogsverkragting, en is tot 50 jaar gevangenisstraf gevonnis.

In Oktober 2021 het Charles Taylor, wat in 2012 tot 50 jaar tronkstraf gevonnis is vir misdade teen die mensdom vir sy rol tydens die burgeroorlog in Sierra Leone, 'n klag teen Liberië ingedien vir "nie-betaling van sy aftrede". Hierdie klagte is by die Hof van Justisie van die Ekonomiese Gemeenskap van Wes-Afrikaanse State (ECOWAS) ingedien.

## Verwysings
Rob Nairn

**Robert G. Nairn** (gebore in 1950) is 'n Suid-Afrikaanse Boeddhistiese onderwyser en skrywer. Hy is gebore en het grootgeword in  Rhodesië. Nairn is 'n volgeling van Tibetaanse Boeddhisme; spesifiek *Karma Kagyu*.

## Akademiese opvoeding en regsloopbaan
Nadat hy gradueer aan die Universiteit van Rhodesië met 'n LL.B (Hons) (Londen) ontvang hy 'n Statebondsbeurs vir nagraadse studie in die Verenigde Koninkryk. Hy studeer daarna kriminologie en sielkunde aan King's College, Londen en verwerf ook 'n nagraadse diploma in kriminologie aan die Universiteit van Edinburgh. Daarna keer hy na Rhodesië terug om aldaar te praktiseer as advokaat van die Hooggeregshof.  wat die onregmatigheid van Suid-Afrikaanse wetgewing wat gevangenisbeamptes toegelaat het om leesstof van gevangenes te weerhou, blootgelê het.

## Boeddhistiese oortuigings
Nairn se eerste kontak met Boeddhisme was met 'n Theravadiniese (Theravada) monnik in die 1960's.   Hy is vir ongeveer tien jaar in hierdie tradisie opgelei. Van 1989 tot 1993 is hy een van die persone wat deel is van 'n tydperk van vier jaar se spirituele isolasie by die Kagyu Samyé Ling-klooster en die Tibetaanse sentrum in Skotland 

Nairn was die verteenwoordiger in Afrika van wyle Akong Rinpoche, en is verantwoordelik vir elf Boeddhistiese sentra in Suid-Afrika en drie ander Afrikalande.  die Verenigde State, Italië, Nederland en Duitsland spandeer.

## Eksterne skakels
* Snapshot of Nairn's website from 2014
* Excerpts from the book - *Living, Dreaming, Dying* on Kagyu Samye Ling website
* Rob Nairn in the Kagyu Samye Ling website's teaching archive

## Bibliografie
* *Living, Dreaming, Dying,* 
* *Diamond Mind*, 
* *Tranquil Mind*,  (vertaal in Afrikaans deur Karel Schoeman as '' 'n Stil Gemoed: 'n Inleiding tot die Boeddhisme en Meditasie* (1997) ). Die boek is ook vertaal in Duits, Italiaans, Sjona, Spaans, Tsjeggies, Nederlands en Portugees.
* *What Is Meditation?*, 
* *Pfungwa Dzakagadzikana*, vertaling van *Tranquil Mind* in Sjona. 
* *From Mindfulness to Insight* (2019) 

## DVDs
* *Psychology of Buddhism*, 
* *Psychology of meditation'' 

## Verwysings
Garhwali

**Garhwali** (गढ़वळि भाख) is 'n Indo-Ariese taal wat deur sowat 2,5 miljoen mense in die Indiese deelstaat Uttarakhand gebesig word. Dit word veral deur die Garhwali's in die Garhwal-streek van die noordelike Indiese deelstaat Uttarakhand in die Indiese Himalaja gebesig.

[duimnael|links|Die woord "Garhwali" in [Devanagari-skrif]]
Garhwali word in 'n aantal dialekte verdeel en is veral verwant aan Kumaoni wat verder oos gepraat word. Die taal word met die Devanagari-alfabet geskryf.

Garhwali is nie 'n bedreigde taal nie (Ethnologue lys dit as "lewenskragtig"); dit word nietemin as "kwesbaar" aangewys in Unesco se Atlas van die wêreld se tale in gevaar, wat daarop dui dat die taal konsekwente bewaringspogings benodig.

## Verwysings
2020 Spaanse Grand Prix

Die **2020 Formule Een Spaanse Grand Prix** is op 16 Augustus 2020 op die Circuit de Barcelona-Catalunya in Montmeló, Spanje gehou. Dit was die sesde wedren van die gewysigde kampioenskapseisoen.

## Bande 
Pirelli het die volgende bande aan alle spanne verskaf:

## Vrye oefening 
### Uitslag 
## Kwalifisering 
## Wedren 
### Renuitslag 
## Puntestand na die Grand Prix 
### Renjaers 
### Vervaardigers 
## Verwysings
Dopamien

thumb|240px|Die struktuur van dopamien.
**Dopamien** (DA, ’n verkorting van 3,4-dihidroksifenetielamien) is ’n hormoon en senuoordraer wat verskeie belangrike rolle in die brein en liggaam speel. Dit is ’n organiese chemiese stof wat in die brein en niere gesintetiseer word. Dopamien word ook in plante en die meeste diere gesintetiseer. In die brein dien dopamien as ’n senuoordraer – ’n chemiese stof wat deur neurone (senuselle) vrygestel word om seine na ander senuselle te stuur. 

## Werking
thumb|220px|links|Dopamienbane in die brein.
Die brein sluit verskeie dopamienbane in, waarvan een ’n groot rol speel in die motiveringskomponent van gedrag wat deur beloning gemotiveer word. Die afwagting van die meeste soorte belonings laat die vlak van dopamien in die brein toeneem, en baie verslawende middels vergroot die vrystelling van dopamien of voorkom die heropname daarvan in neurone nadat dit vrygestel is. Ander dopamienbane in die brein is betrokke by motoriese beheer en in die beheer van die vrystelling van verskeie hormone. Hierdie bane en selgroepe vorm ’n dopamienstelsel wat neuroveranderend is.

In die algemene kultuur en media word dopamien gewoonlik beskou as die belangrikste chemiese stof van plesier, maar die huidige mening in farmakologie is dat dopamien eerder motiveringsopvallendheid oordra – dit beteken dopamien stuur ’n sein oor die waargenome prominensie van motivering (dus die wenslikheid of afkeer) van ’n resultaat, wat weer die organisme se gedrag beïnvloed om daardie resultaat te kry of te vermy.

Buite die sentrale senuweestelsel het dopamien verskeie funksies, soos die onderdrukking van die senuwee-oordragstof norepinefrien in die are; die vergroting van natriumafskeiding in die niere en die vervaardiging van urine; die vermindering van insulienvervaardiging in die pankreas; die beskerming van slymvlies in die verteringstelsel, ens. 

Verskeie belangrike siektes van die senuweestelsel word verbind met disfunksies van die dopamienstelsel en sommige van die belangrikste medisynes waarmee hulle behandel word, werk deur die verandering van die uitwerking van dopamien. ’n Voorbeeld is Parkinson se siekte, ’n degeneratiewe toestand wat bewing meebring en motororiese werking aantas. Dit word veroorsaak deur ’n verlies aan dopamienafskeidende neurone in ’n deel van die middelbrein. Sy metaboliese voorloper, L-DOPA, kan vervaardig word; *Levodopa*, ’n suiwer vorm van L-DOPA, is die algemeenste behandeling vir Parkinsons. Daar is bewyse dat skisofrenie verband hou met veranderde vlakke van dopamienaktiwiteit, en die meeste antipsigotiese middels wat gebruik word om dit te behandel, verminder dopamienaktiwiteit. Net so word rustelosebenesindroom en aandaggebrek-hiperaktiwiteitsteuring (AGHS) verbind met ’n afname in dopamienaktiwiteit.  

Dopamienverwante stimulante kan verslawend wees in groot dosisse, maar kleiner dosisse word gebruik vir die behandeling van AGHS. 

## Verwysings
## Skakels
Tasmaanse tale

Die **Tasmaanse tale** was die inheemse tale van die eiland Tasmanië wat deur die Aborigines van dié eiland gebesig is. Van die tale is in die 1830's vir die laaste keer in die alledaagse lewe gebruik, alhoewel Fanny Cochrane Smith, die laaste spreker, in 1905 dood is.

[duimnael|links|Fanny Cochrane Smith se liedjies word met 'n [fonograaf opgeneem]]
duimnael|links|Fanny Cochrane Smith se 1903-opname
Tasmaanse tale word deur drie dosyn woordelyste bevestig, waarvan dié van Joseph Milligan en George Augustus Robinson die mees omvangryke is. Al hierdie woordelyste toon 'n swak begrip van die klanke van Tasmaanse tale, wat in hierdie opsig taamlik tipies vir die Australiese tale was. Plomley (1976) vertoon al die leksikale inligting wat in 1976 aan hom bekend was. Crowley en Dixon (1981) gee 'n opsomming van wat min van Tasmaanse fonologie en grammatika bekend is. Bowern (2012) terg die mengsel van tale in baie van die lyste uit en probeer om hulle in taalfamilies te klassifiseer.

Die inligting oor die Tasmaanse tale is skaars en 'n verwantskap aan ander tale is nie bewysbaar nie. Dit blyk dat verskillende taalfamilies op Tasmanië ontwikkel het, wat ooreenstem met die lang tydperk van menslike bewoning op die eiland. In die 1970's het Joseph Greenberg 'n Indo-Pasifiese superfamilie voorgestel wat Tasmaanse tale met Andamanese en Papoeas (maar nie Australiese tale) gegroepeer het. Hierdie superfamilie-voorstel is egter deur die oorgrote meerderheid historiese taalkundiges verwerp.

Fanny Cochrane Smith het 'n reeks fonografiese opnames van inheemse Tasmaanse liedjies gemaak, die enigste bestaande klankopname van 'n Tasmaanse taal, alhoewel hulle van 'n uiters swak gehalte is. In 1972 het haar kleindogters nog enkele woorde en 'n lied onthou. Robert M. W. Dixon, wat saam met Terry Crowley 'n onderhoud met hulle as deel van sy navorsing gedoen het, het tot die gevolgtrekking gekom "dat daar feitlik geen gegewens oor die grammatika en geen vloeiende teks bekend is nie, sodat dit onmoontlik is om iets van 'n taalkundige belang oor die Tasmaanse tale te sê." Uit die skaars bronne wat beskikbaar is probeer Tasmaanse mense egter om hul verlore tale en tradisies te herwin. Die grootste projek vir taalherlewing tot nou toe is die Palawa kani-projek.

## Verwysings 
## Verdere leesstof 
*  
*  
*  
*  

## Eksterne skakels 
*
Australiese tale

duimnael|Die algemeenste tipologiese indeling van inheemse Australiese tale: Pama-Nyungan-tale (taankleur) en nie-Pama-Nyungan-tale (mosterd en grys)
[duimnael|[Moedertaalsprekers van inheemse Australiese tale per persentasie en statistieke plaaslike gebiede volgens die 2011-sensus]]

Die inheemse **Australiese tale** bevat tussen 290 en 363 tale wat aan 'n geskatte 28 taalfamilies en geïsoleerde tale behoort, en deur Aborigines van die vastelandse Australië en 'n aantal nabygeleë eilande gebesig word. Die verwantskap tussen hierdie tale is vandag nie duidelik nie. Ondanks die onduidelikheid word die inheemse Australiese tale almal onder die sambreelterme "Australiese tale" of "Australiese taalfamilie" saamgevat.

Die term kan ook beide die Tasmaanse tale en die Westelike Straat van Torres-tale insluit, maar die genetiese verwantskap van die eersgenoemde met die vastelandse Australiese tale is onbekend, terwyl die laasgenoemdes aan die Pama-Nyungan-tale behoort, alhoewel dit gemeensame kenmerke met die aangrensende Papoeas se Oostelike Trans-Fly-tale, veral Meriam Mir, maar ook met die Austronesiese tale van die Papoease Skiereiland ("Voëlstert") deel. Die meeste van die inheemse Australiese tale behoort aan die Pama-Nyungan-tale, terwyl die oorblywende tale as "nie-Pama-Nyungan-tale"geklassifiseer word, wat 'n term van gemak is en nie 'n genealogiese verhouding impliseer nie.

In die laat 18de eeu was daar meer as 250 verskeie inheemse sosiale groeperings en 'n soortgelyke aantal tale of variëteite. Aan die begin van die 21ste eeu word minder as 150 inheemse Australiese tale in die alledaagse lewe gebruik, en met uitsondering van 13 tale, wat steeds aan kinders oorgedra word, is almal van uitsterwe bedreig. Die oorblywende tale word veral in die mees geïsoleerde gebiede gebesig. Van die vyf minder bedreigde Westelike Australiese tale behoort vier aan die Ngaanyatjarra-tale van die sentrale en Groot Victoriawoestyn.

Die Yolŋu-tale van die noordoostelike Arnhemland word tans ook deur kinders aangeleer. Tweetalige onderwys word in 'n aantal gemeenskappe suksesvol ingespan. Sewe van die mees gebruikte Australiese tale soos Warlpiri, Murrinh-patha en Tiwi het tussen 1&nbsp;000 en 3&nbsp;000 sprekers. 'n Aantal inheemse gemeenskappe en taalkundiges ondersteun leerprogramme pleks van behoorlike herlewing van tale of net "na-omgangstaal onderhoud" (aanleer van enkele woorde en konsepte wat verband hou met die verlore taal vir inheemse Australiërs).

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  
*
Amerindiese tale

Die **Amerindiese tale** is 'n hipotetiese hoërvlak taalfamilie wat in 1960 deur Joseph Greenberg voorgestel en deur sy student Merritt Ruhlen uitgebrei is. Greenberg het voorgestel dat al die inheemse tale van die Amerikas aan een van drie taalfamilies behoort: die reeds aanvaarde Eskimo-Aleoetiese en Na-Dené, en al die oorblywende tale — wat deur ander taalkundiges as lede van tientalle ander taalfamilies geklassifiseer word — as Amerindies. Vanweë 'n groot aantal metodologiese gebreke in die boek "Language in the Americas" in 1987, is die verhoudings wat hy tussen hierdie tale voorgestel het, deur die meerderheid historiese taalkundiges as vals verwerp.

Die term *Amerindies* word soms ook gebruik om algemeen na al die verskillende inheemse tale van die Amerikas te verwys, sonder om hulle as 'n genealogiese groep te klassifiseer. Om dubbelsinnigheid te vermy word die term Amerindies dikwels met die laasgenoemde betekenis gebruik.

## Verdere leesstof 
*
BMW 8-reeks

Die **BMW 8-reeks** is 'n reeks groot toermotors wat deur BMW vervaardig word. 

Die 8-reeks is in 1990 onder die E31-modelkode bekendgestel en was slegs beskikbaar as 'n tweedeurkoepee. Dit word aangedryf deur 'n reeks natuurlike lugvloei- V8- en V12- petrolenjins. Die E31 het met die produksie van die E24 6-reeks begin, maar dit word nie as 'n direkte opvolger beskou nie. Dit is later in 1999 gestaak weens swak verkope. 

Die modelreeks is in 2018 weer bekendgestel met die tweede generasie, die G15 8-reeks. Dit het as 'n koepee (G15), afslaankap (G14) en vierdeurbakstyle van die Gran Coupé (G16) begin as die opvolger van die F06/F12/F13 6-reeks. Die G15 8-reeks stel 'n inlynsessilinder-dieselenjin bekend, en 'n hoë-werkverrigting M8-model sal na verwagting ook in die toekoms bekendgestel word.

## Eerste geslag (E31; 1990–1999)
Ontwerpwerk aan die eerste generasie E31 8-reeks het in 1984 begin, met die finale ontwerpfase en produksie-ontwikkeling wat in 1986 afgeskop het. Die motor maak sy debuut in 1989 op die Frankfurtse Motorskou, en is tot 1999 vervaardig. Die 8-reeks is ontwerp om verder as die mark van die oorspronklike E24 6-reeks te beweeg, met groter werkverrigting en 'n hoër prys. Die 8-reeks was die eerste padmotor wat 'n V12-enjin met 'n 6-gang handratkas aangebied het, en was een van die eerste voertuie wat met 'n elektroniese versneller aangedryf is. Die 8-reeks was ook een van BMW se eerste motors wat 'n veelskakelagteras gebruik het. 

## Tweede generasie (G14/G15/G16; 2018–hede)
Die BMW 8-reeks (G14) is op 15 Junie 2018 aangekondig met verkope wat in November 2018 begin het. Dit was aanvanklik beskikbaar as 'n koepee (kodenaam G15), met die afslaankap (G14) en vierdeur-Gran Coupé (G16)-variante wat later bekendgestel is, met die opstelling van die F06/F12/F13 6-reeks. Produksie het laat in 2018 by die BMW-aanleg in Dingolfing, Duitsland, 'n aanvang geneem.

Direkte mededingers van die BMW 8-reeks coupé en cabriolet is die Mercedes-Benz S-klas coupé en kabriolet, terwyl die BMW 8-reeks Gran Coupé gesien word as 'n vinniger alternatief vir sy platformmaat, die meer tradisionele BMW 7-reeks, en verwag om met die gerugte volgende generasie Mercedes-Benz S-klas vierdeur-koepee te kompeteer.

## Verwysings
Blaublitz Akita

is 'n Japannese sokkerklub in die Akita-prefektuur, Japan.

## Klubname 
* 1965–2009 **TDK SC**
* 2010– **Blaublitz Akita**

## Beroemde sokkerspelers 
*  Teruyoshi Ito
Na-Dené-tale

Die **Na-Dené-tale** ([ˌnɑːdɪˈneɪ]; ook **Nadene**, **Na-Dené**, **Athabaskies-Eyak-Tlingit**, **Tlina-Dene**) is 'n taalfamilie van inheemse tale van die Amerikas wat ten minste die Athabaskiese, Eyak- en Tlingit-tale insluit. 'n Ou insluiting van Haida word nou as twyfelagtig beskou.

duimnael|links|Verspreiding van die voorgestelde Dené-Jenisei-taalfamilie
In Februarie 2008 is 'n gepubliseerde voorstel, waarin die Na-Dené-tale (sonder Haida) met die Jenisei-tale van die sentrale Siberië in 'n Dené-Jenisei-taalfamilie, deur 'n aantal taalkundiges goed ontvang. In 'n 2014-artikel word voorgestel dat die Na-Dené-tale van Noord-Amerika en die Jenisei-tale van Siberië 'n gemeensame oorsprong in 'n taal wat op die Beringlandbrug tussen die twee vastelande gepraat is, gehad het.

Die Na-Dené-tale is geografies veral in twee dele verdeel: die noordelike verspreiding streek oor die noordwestelike Kanada en die aangrensende Amerikaanse deelstaat Alaska, en die suidelike verspreiding in die suidwestelike Verenigde State net noord van Meksiko. Daarbenewens bestaan langs die weskus nog enkele klein taaleilandjies.

Navajo is verreweg die belangrikste Na-Dené-taal en word deur 167&nbsp;000 Navajo-Indiane in die vier Amerikaanse deelstate Arizona, Colorado, Nieu-Meksiko en Utah gebesig. Dit is die belangrikste inheemse taal van die Amerikas noord van Meksiko.

## Etimologie 
Edward Sapir het die term *Na-Dene* oorspronklik ontwerp om na 'n gemeensame taalfamilie vir Athabaskies, Tlingit en Haida (die bestaan van die Eyak-taal was destyds nog nie aan hom bekend nie) te verwys. In sy "The Na-Dene languages: A preliminary report" beskryf hy hoe hy by dié term uitgekom het (Sapir 1915, bl.&nbsp;558):

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  
*
Albert John Hesse

duimnael|Parasiet *Onchocerca volvulus* klim uit die antenne van 'n swart vlieg
**Albert John Hesse** (1895–1987) was 'n Suid-Afrikaanse entomoloog. Hy was 'n kurator aan die Suid-Afrikaanse Museum vir een en vyftig jaar. Sy werk het hoofsaaklik op twee families van die vlieg gefokus, naamlik *Bombyliidae* en *Mydidae*. Hy het die monumentale werk *A revision of the Bombyliidae (Diptera) of Southern Africa* geskryf.

## Biographie 
Hesse is op 4 November 1895 in Potchefstroom gebore, waar hy van 1904 tot 1909 skoolgegaan het. Hy was op hoërskool in Wellington (1909-1913), die South African College Schools in Kaapstad (1914) en het in 1915 aan die Hoërseunskool in Stellenbosch gematrikuleer.

Hy het sy universiteitsopleiding aan die Suid-Afrikaanse Kollege in Kaapstad in 1916 begin, maar in 1917 na die Transvaalse Universiteitskollege in Pretoria verskuif, waar chemie, dierkunde en geologie sy hoofvakke was. In 1918 het hy 'n BSc.Hons-graad behaal en sy doktorsgraad in dierkunde en Parasitologie aan die Universiteit van Edinburgh in 1922 voltooi.

Hy het na-doktorale navorsing in parasitologie gedoen tot 1924 toe hy die pos van entomoloog aan die Suid-Afrikaanse Museum aanvaar het. Gedurende sy diensperiode het hy gereeld velduitstappies onderneem na Suidwes-Afrika, die Wes-Kaap, Oos-Kaap en die Karoo. 

Op 4 Oktober 1927 is hy met Elizabeth Susanna Hanekom getroud in Kaapstad.

Hy het in 1974 na 51 jaar diens by die Suid-Afrikaanse Museum afgetree. Hy is op 11 November 1987 in Somerset-Wes oorlede.

## Verwysings
Paleosiberiese tale

Die **Paleosiberiese tale** (afgelei van Grieks: παλαιός *palaios*, "antiek") vat verskeie geïsoleerde tale en klein taalfamilies saam wat in dele van die noordoostelike Siberië en die Russiese Verre Ooste gebesig word. Hulle toon geen bekende onderlinge genetiese verwantskap nie; hul enigste gemeensame kenmerk is dat hulle voor die koms van ander tale in hierdie gebiede gebesig is maar later deur ander tale verdring is, veral Toengoesies en later Turkse tale. In onlangse tye is ook die Turkse (veral in Siberië) en veral die Toengoesiese tale op hul beurt deur Russies verdring.

Die Paleosiberiese tale bevat omtrent tien tale wat deur sowat 11&nbsp;000 mense gebesig word. Al die tale is ernstig bedreig.

Algemeen word die volgende taalfamilies as Paleosiberiese tale beskou:
* Jenisei-tale
* Joekaghir-tale
* Tsjoekotko-Kamtsjatkaanse tale
* Nivkh of Giljakies

Sommige taalkundiges beskou Ainoe en die Eskimo-Aleoetiese tale ook as Paleosiberiese tale:

* Ainoe
* Eskimo-Aleoetiese tale

## Verwysings 
## Verdere leesstof 
*  

## Eksterne skakels 
*
Tupí-tale

Die **Tupí-tale** bevat sowat 70 tale wat in Suid-Amerika gebesig word en aan die inheemse tale van die Amerikas behoort. Die Tupí-taal en Guaraní is waarskynlik van die bekendste Tupí-tale.

[duimnael|links|Die Onse Vader in [Guaraní]]
Die Tupí-tale is een van die mees verspreide inheemse taalfamilies in die laagland van die oostelike Suid-Amerika. Van die tale word in groot dele van Brasilië, Paraguay, die oostelike Bolivië, Frans-Guyana, dele van die noordelike Argentinië, asook in perifere gebiede van die noordoostelike Peru en die suidoostelike Colombia gebesig. Die Tupí-tale word deur etlike miljoen mense gebesig, alhoewel die verspreiding van enkele take en tale ongelyk is. Die verreweg belangrikste tak van die Tupí-tale is die Tupí-Guaraní-tale. Guaraní, wat aan dié tak behoort, word deur meer as vier miljoen mense in Paraguay gebesig, terwyl al die oorblywende tale altesaam net minder as 200&nbsp;000 sprekers het en van die tale ernstig bedreig is.

## Verdere leesstof 
*  
*  
*  

## Eksterne skakels 
*  
*
Cao Xueqin

**Cao Xueqin** (Chinees: 曹雪芹, Pinyin: Cáo Xuěqín, Wade-Giles: Ts'ao Hsueh-ch'in; (1724 of 1715 tot 1763 of 1764) was 'n Chinese skrywer, digter, filosoof en skilder. Hy is veral bekend as die skrywer van Droom van die Rooi Kamer. Sy geboortenaam was **Cao Zhan** (曹 霑).

## Biografie 
Daar is amper geen bronne oor die lewe van Cao bewaar nie, daarom is daar baie onsekerhede oor hom. Sy presiese geboortejaar is byvoorbeeld nie bekend nie. In elk geval kom Cao uit 'n Han-Chinese familie, wat later deel geword het van die Wit Tak (正 白旗) van die Mantsjoes-baniere. Sy familie het 'n tydperk van glorie gehad onder die regering van keiser Kangzi. Cao Xueqin was self die seun van Cao Fu of Cao Yong. Cao Yong se enigste seun is in 1715 gebore.

Byna alles wat mense vandag van Cao Xueqin weet, is afkomstig van wat familie en vriende later van hom vertel het. Later in die lewe het Cao hom in 'n voorstad van Beijing gaan vestig, waar hy die grootste deel van sy lewe deurgebring het. Hy het in armoede geleef; sy enigste inkomste kom uit die verkoop van skilderye. Volgens sy vriende en kennisse was hy intelligent en baie talentvol. Sy skilderye was hoofsaaklik beelde van rotse en landskappe.

Na bewering het Cao Xueqin meer as tien jaar gewerk aan die manuskrip wat uiteindelik gegroei het tot Droom van die Rooi Kamer. Ten tyde van sy dood was die roman nie heeltemal klaar nie. 

Cao Xueqin was ongeveer 40 tot 50 jaar oud ten tyde van sy dood, maar sy presiese sterfdatum word ook bespiegel. Hy is oorleef deur sy vrou en minstens een seun. Hy het postuum beroemd geword toe sy boek gepubliseer is.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Geïsoleerde tale

'n **Geïsoleerde taal** in die wydste betekenis is 'n natuurlike taal met geen bewysbare genealogiese (of "genetiese") verwantskap aan ander tale nie, of 'n taal wat geen verwantskap met 'n voorsaat van enige bestaande taal toon nie. Geïsoleerde tale is gevolglik taalfamilies wat net uit een taal bestaan. Algemeen aangevoerde voorbeelde sluit in Ainoe, Baskies, Soemeries, Elamities en Vedda, alhoewel vir elkeen van hierdie voorbeelde 'n minderheid taalkundiges beweer dat hulle 'n verwantskap aan ander tale opgespoor het.

Sommige bronne gebruik die term "geïsoleerde taal" om na 'n tak van 'n groter taalfamilie met net een enkele oorlewende lid te verwys. Byvoorbeeld word Albanees, Armeens en Grieks algemeen as geïsoleerde Indo-Europese tale beskryf. Alhoewel hulle Indo-Europese tale is, behoort hulle nie aan 'n bevestigde tak (soos Romaanse, Indo-Irannese, Kelties, Slawies of Germaanse tale) nie, maar vorm eerder 'n eie tak. Binne die Romaanse tale is Sardies 'n soortgelyke geïsoleerde taal. Sonder 'n verdere verduideliking verwys die term geïsoleerde tale egter na 'n taal wat geen genetiese verwantskap met enige ander bekende taal toon nie.

Sommige tale wat voorheen as geïsoleerde tale beskou is, mag as kleiner taalfamilies hergroepeer word. Dit het al met Japannees (wat nou saam met die Ryukyu-tale die Japannese tale vorm) en Koreaans (wat saam met die Jeju-taal die Koreaanse tale vorm) gebeur. Etruskies in Italië is lankal as 'n geïsoleerde taal beskou, maar sommige taalkundiges het voorgestel dat dit verwant is aan die Tirreense tale, 'n uitgestorwe taalfamilie van nou verwante antieke tale wat in 1998 deur Helmut Rix voorgestel is en die Rhaetiese tale (voorheen gebesig in die sentrale Alpe) en Lemniaans (die ou taal van die Griekse eiland Lemnos), insluit.

Geïsoleerde tale mag beskou word as 'n spesiale geval van ongeklassifiseerde tale wat tot nuwe kennisgewing ongeklassifiseerd bly. As sulke pogings uiteindelik suksesvol is, word 'n taal wat voorheen as geïsoleerd beskou is, nie langer as sulks geklassifiseer nie, soos dit al met die taal Yanyuwa van noordelike Australië gebeur het, wat nou as 'n Pama-Nyungan-taal gegroepeer is. Aangesien taalkundiges nie altyd saamstem oor die vraag of daar 'n genetiese verband bewys is nie, is dit dikwels omstrede of 'n taal 'n geïsoleerde taal is of nie.

Die term "geïsoleerde tale" het vervolgens niks te doen met geïsoleerde volke nie; laasgenoemde verwys na inheemse volke wat sonder enige kontak met die buitewêreld leef. Geïsoleerde volke besig nie "outomaties" geïsoleerde tale nie, in sommige gevalle mag dit wél só wees.

## Verwysings 
## Verdere leesstof 
*  Campbell, Lyle, 2017. *Language Isolates*. Routledge.

## Eksterne skakels 
*
REM-slaap

**REM-slaap** (REM is die Engelse afkorting van *rapid eye movement*, "vinnige oogbeweging") of **REMS** is ’n unieke fase van slaap in soogdiere en voëls wat onderskei word deur die vinnige oogbewegings en lae spiertonus in die liggaam. Dit is die fase waarin die individu die helderste drome het en wat die meeste ooreenstem met wanneer 'n mens wakker is.

Die oorsprong van die elektiese en chemiese aktiwiteit wat dié slaapfase beheer, lê blykbaar in die breinstam. Die fase word verder gekenmerk deur ’n oorvloed van die senuoordraer asetielcholien en die byna algehele afwesigheid van die monoamien-senuoordraers histamien, serotonien en norepinefrien.

REM-slaap verskil fisiologies van alle ander slaapfases, saam bekend as nie-REM-slaap of NREM-slaap. REM- en NREM-slaapfases wissel mekaar af in een slaapsiklus, wat sowat 90 minute in volwasse mense duur. Namate slaapsiklusse vorder, word die REMS-fases langer. Die oorgang na die REMS-fase gaan gepaard met fisieke veranderings; dit begin met elektriese pulse bekend as PGO-golwe wat in die breinstam ontstaan. Organismes in REM-slaap skort sentrale homeostase (die stabilisering van sy omgewing) op, en dit lei tot groot wisselings in asemhaling, hitteregulering en sirkulasie wat nie in enige ander slaapfase voorkom of wanneer ’n mens wakker is nie. 

Die Duitse wetenskaplike Richard Klaue het in 1937 die eerste keer ’n tydperk van vinnige elektriese aktiwiteit in die brein van slapende katte ontdek. In 1944 het Ohlmeyer slaapsiklusse van 90 minute elk aangeteken waarin manlike proefkonyne ereksies van 25 minute gehad het. In 1952 het Eugene Aserinsky, Nathaniel Kleitman en William C. Dement fases van vinnige oogbeweging tydens slaap ontdek en dit met droom verbind. Hulle artikel is op 10 September 1953 gepubliseer. Aserinsky, en daarna Kleitman, het vinnige oogbewegings en gepaardgande neuro-elektriese aktiwiteit die eerste keer in hulle eie kinders waargeneem.

REM-slaap is daarna deur ander navorsers ook beskryf, insluitende Michel Jouvet. Proefnemings oor REM-slaap het al ingesluit om proefkonyne wakker te maak wanneer hulle die REMS-fase binnegaan en hulle so van REM-slaap te weerhou. Wanneer hulle dan weer toegelaat word om normaal te slaap, ervaar hulle langer fases van REM-slaap.

## Verwysings
## Skakels
Kimberly Klacik

duimnael
**Kimberly Klacik** (gebore 19 Januarie 1982) is 'n Amerikaanse politikus van die Republikeinse Party wat verkies is as lid van die Baltimore County Republican Central Committee.

## Lewe en loopbaan 
Mev. Klacik het grootgeword in Accokeek, Prince George's County, Maryland, wat eens bekend was as die tuiste van die Beretta wapenfabrikaat. 

Sy studeer aan Bowie State-universiteit en beplan om 'n radiojoernalis te word, voordat sy besluit om 'n politiese aktivis te word. Sy staak om gesondheidsredes haar studies. Klacik het gesê dat sy sedert 15-jarige ouderdom aan 'n haarverlies-siekte gely het. Die sielkundige uitval vanweë hierdie siekte het daartoe gelei dat sy betrokke geraak het by organisasies wat mense met soortgelyke probleme bystaan.

Sy verhuis in 2010 na Baltimore nadat sy en haar man verloof is.

In 2013 stig sy *"Potential Me"*, 'n nie-winsgewende organisasie wat vrouens help met ontwikkeling in die werksplek. Die organisasie het ongeveer 200 vrouens bygestaan om selfsorgsaam te word, en 30% van die vrouens het voortgegaan om finansiële onafhanklikheid te verkry. 

Sy verloor in April 2020 die tussenverkiesing vir Maryland se 7de kiesafdeling in Baltimore teen haar teenstander Kweisi Mfume. Die verkiesing was nodig na die afsterwe van Elijah Cummings.

Sy is die Republikeinse kandidaat vir Maryland se 7de kiesafdeling vir die 2020 Amerikaanse verkiesing vir die Huis van Verteenwoordigers in die Amerikaanse Kongres.

Klacik het na 'n veelbesproke veldtog-video wat meer as 11 miljoen keer op Twitter besigtig is, tydens die 2020 Republikeinse Nasionale Konvensie gepraat oor die video en oor die verval van Baltimore.

Kimberly Klacik woon in Middle River, Maryland. Sy is getroud met haar man Jeff. Die egpaar het 'n driejarige dogter.

## 2020 verkiesingsuitslae 
Klacik het op 3 November 2020 tydens die verkiesing vir die Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers vir Maryland se 7de kiesafdeling teen die demokratiese kandidaat verloor, ten spyte van 'n verdienstelike veldtog.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Kimberly se tuisblad 
* Fox-nuus artikel en onderhoud met Laura Ingraham
* New York Post artikel
* Fox-nuus artikel
* Baltimore Sun artikel
Andamanse tale

Die **Andamanse tale** is twee taalfamilies wat deur die Andamanese "Negritos" op die Andaman-eilande van Indië gebesig word: Groot-Andamans en Ongans. Sentinelees word deur 'n geïsoleerde volk gebesig en is dus nie geklassifiseer nie.

duimnael|links|Voormalige en huidige verspreiding van Andamanse tale
Die Andamanse tale word as die oudste taalfamilie in Suid-Asië beskou en is nie aan 'n ander bekende taalfamilie verwant nie. Joseph Greenberg het probeer om hierdie tale saam met Papoeas en die uitgestorwe Tasmaanse tale in 'n makrofamilie, "Indo-Pasifies", te groepeer, maar hierdie voorstel word deur die meeste taalkundiges verwerp.

Die Andamanse tale bestaan uit twee bevestigde taalfamilies:
* Groot-Andamans: gebesig deur die Groot-Andamanse volk; Aka-Jeru het in 1997 36 sprekers gehad wat tweetalig met Hindi is.
* Ongans: twee tale wat deur 300 mense gebesig word, meestal eentalig.

Daarbenewens word die volgende taal op die Andaman-eilande gebesig:
* Sentinelees: waarskynlik minstens 50 sprekers, en miskien tot 250 (die bevolking van die Sentinelese is onbekend).

## Verwysings 
## Verdere leesstof 
*  

## Eksterne skakels 
*  
*
Bihari-tale

Die **Bihari-tale** word algemeen by die oostelike tak van die Indo-Ariese tale gegroepeer. Die Bihari-tale word veral in die Indiese deelstate Bihar, Jharkhand, Wes-Bengale en Uttar Pradesh, asook in Nepal gebesig.

duimnael|links|Verspreiding van Hindi-dialekte/tale met vier Bihari-tale in die ooste
Die grootste tale (volgens moedertaalsprekers) is: Bhojpuri (40 miljoen), Maithili (34 miljoen), Magahi (20,7 miljoen) en Angika (15 miljoen). Van die bekendste Bihari-tale is waarskynlik Pali, die taal van die Pali-kanon, wat vandag net as 'n liturgiese taal in Boeddhisme gebruik word. Die Bihari-tale word soms as dialekte van Hindi beskou. Die Bihari-tale vorm 'n dialekkontinuum wat 'n presiese afbakening van enkele tale moeilik maak.

Ondanks die groot aantal sprekers van hierdie tale geniet net Maithili grondwetlike erkenning in Indië, nadat dit met die 92ste byvoeging van 2003 in die grondwet van Indië opgeneem is. Bhojpuri, Magahi en Maithili geniet egter amptelike status in Jharkhand. Aangesien alle inheemse moedertale van Nepal as nasionale tale erken word, dien Bhojpuri, Magahi en Maithili onder meer as nasionale tale van Nepal.

In Bihar is Hindi die taal wat vir onderwys en amptelike sake gebruik word. Hierdie tale is tydens die 1961-sensus amptelik as Hindi beskou. Sulke staats- en nasionale politiek skep voorwaardes vir die bedreiging van tale. Ná onafhanklikheid het Hindi as enigste tal amptelike status verkry in die Bihar se ampstaalstatuswet van 1950. Hindi het sy status as enigste ampstaal in Bihar verloor, toe in 1981 Oerdoe die tweede ampstaal geword het.

## Verwysings 
## Verdere leesstof 
*  

## Eksterne skakels 
*  
*
Arawaktale

**Arawaktale**, ook bekend as **Maipuries**, is 'n taalfamilie wat onder antieke inheemse mense in Suid-Amerika ontstaan het. Takke het na Sentraal-Amerika en die Groot-Antille in die Karibiese gebied en die Atlantiese Oseaan, insluitende die huidige Bahamas, versprei. Onder die Suid-Amerikaanse lande het net in Ecuador, Uruguay en Chili nooit mense gebly wat Arawaktale gebesig het nie. Maipuries mag binne 'n hipotetiese Makro-Arawaktaalfamilie verwant wees aan ander taalfamilies.

duimnael|links|'n Boek (vermoedelik) in Wapishana
Die naam "Maipuries" is in 1782 deur Filippo S. Gilij aan die taalfamilie gegee, nadat hy die taal Maipuries van Venezuela vir sy vergelykende studies gebruik het. 'n Eeu later is dit na die meer invloedryke taal Arawak hernoem. Die term Arawak het oorgegaan totdat die gebruik daarvan deur Noord-Amerikaanse geleerdes uitgebrei is na 'n breër Makro-Arawak-voorstel.

## Verdere leesstof 
*  

## Eksterne skakels 
*  
*
Algiese tale

Die **Algiese tale** (ook **Algonkin-Wiyot-Yurok** of **Algonkin-Ritwaans**) behoort aan die inheemse tale van die Amerikas en word in Noord-Amerika gebesig. Die meeste Algiese tale behoort aan die Algonkin-subfamilie wat in 'n wye gebied tussen die Rotsgebergte in die weste tot die Atlantiese Kanada in die ooste gepraat word. Die ander Algiese tale is Yurok en Wiyot in die noordwestelike Kalifornië, wat, ondanks hul geografiese nabyheid, nie nou verwant is nie. Al hierdie tale is afkomstig van Proto-Algies, 'n tweede vlak proto-taal wat volgens ramings sowat 7000 jaar gelede gebesig is en met hulp van die Proto-Algonkin-tale, asook Wiyot en Yurok, gerekonstrueer is.

[duimnael|links|'n Voorbeeld in [Cree, die mees verspreide Algiese taal]]
Die Algiese tale word bestaan uit die Algonkin-tale en die twee tale Yurok en Wiyot wat in die noordwestelike Kalifornie gebesig word, dit is onduidelik of die laasgenoemde twee tale aan 'n moontlike Ritwan-subfamilie behoort of nie. Die Algiese taalfamilie is in 1913 vir die eerste keer deur Edward Sapir voorgestel. Dié voorstel was egter hoogs omstrede, totdat in 1958 bevestig is dat hierdie tale wel geneties verwant is. Die rekonstruksie van 'n moontlike oorspronklike taal was egter onmoontlik.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Ongeklassifiseerde tale

'n **Ongeklassifiseerde tale** is 'n taal waarvan sy genetiese verwantskap aan ander tale nog nie bekend is nie. Tale kan uit verskeie redes ongeklassifiseerd wees, meestal weens die gebrek aan betroubare inligting, maar soms ook weens die verwarrende invloed van taalkontak, as verskeie lae van sy woordeskat of morfologie uiteenlopend is en dit vervolgens onduidelik is wat aan die oorspronklike weergawe van die taal behoort. Sommige van die min bekende uitgestorwe tale soos Guties en Cacán kan net nie geklassifiseer word nie en dit is onwaarskynlik dat dit hoegenaamd nog sal gebeur.

As 'n taal se genetiese verwantskap selfs na 'n groot navorsing geen genetiese verwantskap met ander tale toon nie, soos dit die geval met Baskies is, word dit as 'n geïsoleerde taal beskou – dit word dus as 'n taalfamilie op sy eie geklassifiseer. 'n "Ongeklassifiseerde taal" is derhalwe 'n taal wat as deel van 'n bestaande taalfamilie geklassifiseer kan word sodra beter gegewens beskikbaar of meer deeglike vergelykende navorsing gedoen is. Uitgestorwe ongeklassifiseerde tale waarvan min inligting behoue gebly het, sal waarskynlik nooit van status verander nie, tensy verlore dokumente of 'n oorlewende sprekende bevolking van die taal ontdek word.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Laguna Colorada

**Laguna Colorada** is 'n vlakwatermeer in die Boliviaanse nasionale natuurreservaat *Reserva Nacional de Fauna Andina Eduardo Abaroa*, geleë in die suidelike deel van die hoogplato Altiplano en naby die grens met Chili op 'n hoogte van 4&nbsp;278 bo seevlak. Administratief behoort die meer aan die provinsie Sur Lípez in die Departamento Potosí.

Die meer het sy naam aan sy opvallende rooi kleur te danke wat deur rooi alge en die hoë gehalte aan mineraalstowwe veroorsaak word. Die rooi mikroörganismes is die gunstelingdieet van flaminke en gee aan hierdie voëls hul eie kenmerkende pienkerige kleur. Laguna Colorada se gemiddelde diepte is slegs 0,35&nbsp;m, sy diepste punt is 1,5&nbsp;m. Die meer is temidde van 'n landskap met warmwaterbronne, vulkane en indrukwekkende rotsformasies geleë.
duimnael|links|Andesflaminke
duimnael|links|'n Oewertoneel van Laguna Colorada
duimnael|links|Die rooi kleureffek word deur wind en sonwarmte veroorsaak en gerwoonlik vanaf elf uur soggens waargeneem
Die meer en sy omgewing is in 1990 tot 'n natuurreservaat verklaar om die plaaslike fauna van die Andes-bergwêreld te beskerm. Laguna Colorada staan as habitat vir drie spesies flaminke bekend - die Chileense flamink (Phoenicopterus chilensis), Andes-vlamink (Phoenicoparrus andinus) en James se flamink (Phoenicoparrus jamesi). Daarnaas word 'n tagtigtal ander voëlspesies hier aangetref. Die plaaslike flora word oorheers deur quinoa-plante en queñua-struike.

## Verwysings
Tsjadiese tale

Die **Tsjadiese tale** vorm 'n tak binne die Afro-Asiatiese tale wat hoofsaaklik in die Sahel (Nigerië, Niger, Tsjad, Sentraal-Afrikaanse Republiek en Kameroen) gepraat word. Dié taalfamilie behels sowat 150 tale en is volgens aantal tale die grootste tak van die Afro-Asiatiese tale. Die Tsjadiese tale is na die Tsjadmeer genoem, dié gebied waar die tale gebesig word.

duimnael|links|Verspreiding van Tsjadiese tale in Afrika
Die grootste tale (volgens moedertaalsprekers) is: Hausa (25 miljoen). Hausa is die mees verspreide Tsjadiese taal en dien as 'n *lingua franca* in groot dele van die oostelike Wes-Afrika. Die meeste andere Tsjadiese tale het nie meer as enkele duisend sprekers nie; baie van die tale is ernstig bedreig as gevolg van die groeiende dominasie van Hausa. Hausa is ook die enigste van die Tsjadiese tale wat amptelike erkenning geniet (in beide Niger en Nigerië as 'n nasionale taal). Van die Tsjadiese tale is dikwels toontale, met dubbele artikulasies soos "kp" of "gb".

Weens die oos-wes-verspreiding van die Tsjadiese tale langs die suidkant van die Sahara is sommige taalkundiges van mening dat die oorspronklike Tsjadiese tale deur volke langs die suidkus van die Paleotsjadmeer, 'n enorme binnemeer waarvan die huidige Tsjadmeer oorgebly het, gebesig is. Toe die meer begin krimp en die gebied droër geword het, het die sprekers van Tsjadiese tale hulle dalk in hoër geleë gebiede gevestig.

## Verwysings 
## Bronne 
*  Herrmann Jungraithmayr, Dymitr Ibriszimow: *Chadic lexical roots.* Reimer, Berlin 1994. .

## Eksterne skakels 
*  
*