Zeno van Bisantium

**Zeno** (Latyn: Flavius Zeno Augustus, Grieks: Ζήνων; omstreeks 425 – 9 April 491) was die Bisantynse keiser van 474 tot 475 en weer van 476 tot 491. Sy oorspronklike naam was **Tarasis**. Opstande en godsdienstige andersdenkendes het sy bewind gekenmerk, maar hy het tog in ’n mate in buitelandse sake sukses behaal. Tydens sy bewind het die Wes-Romeinse Ryk tot ’n einde gekom, maar hy het baie gedoen om die Oostelike Ryk te stabiliseer.

## Vroeë lewe 
Tarasis is in Isaurië gebore as die seun van Kodisa en Lallis. Hy het ’n vrou, Arcadia, gehad wie se naam dui op ’n verwantskap met die aristokrasie van Konstantinopel. Tydens die stryd tussen keiser Leo I en Aspar, die aanvoerder van die leër wat hom keiser gemaak het, het Zeno se posisie versterk en het hy met Leo I bevriend geraak.

Om hom meer aanvaarbaar vir die Romeinse hiërargie en inwoners van Konstantinopel te maak, het hy die Griekse naam Zeno aangeneem en dit vir die res van sy lewe gebruik. In 466 is Zeno met Ariadne, die oudste dogter van Leo I, getroud nadat Arcadia vermoedelik dood is. Zeno en Ariadne se seun is die volgende jaar gebore en Zeno was nou die pa van die troonopvolger. Om die seun se aanspraak op die troon te versterk, is hy Leo genoem.

## Bewind 
### Eerste bewind en Basiliscus se opstand (475–476) 
duimnael|links|150px|Reliëf van Zeno se vrou, Ariadne.
Op 25 Oktober 473 het Leo I sy kleinseun as medekeiser aangestel. Op 18 Januarie 474 is Leo I dood en Leo II, toe maar sewe jaar oud, is deur sy ma en ouma Verina aangeraai om sy pa, Zeno, medekeiser te maak, en hy het dit op 9 Februarie 474 gedoen. Toe Leo II siek word en op 17 November sterf, het Zeno alleenheerser geword.

Zeno moes eerstens die probleem met die Vandale oplos – hulle het die kusgebiede van die ryk aangeval. Zeno het ’n ambassadeur na die Vandale gestuur wat "ewige" vrede gesluit het. Daarvolgens moes die Oos-Romeinse Ryk ’n losprys betaal vir gevangenes in die Vandale se hande en is ’n einde gebring aan die Vandale se vervolging van Ortodokse Christene in hul gebied.

Ondanks sy sukses was Zeno ongewild by die volk en senaat vanweë sy "barbaarse" oorsprong. Hy was net op die troon vanweë sy huwelik met Ariadne en sy verhouding met sy skoonma, Verina. Hy het dus die steun van die Isauriese deel van die leër gesoek, veral van die Isauriese generaals en broers Illus en Trocundes. Verina het egter besluit om sy bewind omver te werp en hom te vervang met haar minnaar, Patricius, met die hulp van haar broer, Basiliscus. Die samesweerders het opstande gereël in die hoofstad teen die Isauriese keiser; Basiliscus het daarin geslaag om Illus, Trocundes en nog ’n generaal, Strabo, sover te kry om die sameswering te steun. Illus en Trocundes is agter hom aangestuur en Zeno het homself in ’n fort toegesluit. Hier het Illus hom omsingel, sy broer Longinus gevange geneem en dié as gyselaar aangehou.

### Opstand van Marcianus (479) 
Marcianus was die seun van die Wes-Romeinse keiser Anthemius (467–472) en ’n kleinseun van die Oos-Romeinse keiser Marcianus (450–457). Hy was getroud met Ariadne se suster, Leontia, en was dus Zeno se swaer. Hy was twee keer konsul, in 467 en 472.

In 479 het Marcianus probeer om Zeno se bewind omver te werp en die troon vir homself op te eis. Met die hulp van sy broers Procopius en Romulus het hy troepe in Konstantinopel bymekaargemaak wat uit burgers en buitelanders bestaan het. Hulle het die keiser amper gevange geneem, maar hy het gevlug en Marcianus en sy broers is gevange geneem.

Marcianus is gedwing om ’n monnik te word. Ná ’n tweede probeerslag het hy ontsnap, maar nadat hy nog ’n leër op die been gebring het, is hy verslaan.

## Dood 
Zeno is op 9 April 491 dood aan disenterie of epilepsie nadat hy 17 jaar lank regeer het. Sy seuns was albei al dood en Ariadne het ’n lid van die hof, Anastasius, gekies om Zeno op te volg. Dié se broer Longinus het in opstand gekom en so het die Isauriese Oorlog (492-497) begin.

## Verwysings 
## Bibliografie 
Die gebeure van Zeno se bewind is taamlik swak aangeteken. Net een bron gee ’n deurlopende weergawe daarvan: deur Evagrius Scholasticus in sy *Historia Ecclesiastica* (hoofstuk 3).
Ander bronne is:
* *Life of Daniel the Stylite*
* *Suda*
* Cedrenus, *’n beknopte geskiedenis van die wêreld*
* Malchus, *Bizantiaka*
* John Malalas, *Chronographia*
* Procopius van Caesarea, *De Aedificiis*
* Theophanes die Belyer, *Chronicle*
* Joannes Zonaras, *Epitome Historiarum*

## Nog leesstof 
* Brian Croke, "Dynasty and Ethnicity: Emperor Leo and the Eclipse of Aspar", *Chiron* 35 (2005), 147–203.
* Stephen Williams, J.G.P. Friell, *The Rome that did not fall: the survival of the East in the fifth century*, CRC Press, 1999, .

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia