Salpeteroorlog

Die **Salpeteroorlog** of die **Stille Oseaan-oorlog** (Spaans: *Guerra del Pacífico*) is in die weste van Suid-Amerika tussen Chili asook die geallieerdes Bolivië en Peru op 'n verskeidenheid terreine, waaronder die Stille Oseaan, die Atacamawoestyn en Peru se woestyne en bergagtige streke in die Andes, geveg. Vir die eerste vyf maande is die oorlog as 'n vloot-veldtog gevoer, nadat Chili gesukkel het om 'n see-gebaseerde voorraadkamp vir sy magte in die wêreld se droogste woestyn te vestig. Die oorlog is 'n dramatiese baken in die geskiedenis van Suid-Amerika en staan as een van die belangrikste militêre ontmoetings van die laat 19de eeu bekend. Weens die oorlog se belangrikheid het dit 'n aansienlike wetenskaplike belangstelling gelok.

duimnael|links|Kaart van Chileense militêre operasies
duimnael|links|Militêre operasies ná die val van Lima tot aan die einde van die oorlog. Byna elke ontplooiing van Chileense magte ver van die kus is deur die Peruaanse guerrillaoorlogvoering teengestaan wat nie op die kaart vertoon word nie.
In Februarie 1878 het Bolivië 'n nuwe belasting op 'n Chileense mynmaatskappy ("Compañía de Salitres y Ferrocarril de Antofagasta", kort CSFA), wat in Bolivië salpeter ontgin het (vandaar die naam van die oorlog), opgelê ten spyte van die Boliviaanse uitdruklike waarborg in die grensverdrag van 1874, waarin bepaal is, dat belastings op Chileense persone of nywerhede vir 25 jaar nie verhoog sou word nie. Chili het teen die belastingverhoging protes aangeteken en gevra om dit te stuur vir mediasie, maar Bolivië het geweier en dit as 'n onderwerp van Bolivië se howe beskou. Chili het egter daarop aangedring en die Boliviaanse regering in kennis gestel dat Chili homself nie langer aan die grensverdrag van 1874 gebind beskou nie indien Bolivië nie die handhawing van die wet sou opskort nie. Op 14 Februarie 1879, toe Boliviaanse owerhede die gekonfiskeerde eiendom van CSFA probeer opveil het, het Chileense gewapende magte die hawestad Antofagasta beset.

Peru, geallieerd met Bolivië deur hul geheime alliansie-verdrag van 1873, het probeer bemiddel, maar op 1 Maart 1879 het Bolivië oorlog verklaar teen Chili en Peru versoek om hul alliansie te aktiveer, terwyl Chili daarop aangedring het dat Peru sy neutraliteit sou verklaar. Op 5 April, nadat Peru geweier het, het Chili oorlog teen albei lande verklaar. Die volgende dag het Peru gereageer deur die erkenning van die *casus foederis*.

Daarna het Chili se landveldtog die Boliviaanse en Peruaanse weermagte oorrompel. Bolivië is verslaan en het ná die Slag van Lima op 26 Mei 1880 onttrek. Die Peruaanse weermag is verslaan in die Slag van Arica op 7 Junie 1880. Die landveldtog het sy hoogtepunt met die Chileense besetting van Lima in Januarie 1881 bereik. Oorblyfsels van die Peruaanse weermag het 'n guerrilla-oorlog teen Chili begin voer. Hierdie veldtog van die Breña was 'n weerstandsbeweging, maar dit het nie die oorlog se uitslag verander nie. Ná Peru se nederlaag in die Slag van Huamachuco in Julie 1883 het Chili en Peru op 20 Oktober 1883 die Verdrag van Ancón onderteken. Bolivië het in 1884 'n wapenstilstand met Chili onderteken.

Chili het die Peruaanse grondgebied Tarapacá verkry, die omstrede Boliviaanse departement Litoral (waarmee Bolivië sy seetoegang kwyt was), sowel as die tydelike beheer oor die Peruaanse provinsies Lima en Arica. In 1904 het Chili en Bolivië die "Verdrag van vrede en vriendskap" onderteken, waarin die definitiewe grense bepaal is. Die Lima-Arica-kompromie van 1929 het Arica aan Chili en Lima aan Peru besorg.

## Sien ook 
* Chaco-oorlog (1932–1935), 'n ander oorlog waarin Bolivië grondgebied verloor het

## Verwysings 
## Bronnelys 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  

## Eksterne skakels 
*  
*  Chileense karikature van die oorlog, universiteit van Chili, 2009.
*