Klaviersonate no. 29 in B-mol-majeur ("Hammerklavier") (Beethoven)

[duimnael| Beethoven in 1818–19; portret deur Ferdinand Schimon (1797–1852), wat tans in die [Biblioteek van die VSA-kongres bewaar word]]
Ludwig van Beethoven se **Klaviersonate no. 29** in B-mol-majeur, op. 106 (bekend as die *Große Sonate für das Hammerklavier*, of meer eenvoudig as die *Hammerklavier* ) is 'n klaviersonate wat wyd beskou word as een van die belangrikste werke van die komponis se derde tydperk en onder die grootste klaviersonates van alle tye. Dit is in 1818 voltooi en word tegies gesproke dikwels as Beethoven se mees uitdagende klavierkomposisie beskou, asook een van die veeleisendste solowerke in die Klassieke klavierrepertorium. Die eerste gedokumenteerde openbare uitvoering was egter eers in 1836 deur Franz Liszt in die Salle Erard in Parys gegee. Hector Berlioz het 'n entoesiastiese resensie daaroor geskryf.

## Naam 
Die sonate se naam kom van Beethoven se gebruik om af en toe van Duitse eerder as Italiaanse woorde vir musiekterme en -woorde te gebruik. In 1816 het Beethoven raad gesoek oor 'n Duitse woord wat pianoforte (of fortepiano) kon vervang, en nadat hy verskeie moontlikhede oorweeg het, het hy op *Hammerklavier* (Afrikaans letterlik *hamerklawerbord*) besluit. (Carl Reinecke het in 1897 vir die eerste keer hieroor geskryf).

### II. Scherzo: Assai vivace 
geen|600x600px
Die kort tweede beweging bevat 'n groot verskeidenheid harmoniese en tematiese materiaal. Die scherzo se tema – wat Rosen 'n humoristiese vorm van die eerste beweging se eerste onderwerp noem – is tegelyk speels, lewendig en aangenaam. Die scherzo, in B-mol- majeur, handhaaf die standaard- ternêre vorm deur die gedeeltes 'n oktaaf hoër in die regterhand te herhaal.

Die trio, gemerk "semplice", is in die parallelle mineur, B-mol-mineur, maar die effek is meer skaduagtig as dramaties. Dit leen die openingstema uit die komponis se Simfonie no.3 in E-mol, op. 55 ("Eroica") en plaas dit in 'n mineurtoonsoort. Ná hierdie donker tussenspel voeg Beethoven 'n meer intense *presto gedeelte* in 2/4-tyd – steeds in die mineur – wat uiteindelik na die scherzo terugkeer. Ná 'n gevarieerde herhaling van die scherzo se eerste gedeelte volg 'n koda, wat 'n metrumverandering na *all breve* het. Hierdie koda speel met die semitonale verhouding tussen B-mol en B-herstel, en keer kortliks terug na die eerste tema voordat dit wegsterf.

### III. Adagio sostenuto 
geen|600x600px
Die ternêre vorm van die stadige beweging wat om F-kruis-mineur gesentreer is, is onder meer 'n "mausoleum van kollektiewe hartseer" genoem., Die beweging is opvallend vir sy anderwêreldse karakter en enorme lengte as 'n stadige beweging (Wilhelm Kempff se interpretasie duur sowat 16 minute, terwyl Christoph Eschenbach s'n 25 minute duur!) wat uiteindelik op 'n Pikardiese terts eindig. Paul Bekker het na die beweging verwys as "the apotheosis of pain, of that deep sorrow for which there is no remedy, and which finds expression not in passionate outpourings, but in the immeasurable stillness of utter woe". Wilhelm Kempff het dit beskryf as “die manjifiekste monoloog wat Beethoven ooit geskryf het”.

Struktureel volg dit die tradisionele Klassieke sonatevorm, maar die rekapitulasie van die hooftema is gevarieerd om uitgebreide figurasies in die regterhand in te sluit wat sommige van die tegnieke van Romantiese klaviermusiek vooruitloop. NPR se Ted Libbey skryf dat 'n hele lyn van ontwikkeling in Romantiese musiek uit hierdie musiek spruit. Dié lyn sluit Schubert, Chopin, Schumann, Brahms en selfs Liszt in.

### IV. Introduzione: Largo ... Allegro – Fuga: Allegro risoluto 
alt=The beginning of the fourth movement.|geen|600x600px| Die begin van die vierde beweging.
Die beweging begin met 'n stadige inleiding wat dien as oorgang van die derde beweging. Om dit te doen, moduleer dit van D-mol-majeur/B-mol-mineur na G-mol-majeur/E-mol-mineur na B-majeur/G-kruis-mineur na A-majeur, wat vir die fuga na B-mol-majeur moduleer. Oorheers deur dalende derdes in die baslyn weifel die musiek drie keer op 'n pedaalpunt en ondergaan spekulatiewe kontrapuntale eksperimentering, op 'n wyse wat die aanhalings uit die eerste drie bewegings van die Negende Simfonie in die opening van die vierde beweging van daardie werk voorafgaan.
alt=The entrance of the fugue. The subject appears in the bottom staff, and continues for a few bars past this excerpt.|geen|600x600px| Die ingang van die fuga. Die onderwerp verskyn in die onderste balk en gaan voort vir 'n paar mate verby hierdie uittreksel.
Na 'n finale modulasie na B-mol-majeur verskyn die hoofstof van die beweging: 'n titaniese driestemmige fuga in 3/4-metrum. Die tema van die fuga kan self in drie dele verdeel word: 'n tiende sprong, gevolg deur 'n tril na die tonika; 'n 7-noot-toonleerfiguur wat herhaal word en met 'n derde daal; en 'n sestiendenootstert wat deur 'n aantal chromatiese deurgangsnote gekenmerk word, en waarvan die ontwikkeling die hoofbron vir die beweging se unieke dissonansie word. Die fuga, wat *con alcune licenze* (Afrikaans letterlik *met ietwat vryheid*) gemerk is, is en een van Beethoven se grootste kontrapuntale prestasies en stel geweldige eise aan die pianis. Die fuga beweeg deur 'n aantal kontrasterende gedeeltes en sluit 'n aantal "aangeleerde" kontrapuntale middele in, dikwels – en beduidend – uitgeoefen met 'n dramatiese woede en dissonansie wat teenstrydig is met hul konserwatiewe en akademiese assosiasies. Enkele voorbeelde sluit in: vergroting van die fugatema en kontratema in 'n *sforzando* *marcato* by maat 96–117' die massiewe stretto van die tiende sprong en tril wat daarop volg; 'n peinsende episode wat in maat 152 begin en waarvan 'n retrograde tema lei tot 'n verkenning van die tema in omkering by maat 209.

## Invloed 
Die werk is vir lank as byna onspeelbaar beskou, maar is nietemin beskou as die toppunt van klavierliteratuur sedert die heel eerste publikasie daarvan. Dit word dit dikwels as Beethoven se tegnies mees uitdagende klavierkomposisie beskou,In die lewens van groot kunstenaars is daar ongelukkige gebeurlikhede wat die skilder byvoorbeeld dwing om sy mees betekenisvolle prentjie as slegs 'n vlugtige gedagte te skets, of wat Beethoven gedwing het om vir ons net die onbevredigende klavierreduksie van 'n simfonie in sekere groot klaviersonates te laat (die grootse B-mol-majeur). In sulke gevalle moet die kunstenaar wat daarna kom, probeer om die groot persone se lewens ná die tyd reg te stel; byvoorbeeld, 'n meester van alle orkeseffekte sou dit doen deur die simfonie wat 'n klaarblyklike pianistiese dood gely het uit die dood op te wek. Charles Rosen het pogings om die werk te orkestreer egter as “onsinnig” beskou.

## Verwysings 
## Verdere leeswerk 
* Rosen, C. 2002. B''eethoven's piano sonatas: A short companion''. New Haven: Yale University Press, bl. 218–228. 

## Eksterne skakels 
* .
* "Sonata for piano (B-flat major) Op. 106", Besonderhede, klanklêers, sketse, manuskripte en uitgawes; Beethoven-huis, Bonn