Taalfossiel

'n **Taalfossiel** is 'n verouderde woord of geykte uitdrukking wat in 'n bepaalde verband geïsoleer geraak het en sodoende in versteende vorm in die taal bly voortleef. Hulle ondergaan dus nie die gebruiklike veranderinge waaraan ander woorde in die taal onderhewig is nie. Taalfossiele is dus argaïsmes wat in sekere vasgestelde vorme nog dikwels in die omgangstaal voorkom, alhoewel hulle nie meer in hul vroeëre algemene wyse gebruik word nie.

## Voorbeelde 
### Die voorkoms van ou naamvalle 
Taalfossiele ontsluit dikwels ou grammatiese naamvalle wat uit die moderne taal verdwyn het. In Afrikaans byvoorbeeld, het die naamvalsvorme grootliks verdwyn, maar hulle oorblyfsels is nog steeds in sekere taalfossiele te bespeur.

#### Genitief (tweede naamval) 
So byvoorbeeld is in die geykte uitdrukking, '''n Steen des aanstoots'' ('n ernstige hindernis of 'n hinderlike persoon) die woord ***des*** die genitiewe (oftewel besitlike) naamval van die Nederlandse woord ***de*** (wat in Afrikaans ***die*** geword het en geen genitiewe verbuiging het nie).

Nog voorbeelde van ou genitiewe naamvalle is *sweet des aanskyns, desnoods, snags* en *smorens* asook die ou verdelingsgenitiewe *iets goeds*, *wat wonders*, *niks lekkers en iets moois*.

#### Datief (derde naamval) 
Die datief of *derde naamval* is in baie tale een van die moontlike vorme van 'n indirekte objek, wat meestal die funksie van 'n meewerkende voorwerp weergee.

Voorbeelde van die datiewe naamval*:*
* byderhand *(by **die** hand, **der*** is die versteende datiewe vorm vrouelik van die Nederlandse lidwoord ***de**)*
* **ter** aarde bestel (**tot die** aarde bestel, ***ter*** is 'n verkorte vorm van ***te*** plus die datiewe lidwoordvorm ***der***, vergelyk byvoorbeeld met die Duitse ***zur*** wat 'n verkorting van ***zu der*** is.)
* ten slotte (***ten*** is hier die verkorte vorm van ***te*** plus die datiewe Nederlandse lidwoord ***den*** manlik of onsydig, dws *te den slotte*. Die woord ***slotte*** is ook 'n versteende datiewe vorm van ***slot***).

#### Infinitief 
Enkele voorbeelde van uitdrukkings wat ou infinitiewe werkwoordsvorme gebruik:
* Dis **te hope** dat sy sal kom.
* Ek was jou gister **te wagte.**
* Dis aan hom **te danke** dat ek nog lewe.
In moderne Afrikaans is die infinitief van **hoop** byvoorbeeld **(om) te hoop** en nie **te hope** nie.

#### Konjunktief (die aanvoegende wys) 
Die aanvoegende wys (of konjunktief) is 'n werkwoordsvorm wat onder meer 'n wens, toegewing, aanwysing of aansporing uitdruk. Soos meeste ander naamvalle kom dit selde in Afrikaans voor.
* U naam **worde** geheilig. (***worde*** in plaas van ***word***, dui aan dat dit die konjunktiewe vorm is en dus 'n wens uitdruk).
* U wil **geskiede**. (Nog 'n voorbeeld van die konjunktiewe vorm waar 'n wens uitgespreek word).
* Dit **sy** so. (***sy***, van die Nederlandse ***zij*** is die konjunktiewe vorm van die woord **zijn** wat die infinitief ***om te wees*** in Nederlands is. Die sin beteken dus: *mag dit so wees*).
* Hoe dit al **sy**. (m.a.w. ***mag dit so wees***)
* Samesyn ('n voorbeeld waar ***syn,*** van die Nederlandse ***zijn,*** gebruik word, in plaas van ***wees***, m.a.w. *om saam te wees*).
* Danksy (van Nederlands ***dankzij*** wat kom van ***dank zij***).
* Hetsy (van Nederlands ***hetzij***, ***het zij***).
* Tensy (van Nederlands ***tenzij*** vanaf ***ten zij***,  Die woord '*t*en''''' is hier 'n sametrekking van die klitikum ***t*** en ***en*** wat tesame ***nie*** beteken, m.a.w. *as dit nie sou wees nie*).

### Nederlandse lidwoorde 
Afrikaans het slegs een bepaalde lidwoord, naamlik ***die**.* Nederlands daareenteen het twee lidwoorde, ***de*** vir manlike en vroulike woorde en ***het*** vir onsydige woorde. Sommige Afrikaanse taalfossiele verklap hul oorsprong deurdat hulle nog die Nederlandse lidwoorde bevat.

#### Die Nederlandse lidwoord "de" 
* Wat **de** duiwel soek jy hier?
* Wat **de** joos is nou weer verkeerd?

* Ek was **de** hoenders in vir hom.

#### Die  verkorte vorm van die Nederlandse lidwoord "het" 
Die Nederlandse lidwoord ***het***, kan verkort word tot ''''''t''**, en kom dan ook so in sekere taalfossiele voor.
* om**'t'* ewe (van Nederlands: *om het even*, oftewel in moderne Afrikaans: *om dieselfde*)
* as*''t'* ware (konjunktiewe naamval, dus *as dit sou wees* en nie *as dit was* nie)
* aan*''t'* skrywe (*aan die skryf*)

### Oorblyfselfs van ou voornaamwoorde 
* Opsigself (van Nederlands ***op zichzelf***, ***sigself*** verwys hier na die ou neutrale, refleksiewe voornaamwoord ***sig***, waarvan die moderne Afrikaanse vorme onderskeidelik ***hom*** en ***homself**'' sal wees).

## Sien ook 
* Argaïsme
* Valse vriende
* Verskille tussen Afrikaans en Nederlands
* Geskiedenis van Afrikaans
* Erkenning van Afrikaans

## Verwysings