Imperiale Militêre Spoorweë

[duimnael|300px|Kaart van die spoorweë in Suid-Afrika tydens die [Tweede Vryheidsoorlog.]]
Die **Imperiale Militêre Spoorweë** (Engels: Imperial Military Railways of IMR) was 'n spoorwegnetwerk wat gedurende die Tweede Vryheidsoorlog deur die Britse leër gebruik is. Die IMR-raad het direkte beheer oor die voormalige spoorweë van Oranje-Vrystaat en van die Suid-Afrikaanse Republiek (ZAR) gehad en 'n toesighoudende rol oor die spoorweë van die Natalkolonie en die Kaapkolonie. Die onderneming is enkele dae voor die uitbreek van die oorlog deur die Britse regering as deel van die Britse leër gestig en na die oorlog is die onderneming aan die nuwe regerings van die Oranjerivierkolonie en die Transvaalkolonie oorhandig.

## Stigting
Toe die Tweede Vryheidsoorlog uitgebreek het, is daar vyf spoorwegondernemings in Suider-Afrika: die Kaapse Regeringspoorweë (Cape Government Railays of CGR), die Natalse Regeringspoorweë (Natal Government Railways of NGR), die Oranje Vrijstaatsche Gouvernementsspoorwegen of OVGS, die Nederlands-Suid-Afrikaanse Spoorwegmaatskappy (Nederlandsch-Zuid-Afrikaansche Spoorwegmaatschappij of NZASM) en die Pretoria Pietersburg Spoorweg Maatschappij of PPS. NZASM en die PPS is albei private ondernemings (PPS 'n Britse maatskappy en NZASM 'n Nederladse maatskappy) en die ander drie ondernemings was die eiendom van hul regerings. Toe die oorlog uitgebreek het, is die PPS deur die ZAR ontein and met NZASM saamgesmelt. 'n Beduidende aantal OVGS-werknemers was Britse burgers, terwyl die meeste van die buitelandse NZASM werknemers was Nederlanders.

[links|duimnael|200px|[Percy Girouard (1867-1932)]]
Tydens oorlogstyd is die spoorwegadministrateurs nie altyd bewus van militêre vereistes nie, en militêre personeel is nie altyd bewus van die tegniese beperkinge van 'n spoorweg nie. Die IMR is op 7 Oktober 1899 gestig met die doel om 'n tussenganger tussen die Britse weermag en die tegniese werkende administrasie van die spoorweë te wees, om te sorg dat die gewone werking van die spoorweg die grootste militêre doeltreffendheid verseker en om aan die vereistes van die leër aan die spoorlyn te voldoen sonder om die werking van die spoorwegstelsel as geheel te organiseer. Die eerste direkteur van die IMR was majoor (later kolonel sir) Percy Girouard. Sy opdrag was om spoorwegaktiwiteite tussen die Britse koloniale spoorwegondernemings en die leër te koördineer, om spoorweginfrastruktuur te herstel wat deur vyandelike optrede beskadig is, en om toesig oor die spoorwegstelsels wat van die vyand af weggeneem is te hou.

In 1899 het militêre taktici weinig ervaring met die gebruik van spoorweë in oorlogvoering gehad, veral wanneer spoorweë deur vyandige gebied bewerk word. Hedendaagse taktieke was op 'n kritiek op die Franse beplanning tydens die Frans-Pruisiese Oorlog van 1870 (*Les chemins de fer pendant la guerre de 1870-1871*) deur F Jacqmin gebaseer. Die boek beskryf hoe 'n burgerlike spoorlyn volgens 'n gereelde rooster loop, maar hoe 'n militêre spoorweg baie buigsaam moet wees om aan die veranderende vereistes van die veldtog te voldoen. Die bestuurstruktuur wat deur Girouard ingestel is, was 'n streng skeiding van militêre en spoorwegpersoneel en 'n sentrale gesamentlike militêre spoorwegkomitee om toesig te hou oor die algehele bestuur van die spoorwegnetwerk en sodoende die gebruik van hulpbronne te optimaliseer.

