Jorge Bolet

**Jorge Bolet** (15 November 191416 Oktober 1990) was a Kubaans-gebore Amerikaanse virtuoos pianis en onderwyser. Sy onderwysers was o.a. Leopold Godowski en Moriz Rosenthal – laasgenoemde was een van Liszt se briljantste studente.

## Lewe 
Bolet is in Havana gebore en het aan die *Curtis Institute of Music* in Philadelphia gestudeer waar hy self vanaf 1939 tot 1942 sou onderrig gee. Sy onderwysers het Leopold Godowski, Josef Hofmann, David Saperton, Moriz Rosenthal en Fritz Reiner ingesluit.

In 1937 het Bolet die Walter W. Naumburg Stigting-kompetisie gewen en sy debuutopvoering gemaak.  In 1942 het Bolet by die Amerikaanse Leër aangesluit. Hy is na Japan gestuur as deel van die Okkupasie-leër. Terwyl hy daar was het hy die Japannese premiére van *The Mikado* gedirigeer. wat ook deur Remington opgeneem is. Hierdie opnames is in die herfs (Noordelike Halfrond) van 1953 gemaak.

Bolet het die klankbaan vir die 1960-biografiese rolprent *Song Without End* gespeel, waarin Dirk Bogarde die rol van die legendariese 19de eeuse klaviervirtuoos, Franz Liszt gespeel het. (Die rolprent het die Oscar vir beste oorspronklike klankbaan gewen.) Bolet se uitvoering is egter vir dekades deur Amerikaanse musiek-kritici veroordeel omdat dit volgens die kritici te veel klem geplaas het op romantiese virtuositeit, en derhalwe is sy opnames in die 1960's beperk tot redelik kleinskaalse plate-etikette.  Dit is slegs in 1974 dat Bolet nasionale prominensie verkry het met 'n gesaghebbende uitvoering daardie jaar by Carnegie Hall, wat sy reputasie gevestig het.

Bolet was van 1968 tot 1977 Professor van musiek (klavier) aan die Universiteit van Indiana. In 1977 het Bolet Hoof van klavierstudies aan die Curtis Institute geword; hy het Rudolf Serkin opgevolg, maar sy pos bedank om op sy loopbaan as pianis te konsentreer.

In 1984 het die A&E Network 'n reeks van drie programme getiteld *Bolet Meets Rachmaninoff* uitgesaai waarin daar gewys word hoe die pianis meesterklasse oor Rachmaninoff se Klavierconcerto No. 3 gee. Hierdie meesterklasse is gevolg deur 'n volledige uitvoering van die concerto deur Bolet.

Die Decca/London plate-etiket het in 1978 'n kontrak met Bolet aangegaan en sodoende die 64-jarige Bolet voorsien van sy eerste sistematiese blootstelling aan die lewe by 'n groot internasionale plate-etiket. Opnames van sleutel passasies uit sy repertorium is vanaf 1978 tot sy dood gemaak, maar daar was ook baie bandopnames van lewendige konserte uit die tyd wat nooit kommersieel beskikbaar gestel is nie, maar in sekere argiewe gevind kan word, vernaam die Internasionale Klavierargiewe in Maryland. Sulke uitvoerings sluit 'n spesialiteit van Bolet in, naamlik Leopold Godowski se Konsert parafrasering op temas van Johann Strauss se Die Fledermaus wat hy onder Godowski studeer het in sy studentejare.

Bolet se gesondheid het in 1988 begin agteruitgaan, en in 1989 het hy 'n breinoperasie ondergaan waarvan hy nooit ten volle herstel het nie. Dit is in die media gerapporteer dat hy in Oktober 1990 aan 'n hartaanval in sy huis in Mountain View, Kalifornië beswyk het. Gregor Benko konstateer egter dat Bolet dood is aan komplikasies wat die gevolg was van VIGS.

## Opnames 
Bolet word veral goed onthou vir sy uitvoerings en opnames van Romantiese musiek, veral werke deur Franz Liszt, César Franck, en Frédéric Chopin.  Hy het ook gespesialiseer in klaviertranskripsies en ongewone repertorium soos die uitdagende werke van Godowski. Tydens 'n onderhoud wat aan Elyse Mach gegee is (*Great Contemporary Pianists Speak for Themselves*, Dover Books on Music), het Bolet op breedvoerige wyse melding gemaak van 'n rare en duistere werk deur Joseph Marx, wat in Bolet se eie woorde; "sy gunsteling stuk tussen al die virtuose concertos was weens die enorme inspanning wat van die solis vereis word. Bolet se uitvoerings is gekarakteriseer deur minimale bewegings en gebare.

In 2017-2018 het die Audite plate-etiket 'n reeks CD's uitgereik van opnames deur Bolet en die RIAS-Berlin wat nie voorheen vrygestel is nie en hoofsaaklik uit die 1970's dateer. Die meeste van die repertorium dupliseer sy kommersiële opnames, maar die uitvoerings vertoon die stimulasie van 'n gehoor.   

* Bach, J.S., *PIANO VIRTUOSOS—CZIFFRA, MOISEIWITSCH, & BOLET*, Georges Cziffra, Benno Moiseiwitsch, & Jorge Bolet, Philharmonia Orchestra, Charles Groves,  Medici Arts 1333 DVD
* Chopin, Vier Ballades, Opp. 23, 38, 47, 52; Barcarolle Op. 60; Fantaisie Op. 49. Londen 417 651-2. [Opgeneem in die Walthamstow Assembly Hall, 9/1986.]
* Chopin, 24 Preludes Op. 28; Ballade No. 2 in F majeur Op. 38; Ballade No. 4 in F mineur Op. 52; Fantasie in F mineur Op. 49. Eloquence 458 172-2 CD. [Ballades en fantasie dieselfde as hierbo; Preludes in 6/1987 opgeneem. Ook vrygestel op DECCA Eclipse.]
* Chopin, 24 Preludes Op. 28; Nocturnes Op. 27 Nos. 1&2, Op. 55 No. 1 en Op. 62 No. 2. Londen 421 363-2. [Opgeneem in St Barnabas Church, Londen, 6/1987; klavier: Baldwin].
* Chopin, Klavierconcertos Nos. 1 en 2. Orchestre Symphonique de Montreal, Charles Dutoit. Londen 425 859-2. [Opgeneem in St Eustache, Montreal, 5/1989.]
* Chopin, *Jorge Bolet In Concert Vol 1 - Chopin* Andante Spianato e Grande Polonaise Op. 22; Barcarolle Op. 60; Impromptus 1, 2, & 4; Vier Scherzos; Polonaises Op. 26; Nocturnes Op. 9 No. 3, Op. 15 No. 2, Op. 27 No. 2, & Op. 55 No. 1; Sonate No. 3 in B mineur Op. 58; Chant Polonaise Op. 74 No. 12 "My Joys" (gerangskik deur Liszt); Wals No. 14 in E mineur Op. Postuum., Jorge Bolet, Marston 52035-2 CD
* Debussy, Claude, *Preludes Boeke 1 & 2 (seleksie)*, Jorge Bolet, Decca 425 518 2 CD
* Grieg, Edvard, *Klavierconcerto in A mineur Op. 16*, Jorge Bolet, Berlynse Radio-simfonieorkes, Riccardo Chailly, Decca 417 112 2 CD [Opgeneem in Mei 1985]
* Liszt, *Études D’Exécution Transcendante*, Ensayo 9711 CD. [Opgeneem in Barcelona, 1970.]
* Liszt, *Bolet reDiscovered*, RCA Red Seal: Liebestraum No. 3; Gnomenreigen; Un Sospiro; Funerailles; La Campanella; Waldesrauschen; Grand Galop chromatique; Rhapsodie Espagnole; Tannhäuser Ouverture. [Opgeneem in RCA Ateljee A, 1972–73; alle stukke behalwe die laaste twee is later vir DECCA her-opgeneem.]
* Liszt, *GREAT PIANISTS OF THE 20TH CENTURY VOLUME 11: JORGE BOLET II*, Mefisto wals No. 1; Venezia e Napoli; Funérailles; Liebestraum No. 3; La Leggierezza; La Campanella; Sonetto 104 del Petrarca; Harmonies du soir; Gnomenreignen; Au bord d'une source; Consolation No. 3; Hongaarse Rapsodie No. 12; Ricordanza; Réminiscences de Norma (Lewendig), Jorge Bolet, Philips 456 814-2 CD [Opgeneem in 1978-88 vir DECCA]
* Liszt, *Parafrases*, Ensayo CD-9742 [Opgeneem in 1969]. Schubert, *Die Forelle* en *Ständchen von Shakespeare*; Chopin, *Meine Freuden* en *Mädchens Wunsch*; Schumann, *Widmung* en *Frühlingsnacht*; Liszt, Liebestraum No. 3; Donizetti, Reminiscences de Lucia di Lammermoor [sien *Great Pianists*, Vol. 10]; Wagner, Spinner-Lied from *Der fliegended Holländer*; Verdi, Rigoletto Parafrase.
* Liszt, *Piano Works Vol. 1*, Decca 410 257-2 CD: Hongaarse Rapsodie No. 12, Liebestraum No. 3; Mefisto wals No. 1; Funerailles; Rigoletto - Concert Paraphrase; La Campanella. [Opgeneem in Kingsway Hall, Londen, 2&9/1982; klavier: Bechstein].
* Liszt, *Piano Works Vol. 2*, Decca 410 575-2 CD: Schubert Lieder-rangskikkings: Die Forelle; Der Müller und der Bach; Wohin?; Lebe wohl!; Das Wandern; Der Lindenbaum; Horch, horch, die Lerch; Auf dem Wasser zu singen; Die Post; Aufenthalt; Lob der Tränen; Erlkönig. [Opgeneem in Kingsway Hall, Londen, 11/1981; klavier: Baldwin].
* Liszt, *Piano Works Vol. 3*, Decca 410 115-2 CD: Sonate in B mineur; Valse Impromptu; Liebesträume Nos. 1-3; Grand galop chromatique. [Opgeneem in Kingsway Hall, Londen, 9/1982; klavier: Bechstein].
* Liszt, *Piano Works Vol. 4*, Decca 410 162-2 CD: Annees de Pelerinage: Deuxieme Annee: Italie (volledig, 7 stukke: Sposalizio, Il Penseroso, Canzonetta del Salvator Rosa, Sonetti 47, 104, 123 del Petrarca, Dante Sonate). [Opgeneem in Kingsway Hall, Londen, 9&12/1982; klavier: Bechstein].
* Liszt, *Piano Works Vol. 5*, Decca 410 160-2 CD: Annees de Pelerinage: Premiere Annee: Suisse (volledig, 9 stukke: Chapelle de Guillaume Tell, Au lac de Wallenstadt, Pastorale, Orage, Vallee d'Obermann, Eglogue, Le mal du pays, Le cloches de Geneve). [Opgeneem in Kingsway Hall, Londen, 3/1983; klavier: Bechstein].
* Liszt, *Piano Works Vol. 6*, Decca 410 803-2 CD: Venezia e Napoli (3 stukke: Gondoliera, Canzone, Tarantella); Les jeux d'eau a la Villa d'Este; Benediction de Dieu dans la solitude; Ballade No. 2. [Opgeneem in Kingsway Hall, Londen, 10/1983; klavier: Bechstein].
* Liszt, *Piano Works Vol. VII*, Londen 414 601-2 CD: Transendentale Studies, S. 161 (volledig): Preludio; Molto vivace; Paysage; Mazeppa; Feux follets; Vision; Eroica; Wilde Jagd; Ricordanza; Allegro agitato molto; Harmonies du Soir; Chasse-neige. [Opgeneem in St Barnabas' Church, Londen, 3/1985; klavier: Bechstein].
* Liszt, Konsertstudies, S144 and S145; Consolations S172 [volledige siklusse, altesaam 11 stukke]; Reminiscences de Don Juan, S418. DECCA 417 523-2 CD. [Opgeneem in Kingsway Hall, Londen, 12/1978; behalwe vir die Consolations: opgeneem in St Barnabas' Church, Londen, 3/1985.]
* Liszt, Totentanz S126; Malediction S121; Hongaarse Fantasie S123. Londense Simfonieorkes, Ivan Fischer. DECCA 417 079-2 CD. [Opgeneem in Walthamstow Assembly Hall, Londen, 3/1984; klavier: Bechstein.]
* Liszt, *Piano Works*, DECCA 467 801-2 9CD. Londense Simfonieorkes, Londense Filharmoniese orkes, Iván Fischer, Georg Solti. Al nege Liszt CD's hierbo plus Liszt se orkestrasie van Schubert se Wanderer Fantasie (met LPO en Solti).
* Liszt, *Favourite Piano Works*, Double DECCA 444 851-2 CD. Goeie seleksie van die DECCA jare. TT 139,51 minute. Sluit die Sonate in B mineur, Reminiscences de Don Juan, Erlkönig, en andere in.
* Liszt, *Various works*, Jorge Bolet RCA 63748-2 CD
* Rachmaninoff, Klavierconcerto No. 3 in D mineur Op. 30 [Lewendig opgeneem, 1969; Simfonieorkes van die Universiteit van Indiana]; Liszt, Die Forelle (Schubert); Des mädchens Wunsch (Chopin); Widmung (Schumann); Réminiscences de Lucia di Lammermoor (Donizetti); Spinnelied aus Der fliegende Holländer (Wagner); Rigoletto Parafrase (Verdi) [opgeneem in studio, 1969]. Palexa 0503 CD. Dirigent word nie op die CD-omslag genoem nie.
* Rachmaninoff, Klavierconcerto No. 3 in D mineur Op. 30. Londense Simfonieorkes, Ivan Fischer. Londen 414 671-2. [Opgeneem in Kingsway Hall, Londen, 9/1982; klavier: Bechstein.]
* Rachmaninoff, Variasies op 'n tema van Chopin Op. 22;  Preludes Op. 3 No. 2, Op. 23 Nos. 5 en 10, Op. 32 Nos. 7 en 12; Melodie Op. 3 No. 3; Liebesleid en Liebesfreud. Londen 412 061-2. [opgeneem in St Barnabas' Church, Londen, 1/1986 (Variasies) en in Walthamstow Assembly Hall, Londen, 1/1987 (die res); klavier: Bechstein.]
* Schumann, Robert, Klavierconcerto in A mineur Op. 54, Jorge Bolet, Berlynse Radio-simfonieorkes, Riccardo Chailly, Decca 417 112 2 CD
* Liszt, Franz, *Bolet Rediscovered: Liszt Recital*, Jorge Bolet, RCA 63748, 04/03/2001
* J Brahms; R Schumann: *Klaus Tennstedt* Jorge Bolet, Londense Filharmoniese orkes; Klaus Tennstedt, BBC Legends, BBCL42512
* *GREAT PIANISTS OF THE 20TH CENTURY VOLUME 10: JORGE BOLET I*. 
** Live in Carnegie Hall (25/2/1974): Bach-Busoni, Chaconne; Chopin, 24 Preludes; Strauss-Tausig, *Man lebt nur eimanl* en *Nachtfalter*; Schulz-Evler, Arabesques on The Blue Danube; Wagner-Liszt, Tannhäuser Ouverture; Moszkowski, *La Jongleuse*; Rubinstein, Staccato Etude.
** Rachmaninoff's Transcriptions and Paraphrases (7/1973, RCA Studios, New York): Rimsky-Korsakov, Die vlug van die hommelby; Kreisler, *Liebesleid* en *Liebesfreud*; Mendelssohn, Scherzo uit ''A Midsummer Night's Dream*; Bach, Prelude (uit sy Vioolpartita No. 3); Moessorgski, Hopak; Behr, Polka de W.R.; Tsjaikofski, Wiegelied Op. 16 No. 1; Bizet, Menuet uit *L'Arlesienne*.
** Liszt-Donizetti, *Reminiscences de Lucia de Lammermoor'', daar word vermeld dat die datum van opname onbekend is, maar hierdie is die 1969= opname wat vir Ensayo gemaak is.

## Instrumente 
Bolet het regdeur sy loopbaan gebruik gemaak van Baldwin en C. Bechstein klaviere en het dit ook aanbeveel. Bolet se Decca/London-opnames is opgeneem met gebruikmaking van 'n deskundig-voorbereide Baldwin SD-10 gevleuelde konsertklavier.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*Vir 'n volle platelys van Jorge Bolet se kommersieel vrygestelde opnames (laaste opgedateer op 22/1/2015), sien Jorge Bolet (1914-1990) platelys
*'n Baie gedetailleerde biografie en assessering van Jorge Bolet
*Jorge Bolet se Profiel by *The Remington Site*
*Platelys by *SonyBMG Masterworks*
*'n Gemodereerde Groep-webblad betreffende Jorge Bolet
*Jorge Bolet Liszt Meesterklas 
*, WNCN-FM, 23-Apr-1982
*, WNCN-FM, 30-Apr-1982
*
*Jorge Bolet toer Suidelike-Afrika, 1964