Ignaz Semmelweis

**Ignaz Philipp Semmelweis** (ook soms geskryf Hongaars **Semmelweis Ignác Fülöp**, 1 Julie 1818 – 13 Augustus 1865) was ’n Hongaarse arts wat bekend is as ’n pionier van antiseptiese prosedures.  Hy is beskryf as die “redder van moeders” nadat hy ontdek het dat die voorkoms van kraamkoors drasties verminder kan word deur die hande te ontsmet in verloskundige klinieke.  Teen 1810 was hy ’n ryk man toe hy met Teresia Müller, dogter van die bekende koetsbouer Fülöp Müller getrou het.

Semmelweis het aanvanklik regte studeer aan die Universiteit van Wene in die herfs van 1837, maar in die volgende jaar, weens nou onbekende redes, het hy oorgeskakel na geneeskunde.  Hy het in 1844 ’n doktersgraad in geneeskunde verwerf.  Nadat hy nie daarin kon slaag om ’n pos in ’n kliniek vir interne geneeskunde te kry nie, het Semmelweis besluit om in verloskunde te spesialiseer.  Van sy leermeesters was Carl von Rokitansky, Josef Škoda en Ferdinand von Hebra.

## Ontdekking van kadaweragtige vergiftiging 
Semmelweis is op 1 Julie 1846 aangestel as professor Johann Klein se assistent in die *Eerste Verloskundige Kliniek* van die Algemene Hospitaal van die Stad Wene.  In vandag se terme sou hy ’n “hoofgeneesheer” wees.  Sy pligte was om elke oggend die pasiënte te ondersoek ter voorbereiding van die professor se rondtes, toesig te hou oor moeilike bevallings, studente van verloskunde leer en klerk wees oor rekords.

Kraaminrigtings is regoor Europa opgerig om probleme van babamoord van buite-egtelike kinders aan te spreek.  Hulle is opgestel as gratis instellings en het sorg aan die babas gebied.  Dit het die instellings gewild gemaak onder minderbevoorregte vroue en prostitute.  In ruil vir die gratis diens sou die vroue onderhewig wees aan dokters en vroedvrou vir opleiding.  Daar was twee kraamklinieke in die Weense hospitaal.  Die *Eerste Kliniek* het ’n gemiddelde moederlike sterftesyfer van 10% gehad weens kraamkoors.  Die *Tweede Kliniek* se koers was aansienlik laer met ’n gemiddeld van minder as 4%.  Dit was buite die hospitaal ook bekend.  Die twee klinieke het daagliks om die beurt vroue ingeneem maar die vroue het begin smeek om in die Tweede Kliniek opgeneem te word weens die slegte reputasie van die Eerste Kliniek.  Party vroue het selfs liewer op straat geboorte geskenk en dan gesê dat dit plotseling gebeur het op pad na die kliniek (die praktyk was bekend as *straatgeboortes*), wat beteken het dat hulle steeds in aanmerking kom vir kindersorgvoordele sonder dat hulle in die kliniek hoef opgeneem te word.  Semmelweis was verbaas dat kraamkoors minder was onder vroue wat op straat gekraam het.  “Vir my het dit logies geblyk dat pasiente wat straatgeboortes ervaar het net so gereeld siek sou word as diegene wat in die hospitaal gekraam het.  […]  Wat het diegene beskerm wat buite die kliniek gekraam het, weg van die vernietigende onbekende endemiese invloede?” en April 1848 uitgawes Semmelweis se ontdekkings aangekondig.  Von Hebra het aangevoer dat Semmelweis se werk ’n praktiese betekenis gehad het wat vergelykbaar was met dié van Edward Jenner se voorstelling van koeipokinentings om pokke te voorkom.

Soos verslae van die dramatiese vermindering in sterftesyfers in Wene deur Europa gesirkuleer is, het Semmelweis rede gehad om te glo dat die praktyk van gechloreerde handewas ruimskaals toegepas sou word waardeur tienduisende lewens gered sou word.  Vroeë reaksies op sy werk het egter duidelike tekens van broeiende gevaar getoon.  Sommige geneeshere het sy aansprake duidelik verkeerd geïnterpreteer.  James Young Simpson het byvoorbeeld geen verskil gesien tussen Semmelweis se baanbrekende bevindinge en die Britse idee, dat kraamkoors aansteeklik is, wat deur Oliver Wendell Holmes in 1843 voorgestel is nie. en hy was ook nie ywerig om dit op papier te verduidelik nie.

### Politieke onrus en ontslag van die Weense hospitaal 
In 1848 het ’n reeks rewolusies oor Europa getrek.  Die gevolglike politieke onrus sou Semmelweis se loopbaan raak.  Op 13 Maart 1848 het studente in Wene betoog ten gunste van uitgebreide burgerregte, insluitend verhoor deur ’n jurie en vryheid van uitdrukking.  Die betoging is gelei deur mediese studente en jong fakulteitslede en hulle is ondersteun deur werkers van die buitewyke.  Twee dae later het betogings en opstande in Hongarye gelei tot die Hongaarse Rewolusie van 1848 en ’n volskaalse oorlog teen die Habsburgs van die Keiserryk Oostenryk.  In Wene is die Maart-betoging opgevolg deur maande van algemene onrus.

In 1856 het Semmelweis se assistent, Josef Fleischer, die suksesvolle resultate van handewas by die kraaminrigtings van St. Rochus en Pest in die Weense Mediese tydskrif (*Wiener Medizinische Wochenschrift*) vermeld.

In 1858 het Semmelweis uiteindelik sy eie weergawe van sy werk gepubliseer in ’n essay getiteld, “Die etiologie van kraamkoors”.  Twee jaar later het hy ’n tweede essay gepubliseer nl. “Die verskil in opinie tussen myself en die Engelse artse rakende kraamkoors”.  In 1861 het Semmelweis uiteindelik sy groot werk gepubliseer met die titel *Die Ätiologie, der Begriff und die Prophylaxis des Kindbettfiebers* (Duits vir *Die Etiologie, Konsep en Voorkoming van Kraamkoors*).

In sy boek van 1861 het Semmelweis die stadige aanvaarding van sy idees betreur: “Die meeste mediese lesingsale weerklink steeds met lesings van epidemiese kraamkoors en met diskoerse teen my teorieë.  […]  Die mediese literatuur van die afgelope twaalf jaar hou aan groei met verslae oor kraamkoorsepidemies en in 1854 het 400 kraampasiënte in Wene, die plek waar my teorie ontwikkel is, gesterf aan kraamkoors.  In gepubliseerde mediese werke word my leer òf geïgnoreer òf aangeval.  Die mediese fakulteit by Wärzburg het ’n prys toegeken vir stuk wat geskryf is in 1859 waarin my leer verwerp is.

Carl Braun, Semmelweis se opvolger by die eerste kliniek, het 30 oorsake vir kraamkoors geïdentifiseer in ’n handboek wat hy geskryf het; die 28ste een hiervan was kadaweragtige infeksie.  Ander oorsake het bevrugting en swangerskap, uremie, druk wat geplaas word op aangrensende organe weens ’n krimpende uterus, emosionele trauma, foute in dieet, verkoeling en atmosferiese epidemiese invloede ingesluit.  Die impak van Braun se sieninge is duidelik sigbaar in die toenemende syfers in die 1850’s.

Ede Flórián Birly, Semmelweis se voorganger as professor in verloskunde aan die Universiteit van Pest, het nooit Semmelweis se leer aanvaar nie; hy het aanhou glo dat kraamkoors die oorsaak van vuiligheid in die derms was.

Carl Edvard Marius Levy, hoof van die kraamhospitaal in Kopenhagen en uitgesproke kritikus van Semmelweis se idees, het bedenkinge gehad oor die onspesifieke aard van kadaweragtige partikels en dat die veronderstelde hoeveelhede onredelik klein was.  “Indien dr. Semmelweis sy mening beperk het rakende infeksies van lyke na *kraamkadawers* sou ek minder geneig wees tot ontkenning as wat ek is.  […]  En, met respek teenoor die sindelikheid van die Weense studente, blyk dit onwaarskynlik dat genoeg besmetlike materiaal of dampe geïsoleer kan word om die vingernaels om die dood van ’n pasiënt te veroorsaak.”  Robert Koch het selfs later juis hierdie feit gebruik om te bewys dat verskeie besmetlike materiale lewende organismes bevat het wat in die menslike liggaam opnuut voortgebring kan word, dit wil sê dat aangesien die gif nie chemies of fisies kon werk nie, dit biologies moes wees.

## Nalatenskap 
duimnael|280px|links|alt=’n Petribakkie wat ’n rooi groeimedium bevat, en onderverdeel is in drie dele, onderskeidelik A, B en C.  Daar is baie sigbare mikrobiese groei in deel A, ’n bietjie groei in deel B en feitlik been groei in deel C nie.|Mikrobiese kwekings wat die effektiwiteit van ontsmetting demonstreer: Sonder ontsmettingsprosedures (A), na hande was met seep (B) en na ontsmetting met alkohol (C)
[duimnael|250px|regs|Semmelweis op ’n Oos-Duitse [posseël wat in 1968 uitgereik is]]

Semmelweis se advies oor gechloreerde handwasmiddels is waarskynlik baie meer invloedryk as wat hy gedink het.  Baie dokters, veral in Duitsland, het bereidwillig gelyk om met die praktiese handewasmaatreëls te eksperimenteer wat deur Semmelweis voorgestel is, maar byna almal het sy basiese en baanbrekende teoretiese innovasie verwerp.  Professor Gustav Adolf Michaelis van ’n kraaminrigting in Kiel het positief teenoor Semmelweis se voorstelle gereageer – hy het egter later selfmoord gepleeg omdat hy verantwoordelik gevoel het vir die afsterwe van sy nig op wie hy geëksperimenteer het nadat sy geboorte geskenk het.

### Rolprente 
* *That Mothers Might Live*, V.S.A. 1938: MGM (regisseur Fred Zinnemann) Oscar vir die best kortfilm
* *Semmelweis*, Hongarye 1940: Mester Film (regisseur André de Toth)
* *Semmelweis – Retter der Mütter*, GDR 1950: DEFA (regisseur Georg C. Klaren)
* *Ignaz Semmelweis – Arzt der Frauen*, Wes-Duitsland/Oostenryk 1987: ZDF/ORF (regisseur Michael Verhoeven)
* *Semmelweis*, Nederland 1994: Humanistische Omroep Stichting (regisseur Floor Maas)
* *Docteur Semmelweis*, Frankryk/Pole 1995 (regisseur Roger Andrieux)
* *Semmelweis* (shortfilm), V.S.A./Oostenryk 2001: Belvedere Film (regisseur Jim Berry)
* *12 Monkeys*, V.S.A. 1995: (regisseur Terry Gilliam).  ’n Verstandelik gestremde pasiënt verwys na Semmelweis as ’n voorbeeld van ’n geestelik gesonde persoon wat op onregverdige wyse deur sy tydgenote as mal afgemaak is nadat hy beskryf het hoe ’n kelner sy kos op die restourant se vloer laat val het en gesê het daar is geen fout mee nie omdat hy die kiemteorie verwerp.

### Literatuur 
*   is die klassieke verwysing, in Latynse druk, nie die oorspronklike Gotiese druk nie.
* Louis-Ferdinand Céline het sy Ph.D.-tesis oor Semmelweis in 1924 voltooi.  Dit is uitgegee as ’n fiktiewe biografie onder die titel *La Vie et l’œuvre de Philippe Ignace Semmelweis* in 1936 (Afrikaans: *Die Lewe en Werk van Semmelweis*.
* Morton Thompson se 1949 roman *The Cry and the Covenant* is gebaseer op die lewe van Semmelweis.

### Drama / Opvoerings 
* “Semmelweis” deur Jens Björneboe, 1968; Gyldendal Norsk Forlag; Gyldendals moderne skuespillserie, Noorweë.

## Notas 
 Die van “Semmelweis”  word nie met ’n "ss" soos in weiss gespel nie, maar gebruik die korter agtervoegsel -weis (sonder die tweede s). Ignaz Semmelweis word uitgespreek volgens die Duitse uitspraak as volg: Ieg-nats Zem-mul-wais.
 Vertaal van [er] erhielt 1806 das Bürgerrecht in Buda
 Vertaal van Spezereien- und Kolonialwarengroßhandlung
 Besonderhede: Op 1 Julie 1844 het Semmelweis ’n leerlingassistent geword by die Weense kraamkliniek (in Duits *Aspirant Assistentarztes an der Wiener Geburtshilflichen Klinik*) en op 1 Julie 1846 is hy aangestel as gewone assistent (in Duits *ordentlicher Assistentarzt*). Op 20 Oktober 1846 het sy voorganger, dr. Franz Breit, ’n verloskundige, egter onverwags teruggekeer en Semmelweis is gedegradeer.  Teen 20 Maart 1847 is dr. Breit aangestel as professor in Tübingen en Semmelweis is weer aangestel in die *Assistentarzt* posisie.
 Semmelweis se verwysings na “kadaweragtige deeltjies” was (in Duits) “*an der Hand klebende Cadavertheile*”
 Sien byvoorbeeld Charles Delucena Meigs waarin daar ’n skakel na die oorspronklike brondokument is.
 Die outeur van die lesing van Charles Henry Felix Routh, maar dit is deur Edward William Murphy aangebied aangesien Routh nie ’n genoot van die Koninklike Mediese en Sjirurgiese Gemeenskap was nie.  (Lesing: Omtrent die Oorsake van die Endemiese Kraamkoors van Wene, Medies-Sjirurgiese Transaksies 32(1849):27-40.  Resensie: The Lancet 2(1848):642f.)  Vir ’n lys van ander resensente, sien Frank P. Murphy, “Ignaz Philipp Semmelweis (1818–1865): ’n Geannoteerde Bibliografie,” *Bulletin of the History of Medicine* 20(1946), 653-707: 654f.
 Carl Braun se dertig oorsake verskyn in sy *Lehrbuch der Geburtshülfe*.  In die eerste uitgawe, wat in 1855 gepubliseer is, noem hy Semmelweis in verbinding met sy bespreking van oorsaak 28.  In die latere uitgawe het hy egter alle verwysings na Semmelweis weggelaat.

## Verwysings