open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Middelpuntvliedende krag

duimnael|Passasiers in 'n roterende mallemeule ervaar middelpuntvliedende krag

**Middelpuntvliedende krag**, ook **sentrifugale krag** genoem, is die reaksiekrag wat ’n voorwerp uitoefen op ’n ander voorwerp wat hom in ’n sirkel laat beweeg. Dit is dus die krag wat die draaiende voorwerp wegtrek vanaf die middelpunt van die draaibeweging en word veroorsaak deur die voorwerp se traagheid (’n weerstand om sy beweging te verander).

Die krag wat uitgeoefen word om die voorwerp in ’n sirkel te laat beweeg word die middelpuntsoekende krag genoem. Vanuit die posisie van ’n stilstaande waarnemer is die middelpuntvliedende krag ’n skynkrag.

## Omskrywing volgens Newton 
Volgens Newton sal ’n voorwerp waarop geen krag uitgeoefen word nie, óf in rus bly óf teen ’n konstante snelheid in ’n reguit lyn beweeg. Dit is die eerste wet van Newton.

Om ’n voorwerp ’n boog te laat maak, is daar ’n krag nodig wat die voorwerp na die middel toe stoot of trek (die tweede wet van Newton). Dit word die middelpuntsoekende krag genoem. As die krag skielik ophou, sal die voorwerp uit die boog skiet en van daar af ’n reguit pad volg, soos van bo af gesien wanneer ’n diskusgooier sy diskus laat los.

Volgens die derde wet van Newton is daar by ’n aksiekrag (hier die middelpuntsoekende krag) ook altyd ’n reaksiekrag wat op die ander voorwerp (bv. die diskusgooier) inwerk. Hierdie krag word die middelpuntvliedende krag genoem.

Dieselfde gebeur wanneer ’n planeet om die Son wentel. Sonder ’n afbuigende krag sou die planeet in ’n reguit lyn beweeg het. Die swaartekrag van die Son laat die planeet egter in ’n sirkelbaan beweeg. Omdat die planeet ’n groot snelheid het, word hy nie tot in die Son getrek nie. Die krag wat sorg vir die baanbeweging is die middelpuntsoekende krag, in hierdie geval die swaartekrag tussen die Son en die planeet. Die planeet oefen weer ’n middelpuntvliedende krag op die Son uit.

By ’n klip wat aan ’n tou in die rondte geswaai word, oefen die spanning in die tou ’n middelpuntsoekende krag op die klip uit, terwyl die klip weer ’n middelpuntvliedende krag op die tou uitoefen.

## Berekening 
Die krag na buite wat ’n ronddraaiende massa m op ’n afstand r van ’n middelpunt af uitoefen, word bereken deur:

:F_m=\frac{m v^2}{r},

wat ooreenkom met:

:F_m=m \omega^2r\frac{}{}

:\omega = 2\pi f = \frac{2\pi}T.

waar \omega die hoeksnelheid is, f die getal omwentelinge per tydseenheid en T die omwentelingstyd.

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Nederlandse Wikipedia
Middelpuntsoekende krag

duimnael|250px|Middelpuntsoekende krag beweeg met die verbindingslyn langs van die middelpunt van die sirkelbaan *(O)* en die massapunt *(m)*.
[duimnael|250px|[Saturnus se ringe bestaan uit brokke wat deur swaartekrag in hul baan gehou word. Die swaartekrag dien hier as middelpuntsoekende krag.]]

**Middelpuntsoekende krag**, ook **sentripetale krag** genoem, is die krag wat op ’n voorwerp inwerk wat in ’n sirkelbaan beweeg en wat sorg dat die beweging konstant na die middelpunt van die sirkel afgebuig word. Die term "middelpuntsoekend" verwys nie na die oorsaak van die krag soos by swaartekrag nie, maar na die gevolg van die krag.

## Hoe dit werk 
As ’n krag met ’n konstante grootte op ’n bewegende voorwerp inwerk en dié krag is deurentyd loodreg op die bewegingsrigting van die voorwerp, sal die voorwerp ’n sirkelbaan volg. Die krag is boonop deurentyd in die rigting van die middelpunt van die sirkelbaan. Die snelheid van die voorwerp verander nie van grootte nie omdat die krag loodreg op die snelheidsvektor is; die snelheid verander slegs van rigting.

Die oorsaak van die middelpuntsoekende krag kan swaartekrag wees. So sorg die Aarde se swaartekrag dat die maan in ’n sirkelbaan om die Aarde wentel. Dit kan ook veroorsaak word deur die spanning in ’n tou waarmee ’n klip in die rondte geswaai word.

Die term middelpuntvliedende krag word ook soms gebruik in verband met sirkelvormige bewegings. Dan is dit egter ’n krag wat inwerk op die voorwerp wat die sirkelbeweging onderhou, of ’n traagheidskrag.

## Berekening 
Die middelpuntsoekende krag kan so bereken word:
: F_\mathrm{mpz}=\frac{m v^2}{r}

waar:
* *F*mpz die middelpuntsoekende krag is (in newton)
* *m* die massa is (in kilogram)
* *v* die snelheid is (in meter per sekonde)
* *r* die straal is (in meter)

Dit kom ooreen met:
: F_\mathrm{mpz}=m \omega^2r
waar *ω* die hoeksnelheid in radiale per sekonde is.

## Eksterne skakels 
* Inligting uit Britannica
* Inligting uit PhysicsNet 
* Inligting van Nasa deur David P. Stern
* "Analysis of smart yo-yo" 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Nederlandse Wikipedia
Vaasplant

Die **vaasplant** of ***Aechmea fasciata*** is ’n soort blomplant in die pynappelfamilie Bromeliaceae en is endemies aan Brasilië. Dié plant is seker die bekendste voorbeeld van die genus en word dikwels as ’n huisplant geplant.

## Eienskappe 
Die vaasplant groei stadig en word 30-90&nbsp;cm hoog en 60&nbsp;cm breed. Dit het ovaalvormige blare van 45-90&nbsp;cm lank wat in ’n rosetpatroon gerangskik is. In die middel van die roset is die bloeias, waaraan die werklike blomme gedra word, gewoonlik in die somer.

*A.&nbsp;fasciata* het gedeeltelike skadu en goed gedreineerde maar waterhoudende grond nodig, en dit moet taamlik nat gehou word. Dit kan ook as ’n lugplant gegroei word, byvoorbeeld met mos om die wortels en vasgemaak aan ’n growwe stuk bas. Uitloopsels kan uitgeplant word nadat die oorspronklike plant dood is.

## Probleme 
Wortelskimmel kan ’n probleem wees as die grond te nat is.

## Kultivars 
## Verwysings 
* Bromeliaceae Da Mata Atlântica Brasileira  URL besoek op 22 Oktober 2009
* BSI Cultivar Registry  URL besoek op 11 Oktober 2009

## Eksterne skakels 
* 

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Insolasie

[duimnael|regs|300px|Gemiddelde jaarlikse insolasie. Die boonste kaart dui die insolasie buite die atmosfeer aan, die tweede gee die insolasie op die Aardoppervlak. Die verskil kan deur  [Albedo|refleksie en absorpsie verklaar word.]]

