open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
AftoWAZ

**AftoWAZ** (Russies: АвтоВАЗ; met Latynse letters: AvtoVAZ) is die Russiese motorvervaardiger wat voorheen bekend was as **WAZ**, maar buite Rusland beter bekend is onder die handelsnaam **Lada**. WAZ staan vir ***W**olzjski **A**ftomobilni **Z**awod* (ВАЗ, Во́лжский автомоби́льный заво́д; ''Volzhskij avtomobil'nyj zavod'' of Wolga-motorfabriek). Die maatskappy is in die laat 1960's in die Sowjetunie gestig in samewerking met Fiat. Dit is die grootste maatskappy in die Russiese motorbedryf. Die Renault–Nissan Alliance besit tans 100%.

## Onlangse ontwikkelings 
In 2008 het Renault in ’n vennootskap getree met AftoWaz deur ’n aandeel van 25 persent plus een aandeel in die maatskappy te koop. AftoWAZ is egter aansienlik geknou deur die wêreldwye ekonomiese krisis van 2008–2009. In Oktober 2008 het die maatskappy na berig word meer as 100&nbsp;000 onverkoopte motors gehad en het hy dringend geld nodig gehad om korttermynskuld te delg.

Op 31 Maart 2009 het die waarde van AftoWAZ-aandele met byna 30% gestyg nadat die destydse eerste minister, Wladimir Poetin, aangekondig het hy steun die motorreus. Poetin het Toljatti besoek en sy goedkeuring uitgespreek oor die feit dat die maatskappy nie groot getalle werknemers afgelê het nie. Hy het $1&nbsp;miljard se lenings, kontant en waarborge belowe. In Mei 2009 het hy ’n Niwa-sportnutsvoertuig gekoop om sy voortgesette steun te wys.

Op 3 Mei 2012 is aangekondig Renault-Nissan beplan om sy aandeel in AftoWAZ te verhoog tot 51,01%. Renault en Nissan sal $750,000 000 in die gesamentlike onderneming belê.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Lada se amptelike webtuiste 
* http://history.vaz.ru/cars/ 

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Hoërskool Florida

**Hoërskool Florida** is 'n Afrikaanse hoërskool geleë in Florida, Roodepoort, Suid-Afrika. Die skool is bekend vir sy vele akademiese presteerders in Gauteng en in Suid-Afrika gedurende die afgelope dekade. info.gov.za 

"I must also applaud the Hoërskool Florida for producing the top three learners in our province." -
Premier Mbhazima Shilowa 2002 

## Noemenswaardige alumni 
* Al Lotter, TV-persoonlikheid, tydskrifredakteur (Wrapped) en radio-omroeper by *Jakaranda FM* en *Radio Bahrain*
* Bertha Le Roux Wahl – aktrise, bekend vir haar rol as Emma in 7de Laan
* Elton Jantjies, tot 2012 'n rugbyspeler in die Lions (Superrugbyspan)
* Harry Viljoen, voormalige Springbokafrigter
* Heidi-Mari Oosthuizen, Suid-Afrikaanse gimnas
* Joe Foster, musikant
* Marius van Reenen, Deloitte & Touche se beste ouditklerk in Afrika in 2008
* Marlese Kapp, sanger in die Afrikaanse damesgroep *Shine 4*
* Peter Auret, tromspeler
* Quinne (Brown) Huffman, aktrise, bekend vir haar rol as Connie in 7de Laan
* Raoul Beukes, operasanger
* Riku Lätti, musikant
* Wahl Bartman, Springbokrugbyspeler
* Yolandi (Lotter) Herbst, TV-persoonlikheid (Sisters – MK89), model en deel van *FHM 100 Sexiest Women*;
* Prof. Vasti Roodt, Dekaan Kuns en Sosiale Wetenskappe, Universiteit Stellenbosch
Jan Barnard

**Jan Barnard** (*21 Oktober 1929 – †21 Oktober 2012) was ’n Springbok-marathonatleet wat Suid-Afrika by die Olimpiese Spele in 1956 en by die Statebondspele in 1954 en 1958 verteenwoordig het.  Hy was ’n joernalis van beroep en het ook vir baie jare in die kommunikasiewese gewerk, hoofsaaklik in die tabakindustrie, insluitende by Rembrandt.  Hy is op 21 Oktober 2012 op sy 83ste verjaardag in Pretoria in sy slaap oorlede.  Hy word deur vyf kinders en nege kleinkinders oorleef.

## Verwysings
Münster

**Münster** (Nederduits: *Mönster*, Latyns: *Monasterium*) is 'n stad in Noordryn-Wesfale in die weste van Duitsland, met 'n bevolking van  310&nbsp;039 op 31 Desember 2015 en 'n oppervlakte van 303&nbsp;km². Die stad staan veral bekend vir die twee vredesverdrae, wat hier in 1648 ná die einde van die Tagtigjarige (tussen die Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande en Spanje) en die Dertigjarige Oorlog (op 24 Oktober 1648 tussen die Heilige Romeinse Ryk en Frankryk) gesluit is.

## Verwysings
Apollo (distribusiestasie)

**Apollo** is 'n distribusie-substasie vir elektrisiteit in die suidooste van Pretoria. Dit was ontwerp en gebou om die meeste van die krag, opgewek by Eskom se Arnot- en Hendrina-steenkoolkragstasies, te ontvang teen 400&nbsp;kV en te versprei na die munisipaliteite in Gauteng teen 275&nbsp;kV. Daar is drie 1000&nbsp;MVA transformators by Apollo geïnstalleer om die taak te verrig. Later is 'n gelykrigter ook hier gebou wat krag (±533&nbsp;kV gelykstroom) vanaf die Cahora Bassa-dam in Mosambiek ontvang, omskakel na wisselstroom en koppel aan Eskom se netwerk.

## Bron 
* *Apollo - Cahora Bassa. Enigma and Diversions.* E.F. Rayham. 2004. .
Apollo (dubbelsinnig)

**Apollo** was die Griekse en Romeinse god van lig en die son, die waarheid en voorspellings, boogskiet, medisyne en heling, musiek, die digkuns, die kunste en nog meer.

