Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede

**Die Afrikaanse Letterkunde van Aanvang tot Hede** is 'n boek deur Rob Antonissen. Dit is is 'n omvattende oorsig van die ontwikkeling van Afrikaanse letterkunde vanaf sy vroegste begin tot die hede van die tyd van publikasie (1975, met latere hersienings). Antonissen se benadering is chronologies, en hy ondersoek die verskillende fases, bewegings, en invloede wat die Afrikaanse letterkunde gevorm het. Hy probeer nie net 'n blote opsomming van werke gee nie, maar ook 'n ontleding van die literêre, kulturele en sosiale kontekste waarin hierdie werke ontstaan het. In sy inleiding kritiseer Antonissen die tradisionele indeling van letterkunde in poësie, prosa en drama as afsonderlike entiteite en pleit vir 'n meer geïntegreerde chronologiese benadering wat die interaksie tussen genres en die ontwikkeling van skrywers se oeuvre in ag neem.

Die boek begin met 'n ondersoek van die Hollandse tydperk aan die Kaap, waar die eerste spore van geskrewe Nederlands in die vorm van joernale gevind word. Antonissen bespreek die joernale van die 17de en 18de eeu en die oorgang na die 19de eeu, wat 'n belangrike basis vorm vir die latere ontwikkeling van Afrikaans. Hy gaan dan voort met die verengelsing van die Kaap en die gevolglike eksodus, wat gelei het tot die Voortrekkergeskrifte en 'n verskeidenheid ander tekste wat die begin van 'n eie Afrikaanse identiteit aandui. Die fokus verskuif dan na die joernalistieke skryfwerk tot omstreeks 1875, wat 'n belangrike rol gespeel het in die ontwikkeling van 'n Afrikaanse taalbewussyn.

Die tweede deel van die boek handel oor die tydperk van die Eerste Afrikaanse Beweging. Antonissen ondersoek die aanleiding tot hierdie beweging, die werk van die Genootskap van Regte Afrikaners (G.R.A.) en die Patriot-tyd, en die Taalbond en die tyd van "Ons Klyntji". Hy gee 'n oorsig van die letterkunde in die laaste kwart van die 19de eeu, met spesifieke aandag aan figure soos F.W. Reitz, C.P. Hoogenhout, S.J. du Toit, J.L. Cachet en G.R. von Wielligh. Hierdie deel beklemtoon die stryd vir die erkenning van Afrikaans as 'n volwaardige taal en die begin van 'n eie letterkundige tradisie.

Die derde deel fokus op die Tweede Afrikaanse Beweging en die ontvoogding van die letterkunde. Antonissen bespreek die ontstaan en organisasie van die beweging, die politieke situasie sedert Unie, die rol van die pers en uitgewerye, en die "triomf van Afrikaans". Hy gee 'n literêre situasie en oorsig van 1900-1930, met aandag aan die beweging en letterkunde, 'n oorsig van genres en generasies, en die rol van tydskrifte, kritiek en polemieke. Hy ondersoek die werk van G.S. Preller en die geskiedkundige prosa, die eerste digtersgenerasie (insluitend Eugène N. Marais, Jan F.E. Celliers, Totius en C. Louis Leipoldt), die volkse romantiek (J.H.H. de Waal en D.F. Malherbe), en die "wél-lewenskuns" en vertelkuns van C.J. Langenhoven tot M.E.R.. Antonissen bespreek ook die opgang van die realisme, met figure soos H. Oost, J. Lub en Jochem van Bruggen, en die uitbeelding van mens en dier in die oerwêreld met Sangiro en die Hobsons. Hy eindig hierdie deel met 'n bespreking van die tweede poëtiese ligting, insluitend Toon van den Heever, A.G. Visser, en W.C.W. Kamp, en 'n voorspel op die Dertigers.

Die vierde deel is gewy aan die Dertigers en die hedendaagse (gegewe die publikasiedatum) letterkunde. Antonissen bespreek die hoofmomente in die algemene situasie sedert 1930, insluitend die politieke agtergrond, die pers, die verhouding tussen individu en gemeenskap, kultuurorganisasies, en uitgewerye en die boekbedryf. Hy gee 'n literêre situasie en oorsig van 1930 tot die hede van die tyd van publikasie, met 'n fokus op die werk van die ouer generasies, die oorgangsfase 1925-35, die Dertigers, prosa en drama, die Veertigers en daarna. Hy ondersoek die werk van C.M. van den Heever, P. de V. Pienaar, Eitemal, I.D. du Plessis, en ander figure wat die oorgang van Twintig na Dertig verteenwoordig. Die digters van Dertig, insluitend W.E.G. Louw, N.P. van Wyk Louw, Hettie Smit, Elisabeth Eybers en Uys Krige, word in detail bespreek, asook die digters van Veertig en Vyftig, soos Ernst van Heerden, D.J. Opperman en andere. Antonissen bespreek ook die realisme tussen droom en probleem, met figure soos Jan van Melle, A.H. Jonker, en Elsa Joubert, en die jongste aanhef met Peter Blum, Bartho Smit, Jan Rabie, Etienne Leroux, André P. Brink, Adam Small, Ingrid Jonker en ander.

Antonissen se boek is nie net 'n historiese oorsig nie, maar ook 'n kritiese evaluasie van die Afrikaanse letterkunde. Hy bied insigte in die literêre tegnieke, temas en idees wat in die verskillende werke voorkom, en plaas dit in 'n breër kulturele en maatskaplike konteks. Sy werk is 'n belangrike bron vir enigiemand wat 'n diepgaande begrip van die Afrikaanse letterkunde wil hê. Die boek eindig met registers van persoonsname en periodieke, instellings en organisasies, asook 'n lys van illustrasies, wat dit 'n waardevolle naslaanwerk maak.

## Verwysings