Irannese protesaksies 2025–2026

duimnael|Streke in Iran waar protesaksies aangemeld is soos op 25 Januarie 2026.
Die **Irannese protesaksies vanaf 2025** is 'n wydverspreide golf van protesoptogte en stakings in Iran wat op 28 Desember 2025 in Teheran begin het. Die protesoptogte het gevolg op die ernstige agteruitgang van die Iraanse ekonomie, toenemende inflasie, 'n toename in die wisselkoers, markonstabiliteit en die daling in die waarde van die rial. Hierdie gebeurtenis was die grootste opstand sedert die Islamitiese Rewolusie van 1979. Die daaropvolgende onderdrukking, uitgevoer onder Ali Chamenei en senior amptenare se bevel vir lewendige ammunisie vuur op betogers, het gelei tot slagtings wat tienduisende betogers dood gelaat het, wat dit die grootste slagtings in die moderne Iranse geskiedenis maak.

Aanvanklik was protesaksies aangevuur deur frustrasie oor rekordhoë inflasie, voedselpryse en valuta-depresiasie, het die proteste vinnig ontwikkel tot 'n breër beweging wat 'n einde aan die Islamitiese regering geëis het. Beginnende met die bazaari (winkeliers en handelaars) in Teheran se Groot Basaar en later universiteitstudente, het die demonstrasies gou versprei na ander groot stede en klein nedersettings. Betogers het anti-regering slagspreuke gesing, en simbole van die regering en die Islamitiese Rewolusionêre Wagkorps (IRGC) aangeval.

Alhoewel grootliks leierloos, het die protestaksies op 8 Januarie geëskaleer na 'n oproep vir verenigde aksies deur Reza Pahlavi, die seun van Iran se laaste sjah. Op 8 Januarie het 1,5 miljoen betogers na die strate van Teheran uitgegaan en teen 9 Januarie het 5 miljoen betogers landwyd uitgekom volgens 'n naamlose Europese diplomaat gebaseer op intelligensie. Pahlavi het 'n beroep gedoen op 'n vreedsame oorgang en 'n referendum om Iran se toekomstige politieke stelsel te bepaal. Die Iranse regering het internettoegang en telefoondienste afgesny in 'n poging om betogers te verhoed om te organiseer.

Teen 9 Januarie het miljoene die strate ingevaar in betogings in al 31 provinsies. Te midde van die internet-verduistering het Iranse veiligheidsmagte hul gebruik van skerppunt ammunisie teen betogers geëskaleer.    Hospitale in Teheran en Shiraz is na bewering oorweldig deur beseerde betogers, waarvan baie skietwonde opgedoen het. Iran se woordvoerder van die ministerie van buitelandse sake het bevestig dat veiligheidsmagte op betogers geskiet het, wat internasionale kommer oor menseregte laat ontstaan het. Daarbenewens is duisende tydens die gewelddadige onderdrukking in hegtenis geneem. Ten spyte van die verduistering het The Guardian op 10 Januarie 2026 verskeie berigte gedokumenteer van veiligheidsmagte wat op betogings losgebrand het, met een ooggetuie wat gesê het dat hulle "honderde lyke" regoor Teheran gesien het.

Teen laat Januarie het *Time*, *The Guardian* en *Iran International* berig dat tussen 30 000 en 36 500 betogers gedurende 8–9 Januarie dood is. Teen 5 Februarie 2026 het die Amerikaanse Human Rights Activists News Agency (HRANA) altesaam 18 694 gevalle gedokumenteer, insluitend 6 964 bevestigde sterftes, waarvan ten minste 6 473 betogers was, met 11 730 bykomende gevalle wat hersien word.

## Verwysings