Suid-Afrika-Lesotho-betrekkinge

duimnael
**Suid-Afrika-Lesotho-betrekkinge** verwys na die huidige en historiese bilaterale betrekkinge van Suid-Afrika en Lesotho. Lesotho, wat deur Suid-Afrika omring word, is vir die meeste van sy ekonomiese sake afhanklik van Suid-Afrika, en sy buitelandse beleid is dikwels in lyn met dié van Pretoria. Beide is lidstate van die Statebond van Nasies, die Afrika-Unie, die Suider-Afrikaanse Doeane-unie en die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap. Lesotho, saam met Eswatini, is beskryf as satellietstate van Suid-Afrika.

Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in Maseru. Lesotho het 'n hoëkommissaris in Pretoria en konsulaat-generaal in Kaapstad en Durban en konsulate in Klerksdorp en Welkom.

## Geskiedenis
Die gebied bekend as Lesotho word heeltemal omring deur Suid-Afrika. Lesotho (toe Basoetoland, 'n Britse protektoraat) is in 1871 by die Kaapkolonie geannekseer, maar het in 1884 weer apart (as 'n kroonkolonie) geword. Toe die Unie van Suid-Afrika in 1910 gevorm is, was daar pogings deur die Verenigde Koninkryk om Lesotho in te sluit. In Oktober 1966 het die Koninkryk egter volle onafhanklikheid verkry. Ten spyte van formele onafhanklikheid het die wit-beheerde regering in Suid-Afrika 'n belangrike rol gespeel in die ekonomiese en politieke sake van sy buurland, insluitend die ondersteuning van die regering van Lesotho se premier, hoof Leabua Jonathan. In 1986 het Suid-Afrika die staatsgreep in Lesotho ondersteun wat Justin Lekhanya aan bewind gebring het. Op sy beurt het Lekhanya se regering lede van die African National Congress sowel as tegnici uit Noord-Korea verdryf, wat gelei het tot aansienlik beter verhoudings tussen die twee lande.

## Post-apartheid verhoudings
Suid-Afrika het sy eerste demokratiese verkiesing in 1994 gehou.

In September 1998 het Suid-Afrika 'n militêre ingryping in Lesotho in die naam van die SAOG gelei, na oproer ná die verkiesing en gerugte van 'n moontlike staatsgreep. SAOG-troepe het in Mei van die volgende jaar uit Lesotho onttrek.

Sedertdien het Suid-Afrika se invloed in Lesotho gegroei. Dit is betrokke by die Lesotho-Hoogland-waterprojek, 'n voortgesette watervoorsienings- en hidrokragprojek. In Augustus 2010 het die Suid-Afrikaanse president Jacob Zuma 'n groep beleggers en politici na Lesotho gelei, waar hulle bilaterale samewerking sowel as streekspolitieke ontwikkelinge bespreek het.Terwyl hy in 2010 in Lesotho was, het Zuma die Katsedam  besoek en 'n gesamentlike sitting van die Parlement van Lesotho toegespreek.

## Anneksasievoorstelle
Met dekolonisasie het Betsjoeanaland en Basoetoland in 1966 onafhanklik geword as onderskeidelik die Republiek van Botswana en die Koninkryk van Lesotho. Hulle is in 1968 gevolg deur Swaziland, nou bekend as Eswatini. Suid-Afrika het gehoop om beheer oor hierdie drie state te kry, maar die Britse regering het verbintenisse aangegaan om die belange van die swart Afrika-inwoners te respekteer, wat nie behoue sou bly deur hulle aan Apartheid Suid-Afrika oor te gee nie.

In 2010 het vakbondlid Vuyani Tyhali 'n petisie ter ondersteuning van anneksasie begin en gesê: "Ons het 30 000 handtekeninge. Lesotho is nie net deur land omring nie – dit is deur Suid-Afrika omring. Ons was 'n arbeidsreserwe vir apartheid-Suid-Afrika. Daar is geen rede vir ons om langer as 'n nasie met sy eie geldeenheid en leër te bestaan nie". Ntate Manyanye, 'n liefdadigheidsdirekteur, het die VIGS-epidemie as 'n rede aangehaal waarom Lesotho nie meer as 'n onafhanklike land kon oorleef nie: "Lesotho veg vir oorlewing. Ons het 'n bevolking van ongeveer 1,9 miljoen, maar daar is dalk soveel as 400 000 VIGS-wesies onder ons. Die lewensverwagting het tot 34 gedaal. Ons is desperaat".

In 2023 het Lesotho se parlement gedebatteer oor die eis van die gebied van die Vrystaat en ander Basotho-lande van Suid-Afrika. Dit was nadat Tshepo Lipholo, 'n lid van die Basotho-konvensiebeweging, in 2022 tot die Parlement verkies is, die enigste lid van die party wat verkies is. Hul platform is gebaseer op die idee dat die grond van die Basotho, die hoof etniese groep in Lesotho, aan die nasie terugbesorg moet word, aangesien dit in die 19de eeu deur die Afrikaners geneem is. Vorige groepe het probeer om die Koningin te kontak met die versoek om Lesotho 'n tiende provinsie van Suid-Afrika te maak. Baie Basotho woon in Suid-Afrika, en baie is ook afhanklik van Suid-Afrika vir werk. Suid-Afrikaanse amptenare het egter gesê dat hulle nie die anneksasie sou ondersteun nie, aangesien dit nie deur 'n meerderheid ondersteun is nie.

## Evaluasie
Die verhouding tussen Suid-Afrika en Lesotho is diep verweef deur geografiese, ekonomiese en kulturele bande, maar word gekenmerk deur beide samewerking en uitdagings. Suid-Afrika, wat Lesotho heeltemal omsluit, is sy primêre handelsvenoot, met die Suider-Afrikaanse Doeane-unie en SAOG wat handel en ekonomiese integrasie bevorder, veral deur die uitvoer van Lesotho se tekstiele en water via die Lesotho-Hoogland-waterprojek. Histories het Suid-Afrika se betrokkenheid tydens die apartheid-era en Lesotho se steun aan anti-apartheid-bewegings spanning veroorsaak, maar vandag is die verhouding stabiel, met samewerking in streeksveiligheidsraamwerke. Tog skep kwessies soos grensbeheer, migrasie van Basotho-werkers na Suid-Afrika, en Suid-Afrika se ekonomiese dominansie spanninge. Kulturele bande, veral deur gedeelde tale soos Sesotho, versterk die verhouding, maar Lesotho se afhanklikheid van Suid-Afrika vir ekonomiese stabiliteit bly 'n sensitiewe punt in bilaterale betrekkinge.

## Verwysings