open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Umzimvuburivier

Die **Umzimvubu** is 'n rivier in die Oos-Kaap, Suid-Afrika. Die naam beteken seekoeirivier (van Xhosa *Imvubu* (mv. *i(z)imvubu)*), seekoei). Die rivier ontspring in die Drakensberge by die grens met Lesotho en vloei deur die Transkei-gebied van die Oos-Kaap, deur die voormalige hoofstad Mthatha, tot by Port St. Johns aan die Indiese Oseaan.

## Afloop 
duimnael|links|Die Umzimvubu se estuarium-monding

Die Umzimvubu ontspring in die noordelike deel van die Oos-Kaap, in die gebied van Matatiele en Mount Fletcher naby die Lesotho-grens. Die vloei met kronkels en draaie in 'n algemeen suidoostelike rigting. By Port St. Johns vloei dit deur 'n indrukwekkende kloof, bekend as die "*Poorte van St. Johannes*", met 'n estuarium in die Indiese Oseaan in. Dit is ongeveer 400&nbsp;km lank met 'n opvanggebied van 19&nbsp;853&nbsp;km².

Alhoewel dit een van Suid-Afrika se belangrikste riviere is, is die Umzimvubu se opvanggebied grootliks onderontwikkeld. Die rivier is tans deel van die Umzimvubu tot Keiskamma Waterbestuursgebied.

## Geskiedenis 
In 1635 het die Portugese skip *Nossa Senhora de Belem* by die mond van die Umzimvubu gestrand.

Die Umzimvubu verdeel Pondoland in 'n Oostelike en Westelike Pondoland.  Die riviermond is voorheen as 'n hawe gebruik, maar dit is in die 1940's gestaak. Die monding is weens toeslikking te vlak vir groot skepe en die ingang is soms deur sand belemmer. Die monding is tans slegs vir klein vaartuie begaanbaar, wat sowat 10&nbsp;km stroomop kan vaar.

## Sytakke 
duimnael|Skets van die rivier, 1891

Die belangrikste sytakke van die Umzimvubu is die Tsitsarivier, die Tinarivier, die Kinirarivier en die Mzintlavarivier. Hoër op in sy boloop sluit die Rietrivier uit KwaZulu-Natal aan.

## Ekologie 
Sommige van die visse wat hier gevang word is die reënboogforel (*(Oncorhynchus mykiss*), 'n ingevoerde spesie, die dikkop-ghieliemientjie (*Barbus anoplus*) en geelbekpaling (*Anguilla mossambica*). Grootbekbaars (*Micropterus salmoides*) en karp (*Cyprinus carpio*) is indringerspesies.

## Verwysings
Gaele

Die **Gaele** (Iers-Gaelies: *Na Gaeil*, [ɡeːl]; Skots-Gaelies: *Na Gàidheil*, [ˈkɛː.el]; Manx-Gaelies: *Ny Gaeil*, [ge:l]), ook bekend as die **Goidels**, is ’n etnolinguistiese groep wat inheems is aan Noordwes-Europa. Hulle word verbind met die Gaeliese tale, ’n tak van die Keltiese tale wat Iers-Gaelies, Manx-Gaelies en Skots-Gaelies insluit. Soms word hulle ook Iere of Skotte genoem, maar die omvang van laasgenoemde nasionaliteite is vandag veel meer kompleks.

duimnael|links|Gebiede wat in linguistiese en kulturele opsig Gaelies was: op die hoogtepunt van die Gaeliese uitbreiding, ca. 1000 (liggroen); gebiede wat rondom 1700 linguisties en kulturell Gaelies was (mediumgroen); en gebiede wat hedendaags Gaeliestalig is (donkergroen)
Die Gaeliese tale en kultuur het in Ierland ontstaan en daarna versprei na Dál Riata in Suidwes-Skotland. In die Middeleeue het hulle ’n oorheersende bevolking in Skotland en op die eiland Man geword. In die meeste gebiede het die Gaele egter geleidelik verengels en is die Gaeliese tale deur Engels vervang. Die moderne afstammelinge van die Gaele is deur ’n groot deel van Brittanje versprei, asook tot so ver as die Amerikas en Oseanië.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Tsitsarivier

Die **Tsitsarivier** (Xhosa: *iTsitsa*) is 'n rivier in die Oos-Kaap, Suid-Afrika. Dit is 'n sytak van die Umzimvuburivier en vorm deel van die Umzimvubu tot Keiskamma Waterbestuursgebied.

## Afloop 
Die Tsitsa ontspring in die Drakensberge 15&nbsp;km suidoos van die dorp Rhodes, sowat 80&nbsp;km wes van Mount Frere en vloei ooswaarts. Die Tsitsawaterval is in die boloop in 'n bergagtige gebied met groot natuurskoon geleë. Die rivier buig suidwaarts vir 'n paar myl, en vloei oos van Maclear verby, voordat dit weer na die ooste draai. Dit mond deur 'n diep rivier-ravyn sowat 36&nbsp;km suidoos van Qumbu in die Umzimvuburivier uit.

Die belangrikste sytakke is die Mooirivier, Inxurivier (Wildebeesrivier) en die Potrivier.

Die rivier was deel van die westelike grens van die voormalige Transkei. Dit is 'n gewilde plek vir witwater kayak-ryers.

## Damme 
Daar is net relatief klein damme in die Tsitsarivier se opvangsgebied. Die Macleardam in die Inxu-rivier voorsien water aan Maclear en die Ugiedam in die Mooirivier voorsien water aan Ugie.

## Verwysings
Koninkryk Alba

Die **Koninkryk Alba** verwys na die Koninkryk Skotland tussen die dood van Donald II (Domnall mac Causantin) in 900 en dié van Alexander III in 1286. Dit het indirek gelei tot die Skotse Onafhanklikheidsoorloë. Die naam word gerieflikheidshalwe gebruik omdat die elite en bevolking in dié tydperk oorheersend Piktiese Gaele was, of later Piktiese Gaele en Skotse Normandiërs – dit verskil aansienlik van die tydperk van die Huis van Stuart, toe die elite Middelengels gepraat het. Laasgenoemde het ontwikkel in wat nou Laaglandse Skots genoem word. 

Daar is geen Gaeliese ekwivalent vir die term "Koninkryk Alba" nie, want die Gaeliese term *Rìoghachd na h-Alba* beteken "Koninkryk Skotland". Engelssprekende geleerdes het die Gaeliese naam vir Skotland aangepas om na ’n spesifieke Middeleeuse politieke tydperk in die Skotse geskiedenis te verwys.

## Nog leesstof 
* 
* 
* 
* 
*
Pikte

duimnael|180px|Die Aberlemno-slangsteen met Piktiese simbole. Van bo na onder wys dit ’n slang, ’n dubbele skyf en ’n spieël en kam.

Die **Pikte** was ’n stamkonfederasie wat in die laat Ystertydperk en vroeë Middeleeue gewoon het in wat vandag Oos- en Noord-Skotland is. Hulle was vermoedelik etnolinguisties gesproke Kelte. Waar hulle gewoon het en wat hul kultuur behels het, kan afgelei word uit die geografiese verspreiding van ronde steentorings, Britoniese pleknaamelemente en Piktiese stene. Pikte word in geskrifte genoem van voor die Romeinse verowering van Brittanje tot in die 10de eeu, toe hulle waarskynlik met die Gaele vermeng het. Hulle het noord van die Forth- en die Clyderivier gewoon en die nou uitgestorwe taal Pikties gepraat, wat vermoedelik nou verwant was aan die Kelties-Britoniese taal van die Keltiese Britte wat suid van hulle gewoon het.

Die Pikte was waarskynlik afstammelinge van die Caledoniërs en ander stamme wat deur Romeinse historici of op die wêreldkaart van Ptolemaeus genoem is. Piktland, ook in sommige bronne Piktawië genoem, het geleidelik verenig met die Gaeliese koninkryk Dál Riata om die Koninkryk Alba (Skotland) te vorm. Alba het toe uitgebrei en ander gebiede ook ingesluit, en teen die 11de eeu het die Piktiese identiteit versmelt in wat die Skotse vermenging van volke is.

Die Pikte was ’n tipiese gemeenskap van die Ystertydperk in Noord-Europa, met noue bande en groot ooreenkomste met naburige groepe. Daar is ’n paar argeologiese bewyse van die Piktiese gemeenskapslewe. Min Piktiese skryfwerk het behoue gebly, maar die geskiedenis vanaf die laat 6de eeu is bekend uit verskeie bronne, insluitende Bede se *Historia ecclesiastica gentis Anglorum*, die lewensverhale van heiliges en verskeie Ierse annale.

## Verwysings 
## Eksterne bronne 
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Johannes Hendrik Kruger

duimnael|regs|250px|J.H. Kruger en sy tweede vrou, die weduwee Francina Kruger, gebore Coetzee.

**Johannes Hendrik Kruger** (plaas Kleinfontein, distrik Middelburg, Kaapkolonie, 22 Maart 1827 –  omstreeks 1904) was ’n medestigter van die Gereformeerde Kerk in die destydse Kaapkolonie. 

## Jeugjare en gesinslewe 
Kruger se vader was ook Johannes en sy moeder was Anna Catharina Maria Aucamp. Sy vader is oorlede toe hy 13 jaar oud was en so is sy moeder agtergelaat met ses kinders van wie hy die jongste was. Later is sy moeder getroud en wel met Johannes Jacobus Coetzee van die plaas Kalkfontein, Molteno. Die huwelik was slegs van korte duur toe ook haar tweede man oorlede is. In 1844 is sy opnuut getroud, dié keer met Jacobus Stephanus Kruger, van die plaas Leeuwfontein, distrik Venterstad. Op dié plaas het Johannes Hendrik Kruger gaan woon tot hy op 18-jarige leeftyd op 17 Junie 1844 met Hendrina Sophia Kruger getroud is. Uit dié huwelik is 13 kinders gebore van wie een, Pieter Kruger, omstreeks 1942 nog geleef het en koster was van die Gereformeerde kerk Steynsburg.

Johannes Henrik Kruger se eerste vrou is in 1869 oorlede. Ná nege maande, op 10 Januarie 1870, is hy weer getroud, met die weduwee Francina Hendrina Barendina Kruger, née Coetzee, ’n skoonsuyster van ds. Dirk Postma. Uit dié huwelik is twee seuns gebore. Die oudste was ds. J.C. Kruger, die vroeg gestorwe Gereformeerde predikant van Ladybrand. Die jongste van die twee seuns was Abraham Jacobus Kruger, wat omstreeks 1942 nog leef het. 

J.H. Kruger het die plaas Verlatenfontein in die distrik Steynsburg aangelê waar sy jongste jare later nog gebore het. 

## Kerklike rol 
J.H. Kruger het ’n prominente rol in die afskeiding van die Gereformeerde Kerk gespeel. Jare lank was hy ook ouderling van dié kerkverband, eers van die gemeente Burgersdorp en later van Steynsburg. Hy was ’n wel belese man en ’n intieme vriend van ds. Dirk Postma, die eerste predikant van die Gereformeerde Kerk. Ook het Kruger baie belanggestel in die Kerk en op onderwysgebied veel bygedra. Vroeër het hy selfs die begeerte gehad om vir predikant te leer, maar weens omstandighede is hy daartoe verhoed. Sy wens was daarna altyd om ’n seun van hom as predikant te sien en dié wens is dan ook vervul, hoewel ds. J.C. Kruger ná net ’n kort tyd in die bediening oorlede is.

Kruger was, voogens ds. J.V. Coetzee in sy lewensbeskrywing in die GKSA se *Almanak* van 1942, ’n streng Gereformeerde man, tot aan sy dood, en "het hom nie met alle nuwighede opgehou nie". Ds. Coetzee skryf Kruger het "op 77-jarige leeftyd ... as Christen gesterf in die geloof". Sy eggenote is vyf jaar later ook oorlede.

## Bronne 
*  Van der Walt, ds. N.H. (hoofred.)1941. *Almanak van Die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika vir die jaar 1942.* Potchefstroom: Admin. Buro.
Herfspypie

Die **herfspypie** (*Gladiolus brevifolius*) is 'n spesie wat endemies aan Suid-Afrika is. Dit kom in die Wes-Kaap voor. Op die SANBI-rooilys is dit as 'veilig' (LC) gelys.
Van die plekke waar dit aangetref word is die Kleinmond-kusnatuurreservaat, Kaappunt, Misty Cliffs naby Kommetjie, Tafelberg Nasionale Park, Keisersfontein (Bokkeveld) naby Nieuwoudtville. en die Fernkloof-natuurreservaat 

Dit is 'n geofiet met 'n bol wat 18 – 35&nbsp;mm groot word. Dit bloei in die herfs sonder dat dit blare vorm. Die blomme is gewoonlik pienk met geel en perserige strepies. Die blare groei later in die nat winter en sorg vir die fotosintese.
Die bestuiwing word deur insekte versorg, soos die bye *Amegilla fallax* en *A. spilostoma* of *Allodape sp.* Ook vlieë soos *Psilodera valida*  besoek die blommetjies.

## Sinonieme 
Die spesie het 17 sinonieme:

* *Antholyza brevifolia* (Jacq.) Steud.
* *Gladiolus amoenus* Roem. & Schult.
* *Gladiolus andrewsii* Klatt
* *Gladiolus aphyllus* (Thunb.) Ker Gawl.
* *Gladiolus brevicollis* Klatt
* *Gladiolus brevifolius var. minor* G.J.Lewis
* *Gladiolus brevifolius var. obscurus* G.J.Lewis
* *Gladiolus brevifolius var. orobanche* (Redouté) Baker
* *Gladiolus brevifolius var. robustus* G.J.Lewis
* *Gladiolus carneus* Andrews
* *Gladiolus festivus* Herb.
* *Gladiolus hirsutus var. aphyllus* (Thunb.) Ker Gawl.
* *Gladiolus orobanche* Redouté
* *Gladiolus spilanthus* Spreng. ex Klatt
* *Gladiolus tristis var. aphyllus* Thunb.
* *Gladiolus tristis var. ruber* Thunb.
* *Watsonia amoena* Pers.

## Fotogalery 

Gladiolus brevifolius.jpg

## Verwysings
Donald I

**Domnall mac Ailpín** (Skots-Gaelies: *Dòmhnall mac Ailpein*, ook bekend as **Donald MacAlpin** en op die meeste koninglyste aangedui as **Donald I**; 812 &ndash; 13 April 862) was van 858 tot met sy dood in 862 koning van die Pikte. Hy het sy broer, Kenneth I, opgevolg.

## Bewind 
Volgens die Kronieke van die Konings van Alba het Domnall vier jaar lank regeer, wat ooreenstem met die Annale van Ulster, waarvolgens hy sy broer met dié se dood in Februarie 858 opgevolg het en self in April 862 dood is. 

Volgens die Kronieke van Melrose was Domnall "in oorlogstyd ’n sterk soldaat ... daar word gesê hy is by Scone in ’n sluipmoordaanval dood." Geen ander bron noem dat Domnall ’n gewelddadige dood gesterf het nie.

Domnall het vermoedelik nie kinders gehad nie, hoewel al voorgestel is dat Giric sy seun was en dat dié se patroniem *mac Domnaill* was eerder as die algemeen aanvaarde *mac Dúngail*. Dit word egter nie algemeen geglo nie.

Domnall is by die paleis van Cinnbelachoir of by Rathinveralmond dood. Die ligging van albei plekke is onbekend, maar dit was dalk dieselfde plek en vermoedelik naby die samevloei van die Almond- en die Tay-rivier, naby Scone. Hy is op die eiland Iona begrawe.

## Verwysings 
## Bronne 
* Anderson, Alan Orr, *Early Sources of Scottish History A.D 500&ndash;1286*, volume 1. Herdruk met korreksies. Paul Watkins, Stamford, 1990. 
* Duncan, A.A.M., *The Kingship of the Scots 842&ndash;1292: Succession and Independence.* Edinburg: Edinburgh University Press, 2002. 
* Smyth, Alfred P., *Warlords and Holy Men: Scotland AD 80&ndash;1000.* Edinburg: Edinburgh University Press, 1984. 

## Eksterne skakels 
* Annale van Ulster, deel 1, by CELT
* Kronieke van die Konings van Alba 
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Áed

**Áed** (volle naam: **Áed mac Cináeda**; omstreeks 840-878) was ’n seun van Kenneth MacAlpin. Hy het in 877 koning van Skotland geword toe hy sy broer Konstantyn I opvolg. Sy bynaam was "Wit Blom" of "Wit Voet".

## Bronne 
Baie min is oor Áed bekend. Volgens die Kronieke van die Konings van Alba was hy ’n jaar lank koning waarin niks merkwaardigs gebeur het nie en is hy by Nrurim verslaan. Nrurim word egter nie geïdentifiseer nie.

In Andrew van Wyntoun se *Orygynale Cronykil of Scotland* word ’n effens langer weergawe van Áed se bewind aangetref. Daarvolgens is hy ná ’n bewind van ’n jaar deur sy opvolger, Giric, in Strathallan vermoor. Ander koningslyste is van dieselfde mening.

Áed se seun Konstantyn II het in 900 koning geword. Die idee dat Donald II van Strathclyde ’n seun van hom was, geskoei op ’n verwarrende inskrywing in die Kronieke van die Konings van Alba, word betwis.

## Eksterne skakels 
*Kronieke van die Konings van Alba 
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Konstantyn I van Skotland

**Causantín mac Cináeda** (Skots-Gaelies: *Còiseam mac Choinnich*; omstreeks 836 – 877) ook bekend as **Konstantyn I**, was die seun van Kenneth MacAlpin en het sy oom Donald I op 13 April 862 opgevolg as koning van die Pikte. Dit is waarskynlik dat die Wikings wat in Ierland, Northumbrië en Noord-Brittanje gestasioneer was, meer bedrywig tydens Konstantyn se bewind was. Hy is dood tydens een so ’n inval.

## Bronne 
Min rekords oor die Noord-Brittanje van die 9de eeu het behoue gebly. Die hoofbron van inligting is die Kronieke van die Konings van Alba, wat nes ander bronne van dié tyd nie baie betroubaar is nie. Die lys van Piktiese konings eindig met die naam van Konstantyn, wat beskou word as die 17de en laaste koning van die Pikte.

## Amlaíb en Ímar 
Dit lyk of die Wikings se bedrywighede in Noord-Brittanje ’n hoogtepunt tysens Konstantyn se bewind bereik het. Wikingleërs is gelei deur ’n klein groep mans wat familie was. Twee van hulle wat deur verskeie bronne genoem word, is Ívarr (Ímar in Ierse bronne), wat bedrywig was van Oos-Anglië tot Ierland, en Amlaíb (of Óláfr). Ook ander wat aan hulle verwant was, word in bronne genoem wat behoue gebly het.

Wikingbedrywighede in Brittanje het in 865 toegeneem toe ’n groep in Oos-Anglië land. Nadat hulle heffings van die Oos-Angliese koning geëis het, het hulle noord getrek en York, hoofstad van die Northumbriërs, oorgeneem. Twee moontlike toekomstige konings is dood in ’n aanval op die Wikings, moontlik op 21 Maart 867. Ecgberht het daarna koning van Northumbrië geword. Hul volgende teiken was Mercië, waar koning Burgred hulle verdryf het met behulp van sy swaer, koning Ethelred van Wessex.

Terwyl groepe Wikings Oos-Anglië, Mercië en Northumbrië aangeval het, was ander Wikingleërs in die verre noorde bedrywig. Amlaíb en Auisle (Ásl of Auðgísl), wat glo sy broer was, het ’n leër na Piktland gelei waar hulle in 866 heffings geëis en gevangenes geneem het. Latere bronne waarvan die betroubaarheid nie seker is nie, lui dat Auisle in 867 deur Amlaíb doodgemaak is in ’n geskil oor laasgenoemde se vrou.

Amlaíb verdwyn ná sy terugkeer na Ierland in 871 uit dié land se annale. Volgens die Kronieke van die Konings van Alba het Konstantyn hom in óf 871 óf 872 doodgemaak toe hy terugkeer om nog heffings te eis. Ímar is in 873 dood.

## Einde van die Piktiese koninkryk 
In 875 het die Kronieke en die Annale van Ulster berig oor nog ’n Wikingaanval in Piktland waarin talle Pikte doodgemaak is. In 877 is Konstantyn gevang en tereggestel (of miskien in ’n geveg gedood) nadat hy weer die Wikings teengestaan het. Hoewel daar konsensus is oor die tyd en algemene manier van sy dood, is dit nie duidelik waar dit gebeur het nie. Verskeie plekke word in geskrifte genoem. Konstantyn is op Iona begrawe.

Sy seun Donald II en dié se afstammelinge is die hooflyn van die konings van Alba en later Skotland.

## Verwysings 
## Bronne 
*
*
*
*
*
* 
*
*
*

## Eksterne skakels 
* Annale van Ulster, deel 1, by CELT
* Kronieke van die Konings van Alba 
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Sydney Brenner

**Sydney Brenner** (13 Januarie 1927 – 5 April 2019) was 'n Suid-Afrikaanse molekulêre bioloog en Nobelpryswenner. In 2002 wen hy die Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde saam met H. Robert Horvitz en John Sulston vir hul ontdekkings oor die genetiese regulering van orgaan-ontwikkeling en geprogrammeerde seldood.

## Lewensloop 
[duimnael|links|Sydney Brenner (tweede van regs) saam met E. Lederberg, [Gunther Stent|G. Stent en J. Lederberg in 1965]]
Brenner is op 13 Januarie 1927 as die seun van Joodse immigrante in Germiston gebore. Sy pa (Morris Brenner) kom in 1910 uit Litaue, en sy ma (Lena Blacher) in 1922 uit Letland in Suid-Afrika aan. Brenner is aan die Germiston Hoërskool en die Universiteit van die Witwatersrand opgelei. Vervolgens voltooi hy sy PhD aan die *Exeter College* in Oxford. In 1953 was hy saam met Dorothy Hodgkin, Leslie Orgel, Jack Dunitz en Beryl Oughton van die eerste mense om 'n model van die struktuur van DNS te sien, wat deur Francis Crick en James Watson geskep is. Op daai oomblik was hy by die fakulteit skeikunde van die Universiteit van Oxford werksaam. Brenner werk later met Crick in die Cavendish-laboratorium, asook by die Laboratorium van Molekulêre Biologie in Cambridge.

## Werk 
Brenner maak in die 1960's fundamentele ontdekkings op die gebied van molekulêre biologie, wat toe opgang beleef. So was hy by die identifikasie van boodskapper-RNS (*mRNA*, *messenger RNA*) betrokke, en ontdek hy en Crick "*frameshift*"-mutasies in 1961. Die navorsing gee al deels insig in die genetiese kode. Brenner fokus vervolgens op die gebruik van rondewurms (*Caenorhabditis elegans*) as 'n modelorganisme om die ontwikkeling van diere te ondersoek. Brenner kies hierdie 1 millimeter lang, deursigtige wurmpies omdat dit vir genetiese analise geskik is, en vinnig in groot hoeveelhede geteel kan word. Die titel van sy Nobeltoespraak, "''Nature's Gift to Science''", is 'n verwysing na hierdie wurms.

In 1996 stig hy Berkeley se Instituut vir Molekulêre Wetenskappe en word in 2000 'n *Distinguished Research Professor* aan die Salk-instituut vir Biologiese Studies. Hy verbind hom aan die *Institute of Molecular and Cell Biology* in Singapoer, die *Okinawa Institute of Science and Technology*, die *Janelia Farm Research Campus* en die *Howard Hughes Medical Institute*. Hy is ook lid van die Raad van Wetenskaplike Bestuur aan die *The Scripps Research Institute*. Brenner het vir jare lank artikels vir die tydskrif *Current Biology* geskryf.

Op 11 Oktober 2006 wen Brenner A*STAR (*Agency for Science, Technology and Research*) se Nasionale Wetenskap en Tegnologie-medalje in Singapoer. Hy is op 5 April 2019 in Singapoer, op die ouderdom van 92, oorlede.

## Publikasies 
*  *Loose End*: Collection of Loose Ends/False Starts columns by 'Uncle Syd.' from January 1994 to December 2000 (Current Biology, 1997) .
*  *My Life in Science*, with Lewis Wolpert, edited by Errol C. Friedberg and Eleanor Lawrence, BioMed Central 2001, 199pp 
*  Friedberg, Errol 2010. *Sydney Brenner: a biography*. CSHL Press. 

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Adama Barrow

**Adama Barrow**, gebore 16 Februarie 1965 in die Jimara-dorpie Mankamang Kunda naby Basse, is sedert 19 Januarie 2017 die dienende president van die Gambië.

Hy is 'n vroom Moslem, het twee vroue en vyf kinders. Hy het in die vroeë jare 2000 in Engeland gewoon en as eiendomsagent gewerk. Hy is lid van die United Democratic Party.

In 2016 het 'n koalisie van 7 opposisiepartye hom gekies as kandidaat vir die presidentsverkiesing van 2 Desember. Hy het hierdie verkiesing met 'n klein meerderheid gewen. Aanvanklik het sy voorganger Yahya Jammeh die uitslag aanvaar, maar later het hy geweier om opsy te staan. Barrow is in Senegal in die Gambiese ambassade as president beëdig en magte van die Ecowas-lande het Gambië binnegeval. Jammeh is in ballingskap gedwing.

In November 2021 het Adama Barrow sy kandidatuur vir die 2024 presidensiële verkiesing aangekondig.

## Eksterne skakel 
* YouTube Barrow se ontvangs in Mankamang Kunda

## Verwysings
Ekonomiese Gemeenskap van Wes-Afrika-state

Die **Ekonomiese Gemeenskap van Wes-Afrika-state** (Engels: *Economic Community of West African States*, *ECOWAS*; Frans: ''Communauté économique des États de l'Afrique de l'Ouest*, *CEDEAO*; Portugees: *Comunidade Económica dos Estados da África Ocidental*, *CEDEAO'') is 'n gemeenskap van 15 lande in Wes-Afrika wat ekonomiese en politieke samewerking nastreef. Dit is aanvullend tot die rol van die Afrika-unie.

duimnael|links|ECOWAS se lidlande:
duimnael|links|'n Euler-diagram van Afrika se interregeringsorganisasies
duimnael|links|ECOWAS se hoofkwartier in Abuja, Nigerië
Die drie amptelike tale is Engels, Frans en Portugees, hoewel daar meer as 1000 tale in hierdie gebied gepraat word en party van hulle, soos Ewe, Fulfulde, Hausa, Mandingo, Wolof, Joroeba, Igbo en Ga ook oor die landsgrense gebruik word. Dit is op 28 Mei 1975 deur die Verdrag van Lagos gestig. Die huidige president is Marcel Alain de Souza.

Op 28 Januarie 2024 het Niger, Mali en Burkina Faso via 'n gesamentlike verklaring aangekondig dat hulle "sonder versuim" aan ECOWAS onttrek. Die drie nasies, wat almal tans deur militêre juntas regeer word, het ECOWAS daarvan beskuldig dat hulle " onmenslike" sanksies om die staatsgrepe in elke nasie om te keer. Onder die ECOWAS-protokol is onmiddellike onttrekking nie moontlik nie, en die drie lidlande kan tot 'n jaar in die blok bly. ECOWAS het in 'n verklaring gesê dat "Burkina Faso, Niger en Mali belangrike lede van die gemeenskap bly en die organisasie bly daartoe verbind om 'n onderhandelde oplossing vir die politieke dooiepunt te vind."

## Lidlande 
Die ECOWAS het 15 lidlande:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*    Amptelike webwerf
*
Mana Pools

**Mana Pools** is 'n deel van die benedestroom van die Zambezirivier in Zimbabwe. Na elke reënseisoen verander die alluviale gebied (sedimentasie wat deur die rivier afgeset word) in groot mere. As hierdie mere stadig opdroog en kleiner word, lok die gebied talle groot diere (waaronder olifante, buffels, luiperds en jagluiperds) wat op soek is na water. Dit maak dit een van die beste plekke in Afrika om grootwild te sien.

Die woord *mana* beteken *vier* in die Shona-taal. Dit verwys na die vier groot permanente mere in hierdie gedeelte van die Zambezi.

In 1984 is Mana Pools, saam met die safarigebiede Sapi en Chewore, op Unesco se lys van wêrelderfenisgebiede geplaas.

## Bron
* Botha, M.C.: Mana Pools - tuiste van die 'mutsangu'.  In: Custos, Deel 17, nr. 1, April 1988. ISSN 0379-9921

## Eksterne skakels 
* Inligting op Unesco se webwerf
Safari (ekspedisie)

duimnael|300px|Wildbesigtiging in die Sabi Sabi-wildreservaat, Mpumalanga, Suid-Afrika
duimnael|300px|'n Safaririt in die Tsavo-Oos Nasionale Park, Kenia

'n **Safari** is 'n jag-, foto- of filmekspedisie. Die woord kom van Swahili, waar dit *lang reis* beteken. Dit is uiteindelik weer van die Arabiese woord *سفر* (safar) ontleen, wat *reis* beteken.

Tydens 'n jagsafari reis die jagter, alleen of deur helpers vergesel, 'n aantal dae of weke deur die bos of woud om grootwild te jag. Die diere wat geskiet word se koppe word opgestop of julle velle gebrei en as trofeë geneem (sien taksidermie).

Deesdae word die term "safari" algemeen gebruik om na ritte in Afrika se wildparke te verwys. Tydens hierdie ritte besigtig die toeriste die diere in hul natuurlike habitat. Sulke safari's word gewoonlik deur 'n veldwagter gelei, wat die besoekers oor die veld en natuurlewe vertel. Die meeste diere word gewoonlik teen sonop of laatmiddag voor sononder gesien. Tydens hierdie ritte kan die diere met 'n kamera of video-opnemer afgeneem word.

Die term word ook gebruik om ander ekspedisies aan te dui, soos 'n safari na die Noordpool.
Ducati

**Ducati Motor Holdings S.p.A.** is 'n Italiaanse maatskappy wat motorfietse ontwerp en vervaardig, met sy hoofkwartier in Bologna, Italië. Ducati word besit deur die Duitse motorvervaardiger Audi deur middel van sy Italiaanse filiaal Lamborghini, wat beide weer besit word deur die Volkswagen Groep.

## Motorfietsontwerpe 
duimnael|links|2006 Ducati PaulSmart 1000 LE
Ducati is die beste bekend vir sy hoëprestasiemotorfietse gekenmerk deur grootkapasiteit vierslag, 90° V-tweelingenjins met 'n desmodromiese klepontwerp. Ducati verwys na hierdie opset as 'n L-tweeling, want een silinder is vertikaal, terwyl die ander horisontaal is, en lyk soos 'n letter "L".

Moderne Ducatis bly onder die dominante prestasiemotorfietse wat vandag beskikbaar is deels as gevolg van die desmodromiese klepontwerp, wat reeds in sy 50ste jaar van gebruik is.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  Amptelike webwerf
Ducati Monster

90px|links

duimnael|300px|Ducati Monster S4R S Tricolore 2008
Die **Ducati Monster** (Il Mostro genoem in Italiaans) is 'n spierfiets ontwerp deur Miguel Angel Galluzzi en vervaardig deur Ducati in Bologna, Italië sedert 1993. Dit is 'n sogenaamde *kaalfiets*, wat gekenmerk word deur 'n blootgestelde enjin en raam. Die doelgerigte en deurdagte gebruik van 'n tralieraamwerk in die Ducati Monster is 'n integrale deel van die motorfiets se ontwerp wat vir beide estetiese en strukturele doeltreffendheid sorg.

In 2005 was verkope van die Monster vir meer as die helfte van Ducati se wêreldwye verkope verantwoordelik. Ducatimotorfietse gebruik byna uitsluitlik 90° V-tweelingenjins, wat hul die L-tweeling noem, met desmodromiese kleppe en 'n buisstaaltraliewerkraam, ontwerp deur Fabio Taglioni (1920-2001).

Die Monsterlyn het talle variasies oor die jare heen beleef, van intreevlak 400 cc fietse tot die top-van-die-lyn multiklep, waterverkoelde superbike-enjinweergawes, met soveel as nege verskillende Monsterweergawes in 'n enkele modeljaar. Die Monster se basiese eenvoud het dit ook 'n gunsteling platform vir persoonlike motorfietsbouers gemaak, soos te siene is by tentoonstellingskompetisies soos die Monsteruitdaging. Monsters was uiteindelik verantwoordelik vir twee-derdes of meer van Ducati se produksie-uitset.

## 2021 
Die 2021 Ducati Monster is 'n kleiner, ligter aluminiumraam kaalstraatfiets wat 'n 937cc, vloeistofverkoelde, Testastretta 110 V-Twin enjin en 'n 6-gangtransmissie het. Dit is toegerus met 'n nat, meervoudige skuiwer en servo-ondersteunende hidrouliesgedrewe koppelaar. Die voorremme is radiaal gemonteerde Brembo 4-suier M4.32 remknypers, radiale hoofsilinder, dubbele 320 mm semi-swewende skywe met ABS, terwyl die agterkant Brembo 2-suier remknypers op 'n 245 mm skyf met ABS het.

## Verwysings
Short Sunderland

Die **Short Sunderland** is 'n viermotorige Britse vliegboot en bomwerper wat tydens die Tweede Wêreldoorlog diens gedoen het en ook gebruik is tydens die Berlynse Lugbrug. Hierdie vliegtuig is die langsdienende vliegtuig ooit in die Britse Lugmag. Sy ontwerp is gebaseer op die C-klas *Empire*-vliegbote van *Imperial Airways*. 

## Ontwikkeling 
Die eerste prototipe (K 4774), ontwikkel na aanleiding van spesifikasie R.2/33, het op 16 Oktober 1937 sy nooiensvlug onderneem. Die vliegtuig was toegerus met 950 perdekrag Pegasus X motors. 

Die Sunderland Mk I is in 1938 begin vervaardig en was toegerus met Pegasus XXII motors, herontwerpte neus en masjiengewere in die stert. Op 3 September 1939 was veertig reeds in diens van Britse Lugmageskaders. Negentig Mk I's is uiteindelik vervaardig waarvan 15 deur Blackburn vervaardig is. Hulle het ook 43 Mk II's gebou vanaf die einde van 1941.

Die Mk II was toegerus met Pegasus XVIII motors wat oor tweefase-turboaanjaers beskik het, met 'n tweegeweer Botha-tipe dorsale skiettoring wat die geweerpoorte aan die kante vervang het, 'n verbeterde skiettoring in die stert en ASV radar. Omrede die operasionele gewig van die vliegboot begin toeneem het, is die bodem verbeter wat gelei het tot die Mk III model.

Die eerste Mk III het op 15 Desember 1941 die eerste keer gevlieg. Short Brothers het eindelik 280 Mk III's gebou en Blackburn 170. Die Koninklike Australiese Lugmag het geëksperimenteer met vier masjiengewere in die neus om duikbote en ander vliegtuie aan te val. Die eksperiment was so suksesvol dat die meerderheid Mk III's so toegerus was. Dit het aanleiding gegee dat die Duitsers die vliegtuig die *Stachelschwein* (ystervark) gedoop het.

Die Mk IV was 'n groter, swaarder model toegerus met 1,700 perdekrag Bristol Hercules motors, agt .50 masjiengewere en twee 20 mm kanonne. Slegs twee prototipes en agt produksiemodelle is vervaardig en het bekend gestaan as die Short Seaford. Hulle is later omgeskakel na passasiers vliegtuie vir *BOAC*.

Die laaste militêre variant was die Mk V waarvan 100 deur Short Brothers en 50 deur Blackburn vervaardig is. Hulle was toegerus met 1,200 perdekrag Pratt & Whitney R-1830 Twin Wasp motors. Die ASV radar was ook verbeter. Hierdie model het in Februarie 1945 begin diens doen. Die Britse Lugmag het hulle in 1958 aan diens onttrek.

Na die Tweede Wêreldoorlog is 19 vliegtuie aan *Aéronavale* in Frankryk en 16 aan die Nieu-Seelandse Lugmag verskaf. Hulle het tot 1960 en 1966 onderskeidelik diens gedoen.

## Tegniese besonderhede 
Hier is die besonderhede van die Mk I:

## Bron 
* *Bombers 1939–1945* Kenneth Munson, Bounty Books 2012
Randstad

duimnael|Die bereikbaarheid van werkgeleentheid in die Randstad

Die **Randstad** is 'n gebied in Nederland wat die grootste stede van die land omvat en wat grotendeels as een stad aan mekaar gegroei het. Dié gebied het ongeveer 8 miljoen inwoners.

Dit het ongeveer die vorm van 'n ring met Amsterdam in die noorde, Den Haag in die weste, Rotterdam in die suide en Utrecht in die ooste. Ander kleiner stede wat in hierdie megapolis opgeneem is, is Haarlem, Leiden, Delft, Dordrecht, Hilversum en Almere. Omrede die middel oorspronklik 'n veenmoeras was en dit moeiliker is om daar te bou, het die middel van die gebied, die "groene hart", minder ontwikkeling ondergaan. Dit geld ook vir die suidooste van die gebied.
Safari

**Safari** kan na een van die volgende verwys:

* Safari, jag-, foto- of filmekspedisie.
* Safari, Apple se webblaaier.
* SAFARI-1, Suid-Afrikaanse kernreaktor vir navorsing wat in 1965 in bedryf gestel is.

## Eksterne skakels 
*
SAFARI-1

duimnael|Pelindaba soos van die noordekant gesien.
duimnael|Pelindaba se geboue.

**SAFARI-1** is 'n kernreaktor wat in 1965 vir kernfisika-navorsing in bedryf gestel is. Die reaktor word deur die Suid-Afrikaanse Kernenergiekorporasie (NECSA) by hul aanleg in Pelindaba, Suid-Afrika bedryf. Dit is 'n 20 MW ligte waterverkoelde, berillium-gereflekteerde, swembadtipe reaktor. Die reaktor is ontwerp om op verrykte uraan te loop. Die brandstof wat tans gebruik word is oorblyfsels van Suid-Afrika se buitewerkinggestelde kernwapens.

## Geskiedenis 
Die reaktor is in samewerking met die Amerikaanse Departement van Energie in die 1950's en '60's as deel van hulle *Atoms for Peace*-program gebou.

Beplanning vir die konstruksie van die reaktor het in 1960 begin, waarna dit tussen 1961 en 1965 gebou is. In Maart 1965 is die reaktor met 'n uitset van 6,75 MW geaktiveer. Die aanleg se uitset is aanvanklik deur die kapasiteit van die sekondêre koel-kring beperk. In 1968 is die sekondêre koel-kring opgegradeer en kon die uitset na 20 MW opgestoot word.

Aanvanklik het die reaktor op verrykte uraan wat deur die Verenigde State van Amerika verskaf is geloop. In 1975 is die uitvoer van verrykte uraan uit die VSA na Suid-Afrika gestaak, in protes teen Suid-Afrika se kernwapenprogram en die bou van die Valindaba Y-aanleg. Om beskikbare brandstof te bespaar, is die reaktor se uitset na 5 MW verminder en is die aanleg se bedryfsure dramaties ingeperk.

Die reaktor is in 1988 vir herstelwerk gesluit nadat 'n waterlek in die swembad ontdek is.

## Gebruik 
Een van SAFARI-1 se primêre funksies is die vervaardiging van radioisotope vir radio-farmakologiese gebruik in kerngeneeskunde, spesifiek vir die produksie van molibdeen-99.

Radioaktiewe isotope word deur NTP-radioisotope, 'n filiaal van die Suid-Afrikaanse Kernenergiekorporasie, versprei.

## Verwysings
Ducati Desmosedici

duimnael|350px|Die Ducati Desmosedici GP9
Die **Ducati Desmosedici** is 'n renmotorfiets, waarmee in die MotoGP-klas deur die Italiaanse vervaardiger Ducati meegeding word. Die Desmosedici-modelle word sedert 2003 volgens die spesifieke seisoen benoem, almal met die naam *GP* en dan die jaartal direk daarna.

Die Desmosedici word sedert 2003 elke seisoen telkens met die aanduiding GP en dan die jaartal voorsien. So heet die model vir die 2012-seisoen die "Ducati Desmosedici GP12".

Die motorfiets het homself bewys as een van die sterkste en vinnigste in die MotoGP-veld en het in 2004 tydens toetse in Barcelona 'n nie-amptelike snelheid van 347,4 km/h behaal. Valentino Rossi het in die jare 2011 en 2012 met hierdie motorfiets gejaag.
Giric

**Giric** (volle naam: **Giric mac Dúngail**; Skots-Gaelies: *Griogair mac Dhunghail*; omstreeks 832-889) was van 878 tot 889 koning van Skotland. Hy het saam met sy broers- of pleegkind Eochaid regeer. Sy bynaam was **Mac Rath** ("Seun van Geluk"). Sekere Skotse kroniekskrywers het hom "Gregorius die Grote" genoem en vertel hy het die helfte van Engeland en ook Ierland verower. Ierse annale en Angel-Saksiese geskrifte noem hom egter nie.

## Lewe 
Die verwantskap tussen Giric en Eochaid is nie heeltemal duidelik nie. Eochaid word soms Giric se broers- of pleegkind genoem, en soms sy neef of kleinneef.

Eochaid kon nie koning word nie omdat hy deur die vroulike lyn van die Skotse konings afgestam het. Hy het blykbaar met Giric, seun van koning Donald I, saamgespan om koning Áed te vermoor. Giric het Eochaid daarna gedwing om sy heerskappy met hom te deel.

Min is bekend oor die lewe en bewind van Giric en die feite wat wel bekend is, is teenstrydig. Die enigste sekere inligting is dat hy tydens ’n veldslag deur sy broerskind Donald gedood is. Donald het Eochaid daarna verban en die troon bestyg as Donald II.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Biografie op *www.fmg.ac* 
*Kronieke van die Konings van Alba
Ducati 1098

100px|links
Die **Ducati 1098** is 'n sportmotorfiets wat deur Ducati vervaardig is van 2007 tot 2009, in drie weergawes, die **1098**, **1098S**, en **1098R**. Die 1098 is opgevolg deur die 1198 in 2009, alhoewel die 1098R in produksie gebly het in daardie jaar.

Die 1098 deel meer ontwerpelemente met die ouer 998 as met sy voorganger die 999, soos horisontaalgeplaasde hoofligte en 'n nie-geïntegreerde uitlaatstelsel. Nog 'n oordrag van sy 916/998 erfenis is die enkelsydige swaaiarm. Hierdie terugkeer na 'n meer tradisionele Ducati-ontwerp is verwelkom deur baie Ducati-ondersteuners wat kritiek gelewer het op die ontwerp van die 999. Die Ducati 1098/1098 S/1098 R was beskikbaar in swart, rooi, geel en 'n spesiale uitgawe 1098s in die Italiaanse nasionale vlagkleure van rooi, wit en groen genoem Tricolore. Die 1098 is ontwerp deur Ducati se ontwerper, Giandrea Fabbro.

## Prestasie 
Die 1098/1098 S lewer 'n vervaardigerbeweerde 119 kW (160 pk), waarvan 103 kW (138 pk) op die agterwiel geplaas kan word, 123 N·m wringkrag (106 N·m op die agterwiel), en weeg 173 kg. Versnelling van 0-60 mpu neem minder as 3.0 sekondes en die 1/4 myl-tyd is 10.015 sekondes op 232 km/h (144 mpu) met 'n topspoed van 279 km/h (173.3 mpu).

Die 1098 R, met sy groter enjin met 'n verplasing van 1198 cc, maak 'n vervaardigerbeweerde 134 kW (180 pk), en 134 N·m se wringkrag. Al hierdie syfers gee die 1098 die hoogste wringkrag-tot-massaverhouding van enige produksie sportfiets wat ooit gebou is.

duimnael|Ducati 1098
duimnael|Ducati 1098 S
duimnael|Ducati 1098 R Bayliss Beperk

## Opvolger 
Die 1098 en 1098S is vervang in die Ducatireekse deur die Ducati 1198 in 2009. Die 1198 het meer krag en wringkrag, herontwerpte wiele, windskerm, spoedmeter, hoofligte, die toevoeging van wieltolbeheer en 'n paar ander klein veranderinge. Die 1098R is onttrek aan produksie.

File:2007Ducati1098-001.jpg|Ducati 1098 S Tricolore by 'n Internasionale Motorfietsskou
File:2007Ducati1098-002.jpg|Ducati 1098 S
File:2007Ducati1098-003.jpg|Ducati 1098 S

## Verwysings
Weber vergassers

duimnael|280px|1961 Ferrari 250TR Spider - enjin toegerus met ses Weber tweekeelvalstroomvergassers.
regs|duimnael|280px|'n Weber 45DCOE9 systroomvergasser.
**Weber** is 'n Italiaanse maatskappy wat enjinvergassers vervaardig; dit word besit deur Magneti Marelli Powertrain S.p.A., wat op sy beurt deel is van die Fiat-Groep. 

Vergasserproduksie in Italië is beëindig in 1992, hoewel Weber se vergasserproduksie verskuif is na Madrid, Spanje, waar dit steeds tot vandag toe voortduur.

## Modelkodes 
Webervergassers word gemerk met 'n modelkode op die monteerflens, die liggaam, of op die deksel van die vlotterkamer. Dit begin met 'n nommer wat oorspronklik die deursnee (in millimeter) van die vleuelklep aangedui het, maar het later hierdie betekenis verloor. Waar hierdie syfer bestaan het uit 'n enkele paar syfers, was beide smoorkleppe van dieselfde deursnee en het saam gewerk; as dit twee pare syfers was, geskei deur 'n skuinsstreep (bv. 28/36), was daar 'n primêre en sekondêre klep wat oopgemaak het een na die ander, gewoonlik van verskillende deursneë. Hierdie syfer word gevolg deur 'n groep letters, wat dui op verskeie funksies: die DCOE is 'n systroomeenheid, al die ander is afwaartse valstroomeenhede; die DCD het 'n suiertipe voorklep instede van 'n smoorklep. Na die letters kan daar 'n verdere syfer wees, wat gevolg kan word deur 'n letter, bv. 4B, 13A; dit dui die reeks aan. Die volle aanwysing kan dus wees 40 DCOE 29, 45 DCOE 9, ens.

## Verwysings
Donald II

**Domnall mac Causantín** (Skots-Gaelies: *Dòmhnall mac Chòiseim*; omstreeks 860-900), bekend as **Donald II**,  was in die laat 9de eeu koning van Alba. Hy was die seun van Konstantyn I en het die bynaam **Dásachtach**, "die Waansinnige ", gehad.

## Lewe 
Donald het die troon bestyg ná die dood of afsetting van Giric; die datum is nie heeltemal seker nie, maar dit was omstreeks 889. Volgens die Kronieke van die Koning van Alba was hy 11 jaar lank koning, van 889 tot 900. Die Nordiërs het Piktland in dié tyd verwoes. Tydens sy bewind het ’n veldslag plaasgevind tussen Dene en Skotte by Innisibsolian, wat die Skotte gewen het. Donald is by Opidum Fother (die moderne Dunnottar) gedood.

Sommige glo hy is deur Gaele vermoor, eerder as Nordiërs, terwyl ander berig hy is by Forres dood. Hy is op die eiland Iona, Binne-Hebride, begrawe.

Die Kronieke van die Konings van Alba plaas Donald net voor sy neef Konstantyn II. Sy seun, Malcolm, het later die troon bestyg as Malcolm I. 

## Sien ook 
*Lys van monarge van Skotland

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* CELT: Teks by University College Cork, onder meer van die Annale van Ulster, die Chronicon Scotorum en stambome
* Kronieke van die Knings van Alba 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Suid-Afrika se wapens van massavernietiging

duimnael|'n Canberra T.4 no. 458 by Ysterplaat-lugmagbasis, 1982
duimnael|'n RSA-3 LEO-vuurpyl, SALM-museum, Swartkop, Pretoria

Van die 1960's tot die 1980's het **Suid-Afrika wapens van massavernietiging** ondersoek en gebou. Dit sluit kern-, biologiese en chemiese wapens in. Ses kernwapens is uiteindelik gebou. Voor die verwagte oorgang na 'n meerderheidsregering in die 1990's, het die Suid-Afrikaanse regering al sy kernwapens afgetakel, die eerste land ter wêreld om sy kernwapens vrywillig op te gee.

Suid-Afrika het in 1975 die verdrag teen biologiese wapens onderteken. In 1991 is die verdrag teen die verspreiding van kernwapens onderteken, en in 1995 die verdrag teen chemiese wapens.

## Biologiese en chemiese wapens 
In Oktober 1998 publiseer die Suid-Afrikaanse Waarheid-en-versoeningskommissie 'n verslag met 'n hoofstuk oor Projek Coast. Projek Coast was 'n geheime regeringsprogram om chemiese en biologiese oorlogvoering gedurende die 1980's en 90's te ondersoek. Die projek skop in 1983 af, oënskynlik om toerusting teen aanvalle te produseer, insluitend maskers en beskermende klere. Ten spyte van bewerings tot die teendeel, was daar ook getuies wat aangedui het dat die program veel meer as net verdedigende doelwitte gehad het.

## Kernwapens 
Suid-Afrika se kernnavorsing begin met die bou van die SAFARI-1-reaktor by Pelindaba. Die reaktor is in samewerking met die Verenigde State van Amerika opgerig. Amerika het brandstof vir die reaktor verskaf, maar uraan is plaaslik gemyn en kon later tot wapengraad verryk word.

In 1971 gee die minister van mynbou, Carl de Wet, goedkeuring om tegnologie vir vreedsame kernontploffings vir die mynbedryf te ontwikkel. Dit is egter nie seker wanneer dié program tot 'n wapenprogram ontwikkel is nie.

Uiteindelik is 'n klein, beperkte arsenaal van kernwapens in die 1980's vir afskrikking opgebou. Ses van hierdie wapens is voltooi en nog een was onder konstruksie toe die program beëindig is.

## Verwysings
Yamaha XJ900

regs|100px

Die **Yamaha XJ900** het ontstaan uit die oorspronklike Yamaha XJ model motorfiets, die XJ 650, wat die basis vorm vir die hele XJ reeks.
regs|omraam|Yamaha XJ900 31A
In sy oorspronklike inkarnasie van stapel gestuur in 1983, beskik die XJ900 oor 'n lugverkoelde, dubbelbonokas, 853 cc 4-slag, 4-silinder, 8-klep enjin. Oorspronklik toegerus met 'n stuurstang gemonteerde bikini windskerm, is daar kritiek uitgespreek oor sy hantering. Dit is vinnig vervang met 'n raamgemonteerde boonste windskerm en agterna op alle modelle aangebring. Die 1983 XJ900 was met antiduik voorvurke toegerus, asaandrywing en drie skyfremme (2 voor, 1 agter).

'n Hersiene weergawe is van stapel gestuur in 1984 en verplaas 891 cc. Afgesien van die enjinkapasiteit wat verhoog is, is dit toegerus met meer konvensionele vurke as sy voorganger en 'n penspan kom as standaard. Die toename in enjinkapasiteit beteken dat die vergassers van 35 mm tot 36 mm vergroot is. Brandstofkapasiteit is 22 liter en die transmissie is 'n 5-gangkas met 'n topspoed van ongeveer 200 km/h. Afgesien van hierdie veranderinge was dit byna identies aan die oorspronklike en is vervaardig tot 1994.

Die XJ900 Diversions was sy plaasvervanger.

## Model enjin- en raamkodes 
1983 tot 1984 - 853 cc 31A

1984 tot 1990 - 891 cc 58L

1990 tot 1994 - 891 cc 4BB1
Short Stirling

duimnael|Short Stirling Mark I
Die **Short Stirling** was die eerste viermotorige bomwerper van die Britse Lugmag tydens die Tweede Wêreldoorlog. Die prototipe het sy nooiensvlug op 14 Mei 1939 voltooi. Dit is verwoes tydens die landing. Hierdie vliegtuig het op 10 Februarie 1941 sy eerste operasionele vlug voltooi oor Rotterdam waar die teiken 'n olieraffinadery was. Gedurende 1942 is hulle gebruik met die eerste strategiese bombarderingmissies wat later deur die Handley Page Halifax en Avro Lancaster voortgesit is. Hulle het ook deelgeneem aan die eerste 1000-bomwerper missie.

## Tegniese besonderhede 
## Bron 
* *Bombers 1939–1945* Kenneth Munson, Bounty Books 2012
Yamaha XT1200Z Super Ténéré

Die **Yamaha XT1200Z Super Ténéré** is 'n motorfiets deur Yamaha Motor Corporation vervaardig, wat van stapel gestuur is in 2010. Die XT1200Z is die jongste in 'n reeks van dubbelsport Yamaha motorfietse vernoem na die Ténéré, 'n woestynstreek in die suidsentraal-Sahara.

Dit beskik oor 'n waterverkoelde vierslag-, brandstofinspuiting 1 199 cc inlyntweesilinderenjin met 'n 270° krukas, wat die motorfiets deur middel van 'n sesgangratkas en dryfas aandryf. Die XT1200Z beskik ook oor 'n multi-modus traksiebeheerstelsel en elektroniese versnellerbeheer (YCC-T) met programme om veldgebruik te ondersteun, veranderbare enjinkartering, en gekombineerde remme met ABS.

Die bekendstellingmodelle is aangedui as *First Edition* en het stampplate en aluminiumpanniers.
Julius Meinl

duimnael|links|Julius Meinl se vlagskipwinkel in Graben, 'n straat in die middestad van Wene (1ste distrik), is die enigste wat nog deur die onderneming besit en bestuur word
**Julius Meinl International** (Duits: **Julius Meinl AG**, **Meinl-Gruppe**), dikwels kort **Julius Meinl** genoem, is 'n Oostenrykse vervaardiger van koffie, fynproewerkos en ander voedsel wat sy hoofkwartier in die hoofstad Wene het. Behalwe vir sy vlagskipwinkel in die Weense middestad het die onderneming, wat na sy stigters Julius Meinl I en Julius Meinl II vernoem is, sy kleinhandelbelange in 1998/99 onder meer aan die Duitse Rewe-groep verkoop.

Die onderneming het sy oorsprong in 'n koffiewinkel wat deur Julius Meinl I in 1862 in die 1ste Weense Distrik gestig is. Aanvanklik is hier net groen koffiebone verkoop, later ook vars geroosterde koffiebone. Die onderneming se kenteken – 'n swart kinderhoof met 'n hoë rooi fes-hoed teen 'n geel agtergrond – is oorspronklik deur die grafikus Joseph Binder ontwerp. In 2004 is dit deur 'n hersiene weergawe vervang wat deur die Italiaanse ster-ontwerper Matteo Thun geskep is.

In 1877 het Julius Meinl II 'n omwenteling in die koffiebedryf teweeggebring deur sy eie roostermetode te ontwikkel waarby koffiebone nie meer regstreeks aan verhittingsgasse blootgestel is nie wat die koffie 'n onaangename bysmaak gegee het. Sy onderneming het vervolgens tot die leidende koffierooster in Oostenryk-Hongarye asook die grootste invoerder van tee en koffie op dié mark met vyftig miljoen verbruikers gegroei.

## Verwysings