open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sentraal-Atlas

duimnael|regs|Die gesamentlike Atlasgebergte topografies en polities
thumb|left|Sidi Mhamed Ben Embarek
Die **Sentraal-Atlas** is 'n byna 500 kilometer lange, tot die Atlasgebergte in Noord-Afrika behorende, bergreeks in Marokko.

Noord daarvan lê 'n verder bergreeks, die Rif, terwyl die suide begrens word deur die Groot-Atlas. In die weste lê die hoofvestigings gebied van Marokko aan die kus van die Atlantiese Oseaan. Oos lê die Plato van die Sjots en die Tellatlasbergreeks waarvan dit deur die *Moulouyarivier* geskei is.

Dit is deurgaans bevolk. In besonder aan die westelike uitlope woon baie mense. So lê Fès 'n stad met knap meer as 1&nbsp;000&nbsp;000 (2004) inwoners aan die voet van die berge. In die bergreeks self is daar egter 'n aantal groterige stede.

Die hoogste piek is 3&nbsp;737 meter bo seespieël.
Moulouya

Die sowat 600 km lange **Moulouya** (ook *Wadi al-Muluyah* kortweg. *Muluja* genoem) is 'n Noord-Afrika rivier in Marokko.

Dit verdeel die Atlasgebergte in die helfte met die *Sentraal-Atlas* in die weste en die Plato van die Sjots en die *Tellatlasbergreeks* in die ooste. Dit onspring ongeveer in die middel van Marokko tussen die twee bergreekse *Sentraal-Atlas* en *Groot-Atlas*, en mond slegs sowat 300 kilometer oos in die Straat van Gibraltar in die westelike Middellandse See uit.
Spätzle

duimnael|regs|250px|Spätzle mat Ënnen (Spätzle met uie) uit Luxemburg. 
**Spätzle** (soms ook **Spätzli**, **Spatzen** en **Spätzla** genoem) is 'n bekende soort vermicelli uit die Alemanniese kookkuns van Suid-Duitsland, die Duitstalige Switserland, die westelike Oostenryk en die Elsas. Die oorspronklike Swabiese woord is eintlik 'n verkleiningsvorm van *Spatz* (mossie). Spätzle word saam met sous as 'n hoofgereg bedien. 

Spätzle word gewoonlik net soos ander pastageregte uit 'n deeg van meel, eiers, sout en water gemaak. Af en toe word die water deur 'n groter aantal eiers vervang. In teenstelling met ander soorte pasta is die Spätzledeeg baie vogtig en pap. Dit kan dus nie uitgerol word soos ander soorte deeg nie, aangesien dit maklik sal skeur. Die deeg word vanuit 'n spesiale Spätzle-rasper as dun strepies regstreeks in kokende soutwater geplaas. Spätzle neem net enkele minute om klaar te kook en styg dan na bo waar hulle met 'n lepel afgeskep kan word. Om bereiding te vergemaklik, is spesiale metaalskawe en -perse beskikbaar.
Landengte

duimnael|275px|Die Landengte van Panama verbind Noord- en Suid-Amerika.

'n **Landengte** (Engels: *isthmus* van die Grieks ισθμός, *isthmos*) is 'n nou strook land wat aan beide kante deur water begrens word en twee groot landmassas aan mekaar verbind.
Dit is die omgekeerde van 'n seestraat (wat tussen twee landmassas lê en twee groter waterliggame verbind).

Landengtes is natuurlik geskikte plekke om kanale te bou. Die Panamakanaal, wat die Atlantiese en Stille Oseane verbind, verminder skeepsreistyd tussen die oos- en weskus van die Amerikas drasties. Die Suezkanaal is nog 'n voorbeeld - dit laat verskeping tussen Europa en Asië toe sonder om óm die suidpunt van Afrika te vaar.

## Lys van landengtes 
* Die Landengte van Panama – een van die bekendste landengtes - verbind Noord-Amerika en Suid-Amerika.
* Die Landengte van Korinte in Griekeland – die eerste landengte om die naam isthmos te kry.
* Die Landengte van Dubrovnik – vandag se Stradun, (hoofstraat), wat Laus en Dub in 'n enkele stadseenheid verenig het
* Die Landengte van Suez - die landengte in Egipte, tussen Noord-Afrika en Suidwes-Asië, waar die Suezkanaal geleë is
* Die Landengte van Kra, wat die Maleise skiereiland met die Asiese vasteland verbind
* Die landengte van Avalon in Kanada – skei die hoofeiland van Newfoundland van die Avalonskiereiland (waar die hoofstad, St. John's, geleë is)
* Die Landengte van Chignecto – verbind die vastelandgedeelte van Nova Scotia met Noord-Amerika
* Die Landengte van Tehuantepec - verbind Yucatan en Sentraal-Amerika met die res van Meksiko
* Die Landengte of Perekop tussen die Krim en die eintlike Oekraïne
* Die Kareliese Landengte tussen die Golf van Finland en Ladogameer
* Die Madison Landengte, tussen Mendotameer en Mononameer in Madison, Wisconsin

## Kyk ook 
* Geografie
* Vasteland
* Tombolo
* Skiereiland
* Landbrug

## Verwysings
Esdoringsuiker

**Esdoringsuiker** word uit die sap van die esdoringboom verkry. Die sap word gekook totdat al die water verdamp het en net suiwer suiker oorbly, wat gewoonlik in blokkies of as deurskynende kandie aangebied word. Die metode vereis groot vaardigheid, aangesien die suiker vinnig kan aanbrand. 

Esdoringsuiker is al lank die gewildste suiker in die Eerste Wêreld, omdat dit maklik gestoor kan word. Vandag word dit gebruik om 'n aantal esdoringprodukte hulle tipiese geur te gee. Dit is twee keer so soet as gewone rietsuiker.

## Sien ook 
* Esdoringstroop
Boesman

duimnael|links|'n Jong Sanvrou in Botswana
duimnael|links|Sanman
[duimnael|links|Ou Boesmantekeninge (Murewa, [Zimbabwe)]]
Die **Boesmans** of die **San** is 'n volk wat woonagtig is in Suider-Afrika. Hulle was oorspronklik jagter-versamelaars, deel van die Khoisan-groep en verwant aan die Khoikhoi wat, in teenstelling met die San, nomadiese veeboere was. Die Boesmans word beskou as die oorspronklike inwoners van Suid-Afrika en woon reeds 40&nbsp;000 jaar lank in die suidweste van die land. Uit die gebied wat vandag as Botswana bekend staan, het die Khoikhoi waarskynlik 2&nbsp;000 jaar gelede na die Kaapprovinsie getrek, waar hulle die San aangetref het. Europeërs het hulle Hottentotte genoem, 'n verwysing na hul taal wat volgens die blankes só hortend gepraat is dat dit geklink het soos "hot" en "tot". Hierdie twee groepe het saamgesmelt en staan vandag bekend as die Khoisan.

## Naamgewing 
Die benaming *Boesman* kom van die Nederlandse woord *bosjesman*, aangesien dié mense tradisioneel in die veld tussen bossies gewoon het. Die benaming is dus van Europese oorsprong en nie selfgekose nie. Terselfdertyd is die benaming *San* oorspronklik deur die Boesmans se etnies verwante, tradisionele mededingers, die Khoikhoi gebruik. Die woord is neerhalend gebruik en beteken *buitestaander*. Die Khoisan het geen kollektiewe benaming vir hulself nie, en verwys na hulself volgens enger stam- of groepname, soos ''Ju/'hoansi* (woonagtig tussen die grens van Noord-Namibië en Botswana), *Hai//om* (woonagtig naby die Etosha Nasionale Park) of *!Kung*. In hierdie name verteenwoordig die leestekens verskillende kliekklanke. Alhoewel die woord *Boesman* deur sommige as polities-verkeerd beskou word, verkies baie van dié mense die benaming bo *San''.

## Literatuur 
* Gardiner, Nancy: The Little Golden People are Back. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 19, nr. 4, Junie 1970
* von Wielligh, G.R.: Boesman-Stories. Deel 1, Mitologie en legendes

## Sien ook 
* Braam le Roux
* Dawid Kruiper
* D'Kar

## Verwysings
Brenda Fassie

**Brenda Fassie** (* 3 November 1964 – † 9 Mei 2004) was 'n Suid-Afrikaanse popsangeres wat deur menigte gereken word as die stem van die uitgeslote swart mense gedurende die Apartheidsera. Brenda is gebore in Langa, Kaapstad as die jongste van 9 kinders. Sy is vernoem na Brenda Lee, 'n Amerikaanse countrysangeres. Haar vader is oorlede toe sy 2 jaar oud was en met die hulp van haar moeder, 'n pianis, het sy geld begin verdien deur vir toeriste te sing.

In 1981, op die ouderdom van 16, het sy Kaapstad verlaat en na Soweto, Johannesburg gegaan om roem te vind as 'n sangeres. Brenda het eers by die groep Joy aangesluit, en het later die hoofsangeres geword vir die lokasie-popgroep Brenda and the Big Dudes. Sy het 'n seun, Bongani, in 1985 by 'n mede-musikant van die Big Dudes gehad. Brenda het later in 1989 met 'n voormalige gevangene Nhlanhla Mbambo getrou, maar is in 1991 weer van hom geskei. Dit is rondom hierdie tyd dat sy verslaaf geraak het aan kokaïen en haar loopbaan het daaronder gely.

Met baie uitgesproke sieninge en gereelde besoeke aan die armer lokasies van Johannesburg, sowel as liedjies oor lewe in die lokasie, het sy geweldige gewildheid geniet. Sy is die beste bekend vir haar liedjies *"Weekend Special"* en *"Too late for Mama"*, en is deur *Time Magazine* in 2001 die *"Madonna van die Townships"* genoem.

In 'n dwelmverwante voorval in 1995 is sy bewusteloos ontdek saam met die liggaam van haar minnaar, Poppie Sihlahla, wat gesterf het aan 'n skynbare oordosis. Fassie het oorleef en na rehabilitasie het sy haar loopbaan weer op dreef gekry. Sy het egter steeds dwelmprobleme gehad en het ongeveer 30 keer in haar lewe teruggekeer na rehabilitasieklinieke.

Sedert 1996 het sy verskeie solo-albums vrygestel, soos *"Now Is The Time"*, *"Memeza"* (1997, die topverkoperalbum in Suid-Afrika) en *"Nomakanjani?"*. Die meeste van haar albums het multi-platinum verkopers geword in Suid-Afrika.

Op die oggend van 26 April 2004 het Brenda ineengestort in haar huis in Buccleuch en is opgeneem in die Sunninghill-hospitaal in Johannesburg. Volgens 'n persverklaring het sy 'n hartaanval gehad, maar daar is later berig dat sy in 'n koma gegaan het as gevolg van 'n asma-aanval. Die nadoodse ondersoek het onthul dat sy 'n oordosis kokaïen ingeneem het op die aand van haar ineenstorting en dat dit 'n koma tot gevolg gehad het. Sy het ophou asemhaal en het breinskade opgedoen as gevolg van 'n tekort aan suurstof. Brenda is op 9 Mei 2004 in die ouderdom van 39 oorlede in die hospitaal sonder dat sy weer haar bewussyn kon herwin, nadat die asemhalingsapparaat afgeskakel is. Volgens die Suid-Afrikaanse koerant, die *Sunday Times*, en die bestuurders van haar musiekmaatskappy het die nadoodse ondersoek ook getoon dat sy MIV-positief was. Haar bestuurder, Peter Snyman, het hierdie aspek van die verslag ontken.

## Diskografie 
* *Brenda Fassie* (1994)
* *Memeza* (1997)
* *Thola Amadlozi* (2000)
* *Brenda The Greatest Hits* (2001)
* *Gimme Some Volume* (2004)

## Sien ook 
* Lys van bekende Suid-Afrikaners
* Lys van Suid-Afrikaanse musikale kunstenaars

## Eksterne skakels 
* *Brenda Fassie: A very human hero (BBC News)*
Filata

[duimnael|250px|Italiaanse [mozzarella, 'n tipiese filata-kaas]] Die vakterm **Filata** (afgelei van Italiaans *filare* "uitmekaar trek") verwys na 'n spesiale kaasmaakmetode, wat oorspronklik in Italië ontwikkel is.  

Pasta-Filata-kaas word van wrongel gemaak, wat eers 'n tyd lank moet rus en daarna uit die wei geneem en met warm water (teen 80 °C) oorgiet word. Die massa word vervolgens geroer, geknie en uitmekaar getrek om 'n sagte en vormbare deeg te verkry. Hiervan word klein stukkies afgesny en tot bolle gevorm. Nadat hulle in koue water afgekoel is, word die kaasbolletjies in pekel of wei geplaas. Hoe langer die kaas in die pekel lê, hoe meer word hy gesout.

Die kaas word vars verkoop of verder verwerk (meestal gedroog of gerook).

Tipiese filata-kaassoorte sluit byvoorbeeld in: 

* Bocconcini (oorsprong: Kanada)
* Caciotta 
* Caciocavallo 
* Fior di Latte (oorsprong: Kanada)
* Girellone, Girellone farcito 
* Mozzarella (oorsprong: Italië)
* Buffelmelk-mozzarella (oorsprong: Italië)
* Perette bianche, Perette affumicate, Perette filoncini (oorsprong: Sardinië (Italië))
* Provolone (oorsprong: Italië, Kanada)
* Ragusano 
* Scamorza (oorsprong: Italië)
* Tenerella 
* Trecce (oorsprong: Kanada)
Bernhard Grzimek

**Bernhard Klemens Maria Grzimek** (* 24 April 1909 in Neisse, Opper-Silesië; † 13 Maart 1987 in Frankfurt am Main) was 'n Duitse outeur en dierebeskermer. 

## Werke 
### Films 
* 1956 - Kein Platz für wilde Tiere
* 1959 - Serengeti darf nicht sterben (Serengeti sal nie sterf)
* 1956 - 1980 - Ein Platz für Tiere (TV-reeks van die ARD; tot 1987 nog verkort wysigings)

### Boeke 
* 1941 - Wir Tiere sind ja gar nicht so! Franckh'sche Verlagshandlung
* 1943 - Wolf Dschingis: Neue Erlebnisse, Erkenntnisse und Versuche mit Tieren, Franckh'sche Verlagshandlung
* 1951 - Affen im Haus und andere Tierberichte, Franckh'sche Verlagshandlung
* 1952 - Flug ins Schimpansenland: Reise durch ein Stück Afrika von heute, Franckh'sche Verlagshandlung
* 1956 - 20 Tiere und ein Mensch
* 1956 - Thulo aus Frankfurt Rund um die Giraffe, Franckh'sche Verlagshandlung
* 1959 - Serengeti darf nicht sterben (*oor die werk aan die film*)
* 1960 - Kein Platz für wilde Tiere
* 1961 - Unsere Brüder mit den Krallen
* 1963 - Wir lebten mit den Baule. Flug ins Schimpansenland
* 1965 - Wildes Tier, weißer Mann
* 1968 - Grzimeks Tierleben
* 1969 - Grzimek unter Afrikas Tieren: Erlebnisse, Beobachtungen, Forschungsergebnisse
* 1974 - Auf den Mensch gekommen: Erfahrungen mit Leuten
* 1974 - Vom Grizzlybär zur Brillenschlange: Ein Naturschützer berichtet aus vier Erdteilen, Kindler
* 1974 - Einsatz für Afrika: Neue Erlebnisse mit Wildtieren, Kindler
* 1974 - Tiere, mein Leben: Erlebnisse und Forschungen aus fünf Jahrzehnten, Harnack
* 1977 - Und immer wieder Pferde. Kindler

### Tydskrifte 
* Sedert 1960 - *Das Tier* (Herausgeber zusammen mit Konrad Lorenz und Dr. Heini Hediger)

## Literatuur 
* Franziska Torma: *Eine Naturschutzkampagne in der Ära Adenauer. Bernhard Grzimeks Afrikafilme in den Medien der 50er Jahre*. Martin Meidenbauer Verlag, München 2004, 
* Gerhard Grzimek, Rupprecht Grzimek: *Die Familie Grzimek aus Oberglogau in Oberschlesien*, in: "Deutsches Familienarchiv", Band X, Verlag Degener & Co., Neustadt (Aisch) 1958. -  4., erweiterte und überarbeitete Ausgabe, Herder-Institut, Reutlingen 2000.

## Eksterne skakels 
* Bernhard Grzimek - sein Leben - Lebensverhaal in PDF-formaat (2,8 MB)
* Private Homepage von Dirk Petzold über den Zoo Frankfurt
* Audio und Manuskript: Wie Bernhard Grzimek 1945 den Frankfurter Zoo rettete 
* ZDF: Bernhard Grzimek - Eine deutsche Legende 
* Würdigung durch seinen "Haussender" Hessischer Rundfunk
* Würdigung seines Sohnes Michael durch den Hessischen Rundfunk
Lys van outeurs/J

Lys van outeurs volgens naam:

A – B –
C – D –
E – F –
G – H –
I – J –
K – L –
M – N –
O – P –
Q – R –
S – T –
U – V –
W – X –
Y – Z

* Ariel Jackson
* Lisa Jackson
* Shirley Jackson, (1919–1965)
* Anna Jacobs
* Jane Jacobs, (gebore 1916)
* Joseph Jacobs
* Marina Jadrejcic, (gebore 1959)
* John Jakes, (gebore 1932)
* Tatjana Jambrisak
* Eloisa James
* Henry James, (1843–1916)
* Marlon James
* P. D. James (gebore 1920)
* Samantha James
* Laurence Janifer, (1933–2002)
* Tove Jansson, (1914–2001)
* Miranda Jarrett
* Daniel R. Jennings
* Sabrina Jeffries
* K. W. Jeter, (gebore 1950)
* Michael Johns, (gebore 1964)
* George Clayton Johnson, (gebore 1929)
* Irving Johnson, (1905-1991)
* Samuel Johnson, (1709–1784)
* Susan Johnson
* Joan Johnston
* Linda O. Johnston
* Eugene Jolas, (1894-1945)
* D. F. Jones
* Diana Wynne Jones, (gebore 1934)
* Marti Jones
* Raymond F. Jones, (1915–1994)
* Thom Jones
* Joan Jonker
* Penny Jordan
* Elsa Joubert
* Irma Joubert
* Brenda Joyce
* James Joyce, (1882–1941)
* Frederic Jueneman, (gebore 1929)
* Norton Juster, (gebore 1929)
Lys van outeurs/G

Lys van outeurs volgens naam:

A – B –
C – D –
E – F –
G – H –
I – J –
K – L –
M – N –
O – P –
Q – R –
S – T –
U – V –
W – X –
Y – Z

## Ga-Ge 
* Diana Gabaldon
* Eve Gaddy
* Patricia Gaffney
* Elizabeth Gage
* Neil Gaiman, (gebore 1960)
* Raymond Z. Gallun, (1911–1994)
* Daniel F. Galouye, (1920–1976)
* James Alan Gardner
* Anu Garg
* Dorothy Garlock
* Larry Mike Garmon (gebore 1955)
* Alan Garner (gebore 1934)
* Juliana Garnett
* Randall Garrett
* Julie Garwood
* Elizabeth Gaskell, (1810–1865)
* John Taylor Gatto
* David Gauthier (gebore 1932)
* Mary Gentle
* Catherine George
* Jean George
* Hugo Gernsback, (1884–1967)
* Tess Gerritsen
* David Gerrold, (gebore 1944)
* Mark S. Geston

## Gi-Go 
* Edward Gibson
* William Gibson, (gebore 1948)
* Alexis A. Gilliland, (gebore 1931)
* Martin Gilbert
* Fred Gipson
* Paula Tanner Girard
* George Gissing, (1857–1903)
* Tom Godwin, (1915–1980)
* H.L. Gold, (1914–1996)
* William Golding, (1911–1993)
* Oliver Goldsmith, (1730–1774)
* Abe Goldstein
* Terry Goodkind, (gebore 1948)
* Nadine Gordimer, (1923–2014) 
* Phyllis Gotlieb, (gebore 1926)
* Eileen Goudge
* Ron Goulart, (gebore 1933)
* Judith Gould
* Iris Gower
* Harry Glasper (gebore 1946)

## Gr-Gu 
* Sue Grafton
* Elizabeth Graham
* Heather Graham
* Kenneth Grahame, (1859–1932)
* Hardie Gramatky
* Charles L. Grant, (gebore 1942)
* Tracy Grant
* Günter Grass, (gebore 1927)
* Patricia Grasso
* Elizabeth Grayson
* Andrew Greeley
* Julian Green, (1900-1998)
* Leigh Greenwood
* Frederick Philip Grove, (1879–1948)]
* Charlotte Grey
* W. E. B. Griffin
* Jacob en Wilhelm Grimm
* Ken Grimwood
* Bernhard Grzimek
* Elgin Groseclose
* Paul Guimard, (1921-2004)
* Wyman Guin
* Pedro Juan Gutiérrez (Kuba, 1950- )
Lys van outeurs

Hierdie **lys** is 'n versameling van die **outeurs** en **skrywers** alle genres, dws skrywers van letterkunde, essayiste en nie-fiksie-outeurs. Dit maak geen aanspraak op volledigheid nie. Die lys is volgens die eerste letters van die onderskeie skrywers se vanne gerangskik:

## Volgens Van 
A &ndash; B &ndash;
C &ndash; D &ndash;
E &ndash; F &ndash;
G &ndash; H &ndash;
I &ndash; J &ndash;
K &ndash; L &ndash;
M &ndash; N &ndash;
O &ndash; P &ndash;
Q &ndash; R &ndash;
S &ndash; T &ndash;
U &ndash; V &ndash;
W &ndash; X &ndash;
Y &ndash; Z
Miguel de Cervantes

**Miguel de Cervantes Saavedra** (* 29 September 1547 in Alcalá de Henares (by Madrid); † 23 April 1616 in Madrid) was 'n Spaanse romanskrywer, digter, dramaturg en soldaat. Hy is veral bekend vir sy roman *Don Quixote de la Mancha*, een van die belangrikste Europese letterkundige werke.

Sy hele lewe lank was hy arm en deur die ongeluk gevolg. In die Slag van Lepanto in 1571 verloor hy sy regterarm, byvoorbeeld, en in 1575 word hy gevange geneem deur seerowers van Algiers en vyf jaar lank aangehou alvorens sy losprys betaal is. Sy bekendste werk is *Lewe en dade van die skerpsinnige edelman Don Quijote van La Mancha* (*El Ingenioso Hidalgo Don Quijote de la Mancha*). Cervantes se invloed op die Spaanse taal was enorm en Heinrich Heine het gemeen, dat Cervantes slegs met William Shakespeare en Johann Wolfgang von Goethe vergelyk kan word. Hy word afgebeeld op Spaanse Euromunte van 10, 20 en 50 sent.

## Belangrikste werke 
Om geld in die hande te kry, het Cervantes reeds gedurende sy wittebroodsdae sy eerste herdersroman *Galatea* geskryf. Hy is kort daarna as toneelskrywer aangestel, maar het nie veel welslae met sy dramas behaal nie, want hy moes spoedig 'n ander beroep soek. Eers het hy 'n karige bestaan as graanhandelaar probeer maak, en toe het hy 'n belastinggaarder geword.  

Hy begaan egter 'n paar ernstige flaters en word ontslaan en in hegtenis geneem. Hoewel hy gou weer vrygelaat is, was sy omstandighede meer wanhopig as ooit tevore. Te midde van die ellende en armoede het sy skryftalent egter ongekende hoogtes bereik. Gedurende hierdie tyd begin hy om die verhaal van "die vindingryke ridder Don Quijote de la Mancha" neer te skryf.  

Die roman was 'n *parodie* ('n geskrif wat die spot dryf met ander letterkundige werke deur hulle op 'n oordrewe wyse na te aap) van die opgeblase ridderromans van sy tyd. In die persoon van die held kan die skrywer self herken word; soos Don Quijote, die "ridder met die droewige gelaat", moes Cervantes sien hoe sy mooiste drome onder die aanslag van die alledaagse werklikheid verbrokkel.  

Die eerste deel van die roman het in 1604 verskyn en onmiddellik groot byval gevind; die tweede deel is in 1614 voltooi. Intussen is die skrywer weliswaar van sy geldelike sorge bevry, maar sy gesondheidstoestand het vinnig versleg. Kort na die verskyning van die tweede deel van die *Don Quijote* het Cervantes op 23 April 1616 in die ouderdom van 69 jaar gesterf. Sy eie dood word as't ware weergegee in die roerende slot van sy meesterstuk. Die aanhaling wat volg, kom uit die uitmuntende vertaling uit Spaans deur die bekende Afrikaanse skrywer Andre P. Brink: 

"Nou kan my pen rus. Vir my alleen is Don Quijote gebore en ek vir hom; hy het gehandel, en ek het geskryf; en ons twee is een. Laat rus nou die moeë, stowwerige beendere van Don Quijote in die graf waar hy uitgestrek lê, nie meer in staat om op nuwe togte uit te trek nie. Vaarwel." 

## Bronnelys 
* Kennis, Volume 1, 1980, bl.108, 

## Verwysings
Lys van outeurs/W

Lys van outeurs volgens naam:

A – B –
C – D –
E – F –
G – H –
I – J –
K – L –
M – N –
O – P –
Q – R –
S – T –
U – V –
W – X –
Y – Z

## Wa-We 
* Ugonna Wachuku, (gebore 1971)
* Roland C. Wagner, (gebore 1960)
* Howard Waldrop, (gebore 1946)
* Alice Walker, (gebore 1944)
* Barbara G. Walker, (gebore 1930)
* Elizabeth Walker
* Edgar Wallace, (1875-1932)
* Ian Wallace, (1912–1998)
* Pamela Wallace
* Jill Paton Walsh, (gebore 1937)
* Pat Warren
* Lawrence Watt-Evans, (gebore 1954)
* Kathleen Webb
* David Weber
* Stanley G. Weinbaum, (1902–1935)
* Debra Weinstein
* Alison Weir
* Theresa Weir
* Denton Welch
* H.G. Wells, (1866–1946)
* Irvine Welsh, (gebore 1961)
* K. D. Wentworth
* Cornel West (gebore 1953)
* Wallace West

## Wh 
* Dennis Wheatley, (1897–1977)
* E.B. White, (1899–1985)
* James White, (1928–1999)
* Patrick White, (1912–1990)
* Steve White, (gebore 1946)
* Theodore White
## Wi 
* Elie Wiesel, (gebore 1928)
* Kate Douglas Wiggin, (1856–1923)
* Susan Wiggs
* Jennifer Wilde
* Oscar Wilde, (1854-1900)
* Laura Ingalls Wilder, (1867–1957)
* Kate Wilhelm, (gebore 1928)
* Eileen Wilks
* Marcia Willett
* Dee Williams
* Margery Williams
* Walter Jon Williams
* Jack Williamson, (gebore 1908)
* Penelope Williamson
* Connie Willis
* A. N. Wilson
* Brandon Wilson
* Rachel Wilson
* Robert Anton Wilson, (gebore 1932)
* Robert Charles Wilson, (gebore 1953)
* William Upski Wimsatt, (gebore 1977)
* Ruth Wind
* Harry de Windt.
* David Wingrove
* Kathleen Winsor (1919–2003)
* Ingrid Winterbach
* Adam Wisniewski-Snerg, (1937–1995)

## Wo-Wy 
* P. G. Wodehouse, (1881–1975)
* Joan Wolf
* Gene Wolfe, (gebore 1931)
* Donald A. Wollheim, (1914–1990)
* Barbara Wood
* Virginia Woolf
* Jack Womack
* John Wyndham, (1903–1969)
* Patricia Wynn
Lys van outeurs/F

Lys van outeurs volgens naam:

A – B –
C – D –
E – F –
G – H –
I – J –
K – L –
M – N –
O – P –
Q – R –
S – T –
U – V –
W – X –
Y – Z

## Fa 
* H.A. Fagan
* Nancy Farmer
* Penelope Farmer
* Philip José Farmer
* Howard Fast, (1914–2003)
* William Faulkner, (1897–1962)

## Fe-Ff 
* Jane Feather
* Constance Fecher (1911-1995)
* Wayne Federman
* Raymond Feist
* Lionel Fenn
* Marie Ferrarella
* Katie Fforde
* Jasper Fforde

## Fi-Fl 
* Eugene Field, (1850–1895)
* Helen Fielding
* Amanda Filipacchi
* Anne Fine
* Thomas Fink
* Fiona Finlay (1914-1986)
* Jack Finney (1911 – 1995)
* Ronald Firbank
* Timothy Fish
* Catherine Fisher
* Nicholas Fisk
* John D. Fitzgerald, (1907–1988)
* F. Scott Fitzgerald, (1896–1940)
* Penelope Fitzgerald, (1916–2000)
* Gustave Flaubert
* Cardine Fleming
* Caroline Fleming
* Ian Fleming, (1908–1964)
* Eric Flint
* Michael Flynn

## Fo 
* Ken Follett
* Mary Hallock Foote
* Esther Forbes
* Elbur Ford, (1906-1993)
* Ford Madox Ford
* Norrey Ford
* Antonia Forest, (1915–2003)
* C. S. Forester, (1899–1966)
* Richard Forno
* Helen Forrester
* William R. Forstchen
* E.M. Forster, (1879–1970)
* Robert L. Forward, (1932–2002)
* Alan Dean Foster
* Lori Foster
* Mo Foster
* Karen Joy Fowler

## Fr-Fu 
* Randall Frakes
* Anne Frank, (1929–1945)
* Bruno Frank, (1878–1945)
* Antonia Fraser
* Raymond Fraser
* Barbara C. Freeman
* Douglas S. Freeman, (1886–1953)
* R. Austin Freeman, (1862–1943)
* Ashley French (1897-1985)
* James Frey
* C. S. Friedman
* David D. Friedman
* Richard Elliott Friedman
* Robert Frost
* Athol Fugard
* Robert Fulghum
* Jean Overton Fuller
* Matt Fullerty
* Alice Fulton
* Cornelia Funke
Lys van outeurs/H

Lys van outeurs volgens naam:

A – B –
C – D –
E – F –
G – H –
I – J –
K – L –
M – N –
O – P –
Q – R –
S – T –
U – V –
W – X –
Y – Z

* Jürgen Habermas
* H. Rider Haggard
* Emily Hahn
* Thomas Hardy
* Joanne Harris
* Nathaniel Hawthorne
* Martin Heidegger
* Joseph Heller
* Ernest Hemingway
* Hermann Hesse
* Patricia Highsmith
* Christopher Hitchens
* Christopher Hope
* Abbie Hoffman
*De Wet Hugo
* Victor Hugo
* David Hume
* Siri Hustvedt
* Aldous Huxley
Lys van outeurs/L

Lys van outeurs volgens naam:

A – B –
C – D –
E – F –
G – H –
I – J –
K – L –
M – N –
O – P –
Q – R –
S – T –
U – V –
W – X –
Y – Z

* Mandla Langa
* C.J. Langenhoven
* Stieg Larsson
* D.H. Lawrence
* John le Carré
* Harper Lee
* Ursula K. Le Guin
* Donna Leon
* Etienne Leroux
* Doris Lessing
* C.S. Lewis
* Helena Lochner
* David Lodge
* Anna M. Louw
* H.P. Lovecraft
Lys van outeurs/M

Lys van outeurs volgens naam:

A – B –
C – D –
E – F –
G – H –
I – J –
K – L –
M – N –
O – P –
Q – R –
S – T –
U – V –
W – X –
Y – Z

* Maretha Maartens
* Arthur Maimane
* Henning Mankell
* Katherine Mansfield
* Eugene Marais
* Javier Marias
* Yann Martel
* Dalene Matthee
* Armistead Maupin
* Julian May
* Dalene Matthee
* Anne McCaffrey
* Cormac McCarthy
* Frank McCourt
* Ian McEwan
* M.E.R.
* R.M. Meluch
* Herman Melville
* Deon Meyer
* Anne Michaels
* James A. Michener
* China Miéville
* Mikro
* Susan Minot
* Margaret Mitchell
* Michael Moorcock
* Richard Morgan
* Toni Morrison
* Es'kia Mphahlele
* Petra Müller
* Alice Munro
* Haruki Murakami
* Ena Murray
Lys van outeurs/C

Lys van outeurs volgens naam:

A – B –
C – D –
E – F –
G – H –
I – J –
K – L –
M – N –
O – P –
Q – R –
S – T –
U – V –
W – X –
Y – Z

* Fernán Caballero (1796–1877), ES
*George Washington Cable (1844–1925), US
*Guillermo Cabrera Infante (1929–2005), CU
*Pino Cacucci (* 1955), IT
*Caedmon (7. Jh.), GB
*James M. Cain (1882–1977), US
*Rachel Caine (* 1962), US
*Alice Calaprice (* 1941), US
*Moyra **Caldecott** (1927–2015), ZA
*Nigel **Calder** (1931–2014), GB
*Pedro Calderón de la Barca (1600–1681), ES
*Erskine **Caldwell** (1903–1987), US
*Taylor Caldwell (1900–1985), GB
*Noël Calef (1907–1968), FR
*Nuran David Calis (* 1976), D
*Franz Callenbach (1663–1743), D
*Robert Calvert (1945–1988), GB
*Italo Calvino (1923–1985), IT
*Jorge Camacho (* 1966), ES
*Josef Maria Camenzind (1904–1984), CH
*Richard Owen Cambridge (1717–1802), GB
*Andrea Camilleri (1925–2019), IT
*Luís de Camões (1524–1580), PT
*Paul-Henri Campbell (* 1982), USA/D
*Thomas Campbell (1774–1844), GB
*Joachim Heinrich Campe (1746–1818), D
*Thomas Campion (1567–1620), GB
*Maximiano Campos (1941–1998), BR
*Albert **Camus** (1913–1960), FR
*Matilde **Camus** (1919–2012), ES
*Safiye Can (* 1977), D
*Trudi Canavan (* 1969), AUS
*Elias **Canetti** (1905–1994)
*Veza **Canetti** (1897–1963), AT
*Hans Caninenberg (1913–2008), D
*Friedrich Rudolf Ludwig von Canitz (1654–1699), D
*Ivan Cankar (1876–1918), SLO
*Cao Cao (155–220), CN
*Truman **Capote** (1924–1984), US
*Alex **Capus** (* 1961), D
* Orson Scott Card
* Peter Carey
* Lewis Carroll
* Barbara Cartland
* Justin Cartwright
* Neal Cassady
* Willa Cather
* Javier Cercas
* Miguel de Cervantes
* Michael Chabon
* Jung Chang
* Geoffrey Chaucer
* Anton Chekhov
* G.K. Chesterton
* Noam Chomsky
* Agatha Christie
* Emil Cioran
* Tom Clancy
* Susanna Clarke
* Arthur C. Clarke
* Jean Cocteau
* J.M. Coetzee
* Samuel Taylor Coleridge
* Michael G. Coney
* William Congreve
* James Fenimore Cooper
* Jilly Cooper
* Douglas Coupland
* Bryce Courtenay
* Michael Crichton
* E.E. Cummings
Lys van outeurs/R

Lys van outeurs volgens naam:

A – B –
C – D –
E – F –
G – H –
I – J –
K – L –
M – N –
O – P –
Q – R –
S – T –
U – V –
W – X –
Y – Z

* Jan Rabie
* Ayn Rand
* Ian Rankin
* Erich Maria Remarque
* Anne Rice
* Mordecai Richler
* Arthur Rimbaud
* Marilynne Robinson
* Philip Roth
* Veronica Roth
* Leon Rousseau
* J.K. Rowling
* Arundhati Roy
* Salman Rushdie
Lys van outeurs/S

Lys van outeurs volgens naam:

A – B –
C – D –
E – F –
G – H –
I – J –
K – L –
M – N –
O – P –
Q – R –
S – T –
U – V –
W – X –
Y – Z

* Carl Sagan
* Jerome David Salinger
* José Saramago
* Jean-Paul Sartre
* Sir Walter Scott
* W.G. Sebald
* Alice Sebold
* Lore Segal
* Maurice Sendak
* William Shakespeare
* George Bernard Shaw
* Carol Shields
* Nevil Shute
* Dan Sleigh
* Adam Small
* Jane Smiley
* Bartho Smit
* Alexander McCall Smith
* Lemony Snicket
* Aleksandr Solzhenitsyn
* Wole Soyinka
* Nicholas Sparks
* Lina Spies
* Danielle Steel
* John Steinbeck
* Stendhal
* Bruce Sterling
* Robert Louis Stevenson
* Wilma Stockenström
* Bram Stoker
* Lytton Strachey
* Elizabeth Strout
* William Styron
* Graham Swift
* Jonathan Swift
Lys van outeurs/V

Lys van outeurs volgens naam:

A – B –
C – D –
E – F –
G – H –
I – J –
K – L –
M – N –
O – P –
Q – R –
S – T –
U – V –
W – X –
Y – Z

* Andrew Vachss
* Paul Valéry
* Chris Van Allsburg
* Jack Vance
* Janwillem van de Wetering
* Etienne van Heerden 
* Hendrik Willem van Loon (1882-1944)
* Marlene van Niekerk
* Liza van Sambeek
* Fred Vargas
* Mario Vargas Llosa
* John Varley 
* Ivan Vazov
* Eben Venter
* Jules Verne, (1828&ndash;1905)
* Caroline Vernon
* David Vernon
* Frederick Bert Vickers
* Gore Vidal
* Rene Villanueva
* Joan D. Vinge
* Vernor Vinge
* Judith Viorst
* A. E. van Vogt (1912&ndash;2000)
* Voltaire (1694&ndash;1778)
* Kurt Vonnegut, Jr. (1922&ndash;2007)
Lys van outeurs/Y

Lys van outeurs volgens naam:

A – B –
C – D –
E – F –
G – H –
I – J –
K – L –
M – N –
O – P –
Q – R –
S – T –
U – V –
W – X –
Y – Z

* Agustín Yáñez
* Mvula ya Nangolo
* Dornford Yates
* Richard Yates
* William Butler Yeats
* Tamar Yellin
* Frank Yerby
* Jane Yolen
* Rebecca York
* Banana Yoshimoto
* Ed Young
* Marguerite Yourcenar
* Lin Yutang
Europese troupant

duimnael|*Coracias garrulus*

Die **Europese troupant** (*Coracias garrulus*) is die enigste lid van die troupantfamilie wat in Europa broei. Die voël is 'n algemene Palearktiese-broeier en somertrekvoël na savanne. Dit leef selde in oop habitatte. In Engels staan die voël bekend as die *European roller*.

## Identifikasie 
Die voël is 30 tot 32&nbsp;cm lank en weeg 105 tot 150 gram en is groot en bonkig. Dit het 'n vierkantige stert sonder verlengde stertvere. Hierdie troupant is groter as  die gewone troupant en knopsterttroupant en het ook 'n groter kop en snawel. Die verekleed lyk altyd slordig en van bo gesien is die slagvere swart en definitief nie blou nie.

## Verspreiding 
Die Europese troupant kom voor in Europa, Wes-Asië en Marokko en oorwinter in suidelike Afrika. In Suider-Afrika brei die voël se gebied verder suidwaarts uit en kom al meer voor in kusfynbos.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

## Bron 
* *Sasol Voëls van Suider-Afrika.* Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011.
Lys van outeurs/P

Lys van outeurs volgens naam:

A – B –
C – D –
E – F –
G – H –
I – J –
K – L –
M – N –
O – P –
Q – R –
S – T –
U – V –
W – X –
Y – Z

* Chuck Palahniuk
* Orhan Pamuk
* Boris Pasternak
* Alan Paton
* James Patterson
* S.V. Peterson
* Plato
* Terry Pratchett
* Gustav Preller
* E. Annie Proulx
* Marcel Proust
* Philip Pullman
* Mario Puzo
Melasse

**Melasse** (afgelei van die Latynse *melaceres* "heuningagtig" en die Franse en Spaanse *miel*, "heuning") is 'n stroopagtige, donkerbruin neweproduk, wat by die produksie van tafelsuiker uit suikerriet of suikerbeet ontstaan sodra die suiker begin kristalliseer. Melasse bevat nog sowat vyftig persent suiker en baie vitamienes en mineraalstowwe. Dit is egter ingevolge sy ander bestanddele as 'n onbewerkte produk nie geskik vir menslike verbruik nie, en sy suiker kan ook nie meer kristalliseer nie. As 'n waardevolle energiebron dien dit as veevoer vir byvoorbeeld herkouers. 

In die loop van die 16de eeu is melasse met water vermeng om dit te laat gis en uiteindelik alkohol te distilleer. Die melasse-distillaat is aanvanklik nog onsuiwer; tog slaag Facundo Bacardi daarin om met 'n meer gesofistikeerde distillasiemetode melasse van suikerriet as die basisproduk van rum te gebruik. Daarnaas word melasse gebruik vir die produksie van stroop en sojasous, as 'n soet bestanddeel van die Amerikaanse en Karibiese kookkuns en as basisproduk vir gis, glutamiensuur ('n voorproduk van die mononatriumglutamaatproduksie), sitroensuur en shisha-tabak.

Melasse dien ook as substraat vir mikroörganismes, byvoorbeeld in die farmaseutiese nywerheid vir die vervaardiging van antibiotika soos byvoorbeeld penisillien en in die biotegnologie vir die produksie van ensieme soos byvoorbeeld amilase.
Margate, KwaZulu-Natal

**Margate** is 'n kusvakansiedorp aan die KwaZulu-Natalse Suidkus, ongeveer 20 km suid-suidwes van Port Shepstone geleë. Die rivier wat in die see vloei by Margate is bekend as die "Nkongweni"-rivier *(plek van onthaal)* omdat daar berig word dat die oorspronklike inwoners baie wreed was met reisigers, en dat die reisigers hulle moes smeek vir gasvryheid.

## Geskiedenis 
In 1908, het Henry Richardson, 'n Engelse stadsbeplanner die dorp uitgelê en dit Margate, Kent genoem, na 'n ander kusvakansiedorp aan die noordkus van Kent, in die Verenigde Koninkryk. In 1941 is die nedersetting tot dorpsgebied verklaar en munisipale status het in 1947 gevolg. Die Margate-lughawe is in 1973 sowat 4&nbsp;km vanaf die dorp geopen.

## Vakansieoord 
Margate beskik oor pragtige strande vir onder andere swem, branderplankry, en snorkel. Daar is ook baie woonstelle wat akkommodasie bied aan inwoners en besoekers. Margate word gekomplimenteer deur 'n afgeslote straat vir inkopies en talle restaurante, kroeë en nagklubs, wat dit 'n gesogte plek onder Suid-Afrikaners en buitelandse besoekers maak; dié spandeer graag hulle vakansies hier.

Die dorp is op sy besigste gedurende skoolvakansies en op openbare vakansiedae wanneer binnelanders na die kus reis. Kersfees en Paasfees is veral besige tye, met Margate se hoofstraat gewoonlik erg beset deur die vakansieverkeer. Margatestrand is as 'n Blouvlagstrand gesertifiseer.

## Margate–monster 
Margate het die wêreld se hoofnuus gehaal in 1922 (alhoewel hierdie datum betwis word, en sommige meen dit is 1924) toe 'n enorme, wit, wollerige kreatuur (gedoop as "*Trunko*" as gevolg van die groot olifantagtige slurp wat dit gehad het) op die strand uitgespoel het. Ongelukkig was die "Margate–monster" te ver ontbind om dit ordentlik te kon identifiseer.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings
Westland

Die **Westland** ("Het Westland" in Nederlands) is 'n gebied in die provinsie Zuid-Holland. Die gebied word begrens deur Den Haag, Rijswijk, Delft en Rotterdam en die Noordsee. 
Die Westland is baie bekend vir sy kweekhuistuinbou.
Vlag van Guinee-Bissau

Die **nasionale vlag van Guinee-Bissau** is op 24 September 1973 amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n driekleur met ’n vertikale rooi baan aan die vlagpaalkant met ’n swart vyfpuntige ster in die middel daarvan en twee ewe wye horisontale bane in geel (bo) en groen (onder) aan die wapperkant.

## Simboliek 
Die kleure van die vlag van Guinee-Bissau is ook die Pan-Afrika kleure en die vlag is geïnspireer deur die vlag van Ghana. Verder simboliseer dit die land se onderlinge band en onafhanklikheid van Afrika-lande. Baie ander Afrika-lande het die kleure van die Ethiopiese vlag in gebruik geneem, waarvan Ghana die eerste was om dit te doen.

Elke kleur op die vlag het ook ’n simboliese betekenis. Rooi stel die bloed van diegene voor wat om onafhanklikheid geveg het (wat ironies is aangesien Ghana op ’n vreedsame manier onafhanklikheid verkry het), geel (goud) stel die rykdom van Ghana se natuurlike hulpbronne voor (die naam Goudkus, soos die belangrikste deel van Ghana onder Britse bewind geheet het is ’n goeie aanduiding), groen stel die woude en vrugbare akkers van die land voor en die vyfpuntige swart ster stel die vryheid van Afrika voor.

## Ontwerp 
Die vlag van Guinee-Bissau is basies dieselfde as die vorige vlag van Kaap Verde behalwe dat die vlag van Kaap Verde ’n krans van koringgerwe om die ster het.

## Sien ook 
## Eksterne skakels 
*  Guinee-Bissau by *Flags of the World*
*
Vlag van Mali

Die **nasionale vlag van Mali** is op 1 Maart 1961 amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n driekleur met drie ewe wye vertikale bane in groen (vlagpaalkant), geel (middel) en rooi (wapperkant). Die kleure is ook die Pan-Afrika kleure.

## Simboliek 
Die drie kleure het die volgende simboliese betekenis: groen stel die natuur en landbou voor, geel stel die goudvelde van Mali voor en rooi simboliseer die opofferings wat gemaak is ter wille van onafhanklikheid. Die vlag van Guinee vertoon ook hierdie kleure maar in omgekeerde volgorde.

## Ontwerp 
Die huidige vlag is op 1 Maart 1961 aanvaar. Die oorspronklike vlag is op 4 April 1959 aanvaar toe Mali (saam met Senegal) by die Mali-Federasie aangesluit het. Die vroeëre vlag was dieselfde, behalwe dat die geel baan ’n swart stokmannetjie, *kanaga*, met arms opgehef na die hemel gehad het. Nadat Senegal die federasie verlaat het, het hulle die *kanaga* vervang met ’n groen ster. In 1961 het Mali ook die *kanaga* van die vlag verwyder maar het dit nie vervang nie, waarskynlik omdat die Moslems (90% van die bevolking) dit nie toelaat dat ’n menslike figuur op die nasionale vlag uitgebeeld word nie.

## Ander vlae 
### Vorige vlae 

Lêer:Flag of French Sudan.svg| Vlag van Frans-Soedan, 1920 tot 1959
Lêer:Flag of Mali (1959-1961).svg| Vlag van die Mali-Federasie, 4 April 1959 tot 1 Maart 1961
Lêer:Flag of the Union of African States (1961-1962).svg| Vlag van die Unie van Afrika-state, April 1961 tot 1962
Lêer:MNLA flag.svg| Vlag van Azawad, 6 April 2012 tot 14 Februarie 2013

## Sien ook 
## Eksterne skakels 
*  Mali by *Flags of the World*.
*
Abakus

[duimnael|300px|'n Tipiese [Volksrepubliek China|Chinese abakus.]]
'n **Abakus** is 'n rekenkundige toestel, dikwels saamgestel as 'n houtraam met krale wat op drade gly. Dit was in gebruik eeue voor die aanvaarding van die geskrewe Hindoe-Arabiese numeriese stelsel en word steeds algemeen gebruik deur handelaars en klerke in China en elders.

Alhoewel die ontwerp van die abakus dikwels toegeskryf word aan die Chinese, blyk dit dat die abakus omstreeks 2400 v.C. deur die Babiloniërs uitgevind is. Die eerste abakus was baie waarskynlik gebaseer op 'n plat klip bedek met sand of stof. Lyne is in die sand getrek en klippies is gebruik om te help met berekenings. 'n Verskeidenheid van abakusse is op hierdie beginsel ontwikkel. Die gewildste is gebaseer op die twee-vyfdelige stelsel, en gebruik 'n kombinasie van twee basisse (basis-2 en basis-5) om desimale getalle te verteenwoordig.

Die gebruik van die woord abakus dateer terug na voor 1387 toe 'n Middel Engelse geskrif die woord  uit Latyn geleen het om 'n sandbord-abakus te beskryf. Die Latynse woord het van *abakos* gekom, die Griekse genitiewe vorm van *abax* ("bereken-tabel"). Omdat *abax* ook die betekenis het van "tabel gesprinkel met sand of stof, gebruik vir die teken van geometries{e} figure," , is daar deur sommige taalkundiges gespekuleer dat die Griekse woord afkomstig kan wees van 'n Semitiese wortel, &#257;b&#257;q, die Hebreeuse woord vir "stof".  Terwyl besonderhede van dié afkoms onduidelik is, mag dit ook afkomstig wees van die Phoenisiese woord abak, wat "sand" beteken. Die meervoud van abakus is abakusse.
Gekoördineerde Universele Tyd

by Greenwich is op Burgerlike Tyd ingestel.]]
**Gekoördineerde Universele Tyd** of **Universal Time Coordinated, UTC**, dikwels ook **Burgerlike Tyd** genoem,  is die huidige tydstandaard of wêreldtyd. Die Gekoördineerde Universele Tyd het reeds in 1926 die vroeër gebruiklike Middelbare Greenwichtyd (MGT) vervang (wat volgens astronomiese beginsels gewerk het) en is 'n kombinasie van die Internasionale Atomiese Tyd (TAI) en die Universele Tyd (UT). Volgens 'n internasionale konvensie word tydsones as 'n positiewe of negatiewe afwyking van UTC aangedui. Die Suid-Afrikaanse Standaardtyd (SAST) word dus as UTC+2 aangedui.

By toepassings op globale vlak (byvoorbeeld die internet) word tydstippe gereeld in UTC en op 'n universele manier genoteer, o.a. met die behulp van 'n 24 uur notasie, sonder punte, nm/vm ens. Die notasie 1315 UTC beteken dus kwart-oor-een die middag, volgens die standaardkonvensie (op die nul-meridiaan).

In die militêre sfeer en in die burgerlike lugvaart word soms ook die afkorting "Z" of "Zulu" gebruik soos in "1320z". Die "Z" verwys na die *zero meridian* of nulmeridiaan.

UTC is die standaardverwysing vir die volgende tydsbepalings:

* in die lugvaart en seevaart,
* in die sinoptiese weerkunde,
* vir algemene wetenskaplike doeleindes (behalwe vir spesifieke tydsbepalings),
* vir internasionale projekte wat oor 'n aantal tydsones strek,
* vir amateurradio,
* op die Internasionale Ruimtestasie (ISS),
* in Antarktika,
* op talle internasionale Internet-portale,
* in vonkposse.

## Benaming 
Die Gekoördineerde Wêreldtyd word internasionaal afgekort as **UTC**. Aanvanklik is die term GMT vervang deur die meer neutrale benaming UT ("Universal Time" of Universele Tyd). Aangesien die UT op die meridiaan-deurgange van sterre baseer en sodoende die aarde se vertragende omwenteling volg, is dit – wat die tydsbepaling van sekondes aangaan – nie geskik vir die wêreldwye koördinasie van presiese instrumente en tegnologieë soos byvoorbeeld GPS nie.

Die nuwe tydstelsel, wat vervolgens ingevoer is, voeg reëlmatig skrikkelsekondes by om vir die aarde se vertragende omwenteling te kompenseer. Hierdie nuwe gekoördineerde wêreldtyd het die benaming UTC gekry. Vir die internasionale benaming en afkorting is 'n kompromie getref wat sowel die Engelse (*Coordinated Universal Time = CUT*) as die Franse afkorting (*Temps universel coordonné = TUC*) in ag neem.
Cognac

**Cognac** kan verwys na:
*Cognac, 'n "sous-préfecture" van die departement Charente
*Konjak, 'n Franse brandewyn met wêreldwye reputasie
*die *arrondissement* Cognac
*die *festival du film policier de Cognac*
* Saint-Laurent-de-Cognac, 'n gemeenskap in Charente
* Saint-Sulpice-de-Cognac, 'n gemeenskap in Charente
* Cognac-la-Forêt, 'n gemeenskap in die departement Haute-Vienne
Vlag van Mauritanië

Die **nasionale vlag van Mauritanië** is op 6 Augustus 2017 amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon twee rooi strepe wat ’n groen veld flanker met ’n geel vyfpuntige ster en halfmaan in die middel van die vlag. Die rooi, groen en geel is drie van die Pan-Afrika kleure.

## Simboliek 
Die kleure en simbole van die Mauritaanse vlag verbind die land met Afrika en Islam. Rooi, groen en geel is drie van die Pan-Afrika kleure en die halfmaan en ster is tradisionele simbole van die Islamitiese geloof. Sommige skrywers meen dat groen ’n helder toekoms en groei kan voorstel, geel die sand van die Saharawoestyn en rooi die bloed in die stryd om Mauritanië se onafhanklikheid van Frankryk.

## Ontwerp 
Die huidige vlag is op 6 Augustus 2017 aanvaar en die oorspronklike ontwerp dateer van 1 April 1959. Dit is onder instruksie van Moktar Ould Daddah bekend gestel, en is bekragtig in die grondwet van 1959.

## Ander vlae 

Lêer:Flag of Mauritania (1959–2017).svg|  Vlag van Mauritanië, 1959 tot 2017

### Soortgelyke vlae 

Lêer:Flag of Algeria.svg|  Vlag van Algerië
Lêer:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|  Vlag van die Arabiese Demokratiese Republiek Sahara
Lêer:Flag of Azerbaijan.svg|  Vlag van Azerbeidjan
Lêer:Flag of the Comoros.svg|  Vlag van die Comore-eilande
Lêer:Flag of Hatay.svg|  Vlag van Hatay (1938–1939)
Lêer:Flag of Libya.svg|  Vlag van Libië
Lêer:Flag of Malaysia.svg|  Vlag van Maleisië
Lêer:Kokbayraq flag.svg|  Vlag van Oos-Turkestan
Lêer:Flag of the Ottoman Empire.svg|  Vlag van die Ottomaanse Ryk (1844–1923)
Lêer:Flag of Pakistan.svg|  Vlag van Pakistan
Lêer:Flag of Cyrenaica.svg|  Vlag van Sirenaïka (1949–1951)
Lêer:Flag of Tunisia.svg|  Vlag van Tunisië
Lêer:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|  Vlag van die Turkse Republiek van Noord-Siprus
Lêer:Flag of Turkey.svg|  Vlag van Turkye

## Sien ook 
## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  Mauritanië by *Flags of the World*.
*
Oranje (dubbelsinnig)

**Oranje** kan verwys na:

* oranje, die kleur
* Oranjerivier, rivier in Suid-Afrika
* Oranje-Vrystaat, een van die ou boererepublieke
* Oranjerivierkolonie, 'n Britse kolonie wat geskep is met die anneksasie van die Oranje-Vrystaat in 1900, na die Boere-oorlog.
* Oranjerivier-Afrikaans, 'n dialek van Afrikaans
* Oranjerivierprojek, waterskema
* Oranjestad, grootste stad van Sint Eustatius
* Oranjeville, dorp in die noorde van die Vrystaat
* Oranjemund, diamantmyndorp in Namibië
* Oranjezicht, voorstad van Kaapstad
* die Nederlandse vorstehuis, die *Huis van Oranje-Nassau*.
Vonkelwyn

duimnael|Vonkelwyn
**Vonkelwyn** is 'n wynsoort. Dit word hoofsaaklik in Frankryk, Suid-Afrika en Australië geproduseer.

Vonkelwyn bevat koolstofdioksied, dit is wat drankie van 'vonkels' voorsien. Die Britte was die eerste wat vonkelwyn produseer het. 'n Metode genaamd *methode champenoise* is in Engeland in 1662 neergeskryf. Sjampanje is 'n spesifieke vonkelwyn wat in Champagne, Frankryk, gekweek en geproduseer word. Ander lande het hul eie tipe vonkelwyne (al is die metode dieselfde): in Duitsland *sekt* , Spanje *cava* en in Suid-Afrika *Cap Classique*. Don Perignon het probeer om die vonkel uit vonkelwyn te haal en sy slagspreek *"Kom vinnig, ek proe die sterre!"* is gebruik vir 'n 19de eeuse advertensie.

## Bronne 
*Stephen Fry *The Book of General Ignorance* Faber & Faber 2006

## Eksterne skakels 
* 
*
Beskermheilige

is die beskermheilige van reisigers. Standbeeld geleë in die katedraal van San Cristóbal de La Laguna, Tenerife (Spanje).]]
'n **Beskermheilige**, in Nederlands en Vlaams ook **patroon** of **patrones** genoem, is in die Rooms-Katolieke Kerk 'n heilige of 'n engel wat beskou en vereer word as beskermer van 'n stad, land, kerk, gilde, beroepsgroep of individu. Die beskermheilige kan in geval van siekte of ander nood aangeroep word. Dit kan ook die heilige wees wie se naam 'n mens (veral vir katolieke) by doop ontvang.

## Voorbeelde 
* Isidorus van Sevilla is die beskermheilige van die Internet,
* H. Cyrillus en H. Methodius, beskermheiliges van Europa,
* die Heilige Josef is die beskermheilige van België,
* Sint George (ook soms Sint Joris genoem) is die beskermheilige van Engeland,
* Sint Patrick dié van Ierland,
* Sint Hubertus van die jag,
* Sint Maarten van die stad Utrecht in Nederland,
* Sint Nicolaas van seelui en ook van Amsterdam en van Rusland,
* Sint Christoffel is die beskermheilige van reisigers.

## Eksterne skakels 
*
Chott Ech Chergui

**Chott ech Chergui** geleë in die Plato van die Sjots in Algerië is na Chott el Jerid in Tunisië, die grootste sjot in Noord-Afrika. Dit is 'n skaars vorm van "wetland" wat beide permanente en seisoenale sout-, brak- en varswater mere en poele sowel as warmwaterbronne bevat. Bedreigde spesies soos die Aleppodenneboom (Pinetum alepensis) en subspesies van bedreigde struike (Quercus ilex, Juniperus oxycedrus, Pistacia lentiscus, Rosmarinus tourniforti, Jasmenum fructicans) kom voor. 

Chott Ech Chergui is 'n geslote bekken met 'n effense reliëf. Die gemiddelde water diepte is omtrent 25&nbsp;cm, waarvan 'n deel in die grond geabsorbeer word en wat op ander plekke in ondergrondse strome na die middel van die bekken vloei. Die leemgrond (kleigrond) wat oor kalkagtige rotse lê vorm 'n ondeurdringbare versperring vir die uitloop van water. Daar is standhoudende fonteine wat damme met spesifieke biotope vorm. Die klimaat is semidroog met koue winters en warm somers. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur en reënval is onderskeidelik 14,8°C en 276&nbsp;mm. [duimnael|links|500px|Chott Ech Chergui in die middel van die [Plato van die Sjots]]

## Ekologie 
Chott Ech Chergui is 'n baie belangrike nes- en oorwinteringsoord vir verskeie spesies watertrekvoëls waaronder ten minste twee bedreigde spesies Anatidae tel: Aythya nyroca en Marmaronetta angustirostris. Bedreigde diere wat hier aangetref word sluit die Houbara wildepou (Chlamydotis undulata) en die berggazelle (Gazella gazella) in. Die sjott is ook ryk aan kenmerkende en endemiese vissoorte soos  Barbus sp. Endemiese plantspesies wat hier voorkom is: Euphorbia guyoniana, Holenackeria polyodon, Carum foetidum, Frankenia thymifolia, Tymus ciliatus, Anacyclius cyrtolepidioides en Helianthemum apertum.

## Eksterne skakels 
* Wetlands.org artikel