Marguerite Porete

**Marguerite Porete** (Frans: [maʁɡ(ə)ʁit pɔʁɛt]; 1258 – 1 Junie 1310) was 'n Begeune, 'n Franssprekende mistikus en die outeur van *Die Spieël van Eenvoudige Siele*, 'n werk van Christelike mistiek wat handel oor die werking van *agape* (goddelike liefde). Sy is in 1310 in Parys op die brandstapel verbrand vir kettery na 'n lang verhoor omdat sy geweier het om haar boek uit sirkulasie te verwyder of haar sienings te herroep.

Vandag is Porete se werk van belang vir 'n diverse aantal geleerdes. Diegene wat belangstel in Middeleeuse mistiek, meer spesifiek Begeunse mistieke skryfwerk, genoem *Die Spieël van Eenvoudige Siele* in hul studies. Die boek word ook gesien as 'n primêre teks rakende die Middeleeuse Broeders van die Vrye Gees. Porete was ook van belang vir diegene wat Middeleeuse vroueskryfwerk bestudeer. Die inligting oor Porete is waarskynlik bevooroordeeld en beslis onvolledig. Daar word gesê dat sy van die Graafskap Henegouwen, 'n Franssprekende vorstedom in die Heilige Romeinse Ryk, afkomstig was, maar dit is onseker. Haar hoë vlak van opvoeding beteken dat sy waarskynlik 'n hoër klas-oorsprong gehad het. Sy was geassosieer met die Begeunse beweging en kon dus redelik vrylik reis.

### Verhoor en afsterwe
Dit wil voorkom asof Porete die eerste weergawe van haar boek in die 1290's geskryf het. Iewers tussen 1296 en 1306 is dit as ketters beskou, en Gui de Collemedio, biskop van Cambrai, het dit veroordeel om dit in die openbaar in haar teenwoordigheid in Valenciennes te verbrand. Een van die taboes wat Porete verbreek het, was om die boek in Oud-Frans te skryf, eerder as in Latyn, en sy is beveel om nie haar idees of die boek weer te versprei nie, alhoewel sy voortgegaan het om dit te doen.

Daar is onlangs voorgestel dat sy in 1308 in Châlons-en-Champagne in hegtenis geneem is nadat die plaaslike biskop van Porete se ketterse boek vertel is. As 'n mens Châlons en Champagne se Cathédrale Saint Etienne besoek, kan 'n mens die êveques (biskoppe) volgens datum sien. Dit toon 1285-1313 Jean Ier de Chateauvillain. Sy is toe aan die Inkwisiteur van Frankryk, die Dominikaan Willem van Parys, ook bekend as Willem van Humbert, oorhandig op grond van kettery, ten spyte van haar bewering in die boek dat sy drie kerklike owerhede oor haar geskrifte geraadpleeg het, insluitend die hoogs gerespekteerde Meester van Teologie Godfrey van Fontaines, en hul goedkeuring verkry het.

Porete is saam met 'n Beghard, Guiard de Cressonessart, wat ook vir kettery verhoor is, in hegtenis geneem. Guiard het homself as Porete se verdediger verklaar. Hul verhoor het begin nadat hulle 'n jaar en 'n half in Parys in die tronk aangehou is. Tydens haar gevangenisstraf en verhoor het Porete gewe om met enige inkwisiteur te praat. In 1310 het 'n kommissie van een-en-twintig teoloë 'n reeks van vyftien stellings uit die boek ondersoek (waarvan slegs drie vandag veilig identifiseerbaar is) en hulle as ketters beoordeel. Onder diegene wat die boek veroordeel het, was die kerklike teksgeleerde Nicholas van Lyra.

Guiard, onder geweldige druk, het uiteindelik skuldig bevind. Porete, aan die ander kant, het geweier om haar idees te herroep, haar boek terug te trek, of met die owerhede saam te werk, en die eed af te lê wat die Inkwisiteur vereis het om met die verhoor voort te gaan. Guiard is gevange geneem omdat hy bely het, maar Porete se weiering om te bely het daartoe gelei dat die tribunaal haar skuldig verklaar het en haar tot verbranding op die brandstapel as 'n teruggevalle ketter gevonnis het. Drie biskoppe het 'n finale uitspraak oor haar gelewer. Porete is op 1 Junie 1310 in Parys by die Place de Grève lewend verbrand. 'n Rekord van die verhoor is aangeheg by die kroniek wat deur Guillaume de Nangis begin is. Ten spyte van die negatiewe siening wat Nangis teenoor Marguerite ingeneem het, berig die kroniek dat die skare tot trane geroer is deur die kalmte waarmee sy haar dood in die gesig gestaar het.

Na haar dood is uittreksels uit die boek aangehaal in die dekreet *Ad Nostrum*, wat in 1311 deur die Raad van Vienne uitgevaardig is om die Broeders van die Vrye Gees as ketters te veroordeel.

## *Die Spieël van Eenvoudige Siele*
Die titel van Porete se boek verwys na die eenvoudige siel verenig met God, wat slegs wil gee. Van die taal, sowel as die formaat van 'n dialoog tussen karakters soos Liefde, Deug en die Siel, weerspieël 'n vertroudheid met die styl van hoflike liefde, wat destyds gewild was, en getuig van Porete se hoë vlak van opvoeding en gesofistikeerdheid.

Baie van die boek lyk soos 'n rasionele Boethiaanse argument tussen verskeie partye. Dit is soortgelyk geskryf aan die Middeleeuse Franse gedig *Roman de la Rose*. Porete sê dat die Siel die Rede moet prysgee, wie se logiese, konvensionele begrip van die werklikheid, God en die teenwoordigheid van Goddelike Liefde nie ten volle kan begryp nie. Die "Vernietigde Siel" het alles behalwe God deur Liefde prysgegee. Volgens Porete, wanneer die Siel werklik gevul is met God se liefde, is dit verenig met God en dus in 'n toestand van eenheid, wat veroorsaak dat dit die teenstrydighede van hierdie wêreld oortref.

In so 'n salige toestand kan dit nie sondig nie, want dit is geheel en al verenig met God se Wil en dus nie in staat om so op te tree nie, 'n verskynsel wat standaardteologie beskryf as die effek van goddelike genade, wat 'n persoon se sondige natuur onderdruk. Een van die hoofdoelwitte van haar boek is om lesers of luisteraars te leer hoe om tot die eenvoudige toestand te kom deur middel van tegnieke soos beelde. Dit is in daardie visie van die Mens wat met God verenig word deur Liefde, en sodoende terugkeer na sy bron, en die teenwoordigheid van God in alles, dat sy in denke verbind met die idees van Meester Eckhart. Porete en Eckhart het kennisse in gemeen gehad, en daar is baie spekulasie oor of hulle ooit ontmoet het of toegang tot mekaar se werk gehad het.

Porete verwys na die woorde van Johannes die Evangelis in haar eie skryfwerk:

 “Ek is God, sê Liefde, want Liefde is God en God is Liefde, en hierdie Siel is God deur die toestand van Liefde. Ek is God deur goddelike natuur en hierdie Siel is God deur geregtigheid van Liefde.” So word hierdie kosbare geliefde van my deur my geleer en gelei, sonder haarself, want sy word in my verander, en so 'n perfekte een, sê Liefde, neem my voeding.

Porete se visie van die Siel in ekstatiese eenheid met God, wat in 'n toestand van ewigdurende vreugde en vrede beweeg, is 'n herhaling van die Katolieke leerstelling van die saligsprekende visie, alhoewel dit in hierdie lewe ervaar word, nie die volgende nie. Porete het probleme ondervind met sommige owerhede in haar beskrywing van die Siel in hierdie toestand wat bo die wêreldse dialektiek van konvensionele moraliteit en die leringe en beheer van die aardse kerk is. Porete voer aan dat die Siel in so 'n verhewe toestand bo die eise van gewone Deug is, nie omdat deug onnodig is nie, maar omdat deug in sy eenheid met God outomaties word. Aangesien God geen kwaad kan doen nie en nie kan sondig nie, is die verhewe en vernietigde Siel, in perfekte eenheid met Hom, nie meer in staat tot kwaad of sonde nie. Die kerkowerhede het die konsep dat iemand bo die eise van gewone Deug is, as amoreel beskou.

## Nalatenskap
Na Porete se dood is *die Spieël* egter as 'n anonieme werk versprei. Oorspronklik geskryf in Oud-Frans, is dit vertaal in Latyn, Italiaans en Middel-Engels en wyd versprei. Ten spyte van sy reputasie as 'n ketterse werk, het dit in die Middeleeue gewild gebly. Op 'n stadium is gedink dat Johannes van Ruusbroec dit geskryf het.

Eers in 1946 is die outeurskap van die Spieël weer erken, toe Romana Guarnieri Latynse manuskripte van *die Spieël* in die Vatikaan as Porete se sogenaamde verlore boek geïdentifiseer het. Die Middel-Franse manuskrip van die teks, waarskynlik gemaak na 1370, is vir die eerste keer in 1965 gepubliseer.

## Assessering
Daar was spekulasie oor waarom Porete as kontroversieel beskou is. Groeiende vyandigheid teenoor die Begeunse-beweging onder Franciskane en Dominikane, die politieke aksies van Phillips IV van Frankryk, wat ook besig was om die Tempeliers te onderdruk, en kerklike vrees oor die verspreiding van die anti-hiërargiese Vrye Gees-beweging is almal voorgestel.

Sommige het haar ook geassosieer met die Broeders van die Vrye Gees, 'n groep wat as ketters beskou is vir hul antinomiaanse sienings. Die verband tussen Porete en die beweging is egter ietwat vaag, aangesien verdere navorsing bepaal het dat dit minder nou verwant was as wat sommige kerklike owerhede geglo het.

Porete se status as 'n Middeleeuse mistikus het in onlangse dekades gegroei en haar langs Mechthild van Magdeburg en Hadewijch geplaas in die uitdrukking van die Liefdesmistiek van Begeunse spiritualiteit.

In 2006 het die digter Anne Carson 'n poëtiese libretto met die titel *Decreation* geskryf, waarvan die tweede deel Porete en haar werk, *Die Spieël van Eenvoudige Siele*, as onderwerp het, as deel van 'n verkenning van hoe vroue (Sappho, Simone Weil en Porete) "vir God vertel",

## Verwysings