**Insolasie** is die sonstraling of verwarming wat die aarde se oppervlak ontvang. Die naam is afgelei van **in**komende **son**straling (Latyn: *insolare*, blootstelling aan die son). Insolasie is dus die totale hoeveelheid sonstraling wat 'n bepaalde gebied oor 'n bepaalde periode van tyd ontvang.

duimnael|250px|links|'n Sonstraal skyn op die grond met 'n hoek van 90°, en 'n ander met 'n hoek van 30°. Die energie van die tweede sonstraal word oor twee keer die oppervlakte versprei, wat 'n laer insolasie tot gevolg het.

Die grootste deel van hierdie energie word in hitte omgeskakel. 'n Klein gedeelte word deur plante en sonpanele opgevang om ander vorme van energie te produseer. Insolasie is die grootste wanneer die son direk bo in die hemel is. Die insolasie neem egter af soos die hoek tussen die oppervlak en die son kleiner word. As gevolg hiervan bereik minder sonlig die pole en is dit kouer daar.

Insolasie word met 'n pyranometer gemeet. Die Wêreld Meteorologiese Organisasie beveel aan dat die eenheid *MJ/m2* of *J/mm2* hiervoor gebruik word. In die industrie van sonpanele en sonkollektors word die eenheid *Wh/m2* algemeen gebruik. Wanneer mens die totale insolasie deur die tydsbestek deel, kry jy die bestralingssterkte.
Aglaonema

***Aglaonema*** is ’n genus blomplante in die aronskelkfamilie, Araceae. Daar is omtrent 50 soorte en hulle is inheems aan tropiese en subtropiese gebiede in Asië en Nieu-Guinee. Hulle is in Engels ook bekend as *Chinese evergreens*.

## Eienskappe 
Aglaonemas is immergroen, meerjarige kruieplante met stamme wat regop groei of kruip. Stamme wat grondlangs groei, kan by die nodusse uitloop. Daar is gewoonlik ’n kroon van wye blaarskywe wat in wilde spesies dikwels onreëlmatig silwer en groen gekleur is. Die eenslagtige blomme word in ’n blomskede gedra, met ’n kort sone van vroulike blomme naby die basis en ’n breër sone manlike blomme nader aan die punt. Die vrug is ’n vlesige bessie wat rooi word as dit ryp is. Hulle het nie baie lig nodig nie en is gewilde huisplante. Donker kolle wat olierig lyk, kan op die blare voorkom

Aglaonemas is giftig weens kalsiumoksalaatkristalle. As dit ingesluk word, kan dit die slymvlies irriteer en die sap kan ’n pynlike veluitslag veroorsaak.

## Spesies 
Die genus het 26 spesies:

* *Aglaonema birmanicum* Hook.f.
* *Aglaonema brevispathum* (Engl.) Engl.
* *Aglaonema chermsiriwattanae* Sookch.
* *Aglaonema cochinchinense* Engl.
* *Aglaonema commutatum* Schott
* *Aglaonema cordifolium* Engl.
* *Aglaonema costatum* N.E.Br.
* *Aglaonema densinervium* Engl.
* *Aglaonema flemingianum* A.Hay
* *Aglaonema hookerianum* Schott
* *Aglaonema manabendrae* D.K.Roy, Odyuo, Lytan & A.A.Mao
* *Aglaonema marantifolium* Blume
* *Aglaonema modestum* Schott ex Engl.
* *Aglaonema nebulosum* N.E.Br.
* *Aglaonema nicobaricum* Hook.f.
* *Aglaonema nitidum* (Jack) Kunth
* *Aglaonema ovatum* Engl.
* *Aglaonema philippinense* Engl.
* *Aglaonema pictum* (Roxb.) Kunth
* *Aglaonema pumilum* Hook.f.
* *Aglaonema robeleynii* (Van Geert) Pitcher & Manda
* *Aglaonema rotundum* N.E.Br.
* *Aglaonema simplex* Blume
* *Aglaonema tassae* Tag & Nangkar
* *Aglaonema tricolor* Jervis
* *Aglaonema vittatum* Ridl. ex Engl.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Die genus *Aglaonema*. aroid.org
* "Aglaonema – The Queen of Leaves"

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Flaminkplant

Die **flaminkplant** of ***Anthurium scherzerianum*** is ’n spesie in die aronskelkfamilie, Araceae. Dit is ’n gewilde huisplant. Die flaminkplant is ’n kruidagtige plant sonder opstaande stingels. Alle blare is grondstandig en het lang, stewige stele. Die blare is tot 30&nbsp;x&nbsp;8&nbsp;cm groot, gespits, leeragtig en donkergroen.

Die plant kom natuurlik voor van die Amasonebekken tot in Guatemala. Dit verkies warm, vogtige toestande en moenie in ’n trek staan nie.

## Eienskappe 
Die skutblaar is glad, skarlakenrooi en eier- of hartvormig. Die blomme is baie klein en is slegs as wit puntjies sigbaar. Die ryp, geel, eiervormige bessies staan dig opmekaar in die bloeikolf.

Soms word plante as flaminkplante te koop aangebied wat eintlik hibriede is van dié soort en *Anthurium williamsii*. Hierdie hibriede het wit, oranje of rooi skutblare.

## Probleme 
Swamsiekte en wolluise kan voorkom. As die toestande in die winter te koud en nat vir hulle is, kan die blare geel en verlep lyk.

Nes ander aronskelkplante is die flaminkplant giftig weens kalsiumoksalaatkristalle. As dit ingesluk word, kan dit die slymvlies irriteer en die sap kan ’n pynlike veluitslag veroorsaak.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Nederlandse Wikipedia
Arabies-Israeliese konflik

Die **Arabies-Israeliese konflik** is 'n term wat gebruik word om die spanning en openlike vyandighede tussen die Arabiese lande (in die Midde-Ooste en Noord-Afrika) en Israel te beskryf. Die konflik heers al sedert 1948.

## Agtergrond 
Die Arabies-Israeliese konflik het begin oor vroeër spanning tussen die Arabiese en Joodse gemeenskappe in die Britse mandaat van Palestina, met die opkoms van twee nasionalistiese bewegings: die Sioniste-beweging onder Jode en Palestynse/Arabiese nasionalisme onder die Arabiere. Die etniese konflik was ook 'n gevolg van die ineenstorting van die Ottomaanse Ryk, wat spanning oor die afbakening en eienaarskap van die gebied geskep het. Terwyl die Joodse volk die gebied as hulle historiese tuisland, Israel, gesien het, het die Pan-Arabiese beweging Palestina as Moslem-grondgebied beskou.

## Gebeure 
Die moderne konflik begin in 1948 met die Arabies-Israeliese oorlog in parallel met die skepping van die Israelse staat deur die Jode. Later, met die verloop van die oorlog, bring die Arabiese Liga 'n Palestynse regering in die Gasastrook tot stand. Israel het die 1948-oorlog gewen en die Palestynse regering is na Kaïro in Egipte verskuif. Hulle is nie toegelaat om na Gasa terug te keer nie en het geleidelik minder belangrik geword, totdat dit in 1959 deur die Egiptiese president Nasser geskrap is.

In 1964 is nog 'n Palestynse politieke organisasie, die Palestynse Bevrydingsorganisasie (PBO) deur Yasser Arafat gevorm. In 1967 raak die Arabiese lande en Israel in die Sesdaagse Oorlog slaags, wat tot die Israelse oorname van die Gasastrook, die Sinai-skiereiland van Egipte, die Wesoewer van die Jordaanrivier en Golanhoogland van Sirië lei. Kort daarna begin Jordanië, Egipte en die PBO met 'n lae-vlak uitputtingsoorlog, wat van 1967 tot 1970 duur, met geen beduidende voordele aan enige van die kante nie.

In 1973 breek die Jom Kippoeroorlog uit. Dit eindig met groot lewensverlies, maar geen territoriale veranderinge nie. Desnieteenstaande het Egipte en Sirië later op 'n oorwinning aanspraak gemaak.

Oor die jare het die konflik verander van 'n grootskaalse Arabies-Israeliese konflik tot 'n meer plaaslike Israeli-Palestynse konflik, al stem die Arabiese wêreld en Israel nog glad nie oor dié grondgebied met mekaar saam nie.
Witvarkoor

Die **witvarkoor** (*Zantedeschia aethiopica*) is ’n spesie in die aronskelkfamilie, Araceae. Dit is 'n knoldraende, meerjarige plant wat 60 tot 100&nbsp;cm hoog word. Die blomme is geel, 'n lang smal are van 8-9&nbsp;cm en word omsluit deur 'n wit leeragtige skutblaar. Die blare is pylvormig. Die plant groei in vleilande of langs strome. 

Die plant is inheems aan Suid-Afrika, Lesotho en Eswatini. In Engels staan dit as die *common calla lily* bekend.

## Bronnelys 
* *Fotogids tot die Veldblomme van Suid-Afrika*, John Manning, Briza Publikasies, 
* REDLIST Sanbi
* PlantZAfrica
* Plants of the World Online
Araceae

Die **aronskelk-** of **varkblomfamilie**, (*Araceae*), is ’n familie eensaadlobbige plante. Hulle is vanweë hul bloeiwyse opvallend en daarom gewilde huisplante. Die blomme self is onopvallend en kom aan ’n vlesige aar voor, maar die skutblaar is dikwels mooi en kleurryk (of spierwit) en trek die aandag. Dié familie bestaan uit ’n 150 genera wat 'n paar duisend spesies is wat natuurlik in die trope en noordelike gematigde klimaatstreke voorkom.

## Genera 
*Anthurium* en *Zantedeschia* is twee bekende genera van die familie, asook *Colocasia esculenta* en *Xanthosoma roseum*. Die grootste onvertakte bloeiwyse in die wêreld is dié van die *Amorphophallus titanum* (reuse-aronskelk). Die familie sluit baie ornamentele plante in, soos *Dieffenbachia*, *Aglaonema*, *Caladium*, *Nephthytis* en *Epipremnum*. In die genus *Cryptocoryne* is baie gewilde akwariumplante.

## Giftigheid 
In die familie *Aracae* is genera soos *Alocasia*, *Arisaema*, *Caladium*, *Colocasia*, *Dieffenbachia* en *Philodendron* wat kalsiumoksalaatkristalle bevat. As dit ingesluk word, kan dit die slymvlies irriteer en die sap kan ’n pynlike veluitslag veroorsaak.

## Bestuiwing 
Entomofilie (bestuiwing deur insekte ) is 'n vorm van biotiese bestuiwing.

Hierdie blom hou insekte wat kom nektar vergader, gevange en hulle kan nie ontsnap voordat hulle nie oortrek is met stuifmeel nie. Die stywe, onryp stuifmeeldrade wys afwaarts in die blomkelk en die insek kan maklik in die blom afgaan maar nie weer uitkom voordat die stuifmeel ryp is nie. Die insek word bedek met stuifmeel in die pogings om te ontsnap. Wanneer die stywe stuifmeeldrade verwelk, kruip die insek uit en gaan na die volgende aaronskelk.

## Verwysings 
## Bronnelys 
* Kennis, 1980, vol 3, bl. 428-429, 
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels 
* *Araceae*  in Florabase (Wes-Australië)

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Nederlandse Wikipedia
Sebraplant

Die **sebraplant** of *** Aphelandra squarrosa*** is ’n spesie in die plantfamilie Acanthaceae en is inheems aan Brasilië. Dit het ’n roomkleurige nerfstelsel en is ’n gewilde huisplant. Dit word in die eerste jaar sowat 30&nbsp;cm hoog en 20&nbsp;cm breed. Daarna kan die grootte verdubbel.

## Eienskappe 
Daar is verskeie kultivars, waarvan *squarrosa* 'Louisae' die algemeenste is.

Die sebraplant hou van baie lig, maar nie direkte lig nie. Dit blom nie dikwels nie, maar kan aangemoedig word om te blom deur dit langer elke dag aan lig bloot te stel. Dit floreer by temperature van tussen 18 en 21&nbsp;°C.

## Probleme 
Dopluise, plantluise, rooimyte en wolluise kan voorkom.

Die sebraplant is sensitief vir water; te veel of te min kan die blare laat bruin word en afval. Dit hou daarvan om klam gehou te word, maar nie nat nie. As die temperatuur lank onder 15&nbsp;°C bly, sal die plant skade opdoen

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Michigan State University Extension: *Aphelandra squarrosa* 

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Voëlnesvaring

Die **voëlnesvaring** (*Asplenium nidus*) is ’n spesie varings in die familie Aspleniaceae en is inheems aan die tropiese Suidoos-Asië, Oos-Australië, Hawaii, Polinesië, Indië en Oos-Afrika.

Met ’n minimum temperatuur van 10&nbsp;ºC gedy die varing in die gematigde temperature van die streke hierbo of as ’n huisplant.

## Eienskappe 
[duimnael|links|180px|Voëlnesvarings in ’n tropiese woud in [Oos-Timor.]]
Die varing vorm groot, eenvoudige blare wat byna soos piesangblare lyk. Hulle is tussen 50 en 150&nbsp;cm lank en tussen 10 en 20&nbsp;cm breed. Hulle is liggroen met ’n leeragtige tekstuur, dikwels gekreukel, met ’n verhewe bruin hoofaar wat veral aan die agter- en onderkant van die blare prominent is. Spore ontwikkel in die sporehopies aan die onderkant van die blare. Dié sporehopies vorm lang rye wat van die hoofaar af uitstrek agter op die buitenste deel van die blaar. Die blare rol terug namate hulle bruin word en skep ’n groot blaarnes.

## Habitat 
Die voëlnesvaring kan óf ’n lugplant wees wat op  boomtakke en -stompe groei óf in die grond geplant word, maar groei gewoonlik op organiese materiaal. Dit hou van warm, vogtige gebiede in gedeeltelike tot volle skadu.

## Probleme 
Dopluise kan voorkom. Dowwe, swart of verrimpelde blare kan veroorsaak word deur die verkeerde temperatuur, te veel sonlig, te min water of swak ventilasie.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* *Asplenium*-afdeling – "Flora Malesiana Symposium Abstracts"

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Emily Brontë

regs|duimnael|Die enigste onbetwiste portret van Brontë, uit 'n groepportret deur haar broer Branwell
**Emily Jane Brontë** (30 Julie 1818 – 19 Desember 1848) was 'n Engelse skryfster en outeur van die roman *Wuthering Heights*. Sy was deel van die Brontë-familie en het ook die skuilnaam *Ellis Bell* gebruik.

