Klas 19-stoomlokomotief

Die **Klas 19** is 'n tipe stoomlokomotief wat deur die Suid-Afrikaanse Spoorweë gebruik is. Hierdie lokomotief is ontwerp deur Kol. F.R. Colins, die Hoof- Meganiese Ingenieur van die SAS&H (1922-1929). Daar is sewe subklasse in die klas.
[duimnael|links|140px|Kol. F.R. Colins, die [SAS&H se Hoof- Meganiese Ingenieur]]
Daar is vier lokomotiewe gebou deur *Berliner Maschinenbau AG (BMAG)* en afgelewer in 1928. Die lokomotiewe was toegerus met Walschaerts-klepratwerk en superverhitters. Die lokomotiewe het eers diens gedoen op die Kimberley—Vryburgtrajek en daarna by Empangeni en was baie suksesvol. Een lokomotief se stoomketel is vervang en hy is hergeklassifiseer as **Klas 19R**.

## Klas 19A en Klas 19AR 
**Klas 19A** is ontwerp om op ligter sylyne diens te doen. Om massa te verminder is die silinders en die dryfwiele se omtrek verklein en 'n ietwat kleiner stoomketel is ingebou. Ses-en-dertig van die lokomotiewe is in 1929 deur die *Schweizerische Lokomotivfabrik Winterthur (SLM)* in Switserland gebou. Vyf van die lokomotiewe se stoomketels is later vervang met Nr. 1A stoomketels en hulle is hergeklassifiseer as **Klas 19AR**. Die lokomotiewe het eers regdeur die land diens gedoen maar is later net in KwaZulu-Natal, die Oos-Kaap en die Wes-Kaap gebruik. Hulle is almal in 1977 onttrek.

## Klas 19B en Klas 19BR 
In 1930 is nog 'n verdere veertien Klas 19A-lokomotiewe bestel. Daar was meer spasie tussen die wiele van die voorste draaistel en ook die silinders en derhalwe is die lokomotiewe as **Klas 19B** geklassifiseer. Een van die lokomotiewe is toegerus met Caprotti-klepratwerk as 'n eksperiment maar dit is vervang in 1943. 'n Ander lokomotief se stoomketel is vervang met 'n Nr. 1A stoomketel en hy is geherklassifiserer as **Klas 19BR**. Die lokomotiewe het diens gedoen in die omgewing van Kaapstad, tussen Kimberley en Vryburg en ook tussen Graaff-Reinet en Rosmead. Hulle is onttrek in 1977.

## Klas 19C 
Nadat A.G. Watson as Hoof- Meganiese Ingenieur van SAS&H aangestel is in 1929, is daar besluit om nog 50 Klas 19B lokomotiewe te bestel. Gedurende die tenderfase het die *North British Locomotive Company* die gebruik van die R.C. klepratwerk voorgestel. Alhoewel dit duurder was, is die voorstel aanvaar en die lokomotiewe is afgelewer in 1935, toegerus met Nr. 1A stoomketels en geklassifiseer as **Klas 19C**.

Die lokomotiewe het diens gedoen op die Witwatersrand, die Oos-Kaap en die Wes-Kaap. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het al die lokomotiewe in Kaapstad diens gedoen. Gedurende 1970 het 'n paar in Bloemfontein diens gedoen vanwaar hulle gewerk het tot in Aliwal-Noord. Hulle is almal uit diens onttrek in 1978.

## Klas 19D 
Gedurende die tydperk wat W.A.J. Day as Hoof- Meganiese Ingenieur van SAS&H aangestel was, is nog 135 lokomotiewe bestel by 3 firmas, *Krupp*, *Borsig* en *Škoda Works* net voor die Tweede Wêreldoorlog. Die lokomotiewe was indenties aan Klas 19C behalwe dat hulle toegerus was met Walschaerts-klepratwerk en derhalwe as **Klas 19D** geklassifiseer is.

Net ná die Tweede Wêreldoorlog is nog 50 lokomotiewe bestel by *Robert Stephenson and Hawthorn Ltd*. Hulle was identies aan die vooroorlogse **Klas 19D** modelle behalwe dat hulle toegerus was met vakuumremme. Daarna is nog 50 lokomotiewe bestel by *North British Locomotive Company* in 1949. Die lokomotiewe was toegerus met 'n silindriese *Vanderbilt*-tipe kolewa. Die kolewa was toegerus met seswiel *Buckeye*-draaistelle.

Gedurende 1979 is daar geëksperimenteer met 'n **Klas 19D**-lokomotief. 'n Lempor-uitlaatstelsel is aangebring en die steenkoolverbruik is verminder deur die toevoeging van 'n gasgedrewe vuurkas. Die sukses wat met die eksperiment behaal is het gelei tot die ontwikkeling van die Klas 26-stoomlokomotief.

Class 19R no. 1367.jpg|Klas 19R no. 1367 in Empangeni, ongeveer 1966

SAR Class 19 1369 (4-8-2) L.JPG|SAR no. 1369 op 11 Junie 2005 in Breyten, Mpumalanga
SAR Class 19 1369 (4-8-2) T.JPG|Tipe MR1-kolewa op no. 1369, 11 Junie 2005

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* Klas 19D No. 2510 op statiese uitstalling in Barkly-Oos.