Op 31 Mei beset Roberts Johannesburg en op 5 Junie beset hy Pretoria. Die NZASM-rekords toon dat daar binne die 48 uur voordat Roberts Pretoria ingeval het, vertrek 70 treine ooswaards in die rigting van Komatipoort. Al het de Wet op 8 Junie die spoorlyn aangeval, is die Vaalbrug op 11 Junie herstel en op 21 Julie begin spoorwegkommunikasie tussen Kaapstad en Pretoria weer. Om militêre redes was herstelwerk aan die spoorlyn na Durban van minder belang as dié aan die Kaapkolonie. Op 21 Julie ontmoet die herstelspanne vanuit die noordwes en die suidoos mekaar by Standerton en Durban is weer met die Witwatersrand gekoppel.

By die begin van Augustus 1900, nadat die spoorlyne vanaf the Witwatersrand na die Natalkolonie en na die Kaapkolonie herstel is en dienste met die IMR ingesluit is, begin die Britse militêre na die ooste en die Portugeese grens te stoot. Na die Slag van Bergendal (21-27 Augustus) vlug die Boere magte in die rigting van die Portugeese grens. Op 11 September vertrek President Kruger oor die Portugeese grens en op 27 September is Komatipoort deur die Britse magte beset. Toe die Britse leër daar aankom, vind hulle daat ongeveer die helfte van die gesamentlike NZASM- en OVGS-spoorwegvoertuie is op die onvoltooide Selati-spoorlyn staan en dat baie van die voertuie aan die brand gesteek is.  

Die Britte neem die spoorlyn na Klerksdorp in met min weerstand, maar in die noorde stop die aanvanklike opmars by Pienaarsrivier, 55 km noord van Pretoria. Die oorblywende 230 km van die spoorlyn na Pietsersburg bly onder die Boere-beheer tot April 1901.

## Spoorwegvoertuie
Die NGR en CGR was onder indirekte beheer van die IMR, maar die OVGS en NZASM kom onder direkte beheer van die IMR en die meeste van die OVGS en NZASM lokomotiewe is deur die IMR aangevra. 

### Nuwe Lokomotieve
duimnael|"Western Autralian" lokomotief
Die IMR het 'n aantal ander lokomotiewe bestel. Hulle het ook beslag op lokomotiewe wat voor die oorlog deur NZASM of OVGS bestel is, maar wat na die uitbreek van die oorlog afgelewer gelê. Die "Western Autralian" lokomotieveklas is oorspronlik vir Wes-Australië bedoel maar is na die Kaap-kolonie herlei. 

Die "Reid tenwheeler" lokomotiefklas is volgens die NGR-spesifikasie bestel. Ten einde leweringstye te verbeter, is die bestelling tussen twee maatskappye verdeel. Na die oorlog is al hierdie lokomotiewe volgens nuwer spesifikasies herbou.

Hierdie lokomotiewe is hier gekatalogiseer.
  
			

### Beslaglegging op spoorwegvoertuie
Die IMR bestaan byna geheel uit spoorwegvoertuie waarop beslag belê is tydens die oorlog. Terwyl die Britse troepe gevorder het, val die Boeremagte terug en soveel spoorwegvoorrade as moontlik saamgeneem. Ongeveer die helfte van die spoorwegvoorrade is eers deur die Britse magte ingeneem nadat die Boere-onttrekking die Portugese grens bereik het. Die aantal besette voertuie word hieronder gegee.

**Notas**

## Na die oorlog
Na die Verdrag van Vereeniging is die IMR ontbind en 'n nuwe spoorwegmaatskapei, die Sentraal-Suid-Afrikaanse Spoorweë (Central South African Railways of CSAR) gestig. Die CSAR is deur die Interkoloniale Raad van Transvaal en de Oranje Vrijstaat beheer. Girouard is as Kommissaris vir Spoorweë (Commissioner for Railways) aangestel. Die spoorlyn bou wat deur die IMR begin is, is snel voltooi en heelwat ander spoorweë is gebou. Met die stigting van die Unie van Suid-Afrika is die CSAR met die CGR en die NGR gesmelt om die Suid Afrikaanse Spoorweë te stig.

## Eksterne verwysings
* Deel 1, Deel 2,Deel 3,Deel 4,Deel 5,Deel 6,Deel 7,Deel 8

## Verwysings