## Werke 
*
*
*

### Elektroniese uitgawes 
* 
* 

## Bron 
* ''Collier's Encyclopedia'', Crowell-Collier Educational Corporation, Volume 4, Bladsy 603.
Simón Bolívar

**Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios Ponte y Blanco** (24 Julie 1783 – 17 Desember 1830), algemeen bekend as **Simón Bolívar**, was 'n Venezolaanse vryheidsvegter en politieke leier. Hy het verskeie Suid-Amerikaanse lande, soos Venezuela, Colombia, Ecuador, Peru en Bolivië van die Spanjaarde bevry. Hy was ook vir 'n paar jaar die president van Groot-Colombia, 'n land wat nie meer bestaan nie. Die land Bolivië is na hom vernoem. Hy word vandag as een van die mees invloedryke politici in die geskiedenis van Suid-Amerika beskou. Hy staan in Latyns-Amerika as *El Libertador*, oftewel *Die Bevryder* bekend.

## *El Libertador* 
Hy het in Madrid gestudeer en in 1807 na sy tuisland Venezuela teruggekeer, nadat Napoleon sy ouer broer Jozef Bonaparte as koning van Spanje en die Spaanse kolonies benoem het. Hier het hy aan verskeie opstande deelgeneem. In 1812 skryf hy die *Manifiesto de Cartagena* (die Cartagena Manifes), tydens sy verblyf in Cartagena, in die hedendaagse Colombia, waarheen hy gevlug het, nadat Francisco de Miranda hom in Julie van daardie jaar in Caracas aan die Spanjaarde oorgegee het.  

In 1813 lei hy 'n inval in Venezuela. Op 23 Mei arriveer hy in Mérida, waar hy sy bynaam *El Libertador* ('Die Bevryder') kry. Op 29-jarige leeftyd het hy reeds generaal geword. Ná 'n veldtog van drie maande het hy op 6 Augustus 1813 Caracas verower, en die Republiek van Venezuela is uitgeroep. Daarna is Bolívar na Colombia, waar hy die nasionaliste gelei het en waar hy Bogota in 1814 verower het. 

In die daaropvolgende periode het Bolívar 'n aantal militêre nederlae gely. In 1815 moes hy voor die Spanjaarde vlug en na Jamaika uitwyk, waar hy die Haïtiese president Alexandre Pétion om hulp gevra het. Hy het finansiële en morele steun van Pétion ontvang om 'n inval-vloot toe te rus om die opstand teen Spanje voort te sit. In ruil daarvoor het Pétion die afskaffing van slawerny in Venezuela geëis. Met die Haïtiaanse steun en die hulp van die llanero José Antonio Páez, verower Bolívar vanaf 1816 weer die nodige gebiede.

In 1819 kon die hele Colombia bygevoeg word tot die gebied wat nie meer onder Spaanse beheer was nie. In Desember van daardie jaar het Bolívar die Republiek van Groot-Colombia uitgeroep: 'n federasie wat groot dele van die huidige Venezuela, Colombia, Panama en Ecuador omvat. Bolívar het self president geword.

Bolivar het in die 1820's sy aktiwiteite na Peru en Bolivië verskuif. Hy word in 1824 president van Peru (sy amptelike titel was die van *dictador*, of 'diktator', wat aandui dat hy politieke sowel as militêre leierskap gehad het), en het die stryd teen die Spanjaarde gelei om hulle uit die land te verdryf. In Augustus 1825 is die Republiek Bolivië na hom vernoem ter ere van Bolívar.

Lêer:Simon Bolivar-Estatua-Medellin(2).JPG|Ruiterstandbeeld van Bolívar in Medellín, Colombia.
Lêer:Praha, Bubenec - park Generala Lazaro Cardenase 7, Simon Bolivar.jpg|Standbeeld Bolívar in Praag.
Lêer:Simon Bolivar (Antwerp, Venezuelastraat).JPG|Borsbeeld van Simón Bolívar in Venezuelastraat, Antwerpen.

## Verwysings 
## Bron 
* KENNIS,  vol 7, 1980, bl. 1262-1263, 

## Eksterne skakels 
*
NatureServe-bewaringstatus

Die **NatureServe-bewaringstatus**-stelsel, wat deur NatureServe onderhou word in samewerking met die Amerikaanse Natural Heritage Network, is in die 1980's ontwikkel deur The Nature Conservancy (TNC) om die bewaringstatus van spesies plante, diere en ander organismes asook ekologiese gemeenskappe op ’n wêreldwye, nasionale en subnasionale vlak aan te dui. Dit word ook soms **TNC-range** genoem, hoewel The Nature Conservancy nie eintlik meer betrokke is by die instandhouding van die range nie.

## Vlakke 
NatureServe-bewaringstatusse kan op die volgende vlakke toegepas word:
* **G** – op ’n globale of wêreldwye vlak (G-rang)
* **N** – op ’n nasionale vlak vir ’n sekere nasie (N-rang)
* **S** – op ’n subnasionale vlak, soos ’n staat in die VSA (S-rang)

### Syfers 
* **1** – Kritiek bedreig (1&nbsp;000 of minder individue)
* **2** – Bedreig (1&nbsp;001 tot 3&nbsp;000 individue)
* **3** – Kwesbaar (skaars; 3&nbsp;001 tot 10&nbsp;000 individue)
* **4** – Skynbaar veilig (10&nbsp;001 of meer individue)
* **5** – Veilig (algemeen; geen langtermynkommer nie)

### Letters 
* **X** – Aanvaar as uitgesterf (nie opgespoor nie ondanks uitgebreide soektogte)
* **H** – Moontlik uitgesterf (daar is hoop dat die spesie herontdek kan word)
* **R** – Op ’n nasionale of subnasionale vlak aangetref, maar die plaaslike status is onbekend of nog nie vasgestel nie

’n G3-spesie is dus wêreldwyd kwesbaar en ’n N2-spesie is in ’n sekere land bedreig.

### Kombinasie van range 
Enige NatureServe-rang kan alleen of saam gebruik word. ’n Voorbeeld van laasgenoemde is G5N3S1 vir ’n spesie wat wêreldwyd veilig is, maar vir ’n sekere nasie kwesbaar en op subnasionale vlak kritiek bedreig is.

## Eksterne skakels 
* NatureServe
* unep-wcmc 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Caladium

***Caladium*** is ’n genus blomplante in die familie Araceae. Daar is meer as 1&nbsp;000 kultivars van die oorspronklike Suid-Amerikaanse plant *Caladium bicolor*.

Die genus sluit sewe spesies in wat inheems aan Suid- en Sentraal-Amerika is en ook in Indië, dele van Afrika en op verskeie tropiese eilande voorkom. In kouer gebiede is hulle gewilde huisplante.

Hulle groei in oop dele van ’n woud en op die oewers van riviere, en is rustend in die droë seisoen. Die wilde plante word van 40 tot 90&nbsp;cm hoog, met blare van 15 tot 45&nbsp;cm lank en breed.

## Eienskappe 
Verskeie spesies word as ornamentele plante gegroei vanweë hul groot, pylpuntvormige blare in wisselende skakerings van wit, pienk en rooi. Die twee vorms wat algemeen gekweek word, is die hart- en lansvormige soorte. Dwergvariëteite word ook gekweek.

Caladiums groei van knolle en kan oorgeplant word deur die bolle te verdeel. In die groeiseisoen hou hulle daarvan om klam maar nie nat te wees nie. Die meeste variëteite verkies gedeeltelike tot volle skadu.

## Probleme 
Plantluise kan voorkom. Te veel water, die verkeerde temperatuur en te min lig kan ook die plant skade aandoen.

Alle dele van die plant is giftig. Hulle moenie geëet word nie en kan die vel irriteer.

## Spesies 
Baie name is voorgestel vir die verskillende spesies en variëteite in die genus, maar die meeste daarvan is aan ander genera oorgedra of word beskou as sinonieme. Die volgende name word aanvaar:

* *Caladium andreanum* Bogner
* *Caladium bicolor* (Aiton) Vent.
* *Caladium clavatum* Hett., Bogner & J.Boos
* *Caladium coerulescens* G.S.Bunting
* *Caladium humboldtii* Raf. Schott
* *Caladium lindenii* (André) Madison
* *Caladium macrotites* Schott
* *Caladium picturatum* K.Koch & C.D.Bouché
* *Caladium praetermissum* Bogner & Hett.
* *Caladium schomburgkii* Schott
* *Caladium smaragdinum* K.Koch & C.D.Bouché
* *Caladium steyermarkii* G.S.Bunting
* *Caladium ternatum* Madison
* *Caladium tuberosum* (S.Moore) Bogner & Mayo

## Galery 

Lêer:Caladium white1.JPG|’n Caladium met ’n wit blaar met groen are.
Lêer:Caladium bicolor 'Florida Sweetheart' Leaf 2000px.jpg|’n Blaar van *Caladium bicolor* 'Florida Sweetheart' van naby.
Lêer:Caladium bicolor 'Florida Red Ruffles' Leaves 3264px.JPG|*Caladium bicolor* 'Florida Red Ruffles'.
Lêer:102-0269 IMG (Large).JPG|Caladium 'Fannie Munson'.
Lêer:Caladium Sweetheart Bed.JPG|Caladium 'Florida Sweetheart'

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Caladium on theplantlist.org
* Brochure on cultivation from the University of Florida Cooperative Extension Service  (PDF file)

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Groot-Colombia

**Groot-Columbia** (ook **Gran Colombia**) was 'n federale republiek in Latyns-Amerika wat tussen 1819 en 1830 bestaan het. Die land se grondgebied het oor die huidige lande Colombia, Venezuela en Ecuador, asook 'n deel van Panama wat destyds deel van Colombia was, gestrek. Die term Groot-Colombia is eers later ingevoer om verwarring met die huidige staat Colombia te vermy.

Groot-Colombia was 'n skepping van Simón Bolívar, wat op 17 Desember 1819 tydens die Kongres van Angostura opgerig is. Per dekreet is gereël dat: “''Die Republieke Venezuela en Nueva Granada vanaf hede saamgevoeg word tot 'n eenheid onder die glorieryke naam República de Colombia''”. Die politieke organisasie van die land is in 1821 tydens die Kongres van Cúcuta vasgelê en die stad Bogota is as die hoofstad aangewys.

Bolívar is as die land se eerste president aangewys. Die konstitusie het groot uitvoerende mag aan die president verleen. Daar was plaaslike vise-presidente wat by die president se afwesigheid in sy naam kon handel. Die president is deur 'n kieskollege verkies. Die parlement het uit twee kamers bestaan, wat deur die drie streke van die republiek verkies is, naamlik: Colombia, Venezuela en Quito. Die streke was elkeen in departemente, provinsies en kantons verdeel.

Gedurende die eerste jare van sy bestaan het Groot-Colombia ander provinsies, wat nog onder Spaans juk verkeer het, met hul stryd om onafhanklikheid gehelp. Peru het hul onafhanklikheid met dié hulp bekom. Vanweë hierdie suksesse is president Bolívar in 1826 herverkies.

Kort daarna het die krake begin wys en die verskillende streke teen mekaar begin wedywer. Bolívar het van 'n verenigde Suid-Amerika gedroom, maar die ander leiers het nie sy droom gedeel nie. Hulle het gereken dat die verskillende streke nie volkome onafhanklik kan wees as hulle nie as selfstandige nasies kan funksioneer nie. In 1827 was die onderlinge wedywering so groot dat die federasie *de facto* as gevalle beskou kon word. In 1828 tree Bolívar teleurgesteld as president uit.

In die periode tot 1830 volg verskeie presidente en interim-presidente mekaar met kort tussenposes op. Die laatste president, Rafael Urdaneta, probeer wanhopig om die eenheid vanuit Bogota te bewaar, maar dit was tevergeefs. Na Bolívar se uittrede het die spanning dermate toegeneem dat die federasie in 1830 ophou bestaan het.

## Eksterne skakels 
*
Spaanse verowering van die Inka-ryk

Die **Spaanse verowering van die Inka-ryk / Peru** was 'n baie belangrike onderdeel van die Spaanse kolonialisering van die Amerikas. Die koms van die Spanjaarde het die einde vir die Inka-ryk beteken. Die veldtogte teen die Inka-ryk is deur die conquistador Francisco Pizarro gelei.

Na jare van kleiner ekspedisies en militêre skermutselinge, het 168 Spaanse soldate onder Francisco Pizarro en hul inheemse bondgenote in 1532 die Sapa Inca Atahualpa in die Slag van Cajamarca gevange geneem. Dit was die eerste stap in 'n lang veldtog wat dekades van gevegte geduur het, maar met die Spaanse oorwinning en kolonisasie van die streek in die Vise-koninkryk van Peru geëindig het. Die verowering van die Inka-ryk het veldtogte in die hedendaagse Chili en Colombia gelei asook kleiner ekspedisies in die Amesonebekken.

## Bronne 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
*
Charlotte Brontë

**Charlotte Brontë** (21 April 1816 - 31 Maart 1855) was 'n Engelse skryfster en het bekend geraak na die publikasie van haar boek *Jane Eyre*. Sy was deel van die Brontë-familie en het ook die skuilnaam *Currer Bell* gebruik.

## Publikasies 
[duimnael|upright|Branwell Brontë, *Painting of the 3 Brontë Sisters,* van links na regs: [Anne Brontë|Anne, Emily en Charlotte Brontë. Branwell het homself uit die portret van sy drie susters  geskilder. National Portrait Gallery, Londen.]]
duimnael|upright|'n Geïdealiseerde postuum portret deur Duyckinick, 1873, gebaseer op 'n tekening deur George Richmond

### Jeugwerke 
* ''The Young Men's Magazine, Number 1 – 3* (Augustus 1830)
* *A Book of Ryhmes* (1829)
* *The Spell*
* *The Secret*
* *Lily Hart
* *Albion and Marina*
* *Tales of Angria* (geskryf van 1838 to 1839 – 'n bundel kinderlektuur en lektuur vir jong volwassenes, wat vyf kort romans insluit.)
** Mina Laury* Dit toon die invloed van Walter Scott. Brontë se wysigings aan haar vroeëre gotiese styl het Christine Alexander daartoe beweeg om kommentaar te lewer dat in die werk  "it is clear that Brontë was becoming tired of the gothic mode *per se''".

