Saturnus se natuurlike satelliete

[thumb|450px|'n Foto van sommige van [Saturnus se mane wat deur die Cassini-ruimtetuig geneem is. Op die foto is Dione, Enkelados, Epimeteus, Prometeus, Mimas, Rea, Janus, Tetis en Titaan.]]

**Saturnus se natuurlike satelliete** (mane) is talryk en uiteenlopend. Hulle wissel van klein maantjies van net 'n paar dosyn meter breed tot die enorme Titaan, wat groter as die planeet Mercurius is. Saturnus het 274 mane met bevestigde wentelbane, die meeste van enige planeet in die Sonnestelsel. Dié getal sluit nie die duisende maantjies in wat in Saturnus se digte ringe voorkom of nóg honderde moontlike mane van 'n kilometer breed wat slegs eenmalig waargeneem is nie. Enkelados spuit ysstrale uit sy suidpoolgebied en is bedek met 'n dik laag sneeu. Iapetos het 'n kontras tussen 'n swart en wit halfronde en 'n indrukwekkende bergketting op die ewenaar, een van die hoogstes in die Sonnestelsel.

Altesaam 24 van die bekende mane is reëlmatige satelliete: Hulle het prograde bane wat nie 'n groot baanhelling teenoor Saturnus se ewenaar het nie. Iapetos het egter 'n groot helling – 'n ongewone kenmerk vir 'n reëlmatige maan. Dié 24 mane sluit die sewe groot mane in, asook vier klein mane wat in 'n trojaanbaan met groter mane is, en vyf wat as herdersmane optree. Twee klein mane wentel in Saturnus se B en G-ring. Die relatief groot Huperion is in 'n baanresonansie met Titaan.

Die oorblywende 250 mane, met 'n deursnee van 2 tot 213&nbsp;km, wentel veel verder van Saturnus af. Hulle is onreëlmatige satelliete, met hoë baanhellings en eksentrisiteite, beide prograad en retrograad. Hierdie mane is waarskynlik kleinplanete of fragmente van botsings wat deur Saturnus aangetrek is.

Daar word geraam dat Saturnus sowat 150 onreëlmatige satelliete groter as 2,8&nbsp;km het, asook honderde kleineres. Hulle word in groepe geklassifiseer: die Inuïtiese, die Galliese en die groot retrograde Noorse groep. Hulle name kom uit ooreenstemmende mitologieë. 'n Uitsondering is Foibe, die grootste onreëlmatige maan van Saturnus, wat wel deel van die Noorse groep is, maar na 'n Griekse Titaan genoem is.

Saturnus se ringe bestaan uit voorwerpe wat wissel van mikroskopies klein tot maantjies van honderde meter breed, elk in 'n eie baan. Nog een is daarna ontdek, wat die totaal op 146 te staan gebring het. Nes die ander dowwe mane, is dié nuwes ontdek met die opstapelingstegniek.  
* Enkelados is een van Saturnus se kleinste mane wat rond is. Net Mimas is kleiner.

### Trojane
Trojaanmane is 'n unieke eienskap van Saturnus. 'n Trojaanliggaam lê óf by die voorste L4- of die agterste L5-Lagrange-punt van 'n veel groter voorwerp, soos 'n groot planeet of maan. Tetis het twee trojaanmane, Telesto (voor) en Kalipso (agter), en Dione het ook twee, Helena (voor) en Poludeukes (agter). Titaan se oppervlak, wat moeilik is om te sien weens gereelde atmosferiese wasigheid, het blykbaar net 'n paar slagkraters en is moontlik baie jonk.
* Huperion, Titaan se naaste buurman. Die twee mane het 'n resonansie van 4:3, wat beteken Huperion voltooi drie omwentelings vir elk van Titaan se vier. Huperion het 'n uiters onreëlmatige vorm en 'n vreemde taankleurige ysoppervlak wat soos 'n spons lyk, hoewel sy binnekant ook gedeeltelik poreus kan wees. Die oppervlak is bedek met slagkraters met 'n deursnee van tussen 2 en 10&nbsp;km. Dit is die enigste maan benewens die klein mane van Pluto wat sover bekend 'n chaotiese rotasie het, wat beteken die maan het geen goed gedefinieerde pole of ewenaar nie. 
* Iapetos, die derde grootste maan. Op 3,5&nbsp;miljoen&nbsp;km van Saturnus af, is dit die groot maan wat die verste van die planeet af is. Dit het ook die grootste baanhelling, teen 15,47°. Iapetos se voorste halfrond is pikswart en sy agterste halfrond amper so helder soos vars sneeu. Die maan se poolstreke is net so helder soos sy agterste halfrond. Cassini het 'n 20&nbsp;km lange ewenaarrif ontdek, wat oor feitlik die hele ewenaar strek. Die donker èn ligte strke is vol kraters. Minstens vier impakbekkens is van 380 tot 550&nbsp;km breed. 'n Idee van waar die donker materiaal op Iapetos se oppervlak vandaan kom, is dalk in 2009 gevind, toe Nasa se Spitzer-ruimteteleskoop 'n groot, byna onsigbare ring, die Foibe-ring, om Saturnus ontdek het, net binne die wentelbaan van Foibe. Wetenskaplike glo die ring word gevorm deur stof en ysdeeltjies van Foibe af. Omdat die deeltjies, nes Foibe, in die teenoorgestelde rigting as Iapetos wentel, bots dit teen die maan terwyl dit in die rigting van Saturnus dryf en verdonker dit die voorste halfrond effens. 

### Onreëlmatige mane
[thumb|300px|links|'n Diagram van die wentelbane van Saturnus se 250 bekende buitenste, onreëlmatige mane (soos in Maart 2025). Die meeste het 'n [Retrograde en prograde beweging|retrograde beweging. Die bane van retrograde mane is rooi en dié van prograde mane blou.]]
Onreëlmatige mane is klein satelliete met verafgeleë, gehelde en dikwels retrograde wentelbane. Hulle is vermoedelik deur Saturnus aangetrek. Hulle kom dikwels in groepe voor.

Die presiese grootte en albedo van baie van die onreëlmatige mane is nie bekend nie, omdat hulle te klein is om deur teleskope op Aarde en in die ruimte te onderskei. Hulle groottes word geraam geskoei op hulle helderheid, met die veronderstelling dat hulle 'n donker oppervlak en dus lae albedo het van sowat 6% (die albedo van Foibe) of minder. Die onreëlmatige mane is gewoonlik grys (spektraal neutraal) of effens rooi soos sommige komete, hoewel hulle baie minder rooi as Kuipergordelvoorwerpe is.

#### Inuïtiese groep
Die Inuïtiese groep sluit in 36 buitemane met prograde wentelbane wat omtrent ewe ver van die planeet af is (190-300 radiusse van Saturnus) en baanhellings van 45-50° het. Ook hulle kleure stem ooreen. Hulle kan dus as 'n groep beskou word. Die Inuïtiese groep word verder in drie aparte subgroepe verdeel op grond van hulle verskillende halwe lengteasse, wat genoem is na die grootste van hulle lede. Georden volgens toenemende halwe lengteasse, is dié subgroepe die Kiviuq-subgroep (188 radiusse van Saturnus), Paaliaq (249 radiusse) en Siarnaq (297 radiusse). Dit is onbekend of al hierdie subgroepe dieselfde oorspong het.

Die Kiviuq-groep het 20 lede, met net twee wat name het: Ijiraq en Kiviuq. Kiviuq se deursnee is sowat 17&nbsp;km en die maan het 'n lang vorm, wat aandui dit kan 'n kontakdubbelvoorwerp wees. Die Siarnaq-groep het 15 lede, waarvan net twee name het: Tarqeq en Siarnaq. Siarnaq is die grootste lid van die hele Inuïtiese groep, met 'n deursnee van sowat 39&nbsp;km. Paaliaq (deursnee: ~25&nbsp;km) behoort nie tot 'n subgroep nie.

#### Galliese groep
Die Gallies groep het 17 prograde buitemane met soortgelyke baanhellings (35-40°), eksentrisiteite en kleure. Die lede met name is Albiorix, Bebhionn, Erriapus en Tarvos. Die grootste een is Albiorix, met 'n geraamde deursnee van sowat 29&nbsp;km. Dié groep kan verdeel word in die Albiorix-subgroep met 16 mane met halwe lengteasse van tussen 200 en 330 radiusse van Saturnus, en die buitenste maan, S/2004&nbsp;S&nbsp;24, wat 'n kleiner eksentrisiteit en 'n baie groter halwe lengteas (~400 radiusse) het. 

S/2004&nbsp;S&nbsp;24 is dalk nie regstreeks verwant aan die Galliese groep nie, hoewel dit moontlik gevorm het as 'n fragment van 'n lid daarvan.

#### Noorse groep
Al 197 retrograde buitemane van Saturnus word breedweg in die Noorse groep ingedeel. Net 31 van hulle het name. Hulle sluit in Aegir, Beli, Bestla, Fenrir, Foibe, Greip, Loge, Narvi, Skrymir en Ymir.

Hoewel daar geen opeenhoping in dié groep voorkom nie, het navorsers onder Edward Ashton voorgestel dat hulle in vier verskillende subgroepe verdeel word, geskoei op hulle baanhellings. Hulle het dalk nie 'n botsingsoorsprong nie. Die drie subgroepe is die Foibe-subgroep (hellings van tussen 172,5° en 180°) die Mundilfari-subgroep (hellings van 157° tot 172,5° en die een met die meeste lede) en die Kari-subgroep (hellings van 151° tot 157°). 

Die oorblywende lede van die Noorse groep met baanhellings van kleiner as 151° is skaars en behoort volgens Ashton en kie. tot die kleinhellingsubgroep. Van hulle het Narvi en S/2019&nbsp;S&nbsp;11 die mees soortgelyke wentelbane, wat daarop dui dat hulle 'n oorsprong deel.

## Sien ook
* Lys van Saturnus se natuurlike satelliete

## Verwysings
## Skakels
* Scott S. Sheppard: Saturn Moons
* 
* 
* 
* Rotate and Spin Maps of 7 Moons at *The New York Times*
* Tilmann Denk: Outer Moons of Saturn