open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jürgen Klopp

**Jürgen Norbert Klopp** (gebore 16 Junie 1967) is ’n Duitse sokkerbestuurder en voormalige afrigter en speler. Hy word wyd beskou as een van die grootste afrigters van alle tye. Sedert Januarie 2025 is hy Hoof van Globale Sokker by Red Bull GmbH.

Klopp het die grootste deel van sy spelersloopbaan by Mainz 05 deurgebring. Hy is aanvanklik as ’n voorspeler gebruik, maar is later na die verdediging verskuif. Ná sy uittrede in 2001 het Klopp die klub se afrigter geword en in 2004 Bundesliga-promosie verseker. Ná relegasie in die 2006/07-seisoen en mislukte pogings om weer te promoveer, het Klopp in 2008 bedank as die klub se langsdienende afrigter. Hy het toe afrigter van Borussia Dortmund geword en hulle na die Bundesliga-titel in 2010/11 gelei, voordat hy Dortmund se eerste inheemse dubbel gewen het tydens ’n rekordbrekende seisoen. Klopp het Dortmund ook na die tweede plek in die UEFA Kampioeneliga van 2012/13 gelei voordat hy in 2015 vertrek het as hul langsdienende afrigter.

Klopp is in 2015 as afrigter van Liverpool aangestel. Hy het die klub na die Kampioeneliga-eindstryde in 2018 en 2022 gelei en die trofee in 2019 gewen — sy eerste en Liverpool se sesde titel in die kompetisie. Klopp se span het tweede geëindig in die 2018/19 Premierliga, met 97 punte — toe die derde hoogste totaal in die geskiedenis van die Engelse topafdeling, en die meeste ooit deur ’n span wat nie die titel gewen het nie. In die volgende seisoen het Klopp die UEFA Superbeker en Liverpool se eerste FIFA Klubwêreldbeker gewen, voordat hy Liverpool se eerste Premierliga-titel besorg het, met ’n klubrekord van 99 punte en verskeie topvlak-rekords. Hierdie prestasies het hom twee agtereenvolgende FIFA Afrigter van die Jaar-toekennings in 2019 en 2020 besorg. Klopp het in 2022 ’n bekerdubbel van die EFL-beker en FA-beker gewen. Hy het nog ’n EFL-beker in 2024 gewen en dieselfde jaar vertrek.

Klopp is ’n bekende voorstander van *Gegenpressing*, waarvolgens die span, nadat hulle besit verloor het, onmiddellik probeer om dit terug te wen eerder as om terug te val en te hergroepeer. Hy het sy spanne beskryf as spelende Heavy metal-sokker, met verwysing na hul intense druk en hoë aanvalstempo. Klopp het sy grootste invloede genoem as die Italiaanse afrigter Arrigo Sacchi en sy voormalige Mainz-afrigter Wolfgang Frank. Die belangrikheid van emosie is iets wat Klopp deur sy hele afrigtingsloopbaan beklemtoon het, en hy het sowel bewondering as berugtheid verwerf vir sy entoesiastiese vieringe langs die kantlyn.

## Verwysings
Panamese nasionale sokkerspan

Die **Panamese nasionale sokkerspan** (Spaans: *Selección de fútbol de Panamá*) verteenwoordig Panama in internasionale mansokker en word beheer deur die *Federación Panameña de Fútbol* (Afrikaans: Panamese Sokkerfederasie). 

Die span is sedert 1938 by FIFA geaffilieer, ’n stigtingslid van CONCACAF sedert 1961, en streekmatig geaffilieer met die Sentrale-Amerikaanse Sokkerunie (UNCAF).

Panama het vir twee Wêreldbekertoernooie gekwalifiseer, naamlik in 2018 en 2026.

Die span het ook aan twee Copa América-toernooie deelgeneem, in 2016 en 2024.

## Verwysings
Arrigo Sacchi

**Arrigo Sacchi** (gebore 1 April 1946) is ’n voormalige Italiaanse professionele sokkerafrigter, bekend daarvoor dat hy twee keer AC Milan afrig het. Sacchi word beskou as een van die grootste afrigters van alle tye, en sy Milan-span (1987–1991) word wyd beskou as een van die grootste klubspanne ooit.

Sacchi het die Serie A-titel in sy debuutseisoen 1987/88 gewen en toe die Europese sokker gedomineer deur agtereenvolgens die Europese Bekers in 1989 en 1990 te wen. Van 1991 tot 1996 was hy die hoofafrigter van die Italiaanse nasionale span en het hulle na die FIFA Wêreldbeker-eindstryd van 1994 gelei, waar hulle in ’n strafskopkompetisie teen Brasilië verloor het.

Sacchi was nooit ’n professionele sokkerspeler nie en het vir baie jare as ’n skoenverkoper gewerk. Dit het gelei tot sy beroemde aanhaling gerig aan diegene wat sy bevoegdheid bevraagteken het: "Ek het nooit besef dat om ’n perdjockey te word, jy eers ’n perd moes gewees het nie." ’n Ander bekende aanhaling van Sacchi is: "Sokker is die belangrikste van die minste belangrike dinge in die lewe."

## Verwysings
Busan IPark

**Busan IPark FC** () is 'n Suid-Koreaanse professionele sokkerklub gebaseer in Busan wat meeding in K League 2, die tweede vlak van die Suid-Koreaanse sokkerpiramide. Hulle speel hul tuiswedstryde by die Busan Gudeok-stadion.

Busan IPark is in November 1979 deur Saehan Motors as 'n semi-professionele span gestig. Die klub was een van die oorspronklike vyf stigterslede van die K League en het van 1983 tot 2015 voortdurend in die eerste afdeling meegeding, toe hulle vir die eerste keer gerelegeer is. Aanvanklik is die klub Daewoo Royals genoem, met verwysing na die motormaatskappy wat dit oorspronklik besit en gefinansier het. Sedert die vroeë 2000's het Busan finansiële steun ontvang van die HDC-groep en sy woonstelhandelsmerk IPARK, wat hernoem is as "Pusan ​​i.cons" en later as "Busan IPark".

## Geskiedenis 
Die klub het al baie historiese prestasies behaal: die K League 1 vier keer gewen (1984, 1987, 1991, 1997), die Korea-beker een keer gewen (2004), die AFC Champions League elite een keer gewen (1985-86) en die League Cup drie keer gewen. 1997 Adidas, 1997 Prospecs, 1998), en andere het die Afro-Asiatiese Klubkampioenskap een keer gewen (1986). Sy tuisstadion is Gudeok-stadion.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webwerf
Jamaikaanse nasionale sokkerspan

Die **Jamaikaanse nasionale sokkerspan**, met die bynaam die "Reggae Boyz", verteenwoordig Jamaika in internasionale mansokker. Die span se eerste wedstryd was teen Haïti in 1925. Die span staan onder toesig van die *Jamaica Football Federation*, wat sedert 1962 ’n lid van FIFA is, sedert 1963 ’n lid van CONCACAF, en ook ’n lid van die Karibiese Sokkerunie (CFU). Jamaika se tuiswedstryde word by Independence Park gespeel sedert die stadion se opening in 1962.

Die span het tot dusver vir net een Wêreldbeker gekwalifiseer, die een wat in Frankryk in 1998 plaasgevind het. Hulle het die groepsfase afgesluit met ’n trooswen teen Japan. 

Die span het die CFU Karibiese Beker ses keer gewen en aan die Copa América in 2024, 2025 en 2026 deelgeneem.

## Verwysings
Grewia viridiflora

***Grewia viridiflora*** is 'n plant wat deel is van die Malvaceae familie. Die plant is endemies aan die Klein-Soenda-eilande.

## Bron 
* Plants of the World Online
Chrissiesmeer

:*Vir die dorp met dieselfde naam sien : Chrissiesmeer (dorp)*

**Chrissiesmeer** is 'n meer in die Panneveld van Msukaligwa Plaaslike Munisipaliteit, Mpumalanga, Suid-Afrika. Dit is 'n vlak en groot meer, met 'n maksimum diepte van ongeveer 6 meter, en is 9 kilometer lank en 3 kilometer breed. Die meer is vernoem na Christiana Pretorius, dogter van Marthinus Wessel Pretorius, die eerste president van die Boere- Transvaalse Republiek. Die meer staan ook informeel as Matotoland bekend, wat "land van paddas" beteken. Die Swazi-naam is Kachibi, wat "groot meer" beteken, en die Sotho-naam is Seokodibeng, wat die "plek van baie waters" beteken.

'n Bekende slag van die Tweede Vryheidsoorlog het op 6 Februarie 1901 by Chrissiesmeer plaasgevind.

Die meer is net suid van die N17 nasionale pad.

## Galery 

Chrissiesmeer 01.jpg
Chrissiesmeer 02.jpg
Chrissiesmeer 03.jpg
Chrissiesmeer 04.jpg
Chrissiesmeer 05.jpg
Flooded road next to Chrissiesmeer 01.jpg|Die pad langs Chrissiesmeer is hier heeltemal oorstroom en het daartoe gelei dat die pad gesluit is. (2026)
Road running alongside Chrissiesmeer.jpg|Die pad langs Chrissiesmeer is hier heeltemal oorstroom en het daartoe gelei dat die pad gesluit is. (2026)

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Encyclopædia Britannica-inskrywing oor "Lake Chrissie"
* Chrissiesmeer by Roetes Reisinligting
Rand (van)

**Rand** is 'n van. Noemenswaardige mense met die van sluit in:

* Archie Rand (gebore 1949), Amerikaanse skilder en muurskilder
* Austin L. Rand (1905-1982), Kanadese dierkundige
* Ayn Rand (1905-1982), Russiese-Amerikaanse filosoof en skrywer
* Benjamin H. Rand (1827-1883), Amerikaanse dokter
* Dave Rand (gebore 1973), Walliese fietsryer
* Dick Rand (1936-1996), Amerikaanse bofbalspeler
* Edgar E. Rand (c. 1905-1955), Amerikaanse sakeman
* Frank C. Rand (1876-1949), Amerikaanse sakeman en filantroop
* Gloria Rand, Kanadese aktrise
* Isaac Rand (1674-1743), Engelse botanikus en apteker
* Ivan Rand (1884-1969), Kanadese prokureur en politikus
* Jack Rand (1902-1970), Engelse sokkerspeler
* James Rand, Jr. (1886-1968), Amerikaanse industrialis
* Joanne Rand (1969/70-2017), Engelse slagoffer van 'n suur aanval
* John G. Rand (1801-1873), die Amerikaanse uitvinder van verfbuise
* John L. Rand (1861-1942), Amerikaanse politikus en regsgeleerde
* Johnathan Rand (gebore 1964; Christopher Wright), Amerikaanse kinderskrywer
* Keith Rand (1956-2013), Engelse beeldhouer
* Kristjan Rand (gebore 1987), Estiese ys-dansers
* Leander Rand (1827-1900), Kanadese politikus
* Mary Rand (1940-2026), Britse atleet
* Nelson Rand, Kanadese joernalis
* Paul Rand (1914-1996), Amerikaanse grafiese ontwerper
* Philinda Rand (1876-1972), Amerikaanse Engelse onderwyseres in die Filippyne
* Reili Rand (gebore 1991), Estlandse politikus
* Ripley Rand (gebore 1967), Amerikaanse juris
* Rose Rand (1903-1980), Oostenrykse-Amerikaanse logikus en filosoof
* Sally Rand (1904-1979), Amerikaanse burlesque-danser en filmaktrise
* Scott Rand (dartspeler)  (gebore 1975), Britse dartsspeler
* Shuli Rand (gebore 1962), Israeliese rolprentakteur
* Sidney Rand (ambassadeur)  (1916-2003), Amerikaanse diplomat
* Sidney Rand (rower)  (1934-2008), Engelse rower
* Silas Tertius Rand (1810-1889), Kanadese geestelik, etnoloog, taalkundige en vertaler
* Taavi Rand (gebore 1992), Estiese ys dansers
* Ted Rand (1916-2005), Amerikaanse boekillustrator
* Theodore Harding Rand (1835-1900), Kanadese onderwyser en digter
* Tom Rand (kostuumontwerper) , Britse kostuumontwerper
* Tony Rand (1939-2020), Amerikaanse prokureur en politikus
* Tuuli Rand (gebore 1990), Estlandse sanger
* Tyler Rand (gebore 1991), Amerikaanse kunste uitvoerende beampte
* Walter Rand (1919-1995), Amerikaanse politikus
* William Rand (atleet)  (1886-1981), Amerikaanse hekkiesloper
* William Rand (dokter)  (fl. 1650-1660), Engelse dokter
* William Rand (printer) (1828-1915), Amerikaanse uitgewer en sakeman
* Yvonne Rand (1935-2020), Amerikaanse Zen-boeddhistiese priester
Latynse skrif

duimnael|regs
Die **Latynse skrif**, ook bekend as die **Romeinse skrif**, is 'n skryfstelsel gebaseer op die letters van die Latynse alfabet, wat afgelei is van 'n vorm van die Griekse alfabet wat in gebruik was in die antieke Griekse stad van Cumae in Magna Graecia. Die Griekse alfabet is verander deur die Etruskers, en daarna is hul alfabet verander deur die Antieke Romeine. Verskeie Latynse skrif-alfabette bestaan, wat verskil in grafeme, sortering en fonetiese waardes van die klassieke Latynse alfabet.

Die Latynse skrif is die basis van die Internasionale Fonetiese Alfabet (IFA),en die 26 mees wydverspreide letters is die letters in die ISO basiese Latynse alfabet, wat dieselfde letters is as die Engelse alfabet.

Latynse skrif is die basis vir die grootste aantal alfabette van enige skryfstelsel en is die mees wyd aanvaarde skryfstelsel ter wêreld. Latynse skrif word gebruik as die standaardmetode om die tale van Wes- en Sentraal-Europa, die grootste deel van Afrika suid van die Sahara, die Amerikas en Oseanië, sowel as baie tale in ander dele van die wêreld, te skryf.

## Verwysings
Grewia lacei

***Grewia lacei*** is 'n boom wat deel is van die Malvaceae familie. Die spesie is inheems aan Laos, Mianmar, Thailand en die Volksrepubliek China.

## Bron 
* Plants of the World Online
Stanley Menzo

**Stanley Purl Menzo** (gebore 15 Oktober 1963) is ’n sokkerafrigter en voormalige professionele doelwagter. Hy is veral bekend vir sy lang tydperk by Ajax, waar hy vir sewe volle seisoene die onbetwiste eerste-keuse doelwagter was. Met Ajax het hy die 1989/90 Eredivisie-titel, die 1986/87 Kampioenebeker en die 1991/92 UEFA-beker gewen.

Na ’n wedstryd in die daaropvolgende seisoen se UEFA-beker — ’n 4–2-nederlaag teen Auxerre waarin hy ’n eie doel aangeteken het — het hy egter sy plek verloor aan die akademieproduk Edwin van der Sar, en hy het dit nooit weer teruggekry nie. Menzo het ook ses wedstryde vir die Nederlandse nasionale span gespeel.

As afrigter het hy by verskeie klubs gewerk, onder meer Ajax Kaapstad, en hy het reeds twee termyne as hoofafrigter van Suriname gedien, die land waar hy gebore is. Sy jongste termyn het in 2024 begin.

## Verwysings
Vittorio Pozzo

**Vittorio Pozzo** (2 Maart 1886 – 21 Desember 1968) was ’n Italiaanse sokkerspeler, afrigter en joernalis.

As die ontwerper van die *Metodo*-taktiese formasie word Pozzo beskou as een van die grootste afrigters van alle tye, en hy is die enigste afrigter wat ’n nasionale span na twee FIFA Wêreldbeker-titels gelei het — toe hy die Italiaanse nasionale span tot oorwinning gevoer het in die Wêreldbekertoernooie van 1934 en 1938.

Bygenaamd *Il Vecchio Maestro* (“Die Ou Meester”), het hy ook Italië na ’n goudmedalje by die Olimpiese Spele van 1936 gelei, en is dus die enigste afrigter wat beide die Olimpiese Spele én die Wêreldbeker gewen het. Hy het verder ook die Italiaanse kampioenspanne van die 1930- en 1935-uitgawes van die Sentraal-Europese Internasionale Beker afgerig.

Na sy afrigtingsloopbaan het hy sy loopbaan as joernalis hervat — ’n beroep waarin hy reeds gewerk het voor sy sukses as afrigter van Italië.

## Verwysings
Torino FC

**Torino Football Club**, in die omgangstaal bekend as **Toro**, is ’n Italiaanse professionele sokkerklub wat in Turyn, Piëmont gebaseer is en tans in die Serie A, die hoogste sokkerliga in Italië, speel.

Die klub is in 1906 gestig as *Foot-Ball Club Torino*, en word histories beskou as een van die suksesvolste spanne in die land, met sewe ligatitels, waarvan baie afkomstig is uit die *Grande Torino*-era van die 1940’s. Hulle jongste Serie A-titel is in 1976 gewen. Torino het ook vyf keer die *Coppa Italia* gewen en een internasionale (nou onaktiewe) toernooi – die Mitropa-beker – in 1991.

Torino speel al hul tuiswedstryde in die Stadio Olimpico Grande Torino (voorheen bekend as die Stadio Comunale “Vittorio Pozzo” tot 2006). Die klub se tradisionele kleur is wynrooi (maroon), en sy embleem is ’n springende bul, die tradisionele simbool van die stad Turyn, waaruit die bynaam *Il Toro* (“Die Bul”) afkomstig is.

Torino het ’n plaaslike mededinging met Juventus, en die twee spanne ding mee in die *Derby della Mole*.

## Verwysings
Poolhaas

Die **poolhaas** (*Lepus americanus*), ook genoem die **variërende haas**, is 'n spesie haas wat in Noord-Amerika voorkom. Dit het die naam "snowshoe" in Engels as gevolg van die groot grootte van sy agterpote. Die dier se pote verhoed dat dit in die sneeu wegsink wanneer dit hop en loop. Sy voete het ook pels op die sole om dit teen vriespunt te beskerm.

Vir kamoeflering word sy pels wit gedurende die winter en roesbruin gedurende die somer. Sy flanke is die hele jaar deur wit. Die poolhasie is ook onderskeibaar aan die swart pelspolle aan die rand van sy ore. Sy ore is korter as dié van die meeste ander hase.

In die somer voed dit op plante soos gras, varings en blare; in die winter eet dit takkies, die bas van bome en plante en, soortgelyk aan die Arktiese haas, is dit bekend dat dit soms dooie diere eet. Dit kan soms gesien word hoe dit in klein groepies voed. Hierdie dier is hoofsaaklik snags aktief en slaap nie. Die poolhasie kan tot vier werpsels per jaar hê, wat gemiddeld drie tot agt kleintjies is. Mannetjies ding mee om wyfies, en wyfies kan met verskeie mannetjies teel.

'n Belangrike natuurlike vyand van die poolhasie is die roofdier, die Kanadese rooikat. Historiese rekords van diere wat oor honderde jare deur pelsjagters gevang is, toon dat die getalle van rooikatte en hase in 'n siklus styg en daal, wat die haas aan biologiestudente wêreldwyd bekend gemaak het as 'n gevallestudie van die verhouding tussen die aantal roofdiere en hul prooi.

## Verwysings
Marcello Lippi

**Marcello Romeo Lippi** (gebore 12 April 1948) is ’n Italiaanse voormalige professionele sokkerspeler en afrigter. Hy het die grootste deel van sy speelloopbaan as ’n sentrale verdediger, of *libero*, by Sampdoria deurgebring, waar hy ononderbroke van 1969 tot 1978 gespeel het. Hy het in 1982 op die ouderdom van 34 opgehou speel en het eerder ’n afrigtingsloopbaan begin. Sy suksesvolste werk op klubvlak was by Juventus, waar hy vyf keer die plaaslike *Scudetto* gewen het en in 1996 die UEFA Kampioeneliga, nadat hulle Ajax in die eindstryd geklop het. 

In Julie 2004 is hy as hoofafrigter van die Italiaanse nasionale span aangestel, en twee jaar later het die *Azzurri* die mees gesogte titel in wêreldsokker gewen: die Wêreldbeker. Die toernooi in Suid-Afrika vier jaar later het egter in ’n Italiaanse fiasko geëindig.

Op 17 Mei 2012 het Guangzhou Evergrande van die Chinese Superliga aangekondig dat hulle Lippi amptelik op ’n twee-en-’n-half-jaar-kontrak ter waarde van sowat €30 miljoen onderteken het. Die aanstelling was ’n groot sukses, en onder Lippi se leiding het die span die Chinese liga drie keer gewen, asook ander binnelandse bekertoernooie en die Asiatiese Kampioeneliga. Hy het daarna die eer gehad om die Chinese nasionale span te lei voordat hy sy afrigtingsloopbaan in 2019 afgesluit het.

## Verwysings
Grewia annamica

***Grewia annamica*** is 'n struik  wat deel is van die Malvaceae familie. Die spesie is endemies aan Viëtnam waar dit in die suide voorkom.

## Bron 
* Plants of the World Online
Lys van monumente en gedenktekens vir Gideon Scheepers

Hierdie is 'n lys van monumente en gedenktekens vir Gideon Scheepers:

*Graaff-Reinet: ‘n Twee kilometer uit die dorp by 32° 13′ 51.28″ suid, 24° 31′ 4.71″ oos, teenoor die Nqweba-dam, op die pad na Murraysburg is ‘n monument wat die plek aandui waar Scheepers doodgeskiet is. Dit val binne die grense van die Kamdeboo- Nasionale Park.

*Arnot: Op sy geboorteplaas Roodepoort in die Scheepers-familiekerkhof is daar ‘n gedenknaald. Dit is by 25° 44′ 23″ suid, 28° 48′ 41″ oos en naby die Arnot-spoorweghalte.

*Riversdal / Ladismith: ‘n Gedenknaald staan langs die R323-pad net suid van die Voetpadskloof en noord van die Garciapas. Hierdie monument is by 33° 49′ 3″   suid, 21° 8′ 36″ oos en baie naby die Miertjieskraaldam. Dit is op 10 Oktober 2006 onthul.

*Uniondale / Avontuur: In die Uniondale-poort, op die plaas Holledrift 449, by die De Hoop-afdraai vanaf die R338-pad staan die monument. Die koördinate is 33° 42′ 21″ suid en 23° 9′ 50″ oos.

*Wolwefontein: Op die plaas Koppieskraal dui ‘n gedenksteen die plek aan waar Scheepers gevange geneem is.

## Bibliografie
*https://graaffreinet.co.za/gideon-scheepers-memorial/
*Grobler, Jackie: Monumentale Erfenis – ‘n Gids tot 50 Afrikaner-gedenktekens. Pretoria: Kontak-Uitgewers, 2012. 
*https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/op-die-vergete-spoor-van-gideon-scheepers/
*http://samilitaryhistory.org/jnl2/vol185gs.html
*https://www.trip.com/travel-guide/attraction/south-cape-dc/gideon-scheepers-boer-war-memorial-147478555/
Arthroleptella draconella

***Arthroleptella draconella*** is 'n paddaspesie in die Pyxicephalidae familie. Dit is endemies aan die streek rondom die  Klein-Drakensteinberge.

## Verwysings
Noorse nasionale sokkerspan

Die **Noorse nasionale sokkerspan** (Noors: *Norges herrelandslag i fotball*, of informeel *Landslaget*) verteenwoordig Noorweë in internasionale mansokker en word beheer deur die Noorse Sokkerfederasie, *Norges Fotballforbund* (NFF), die beheerliggaam vir sokker in Noorweë. Noorweë se tuisveld is die Ullevaal-stadion in Oslo, en hul hoofafrigter is Ståle Solbakken. Noorweë het al drie keer aan die FIFA-wêreldbeker deelgeneem (1938, 1994 en 1998), en een keer aan die Europese Kampioenskap (2000).

Noorweë se prestasies in internasionale mansokker was gewoonlik swak­er as dié van hul Skandinawiese bure Swede en Denemarke, maar hulle het ’n goue era in die laat 1930’s gehad. ’n Olimpiese span het derde plek behaal by die Somerspele van 1936, ná hulle die gasheerland Duitsland vroeër in die toer­nooi geklop het. Noorweë het ook gekwalifiseer vir die FIFA-wêreldbeker in 1938, waar hulle ná verlenging met 2–1 teen die uiteindelike kampioene Italië verloor het. Dit was hul laaste deelname tot 1994.

In die na-oorlogse jare, tot en met die 1980’s, is Noorweë gewoonlik as een van die swakste spanne in Europa beskou. Hulle het nooit gedurende hierdie tyd vir ’n Wêreldbeker of Europese Kampioenskap gekwalifiseer nie en het gewoonlik naby die onderkant van hul kwalifiseringsgroep geëindig. Ten spyte hiervan het Noorweë oorwinnings behaal soos ’n 3–0-sege teen Joego-Slawië in 1965, ’n 1–0-uitsege teen Frankryk in 1968, en ’n 2–1-sege teen Engeland in 1981, wat radiokommentator Bjørge Lillelien se beroemde *"Maggie Thatcher, your boys took a hell of a beating!"*-uitbarsting ontlok het.

Noorweë se suksesvolste periode was van 1990 tot 1998 onder die legendariese afrigter Egil "Drillo" Olsen, toe die span eers op plek nommer 2 in die wêreldranglys geplaas is. Olsen het sy afrigterloopbaan met Noorweë begin met ’n 6–1-tuis­sege teen Kameroen op 31 Oktober 1990. In die kwalifisering vir die Wêreldbeker 1994 het Noorweë hul groep gewen, bo Nederland en Engeland, en beide spanne in die proses geklop. Tydens die eindronde in die Verenigde State is Noorweë in die groepfase uitgeskakel ná ’n oorwinning teen Meksiko, ’n nederlaag teen Italië en ’n gelykop teen die Republiek Ierland. Noorweë het nie vir die agtste eindrondte gekwalifiseer nie, aangesien al vier spanne in die groep met vier punte en ’n identiese doel­telling geëindig het.

By die Wêreldbekertoernooi in Frankryk vier jaar later is Noorweë weer deur Italië in die eerste ronde van die uitskakel­ronde uitgeskakel ná hulle tweede in hul groep geëindig het, met gelykpunte teen Marokko en Skotland en ’n 2–1-sege teen Brasilië.

Ná die Europese Kampioenskap in 2000 was die Wêreldbeker in 2026 die eerste groot internasionale toernooi waarvoor Noorweë weer gekwalifiseer het, onder die leiding van afrigter Ståle Solbakken en met Arsenal-middelvelder Martin Ødegaard en Manchester City se superstêr Erling Haaland as sleutelspelers.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webwerf
* Lys van wedstryde
Gigi Riva

**Luigi "Gigi" Riva** (7 November 1944 – 22 Januarie 2024) was ’n Italiaanse professionele sokkerspeler wat as aanvaller gespeel het.

Riva word beskou as een van die beste spelers van sy generasie, sowel as een van die grootste doelskutters aller tye. Hy het ’n merkwaardige doelskoprekord vir Cagliari opgebou, danksy sy kragtige linkervoet en sterk lugvermoë. Sy spoed, fisieke krag en oog vir die doel het daartoe gelei dat die Italiaanse joernalis Gianni Brera hom die bynaam *Rombo di Tuon* (“Donderslag”) gegee het. Buiten sy debuutseisoen by Legnano, het Riva sy hele loopbaan by die Sardiniese klub deurgebring: hy het Cagliari in 1964 gehelp om vir die eerste keer na die Italiaanse eersteklasliga te promoveer, en die klub later gelei na hul enigste Serie A-titel in 1969/70.

Op internasionale vlak het Riva die Europese Kampioenskap gewen in 1968 en was naaswenner by die 1970 FIFA Wêreldbeker saam met die Italiaanse nasionale span; hy het ook aan die 1974 FIFA Wêreldbeker deelgeneem. Met 35 doele in 42 wedstryde tussen 1965 en 1974 is hy Italië se algehele topskutter.

## Verwysings
Kees Smit

**Kees Smit** (gebore 21 Januarie 2006) is ’n Nederlandse sokkerspeler wat as middelveldspeler vir die Eredivisie-klub AZ Alkmaar speel. Hy word as een van die mees belowende Nederlandse sokkertalente beskou wat in die 2000’s gebore is.

## Verwysings
Franklin Sonn

**Franklin Abraham Sonn**, GCOB (11 Oktober 1939 – 15 November 2025) was 'n Suid-Afrikaanse opvoeder, diplomaat en sakeman wat 'n belangrike rol gespeel het in die land se oorgang van apartheid na demokrasie. Hy was Suid-Afrika se eerste ambassadeur in die Verenigde State onder 'n demokratiese regering, en het van 1995 tot 1999 gedien. Sonn het ook leiersposisies in onderwys, sake en die burgerlike samelewing beklee, en is erken vir sy bydraes tot geregtigheid, onderwys en ekonomiese bemagtiging.

## Vroeë lewe en opvoeding 
Sonn is in Vosburg in die Karoo-streek van die Kaapprovinsie gebore, en het grootgeword in Queenstown en Kaapstad. Sy ouers was albei opvoeders.

## Politieke en diplomatieke loopbaan 
Sonn se nalatenskap dra by tot 'n lang geskiedenis van gemeenskapsaktivisme, Hy het tot 1999 gedien en gewerk om bilaterale betrekkinge te versterk en die nuwe demokratiese Suid-Afrika te verteenwoordig.

## Sakeleierskap 
Sonn was medestigter van New Africa Investments Limited (NAIL), 'n groot swart-geleide maatskappy wat op die Johannesburgse Effektebeurs genoteer is. Sonn het twaalf eredoktorsgrade ontvang van instellings soos Howard-universiteit, Baruch Kollege van die Stadsuniversiteit van New York, die Universiteit van Kaapstad en MEDUNSA.

## Persoonlike lewe 
Sonn was getroud met Joan Heather Gelderbloem. Hulle het twee kinders, Crispin en Heather.

## Verwysings
Kimmerië

thumb|220px|Kimmerië het sowat 250&nbsp;miljoen jaar gelede van Gondwana weggeskeur.

**Kimmerië** was 'n antieke kontinent, of eerder 'n reeks mikrokontinente of terreine, wat van Gondwana in die Suidelike Halfrond weggeskeur en tot teen Eurasië in die Noordelike Halfrond gedryf het. Dit het bestaan uit dele van die huidige Turkye, Iran, Afganistan, Pakistan, Tibet, China, Myanmar, Thailand en Maleisië. 

Kimmerië het tydens die vroeë Perm van die kuste van Gandwana se Paleo-Tetisoseaan weggeskeur en terwyl die Neo-Tetisoseaan in die Perm daaragter oopgeskeur het, het die Paleo-Tetis daarvoor gesluit. 

Omdat die verskillende dele van Kimmerië teen verskillende tempo's noordwaarts gedryf het, het 'n Meso-Tetisoseaan in die Sisuralium tussen die verskillende dele ontstaan. Kimmerië het van oos na wes gedryf: van Australië na die oostelike Middellandse See. 

Die kontinent het oor verskeie breedtegrade en klimaatsones gestrek.

## Verwysings
### Bronne
* 

* 

* 

* 

* 
 

## Skakels
Henja Schaap

**Henja Schaap** (sterf 11 November 2025) was 'n Suid-Afrikaanse modeontwerper. Hy was bekend vir sy mans- en vrouemodes en veral vir sy trouskeppings.

## Verwysings
Gennaro Gattuso

**Gennaro Ivan Gattuso** (Italiaanse uitspraak: [dʒenˈnaːro ɡatˈtuːzo]; gebore 9 Januarie 1978) is ’n Italiaanse professionele sokkerafrigter en voormalige speler wat tans die hoofafrigter van die Italiaanse nasionale span is.

As speler het Gattuso hoofsaaklik sentraal as ’n verdedigende middelvelder gespeeld, hoewel hy ook wyd op die vleuels kon speel. Hy het aanvanklik vir Perugia, Salernitana en Rangers gespeel, maar hy word veral onthou vir sy tyd by AC Milan in die Serie A, waar hy die UEFA Champions League in 2002/03 en 2006/07, die *Coppa Italia* in 2002/03, en die *Scudetto* (Serie A-titel) in 2003/04 en 2010/11 gewen het. Benewens hierdie titels het hy ook twee Italiaanse Superbekers, twee UEFA Superbekers en ’n FIFA Klubwêreldbeker verower. Op internasionale vlak het Gattuso vir Italië uitgedraf by die Olimpiese Somerspele in 2000, drie FIFA Wêreldbekers, twee Europese Kampioenskappe, en die Konfederasiebeker in 2009.

Gattuso se talismaniese middelveldvennootskap met spelmaker Andrea Pirlo, beide op klub- en internasionale vlak, het ’n sleutelrol gespeel in Italië se Wêreldbekersukses in 2006, asook in Milan se plaaslike, Europese en internasionale oorwinnings gedurende die middel-2000’s. Alhoewel hy nie bekend was vir besonder gevorderde tegniese vaardighede nie, het Gattuso se hardloopvermoë, fisieke krag en meedoënlose werktempo Pirlo se kalm, verfynde spelstyl voortreflik aangevul. Benewens sy vermoë om balle te herwin, was Gattuso bekend vir sy mededingende geaardheid en leierskap. Hy het dikwels die kapteinsband vir Milan gedra nadat Paolo Maldini in 2009 afgetree het.

Gattuso se afrigterloopbaan het begin as speler-afrigter van sy laaste klub, Sion in die Switserse Superliga. Daarna het hy kort termyne as hoofafrigter van Palermo en die Griekse klub OFI Kreta gehad. In Junie 2016 het hy Pisa na promosie na Serie B gelei. Later het hy sowel die jeugspan as die eerstespan van sy ou klub Milan tussen 2017 en 2019 afgerig, voordat hy later dieselfde jaar as afrigter van Napoli aangestel is waar hy sy eerste titel as afrigter gewen het, die 2019/20 *Coppa Italia*. Daarna het hy ’n kort afrigtingstermyn by Fiorentina gehad, maar na 22 dae bedank weens meningsverskille met die klubbestuur. Hy is toe aangestel as afrigter van die Spaanse La Liga-klub Valencia, maar is in Januarie 2023 ontslaan. In September 2023 het Gattuso die Franse Ligue 1-klub Marseille oorgeneem, maar is in Februarie 2024 afgedank. Hy het daarna in Junie 2024 by die Kroatiese klub Hajduk Split oorgeneem en die klub ná een seisoen verlaat. In Junie 2025 is hy as hoofafrigter van die Italiaanse nasionale span aangestel, ná die afdanking van Luciano Spalletti.

## Verwysings
Enzo Bearzot

**Enzo Bearzot** (26 September 1927 – 21 Desember 2010) was ’n Italiaanse professionele sokkerspeler en -afrigter. As ’n verdediger en middelveldspeler het hy die grootste deel van sy loopbaan by Torino FC deurgebring, oor twee periodes. As afrigter is hy die bekendste daarvoor dat hy Italië na triomf gelei het by die FIFA Wêreldbeker in 1982.

Na swak vertonings in die eerste drie wedstryde het Bearzot die sogenaamde *silenzio stampa* (“persstilte”) aangekondig om toenemende kritiek van die Italiaanse pers te vermy. Ná dit het die Italiaanse span uiteindelik begin om hul beste sokker te speel, en hulle het Argentinië en Brasilië in die tweede rondte geklop, Pole in die halfeindstryd, en Wes-Duitsland in die eindstryd, en sodoende die Wêreldbeker vir die eerste keer sedert 1938 gewen.

Hy het ná die Wêreldbeker in 1986 bedank. Bearzot hou die rekord vir die meeste wedstryde as afrigter van Italië, met 104 wedstryde. Hy is bynaam *Vecchio* (“ou man”) genoem en was bekend vir sy kalm geaardheid en sy liefde vir pyprook.

’n Jaar ná sy dood is ’n toekenning ter ere van die 1982-Wêreldbeker-afrigter ingestel, die “Enzo Bearzot-toekenning”, wat jaarliks toegeken word aan die beste Italiaanse afrigter van die jaar.

## Verwysings
Coffea liberica

***Coffea liberica*** (ook bekend as Liberiese koffie) is 'n boom wat deel van die Rubiaceae familie is. Koffie word geproduseer van die boom se sade.

## Verspreiding 
Die spesie is inheems in Benin, Ghana, Ivoorkus, Liberië, Nigerië en Togo. Die boom het genaturaliseer geraak in Borneo, Colombië, die Filippyne, Java en Venezuela.

## Beskrywing 
*Coffea liberica* bome is baie groot en kan tot 20 m hoog word. Hulle word met behulp van lere geoes. Die kersies, bone en blare is ook van die grootste van alle koffievariëteite.

## Sinonieme 
Die spesie het 18 sinonieme:

* *Coffea abeokutae* Cramer
* *Coffea abeokutae var. camerunensis* A.Chev.
* *Coffea abeokutae var. indeniensis* (Siebert) A.Chev.
* *Coffea abeokutae var. longicarpa* Portères
* *Coffea abeokutae var. macrocarpa* A.Chev.
* *Coffea abeokutae var. microcarpa* A.Chev.
* *Coffea abeokutae var. sphaerocarpa* Portères
* *Coffea excelsoidea* Portères ex A.Chev.
* *Coffea liberica var. aurantiaca* A.Chev.
* *Coffea liberica f. bwambensis* Bridson
* *Coffea liberica var. gossweileri* A.Chev.
* *Coffea liberica var. grandifolia* A.Chev.
* *Coffea liberica var. indeniensis* E.Siebert
* *Coffea liberica var. ivorensis* E.Siebert
* *Coffea liberica var. liberica*
* *Coffea liberica var. liberiensis* E.Siebert
* *Coffea liberica var. pyriformis* Fauchère
* *Coffea oyemensis* A.Chev.

## Verwysings 
## Bron 
* Plants of the World
Paolo Maldini

**Paolo Cesare Maldini** (gebore 26 Junie 1968) is ’n Italiaanse sokkerbestuurder en voormalige professionele sokkerspeler wat as ’n linkervleuelverdediger of as ’n middelverdediger vir AC Milan en die Italiaanse nasionale span gespeel het. Hy word wyd beskou as een van die grootste verdedigers van alle tye. As kaptein van Milan en Italië vir baie jare het hy die bynaam *“Il Capitano”* gekry. Maldini het die rekord vir wedstryd-optredes in Serie A (647) gehou totdat hy in 2020 deur Gianluigi Buffon verbygesteek is. Hy deel ook die rekord vir meeste Europese Beker/Kampioeneliga-eindstryd-verskynings (8) saam met Paco Gento. Van 2018 tot 2023 het hy by AC Milan as sportdirekteur gewerk en hy is ’n mede-eienaar van die USL-Championship-klub Miami FC.

Maldini het al 25 seisoene van sy spelersloopbaan in Serie A by Milan deurgebring en in 2009 op die ouderdom van 41 afgetree. Hy het 26 trofeë met Milan gewen: die Europese Beker/UEFA Champions League vyf keer, sewe Serie A-titels, een *Coppa Italia*, vyf *Supercoppa Italiana*-titels, vyf UEFA Superbekers, twee Interkontinentale Bekers en een FIFA-Klubwêreldbeker. Maldini het op die ouderdom van 39 die Beste Verdediger-toekenning by die *UEFA Club Football Awards* gewen, asook die Serie A Verdediger van die Jaar-toekenning in 2004. Ná sy uittrede het Milan sy nommer 3-trui uit diens gestel.

Maldini het in 1988 sy debuut vir Italië gemaak en vir 14 jaar gespeel voordat hy in 2002 afgetree het met 7 doele en 126 caps. Hy het die rekord vir meeste wedstryd-optredes vir Italië gehou totdat hy deur Fabio Cannavaro en Gianluigi Buffon verbygesteek is. Maldini was vir agt jaar Italië se kaptein en het die rekord vir meeste verskynings as Italië se kaptein (75) gehou totdat hy weer deur Cannavaro en Buffon oortref is. Met Italië het Maldini aan vier FIFA-Wêreldbekers en drie Europeese Kampioenskappe deelgeneem. Hoewel hy nooit ’n toernooi gewen het nie, het hy die eindstryd van die 1994-Wêreldbeker en Euro 2000, asook die halfeindstryd van die 1990-Wêreldbeker en Euro 1988 bereik. Hy is in die sterre-span vir al hierdie toernooie opgeneem.

Maldini het in 1995 tweede geëindig agter George Weah in die stemming vir FIFA-Wêreldspeler van die Jaar. Hy het ook derde geëindig in die *Ballon d’Or*-ranglys in 1994 en 2003. In 2002 is hy in die FIFA-Wêreldbeker-Droomspan opgeneem. In 2004 het Pelé hom op die FIFA 100-lys van die wêreld se grootste lewende spelers geplaas. Hy is 21ste gerangskik in *World Soccer*-tydskrif se lys van die 100 grootste spelers van die 20ste eeu. Hy is ook in die *Ballon d’Or*-Droomspan van 2020 ingesluit. Maldini het die rekord vir meeste verskynings in UEFA-klubkompetisies gehou, met 174, totdat hy in 2017 deur Iker Casillas verbygegaan is. Hy hou die rekord vir meeste verskynings vir Milan (902) en is een van die min spelers wat meer as 1 000 professionele wedstryde in sy loopbaan gespeel het. In Desember 2012 is hy in die Italiaanse Sokker-Eregalery opgeneem

## Verwysings
Marloth-natuurreservaat

Die **Marloth-natuurreservaat** is ‘n beskermde natuurgebied aan die suidelike hellings van die Langeberge.

## Ligging
Hierdie bergagtige gebied lê by Swellendam rondom 33° 57′ 65″ suid en 20° 23′ 31″ oos, aan die oostekant van die Overberg en die westelike punt van die Tuinroete.

## Reservaat
Die gebied is nagenoeg 300 km² groot, waarvan die helfte in privaat besit is, maar as ‘n geheel deur die Wes-Kaapse natuurbewaringsowerheid bestuur word. Dit omsluit die Tienuurkop op 1195 m en die Twaalfuurkop op 1428 m bo seespieël. Daar is aangeduide voetslaanpaaie van 5 tot 80 km lank van ‘n wisselende moeilikheidsgraad, bergfietsroetes, oornaggeriewe, perdrypaadjies en piekniekterreine.

## Flora en fauna
Die terrein is die tuiste van die bergfynbos. Reeds 25 ericaspesies is al aangeteken. Geelhout, stinkhout, assegaai (boom), kershout en die hardepeer groei hier welig. Kleiner wildsoorte is hier volop: die vaalribbok, grysbok, bosbok, bosvark, ystervark, klipspringer, duiker, bobbejaan, muishond en die meerkat. Reeds 114 voëlspesies is waargeneem. Luiperde kan teengekom word.

## Stigting
Die park het in 1928 begin op aandrag van Hermann Wilhelm Rudolf Marloth. In 1981 is dit aansienlik vergroot en toe is die eerste voetslaanroetes geopen. Sedert 2015 is dit deel van ‘n groter wêrelderfenisgebied.

## Lees ook
*Bergfynbos en -renosterveld
*Kaapse floraryk
*Lys van Erica-spesies
*Marlothpark
*Wêrelderfenisgebiede in Suid-Afrika

## Bronnelys 
*https://www.capenature.co.za/reserves/marloth-nature-reserve/
*https://www.capenature.co.za/uploads/files/Reserves/CapeNature-Marloth-2025.pdf
*https://www.capenature.co.za/uploads/files/v2-Marloth-Infosheet-DEC_2022.pdf
Lepus (genus)

**Hase** is soogdiere wat aan die ***Lepus***  genus behoort. Hulle is herbivoore en leef alleen of in pare. Hulle nesmaak in klein depressies in die grond, en hul kleintjies kan kort na geboorte vir hulself sorg. Die genus sluit in die grootse Lagomorpha. Die meeste is vinnige hardlopers met lang, kragtige agterpote en groot ore wat liggaamshitte versprei. Haasspesies is inheems aan Afrika, Eurasië en Noord-Amerika. 'n Haas jonger as een jaar oud word 'n "leveret" genoem.

Lede van die *Lepus* genus word as ware hase beskou, wat hulle onderskei van konyne wat die res van die Leporidae-familie uitmaak.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* BBC Nature afdeling oor Lepus
True Romance

***True Romance*** is 'n Amerikaanse romantiese misdaaddramafilm uit 1993, geregisseer deur Tony Scott en geskryf deur Quentin Tarantino. Dit vertolk Christian Slater en Patricia Arquette, met Dennis Hopper, Val Kilmer, Gary Oldman, Brad Pitt, en Christopher Walken in ondersteunende rolle. Slater en Arquette vertolk pasgetroudes wat na Kalifornië reis met 'n gesteelde tas dwelms, met die Mafia in hul agtervolging en hul toekoms baie onseker.

## Rolverdeling
* Christian Slater as Clarence Worley
* Patricia Arquette as Alabama Whitman-Worley
* Dennis Hopper as Clifford Worley
* Val Kilmer as Elvis
* Gary Oldman as Drexl Spivey
* Brad Pitt as Floyd, Dick's roommate
* Christopher Walken as Vincenzo Coccotti
* Bronson Pinchot as Elliot Blitzer
* Samuel L. Jackson as Don "Big Don"
* Michael Rapaport as Dick Ritchie
* Saul Rubinek as Lee Donowitz
* Conchata Ferrell as Mary Louise Ravencroft
* James Gandolfini as Virgil
* Anna Thomson as Lucy
* Victor Argo as Lenny
* Paul Bates as Marty
* Chris Penn as Detective Nicky Dimes
* Tom Sizemore as Detective Cody Nicholson
* Gregory Sporleder as burger stand customer
* Maria Pitillo as Kandi
* Frank Adonis as Frankie
* Kevin Corrigan as Marvin
* Paul Ben-Victor as Luca
* Michael Beach as Detective Wurlitzer
* Eric Allan Kramer as Boris
* Patrick John Hurley as Monty
* Laurence Mason as Floyd "D"
* Ed Lauter as Captain Quiggle (ongekrediteer)

Arquette se seun, Enzo Rossi, speel Elvis in die laaste toneel van die film.

## Verwysings
## External links
*
Coffea congensis

***Coffea congensis***  is 'n struik of 'n boom wat deel van die Rubiaceae familie is.

## Verspreiding 
Die spesie is inheems in Demokratiese Republiek die Kongo, Gaboen, Kameroen, Republiek die Kongo en die Sentraal-Afrikaanse Republiek .

## Bron 
* Plants of the World
2025 Katarse Grand Prix

regs|120px

Die **2025 Formule Een Katarse Grand Prix** het op 30 November 2025 op die Losail Internasionale Renbaan plaasgevind. Dit was die vierde uitgawe van die Grand Prix ​​van Katar en die drie-en-twintigste wedren van die kampioenskapseisoen.

Die Katarse Grand Prix was die sesde en laatste van GP-naweke vanjaar waarin 'n naelren gehou is. Dis amper dieselfde as ’n gewone wedren, met die verskil dat die wedren minder tyd neem. Die afstand van die naelren is ongeveer 100 kilometer (30 minute).

Die Grand Prix-naweek het op Vrydag begin met die vrye oefening van sestig minute, gevolg deur die naelrenkwalifisering. Op Saterdag is die naelren gehou, gevolg deur die kwalifisering wat die wegspringrooster vir die hoofren op Sondag (insluitend moontlike roosterstrawwe) bepaal het en ook watter jaer die eer verdien om heel voor weg te spring.

## Bande 
Pirelli het die volgende bande in Katar verskaf:

## Vrye oefening 
## Snelkwalifisering 
Die uitslag het die roosteropstelling vir die naelren op Saterdag bepaal.

***1** Lance Stroll, Lewis Hamilton, Pierre Gasly en Franco Colapinto moes vanuit die kuipe wegspring omdat daar aan hul motors gewerk is onder *parc fermé*-toestande.

## Naelren 
***1** Yuki Tsunoda en Kimi Antonelli kry beide 'n tydstraf van vyf sekondes weens hul buite die baan ry.

## Kwalifisering 
***1** Gabriel Bortoleto kwalifiseer in die veertiende plek, maar kry 'n roosterstraf omrede hy 'n botsing met Lance Stroll veroorsaak het tydens die 2025 Las Vegas Grand Prix.
***2** Franco Colapinto moes vanuit die kuipelaan wegspring omdat daar aan sy motor gewerk is onder *parc fermé*-toestande.

## Wedren 
Max Verstappen het die sewentigste Grand Prix-oorwinning van sy loopbaan behaal.

As gevolg van kommer oor termiese spanning en bandslytasie, is 'n beperking van 25 rondtes op elke stel bande gestel. Omdat die Grand Prix oor 57 rondtes gehou is, het dit beteken dat elke bestuurder onvermydelik ten minste twee keer bande moes ruil.

### Renuitslag 
 Oscar Piastri teken die vinnigste rondte aan.
**†** Jaer het uitgeval maar is wel geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die renafstand voltooi het.

## Puntestand na die Grand Prix 
Span McLaren is reeds by die 2025 Singapoerse Grand Prix as die vervaardigerswêreldkampioen gekroon.

### Renjaers 
### Vervaardigers 
## Verwysings
Coffea affinis

***Coffea affinis*** is 'n plantspesie uit die Rubiaceae familie. Dit is 'n meestal onbekende koffieboon wat in Wes-Afrika in Guinee, Ivoorkus en Sierra Leone voorkom.

## Sien ook 
* Coffea
* Koffie

## Verwysings
Coffea ambanjensis

***Coffea ambanjensis***  is 'n struik wat deel van die Rubiaceae familie is.

## Verspreiding 
Die spesie is endemies aan Madagaskar en kom in die noordweste voor.

## Bron 
* Plants of the World
Coffea canephora

***Coffea canephora*** (veral ***C. canephora var. robusta***, so oorwegend gekweek dat dit dikwels eenvoudig  ***Coffea robusta*** genoem word,  of algemeen **robusta koffie**) is 'n boomspesie wat deel van die Rubiaceae familie is.

Al is dit wyd bekend as *Coffea robusta*, is die plant wetenskaplik geïdentifiseer as *Coffea canephora*, wat twee hoofvariëteite het, *robusta* en *nganda*.

*Coffea robusta* verteenwoordig tussen 40% en 45% van die wêreldwye koffieproduksie, met *Coffea arabica* wat die meeste van die res uitmaak.

Robusta word meestal gebruik vir kitskoffie.

## Verspreiding 
Die spesie is inheems in Angola, Benin, Demokratiese Republiek die Kongo, Gaboen, Ghana, Guinee, Guinee-Bissau, Ivoorkus, Kameroen, Liberië, Nigerië, Republiek die Kongo, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Soedan, Suid-Soedan, Tanzanië, Togo en Uganda.

## Sinonieme 
Die spesie het 28 sinonieme:

* *Coffea arabica var. stuhlmannii* A.Froehner
* *Coffea bukobensis* Zimm.
* *Coffea canephora var. crassifolia* Laurent ex De Wild.
* *Coffea canephora var. gossweileri* A.Chev.
* *Coffea canephora var. hiernii* Pierre ex De Wild.
* *Coffea canephora var. hinaultii* Pierre ex De Wild.
* *Coffea canephora var. kouilouensis* De Wild.
* *Coffea canephora var. laurentii* (De Wild.) A.Chev.
* *Coffea canephora var. maclaudii* (A.Chev.) A.Chev.
* *Coffea canephora var. muniensis* Pierre ex De Wild.
* *Coffea canephora var. nganda* Haarer
* *Coffea canephora var. oka* A.Chev.
* *Coffea canephora var. oligoneura* Pierre ex De Wild.
* *Coffea canephora var. opaca* Pierre ex De Wild.
* *Coffea canephora subvar. robusta* (L.Linden) A.Chev.
* *Coffea canephora f. sankuruensis* De Wild.
* *Coffea canephora var. sankuruensis* (De Wild.) De Wild.
* *Coffea canephora var. stuhlmannii* (A.Froehner) A.Chev.
* *Coffea canephora var. trillesii* De Wild.
* *Coffea canephora var. ugandae* (Cramer) A.Chev.
* *Coffea canephora var. welwitschii* (Pierre ex De Wild.) A.Chev.
* *Coffea canephora var. wildemanii* Pierre ex De Wild.
* *Coffea laurentii* De Wild.
* *Coffea maclaudii* A.Chev.
* *Coffea quillon* Wester
* *Coffea robusta* L.Linden
* *Coffea ugandae* Cramer
* *Coffea welwitschii* Pierre ex De Wild.

## Verwysings 
## Bron 
* Plants of the World
Mary Ann Crowe

Mary Ann Maskell Crowe (30 Januarie 1836, Great Munden, Hertfordshire, Engeland, VK – 31 Julie 1945, Hobart, Tasmanië, Australië) was 'n geverifieerde Britse superhonderdjarige, die oudste persoon op aarde sedert die dood van John Fraklow tussen 15 Oktober 1944 en 31 Julie 1945. Haar ouderdom is 109 jaar en 181 dae.

## Biografie 
Gebore op 30 Januarie 1836 in Great Munden, Hertfordshire, Engeland, die tweede van elf kinders van William Maskell (1812–1889) en Mary Mallyon (1812–1883). Sommige bronne dui aan dat sy op 2 Februarie 1836 gebore is. In 1861 is sy met Peter Crowe (1839-1907) getroud, wat 'n suiwelplaas in Suid-Hobart begin het. Sy het saam met haar man op die skip Patan in Australië aangekom. Op 15 Oktober 1944, na die dood van John Franklow, het sy die oudste persoon op aarde geword.

## Dood 
Sy is op 31 Julie 1945 in haar huis te Cascadeweg 41 in Hobart, Australië, oorlede op die ouderdom van 109 jaar en 181 dae. Na haar dood het Rebecca Lees (1837-1946) die oudste persoon op aarde geword. Mary Ann Crowe was die laaste persoon wat in 1836 gebore is en die laaste persoon wat in Groot-Brittanje gebore is tydens die bewind van Willem IV (1830-1837).

## Langslewendheidsrekords 
* Op 18 Desember 1943, na die dood van Anna Wheeler, het sy die derde oudste persoon op aarde geword.
* Op 30 Desember 1943, na die dood van Henry King, het sy die tweede oudste persoon op Aarde geword.
* Op 15 Oktober 1944, na John Franklow, het Mary Ann Crowe die oudste persoon op Aarde geword en die laaste persoon wat in 1836 gebore is.
* Op 30 Januarie 1945 het Mary Ann Crowe 109 jaar oud geword en die 11de persoon geword wat daardie ouderdom bereik het.
* Op 14 Februarie 1945 het sy Rachel MacArthur in ouderdom oortref.
* Op 24 Februarie 1945 het sy Maria Fedela Montemurro in ouderdom oortref.
* Op 15 Junie 1945 het sy John Franklow in ouderdom oortref.
Coffea mufindiensis

***Coffea mufindiensis***  is 'n struik of 'n boom wat deel van die Rubiaceae familie is.

## Verspreiding 
Die spesie is inheems aan Malawi, Mosambiek, Tanzanië, Zambië en Zimbabwe.

## Infraspesies 
Die spesie het vier infraspesies:
* *Coffea mufindiensis subsp. australis* Bridson
* *Coffea mufindiensis subsp. lundaziensis* Bridson
* *Coffea mufindiensis subsp. mufindiensis*
* *Coffea mufindiensis subsp. pawekiana* (Bridson) Bridson

## Bron 
* Plants of the World
Adolf Uunona

**Adolf Uunona** (gebore **Adolf Hitler Uunona** in 1965 of 1966) is 'n Namibiese anti-apartheidsaktivis en politikus vir die South West Africa People's Organisation (SWAPO). Hy verteenwoordig sedert 2004 die kiesafdeling Ompundja in die administratiewe verdeling Oshana. By die Ompundjaanse verkiesing van 2020 wen hy met 'n meerderheid van 84,88% stemme.

Uunona het openlik afstand van sy naamgenoot Adolf Hitler gedoen. Namibië is 'n voormalige Duitse kolonie waar Duitse name meer gereeld voorkom. Volgens Uunona het sy pa waarskynlik nie geweet wie Adolf Hitler was toe hy sy seun hierdie naam gegee het nie. Uunona noem homself Adolf Uunona en is op kieslyste as Adolf H. Uunona vermeld.

Uunona het in 2025 die Hitler uit sy naam verwyder.

## Verwysings 
## Bronne 
*
Coffea racemosa

Die **Mosambiekkoffie** (*Coffea racemosa*)  is 'n struik wat deel van die Rubiaceae familie is. In Engels staan die struik bekend as die *Mozambique Wild Coffee*. Die boom se FSA-nommer is 715.1.

## Verspreiding 
Die spesie is inheems in Eswatini, Mosambiek (insluitende die Mosambiek kanaaleilande), Suid-Afrika en Zimbabwe. In Suid-Afrika kom die plant in KwaZulu-Natal voor.

## Galery 

Coffea racemosa ? (14884635733).jpg
Coffea racemosa berries.jpg
Coffea racemosa00.jpg
Coffea racemosa01.jpg

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World