"Aan die einde van 1839 het Brontë afskeid geneem van haar fantasiewêreld in 'n manuskrip genaamd *Farewell to Angria*. Sy het al hoe meer gevind dat sy verkies om na haar verbeelde wêrelde te ontsnap as om in die werklikheid te bly - en sy was bang dat sy waansinnig sou word. Sy het dus afskeid geneem van haar karakters, tonele en onderwerpe. [...] Sy het geskryf oor die pyn wat sy gevoel het om haar te ontruk van haar 'vriende' en onbekende gebied te betree".

### Romans 
* *Jane Eyre*, gepubliseer in 1847
* *Shirley*, gepubliseer in 1849
* *Villette*, gepubliseer in 1853
* *The Professor*, geskryf voor *Jane Eyre*. Die werk is die eerste keer voorgelê saam met *Wuthering Heights* deur Emily Brontë en *Agnes Grey* deur Anne Brontë. Gevolglik is die *The Professor* weer apart voorgelê en verwerp deur verskeie uitgewers. Die werk is postuum uitgegee in 1857
* *Emma*, onvoltooid; Brontë het slegs 20 bladsye van die manuskrip geskryf, en dit is postuum uitgegee in 1860. In onlangse dekades het ten minste twee verskrywings van die fragment verskyn:
** *Emma*, deur "Charlotte Brontë and Another Lady", gepubliseer in 1980; alhoewel die werk toegeskryf is aan Elizabeth Goudge, was  die werklike skryfster Constance Savery.
** *Emma Brown* deur Clare Boylan. Gepubliseer in 2003

### Poësie 
*
* *Selected Poems of the Brontës*, Everyman Poetry (1997)

## Verwysings 
## Bron 
* ''Collier's Encyclopedia'', Crowell-Collier Educational Corporation, Volume 4, Bladsy 603.
Po (rivier)

Die **Po** (Italiaanse uitspraak: [ˈpɔ]; Latyns: *Padus* of *Eridanus*) is met 652 km die langste rivier van Italië wat in die verre noordweste van die land in die Monte Viso-groep van die Cottiese Alpe naby die grens met Frankryk ontspring en in die ooste in die Adriatiese See uitmond. Sy rivierbekken met 'n oppervlakte van 74&nbsp;000 km² vorm die wydste en vrugbaarste vlakte in Italië.

## Sytakke
Die Po het 141 sytakke.

* Pellice (L)
* Varaita (R)
* Maira (R)
* Chisola (L)
* Sangone (L)
* Dora Riparia (L)
* Stura di Lanzo (L)
* Malone (L)
* Orco (L)
* Dora Baltea (L)
* Stura del Monferrato (R)
* Sesia (L)
* Rotaldo (R)
* Grana del Monferrato (R)
* Tanaro (R)
* Scrivia (R)
* Agogna (L)
* Curone (R)
* Staffora (R)
* Ticino (L)
* Versa (R)
* Tidone (R)
* Lambro (L)
* Trebbia (R)
* Nure (R)
* Adda (L)
* Arda (R)
* Taro (R)
* Parma (R)
* Enza (R)
* Crostolo (R)
* Oglio (L)
* Mincio (L)
* Secchia (R)
* Panaro (R)
Trovato

Die huis bekend as **Trovato** by Coachweg 44 (Herschel Walk) in Wynberg, Kaapstad is tot monument verklaar. Hierdie besonder groot dubbelverdiepinghuis is gebou in 'n oorheersende laat-Victoriaanse styl en ontwerp deur sir Herbert Baker en vennote vir die Transvaalse miljoenêr Carl Jeppe, die Zuid-Afrikaansche Republiek se konsul-generaal in Kaapstad. Destyds was daar nog baie plaasgrond om die huis. Tans word die gebou as kantore gebruik.

## Bibliografie 
* Fransen, Hans: A guide to the old buildings of the Cape. A survey of extant architecture from before c1910 in the area of Cape Town, Calvinia, Colesberg, Uitenhage. Kaapstad: Jonathan Ball, 2004.
Jean Cocteau

**Jean Maurice Eugène Clément Cocteau** (5 Julie 1889 – 11 Oktober 1963) was 'n Franse digter, romanskrywer, dramaturg, ontwerper, toneelskrywer, kunstenaar en rolprentvervaardiger. Cocteau is veral bekend vir sy roman *Les Enfants Terribles* (1929), asook die rolprente *Blood of a Poet* (1930), *Les Parents terribles* (1948), *Beauty and the Beast* (1946) en *Orpheus* (1949).

Cocteau was een van die belangrikste persone binne die surrealisme. Alhoewel hy op verskeie gebiede aktief was, vind hy dat hy in die eerste plek 'n digter, en al sy werk poësie was, ongeag of hy met 'n roman, 'n film, 'n toneelstuk of 'n skildery besig was. Sy werk het 'n groot invloed op vele kunstenaars gehad, onder meer die bekende Les Six-komponiste.

## Biografie 
duimnael|links|Portret van Cocteau, deur Federico de Madrazo de Ochoa

Cocteau is in 1889 van 'n burgerlike gesin gebore. Vanaf 1908 was hy 'n gesiene gas in artistieke kringe. In 1917 kom *Parade* uit, 'n avant-garde-ballet van Cocteau, waarvoor Pablo Picasso onder andere die dekorstukke en die kostuums ontwerp het en Erik Satie die musiek gekomponeer het. Die programboekie van Guillaume Apollinaire gebruik vir die eerste keer die woord *surrealisties* om hierdie ballet mee te beskryf. Die ballet was nie 'n reuse sukses nie, maar het wel Cocteau se naam in Parys se avant-garde gevestig.

Jean Cocteau sterf op 11 Oktober 1963, die dag nadat sy vriendin Édith Piaf oorlede is. Hy was 74 jaar oud.

Cocteau se huis in Milly-la-Forêt is op aanbeveling van 'n komitee wat sy nagedagtenis lewendig wil hou gekoop. Dit is in 2010 as die Cocteau-museum in gebruik geneem.

## Eksterne skakels 
* Maison Jean Cocteau se tuisblad 
* 
*
Dwergpalm

Die **dwergpalm** of **huispalm**, ***Chamaedorea elegans***, is ’n spesie klein palmboom wat inheems is aan die reënwoude van Suid-Mexiko en Guatemala.

## Eienskappe 
duimnael|links|'n Dwergpalm
duimnael|links|Sade

Dit is ’n tuinplant in streke met ’n tropiese en subtropiese klimaat en word 2 tot 3&nbsp;meter hoog. Dit het dun, rietagtige stamme.

In kouer klimaatstreke word die dwergpalm as ’n huisplant gekweek; dan groei dit stadig en word tot 2&nbsp;meter hoog, met blare van 30 tot 60&nbsp;cm. Dit kan lae humiditeitsvlakke en min lig hanteer, maar verkies ’n hoër humiditeit en helder, indirekte lig.

Die palm moet nou en dan in ’n groter pot verplant word wanneer die wortels aan die onderkant van die pot begin uitgroei. Dit moet verkieslik in die lente gedoen word.

## Probleme 
Dit is nie ’n veeleisende plant nie, maar as dit te droog of nat is of te veel of te min lig kry, kan die blare bruin word of verlep. Rooimyte kan ook ’n probleem wees.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Kroton

:*Hierdie artikel gaan oor die tuinplant *Codiaeum variegatum*. Vir ’n artikel oor die genus *Croton*, sien Croton.*

Die **kroton** (*Codiaeum variegatum*) is ’n spesie plante in die genus *Codiaeum*, wat lid is van die familie Euphorbiaceae. Dit is inheems aan Suid-Indië, Sri Lanka, Indonesië, Maleisië en die eilande van die westelike Stille Oseaan, en groei daar in oop woude.

Die naam "kroton" kan ook verwys na die plantgenus *Croton*, wat meer as 700 spesies kruie, struike en bome bevat.

## Eienskappe 
duimnael|links|190px|’n Kroton met geel blare.
Die tuinkroton is ’n immergroen struik wat tot 3&nbsp;meter hoog word en het groot, dik, leeragtige blare van 5 tot 30&nbsp;cm lank en 0,5 tot 8&nbsp;cm breed. Manlike en vroulike blomme kom aan verskillende bloeiwyses voor. Eersgenoemde is wit met vyf klein kroonblare en 20 tot 30 meeldrade; die vroulike blomme is gelerig en het geen kroonblare nie.

Die stam bevat ’n melkerig sap wat uit gesnyde stingels vloei.

As die blare van die plant afval, kan dit te droog of koud wees of die temperatuurskommelings te groot. Dowwe blare kan die gevolg wees van te min lig. Die plant moet egter nie in direkte sonlig nat word nie, want die blare kan verbruin. Te veel hitte kan die blare laat opkrul. Rooimyte, dopluise en wolluise kan ook voorkom.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Siklaam

Die **siklaam** of ***Cyclamen*** is ’n genus met 23 spesies meerjarige plante wat inheems is aan Europa en die Middelandse See-gebied oos tot Iran, met een spesie in Somalië.

Hulle groei van knolle en word gekweek vir hul opstaande kroonblare en bont blare. Hulle is aanvanklik geklassifiseer in die familie Primulaceae en vanaf 2000 in Myrsinaceae, maar val nou weer in Primulaceae.

## Eienskappe 
duimnael|links|170px|’n Kersboompatroon op die blare van die *Cyclamen coum*.
Siklame het ’n knol, waaruit die blomme en wortels groei. By die meeste spesies kom die blare in die herfs uit, groei deur die winter en gaan in die lente dood. Dan is die plant rustend deur die droë Mediterreense somer.

Elke blaar van die plant het sy eie stingel. Die vroeë blaarstingels kan van die blomstingels onderskei word deur die rigting waarin die punt krul: die punte van blaarstingels krul na bo en dié van blomstingels na onder. Die vorm van die blare verskil van spesie tot spesie, en selfs binne ’n spesie. Die kleur van die bokant van die blare kan ook binne ’n spesie verskil. Die meeste spesies het bont blare in verskillende skakerings van groen en silwer.

Die kroonblare kom in verskillende kleure voor: van wit tot pienk of pers, met dikwels ’n donkerder skakering aan die punte. Die vorm van die kleure aan die punte kan ook verskil.

Die plante dra ook vrugte. Die blomstingels krul of buig wanneer die vrugte begin vorm. Die vrug is ’n ronde peul wat verskeie taai sade bevat wat bruin is as hulle ryp is. Die sade word deur miere versprei; hulle eet die taai buitekant en gooi die sade weg.

Siklame word meestal vir hul blomme gekweek – as tuin- sowel as huisplante. Verskeie spesies, veral *Cyclamen hederifolium*, is gehard en kan in gematigde streke buite gekweek word.

## Probleme 
As die blare krip en afval, is dit warm en droog. Klein blomme kan die gevolg wees van ’n voedingstekort en verskroeide blare van direkte sonlig. Botrytis-swam en plantluise kan ook voorkom.

## Galery 

Lêer:Cyclamen abchasicum.jpg| *Cyclamen abchasicum*
Lêer:Cyclamen alpinum.jpg| *Cyclamen alpinum*
Lêer:Cyclamen balearicum Mallorca 002.jpg| *Cyclamen balearicum*
Lêer:Cyclamen coum clump2.jpg| *Cyclamen coum*
Lêer:Cyclamen parviflorum.jpg| *Cyclamen parviflorum*
Lêer:Cyclamen-Marth 04, 2007.JPG| *Cyclamen persicum*
Lêer:Cyclamen pseudibericum04.jpg| *Cyclamen pseudibericum*
Lêer:Cyclamen peloponnesiacum04.jpg| *Cyclamen rhodium*
Lêer:Cyclamen repandum.jpg| *Cyclamen repandum*
Lêer:Cylamen africanum.JPG|*Cyclamen africanum*
Lêer:Cyclamen colchicum.jpg| *Cyclamen colchicum*
Lêer:Cyclamen purpurascens 280803.jpg| *Cyclamen purpurascens*
Lêer:Cyclamen rohlfsianum02.jpg| *Cyclamen rohlfsianum*

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* The Cyclamen Society
* Cyclamen Q&A

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Murrumbidgee

Die **Murrumbidgee** (Engels: *Murrumbidgee River*, [mʌrəmˈbɪdʒi]) is met 'n lengte van 1&nbsp;488&nbsp;km Australië se tweede grootste rivier. Die Murrumbidgee is die grootste sytak van die Murrayrivier.

[duimnael|links|Die Murrumbidgee naby Gundagai, [Nieu-Suid-Wallis]]
Die Murrumbidgee ontspring net suid van Canberra, Australië se hoofstad, op 'n hoogte van 1&nbsp;500&nbsp;m aan die voet van die Peppercorn Hill in die Fiery Range van die Snowy Mountains (Australiese Alpe, Groot Skeidingsgebergte). Aansluitend loop dit 1&nbsp;488&nbsp;km in 'n wes-noordelike rigting deur die Australiese deelstaat Nieu-Suid-Wallis, voordat die Murrumbidgee naby Boundary Bend met die Murrayrivier saamvloei.

*Murrumbidgee* beteken "groot water" in die Wiradjuri-taal, een van die lokale Aboriginale tale. Die rivier self loop deur verskeie tradisionele gebiede van inheemse Australiërs, tuis van verskeie inheemse stamme.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Dieffenbachia

***Dieffenbachia*** is ’n genus tropiese blomplante in die aronskelkfamilie, Araceae, met byna 60 spesies. Dit is inheems aan Mexiko en die Wes-Indiese Eilande suid tot Argentinië.

## Eienskappe 
Dieffenbachia is ’n meerjarige, kruidagtige plant met ’n reguit stam en eenvoudige blare met wit of geel kolle en vlekke, na gelang van die kultivar. Dit word algemeen as ’n sierplant gekweek, veral as ’n huisplant, omdat dit in skadu kan groei.

Met ’n minimum temperatuur van 5&nbsp;°C moet die dieffenbachia in gematigde streke binnenshuis gehou word. Hulle het lig nodig, maar gefiltreerde sonlig deur ’n venster is gewoonlik voldoende. Hulle het ook redelike klam grond nodig, en ’n matige kunsmis.

Blare sal soms oprol en afval om plek vir nuwe blare te maak. Die stam kan dan lank en kaal raak, maar dit kan afgesny word om weer uit te loop.

## Probleme 
As die boonste blare te klein is, kry die plant waarskynlik te min lig. Geel blare dui gewoonlik op ’n gebrek aan voedingstowwe. Rooimyte en wolluise kan ook voorkom.

Die selle van die plante bevat kalsiumoksalaatkristalle. As dit ingesluk word, kan dit die slymvlies irriteer en die sap kan ’n pynlike veluitslag veroorsaak.

## Spesies 
duimnael|180px|Die Dieffenbachia se bloeiwyse.
duimnael|180px|*Dieffenbachia maculata*.
Die volgende spesies kom voor:

* *Dieffenbachia aglaonematifolia*
* *Dieffenbachia antioquensis*
* *Dieffenbachia aurantiaca*
* *Dieffenbachia beachiana*
* *Dieffenbachia bowmannii*
* *Dieffenbachia brittonii*
* *Dieffenbachia burgeri*
* *Dieffenbachia cannifolia*
* *Dieffenbachia concinna*
* *Dieffenbachia copensis*
* *Dieffenbachia cordata*
* *Dieffenbachia costata*
* *Dieffenbachia crebripistillata*
* *Dieffenbachia daguensis*
* *Dieffenbachia davidsei*
* *Dieffenbachia duidae*
* *Dieffenbachia elegans*
* *Dieffenbachia enderi*
* *Dieffenbachia fortunensis*
* *Dieffenbachia fosteri*
* *Dieffenbachia fournieri*
* *Dieffenbachia galdamesiae*
* *Dieffenbachia gracilis*
* *Dieffenbachia grayumiana*
* *Dieffenbachia hammelii*
* *Dieffenbachia herthae*
* *Dieffenbachia horichii*
* *Dieffenbachia humilis*
* *Dieffenbachia imperialis*
* *Dieffenbachia isthmia*
* *Dieffenbachia killipii*
* *Dieffenbachia lancifolia*
* *Dieffenbachia leopoldii*
* *Dieffenbachia longispatha*
* *Dieffenbachia lutheri*
* *Dieffenbachia macrophylla*
* *Dieffenbachia meleagris*
* *Dieffenbachia nitidipetiolata*
* *Dieffenbachia obliqua*
* *Dieffenbachia obscurinervia*
* *Dieffenbachia oerstedii*
* *Dieffenbachia olbia*
* *Dieffenbachia paludicola*
* *Dieffenbachia panamensis*
* *Dieffenbachia parlatorei*
* *Dieffenbachia parvifolia*
* *Dieffenbachia pittieri*
* *Dieffenbachia seguine*
* *Dieffenbachia shuttleworthiana*
* *Dieffenbachia standleyi*
* *Dieffenbachia tonduzii*
* *Dieffenbachia weberbaueri*
* *Dieffenbachia weirii*
* *Dieffenbachia wendlandii*
* *Dieffenbachia williamsii*
* *Dieffenbachia wurdackii*

## Verwysings 
* Schott, H. W. and Kunst, W. Z. (1829). *Für Liebhaber der Botanik*

## Eksterne skakels 
* Encyclopædia Britannica
* Clemson Home & Garden
* Medline Plus: Dieffenbachia
* Botanical Online: Dieffenbachia

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Darlingrivier

Die **Darlingrivier** (Engels: *Darling River*) is met 'n lengte van 1&nbsp;472&nbsp;km Australië se derde grootste rivier. Die Darlingrivier is die tweede grootste sytak van die Murrayrivier.

duimnael|links|Die Darlingrivier naby Bourke
[duimnael|links|Die saamvloei van die Darlingrivier met die [Murrayrivier]]
Die Darlingrivier ontspring in die noorde van Nieu-Suid-Wallis, net suid van die grens tot Queensland, in die Australiese Alpe van die Groot Skeidingsgebergte. Aansluitend loop hy 1&nbsp;472&nbsp;km in suidwestelike rigting deur die Australiese deelstaat Nieu-Suid-Wallis, voordat die Darlingrivier naby Wentworth met die Murrayrivier saamvloei.

Die Darlingrivier is Australië se mees bekende waterweg. Dit het 'n baie onreëlmatige afloop van sowat 100&nbsp;m³/s naby Menindee.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Poinsettia

Die **poinsettia** (*Euphorbia pulcherrima*) is ’n belangrike plantspesie van die uiteenlopende melkkruidfamilie, Euphorbiaceae, wat inheems is aan Meksiko en Sentraal-Amerika. Dit is veral bekend vir sy rooi en groen blare en sy gebruik in Kersrangskikkings. Dit is 'n indringerplant in Suid-Afrika.

## Eienskappe 
*Euphorbia pulcherrima* is ’n struik of klein boom wat gewoonlik sowat 0,6 tot 4&nbsp;meter hoog word. Dit het donkergroen, getande blare van sowat 7 tot 16&nbsp;cm lank. Die blomme is klein en onopvallend, maar die gekleurde skutblare is meestal helderrooi. Hulle kan egter ook oranje, groen, roomkleurig, pienk of wit wees.

Die kleure word deur ligperiodes geskep, wat beteken die plant verg donkerte (12 uur op ’n slag, minstens vyf dae in ’n ry) om van kleur te verander. Deur die dag moet dit weer volop lig kry vir die helderste kleur.

Daar is meer as 100 variëteite. In dele waar dit nie natuurlik voorkom nie, word dit gewoonlik as ’n huisplant gegroei, maar dit aard ook buite, waar dit goeie oggendson verkies en dan skadu tydens die warm deel van die dag. Hulle kan ook in die winter buite gehou word in rypvrye gebiede.

### Probleme 
Poinsettias kan verskeie siektes kry – meestal swamsiektes, maar ook bakterieë en parasiete. As die blare silwerkleurige vlekke ophet, het dit silwerblaarvirus en moet die plant vernietig word aangesien daar geen kuur voor is nie.

Die melksap van die plant is effens giftig. Dit kan ’n allergiese reaksie by sensitiewe mense veroorsaak. Dit kan ook die vel en maag irriteer, en as dit geëet word, soms diarree en vomering veroorsaak.

## Galery 

Weihnachtsstern - groß.jpg
Poinsettia, Christmas flower (Euphorbia pulcherrima) at Jayanti, Duars, West Bengal W Picture 443.jpg|duimnael|links|Die blare, skutblare en blomme van ’n poinsettia in Indië
Detailaufnahme Weihnachtsstern - groß.jpg|duimnael|links|’n *Euphorbia pulcherrima* van naby.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Poinsettias in Africa 
* The Wild Poinsettia Page: Images of Euphorbia pulcherrima in the wild in Mexico
* Snopes on toxicity

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia