Geskiedenis van Nederland

Die **geskiedenis van Nederland** strek lank terug voor die stigting van die moderne Koninkryk van Nederland in 1815 ná die nederlaag van Napoleon. Vir duisende jare woon mense saam rondom die rivierdeltas van hierdie deel van die Noordseekus. Rekords begin met die vier eeue waartydens die streek 'n gemilitariseerde grenssone van die Romeinse Ryk gevorm het. Soos die Wes-Romeinse Ryk ineengestort het en die Middeleeue begin het, het drie dominante Germaanse volke in die gebied saamgesmelt – Friese in die noorde en kusgebiede, Nedersaksies in die noordooste, en die Franke in die suide. Teen 800 het die Frankiese Karolingiese dinastie weer die gebied geïntegreer in 'n ryk wat 'n groot deel van Wes-Europa dek. Die streek was deel van die hertogdom Benede Lotharingia binne die Heilige Romeinse Ryk, maar nie die ryk nóg die hertogdom is op 'n gesentraliseerde wyse bestuur nie. Vir etlike eeue het Middeleeuse heerskappye soos Brabant, Holland, Zeeland, Friesland, Gelde en ander 'n veranderende lappieskombers van gebiede gehad.

Teen 1433 het die hertog van Boergondië beheer oor die grootste deel van Neder-Lotharingië oorgeneem, wat die Boergondiese Nederlande geskep het. Dit het ingesluit wat nou Nederland, België, Luxemburg en 'n deel van Frankryk is. Toe hul erfgename die Katolieke konings van Spanje sterk maatreëls getref het teen Protestantisme, het die daaropvolgende Nederlandse opstand gelei tot die splitsing in 1581 van Nederland in suidelike en noordelike dele. Die suidelike "Spaanse Nederland" stem ongeveer ooreen met moderne België en Luxemburg, en die noordelike "Verenigde Provinsies" (of "Nederlandse Republiek"), wat Nederlands gepraat het en oorwegend Protestants was, was die voorganger van die moderne Nederland.

In die Nederlandse Goue Eeu, wat omstreeks 1667 sy hoogtepunt gehad het, was daar 'n bloei van handel, nywerheid en die wetenskappe. Die Nederlandse Republiek het godsdienstige verdraagsaamheid beoefen en Amsterdam het Portugese Jode gelok, van wie baie handelaars was, wat hul godsdiens beoefen het en betrokke was by ekonomiese aktiwiteite. ’n Ryk wêreldwye Nederlandse Ryk het in Asië en die Amerikas ontwikkel. Die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie, gebaseer op sy Engelse eweknie, is gestig. Gedurende die agtiende eeu het die mag, rykdom en invloed van Nederland afgeneem. ’n Reeks oorloë met die kragtiger Britse en Franse bure het dit verswak. Die Engelse het die Noord-Amerikaanse kolonie New Amsterdam beslag gelê en dit herdoop tot "New York". Daar was groeiende onrus en konflik tussen die Orangiste en die Patriotte. Die Franse Rewolusie het na 1789 oorgespoel, en 'n pro-Franse Bataafse Republiek is in 1795–1806 gestig. Napoleon het dit 'n satellietstaat gemaak, die Koninkryk van Holland (1806–1810), en later bloot 'n Franse keiserlike provinsie.

Na die nederlaag van Napoleon in 1813–1815 is 'n uitgebreide "Verenigde Koninkryk van die Nederlande" geskep met die Huis van Oranje as monarge, wat ook oor België en Luxemburg regeer. Nadat die koning ongewilde Protestantse hervormings op België afgedwing het, het dit die koninkryk in 1830 verlaat en nuwe grense is ooreengekom in 1839. Na 'n aanvanklik konserwatiewe tydperk, na die instelling van die 1848-grondwet, het die land 'n parlementêre demokrasie met 'n grondwetlike monarg geword. Hedendaagse Luxemburg het in 1839 amptelik onafhanklik van Nederland geword, maar 'n persoonlike unie het gebly tot 1890. Sedert 1890 word dit deur 'n ander tak van dieselfde dinastie regeer.

Nederland was neutraal tydens die Eerste Wêreldoorlog, maar tydens die Tweede Wêreldoorlog is dit deur Nazi-Duitsland binnegeval en beset. Die Nazi's, insluitende baie medewerkers, het byna al die land se Joodse bevolking bymekaargemaak en vermoor. Toe die Nederlandse weerstand toegeneem het, het die Nazi's voedselvoorrade na 'n groot deel van die land afgesny, wat ernstige hongersnood in 1944–1945 veroorsaak het. In 1942 is die Nederlands-Oos-Indiese Eilande deur Japan verower, maar voor dit het die Nederlanders die oliebronne vernietig waarna Japan desperaat was. Indonesië het sy onafhanklikheid van Nederland in 1945 geproklameer, gevolg deur Suriname in 1975. Die na-oorlogse jare het vinnig ekonomiese herstel beleef (aangehelp deur die Amerikaanse Marshall-plan), gevolg deur die instelling van 'n welsynstaat tydens 'n era van vrede en voorspoed. Nederland het 'n nuwe ekonomiese alliansie met België en Luxemburg gevorm, die Benelux, en al drie het stigterslede van die Europese Unie en NAVO geword. In die afgelope dekades is die Nederlandse ekonomie nou gekoppel aan dié van Duitsland en is dit hoogs voorspoedig. Die vier lande het die euro op 1 Januarie 2002 aangeneem, saam met agt ander EU-lidlande.

## Voorgeskiedenis 
Die Nederlandse landskap is hoofsaaklik gedurende die laaste twee ystydperke vanaf die Pleistoseen en die Holoseen gevorm. Die verdrinkingsgeskiedenis tydens die Holoseen van die Schelde, Ryn, Maas en Eems en omgewing was van groot belang vir die nedersettingsgeskiedenis van Nederland. Meer as twee derdes van die oppervlak word deur Holoseen-afsettings gevorm.

Inherent aan hierdie tydperk is die gebrek aan kennis van wat aan die gebeur was. Terwyl persoonlike verhale later insig gee in motiverings, kan kulture hier slegs op grond van argeologiese oorblyfsels soos artefakte of grondspore onderskei word, in soverre dit reeds in die grondargief gevind is. Aan die een kant is die aantal plekke wat gesoek word nie volledig nie, aan die ander kant het spore verdwyn as gevolg van natuurlike oorsake, maar ook as gevolg van menslike ingryping of is dit geleë in formasies wat deur meer onlangse afsettings gedek word. Vir hierdie prehistoriese tyd is dit beter om te praat van die gebied van die huidige Nederland.

## Romeinse tyd 
Die eerste ooggetuieverslae wat Nederland beskryf, is die gevolg van die aankoms van die Romeine. Hierdie sou uiteindelik vir 'n paar honderd jaar hier bly. In die Commentarii rerum in Gallia gestarum het die generaal Julius Caesar sy veldslae in 57 vC beskryf teen die Belgae in die suide van Nederland. Hierdie Galliese Oorlog (58–52 vC) dui dus die oorgang van voorgeskiedenis na protogeskiedenis van die gebied van die huidige Nederland aan. Tradisies uit hierdie tydperk is egter nog skaars; baie het waarskynlik verlore gegaan. Eers vanaf die twaalfde eeu neem die aantal bronne toe.

## Middeleeue 
### Van die Oudheid tot die Middeleeue 
Die Germaanse druk op die lemmetjies het vanaf die tweede eeu toegeneem. Die Groot Migrasie, wat ongeveer twee eeue geduur het, het 'n tydperk van onstabiliteit ingelui. Die Romeine het dit vir 'n lang tyd reggekry deur Germaanse troepe as *foederati* of bondgenote teen vyandige ander Germaanse mense te ontplooi. Intussen was die Romeinse Ryk ook intern besig om te verswak en omstreeks 300 nC is dit in 'n Westelike en Oostelike deel verdeel, wat elkeen sy eie grondgebied moes verdedig. Die ekonomies swakker Wes-Romeinse Ryk het nou baie minder hulpbronne gehad om die legioene in stand te hou en het dus aansienlik in sy verdedigingskrag verloor. Boonop het die politieke stelsel al hoe meer onstabiel geraak, veral met betrekking tot die opvolging van die keiser: dit het altyd met baie geweld gepaard gegaan. Dit het bykomende onrus veroorsaak, wat die verbrokkeling van die weste bevorder het. Die Germaanse stamme het dankbaar gebruik gemaak van die verswakte grensverdediging en al hoe meer ingeval.

In die vierde eeu was daar reeds gereeld Germaanse strooptogte. Die einde van die Romeinse heerskappy het gekom toe Generaal Stilicho die laaste oorblywende Romeinse troepe in 402 aan die grensgebiede onttrek het om Italië teen die Gote te verdedig. Die Ripuariese Franke het agtergebly om die grens te bewaak, maar is in 406 in die slag van Mainz verslaan deur die Vandale, Suebe, Alane, Alemanne en Boergondiërs wat van die Hunne gevlug het. Hulle het toe die Ryn oorgesteek en Gallië binnegegaan. Menings verskil oor die mate waarin dit gevolge gehad het vir die deel van die grensgebied van die huidige Nederland en dus die belangrikheid van die jaar 406 vir hierdie gebied. Die Romeinse Ryk het egter nooit herstel nie en die daaropvolgende versplintering van Europa is vandag nog herkenbaar. Die bevolking en handel het afgeneem; geld het in onbruik geraak. Nadat die Romeinse regering en weermagtroepe verdwyn het, het klein ryke langs mekaar gevorm. Die beskrywings van gebeure in die vierde en vyfde eeu kom geheel en al uit Romeinse bronne en is dus gekleur. Die hoofsaaklik Germaanse inwoners sal egter waarskynlik al 'n geruime tyd die idee gehad het om aan die Romeinse Ryk te behoort.

Die agteruitgang het vanaf die middel van die vyfde eeu begin. Baie dorpe en oppida is verlate. Die bevolking het byna seker aansienlik gedaal, terwyl daar ook ekonomiese agteruitgang was. Die Romeinse snelweë is verwaarloos, wat reis moeiliker en gevaarliker gemaak het. As gevolg van dit alles het handel ook afgeneem en geld het in onbruik geraak. Ruilhandel het die oorhand gekry. In hierdie tyd is geld nog gebruik as 'n manier om die waarde van goedere wat geruil moes word uit te druk. In Wes-Europa kon die (Westerse) Romeinse Ryk daarna nie herstel nie; Die ekonomies en militêr baie sterker Oos-Romeinse Ryk het egter vir eeue oorleef.

'n Beduidende aantal nedersettings het egter bewoon gebly, waar die oorblywende Gallo-Romeine hulle onder die regerende Germaanse volk gevestig het. Uiteindelik is hulle in die nuwelinge opgeneem. Met die hergermanisering het 'n Germaans-Romeinse gemengde gebied ontstaan, waar die tale van die verskillende stamme uiteindelik ontwikkel het tot 'n Germaanse eentaligheid in die noorde en 'n Romaanse eentaligheid in die suide, met die gevolg dat 'n taalgrens waargeneem kon word. vanaf die agtste eeu. Noord van die taalgrens het Oud-Nederlands uit Oud-Wes Nederfrankies ontstaan. Hierdie taalgrens het egter nie ekonomiese, politieke en kulturele verbintenisse verhinder nie.
Gedurende hierdie tydperk het geletterdheid afgeneem en slegs die geestelikes kon lees en skryf. Hulle was dus van groot belang in die bestuur van die land.

Die landbou-stedelike samelewing van die Romeine het plek gemaak vir 'n landbougemeenskap waarin feitlik alles op die platteland plaasgevind het. Die grootskaalse uitvoergerigte Romeinse landbou met villae het heeltemal verdwyn, om vervang te word deur kleiner Germaanse plase wat grootliks op selfvoorsiening ingestel was. Daar is gewoonlik 'n geval van Raumkontinuität, aangesien die landbougrond weer bewerk is, maar gewoonlik nie van *Ortskontinuität* nie 'n mate van kontinuïteit is bereik omdat die Heerkönige - die Duitse naam vir die Frankiese hoofmanne of leërleiers - probeer het om hul regering te beheer. legitimeer dit deur hulle in die ou groter nedersettingsentrums soos die Romeinse civitates te vestig. Hulle het ook munte gemunt na die Romeinse voorbeeld; dit het die eerste keer in Soissons aan die einde van die vyfde eeu gebeur. Met verloop van tyd het die Gallo-Romeinse en Germaanse adel deur die huwelik saamgesmelt. Slawerny, soos in die mark van Cambrai, sou voortbestaan ​​totdat die Christendom algemeen aanvaar is. Alhoewel die nuwe geloof nog nie sterk deurgedring het nie en moes meeding saam met ander godsdienste, het die Kerk as 'n organisasie in staat geblyk om die oorgang te oorleef.

## Verwysings