Ziggoerat

[thumb|300px|Die gedeeltelik gerestoureerde fasade en hooftrap van die Ziggoerat van [Ur.]]

’n **Ziggoerat** (Akkadies: *ziqqurat*, van die woord *zaqāru*, "om op ’n verhewe gebied te bou") is ’n groot soort struktuur wat in antieke Mesopotamië gebou is. Dit het die vorm van ’n kompleks met terrasse wat al hoe kleiner na bo word. Noemenswaardige ziggoerats sluit in die Groot Ziggoerat van Ur naby Nasiriyah in die hedendaagse Irak, die Ziggoerat van Aqar Quf naby Bagdad, die nou vernietigde Etemenanki in Babilon (nou in Irak), Chogha Zanbil in Khuzestan, Iran, en Tepe Sialk in Iran.

## Beskrywing
Ziggoerats is deur antieke Sumeriërs, Akkadiërs, Elamiete, Eblaïete en Babiloniërs gebou vir plaaslike godsdienste. Elke ziggoerat was deel van ’n tempelkompleks wat ook ander geboue ingesluit het. Die voorlopers van die ziggoerats was verhewe platforms wat dateer van die Obeidse tydperk tydens die sesde millennium&nbsp;v.C. Die eerste ziggoerats was mastaba-agtige platforms (gewoonlik ovaal, reghoekig of vierkantig) wat plat was bo. Die songebakte stene het die kern van die ziggoerat uitgemaak en dit het buite ’n fasade van vuurgebakte stene gehad. Elke vlak was effens kleiner as die vorige een. Die fasade is dikwels in verskillende kleure geglasuur en kon ’n astrologiese betekenis gehad het. Konings het soms hulle name op die geglasuurde stene laat aanbring. Die getal vlakke het van twee tot sewe gewissel.

[thumb|links|Die Elamitiese Ziggoerat van Choqa Zanbil (Dur Untash) in [Persië, nou in Iran.]]
thumb|links|’n Voorstelling van hoe Etemenanki gelyk het.

Volgens die argeoloog Harriet Crawford "word gewoonlik aangeneem die ziggoerats het ’n tempel bo-op gehad, hoewel die enigste getuienis daarvan van Herodotos kom, en fisieke bewyse bestaan nie. Verskeie geleerdes het ook al voorgestel hierdie tempel was die toneel van heilige bruilofte, die sentrale rite van die groot nuwejaarsfees. Herodotos beskryf die meubels van die tempel bo-op die ziggoerat in Babilon en sê dit het ’n goue rusbank bevat waarop ’n vrou die nag alleen deurgebring het. Die god Mardoek het na bewering ook in sy tempel kom slaap. Die moontlikheid dat so ’n altaar ooit gevind sal word, is skraal. Erosie het gewoonlik die oorblywende ziggoerats verklein tot ’n deeltjie van die oorspronklike hoogte, maar teksgetuienis kan dalk nog bykomende feite oor die die doel van die tempels verklaar. Met ons huidige kennis lyk dit aanvaarbaar om as ’n werkhipotese die voorstelling te aanvaar dat die ziggoerats ontwikkel het uit die vroeëre tempels op platforms en dat die klein tempel op die hoogste vlak gestaan het . . ." Die Sialk-ziggoerat, ook in Iran, is sover bekend die oudste een; dit dateer van die vroeë derde millennium&nbsp;v.C. Ziggoerats se ontwerpe wissel van eenvoudige basisse waarop ’n tempel gestaan het tot wiskundige en argitektoniese wonders wat uit verskeie terrasse bestaan en ’n tempel bo-op gehad het.

’n Voorbeeld van ’n eenvoudige ziggoerat is die Wit Tempel van Uruk, in antieke Sumerië. Die ziggoerat self is die basis waarop die Wit Tempel staan. Die doel van die basis is om die tempel so na as moontlik aan die hemel te kry en met trappe toegang tot die tempel te bied. Die Mesopotamiërs het geglo hierdie piramidetempels verbind die hemel en aarde. Die ziggoerat in Babilonië was juis bekend as Etemenankia, Sumeries vir "Huis van die Platform tussen Hemel en Aarde".

Etemenanki is ’n voorbeeld van ’n enorme en uitgebreide ziggoerat. Ongelukkig is nie eens veel van die basis van hierdie groot 91 meter hoë struktuur oor nie; argeologiese vondste en historiese verslae dui egter aan dit het sewe veelkleurige vlakke gehad en bo-op was ’n tempel van verruklike afmetings. Die tempel was vermoedelik in ’n indigo kleur geverf, nes die bokante van die vlakke. Dit is bekend dat drie trappe na die tempel gelei het, waarvan die twee aan die kante net halfpad boontoe geloop het.

Die datum van die oorspronklike bouwerk is onbekend; voorstelle wissel van die 14de tot 9de eeu&nbsp;v.C., en tekste dui aan dit het in die tweede millennium&nbsp;v.C. bestaan. Dié ziggoerat was moontlik die inspirasie vir die Bybelse verhaal van die Toring van Babel.

## Betekenis
Volgens Herodotos was daar bo-op elke ziggoerat ’n tempel, hoewel geen daarvan bewaar gebly het nie. Nog ’n praktiese funksie was veiligheid. Omdat die ziggoerat net met drie trappe bereik kon word,

## Ziggoerats
### Die Groot Ziggoerat van Ur
thumb|220px|’n Deel van die hooftrap van die Groot Ziggoerat van Ur wat deur Saddam Hoesein laat herbou is.
Die Groot Ziggoerat van Ur (Sumeries:  É-TEMEN-NÍ-GÙRU, "Tempel waarvan die fondament ’n aura skep") is in die vroeë Bronstydperk tydens die Derde Dinastie van Ur in dié stad gebou. Dit is nou in Irak geleë. Teen die 6de eeu v.C., tydens die Neo-Babiloniese tydperk, was dit ’n ruïne. Dit is toe deur koning Nabonidus herstel.

In die 1920's en 1930's het sir Leonard Woolley uitgrawings daar gedoen. Onder Saddam Hoesein in die 1980's is die fasade en die groot trap gedeeltelik herbou. Dit is die bes bewaarde ziggoerat in Iran en Irak, benewens die Ziggoerat van Dur Untash (Chogha Zanbil).

Die ziggoerat is omstreeks die 21ste eeu&nbsp;v.C. deur koning Ur-Nammu laat bou en aan die god Nanna/Sin, die beskermgod van Ur, opgedra. Sy dood het dit egter verhoed.

### Die Ziggoerat van Aqar Quf
Die Ziggoerat van Aqar Quf (moderne naam Dur-Kurigalzu) is in die 14de eeu v.C. deur die Kassitiese koning Kurigalzu laat bou. Die stad Aqar Quf is oorheers deur die ziggoerat wat aan Enlil, die hoofgod van die Babiloniese panteon, opgedra is. Dit was by die basis 69 x 67,6&nbsp;m groot. Drie trappe het na die eerste terras gelei; dit is intussen herbou. 

Die kern van die struktuur bestaan uit songebakte stene. Die buitenste lae is van vuurgebakte stene gebou. Volgens ’n inskripsie op een van dié stene is hulle tydens die bewind van koning Kurigalzu II gelê. die son- én vuurgebakte stene word vandag nog op dieselfde manier in Irak gemaak en word in plaashuise gebruik.

Die ziggoerat was eeue lank ’n baie sigbare monument en ’n teken vir kameelkaravane en moderne voertuie dat hulle naby Bagdad is. 

### Die Ziggoerat van Chogha Zanbil
thumb|150px|Die Ziggoerat van Choga Zanbil, die bes bewaarde ziggoerat en ’n Unesco-wêrelderfenisterrein.
Chogha Zanbil (Persies: غازنبيل; Elamities: Dur Untash) is ’n antieke Elamitiese kompleks in die hedendaagse Iran. Dit is een van die min bestaande ziggoerats buite Mesopotamië. 

*Choga Zanbil* word gewoonlik vertaal as "Mandjieheuwel". Dit is omstreeks 1250 v.C. deur koning Untash-Napirisha laat bou, hoofsaaklik tot eer van die god Insjoesjinak. Die terrein se oorspronklike naam was "Dur Untash", wat in Assiries "Dorp van Untash" beteken, maar dit is onwaarskynlik dat enigiemand buiten priesters en diensknegte daar gewoon het. Die binneste deel word hoofsaaklik deur die ziggoerat beslaan, wat oor ’n ouer tempel gebou is.

Die dorp is in in 640&nbsp;v.C. deur die Assiriese koning Assurbanipal vernietig. Die ziggoerat was oorspronklik 105,2&nbsp;m lank aan elke kant en sowat 53&nbsp;m hoog. Dit het vyf vlakke gehad en ’n tempel bo-op. Modderstene was die belangrikste boumiddel, terwyl gebakte stene die fasade gevorm het. Daarop is die naam in wigskrif van gode in Elamities en Akkadies aangebring. Geglasuurde terracottabeelde soos bulle en griffioene het die ingange bewaak. 

Hoewel die ziggoerat nou net 24,75&nbsp;m hoog is, die helfte van sy oorspronklike hoogte, beskou Unesco dit as die bes bewaarde ziggoerat. Die Sialk-ziggoerat is omstreeks 3000&nbsp;v.C. gebou.

## Sien ook
*Mastaba
*Piramide
*Stoepa
*Mutual Gebou

## Verwysings 
## Bronne en verdere leesstof
* 
* T. Busink, "L´origine et évolution de la ziggurat babylonienne". *Jaarbericht van het Vooraziatisch-Egyptisch Genootschap Ex Oriente Lux 21* (1970), 91-141.
* R. Chadwick, "Calendars, Ziggurats, and the Stars". The Canadian Society for Mesopotamian Studies Bulletin (Toronto) 24 (Nov. 1992), 7-24.
* R.G. Killick, "Ziggurat". The Dictionary of Art (red. J. Turner, New York & Londen: Macmillan), vol. 33, 675-676.
* 
* H.J. Lenzen, *Die Entwicklung der Zikurrat von ihren Anfängen bis zur Zeit der III. Dynastie von Ur* (Leipzig 1942).
* A. Leo Oppenheimer, *Ancient Mesopotamia*, University of Chicago Press, (Chicago 1977), .
* M. Roaf, *Cultural Atlas of Mesopotamia and the Ancient Near East* (New York 1990), 104-107.
* Malachi Tillison, *Sumer and the Sumerians*, Cambridge University Press, (New York 1993), .

## Eksterne skakels
*Unesco se erfenislys vir Choqa Zanbil, Iran.
*Artikel oor die status van Sialk, Iran.
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia