Driehoeksterrestelsel

Die **Driehoeksterrestelsel** (ook bekend as onder meer **Messier&nbsp;33** en **NGC&nbsp;0598**) is ’n spiraalsterrestelsel sowat 3&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Driehoek. Dit is die derde grootste sterrestelsel in die Plaaslike Groep, wat die Melkweg, Andromeda en sowat 30 ander, kleiner stelsels insluit. 

Die sterrestelsel is die kleinste spiraalsterrestelsel in die Plaaslike Groep naas die Groot Magellaanse Wolk. Dit is vermoedelik 'n satelliet van Andromeda of besig om weer in dié stelsel opgeneem te word as gekyk word na hulle wisselwerkings, snelhede Dit is een van die verste permanente voorwerpe wat met die blote oog gesien kan word.

## Etimologie
Die sterrestelsel kry sy naam van die sterrebeeld Driehoek, waar dit gesien kan word.  

Dit word soms informeel die "Vuurwielsterrestelsel" genoem, Dit is dowwer as wat die meeste mense kan sien, selfs in baie donker toestande.  (Hoe helderder die ster, hoe kleiner die sigbare magnitude.)

## Waarnemingsgeskiedenis
[regs|duimnael|240px|[NGC 604 in die Driehoeksterrestelsel.]]

Die Driehoeksterrestelsel is waarskynlik voor 1654 ontdek deur die Italiaanse sterrekundige Giovanni Battista Hodierna. Hy het dit beskryf as ’n newelagtige voorwerp "naby die Driehoek se * hinc inde*". Die sigbare helderheid stem ooreen met dié van M33 en dit is dus heel waarskynlik ’n verwysing na die Driehoeksterrestelsel. wat beteken dit is omtrent 70% van die grootte van die Melkweg. Dit is dalk deur swaartekrag aan die Andromeda-sterrestelsel verbind en is dus moontlik 'n metgesel van Andromdeda. Die stelsel kan tot 40&nbsp;miljard sterre hê, in vergelyking met 400&nbsp;miljard in die Melkweg en 'n biljoen in Andromeda.

In 2006 het ’n groep sterrekundiges aangekondig dat hulle ’n verduisterende dubbelster in die Driehoeksterrestelsel ontdek het. Deur die verduisterings van die twee sterre te bestudeer, kon hulle die groottes daarvan meet. As die grootte en temperatuur van die sterre bekend is, kan hulle absolute magnitude bereken word, en wanneer die absolute magnitude bekend is, kan hulle afstand bereken word. Die groep het bereken die sterre lê  kiloligjare ( kiloparsek) van hier.

Die Pisces-dwergsterrestelsel (LGS&nbsp;3), 'n klein lid van die Plaaslike Groep, is  ligjare van die Son af geleë. Dit is 20° van Andromeda en 11° van die Driehoekstelsel af. As LGS&nbsp;3 op 'n afstand van  ligjare van albei stelsels lê, kan dit 'n satelliet van óf Andromeda óf die Driehoek wees. Sy massa is  sonmassas.

### Struktuur
In die Franse sterrekundige Gérard de Vaucouleurs se hersiene Hubble Sandage (VRHS)-stelsel van die morfologiese klassifikasie van sterrestelsels word die Driehoeksterrestelsel as tipe SA(s)cd geklassifiseer. Die "S" dui aan dit is 'n skyfvormige stelsel met prominente arms van gas en stof wat van die kern af uitsprei – dit is wat algemeen as 'n spiraalsterrestelsel bekend is. Die "A" beteken die kern het nie 'n staafvormige struktuur nie. Die Amerikaanse sterrekundige Allan Sandage se "(s)" word gebruik wanneer die spiraalarms regstreeks uit die kern of sentrale staaf kom, eerder as uit 'n binneste ring. Die "cd" beskryf die oopheid van die arms. 'n Klassifikasie van "cd" dui op arms wat relatief los is.

Die sterrestelsel het 'n baanhelling van 54° ten opsigte van die waarnemingslyn van die Aarde af, en dit laat toe dat die struktuur waargeneem kan word sonder 'n groot obstruksie van gas en stof. Daar kan 'n halo om die stelsel wees, maar daar is geen bol by die kern nie. Dit is 'n geïsoleerde stelsel en daar is geen aanduiding van onlangse samesmeltings of wisselwerkings met ander sterrestelsels nie.

Hoewel die Driehoek as 'n staaflose stelsel gaklassifiseer word, dui 'n ontleding van sy vorm dat daar 'n swak staafagtige struktuur om die kern kan wees. Die radius van dié struktuur is sowat 0,8&nbsp;kiloparsek. 

Die stelsel se kern is 'n H&nbsp;II-gebied, en dit bevat 'n ultrahelder X-straalbron met 'n emissie van , wat die helderste omvang van X-strale in die Plaaslike Groep is. Die bron is veranderlik met 20% oor 'n siklus van 106 dae. Dit lyk egter nie of die kern 'n supermassiewe swartkolk bevat nie. Dit kan daarop dui dat supermassiewe swartkolke net verbind kan word met 'n galaktiese bol en nie die hele skyf nie. 

Die binneste deel van die sterrestelsel het twee helder spiraalarms en verskeie uitlopers wat die binnste en buitenste arm verbind. Die hoofarms word IN (noord) en IS (suid) genoem.

### Stervorming
[thumb|240px|NGC 604, 'n stervormende gebied in die Driehoek, soos afgeneem deur die [Hubble-ruimteteleskoop.]]

In die sentrale 4′ van die sterrestelsel word atomiese gas doeltreffend in molekulêre gas omgeskakel, en dit het 'n sterk spektrale emissie van CO tot gevolg. Dit gebeur terwyl reusagtige molekulêre wolke uit die omringende interstellêre medium kondenseer. 'n Soortgelyke proses vind buite die sentrale 4′ plaas, maar teen 'n minder doeltreffende tempo. Sowat 10% van die gasinhoud in die stelsel is in molekulêre vorm.

Stervorming vind plaas teen 'n tempo wat in 'n groot mate afhang van die plaaslike gasdigtheid, en die tempo per eenheidsgebied is hoër as in Andromeda. (Die tempo van stervorming is sowat 3,4 sonmassas&nbsp;Gyr-1&nbsp;pc-2 in die Driehoek, vergeleke met 0,74 in Andromeda.) Die vier helderste H&nbsp;II-gebiede word NGC&nbsp;588, 592, 595 en 604 genoem. Laasgenoemde is die helderste en kon sowat 3&nbsp;miljoen jaar gelede ’n uitbarsting van stervorming ondergaan het. Dit is die tweede helderste H&nbsp;II-gebied in die Plaaslike Groep.

Die geraamde tempo van supernova-ontploffings in die Driehoeksterrestelsel is 0,06 tipe&nbsp;Ia- en 0,62 tipe&nbsp;Ib- en Ic-supernova per eeu. Dit kom neer op ’n gemiddeld van een supernova-ontploffing elke 147 jaar. Sedert 2008 is altesaam 100 supernova-oorblyfsels in die sterrestelsel ontdek, die meeste in die suidelike helfte. Dieselfde asimmetriese voorkoms geld vir H&nbsp;I- en H&nbsp;II-gebiede en vir helder streke met O-tipe hoofreekssterre.

Sowat 54 bolvormige sterreswerms is in die sterrestelsel geïdentifiseer, maar daar is vermoedelik 122 of meer. Die swerms wat geïdentifiseer is, kan ’n paar miljard jaar jonger wees as dié in die Melkweg, en dit lyk of swermvorming die afgelope 100&nbsp;miljoen jaar toegeneem het. Dit word toegeskryf aan ’n invloei van gas na die middel van die sterrestelsel.

In 2007 is ’n swartkolk van sowat 15,7 sonmassas waargeneem. Die kolk, , wentel om ’n metgeselster en verduister dit elke 3,5 dae. Dit is die grootste bekende swartkolk wat veroorsaak is deur die inploffing van ’n massiewe ster.

thumb|240px|Die Driehoek op die botsingspad tussen die Melkweg en Andromeda.

### Verhouding met Andromeda
Daar is vermoedelik ’n verbinding tussen die Driehoek- en die Andromeda-sterrestelsel. Dit dui op ’n interaksie tussen die twee stelsels tussen 2 en 8&nbsp;miljard jaar gelede, en ’n gewelddadiger botsing oor sowat 2,5&nbsp;miljard jaar.

Die toekoms van die Driehoekstelsel is onbekend, maar dit lyk of dit beïnvloed sal word deur die groter Andromeda. Voorgestelde toekomstige scenario's wissel van ’n uiteenskeuring en opname deur Andromeda, waardeur hy baie waterstof van Andromeda sal kry om nuwe sterre te vorm of al sy gas (en dus sy vermoë om nuwe sterre te vorm) sal verloor, tot ’n deelname aan die botsing tussen die Melkweg en Andromeda, waarna dit waarskynlik om die saamgesmelte stelsels sal wentel en later daarmee saamsmelt. 

Twee ander moontlikhede is ’n botsing met die Melkweg voor laasgenoemde met Andromeda bots, of ’n uitwerping uit die Plaaslike Groep.

## Verwysings
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 33
* M33 by ESA/Hubble 
* Pointing to the Universe – M33

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia