open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Walahone

Die **Walahone** was 'n adellike familie, wat veral in die 9de eeu in die Middelryn-gebied hertogelike ampte gehou het. Hul belangrikheid lê veral in hulle verwantskap met  die Robertyne, die Konradyne en die Saliërs, en hulle het as 'n skakel tussen hierdie vooraanstaande families van die middeleeue 'n rol gespeel.

In die jare 842 en 902 word hertoë met die naam Walaho genoem wat in die Nahegau, Niddagau, Speyergau en Wormsgau, ampte gehad het.  Dit is egter nie bekend na hoeveel persone hier verwys word nie.

## Walaho IV 
Die bekendste lid van die familie is Walaho IV († voor 891). Hy was met Oda, Robert III se dogter (van die Robertyne) getroud. Walaho het die opvolger van Robert (oorlede voor 834), en sy seuns, Guntram († 837) en Robert die Dapper in die Wormsgau geword, toe die laasgenoemde sy aktiwiteit na die Wes-Frankiese Koninkryk verplaas het.

'n Moontlike dogter van Walaho en Oda was Wiltrud, wat die konradynse Eberhard (oorlede 902/903) getrou het. Eberhard was graaf/hertog van die Niederlahngau en Ortenau, asook die oom van die latere Duitse koning Konrad I. 'n Dogter van Wiltrud en Eberhard is, op haar beurt, die vrou van die graaf/hertog van die Wormsgau, Werner, wat die eerste lid van die Saliërs is wat genoem word.

## Walaho-Meingaud 
Nog 'n Walaho word genoem in die jaar 891/902. Hy was die vader van 'n graaf Burkhard, wat in 905 vir Gisela, die weduwee van Meingaud († 892) getrou het. Meingaud was graaf/hertog in Maienfeld en in Wormsgau. Beide lande het in Burkhard se besit oorgegaan.

## Stephan 
Uit dieselfde tydperk is nog 'n derde Walahone bekend, graaf Stephan, een van die ondersteuners van die keiser Arnolf van Karintië in Lotaringe. Hy was egter ook in die verset teen Arnolf se seun Zwentibold betrokke. Hy op 13 Augustus 900 een van diegene wat Zwentibold in 'n veldslag gedood het. Twee jaar later, einde 901, is Stephan self op 'n gewelddadige manier dood.

## Verwantskap 
In die algemeen word dit aanvaar dat die Walahone naby aan die familie van die Saliërs was, die presiese verwantskap/verhouding is egter nie duidelik nie. As redes word aangegee:
* Die Saliërs en die Walahone het in die dieselfde gebiede, die hertogsregte uitgeoefen
* In die jaar 900 word 'n Walaho as ab in die Saliese klooster van Hornbach genoem.
* Die Saliërs het die ampte en besittings van die Walahone oorgeneem.

## Literatuur 
* Winfried Dotzauer: *Geschichte des Nahe-Hunsrück-Raumes von den Anfängen bis zur Französischen Revolution*, Seite 72f
* Donald C. Jackman: *The Konradiner: A Study in genealogical methodology*, 1990
* Donald C. Jackman: *Ius hereditarium Encountered, Part I: The Meingaud-Walaho Inheritance*, Archive for Medieval Prosopography, Oktober 2007, Teil II und III in Vorbereitung
* Thilo Offergeld: *Reges pueri. Das Königtum Minderjähriger im frühen Mittelalter.*
* Hermann Schreibmüller: *Die Ahnen Kaiser Konrads II. und Bischof Brunos von Würzburg*, in: *Herbiopolis Jubilans. 1200 Jahre Bistum Würzburg*, S. 201

## Voetnotas
Gotfrid

**Gottfried** ook Gotefrid, Gotefred, of Gottfried (Latyns: *Gotfridus* of *Cotefredus*; * ?; † 709) was tot 709 'n Alamanniese Hertog uit die Agilolfinger-familie. Hy was die vader van die hertoë Lantfrid en Theudebald.

Volgens 'n dokument uit die jaar 700 het Gotfrid, op 'n versoek van die priester Magulfus in Cannstatt, die dorp Biberburg aan die klooster van die Heilige St Gallus geskenk.

Tydens sy lewe verdedig Gottfried die outonomie van sy hertogdom teen die mag van die Frankiese konings.

Na Gottfried se dood in 709, het albei sy seuns, Lantfrid en Theudebald, saam aanspraak gemaak op die hertogampt.

## Afstammelinge 
Gottfried was getroud met 'n dogter van die Beierse Hertog Theodo II.; kinders van die egpaar was:
* Lantfrid
* Theudebald
* Odilo; † 8 Januarie 748, Hertog van Beiere
* Huoching, (* om 675; † 744), familielid
* Regarde ∞ Hildebrand (Hildeprand) Hertog van Spoleto
* Liutfrid

## Literatuur 
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen.* 2. überarbeitete Auflage. Kohlhammer, Stuttgart 2005, .
* Dieter Geuenich: *Gotefrid (Godafrid, Cotefred).* In: *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde* (RGA). 2. Auflage. Band 12, Walter de Gruyter, Berlin/New York 1998, , S.&nbsp;401–402.
Hugbert (Bosoniede)

**Hugbert** (oorlede 864 in Orbe) van die familie van Bosoniede was die seun van graaf Boso van Arles. Hugbert was ab van Saint-Maurice in Wallis en Hertog van Transjuranië, die gebied tussen die Alpe en die Jura, wat die suidgrens gevorm het van koning Lotarius II van Lotaringe se midderyk. Hy het daardeur die noordelike ingang van die bergpas van Groot St. Bernard onder sy beheer gehad.  Hierdie bergpas gee toegang tot die dal van Aosta en daarmee tot die koninkryk Italië.

Deur sy suster Theutberga was hy koning Lotarius II se swaer, en een van sy belangrikste bondgenote, totdat Lothar sy vrou Theutberga in 857 weens ontrou verstoot het. Toe het Hugbert teen Lothar in opstand gekom, kante gewissel en by koning Karel die Kale van die Wes-Frankiese Ryk aangesluit. Toe Lothar in 859 die land om Genève, Lausanne en Sion aan sy oom Lodewyk die Duitser, die koning van die Oos-Frankiese Ryk afgestaan het, het Hugbert se situasie krities geword.
Lodewyk het die stryd teen die opstandige Hugbert aan die Welf Konrad II van Auxerre opgedra, wat toe ook vir Hugbert in 864 oorwin en gedood het. Twee jaar later, word Konrad die opvolger van Hugbert met die titel van Markgraaf.

Hugbert was in 864 vir 'n kort tyd ab van die klooster van Lobbes, wat hy, deur sy onmatige lewenswyse, en ten spyte van sy vroeë dood in 'n langdurige krisis gedompel het.

Hugbert se seun was Theobald van Arles.

## Verwysings
Theutberga

**Theutberga** (* en † onseker, ten minste tussen 825 en 869) was 'n Frankiese adellike, die dogter van Boso van Arles , en die vrou van Lotarius II van Lotaringe.

Oor die vroeë jare van Theutberga is niks bekend. Sy word vir die eerste keer in geskrifte in 855. Sy het toe in November 855 met die Frankiese koning Lotarius II getrou. Die huwelik het kinderloos gebly. 

Vanaf 857 probeer Lotarius  om 'n egskeiding te verkry. Drie jaar lank probeer hy voor wêreldse howe en vanaf 860 doen hy 'n beroep op die kerklike howe. Die egskeiding sou Lotarius toelaat om sy byvrou Waldrada te trou. Daar is moontlik ook ´n politiese motivering vir die egskeiding kan ook in die twis tussen Lotarius en Theutberga se broer Hugbert. 

Tydens die Sinode van Metz is die egskeiding bevestig. Pous Nicolaas I en Aartsbiskop Hinkmar van Reims het hulle egter daarteen uitgespreek en het die egskeiding met ekskommunikasie beveg. In 865 moes Lotarius Theutberga noodgedwonge weer as vrou aanvaar. ´n Aansoek om egskeiding deur Theutberga self word in 867 verwerp. 

Die huwelik is beëindig deur die dood van Lotarius in 869. Ná Lotarius se dood het Theutberga toevlug gesoek in die Abdy van Sainte-Glossinde te Metz en is daar as Abdis van die klooster oorlede.
Waldrada

**Waldrada** († 9 April na 869) was 'n byvrou van die Frankiese koning Lotharius II van Lotaringe.

Sy stam uit 'n adellike familie van die Maas-Moesel-streek.

Lothar se huwelik (855) met Theutberga het kinderloos gebly. Van 857 tot sy dood in 869 probeer Lothar onsuksesvol om van Theutberga te skei, om sodoende 'n geldige huwelik met Waldrada te kan sluit. Die egskeiding is in besonder deur Pous Nicolaas I verwerp. Nicolaas I het die konsilie ontbind wat hom ten gunste van die egskeiding uitgespreek het, die lede ge-ekskommuniseer en die besluite van die konsilie nietig verklaar. 'n Beleg van Rome deur die Karolingers het ook nie sy besluit verander nie.

Lothar II en Waldrada het saam vier kinders gehad:
* Hugo (* 855/860; † na 900), Hertog in Elsas
* Gisela van Nivelles (* 860/865; † 907), Abdis van Nivelles en Fosses
* Berta van Lotringe (863-925), Gravin van Arles en markgavin van Tuszië
* Ermengard († 6 Augustus in 895/898), non
Na Lothar se dood, het Waldrada in die klooster van Remiremont ingetree, waar sy ook later begrawe is.

## Literatuur 
* Reinhold Rau (Hrsg.): *Quellen zur Karolingischen Reichsgeschichte*. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1961/62 (lateinisch/deutsch; Meer inligting oor Waldrada in die *Annales Xantenses* en die *Annales Bertiniani*).
* Bernd Schneidmüller: *Waldrada.* In: *Lexikon des Mittelalters* (LexMA). Band 8, LexMA-Verlag, München 1997, , Sp. 1958–1959.
Suna de Villiers

**Suna de Villiers** (1916–2007) was 'n Afrikaanse skryfster van kinderlektuur en was getroud met die taalkundige Meyer de Villiers.

## Lewe en werk 
Susanna Margaretha Zondagh (Suna) Dreyer is op 25 Mei 1916 in Kaapstad gebore. Haar ouers is Andries Jacobus Dreyer en Helena Susanna Raubenheimer. Sy het twee broers en uit haar pa se vorige huwelik het sy vyf halfbroers en drie halfsusters gehad. Sy ontvang haar skoolopleiding aan die Hoërskool Jan van Riebeeck in die stad. Ná skool studeer sy aan die Universiteit Stellenbosch en is een van die eerste studente wat in maatskaplike werk opgelei word. Sy is getroud met die bekende taalkundige Meyer de Villiers en hulle het ’n seun en vier dogters. Die laaste 5 jaar van haar lewe woon sy in 'n aftree-oord in Swellendam, waar sy op 2 Mei 2007 oorlede is.

## Skryfwerk 
“*Haai Selina, jok jy nie?*” is ’n kinderboek met illustrasies deur Cora van Eeden. Van haar kinderversies word opgeneem in die versamelbundel “*Nuwe Kleuterverseboek*”. Sy vertaal Thea Dubelaar se “*Nettie*” en Charles Shields se “*Bouers van die moderne beskawing*” in Afrikaans en saam met haar man vertaal sy ook “*Fabels en legendes*” van Bruno Nardini uit Italiaans na Afrikaans.

## Publikasies 
## Bronnelys 
### Boeke 
* “Stellenbosse Galery”. HAUM-Uitgewers. Kaapstad en Pretoria. 1974

### Internet 
* Geni: https://www.geni.com/people/Susanna-Margaretha-Zondagh-Suna-De-Villiers/6000000029406494789
* Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/devillierss.html
Ermengarde van Italië

**Ermengarde van Italië** (* waarskynlik 852/855; † 22 Junie 896), was die jongste dogter van Lodewyk II van Italië. Hy was koning van Italië en Romeinse Keiser en is in Augustus 875 oorlede. 

## Haar lewe 
duimnael|In groen: die graafskap Vienne in die 9de eeu.

Lodewyk II het in 869 met die Bisantynse Keiser Basilius I oor 'n alliansie teen die Sarasene onderhandel, wat dele van Italië beset het. Hulle het oorweeg om Ermengarde met Konstantyn, die erfgenaam tot die Bisantynse troon, te laat trou, maar dit het nie sover gekom nie. Sy trou uiteindelik tussen Maart en Junie 876 met Boso van Vienne, wat uit die familie van die Buviniede  stam en vanaf 870 graaf van Vienne was. Haar pa het hom tot hertog in Italië en sy verteenwoordiger gemaak.

In Mei 878 vlug Pous Johannes VIII voor die Sarasene en hulle Italiaanse bondgenote en vind by haar en Boso in Arles skuiling.

Boso probeer om die Koninkryk van Boergondië te herstel met Vienne -effens suid van Lyon- as hoofstad, maar die troepe van die Frankiese koninge Karel die Dikke, Lodewyk III en Karloman beleër onder leiding van Boso se broer Richard die stad. Ermengarde verdedig in 880 die  stad suksesvol. Die troepe van Karel die Dikke neem egter in Februarie 881 die stad ná 'n tweede beleg in en Vienne word geplunder en tot op die grond afgebrand. Richard het egter sy skoonsuster en haar kinders onder sy beskerming geneem en hulle na Autun gebring, terwyl Boso na Provence gevlug het.

Na Boso se dood op 11 Januarie 887 is Ermengarde met Richard se hulp as die Regent van die Provence aangestel; in Mei van dieselfde jaar het sy haar seun Ludwig vir keiser Karel die Dikke gebring, sodat hy vir hom kon aanneem, wat ook gebeur het.

In Mei 889 onderwerp sy haar aan die Oos-Frankiese koning Arnolf van Karintië.

Ermengarde was Abdis van San Salvatore te Brescia.

## Huwelik en nageslag 
Ermengarde trou tussen Maart en Junie 876 Boso van Vienne; met hom het sy waarskynlik drie kinders:
* Engelberga (* om 877, † ná Januarie 917)
: ∞ voor 910 Wilhelm I († 6. Julie 918), Hertog van Akwitanië
* Irmengard (Ermengard) (* 880/885)
: ∞ Manasses I (d. 918), graaf van Chalon, hulle seun was Giselbert, 952-956 Hertog van Boergondië.
* Lodewyk III Bosonides, die Blinde (881/882; † 5. Junie 928), 887-928 koning van Nederboergondië 
: ∞ tot 900 Anna van Bisantium (* 886, † voor 914) was die dogter van die Bisantynse Keiser Leo VI.
: ∞ 914 Adelheid van Boergondië, dogter van koning Rudolf I van die familie van die Welfen

## Literatuur 
* François Bougard:&nbsp;[*Ermengarda*](http://www.treccani.it/enciclopedia/regina-di-provenza-ermengarda_(Dizionario-Biografico)/). In: Fiorella Bartoccini (Hrsg.): *Dizionario Biografico degli Italiani* (DBI). Band 43&nbsp;(Enzo–Fabrizi), Istituto della Enciclopedia Italiana, Rom 1993, S. 214–218..
Odilo (Beiere)

**Hertog Odilo** (* 700; † 18 Januarie 748) was van die jaar 736 tot en met sy dood Hertog van Bajuware in Beiere.

## Die lewe 
Odilo is uit die Beierse Hertogsfamilie van die Agilolfinger gebore. "*Die Hertog, onder wie se leiding die volk staan, was nog altyd uit die geslag van die Agilolfinger gewees, en dit moet dus ook so wees..."*, het die Beierse stamwet, die *Lex Baiuvariorum* bepaal.

In die jaar 736, het hertog Odolio die amp aangetree as die opvolger van Hugbert. Odilo verdeel Beiere in die jaar 739 in verskillende bisdomme. Die bisdomme van Regensburg, Freising, Passau en Salzburg is kerkregtelike gestig en hul grense is gedefinieer. In die jaar 742, trou Odilo met Hiltrud 'n dogter van die Frankiese Hausmeier Karl Martel, met wie se seuns, Karlmann en Pippin die Jonger in die volgende jaar (743) konflik ontstaan het. Odilo is verslaan in die slag van Epfach by Lech, het gevlug, en moes tydens die vredesonderhandelinge van 744 die Frankiese mag oor Beiere bevestig. Odilo het sy hertogdom behou. Later in dieselfde jaar, het Karlmann nog 'n strafekspedisie teen die Oos-Sakse gevoer, wat saam met Odilo geveg het.

Hertog Odilo is in die jaar 748 oorlede. Na sy dood, probeer Grifo vir Beiere van die mag van die Franke se ryk bevry. Saam met die hertog Swidger ontvoer hy die weduwee van Odilo en haar seun, die latere Tassilo III.

Pippin moes weer in die jaar 749, teen die Beierse stamhertogdom marsjeer. Na sy oorwinning is Odilo se seun, Tassilo III, gebore en in 741, onder die voogdyskap van sy moeder, Hiltrud, as sy pa se opvolger aangestel.

Odilo word beskou as die stigter van die kloosters van Benediktbeuern in die jaar 739, Niederaltaich (met Pirmin) in die jaar 741, en Mondsee in die jaar 748 in vandag se Opper-Oostenryk en nog 'n aantal ander kloosters.

Hertog Odilo is in die klooster te Gengenbach in die Ortenau-distrik, wat reeds in die jaar 727 deur Pirmin gestig is, begrawe.

## Lex Baiuvariorum 
Hertog Odilo het ook opdrag gegee vir die skryf van die Lex Baiuvariorum, die Beierse stamwet.
Die Lex Baiuvariorum is die oudste versameling van die wette van die hertogdom van die Beierse stam. Die teks is in Latyn geskryf.

## Literatuur 
* Benno Hubensteiner: *Die Bayerische Geschichte*. München 2009, .
* Wilhelm Störmer: *Die Baiuwaren. Von der Völkerwanderung bis Tassilo III*. 2. Auflage. Beck, München 2007, .
* Peter Landau: *Die Lex Baiuvariorum. Entstehungszeit, Entstehungsort und Charakter von Bayerns ältester Rechts- und Geschichtsquelle.* Verlag der Bayrischen Akademie der Wissenschaften, München 2004, .
* Sigmund Ritter von Riezler: Oatilo. Allgemeine Deutsche Biographie. Band 24, Duncker & Humblot, Leipzig 1887, S. 83&nbsp;f.
* Jörg Jarnut: Odilo. *Neue Deutsche Biographie*. Band 19, Duncker & Humblot, Berlin 1999, , S. 419 Digitalisat.
Nagtelike storting

’n **Nagtelike storting**, informeel bekend as ’n **nat droom**, is ’n spontane orgasme terwyl iemand slaap; dit sluit ejakulasie by mans in en vaginale nattigheid of ’n orgasme (of albei) by vroue. Dit kom meestal tydens die adolessensie en jong volwasse lewe voor, maar kan enige tyd ná puberteit gebeur. 

Soms word ’n man wat ’n nat droom het wakker, maar hy kan ook daardeur slaap. Sommige navorsers meen egter ’n vrou moet wakker word en bewus wees van ’n orgasme voordat dit as ’n nat droom geld. Vaginale nattigheid is nie ’n aanduiding dat ’n vrou ’n orgasme bereik het nie.

## Gereeldheid 
In ’n omvangryke studie het mans en vroue aangemeld sowat 8% van hul alledaagse drome hou verband met die een of ander vorm van seksuele aktiwiteit. Van dié drome het 4% vir albei geslagte in ’n orgasme geëindig.

### By mans 
Die voorkoms van nagtelike stortings wissel grootliks. Volgens sommige mans was dit vanweë seksuele onaktiwiteit vir ’n tydperk van een tot twee weke – wanneer hulle nie seks gehad of gemasturbeer het nie. Sommige mans het as tieners dikwels nat drome gehad, terwyl ander nog nooit een gehad het nie. In Amerika sal 83% van mans op die een of ander tyd in hul lewe ’n nagtelike storting hê. 

Vir mans wat nat drome het, wissel dit van 0,36 keer per week (sowat een keer in drie weke) vir 15-jarige enkellopendes tot 0,18 keer per week (sowat een keer in vyf en ’n half weke) vir 40-jarige enkellopendes. Vir getroude mans van 19 jaar was die gemiddelde 0,23 keer per week (sowat een keer per maand) en vir 50-jarige getroudes 0,15 keer per week (sowat een keer in twee maande). 

In sekere dele van die wêreld is nat drome meer algemeen. In Indonesië het opnames getoon 97% van mans het nagtelike stortings teen 24-jarige ouderdom.

Sommige mans ondervind die storting net op ’n sekere ouderdom, terwyl ander hulle ná puberteit hul lewe lank het. Die gereeldheid van nagtelike stortings is nog nie uitsluitend verbind met die gereeldheid van masturbasie nie. Alfred Kinsey het gemeen mans wat minder masturbeer, kan meer nat drome hê.

Een faktor wat dit wel beïnvloed, is die neem van testosteroon-gebaseerde middels. In ’n 1998-studie deur Finkelstein en ander het die getal seuns wat gesê het hulle kry nat drome, gestyg van 17% van dié wat nie die middels geneem het nie tot 90% van dié wat groot dosisse geneem het.

Sowat 13% van mans ervaar hul eerste ejakulasie tydens ’n nat droom. Kinsey het bevind dié mans was tot ’n jaar ouer as dié wat hul eerste ejakulasie tydens masturbasie ervaar het.

### By vroue 
Nes by mans wissel die gereeldheid van nat drome by vroue. In 1953 het Kinsey bevind byna 40% van die vroue wat hy ondervra het, het die een of ander vorm van nagtelike storting of nat droom gehad. Hulle het dit gewoonlik ’n paar keer per jaar gehad, en die eerste keer het gewissel van 13- tot 21-jarige ouderdom. Kinsey het ’n vroulike nagtelike storting beskou as seksuele opwekking tydens slaap wat hulle laat wakker word het met die waarneming van ’n orgasme.

## Verwysings 
## Ander bronne 
*

## Eksterne skakels 
* by Wikimedia Commons
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Anastasia de Vries

**Anastasia de Vries** (1960 - 27 Augustus 2024) was ’n Afrikaanse joernalis, rubriekskrywer en lektor aan die Universiteit van die Wes-Kaap. “*Baie melk en twie sykers*”. Hierin skryf sy hoofsaaklik oor die mense van Ravensmead se verhoudings en kultuur, in ’n oorspronklike, kreatiewe styl wat wemel van fyn waarnemings en die raaksê van dinge. Sy publiseer ’n kortverhaal in *Boeke-Insig*. Saam met Marion Hattingh skryf sy die handboek “*Leer Afrikaans*” en saam met George Weideman is sy samesteller van die versamelbundel “*Nuwe stemme 1*”,waarin voorheen ongepubliseerde digters se werk opgeneem word. Saam met Suzette Kotzé-Myburgh en Madri Victor stel sy die versamelbundel “*Bly*” saam, ’n kortverhaalbundel van die Universiteit van Stellenbosch se Woordfees van 2016, waarin kortverhale van onder andere Rachelle Greeff, Elias P. Nel, Erika Murray-Theron, Helena Gunter en Abraham H. de Vries opgeneem word.

## Publikasies 
## Bronnelys 
### Koerant 
* Anoniem: “Skryfwerksessies weer by Maties aangebied”. Beeld. 2 Oktober 2015

### Internet 
* LinkedIn: https://za.linkedin.com/in/anastasia-de-vries-09852516 
* Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-no98087878/

## Verwysings
Getalbegrip

**Getalbegrip** is die vermoë om die waarde van getalle en hul onderlinge verhouding te begryp.

## Plekwaarde 
### Heelgetalle 
* E = Ene (1)  of  (1 x 1)
* T = Tiene (10)  of  (1 x 10) of (101)
* H = Honderde (100)  of  (10 x 10) of (102 )
* D = Duisende (1 000)  of  (10x10x10) of (103 )
* TD = Tien Duisende (10 000)  of  (10x10x10x10) of (104)
* HD = Honderd Duisende (100 000)  of  (10x10x10x10x10) of (105 )
* M = Miljoene (1 000 000)  of  (10x10x10x10x10x10) of (106 )

### Desimale Breuke 
* t = tiendes  (0,1 of  1/10 )
* h = honderdstes  (0,01 of  1/100 )
* d = duisendstes  (0,001 of 1/1000 )

### Voorbeelde  
Wat is die getalwaarde van die onderstreepte syfer vir:

Die getal 1&nbsp;256
: 5 x 10 = 50 (5T of vyf tiene)

Die getal 862
: 8 x 100 = 800 (8H of agt honderde)

## Bronnelys 
* http://wiskunde-graad-7.blogspot.co.za/search/label/getalbegrip
Ephigeni de Vos

**Effie de Vos** (*19 November 1919, Middelburg –†27 Junie 2002) was is ’n Afrikaanse skrywer van kinderverhale en dramas, hoewel haar doopnaam Ephigenie is, verskyn die meeste van haar skryfwerk onder die naam Effie de Vos (haar getroude van). Gedurende haar loopbaan skryf sy verskeie radiosketse, kinderverhale, kindertoneelstukke, operettes, eenbedrywe en dramas.

## Lewe en werk 
### Herkoms 
Ephigenie Hoek Kotzé is op 19 November 1919 op Middelburg in die Transvaal gebore as oudste dogter van die onderwyser Julius Bremer Kotzé en Sarah Hoek.

## Bronnelys 
### Boeke 
* Du Toit, P.J. en Hauptfleisch, Temple: *Voetlig 2*. De Jager-HAUM Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe. 1983.
* Van Coller, H.P. (red.): *Perspektief en Profiel Deel I*. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe. 1998.

### Ongepubliseerde dokumente 
* De Vos, E. *Lewenskets.* Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) Bloemfontein

### Verwysings
Gebbina Dekker

**Gebbina Dekker** (14 September 1893 – 31 Mei 1957, Maitland, Kaapstad) was 'n Afrikaanse skrywer. Sy het haar as verpleegster bekwaam.

## Skryfwerk 
“*Sketse van vreugde en leed*” is Christelike sketse van haar ervarings as verpleegster. Sy teken die wanhoop van die roekelose wat opstandig veg teen die naderende dood en die blymoedige gelatenheid van die gelowige wat in vrede sterf, terwyl sy deurentyd nie net die liggaam nie, maar ook die siel verpleeg. In die skets “*Wat God verenig*” bring ’n eenvoudige ou man sy vrou na die hospitaal waar sy langdurige behandeling moet ondergaan. Hy keer terug plaas toe, maar vind die skeiding en eensaamheid so pynlik dat hy haar teen die dokter se advies gou weer kom haal. Sy verweer is dat wat God verenig, die mense nie mag skei nie, waartoe sy vrou beslis instem.

## Publikasies 
## Bronnelys 
### Boeke 
* Dekker, G.: “Afrikaanse Literatuurgeskiedenis”. Nasou Beperk. Kaapstad. Elfde druk. 1970.
* Kannemeyer, J.C.: “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1”. Academica, Pretoria en Kaapstad. Tweede druk. 1984.
* Nienaber, P.J. et al: “Perspektief en Profiel”. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe. 1969.
* Schoonees, P.C.: “Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging”. J.H. de Bussy, Pretoria / H.A.U.M. v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad. Derde druk. 1939
* Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe. 1999

### Internet 
* Eggsa: http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=1134344
* Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Dekker,_Gebbina
Wiskundige terminologie

'n Groot aantal tegniese woorde en terme word in wiskunde ingespan. Die terme verskyn dikwels in woordsomme, lesings en in die gedrukte media. Baie van hierdie woorde is algemene Afrikaanse terme, maar kan 'n meer spesifieke, nie-ooglopende betekenis hê wanneer dit in 'n wiskundige konteks gebruik word.

** Bewerkingstekens**
: Tekens soos + (plus); - (minus); × (maal) en ÷ (deel).
:: 27 + 19 = 46
:: 212 - 88 = 124
:: 63 × 9 = 567
:: 1008 ÷ 18 = 56

**Verwantskapstekens**
: Tekens soos gelyk aan (=); groter as (>) en kleiner as ( 1,5  (15 is *groter* as 1,5)
:: 3,3 km = 3&nbsp;300m  (3,3&nbsp;km is *gelyk aan* 3&nbsp;300&nbsp;m)
:: 50&nbsp;g 0): 0; 1; 2; 3; 4; 5; ....
:: Heelgetalle (Z): -3; -2; -1; 0; 1; 2; 3; ....
:: Ewe getalle: 2; 4; 6; 8; 10; ....
:: Onewe getalle: 1; 3; 5; 7; 9; ....
:: Priemgetalle (alle natuurlike getalle wat slegs ***deelbaar deur 1*** en ***die getal self*** is): 2; 3; 5; 7; 11; 13; 17; …
:: Saamgestelde of deelbare getalle (het meer as 2 faktore): 4; 6; 8; 9; 10; …
:: Vierkant getalle (Die faktore is dieselfde getal met homself vermenigvuldig): 1 (1x1); 4 (2x2); 9 (3x3); 16 (4x4); …

**Volgorde van bewerkings**
: Hierdie reël bepaal die volgorde waarin bewerkings gedoen moet word wanneer daar verskillende bewerkingstekens in een som voorkom. Die volgorde waarin hulle hier onder neerskryf is, is dieselfde volgorde wat gebruik moet word om 'n probleem op te los (som te doen).
# **Hakies**
# **Van**
# **× en  ÷** (van links na regs: hierdie tekens is ewe belangrik en jy doen eers die een wat eerste staan)
# **+ en -** (van links na regs: hierdie tekens is ewe belangrik en jy doen eers die een wat eerste staan)

## Bronnelys 
* http://wiskunde-graad-7.blogspot.co.za/search/label/wiskunde%20terminologie
Walserpaaie

**Walserpaaie** is grotendeels voetpaaie wat die dorpe van die Walsers verbind het en sodoende vanaf die 13de en 14de eeu ook die hoogste valleie in die Alpe met mekaar verbind het (van die Aostavallei tot Tirool). Voor die koms van motorvoertuie was hierdie paaie, wat op die bergrûe loop, dikwels die kortste en vinnigste roete tussen die verskillende Alpevalleie. Baie was nie eens as muilroetes vir pakdiere geskik nie. Die verbinding tussen die Walsernedersettings en die laerliggende dele van dieselfde vallei was vroeër meestal nie meer as 'n muilspoor nie. Die totale lengte van al die Walserpaaie saam word op ongeveer 1&nbsp;000&nbsp;km geskat.

Deesdae word hierdie paaie vir toerisme gebruik. In 2010 is die Walserweg Graubünden bekendgestel. Dit is 'n konsolidasie van die paadjies wat vroeër die verskillende Walsernedersettings in Graubünden (Switserland) met mekaar verbind het. Dit sluit aan by die Walserpaaie in Vorarlberg en in die noorde van Italië en vorm nou die Groot Walserpad.

## Bronne 
* Helmut Tiefenthaler: Vorarlberger Walserwege  (PDF; 877&nbsp;kB), dabei Übersichtskarten über das gesamte Walsergebiet
* Stefan Heim: Der große Walserweg

## Literatuur 
* Roland Baumgartner: *Der grosse Walserweg – Il grande sentiero Walser* (Schweizerische Verkehrszentrale, Hrsg. 1989)
* Bernhard Irlinger: *Der große Walserweg*
* Irene Schuler: *Walserweg Graubünden*
* Stefan Heim: *Walserweg Vorarlberg*, Tyrolia-Verlag
* Hans Hönl: *Wanderführer Schweiz:Walserweg*
Anton Döckel

**Anton Döckel** is ’n Afrikaanse skrywer.

## Lewe en werk 
Anton Döckel is ’n rekenaarkundige en -programmeerder van Kaapstad. Hy het deelgeneem aan die “*Flinkdink*”-reeks op televisie en was 'n lid van die Kaapse radiospan in die vasvraprogram “*Klop die kampioene*” oor die radio.

## Skryfwerk 
“*Om te wen*” is ’n jeugverhaal oor ’n alleenkind se doel om homself met deelname aan ’n rekenaarspel te bewys. “*Terug na Klein Paradys*” is ’n bundel kortverhale waar ’n jong seun of jong man in meeste van die verhale as hoofkarakter optree. Die verhale handel telkens oor ’n wêreld wat die hoofkarakter uit die verlede onthou. In die titelverhaal word die verhalende element ondergeskik gestel aan die insig dat met die verloop van tyd en ervarings wat mens opdoen, daar onvermydelik ’n slang in elke paradys indring. Hierdie bundel is in 1991 op die kortlys vir die toekenning van die Ou Mutual-prys en word in 1990 genomineer vir die Rapportprys. Kortverhale van hom word deur Abraham H. de Vries in die versamelbundels  “*Steekbaard*” en “*Uit die kontreie vandaan*” opgeneem.

## Publikasies 
## Bronnelys 
### Boeke 
* Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe. 2005.

### Resensies
H.J.L. Douwes

**Herman Johan Ludolph Douwes**, beter bekend as **H.J.L. Douwes**, (1898–?) was ’n Afrikaanse dramaturg en kunstenaar.

## Lewe en werk 
[duimnael|regs|300px|Die [Bloemfonteinse Normaalkollege, 1907.]]

Douwes is op 13 Augustus 1898 in Claremont in Kaapstad gebore as enigste kind van Johannes Ludolf Douwes en Helen Raubenheimer. Sy vader was ’n skilder en argitek oorspronklik van Zutphen in Nederland en hy was verantwoordelik vir die ontwerp van verskeie openbare geboue in Kaapstad. Die dood van sy vader ’n jaar na sy geboorte noop sy weduweemoeder om later na die familieplaas in die distrik George te verhuis. As kind hou hy homself besig met kuns en teken verskeie figuurtjies en diertjies. Tot 1909 word hy op die plaas groot, waarna hy vir die eerste keer op elfjarige ouderdom na die kosskool op George gestuur word. Hier “spring” hy verskeie standerds en matrikuleer in 1918. Hy gaan hou skool in die Vrystaat, maar skryf hom na drie jaar as student aan die Bloemfonteinse Normaalkollege, waar hy ’n Onderwyskursus en ’n Kunskursus volg en in die eerste klas met lof slaag. In 1924 begin hy in Transvaal skoolhou waar hy opleiding aan die Kunsskool van die Johannesburgse Tegniese Kollege ontvang, terwyl hy sy daarna B.A.-studie in die Skone Kunste deeltyds voortsit aan die Universiteit van Suid-Afrika. Later word hy kunsonderwyser by die Hoërskool Linden in Johannesburg. Hy was ook ’n knap skilder, wat verskeie skilderye maak, onder andere ’n lewensgrootte portretstudie van generaal J.J. Pienaar, voormalige Administrateur van Transvaal. Gedurende 1933 bied hy tentoonstellings in Hamburg en Berlyn aan. Hy was getroud met Hester Marthina Raubenheimer en die egpaar het twee kinders gehad.

## Skryfwerk 
As onderwyser skryf hy “*Ses feëspele vir ons kleinspan*”, wat toneelstukkies is vir opvoering deur laerskole. Hierdie is die eerste bundel wat deur Voortrekkerpers gedruk word. Van hierdie spele word op radio uitgesaai en die spel “*Windvoël*” in hierdie bundel word deur die Unie Onderwysdepartement verfilm, onder regie van die skrywer. Die drama “*Elsie*” het die subtitel “*Saam met die Voortrekkers na die Noorde*” en behandel die lotgevalle wat die Voortrekkers te beurt val.

## Publikasies 
## Bronnelys  
### Boeke 
* Kannemeyer, J.C.: “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2” Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Eerste druk. 1983
* Brosjure van die Republiekfees 1966 • Kunsuitstallings in amptelike opdrag gereël deur die Suid-Afrikaanse Kunsvereniging

### Internet 
* Geni: http://www.geni.com/people/Herman-Douwes/6000000009301834375

### Ongepubliseerde dokumente 
* Douwes, H.J.L. “Korte lewenskets”. Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN). Bloemfontein.
Eduard de Waal

**Eddie de Waal** is ’n Afrikaanse skrywer en die ouer broer van die skrywer Johann de Waal.

## Lewe en werk 
Eduard Hugo de Waal is in 1955 te Eldoret in Kenia gebore. Sy voorouers vestig hulle in 1909 in Kenia kort na die verwoesting van die Anglo-Boereoorlog in Suid-Afrika op soek na ’n beter lewe vir hulle nageslag, maar die familie keer terug na Suid-Afrika nadat onafhanklikheid aan Kenia toegestaan word in die sestigerjare. In 1972 voltooi hy sy matriek aan die Hoërskool Eshowe in Natal. Op skool is hy aktief in drama en speel onder andere ’n hoofrol in die skool se opvoering van “*Dienie speel toneel*”. Hy studeer verder aan die Universiteit van Pretoria, waar hy in 1977 die B.A.-graad en later ook die B.A. Honneurs-graad en die Hoër Onderwysdiploma verwerf. Hierna studeer hy verder in die Teologie en behaal in 1999 sy M.D.-graad in die Nuwe Testament.

## Skryfwerk 
“*Aan die wilde olyf*” is ’n studenteverhaal wat hoofsaaklik die universele spanning tussen goed en kwaad uitbeeld. Die taalgebruik is die realistiese spraak van studente van die tyd, met die verhaal wat in episodes, somtyds kort en versplinter, weergegee word. Hy skryf ook kortverhale en “*Die man wat gewag het op die vuur*” word in Augustus 1986 in *Tydskrif vir Letterkunde* gepubliseer.

##  Publikasies 
## Bronnelys 
### Tydskrifte en koerante 
* Anoniem “Eduard Hugo de Waal” “Tempo” 1 Oktober 1982

### Resensies
Ph. J. du Plessis

duimnael|Philip du Plessis

**Philip du Plessis** (*16 Augustus 1883, Richmond – † 1 Julie 1961) was ’n NG predikant en die skrywer van ’n boek met herinneringe oor die Anglo-Boereoorlog.

## Lewe en werk 
Philippus Jacobus Du Plessis is op 16 Augustus 1883 op Richmond in die Oos-Kaap gebore. As agtienjarige seun sluit hy as Kaapse rebel in Januarie 1901 by die Boeremagte aan wat in die Anglo-Boereoorlog veg en hy bly tot aan die einde van die oorlog in die veld. Later bekwaam hy hom as predikant en bedien onder andere die NG gemeente van Sterkstroom van Junie 1920 tot Junie 1923, waarna hy die gemeentes van Queenstown tot 1929 en De Aar tot 1946 bedien. Hy is getroud met Martha Hester Muller. Op 1 Julie 1961 is hy oorlede.

## Skryfwerk 
*Oomblikke van spanning* is sy oorlogsherinneringe. Hy dien vanaf Januarie 1901 in die Boerekommando’s onder kommandant Fouché in die Oostelike Provinsie in die Kaapkolonie. Hierdie vlot geskrewe boek bied waardevolle inligting oor die krygsoperasies in die Kaap en vul die skraal inligting wat oor die stryd in hierdie gebied bestaan aan. Die boek werp ook lig op die daaglikse kommandolewe en soos die titel aandui, was daar gereelde oomblikke van spanning, maar ook ’n aantal humoristiese voorvalle. Dit is veral die belangrike rol van kommandant Fouché wat hier nader belig word.

## Publikasies 
## Bronnelys 
### Boeke 
* Dekker, G. *Afrikaanse Literatuurgeskiedenis.* Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970
* Kannemeyer, J.C. *Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1.* Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984
* Schoonees, P.C. *Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging.* J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch-Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk)

### Verwysings
Jan H. du Preez

**Jan H.du Preez** (1913–?) was ’n skrywer van Afrikaanse romans oor boswerkers.

## Lewe en werk 
Jan Hendrik du Preez is op 6 Junie 1913 op Kwaaibrand in die distrik Humansdorp in die Kaapprovinsie gebore. Hy is die tweede jongste in ’n familie van tien. Sy vader was in vroeër jare ’n transportryer, waarna hy as boswerker hom in die Knysna-wêreld vestig. Hy gaan skool in die plaasskooltjie, die enigste skool wat hy ooit besoek. Namiddae help hy met toulei, bylkap in die bos en skoffel. Noodgedwonge verlaat hy die skool na standerd ses en werk as boswerker en bosaanplanting onder staatsbeheer. Hierdie ervarings is die agtergrond van sy latere prosawerke. In 1934 vestig hy hom in Johannesburg, waar hy deur private studie matrikuleer en ook ’n kursus in die joernalistiek deurloop. Hy trou in 1939 met Gertruida M. Koch van Johannesburg.

## Skryfwerk 
Sy eerste kortverhaal, “*Die inkeer van ’n loënaar*”, word in 1938 gepubliseer. Hierna deurloop hy nog ’n kursus in die joernalistiek en publiseer kortverhale voordat hy sy eerste roman aanpak. Sy tyd as boswerker is die agtergrond vir “*Onder eenvoudige mense*” en “*Die dag van môre*”, waarin persoonlike en liefdesprobleme en verhoudings beskryf word teen die agtergrond van die Knysna-gebied. In hierdie verhale beeld hy arbeidsvreugde en die blymoedige aanvaarding van armoede uit, in die vaste geloof dat voorspoed wag. Die tradisie dat die seun sy vader in sy beroep opvolg speel ook ’n sterk rol in hierdie verhale.

## Publikasies 
## Bronnelys 
### Boeke 
* Dekker, G. “Afrikaanse Literatuurgeskiedenis” Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970
* Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2” Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983
* Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. “Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde”
* Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963
* Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969
* Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998

### Internet 
* Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Du_Preez,_Jan_H
* Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-no2007-1329/

## Verwysings
Walserhuis

duimnael|220px|’n Walserhuis op die dorpsplein van Vals.
duimnael|220px|’n Walserhuis uit 1394 in St. Antönien.
duimnael|220px|Die "Eggahuus" (Hoekhuis) in Arosa, vandag in die Heimatmuseum.
’n **Walserhuis** is in Switserland, Liechtenstein en die Klein- en Grosswalsertal-vallei in Tirol ’n historiese soort huis wat sy naam van die etniese groep die Walsers gekry het. Daar is nie ’n tipiese soort Walserhuis wat in alle Alpestreke voorkom nie. Die Walsers het tydens hul migrasie uit die Wallis/Valais hulle boutegnieke saamgeneem, maar dit in elke geval by die behoeftes van hulle nuwe tuistes aangepas.

## Woonhuis 
Vir die bou van hierdie huise is vierkantige balke van lorkehout van sowat 16&nbsp;cm dikte gebruik. Aan die hoeke van die konstruksie het die balke inmekaargepas en is die lasplekke met mos verseël. Die ligkleurige, onbehandelde balke het mettertyd in die son swart verkleur.

Waar maklik splytbare granietplate beskikbaar was, is die dakke daarmee gedek, soos byvoorbeeld in Törbel en Vals. Van dié dakke word selfs vandag in hul oorspronklike toestand aangetref. Leiklip-dakke soos op sekere plekke gebruiklik is, het nie so lank gehou nie. Teëldakke het nog korter gehou. In die afgelope dekades moes baie van die oorspronklike dakke vervang word. Soms is die fassade van die huise met klein ronde "houtskubbe" bedek (veral in die Rynvallei).

Omdat die hout nog lank ná die bou van die huise vervorm het, moes daar so min moontlik vertikale elemente in die konstruksie ingesluit word. Dit is die rede hoekom die huise klein vensters gehad het. Om genoeg lig in te laat was daar baie vensters. Hulle is dikwels met houtsneewerk en frieslyste versier, en daarvolgens kan die ouderdom van die geboue vandag nog bepaal word. Die frieslyste het egter dikwels verlore gegaan wanneer die huise gerestoureer is.

Die Walserhuise het selde ’n kelder gehad en wanneer hout nie beskikbaar was nie, is hulle uit klip gebou.

## Stoorplekke 
Die stoorplek vir graan is op houtstelte gebou om te keer dat die graan nat word. Dit is volgens die plaaslike smaak versier en by plaaslike behoeftes aangepas, en daarom verskil dit grootliks van plek tot plek.
duimnael|220px|Stoorplekke met sogenaamde "muisklippe".
’n Kenmerk van die boukultuur van die Walsers is die "muisplate". Om te verhoed dat rotte en muise in die koringstoorplekke kom, is vertikale pale bo-op ’n horisontale plaat van leiklip of graniet geplaas, en die stoorplek is dan daarop gebou. Die oppervlak was so glad dat muisie nie aan die onderkant vastrapplek kon kry nie. Hierdie klipplate is een van die belangrike kenmerke van die geboue.

## Verdere leesstof 
* Volkmar Schmid: *Wir Walser.* Brig 2002.

## Eksterne skakels 
* Walserhaus
* Walsermuseum
* Stiftung Walserhaus Safiental
*
Bep du Toit

**Bep du Toit** (gebore op 27 Maart 1937 in Zwartsluis) is 'n Afrikaanse skrywer van jeugverhale en liefdesromans. Sy het as skrywer oor 'n tydperk van 30 jaar onder andere 21 romans en 14 kortverhale, wat in verskeie tydskrifte gepubliseer is, geskryf.

## Lewe en werk 
### Herkoms 
Betje Huisman is op 27 Maart 1937 in Zwartsluis in die provinsie Overijssel in Nederland gebore. Haar noemnaam Bep is ’n afleiding van haar voorname. Op Zwartsluis kry sy haar laerskoolopleiding en gaan dan na die dorp Apeldoorn waar sy by ’n huishoudskool ’n diploma behaal in Huishoudkunde en Kinderversorging. Die gesin van ses emigreer in 1954 na Suid-Afrika.

### Lewe in Suid-Afrika 
In 1954 werk sy as kinderoppasser by ’n lid van die Nederlandse Ambassade, waarna sy ’n pos aanvaar as hulponderwyseres by die Goede Hoop Kleuterskool in Pretoria. Intussen neem sy aandklasse by die Tegniese Kollege en behaal die Matrieksertifikaat in 1958. In 1962 behaal sy aan die Universiteit van Pretoria ’n Diploma in Kleuteropvoeding (cum laude). Die Goede Hoop Kleuterskool was in ’n arm buurt geleë en sy gaan hiervandaan na die Oostelike Voorstede Kleuterskool, wat kinders uit ’n meer gegoede buurt bedien het. Later aanvaar sy ’n pos by die Tinktinkie Kleuterskool, waar onder andere kinders uit die Andries Hendrik Potgieter Tehuis skoolgaan.

### Persoonlike lewe 
Sy is in 1965 getroud met die kunsskilder Dan du Toit en hulle het vier seuns, wat binne ses jaar van mekaar gebore is. Na haar troue hou sy dus op met werk en maak die kinders groot. In 1992 behaal sy aan die Universiteit van Suid-Afrika ’n B.A.-graad met hoofvakke Afrikaans-Nederlands en Literatuurwetenskap. In 1998 dien sy as medekeurder vir die ATKV-romanwedstryd. Sy is sekretaris van ATKV-Centurion se leeskring en lewer gereeld boekbesprekings, terwyl sy op maatskaplike terrein lid is van die Nederduits Hervormde Kerk se Sustersvereniging, wat veral diens lewer in bejaarde sorg. Sy is ook lid van die redaksie van die vroulike kerkblad *Konteks*.

## Bronnelys 
### Ongepubliseerde dokumente 
* Du Toit, Bep. *Lewenskets*. Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) Bloemfontein
* Du Toit, Bep. *Biografie*. Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) Bloemfontein

### Verwysings
Chadaloh II (Alaholfinger)

duimnael|Aargau en Augstgau in die 8ste eeu
**Chadaloh II** (ook Chadalhoh, Chadalous, Chadelous, Kadalhoh, Chadolt; † 31. Julie 896) uit die geslag van die Ahalolfinger was ten minste tussen 890 en 894 graaf in Augstgau en Aargau. Hierdie gebied lê tussen die Ryn se boloop en die Aare-rivier in vandag se Switserland. 

Hy was 'n vertroueling van die Oos-Frankiese koning Arnolf van Karintië , en het vir hom die Augst - en Aargau beskerm teen koning Rudolf van Boergondië.
Ook in die Albgau in die suidelike Swartwoud, word hy in 890 as graaf aangegee. In hierdie gebied het hy moontlik saam met graaf Adalbert die Roemryke die mag gedeel. 'n Ander moontlikheid is dat hy daar net tydelik tydens ´n afwesigheid van Adalbert regeer.

## Verwysings
Erchanger

**Erchanger**, ook **Erchangar II** († 21 Januarie 917 – moontlik in Aldingen by Spaichingen) in sy leeftyd onder andere 'n balju van die Frankiese koning, paltsgraaf in Swabe en (van 915 tot 917) Hertog van Swabe. Hy is waarskynlik 'n seun van die Swabiese paltsgraaf Berchthold I (ook Erchanger I genoem) (880/892) en 'n dogter van die Etichoonse Erchanger (die Jonger) († 864). Ander bronne verwys na Gisela van Oos-Franke (* 840; † 891), die dogter van koning Lodewyk II, as sy moeder. Hy is dus ook 'n lid van die familie van die Alaholfinger. Sy suster, Kunigunde se eerste huwelik was met markgraaf Luitpold van Karintië en haar tweede huwelik met Konrad I . Sy broer was Berchthold. Erchanger se vrou was Bertha (†&nbsp;966).

Erchanger was die koning se balju in Swabe. Tot in die jaar 911 ondersteun Erchanger en Biskop Salomo III van Konstanz mekaar weens hulle gemeenskaplike politieke belange. Naas Erchanger het ook Burchard I (en later sy seun, Burchard II) om die heerskappy oor Swabe gewedywer. Erchanger was wesentlik betrokke in die uitskakeling van Burchard I., wat in 911 van hoogverraad aangekla en ook tereggestel is. Nadat die Burchardyne hul mag verloor het, het Erchanger en sy broer, Berchthold, die mees invloedryke, hertoeë in Alemannie geword. In die jaar 913 het 'n rusie tussen Erchanger en koning Konrad I onstaan. As 'n gebaar van versoening het Erchanger sy suster, Kunigunde, wie se man Luitpold sopas oorlede is, as vrou aan Konrad I gegee. Die koning het weer op sy beurt vir Erchanger as sy verteenwoordiger in Swabe aangestel. Dit het hom weer die vyandskap van Biskop Salomo besorg. In die jaar 914 beveel Erchanger dat die biskop gevange geneem moes word. In reaksie daarop het koning Konrad vir Erchanger laat gevange neem en in ballingskap stuur. Biskop Salomo is dadelik vrygelaat.

Reeds 'n jaar later, in 915, keer Erchanger uit die ballingskap terug. In die dieselfde jaar, oorwin hy en Burchard II die Hongare namens die Beierse Hertog Arnulf tydens die veldslag op die Inn. Daarna sluit Erchanger en Burchard 'n bondgenootskap teen koning Konrad I en verslaan die koning in die slag van Wahlwies in die Hegau. Daarna word Erchanger as Hertog van Swabe aangestel.

As gevolg van sy misdrywe teen die koning en die Biskop is Erchanger in September, 916 deur die Sinode van Hohenaltheim gevonnis tot kloosterares. In die poging om 'n versoening met koning Konrad I te bewerkstellig, is hy en sy broer op pad na die koning in Januarie 917 in die opdrag van die koning tereggestel. Erchanger se landgoedere is gekonfiskeer, maar sy vrou, Bertha kon haar besittings behou.

## Literatuur 
* 
* Paul Friedrich von Stälin: *Erchanger.* In: *Allgemeine Deutsche Biographie*(ADB). Band&nbsp;6, Duncker & Humblot, Leipzig 1877, S.&nbsp;186&nbsp;f.
* Thomas Zotz: *Erchanger.* In: *Lexikon des Mittelalters* (LexMA). Band 3, Artemis & Winkler, München/Zürich 1986, , Sp. 2123–2124.
Hildegard

**Hildegard** is 'n ou Duitse vrouenaam.

## Oorsprong en betekenis 
Hildegard is 'n ou Duitse vrouenaam, wie se eerste deel van die ou-Hoogduitse *hilt(j)a* = "Kampf"/*’n stryd* afgelei is. Die tweede deel word afgelei van die Germaanse woord vir *beskerming*.

## Verspreiding 
Aan die einde van die 19de eeu was die naam Hildegard in Duitsland matig gewild. Dit verander soseer in die eerste paar jaar van die 20ste eeu dat die naam aan die begin van die 1910's tot aan die begin van die dertigerjare, onder die tien mees toegekende vrouename in Duitsland was - in 1922 wat dit selfs die mees algemene naam. Daarna het die gewildheid van die naam eers geleidelik en toe vanaf die middel-veertigerjare van die 20ste eeu sterk afgeneem, soseer dat dit vandag baie selde aan kinders gegee word.

## Variante 
* Hildegarda (Pools)
* Hildegarde
* Hilke

## Die Naamdag 
Die Katolieke naamdag is 17 September.

## Bekende Persoonlikhede 
* Hildegard (Buchau) (na 1000), 5. Abdis van die vrye wêreldse vroueklooster Buchau
* Hildegard (Karolinger) (758-783), vrou van Karel die Grote
* Hildegard (dogter van Lodewyk die Duitser) (828-856), Abdis van die klooster Fraumünster in Zürich
* Hildegard Luise van Beiere (1825–1864), Oostenrykse Hertogin
* Hildegard Maria von Bayern (1881–1948), Beierse Prinses
* Hildegard von Bingen (1098–1179), Duitse mistieke
* Hildegard von Egisheim (1024–1094), 'n lid van die familie Von Egisheim, stammoeder van die Staufer
* Hildegard Falck (gebore 1949), Duitse baan en veld atleet en Olimpiese kampioen
* Hildegard Hamm-Brücher (* 1921), Duitse politikus
* Hildegard Knef (1925–2002), Duitse aktrise
* Hildegard Krekel (1952–2013), Duitse aktrise
* Hildegard Margis (1897–1944), Duitse vroueregte aktivis, skrywer en weerstandsvegter
* Hildegard Maria Rauchfuß (1918–2000), Duitse skrywer
* Hildegard von Spitzemberg (1843–1914), Berlyn Salonière
* Hildegard von Stein (* 910, d. 985), die Heilige in Karinthië

## Fiktiewe Persoonlikhede 
* Hildegard Bernbacher, die Frau van Meester Eder se vriend Georg "Schorsch" Bernbacher uit "Meister Eder und sein Pumuckl".

## Sien ook 
* Hildegardkirche
* Hildegardis

## Verwysings
Ansgard van Boergondië

**Ansgard van Boergondië** (* 826; † 880) was die eerste vrou van die Wes-Frankiese koning Lodewyk II.

Sy is as dogter van Hardouin van Boergondië gebore. Op die ouderdom van 36 jaar het sy in 862, in die geheim, die later Wes-Frankiese koning Lodewyk II getrou, wat eers 16 jaar oud was.. Die huwelik het plaasgevind teen die wil van Lodewyk se pa, Keiser Karel II, wat sy seun met Adelheid van Friaul wou laat trou.

Keiser Karel het die huwelik van sy seun deur die Pous laat ongeldig verklaar, en in Februarie 878 het Lodewyk met Adelheid van Friaul getrou. Lodewyk het egter op hierdie tydstip reeds vyf kinders uit sy eerste huwelik. Ansgard is verstoot. Die tweede huwelik het net kort geduur, omdat Lodewyk reeds een jaar later gesterf het.

Ansgard probeer om hul egskeiding deur die Aartsbiskop van Reims ongedaan te maak om sodoende haar seuns te laat wettig, sodat hulle die opvolging van hul vader kon aantree. Koningin Adelheid was egter swanger en het ná haar man se dood die lewe geskenk aan 'n seun.

Adelheid is deur Ansgard en haar seuns van egbreuk beskuldig en die moeilike proses het vir etlike jaar voortgesleep. Ansgard se seuns Lodewyk III en Karloman II vermag daardeur om hul vader as konings op te volg. Beide sterf egter na 'n kort bewind sonder 'n erfgenaam. Adelheid is uiteindlik vrygespreek, haar seun is wettig verklaar en later as Karel III gekroon.

Wat van Ansgard geword het is nie bekend nie. Die presiese datum van haar dood en die plek waar sy begrawe is is onbekend.

## Afstammelinge 
* Lodewyk III (863-883)
* Gisela (d. 884) ∞ Robert, graaf van Troyes
* Karlmann II. (867-884)
* Hildegard
* Irmentrud (* 875)