**Apollo** kan ook verwys na:
* Apollo (distribusiestasie), 'n elektriese distribusie-substasie in die suidooste van Pretoria.
* Apollo-program, 'n reeks ruimtesendings wat tussen 1961 en 1975 deur NASA onderneem is.
* Apollo 10, vierde bemande sending van die Apollo-program.
* Apollo 11, vyfde bemande sending van die Apollo-program en die eerste sending om op die maan te land.
* Apollo 12, sesde bemande sending van die Apollo-program en die tweede sending om op die maan te land.
* Apollo 13, sewende bemande sending van die Apollo-program.
* Apollo 14, agtste bemande sending van die Apollo-program.
* Apollo 15, negende bemande sending van die Apollo-program.
* Apollo 16, tiende bemande sending van die Apollo-program en die vyfde sending om op die maan te land.
* Apollo (skip), die Kerk van Sciëntologie se eerste vlagskip en spirituele hoofkwartier tussen 1967 en 1975.
Meer

[duimnael|250px|'n Meer in [Bariloche (Argentinië).]]
[duimnael|250px|[Finland, "die Land van die Duisend Mere".

Sommige mere soos die Gariepdam (*"Lake !Gariep"*) en die Cahora Bassa-dam is mensgemaak en is gebou vir die opwekking van hidroëlektrisiteit, vir ontspanning, of vir die voorsiening van water aan industrieë, plase en huise.

Mere verloor water deur riviere wat daaruit vloei, die verdamping van water of insypeling in die aardkors. As water vinnig verdamp en die omliggende grond hoë konsentrasies sout bevat, soos in droë plekke, ontstaan soutmere. Voorbeelde hiervan is die Dooie See en die Kaspiese See (hoewel die woord "see" in die name voorkom, is hierdie mere en nie seë nie).

## Sien ook 
* Dam
* Oseaan
* See
* Mere en Panne

## Bibliografie
*Hely-Hutchinson, John: Our astonishing lakes. In: Conserva. Departement van Omgewingsake. Februarie 1988, deel 3, nr. 1. ISSN 0258-3313

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Mwinilunga

**Mwinilunga** is 'n dorp in die Noordwestelike Provinsie van Zambië en is die hoofkwartier van die gelyknamige distrik. Dit lê langs die Wes-Lunga Rivier, naby die grense met die Demokratiese Republiek van die Kongo en Angola.

Die Zambezirivier ontspring in die distrik.
Argipel

duimnael|'n Satellietfoto van die Filippynse argipel.

'n **Argipel** of **eilandgroep** is 'n ketting of tros van eilande. Argipels bestaan meestal in die oop see. Hulle is dikwels vulkaniese eilande wat langs 'n oseaniese rug of vulkaniese warmkol ("hotspot") gevorm is. 'n Voorbeeld van 'n argipel wat deur 'n vulkaniese warmkol ontstaan het, is Hawaii, 'n lang uitgerekte ketting van honderde eilande en eilandjies.

Die vyf grootste lande wat op 'n argipel geleë is, is Indonesië, Japan, die Filippyne, Nieu-Seeland en die Britse Eilande. 

Die grootste argipel op Aarde is die Maleise argipel, gevolg deur die Kanadese Arktiese Argipel in die Arktiese Oseaan. Indonesië is die grootste land wat op 'n argipel geleë is. Die argipel met die grootste aantal eilande is die *Argipel See* in Finland. 

## Sien ook 
* Atol, ringvormige eiland of reeks eilande van koraal.

## Eksterne skakels 
*
Messier 74

**Messier&nbsp;74** of **M74** (ook bekend as **NGC&nbsp;628**) is ’n spiraalsterrestelsel sowat 32&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Visse. Dit is in 1780 deur Pierre Méchain ontdek en Charles Messier het dit daarna in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem. M74 huisves na raming sowat 100&nbsp;miljard sterre. SN&nbsp;2002ap en SN&nbsp;2003gd. SN&nbsp;2002ap het besondere belangstelling gewek omdat dit een van die min tipe&nbsp;Ic-supernovas (of hipernovas) is wat in onlangse jare binne 10&nbsp;miljoen parsek van die Aarde af gesien is.

SN 2003gd is a Tipe II-P-supernova. Tipe&nbsp;II-supernovas het bekende helderhede en hul afstande kan dus akkuraat gemeet word. Deur SN&nbsp;2003gd te gebruik, kan die afstand na M74 bepaal word as 9,6 ± 2,8 megaparsek, of 31,9&nbsp;miljoen ligjare.

## Sterrestelselgroep 
M74 is die helderste stelsel in die M74-groep, ’n groep van 5-7 sterrestelsels, insluitende die eienaardige spiraalstelsel NGC&nbsp;660 en ’n paar onreëlmatige stelsels.

## Moontlike swartkolk 
Op 22&nbsp;Maart 2005 is aangekondig dat die X-straal-ruimtesterrewag Chandra ’n ultrahelder X-straalbron in M74 waargeneem het wat meer X-straalkrag uitstraal as ’n neutronster – met intervalle van sowat twee uur. Dit het ’n geraamde massa van sowat 10&nbsp;000 sonmassas. Dit dui op ’n swartkolk van mediumgrootte. Dit is ’n ongewone soort swartkolk, iewers tussen die grootte van gewone stellêre swartkolke en massiewe swartkolke wat teoreties voorkom in die middel van die meeste sterrestelsels. Die X-straalbron is geïdentifiseer as CXOU J013651.1+154547.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 74

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 75

**Messier&nbsp;75** of **M75** (ook bekend as **NGC&nbsp;6864**) is ’n bolvormige sterreswerm in die sterrebeeld Boogskutter. Dit is in 1780 deur Pierre Méchain ontdek en Charles Messier het dit in dieselfde jaar in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

M75 is sowat 67&nbsp;500 ligjare van die Aarde af en sy skynbare deursnee is sowat 67 ligjare. Dit word as klas&nbsp;I geklassifiseer, wat beteken dit is een van die digste bekende bolvormige sterreswerms. Die absolute magnitude is sowat −8,5, of 180&nbsp;000 keer dié van die Son.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 75
* Galactic Globular Clusters Database

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Klein Handgewignewel

Die **Klein Handgewignewel** (ook bekend as **Messier&nbsp;76**, **NGC&nbsp;650/651** of die **Kurknewel**) is ’n planetêre newel in die sterrebeeld Perseus. Dit is in 1780 deur Pierre Méchain ontdek en Charles Messier het dit in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

Heber Curtis het dit in 1918 eerste as ’n planetêre newel geïdentifiseer. Daar is egter teenstand teen dié feit aangesien Isaac Roberts in 1891 al gesê het M76 is dalk soortgelyk aan die Ringnewel (M57), maar word van die kant af gesien. M76 se afstand word geraam op sowat 2&nbsp;500 ligjare (780 parsek), wat beteken sy deursnee is sowat 1,23 ligjare (0,378 parsek).

Die newel het ’n skynbare magnitude van 10,1 en sy sentrale ster is 15,9&nbsp;mag.

Die Klein Handgewignewel kry sy naam van sy ooreenkoms met die Handgewignewel (M27) in die sterrebeeld Vos. Daar is oorspronklik gedink dit bestaan uit twee aparte emissienewels en dit het dus twee katalogusnommers gekry in die New General Catalogue, NGC&nbsp;650 en NGC&nbsp;651. Dit word deur sommige beskou as een van die flouste en moeiliks sigbare Messier-voorwerpe.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* NightSkyInfo.com
* SEDS: Messier 76

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Federale Vryheidsparty

Die **Federale Vryheidsparty** (FVP) was ’n Suid-Afrikaanse politieke party wat op 10 Oktober 2012 gestig is. Die party was van voorneme is om aan die algemene verkiesing van 2014 deel te neem. Hulle het hulle beywer vir ’n konfederale staatsbestel waarin alle volke, nasies of etniese groepe sy eie deelstaat kan hê en waarin sodanige volk, nasie of etniese groep homself kan regeer volgens sy eie godsdienstige en kulturele lewensbeskouing, vry van enige staat of organisasie. Die Federale Vryheidsparty het homself beywer om namens die Afrikaner- en Boerevolk om die deelstaat te verkry. Verder was die Federale Vryheidsparty ook ’n party wat na die regte van die Afrikaner- en Boerevolk omsien.

Die Party het ’n terugslag beleef toe twee van sy lede, Hein Boonzaaier en Johan Prinsloo, op 16 Desember 2012 gearresteer is vir hoogverraad.  Boonzaaier is op 23 Januarie 2013 op borgtog van R80 000 vrygelaat. Die saak teen hom is later teruggetrek.

Die party het op 9 Maart 2013 aangedui dat hy die rassistiese haatgroep die "New Black Panther Party" se besoek aan Suid-Afrika gaan stop.

In Desember 2013 het die FVP, saam met ander organisasies, die Front Nasionaal gestig as voortsetting van sy bedrywighede.

## Sien ook 
* Lys van politieke partye in Suid-Afrika

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Die FVP se webtuiste
Internasionale Lughawe Wnoekowo

Die **Wnoekowo Internasionale Lughawe** (Russies: Международный аэропорт Внуково) is ’n internasionale lughawe 28&nbsp;km suidwes van die middestad van Moskou, Rusland. Dit is saam met Domodedowo en Sjeremetjewo een van die hooflughawens van Moskou. In 2013 het dit 11,175&nbsp;miljoen passasiers hanteer, wat sowat 18% meer is as die 9,46&nbsp;miljoen van 2010. Dit is die derde besigste lughawe in Rusland.

Wnoekowo is tydens die Tweede Wêreldoorlog in gebruik geneem vir militêre operasies, maar het ná die oorlog ’n burgerlike lughawe geword.

## Geskiedenis 
[links|duimnael|Die destydse [Amerikaanse president Ronald Reagan in 1988 op Wnoekowo.]]
Wnoekowo is die oudste van Moskou se lughawens wat nog gebruik word. Die Sowjet-regering het die bou daarvan in 1937 goedgekeur en dit is op 1&nbsp;Julie 1941 in gebruik geneem. Tydens die Tweede Wêreldoorlog het dit as ’n militêre basis gedien; passasiersvlugte is ná die oorlog begin.

In 1980 is die lughawe vergroot vir die Olimpiese Somerspele. In 1993 het Wnoekowo ’n naamlose vennootskap geword. ’n Groot herbouprogram is in laat 2003 begin. In April 2004 is ’n nuwe Terminaal&nbsp;B in gebruik geneem. Dit hanteer tans internasionale passasiers, maar sal later verander word in ’n binnelandse terminaal. Dit kan 4&nbsp;miljoen passasiers per jaar hanteer.

In Augustus 2005 is ’n Aeroexpress-spoowegverbinding met die Kijefski-spoorwegterminaal daargestel en in Desember 2010 is ’n nuwe Terminaal&nbsp;A in gebruik geneem.

## Kapasiteit en uitbreiding 
duimnael|links|Die Aeroexpress-stasie by Wnoekowo.
Van die drie Moskouse lughawens is Wnoekowo die hoogste bo seespieël en in mistige weer dien dit dikwels as alternatiewe lughawe. Dit kan ’n maksimum van 3&nbsp;000 passasiers per uur hanteer. In 2008 het byna 8&nbsp;miljoen passasiers dit gebruik, wat ’n toename van 16,7% in 2007 was.

’n Voorgestelde ontwikkelingsprogram sal tot 2015 duur en is daarop gemik om Wnoekowo in ’n hoogsmededingende fasiliteit van internasionale betekenis te verander.

## Vervoer 
Die Aeroexpress-terminaal verbind die lughawe met die Kijefski-spoorwegterminaal in die middestad van Moskou. Die reis duur sowat 35 minute.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webtuiste  
* Aeroexpress  
* Historiese weerrekords by Wnoekowo
Messier 77

**Messier&nbsp;77** of **M77** (ook bekend as onder meer **Cetus&nbsp;A** en **NGC&nbsp;1068**) is ’n staaf-spiraalsterrestelsel sowat 47&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Walvis. Dit is in 1780 deur Pierre Méchain ontdek en hy het dit as ’n newel beskryf. Charles Messier het dit daarna in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem. Beide Messier en William Herschel het dit as ’n sterreswerm beskryf,

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* StarDate: M77 
* SEDS: Messier 77

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 79

**Messier&nbsp;79** of **M79** (ook bekend as **NGC&nbsp;1904**) is ’n bolvormige sterreswerm sowat 41&nbsp;000 ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Haas. Dit is in 1780 deur Pierre Méchain ontdek en Charles Messier het dit in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

Nes met Messier 54 (die ander bolswerm op Messier se lys buite die Melkweg), word geglo dat dit nie eie aan die Melkweg is nie, maar behoort tot die Canis Major-dwergsterrestelsel wat tans in ’n baie nabye interaksie met die Melkweg betrokke is – een wat dit waarskynlik nie ongeskonde sal oorleef nie. Dit is egter ’n betwisbare onderwerp aangesien sterrekundiges steeds ’n debat voer oor die aard van die Canis Major-stelsel self. Die meeste sterre in die swerm is rooireuse.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 79
* Galactic Globular Clusters Database

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 78

**Messier&nbsp;78** of **M78** (ook bekend as **NGC&nbsp;2068**) is ’n refleksienewel in die sterrebeeld Jagter. Dit is in 1780 deur Pierre Méchain ontdek en Charles Messier het dit in dieselfde jaar in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

M78 is die helderste diffuse newel van ’n groep newels wat NGC&nbsp;2064, NGC&nbsp;2067 en NGC&nbsp;2071 insluit. Die groep behoort tot die Orion-kompleks en is sowat 1&nbsp;600 ligjare van die Aarde af. Dit kan maklik met ’n klein teleskoop gevind word as ’n mistige kol en het twee sterre met ’n skynbare helderheid van 10&nbsp;mag. Die twee sterre, HD&nbsp;38563A en HD&nbsp;38563B, is verantwoordelik daarvoor dat die stofwolk in M78 sigbaar is danksy die lig wat hulle reflekteer.

Die newel bevat sowat 45 veranderlike sterre van die tipe T&nbsp;Tauri – jong sterre wat steeds besig is om te vorm.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 78
* M78: Stardust and Starlight
* NightSkyInfo.com

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 80

**Messier&nbsp;80** of **M80** (ook bekend as **NGC&nbsp;6093**) is ’n bolvormige sterreswerm in die sterrebeeld Skerpioen. Dit is in 1781 deur Charles Messier ontdek en in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

Die bolswerm is geleë halfpad tussen α&nbsp;Scorpii (Antares) en β&nbsp;Scorpii in ’n deel van die Melkweg wat ryk is aan newels. Dit kan met medium teleskope gesien word as ’n bont ligbal. Dit het ’n skynbare grootte van minder as 10&nbsp;boogminute. Dit is sowat 32&nbsp;600 ligjare van die Aarde af en sowat 95&nbsp;ligjare in deursnee. Dit bevat verskeie honderdduisende sterre en is een van die digste bolswerms in die Melkweg.

M80 bevat redelik baie blousterre wat lyk of hulle jonger as die swerm self is. Dit kan wees dat hulle ’n deel van hul buitenste lae verloor het vanweë ’n interaksie met ander sterre of dalk vanweë botsings tussen sterre in die digte swerm. Op foto's van die Hubble-ruimteteleskoop kan streke met talle blousterre gesien word en dit dui daarop dat daar baie botsings in die kern is.

Op 21 Mei 1860 is ’n nova in M80 ontdek wat ’n skynbare magnitude van 7 bereik het. Die nova, die veranderlike ster T&nbsp;Scorpii, het vir ’n rukkie ’n absolute magnitude van −8,5 gehad en helderder as die hele sterreswerm geskyn.

## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 80
* Galactic Globular Clusters Database
* ESA/Hubble 

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Jaguar

: *Hierdie artikel handel oor die soogdier van die familie Felidae, vir die Argentynse Superrugbyspan, sien Jaguares (Superrugbyspan).*

Die **jaguar** (*Panthera onca*) is 'n katagtige soogdier wat in Sentraal- en 'n groot deel van Suid-Amerika voorkom. Die jaguar is die derde grootste kat na die tier en die leeu. Dit is ook die grootste en kragtigste kat in die Westelike Halfrond.

duimnael|links|Die breë kop kan hier goed gesien word
As gevolg van hulle kolle lyk jaguars baie soos luiperds, maar is gewoonlik groter en sterker. Hulle gedrag is ook meer soos dié van tiere. Hulle hou daarvan om naby water te bly, en soos die tier, hou hulle van swem. Hulle jag gewoonlik alleen.

## Sien ook 
* Europese jaguar

## Verwysings 
## Verdere leeswerk 
*  
*  Brown, David, and Carlos A. López González (2001). *Borderland Jaguars*. University of Utah Press. .

## Eksterne skakels
Hemisfeer

Northern Hemisphere LamAz.png|Die noordelike halfrond.
Southern Hemisphere LamAz.png|Die suidelike halfrond.
Eastern Hemisphere LamAz.png|Die oostelike halfrond.
Western Hemisphere LamAz.png|Die westelike halfrond.
Land hemisphere.png|Die landhalfrond.
Water hemisphere.png|Die waterhalfrond.
 

'n **Halfrond** of **hemisfeer** is die helfte van die oppervlakte van 'n bolvormige liggaam, soos die planeet Aarde. Die woord *hemisfeer* beteken letterlik *halwe bol*. Die liggaam kan op verskillende maniere in halfrondes ingedeel word:

* In 'n noordelike en 'n suidelike halfrond: geleë ten noorde of ten suide van die ewenaar. Die noordelike deel word die noordelike halfrond genoem, die ander die suidelike halfrond.
* Op vergelykbare wyse kan die Aarde, volgens die nulmeridiaan, verdeel word in 'n oostelike en 'n westelike halfrond.
* Die halfrond waar die grootste landoppervlakte gevind word, word die landhalfrond genoem; die halfrond met die grootste wateroppervlak is die waterhalfrond.
Messier 81

**Messier&nbsp;81** of **M81** (ook bekend as onder meer **NGC&nbsp;3031**) is ’n spiraalsterrestelsel sowat 11,8&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Groot Beer. Dit is in 1774 deur Johann Elert Bode ontdek en daarom word dit soms **Bode se Sterrestelsel** genoem. Charles Messier en Pierre Méchain het dit in 1779 herontdek en Messier het dit daarna in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem. is M81 al intensief deur professionele sterrekundiges bestudeer. Vanweë sy helderheid is dit ook baie gewild onder amateur-sterrekykers.

## Stof-emissie 
Die grootste deel van die stelsel se infrarooistrale kom van interstellêre stof. Die stof word hoofsaaklik in die spiraalarms aangetref en word verbind met gebiede van stervorming. SN&nbsp;1993J is op 28&nbsp;Maart 1993 deur F. Garcia in Spanje ontdek. Dit was toe die tweede helderste supernova wat nog in die 20ste eeu waargeneem is.

Die spektraal-eienskappe van die supernova het mettertyd verander. Aanvanklik het dit soos ’n tipe&nbsp;II gelyk (’n supernova wat gevorm word wanneer ’n ster ontplof) met sterk waterstof-spektraallyn-emissies, maar die waterstoflyne het later verdof en sterk helium-spektraallyne het verskyn, wat dit meer soos ’n tipe&nbsp;Ib laat lyk het. Die variasies in SN&nbsp;1993J se helderheid het ook nie ooreengestem met dié van ander tipe&nbsp;II-supernovas nie, maar met tipe&nbsp;1b. Die supernova is toe geklassifiseer as tipe&nbsp;IIb, ’n oorgangsklas tussen II en Ib. Op sowat 11,8 ligjare van die Aarde af, is dié groep en die Lokale Groep, met onder meer die Melkweg, het waterstofgas van al drie sterrestelsels weggestroop en dit het gasagtige strukture in die groep gevorm. Dit het ook veroorsaak dat interstellêre gas in die binnestreke van M82 en NGC&nbsp;3077 beland het, wat tot kragtige stervorming daar gely het.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* StarDate: M81 
* SEDS: Messier 81
* Spizer: Messier 81 
* NightSkyInfo.com
* ESA/Hubble-foto's
* Bode se Sterrestelsel

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Waterhalfrond

duimnael|regs|300px|Die Aarde se waterhalfrond.

Die **waterhalfrond** is die halfrond van 'n liggaam (soos die Aarde) wat die grootste wateroppervlak bevat.

## Die Aarde 
Die middelpunt van die Aarde se waterhalfrond lê in die Stille Oseaan by Nieu-Seeland op die punt 47°13′SB, 178°28′OL. Behalwe 'n groot deel van die Stille, Indiese en Suidelike Oseane bevat dit ook die kontinente Australië en Antarktika en klein gedeeltes van Suid-Amerika en Asië. Teenoor die waterhalfrond lê die landhalfrond, waarvan die middelpunt naby die Franse stad Nantes lê.

Die waterhalfrond bevat 89% wateroppervlak en 11% landoppervlak. Wêreldwyd is dit 71% water en 29% land.
Landhalfrond

300px|duimnael|Die Aarde se landhalfrond.

Die **landhalfrond** is die halfrond van 'n liggaam, soos die Aarde, wat die grootste moontlike hoeveelheid landoppervlak bevat.

## Die Aarde 
Die middelpunt van die Aarde se landhalfrond lê op , in die omgewing van die Franse stad Nantes in die regio Pays de la Loire. Die landhalfrond beslaan Europa, Afrika, Noord-Amerika en Groenland, ongeveer 95% van Asië en twee derdes van Suid-Amerika.

Desondanks is sowat 53% van die landhalfrond bedek met water, teenoor 47% landoppervlak. Oor die hele wêreld is dat 29% landoppervlak teenoor 71% wateroppervlak.

Presies teenoor die landhalfrond lê die waterhalfrond (die halfrond met het minste landoppervlak), die middelpunt hiervan is in die Stille Oseaan geleë.
Westelike Halfrond

duimnael|300px|Die westelik halfrond van die Aarde word in geel aangedui.
regs|300px

Die **westelike halfrond** is die gedeelte van die wêreld wat wes van die nulmeridiaan en oos van die 180-grade meridiaan lê. Tussen hierdie twee meridiane word die oos-wesposisie op die aardbol in *westerlengte* aangedui. Daarteenoor word posisie in die oostelike halfrond in die aantal grade *oosterlengte* gemeet.

Veronderstel dat die Aarde in die helfte gesny word vanaf die Noordpool deur Engeland tot by die Suidpool. Die westelike halfrond is die helfte aan die westekant. Die ander kant is die oostelike halfrond.

Hoewel die meeste Europese lande tot die westerse wêreld gereken word, lê die grootste deel van hierdie kontinent in die oostelike halfrond.

## Sien ook 
* Breedtegraad
* Internasionale datumgrens
* Lengtegraad
* Greenwich-meridiaan
* Oostelike halfrond
Messier 73

**Messier&nbsp;73** of **M73** (ook bekend as **NGC&nbsp;6994 **) is ’n asterisme van vier sterre in die sterrebeeld Waterdraer. ’n Asterisme is sterre wat fisiek nie aan mekaar verbind is nie, maar van die Aarde af naby aan mekaar lyk.

## Geskiedenis 
M73 is op 4 Oktober 1780 deur Charles Messier ontdek, wat dit aanvanklik as ’n sterreswerm van vier sterre met ’n effense newelagtigheid beskryf het. John Herschel kon egter geen newelagtigheid sien nie. Hy het ook getwyfel of dit ’n sterreswerm is. Tog het Herschel dit in sy *General Catalogue of Nebulae and Clusters* van diepruimtevoorwerpe opgeneem en John Dreyer het dit ook in die *New General Catalogue* opgeneem.

In die begin van die 2000's was daar ’n klein debat oor die aard van M73 – of dit ’n swerm of asterisme is. Die saak is in 2002 opgelos toe M. Odenkirchen en C. Soubiran ’n verslag gepubliseer het waarin hulle demonstreer dat die sterre se afstand van die Aarde af in ’n groot mate verskil en dat hulle in verskillende rigtings beweeg, dus moet die sterre ’n asterisme wees.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Messier 73, foto met twee uur lange beligting
* M73, SEDS

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 86

**Messier&nbsp;86** of **M86** (ook bekend as **NGC&nbsp;4406**) is ’n lensvormige sterrestelsel in die sterrebeeld Maagd. Dit is in 1781 deur Charles Messier ontdek en in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

M86 lê in die hart van die Virgo-sterrestelselswerm en vorm ’n opvallende groep saam met ’n ander reus, Messier 84. Dit toon die hoogste blouverskuiwing van alle Messier-voorwerpe en beweeg teen 244&nbsp;km/s in die rigting van die Melkweg. Dit is omdat hy van die teenoorgestelde kant deur die middel van die Virgo-swerm aangetrek word.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 86

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 88

**Messier&nbsp;88** of **M88** (ook bekend as **NGC&nbsp;4501**) is ’n spiraalsterrestelsel sowat 47&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Berenike se Hare. Dit is in 1781 deur Charles Messier ontdek en in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

## Eienskappe 
M88 is een van die 15 Messier-voorwerpe wat tot die nabygeleë Virgo-sterrestelselswerm behoort. Die sterrestelsel kan op ’n hoogs elliptiese wentelbaan wees wat dit na die middel van die swerm laat beweeg waar die reuse- elliptiese stelsel Messier 87 hom bevind. Dit is tans sowat 0,3–0,48&nbsp;miljoen parsek van die middel af en sal in sowat 200-300&nbsp;miljoen jaar die naaste aan die kern kom. Sy beweging deur die Virgo-swerm veroorsaak ’n druk wat die buitenste gebied van neutrale waterstof stroop.

In 1999 is die supernova 1999cl in die M88 ontdek.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 88

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 89

**Messier&nbsp;89** of **M89** (ook bekend as **NGC&nbsp;4552**) is ’n elliptiese sterrestelsel in die sterrebeeld Maagd. Dit is in 1781 deur Charles Messier ontdek en in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem. M89 behoort tot die Virgo-sterrestelselswerm.

## Eienskappe 
Huidige waarnemings dui aan M89 kan ’n byna perfekte sfeervorm hê. Dit is ongewoon aangesien alle ander bekende elliptiese stelsels lang ellipsoïede is. Dit kan egter wees dat dit net sferies van die Aarde af lyk terwyl dit eintlik ellipties is.

Die stelsel het ook ’n omringende struktuur van stof en gas wat tot 150&nbsp;000 ligjare van die stelsel af strek en strale verhitte deeltjies wat 100&nbsp;000 ligjare na buite strek. Dit dui daarop dat dit eens ’n aktiewe kwasar of radiosterrestelsel kon gewees het.

Daar is ’n groot aantal bolswerms in M89. Volgens ’n 2006-studie kan daar tot 2&nbsp;000 wees, in vergelyking met ’n garaamde 150-200 in die Melkweg.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* M89, SEDS

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
MuseScore

**MuseScore** is 'n gratis musieknotasiesagteware in WYSIWYG en 'n kostedoeltreffende alternatief vir professionele programme soos Sibelius en Finale.
Dokumente kan gedruk word as gegraveerde bladmusiek of in PDF- of MIDI- formaat gestoor word.
Die Sagteware is geskep deur Nicolas Froment, Thomas Bonte en Werner Schweer in 2008.

Sommige hoogtepunte:

* WYSIWYG - note word geplaas op 'n virtuele noteblad
* Onbeperkte hoeveelheid mate
* 'n Maksimum van vier stemme per maat
* Maklike en vinnige noot byvoeging deur middel van 'n toetsbord, muis of MIDI-klawerbord
* Geïntegreerde terugspeler en FluidSynth-nabootser
* Invoer en uitvoer van Music XML en standaard-MIDI-lêers
* Beskikbaar vir Windows, Mac OS X en Linux
* GNU Algemene Publieke Lisensie
* MuseScore is beskikbaar in 48 tale

## Draagbare weergawe 
MuseScore loop ook as 'n draagbare toepassings en kan op 'n verwyderbare stoortoestel soos 'n CD, USB-dataduim, flitskaart, of disket gestoor word.

## MuseScore en die Goldberg Variasies 
In 2011, is 'n projek van stapel gestuur om hoë-gehalte gedrukte en klankweergawes van die Goldberg-variasies te skep. 'n Kickstarter-veldtog is bekend gestel om geld in te samel.

Die finale gegraveerde telling was volledig in MuseScore geskep en kan gratis aflaai word.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* webwerf
* Open Goldberg Variations
Messier 87

**Messier&nbsp;87** of **M87** (ook bekend as **Virgo A** of **NGC&nbsp;4486**) is ’n elliptiese sterrestelsel in die sterrebeeld Maagd. Dit is in 1781 deur Charles Messier ontdek en in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

M87 is die tweede helderste sterrestelsel in die noordelike Virgo-sterrestelselswerm en is sowat 53,5&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af.
 Dit is die heel eerste swartkolk wat regstreeks afgeneem is, deur die Event Horizon Telescope. Die foto is op 10 April 2019 uitgereik.]]

’n Stroom materiaal kom vanuit die kern en reik tot 5&nbsp;000 ligjare van die kern af. Dit bestaan uit materiaal wat deur die massiewe swartkolk uit die stelsel geskiet word. Dit word omring deur ’n nie-relatiwistiese komponent met ’n laer snelheid.

M87 is ’n baie sterk bron van gammastrale, wat die mees energieke strale van die elektromagnetiese spektrum is. Gammastrale van M87 is reeds sedert die laat 1990's waargeneem, maar in 2006 het sterrekundiges die variasies van die gaamastraal-vloei gemeet en gevind die vloei verander oor ’n kwessie van ’n paar dae. Dit dui daarop dat die onmiddellike omgewing van die supermassiewe swartkolk die mees waarskynlike bron van die strale is.

## Sterrestelselswerm 
Hierdie reuse-sterrestelsel is geleë naby die middel van die Virgo-sterrestelselswerm met sy sowat 2&nbsp;000 stelsels en dit vorm die kern van die groter Virgo-superswerm, waartoe die Lokale Groep, insluitende die Melkweg, behoort. Die sterrestelselswerm is verdeel in drie duidelike substelsels wat verbind word met die drie sterrestelsels Messier&nbsp;87, Messier 49 en Messier 86. Eersgenoemde het die grootste massa en beweeg blykbaar min in verhouding met die swerm as ’n geheel.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 87
* ESA/Hubble-nuusvrystelling
* ESA/Hubble-foto's

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Oostelike Halfrond

duimnael|regs|250px|Die oostelike halfrond van die Aarde word in geen aangedui.
duimnael|regs|250px|Die oostelike halfrond.

Die **Oostelike halfrond** is die helfte van die wêreld wat ten ooste van die nulmeridiaan van Greenwich en ten weste van die 180-grade meridiaan lê. Tussen hierdie twee meridiane word die oos-wesposisie op die aardbol in *oosterlengte* aangedui.

Veronderstel dat die Aarde in die helfte gesny word, vanaf die Noordpool, deur Engeland tot by die Suidpool. Die oostelike halfrond is die helfte aan die oostekant. Die ander helfte van die aardbol word die westelike halfrond genoem.

## Sien ook 
* Breedtegraad
* Internasionale datumgrens
* Lengtegraad
* Greenwich-meridiaan
* Westelike halfrond
Messier 82

**Messier&nbsp;82** (ook bekend as die **Sigaar-sterrestelsel** of **NGC&nbsp;3034**) is ’n sterrestelsel met uiters aktiewe stervorming sowat 11,5&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Groot Beer. Dit is in 1774 deur Johann Elert Bode ontdek en Charles Messier het dit daarna in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

M82 is vyf keer so helder as die Melkweg en 100 keer so helder as die middel van ons sterrestelsel. In 2005 het die Hubble-ruimteteleskoop 197 jong massiewe sterreswerms in die kern ontdek.

## Eienskappe 
Voorheen is geglo M82 is ’n onreëlmatige sterrestelsel. In 2005 is twee simmetriese spiraalarms egter ontdek op naby-infrarooifoto's. In die kern van M82 is ’n gebied van sowat 500 parsek breed met steruitbarsting (uiters aktiewe stervorming). Daar is vier streke met ’n hoë oppervlakhelderheid (dit word A, C, D en E genoem).

### Onbekende voorwerp 
In April 2010 het radiosterrekundiges by die Jodrell Bank-sterreweg van die Universiteit van Manchester ’n onbekende voorwerp in M82 gerapporteer. Die voorwerp het radiogolwe begin uitstuur wat nie lyk soos enigiets wat voorheen in die ruimte waargeneem is nie. Daar was al verskeie teorieë oor die aard van die voorwerp, maar nie een verklaar dit ten volle nie. Alle bekende mikro-kwasars produseer egter groot hoeveelhede X-strale.

## Uiters aktiewe stervorming 
duimnael|150px|links|’n Foto deur Chandra van die Sigaar-sterrestelsel.
M82 en die nabygeleë sterrestelsel M81 vorm ’n voortreflike paar deur klein teleskope. M82 word fisiek beïnvloed deur die groter buurstelsel. Getykragte wat deur swaartekrag veroorsaak word, vervorm M82 die afgelope sowat 100&nbsp;miljoen jaar. Dié interaksie het meegebring dat stervorming tienvoudig toegeneem het in vergelyking met ander sterrestelsels.

Een van die grootste interaksies van M82 met M81 was sowat 200&nbsp;miljoen tot 500&nbsp;miljoen jaar gelede en het gelei tot ’n ontploffing van stervorming.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 82
* M82 by Chandra
* ESA/Hubble-foto's van M82
* Die Sigaar-sterrestelsel

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Suidelike Vuurwielsterrestelsel

Die **Suidelike Vuurwielsterrestelsel** (ook bekend as **Messier 83** of **NGC&nbsp;5236**) is ’n staafspiraalsterrestelsel sowat 14,7&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Noordelike Waterslang. Dit is in 1752 in die Kaap die Goeie Hoop deur Nicolas-Louis de Lacaille ontdek en Charles Messier het dit in 1781 in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

Dit is een van die naaste en helderste staafspiraalstelsels en kan met ’n verkyker gesien word. Ses supernovas is al in M83 gesien: SN 1923A, SN 1945B, SN 1950B, SN 1957D, SN 1968L en SN 1983N.

Op 16 Junie 2008 het ’n Nasa-projek aangekondig dat ’n groot aantal nuwe sterre in die buitenste streke van die sterrestelsel gevind is. Voorheen is geglo dié streke het nie die nodige materiaal vir stervorming nie.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* ESO-infrarooifoto van Messier 83
* SEDS: Messier 83
* M83 Die Suidelike Vuurwiel

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 84

**Messier&nbsp;84** of **M84** (ook bekend as **NGC&nbsp;4374**) is ’n lensvormige sterrestelsel in die sterrebeeld Maagd. Dit is in 1781 deur Charles Messier ontdek en in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

M84 is in die digte kern van die Virgo-sterrestelselswerm geleë. Met radiowaarnemings en op foto's deur die Hubble-ruimteteleskoop is twee strale materiaal ontdek wat uit die sterrestelsel se middel uitskiet, sowel as ’n skyf vinnig roterende gas en sterre wat dui op die teenwoordigheid van ’n supermassiewe swartkolk met ’n massa van 1,5 x 109 sonmassas.

## Supernovas 
Twee supernovas is in M84 waargeneem: SN 1957
en SN 1991bg. ’n Derde supernova, SN 1980I, kan deel wees van M84, of andersins van een van sy buurstelsels, NGC 4387 of Messier 86.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* StarDate: M84 
* SEDS: Messier 84

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 85

**Messier&nbsp;85** of **M85** (ook bekend as **NGC&nbsp;4382**) is ’n lensvormige sterrestelsel in die sterrebeeld Berenike se Hare. Dit is in 1781 deur Pierre Méchain ontdek en Charles Messier het dit in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

M85 is 60&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af en is sowat 125&nbsp;000 ligjare in deursnee. ’n Tipe&nbsp;I-supernova, 1960R, in op 20&nbsp;Desember 1960 in die sterrestelsel ontdek. Dit het ’n skynbare helderheid van 11,7&nbsp;mag bereik.

M85 is in ’n interaksie betrokke met die nabygeleë spiraalstelsel NGC 4394 en ’n klein elliptiese stelsel, MCG 3-32-38.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 85

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 90

**Messier&nbsp;90** of **M90** (ook bekend as **NGC&nbsp;4569**) is ’n spiraalsterrestelsel sowat 58,7&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Maagd. Dit is in 1781 deur Charles Messier ontdek en in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

## Virgo-swerm 
M90 is lid van die Virgo-sterrestelselswerm. Dit is sowat 1°.5 weg van die subgroep wat om Messier 87 gesentreer is.

Baie van die stelsel se interstellêre medium is weggestroop deur sy interaksie met die res van die Virgo-swerm en daarom vind baie min stervorming hier plaas in vergelyking met soortgelyke stelsels buite die Virgo-swerm. As gevolg hiervan is M90 se spiraalarms glad en nie klonterig soos gewoonlik in stervormende sterrestelsels se arms gesien word nie.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 90

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 91

**Messier&nbsp;91** of **M91** (ook bekend as **NGC&nbsp;4548**) is ’n staafspiraalsterrestelsel in die sterrebeeld Berenike se Hare. Dit is sowat 63&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af en is deel van die Virgo-sterrestelselswerm.

M91 is die laaste van ’n groep van agt newels wat Charles Messier in 1781 ontdek het. Oorspronklik was M91 nie in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe nie weens ’n fout deur Messier, en dit was eers in 1969 dat die amateur-sterrekundige William C. Williams besef het M91 is NGC&nbsp;4548, wat in 1784 deur William Herschel gedokumenteer is.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* M91, SEDS

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Uilnewel

Die **Uilnewel** (ook bekend as **Messier&nbsp;97** of **NGC&nbsp;3587**) is ’n planetêre newel in die sterrebeeld Groot Beer. Dit is in 1781 deur Pierre Méchain ontdek en Charles Messier het dit in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

M97 word beskou as een van die mees ingewikkelde planetêre newels. Die sentrale ster, met ’n skynbare helderheid van 16&nbsp;mag, het ’n massa van sowat 0,7 keer dié van die Son en die newel self se massa is sowat 0,15 sonmassa. Die newel is sowat 6&nbsp;000 jaar oud.

Die naam van die newel kom van sy uilagtige "oë" wanneer dit op ’n donker nag deur ’n groot teleskoop gesien word. Die oë kan ook duidelik op foto's van die newel gesien word.

## Eksterne skakels 
* Calar Alto-sterrewag 
* SEDS: Messier 97
* NightSkyInfo.com

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 98

**Messier&nbsp;98** of **M98** (ook bekend as **NGC&nbsp;4192**) is ’n oorgangspiraalsterrestelsel sowat 54,1&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Berenike se Hare. Dit is in 1781 deur Pierre Méchain ontdek saam met M99 en M100, en Charles Messier het dit in dieselfde jaar in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem. M98 het ’n blouverskuiwing en beweeg teen 140&nbsp;km/s in ons rigting.

## Virgo-swerm 
M98 behoort tot die Virgo-swerm, ’n groot, nabygeleë sterrestelselswerm.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 98
* Arizona.edu

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 99

**Messier&nbsp;99** of **M99** (ook bekend as **NGC&nbsp;4254**) is ’n spiraalsterrestelsel sowat 50,2&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Berenike se Hare. Dit is in 1781 deur Pierre Méchain ontdek saam met die Messier-voorwerpe M98 en M100, en Charles Messier het dit in dieselfde jaar in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

Messier&nbsp;99 was een van die eerste sterrestelsels waarin ’n spiraalpatroon gesien is – in 1846 deur lord Rosse.

Die sterrestelsel het ’n normale spiraalarm en ’n losser, uitgerekte arm. ’n Brug van neutrale waterstofgas verbind M99 met VirgoHI21, ’n moontlike donker sterrestelsel, en laasgenoemde se swaartekrag het M99 moontlik vervorm en die gasbrug uitgerek.

Drie supernovas is al in M99 waargeneem.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 99
* UniverseToday: Donkergalaktika?
* PPARC: *New evidence for a Dark Matter Galaxy* 

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Messier 100

**Messier&nbsp;100** of **M100** (ook bekend as **NGC&nbsp;4321**) is ’n spiraalsterrestelsel in die sterrebeeld Berenike se Hare. Dit is in 1781 deur Pierre Méchain ontdek saam met die Messier-voorwerpe M98 en M99, en Charles Messier het dit in dieselfde jaar in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

Dit is een van die grootste en helderste sterrestelsels in die Virgo-sterrestelselswerm. Dit is sowat 55&nbsp;miljoen ligjare van die Aarde af en het ’n deursnee van 160&nbsp;000 ligjare. Dit was een van die eerste spiraalstelsels wat ontdek is.

## Stervorming 
Messier&nbsp;100 word beskou as ’n steruitbarsting-sterrestelsel, waar nuwe sterre al minstens die afgelope 500&nbsp;miljoen jaar gevorm word in ’n kring (gevorm deur die spiraalarms) van sowat 1&nbsp;000 parsek.

Soos by baie ander spiraalstelsels in die Virgo-swerm, is daar ’n afplatting van beide stervorming en neutrale waterstof (waarvan M100 min het in vergelyking met soortgelyke stelsels) in die sterrestelsel se skyf – ’n verskynsel wat veroorsaak word deur ’n interaksie met die binnekant van die Virgo-swerm.

## Supernovas 
Vyf supernovas is al in M100 waargeneem. In Maart 1901 is die eerste een, die tipe&nbsp;I-supernova SN&nbsp;1901B, ontdek met ’n skynbare helderheid van 15,6&nbsp;mag. SN&nbsp;1914A is in Februarie/Maart 1914 gevind. Die tipe kon nie vasgestel word nie, maar dit het ’n skynbare helderheid van 15,7&nbsp;mag gehad. Nog ’n tipe&nbsp;I, SN&nbsp;1959E, is van 21&nbsp;Februarie tot 17&nbsp;Junie 1960 gesien, met die dofste magnitude van die vyf wat gevind is: 17,5. Op 15 April 1979 is die eerste tipe&nbsp;II-supernova in M100 gevind; maar SN&nbsp;1979C het vinnig verdof. Die laaste supernova is op 7&nbsp;Februarie 2006 ontdek; SN&nbsp;2006X het ’n magnitude van 15,3 gehad toe dit ontdek is. Twee weke later het dit verdof tot 17&nbsp;mag.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 100
* ESA/Hubble

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Monokel

[duimnael|200px|regs|Die Britse politikus [Joseph Chamberlain (1836–1914) dra 'n monokel]]

'n **Monokel** of **oogglas** is 'n halwe bril, dit wil sê, 'n bril wat uit één glas bestaan en vir één oog bedoel is.

'n Monokel werk op die selfde manier as 'n bril, met die verskil dat dit nie op die neus geplaas word nie, en ook nie agter die oor gehaak word nie. In werklikheid bestaan 'n monokel uit 'n ronde lens met 'n draad kring daar rondom. 'n Toutjie is aan hierdie draad vasgemaak sodat die monokel om die nek gehang kan word, of iewers anders aan die klere vasgemaak kan word, sodat die monokel nie op die grond sal val as dit los kom nie. Mens klem die monokel vas tussen jou wangbeen en wenkbrou.

Die monokel is sedert die middel van die twintigste eeu uit die mode; mense wat net met een oog iets fout het dra liewer 'n bril waarin slegs een lens werk. Miskien is die aristokratiese konnotasie wat aan die oogglas verbonde is, een van die redes hoekom dit uit die mode geraak het – dit verklaar egter nie waarom die oogglas nie gewild is met snobs nie, of in omstandighede waarin vertoonsug gewens sou wees nie. Vermoedelik is die monokel as minder gebruikervriendelik as die bril beskou.

Die bekendste monokeldraer, en tegelykertyd die eerste persoon van wie ons weet, wat 'n monokel gedra het, was Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus (beter bekend as keiser Nero), wat deur 'n smarag gekyk het om die gladiatorgevegte te kon sien. Deesdae is bekende monokeldraers skaars; uitsonderinge is die Britse sterrekundige en TV-ster Sir Patrick Moore en die gewese bokser Chris Eubank.

Monokel is ook die benaming vir 'n vlek rondom 'n hond se oog.

## Eksterne skakels 
*
Messier 92

**Messier&nbsp;92** of **M92** (ook bekend as **NGC&nbsp;6341**) is ’n bolvormige sterreswerm sowat 26&nbsp;700 ligjare van die Aarde af in die sterrebeeld Hercules. Dit is in 1777 deur Johann Elert Bode ontdek en twee jaar later in die *Berliner Astronomisches Jahrbuch* gepubliseer. Charles Messier het die bolswerm in 1781 onafhanklik ontdek en in sy katalogus van komeetagtige voorwerpe opgeneem.

M92 is een van die helderste bolswerms aan die noordelike hemelruim, maar word dikwels deur amateur-sterrekykers misgekyk vanweë sy nabyheid aan die selfs skouspelagtiger Messier 13. Dit is in goeie sigtoestande met die blote oog sigbaar.

Van die bolswerms in die Melkweg is M92 een van die helderstes wat betref absolute magnitude. Dit is ook een van die oudstes – sowat 14,2 ± 1,2 miljard jaar, rofweg so oud soos die heelal. Dit lyk effens plat, met die kortas wat sowat 89% ± 3% so lank soos die hoofas is. Nes die meeste ander bolswerms het M92 baie min elemente benewens waterstof en helium, dus elemente wat sterrekundiges metale noem.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* SEDS: Messier 92
* Galactic Globular Clusters Database

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia