open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
KaXu Solar One

**KaXu Solar One** is 'n sonkragsentrale naby Pofadder, Noord-Kaap. Dit is gebou deur die Spaanse maatskappy Abengoa Solar en in 2015 in bedryf gestel.

Die sentrale beslaan 'n oppervlak van 313&nbsp;ha, kan 100 MW produseer en voorsien 80&nbsp;000 gesinne van hernubare energie. Dit voorkom die atmosferiese vrystelling van 300&nbsp;000 ton koolstofdioksied per jaar. Die sentrale gebruik paraboliese trôe om die sonkrag in hitte om te sit en op te slaan in gesmelte sout.

Tydens die bou daarvan het dit aan tot 1&nbsp;000 mense werk gebied, maar tans bied dit aan 80 mense 'n permanente goeie besoldiging.

## Verwysings
Kondensasie

[regs|duimnael|Die vorming van kondensasie in die laedruk sone bo die vlerk van 'n vliegtuig as gevolg van [Adiabatic process|adiabatiese uitsetting]]

**Kondensasie** is die verandering in die fisiese toestand van materie van die gas fase na die vloeibare fase en is die omgekeerde van verdamping. Die woord verwys meesal na die watersiklus. Dit kan ook omskryf word as die verandering in die toestand van waterdamp na vloeibare water wanneer dit in aanraking kom met 'n vloeistof, 'n vaste oppervlak of wolk kondenseringskerne binne die atmosfeer. Wanneer die gas fase direk oorgaan na die soliede fase, word hierdie verandering neerslag genoem.

## Ontstaan 
Kondensasie word inisieer deur die vorming van die atoom/molekulêre trosse van daardie spesie binne sy gasvolume—soos reëndruppel of sneeuvlokkie vorming binne wolke — of tydens die kontak tussen so gas fase en 'n vloeistof of vaste oppervlak.

## Omkeerbaarheid scenario's 
'n Aantal omkeerbaarheid scenario's kom hier na vore met betrekking tot die aard van die oppervlak:
* opname in die oppervlak van 'n vloeistof (hetsy van dieselfde stof of een van sy oplossings)—is omkeerbaar as verdamping.

Dit is ook 'n belangrike proses in die vorming van deeltjies se bane in 'n wolkkamer. In hierdie geval dien die ione as kernvormingsentrums vir die kondensasie van die damp en die verskyning van die sigbare "wolk" bane.

## Biologiese aangepastheid 
Talle lewende wesens maak gebruik van water wat toeganklik gemaak is deur kondensasie. 'n Paar voorbeelde van hierdie is die Australiese Bergduiwel, die Darkling-kewers van die Namibiese kus, en die rooihoutboom van die Weskus van die Verenigde State van Amerika.

## Kondensasie in konstruksie van geboue 
regs|duimnael|Kondensasie op 'n venster tydens 'n reënbui.
Kondensasie tydens konstruksie is 'n ongewenste verskynsel want dit kan lei tot klammigheid, muf verwante gesondheidskwessies, houtvrot, roes, verswakking van sement en baksteenmure, asook energieboetes as gevolg van verhoogde hitte-oordrag. Ter verligting van hierdie kwessies kan die binnenshuise humiditeit verlaag word, of ventilasie van lug in die gebou moet verbeter word. Dit kan op verskeie maniere gedoen word, byvoorbeeld deur vensters oop te maak, suigwaaiers aan te skakel, ontvogtigers te gebruik, klere buite te laat droogword en om potte en panne te bedek terwyl dit kook. Lugversorging of ventilasie stelsels kan geïnstalleer word wat help om vog uit die lug te verwyder en lug deur 'n gebou te laat beweeg. Die hoeveelheid waterdamp wat in die lug gestoor kan word, kan vermeerder word deur eenvoudig die temperatuur te verhoog.
* Lugput (kondensator)
* Bose-Einsteinkondensaat
* Wolkfisika
* Kondensator (hitte-oordrag)
* DNA kondensasie
* Kelvin vergelyking
* Fasediagram
* Faseverandering
* Retrogressiewe kondensasie
* Oppervlakkondensator
* Die vloeibaarwording van gasse

## Verwysings
Pomare V

**Pomare V** of **Pōmare V** (3 November 1839 – 12 Junie 1891) was van 1877 tot met sy gedwonge abdikasie in 1880 die vyfde en laaste monarg van die Koninkryk Tahiti. Hy was die seun van koningin Pomare IV. 

## Lewe 
Hy het die Tahitiaanse kroonprins geword met die dood van sy oudste broer op 13 Mei 1855. Ná sy ma se dood op 17 September 1877 het hy die troon bestyg; hy is op 24 September 1877 in Papeete gekroon.

Sy eerste vrou was Teuhe, van wie hy in 1861 geskei is. Hy is op 28 Januarie 1875 met sy tweede vrou, Joanna Marau-Ta'aroa Te-pa'u Salmon, getroud – sy was daarna bekend as haar majesteit koningin Marau van Tahiti. Hy is in 1887 van haar ook geskei.

Pomare V het ’n seun en twee dogters gehad.

Op 29 Junie 1880 het hy Tahiti en sy afhanklike eilande aan Frankryk oorgedra, waarna hy ’n pensioen van die Franse regering gekry het. Hy is in die koninklike paleis in Papeete aan alkoholisme dood.

## Eksterne skakels 
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Nkonkobe Plaaslike Munisipaliteit

Die **Nkonkobe Plaaslike Munisipaliteit** is 'n voormalige Plaaslike Munisipaliteit in die Amathole-distriksmunisipaliteit in die Oos-Kaap, Suid-Afrika.

## Nedersettings 
In dié munisipaliteit lê die dorpe:
* Alice met die Universiteit van Fort Hare
* Balfour
* Fort Beaufort
* Hogsback (Aftree- en vakansiedorp)
* Middeldrif
* Philipton
* Seymour

## Setels
Mercedes AMG Petronas F1-span

:*Nota:* Hierdie artikel handel slegs oor Mercedes-Benz se geskiedenis as Formule Een-renspan. Vir die verskaffer van Mercedes renmotorenjins, sien *Mercedes AMG High Performance Powertrains* op die Engelse wikipedia.
duimnael|links|220px|Monument ter ere aan Rudolf Caracciola en Mercedes-renmotors
regs|200px
duimnael|240px|Karl Kling in 'n antieke Mercedes-Benz W196

Die **Mercedes AMG Petronas Formule Een-span** (voorheen *Mercedes Grand Prix*) is 'n Duits-Britse Formule Een-motorrenspan wat by Brackley, Northamptonshire, in Engeland gebaseer is. Hulle neem aan die Formule Een wêreldkampioenskap deel en maak ook gebruik van Mercedes F1-enjins in hulle renmotors.

Die span se renjaers vir die 2014 tot 2016 Formule Een-seisoene was die Brit Lewis Hamilton en die Duitser Nico Rosberg. In 2017 het die Finse renjaer Valtteri Bottas die 2016-wêreldkampioen Rosberg, wie uitgetree het, in die span vervang.

Die Britse jaer George Russell het in 2022 by die Mercedes-fabriekspan aangesluit nadat Bottas na Alfa Romeo verskuif het.

In 2025 het die bloedjong Kimi Antonelli by Mercedes F1 aangesluit, nadat Lewis Hamilton Carlos Sainz jr. by Ferrari vervang het.

## Uitslae 
duimnael|300px|Lewis Hamilton hetvir etlike jare groot welslae behaal in die Mercedes AMG F1.

### 2010 – 2019 
### 2020 – hede 
* *§* George Russell vervang Hamilton wat voor die ren Covid-19 positief getoets het.
* **†** Die renjaer het nie die wedren voltooi nie, maar is nogtans geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die ren voltooi het.
* ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën. 
* ***** Seisoen is nog aan die gang.
Walter Sisulu Plaaslike Munisipaliteit

Die **Walter Sisulu Plaaslike Munisipaliteit** is 'n Plaaslike Munisipaliteit in die Joe Gqabi-distriksmunisipaliteit in die Oos-Kaap, Suid-Afrika. Dit het ontstaan nadat Maletswai en Gariep Plaaslike Munisipaliteite saamgesmelt het op 8 Augustus 2016.

## Nedersettings 
Nedersettings in die munisipaliteit:
* Aliwal-Noord
* Burgersdorp (setel)
* Dukathole (deel van Aliwal-Noord)
* Jamestown
* Oviston
* Steynsburg
* Venterstad

## Bure 
Die **Walter Sisulu Plaaslike Munisipaliteit** se bure in die Joe Gqabi-distriksmunisipaliteit is die Senqu Plaaslike Munisipaliteit aan die oostekant. 

Ten suide in Chris Hani-distriksmunisipaliteit is Enoch Mgijima (Tarkastad/Queenstown)

Aan die Vrystaatkant is Mohokare Plaaslike Munisipaliteit in die Xhariep-distriksmunisipaliteit geleë.

## Politieke verteenwoordiging
Die munisipale raad bestaan uit twee-en-twintig lede wat deur gemengde-lede proporsionele verteenwoordiging verkies word. Elf raadslede word in nege wyke as algehele wenners verkies, terwyl die oorblywende elf uit partylyste gekies word, sodat die totale aantal partyverteenwoordigers eweredig is aan die aantal stemme wat ontvang is. 

Tydens die verkiesing van 3 Augustus 2016 het die African National Congress (ANC) 'n meerderheid van vyftien setels in die raad verower.

Die onderstaande tabel toon die uitslag van die 2016-munisipale verkiesing in beide Maletswai en Gariep.

## Verwysings
ʻOkina

[duimnael|Die naam Ōlelo Hawaii (Hawais in [Hawais) tussen enkelaanhalingstekens om die verskil te wys tusen die okina () en ’n begin-enkelaanhalingsteken (‘).]]

Die **okina**, wat ook onder ander name bekend is, is ’n diakritiese teken wat in die Latynse skrif gebruik word om die stemlose glottale sluitklank weer te gee in baie Polinesiese tale, soos Hawais, Tahitiaans en Samoaans. Dit lyk effens soos ’n omgekeerde afkappingsteken of ’n enkel-beginaanhalingsteken, maar daar is ’n duidelike verskil.

Die karakter lyk in sommige fonts soos ’n regaf afkappingsteken ('), sonder ’n kromming. In tale soos Tahitiaans word die teken as óf  óf ‘ óf ’ weergegee – al drie word as korrek erken.

## Eksterne skakels 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Dr Beyers Naudé Plaaslike Munisipaliteit

Die **Dr Beyers Naudé Plaaslike Munisipaliteit** is 'n nuwe Plaaslike Munisipaliteit in die Sarah Baartman-distriksmunisipaliteit in die Oos-Kaap, Suid-Afrika. Dit het ontstaan deur die samesmelting van Baviaans, Camdeboo en Ikwezi Plaaslike Munisipaliteit na die plaaslike munisipale verkiesings van 3 Augustus 2016. In daardie verkiesing het die ANC 51,05% van die stemme gekry en 14 setels, die DA 46,59% en 13 setels, en die EFF 1,74% en geen setels.

## Nedersettings 
Nedersettings in die munisipaliteit:
*Aberdeen
*Graaff-Reinet (setel)
*Jansenville
*Klipplaat
*Nieu-Bethesda
*Rietbron
*Steytlerville
*Willowmore
*Waterford
Tiaré tahiti

**Tiaré tahiti** of ***Gardenia taitensis*** (ook die **Tahitiaanse Gardenia** genoem) is ’n plantspesie in die Rubiaceae-familie. Dit is ’n immergroen tropiese struik wat tot 4&nbsp;meter hoog word en het blink, donkergroen blare van 5–16&nbsp;cm lank.

Die blom is roomwit, geurig en windmeultjievormig met vyf tot nege lobbe (elke lob is 2–4&nbsp;cm lank). Dit is inheems aan die suidelike Stille Oseaan, en is een van die min kultuurplante wat inheems aan Polinesië is. Dit is die nasionale blom van Frans-Polinesië en die Cookeilande.

Die blom se name is effens misleidend omdat dit nie inheems aan Tahiti is nie. Die wetenskaplike naam is geskoei op voorbeelde wat die Franse ontdekkingsreisiger Jules Dumont d'Urville in 1824 uit Tahiti gebring het. Die plant het sy oorsprong in Wes-Polinesië en is deur vroeë setlaars na Frans-Polinesië gebring.

## Sinonieme 
* *Gardenia weissichii*
* *Gardenia tahitensis*
* *Randia tahitensis*

## Gebruike 
duimnael|180px|Van die blom word Monoi-olie, ’n parfuumolie, gemaak deur dit in klapperolie te laat lê.
* Die Polinesiërs gebruik dit om blomhalssnoere te maak wat *ei* (Cookeilande), *Hei* (Tahiti) of *Lei* (Hawaii) genoem word.
* Daar word geglo die plant het medisinale eienskappe en dit word vir verskeie kwale gebruik. In Samoa word inflammasie byvoorbeeld met dele van die plant behandel.
* Die blomme word in klapperolie laat lê om Monoi-olie te maak.
* Parfuum word ook soms gemaak, maar die hoë vervaardigingskoste maak dit nie kostedoeltreffend vir algemene handel nie. ’n Uitsondering is Tiare deur Ormonde Jayne, wat in 2009 bekendgestel is, en Tiare deur Chantecaille.
* Tiaré word in sekere vel- en haarsorgmiddels gebruik.

## Galery 

Beeld:Starr 070221-4650 Gardenia sp..jpg|Blomknoppe
Beeld:Starr 080117-1711 Gardenia taitensis.jpg|Die blare
Beeld:Starr 070221-4645 Gardenia sp..jpg|Die blom
Beeld:Tiare Tahiti.jpg|’n Blom wat oopgaan
Beeld:Starr 070221-4638 Gardenia sp..jpg|Die struik

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Die Tiaré-blom (of Gardenia tahitensis) 
* USDA Plants Database: Gardenia taitensis – plants.usda.gov
* The Endeavour Journal of Joseph Banks 1768–1771, Gardenia taitensis – nzetc.org
* 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Monoi-olie

[duimnael|regs|200px|Monoi-olie word gemaak van [Tiaré tahiti en klapperolie.]]

**Monoi-olie** of **Monoï-olie** is ’n parfuumolie wat gemaak word deur blomme van die struik Tiaré tahiti in klapperolie te laat week. *Monoï* (ma-noi uitgespreek) is ’n ou Tahitiaanse woord wat "gegeurde olie" beteken. Die olie word algemeen in Frans-Polinesië gebruik as ’n vel- en haarversagter. 

In die vervaardiging van Monoi-olie word ’n streng stel reëls gevolg, vandat die blomme met die hand gepluk word tot met die berging en versending van die eindproduk. 

## Geskiedenis 
Dit is onbekend van wanneer af Monoi-olie gemaak word. Die oorsprong kan egter nagespeur word tot minstens 2&nbsp;000 jaar gelede, toe dit deur die Maohi-volk, die inheemse Polinesiërs, gemaak is. Vroeë Europeërs wat die Polinesiese eilande besoek het, onder andere James Cook, het berig oor die gebruik van die olie vir medisinale, kosmetiese en godsdienstige doeleindes. Dit het van geboorte tot die dood ’n rol in die eilandbewoners se lewe gespeel: Babas is daarmee gesmeer om te keer dat hulle in die hitte dehidreer en in die winter koud kry. Wanneer ’n persoon gesterf het, is hul liggaam met Monoi-olie gesalf om hul reis na die hiernamaals te vergemaklik.

Tydens godsdiensseremonies in die *marae* (tempels) het priesters die olie gebruik om heilige voorwerpe te salf en offerandes te reinig.

Seevaarders het dit gebruik om hulle teen die koue winde en sout water te beskerm. Selfs vandag smeer duikers die olie aan hul hele lyf vir dieselfde doel.

duimnael|200px|Die Tiaré-blom.

## Algemene gebruike 
Volgens moderne vervaardigertoetse bevat Monoi-olie baie metielsalisilaat, wat die vel streel. Dit dring glo die vel binne, rehidreer die lae van die epidermis en beskerm dit.

Monoi-olie word gebruik:
* Ná ’n stort of bad om die vel te rehidreer 
* Voor en ná ’n swemsessie om die vel teen die son, wind en water te beskerm 
* Voor hare gewas word om dit te help opknap en te laat blink
* In die water tydens ’n bad 
* Vir masserings 
* Teen sonbrand

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Monoï-instituut 
* Moana Beauty – gids vir die gebruik van die olie aan hare 
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Marae

[duimnael|260px|Taputapuatea, ’n antieke *marae* van klip op [Raiatea in die Geselskapseilande wat in 1994 gerestoureer is.]]
[duimnael|260px|’n *Marae* by Kaitotehe, naby [Berg Taupiri in Nieu-Seeland.]]

’n ***Marae*** (in Maori en Tahitiaans), ***malae*** (in Tongaans), ***malae*** (in Samoaans) en ***mālae*** (in Hawais)) is ’n heilige of vergaderplek wat gebruik word vir godsdiens- en sosiale geleenthede in Polinesiese gemeenskappe. In al dié tale beteken die woord ook "skoongemaakte stuk grond; sonder onkruid, bome, ens." 

## Beskrywing 
Dit bestaan gewoonlik uit ’n stuk grond wat skoongemaak en met klippe of houtpale omring is, dalk met terrasse wat tradisioneel vir seremonies gebruik is. Soms is daar ’n klip in die middel. (In die kultuur van Paaseiland het die woord *ahu* ’n sinoniem geword vir die hele *marae*-kompleks.)

In sommige moderne Polinesiese gemeenskappe, soos die Maori van Nieu-Seeland, speel die *marae* steeds ’n belangrike rol in die alledaagse lewe. In die tropiese deel van Polinesië is die meeste *marae* egter vernietig of verlate gelos ná die aankoms van die Christendom in die 19de eeu. Sommige is gewild onder argeoloë en toeriste. Die plek waar die *marae* was, word op die meeste eilande egter nog as heilig (*tapu*) beskou.

Vir die Maori's is die *marae atea* die oop stuk grond voor die *wharenui*, of vergadersaal (letterlik "groot gebou"), terwyl alles saam die *marae* genoem word. Die oop stuk grond word gebruik vir *pōwhiri* (verwelkomingseremonies). Die saal is die ontmoetingsplek vir vergaderings en kultuurbedrywighede. Die *wharekai* (eetsaal) word hoofsaaklik gebruik vir gemeenskapsetes, maar ander bedrywighede kan ook daar plaasvind. 

By die *marae* kan die Maori's hul kultuur vier; hul taal, Maori, praat; verpligtinge tussen stamme nakom; hul gebruike ondersoek en bespreek; familiebyeenkomste hou soos verjaardae vier; en belangrike seremonies hou.

## Verwysings 
*Hirini Moko Mead, 2003. *Tikanga Māori: Living by Māori Values.* Huia Publishers, Wellington.

## Eksterne skakels 
*New Zealand in History: the marae – meeting place
*Gérard, Bertrand, *Le marae: description morphologique* in Cahiers des Sciences Humaines, 1978, Vol. 15, No 4, pp. 407–448. Architecture and morphology of Society Islands Marae 
*Marae Protocols
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Tapu

***Tapu***, ***tabu*** of ***kapu*** is ’n tradisionele Polinesiese begrip wat iets aandui wat heilig is, met ’n "spirituele beperking" of "verbod". Die Afrikaanse woord "taboe" kom via Engels van laasgenoemde betekenis af. In Engels dateer die woord *taboo* van die tyd van kaptein James Cook se besoek in 1777 aan Tonga.

Sommige bronne gee dit aan as ’n samestelling uit Tongaans van *ta* "gemerk" en *bu* "in groot mate", maar dit kan volksetimologie wees.

Die begrip bestaan in baie tradisionele gemeenskappe, onder meer dié van Fidji, Samoa, Paaseiland, Tahiti, Hawaii, Tonga en die Maori's. In die meeste tale bestaan ’n herkenbare soortgelyke woord.

## Verwysings 
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Polinesiese mitologie

[duimnael|Die standbeeld Makiʻi Taua Pepe op die [Marquesaseilande, Frans-Polinesië.]]

Die **Polinesiese mitologie** is die tradisionele oorlewering van die mense van Polinesië, ’n groep eilande in die sentrale en suidelike Stille Oseaan. Polinesiërs praat tale van die taalgroep Maleis-Polinesiese tale, die belangrikste groep van die Austronesiese tale. Proto-Polinesies is vermoedelik omstreeks 1000&nbsp;v.C. in die Tonga-Samoa-gebied gepraat.

## Beskrywing 
[duimnael|150px|’n Heilige omhulsel van gevlegde droë blare vir die oorlogsgod, ['Oro.]]

Voor die 15de eeu het Polinesiese volke na die ooste versprei: na die Cookeilande en van daar na ander eilande soos Tahiti en die Marquesaseilande. Hul afstammelinge het later eilande soos Paaseiland, Hawaii en Nieu-Seeland ontdek. Die woordeskat van dié tale is naby genoeg dat die verskillende volke mekaar kan verstaan. Veral hul mitologieë toon ’n gemeenskaplike oorsprong.

Volgens verskeie oorlewerings het die Polinesiërs van die mitiese Hawaiki na die eilande van die Stille Oseaan migreer in oop kano's, soortgelyk aan die tradisionele vlerkproue wat steeds in Polinesië aangetref word. Die Maori van Nieu-Seeland spoor hul voorouers terug na groepe mense wat na berig word in 40 kano's (*waka*) van Hawaiki af getrek het. Volgens tradisie keer die siele van afgestorwenes terug na Hawaiki. In Nieu-Seeland vind sulke terugreise plaas vanaf die verre noorde van Noordeiland — wat miskien ’n aanduiding is van die rigting waarin Hawaiki lê.

In sommige eilandgroepe is Tangaroa een van die belangrike gode – van die see en van visvangs. ’n Gewilde mite is van ’n huwelik tussen Lug en Aarde; die Nieu-Seelandse weergawe,  Rangi en Papa, is ’n verbintenis wat die geboorte van die wêreld en alles daarin tot gevolg gehad het. Daar is stories oor eilande wat met ’n magiese vishoek uit die see getrek of van die hemel af gegooi word. Daar is verhale van reise, migrasies, verleidings en gevegte. Stories oor ’n bedrieër, Maui, is algemeen bekend asook dié oor die beeldskone godin/voorouer Hina of Sina.

Benewens hierdie gedeelde temas het elke eiland sy eie verhale van halfgode en helde. Dit word dikwels verbind met geografiese of ekologiese voorwerpe, wat beskryf word as die versteende oorblyfsels van die bonatuurlike wesens.

## Verwysings 
* Beckwith, Martha, *Hawaiian Mythology*, Yale University Press, 1940, herdruk in 1970, University of Hawaii Press
* Buck, Sir Peter / Te Rangi Hiroa, Samoan Material Culture. Bishop Museum bulletin.
* Craig, D. Robert, *Dictionary of Polynesian Mythology*, 1989, Greenwood Press.
* Kirch, Patrick, 'On the Road of the Winds' 2000, University of California Press.
* Malo, David, *Hawaiian Antiquities*, 1898. Herdruk as Bernice P. Bishop Museum Special Publication 2, 2de uitg., 1951

## Eksterne skakels 
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Purea

[duimnael|200px|[Samuel Wallis en Purea ontmoet (Julie 1767).]]
duimnael|200px|Kaptein Cook se aankoms in Matavaibaai, deur William Hodges, lid van Cook se geselskap.

**Purea**, ook bekend as **Oborea**, was ’n koningin van die Teva i Uta (Teva van die Binneland) en ’n selfverklaarde heerser van die hele Tahiti. Sy was bekend vanaf die eerste belangrike ekspedisies na die eiland. Sy het van 1767 tot 1768 as hoof van haar clan regeer.

## Lewe 
duimnael|150px|links|Purea, deur Philip James de Loutherbourg (1785).

Tydens haar bewind het Purea die ekspedisie van Samuel Wallis ontmoet. Hy was die eerste Europeër wat Tahiti volgens bestaande bronne besoek het terwyl hy oor die wêreld heen gevaar het in die HMS *Dolphin*. Hy het op 17 Junie 1767 in Matavaibaai geland en die eiland "Koning George-eiland" genoem. 

Die eerste kontak was moeilik, want op 24 en 26 Junie het sommige Tahitiane probeer om die skip oor te neem, waarskynlik omdat hulle bang was die Engelse gaan permanent bly of omdat hulle die metaalvoorwerpe aan die skip wou hê. Die matrose het op die kano's en die skares op die heuwels geskiet. Die bewoners van die baai se reaksie op dié kragtige aanval was om vir die Engelse offerandes aan te bied om te wys hulle soek vrede. Hy het in April 1769 aan boord van die HMS *Endeavour* op die eiland aangekom en tot in Augustus daar gebly. Hy het in Matavaibaai kamp opgeslaan saam met die sterrekundiges Charles Green en Daniel Solander. 

Die lengte van sy verblyf het hom in staat gestel om die eerste etnografiese en wetenskaplike waarnemings van die eiland te maak. Hy is bygestaan deur die botanis Joseph Banks en die kunstenaar Sydney Parkinson; saam het hulle waardevolle inligting oor die fauna en flora versamel, asook oor die plaaslike gemeenskap, taal en gebruike. Cook het die bevolking op sowat 200&nbsp;000 geskat – dit sluit die bewoners van al die nabygeleë eilande in. Dit is later deur die antropoloog Douglas L. Oliver, die voorste kenner van Tahiti, verlaag tot 35&nbsp;000 teen die koms van die eerste Europeërs in 1767. Sy bemanning het ook goeie betrekkinge gehandhaaf met Purea, wat hulle verkeerdelik aangeneem het die koningin van Tahiti was. Die besoek het gunstige toestande geskep vir die opkoms van die Pomare-dinastie.

Cook het tussen 15 Augustus en 1 September 1773 na die eiland teruggekeer, en weer tussen 13 Augustus en 8 Desember 1777. Op hierdie besoeke het hy in Tautirabaai vasgemeer. Op sy laaste besoek het hy hoofman Tū (’n nefie van Purea) vergesel op ’n oorlogsekspedisie na die nabygeleë eiland Moorea. Hy het egter geweier om hom militêre steun te gee; hy was tevrede om net die eiland te besoek. 

## Verwysings 
## Bronne 
*
*

## Eksterne skakels 
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Enoch Mgijima Plaaslike Munisipaliteit

Die **Enoch Mgijima Plaaslike Munisipaliteit** is 'n nuwe plaaslike munisipaliteit in die Chris Hani-distriksmunisipaliteit in die Oos-Kaap, Suid-Afrika. Dit het ontstaan nadat Tsolwana, Inkwanca en Lukhanji Plaaslike Munisipaliteite saamgesmelt het op 8 Augustus 2016.

## Nedersettings 
Nedersettings in die munisipaliteit:
* Hofmeyr
* Klein Bulhoek
* Kolomane
* Lesseyton
* Molteno 
* Komani, (ou Queenstown)
* Sada
* Sterkstroom
* Tarkastad (setel)
* Tylden
* Whittlesea
en ander.
Francis Bacon (skilder)

**Francis Bacon** (Dublin, 28 Oktober 1909 – Madrid, 28 April 1992) was 'n Ierse ekspressionistiese kunstenaar, bekend vir sy skilderye van mense en diere waarin hy verwronge vorms en sterk, donker kleure gebruik.

Die mense en diere in sy portrette is vervorm om 'n beter indruk van hul psigiese en emosionele gesteldheid te gee. Bacon skilder nie die buitekant van persone nie, maar hulle binnekant. Sy skilderye het dikwels 'n groteske, duistere en vreesaanjaende gevoel.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webtuiste
*
Francis Bacon

**Francis Bacon** kan na een van die volgende verwys:

* Francis Bacon (wetenskaplike, 1561) (1561-1626), 'n Britse filosoof, wetenskaplike en politikus.
* Francis Bacon (wetenskaplike, 1904) (1904-1992), 'n Brits wetenskaplike.
* Francis Bacon (skilder) (1909-1992), 'n Engels-Ierse ekspressionistiese kunstenaar en skilder.
Francis Thomas Bacon

**Francis Thomas Bacon** (Ramsden Hall, 21 Desember 1904 – Little Shelford, 24 Mei 1992) was 'n Engelse ingenieur. Hy het die eerste bruikbare brandstofsel wat met waterstof en suurstof werk, ontwikkel.

## Lewe en werk 
Bacon was 'n direkte afstammeling van Francis Bacon en het sy opleiding aan Eton- en Trinity-kollege (Cambridge) ontvang. Ná Cambridge word hy 'n vakleerling by 'n ingenieursfirma in Newcastle wat deur sir Charles Parsons besit is, en waar hy sterk deur hom beïnvloed is.

Die beginsel van die brandstofsel is reeds in 1839 deur sir William Grove gedemonstreer, en ander navorsers het met soortgelyke eksperimente vorendag gekom. In teenstelling met die vorige navorsers, was Bacon 'n ingenieur wat met masjinerie teen hoë temperatuur en druk kon werk.

Hy eksperimenteer aanvanklik met Grove se geaktiveerde platinumgaas en 'n elektroliet van swaelsuur, maar beweeg vinnig aan na geaktiveerde nikkelelektrodes, met 'n waterige kaliumhidroksied as elektroliet. In Januarie 1940 begin hy by 'n laboratorium aan die King's College in Londen werk, waar hy 'n dubbele sel ontwerp. Die sel het 'n eenheid vir die opwekking van waterstof en suurstof (gasse), en 'n ander vir die brandstofsel gehad. Die proses kon omgekeer word, sodat dit as beide 'n elektroliseerder en 'n brandstofsel kon opgetree. Probleme is egter as gevolg van die hoë bedryfskoste, temperatuur, druk, en die bytende (korroderende) aard van die chemikalieë ondervind.

In 1946, met nuwe befondsing, verskuif sy werk na die Departement van Kolloïdkunde aan die Universiteit van Cambridge. Daar word Bacon se span aan 'n poreuse nikkelplaat, waarvan die oorsprong duister en hoogs geheim was, blootgestel. Hulle gebruik hierdie plaat om elektrodes met groot gate aan die gaskant en fyner porieë aan die elektrolietkant te ontwikkel. Dit het tot 'n meer stabiele koppelvlak gelei.

Soos befondsing verhoog het, is die apparaat na die destydse Departement van Chemiese Ingenieurswese verskuif. Die korrosieprobleem is daar aangespreek. Die elektrode aan die suurstofkant is in 'n oplossing van litiumhidroksied gedoop, waarna dit verhit en gedroog is.

In 1959, met die ondersteuning van *Marshall of Cambridge Ltd.* (later *Marshall Aerospace*), is 'n 5 kW-battery met veertig selle en 'n bedryfsdoeltreffendheid van 60% in die openbaar tentoongestel.

Die patente vir die brandstofsel is deur Pratt & Whitney gelisensieer om elektriese krag vir die Apollo-program te voorsien. Dié brandstofselle was ideaal vir dié doel, omdat hulle doeltreffendheid toegeneem het soos die vrag afgeneem het (in teenstelling met hitte-enjins). Daar was reeds waterstof en suurstof aan boord vir aandrywing en die ondersteuning van lewe, en die byproduk (water) kon gebruik word as drinkwater en om die lugvogtigheid in die kajuit te reguleer.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  Biografie van Francis Thomas Bacon
Indringerspesies van Suider-Afrika

Hierdie lys bevat spesies wat nie plante is nie en wat uitheems aan Suider-Afrika is en as indringers beskou word.

## Sien ook 
* Lys van indringerplante in Suid-Afrika
Europese kuskrap

Die **Europese kuskrap** (*Carcinus maenas*) is 'n krap wat inheems is aan Europa. Dit staan in Engels bekend as die *European shore crab* of die *European green crab*.

## Uitkenning
Die onderkant van hul karapaks is nie altyd groen nie, en kan wissel van groen tot geel, oranje of rooi. Die beste manier om hulle te identifiseer is deur ander eienskappe, soos die vyf stekels weerskante van hul oë, met drie stekels tussenin.

## Status
Dit is 'n indringerspesie wat Suid-Afrikaanse waters binnegedring het via die ballaswater van groot skepe. Die krap is nou gevestig in Tafelbaai en Houtbaai se hawens. Hierdie krap het wêreldwyd bekend geraak as 'n aggressiewe indringer en word tans ondersoek in Houtbaai met die moontlikheid om dit uit te wis.

## Voeding
Die krap vreet onder andere tweekleppiges.

## Sien ook 
* Indringerspesies van Suider-Afrika

## Bron 
* Quest - Science for South Africa. Volume 11, nommer 2, 2015 ISSN 1729-830X

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* http://www.sanbi.org/creature/european-shore-crab
Johannes Duns Scotus

**Johannes Duns Scotus** (Duns (Skotland), 1266 – Keulen, 8 November 1308) was 'n Fransiskaanse teoloog en filosoof. Duns fokus op die uitdaging van die opkomende aristotelisme vir die Christelike geloofsleer. Hy skep 'n samehangende teologiese raamwerk. Hy word beskou as 'n belangrike wegbereider van die nominalisme, al het sy filosofie nog duidelike realistiese trekke. Hy is begrawe in 'n sarkofaag in die Minorietekerk in Keulen.

## Lewe 
Duns word waarskynlik in die winter van 1266 gebore in die suide van Skotland. Rondom 1279 word Duns toegelaat tot die Fransiskaanse klooster van Dumfries. Op 17 Maart 1291 (op 25-jarige leeftyd) word hy as priester aangestel. Na 'n agtjarige studie van die onderbou van die geesteswetenskap, studeer hy in teologie aan Oxford Universiteit. In 1297 begin Duns met sy 'baccalaureus', wat vier jaar duur.

Die 'baccalaureaat' vereis van Duns homself in die eerste jaar moes voorberei om tydens die tweede jaar les te gee oor die *Sententiae* van Petrus Lombardus. Die *Sententiae* was die belangrikste dogmatiese handboek van die tyd. Tydens sy voorbereidings skryf Duns sy *Lectura*, sy kollege-aantekeninge by die teks van die *Sententiae*. Die kursus wat Duns aanbied op basis van sy *Lectura*, tydens sy tweede jaar, maak groot indruk en hy was direk gevestig as 'n skerp en oorspronklike teoloog. In die herfs van 1302 gee hy les aan die Universiteit van Parys oor die *Sententiae*, maar later daardie jaar word hy weggestuur omdat hy die kant van pous Bonifatius VIII kies in sy konflik met koning Filips IV van Frankryk. In 1304 bly Duns weer in Parys.

In 1305 verwerf hy die magistertitel en in 1306 word hy 'n hoogleraar. Met 'n aantal medewerkers skep hy 'n amptelike uitgawe van sy kommentare op die *Sententiae*: sy *Ordinatio*. Hierna is hy na Keulen. Op 8 November 1308 sterf Duns, sy *Ordinatio* was nog nie voltooi nie. Sy leerlinge rond dit af en teen 1315 was 'n saamgestelde teks klaar: die *Opus Oxoniense* (Oxford se werk). Die teks was egter nie volledig in Oxford geskryf nie en ook nie net deur Duns nie.

## Dun se teologie en filosofie 
Verskillende elemente uit die denke van Duns kan ook vir die hedendaagse sistematiese teologie 'n belangrike bydrae wees. 
Duns leer dat universalia bestaan. Maar hy het ook hul belang begin relativeer. Die individuele elemente het naas hul watheid (*quidditas*), dit wil sê hul verbondenheid aan die universalia, ook 'n ditheid (*haecceïtas*), naamlik wat hier is en nou is. Duns beskou die bestaan van die elements as meer bruikbaar as die van die universalia.

Verder ag hy die wil as van groter belang as die denke. Hy beskou die wil as vry. Die wil is ook aktief en nie so passief as die denke of intellek nie. Voorts vind Duns dat die metode en manier van bewysvoering in die filosofie getoets moet word.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Taaroa

**Taaroa** of **Taaroa** is die oppergod van die mitologie van Frans-Polinesië. Terwyl die spelling met die ʻeta gebruiklik is, word dit dikwels in die praktyk weggelaat, veral in ander tale.

## Die mite 
In die begin was daar net Taaroa, die skepper van alles, insluitende homself. Hy het alleen gewag in sy dop, wat soos ’n eier in die leë niks gedryf het voor die tyd toe die lug, aarde, maan, son en sterre gevorm is. Hy was verveeld en daarom het hy die dop gebreek en uitgeklim, maar alles was stil en donker om hom.

Hy het toe die dop in stukke gebreek en daaruit die rotse en sand gemaak, asook die fondament van die hele wêreld, Tumu-Nui. Uit sy ruggraat het hy die berge geskep; met sy trane die oseane, mere en riviere gevul; uit sy vinger- en toonnaels het hy die skubbe van die visse en skilpaaie gemaak; uit sy vere die bome en struike; met sy bloed het hy die reënboog ingekleur.

Taaroa het toe kunstenaars geroep wat met hul mandjies gevul met ''To'i'' gekom het om Tane, die eerste god, te maak. Daarna het Ru, Hina, Maui en honderde ander gevolg. Tane het die lug met sterre versier en die son in die lug gehang om die dag te verlig en die maan om die nag te verlig. Taaroa het toe besluit om sy werk klaar te maak en die mens geskape.

Hy het die wêreld in sewe vlakke ingedeel. Op die heel onderste vlak het die mens gewoon en hulle het vinnig vermeerder. Die mens het die ruimte om hom met allerhande diere en plante gedeel, en kort daarna het hy ingeperk gevoel en sy domein uitgebrei deur ’n gat in sy vlak te maak om hoër op te beweeg. So het hy die een ná die ander vlak gevul totdat al sewe vol was. 

Op dié manier het die mens die hele aarde gevul, maar hulle behoort steeds aan Taaroa, die meester van almal.

## Eksterne skakels 
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Sina en die paling

duimnael|260px|Kokospalms aan die kus van die eiland Savai'i.

**Sina en die paling** (Samoaans: *Sina ma le Tuna*) is ’n verhaal in die mitologie van Samoa wat verduidelik waar die eerste kokospalms vandaan kom.

Die mite is ook in ander dele van Polinesië bekend, insluitende Tonga en Fidji en onder die Maori van Nieu-Seeland. Verskillende weergawes word in verskillende dele van die lande van Oseanië vertel. Dit word ook verbind met ander godinne in die Polinesiese mitologie, soos Hina, Tinilau, Tagaloa en Nafanua.

## Die mite 
Volgens een weergawe van die verhaal het ’n pragtige meisie met die naam Sina op die eiland Savai'i in Samoa gewoon. Sy het ’n troetelpaling gehad en toe dit grootword, het dit op haar verlief geraak. Dit het die meisie bang gemaak en sy het probeer weghardloop, maar die paling het haar gevolg. Sy het eindelik op ’n dorp gaan wegkruip. 

Toe sy na die dorp se poel gaan om water te gaan haal, het sy die paling uit die water na haar sien opkyk. Kwaad het sy uitgeroep: *E pupula mai, ou mata o le alelo!* ("Jy staar na my, met die oë van ’n duiwel!") Mans van die dorp het gekom en die paling doodgemaak. Terwyl dit doodgegaan het, het dit Sina gevra om sy kop in die grond te begrawe. Sina het dit gedoen en ’n kokospalm het op dié plek gegroei. Wanneer die hulsel van die kokosneut verwyder word, is daar drie ronde merke wat lyk soos die gesig van ’n vis met twee oë en ’n mond. ’n Gat word in een van die merke gemaak om die klappermelk te drink – wanneer Sina dit drink, soen sy dus die paling.

Die poel Mata o le Alelo op die dorpie Matavai word verbind met die mite van Sina en die paling. Dit is genoem na Sina se woorde in die verhaal. Die poel is oop vir die publiek.

### Ander weergawes 
* In ’n ander weergawe van die mite is Sina van die dorpie Laloata op die eiland Upolu, en haar pa se naam is Pai.
* Op die eiland Mangaia in die Cookeilande gaan die verhaal oor ’n beeldskone vrou met die naam **‘Ina-moe-Aitu** wat in ’n grot naby die dorp Tamarua woon en in ’n stroom in haar grot bad.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Die legende in Samoaans
* Die legende op die webtuiste van die National Park of American Samoa
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Kohara

**Kohara** is in die Polinesiese mitologie die godin van tuna en sy word beskou as die "moeder van alle tuna". Die woord beteken "om ’n weerligstraal as ’n god te gooi". (In die Maori-mitologie is tuna deur weerlig geskep.) 

## Verwysings 
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Spoke in die Polinesiese kultuur

[duimnael|300px|*Gees van die dooies wat waghou* (*Manao tupapau*), deur [Paul Gauguin.]]

Daar was ’n algemene geloof in **spoke in die Polinesiese kultuur**, en sommige geld vandag nog. Ná die dood reis iemand se spook gewoonlik na die wêreld in die lug of die onderwêreld, maar van hulle sal op die aarde agterbly. In baie Polinesiese legendes is die spoke aktief betrokke in die sake van die lewendes. Spoke kan ook siektes veroorsaak en die liggaam van gewone mense binnedring. Dit kan deur sterk medisyne weer uitgedryf word.

## Spoke 
In gerekonstrueerde Proto-Polinesies beteken *qaitu" die gees van ’n afgestorwene, terwyl die woord "*tupuqa" ’n breër betekenis het, insluitende alle bonatuurlike wesens.

Van die mites wat algemeen in Polinesië voorkom, sluit die idee in dat die mens ’n dubbele siel het. Die een verlaat die mens nooit, terwyl die ander een deur towerspreuke van die liggaam geskei of weggelok kan word.

In sommige gemeenskappe dui die tatoes op ’n persoon se gesig hul kultus aan. Sommige simbole beteken die mens verkies die lugwêreld, maar voordat hy daarheen kan gaan, moet sy spook na sy volk se tuisland in die naeltjie van die wêreld  gaan. Ander tatoes dui aan die spook verkies om in die onderwêreld te woon.
Die mense van Hawaii glo in *aumakua*, spoke wat in die land van die lewendes bly en oor hul voormalige families waghou.

## Legendes 
Al die Polinesiese gemeenskappe het baie stories oor spoke of geeste wat ’n rol speel in hul tradisionele legendes. Die Amerikaanse skrywer William Drake Westervelt het 18 van hulle versamel en in *Hawaiian Legends of Ghosts and Ghost-Gods* (1915) gepubliseer.
Die legende van Pele, die Hawaise godin van vulkaanvuur, vertel hoe sy op ’n man verlief raak en toe uitvind hy is dood. Sy vind sy spook as ’n karige teenwoordigheid in ’n grot en met groot moeite gebruik sy haar magiese kragte om hom weer lewend te maak. Hy word weer vernietig, maar sy spook word weer gevind, dié keer in die vorm van ’n voël, en hy word weer lewend gemaak.

Volgens ’n ander Hawaise legende neem die priesters van ’n tempel ’n jong man gevange en offer hom aan hul god. Daarna wil hulle sy bene oneervol behandel. Die jong man se spook onthul die situasie aan sy pa in ’n droom, en hy lei sy pa om sy bene terug te kry en hulle in ’n geheime begrafnisgrot te plaas. Die spook van die jong man kon toe sonder kommer na die geesteswêreld gaan.

## Verwysings 
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Tangaroa

**Tangaroa** (of **Takaroa**) is in die Maori-mitologie een van die belangrike gode, die god van die see. Hy is die seun van Ranginui en Papatuanuku (die Lug en Aarde). 

240px|duimnael|links|Houtsneewerk aan ’n oorlogskano.

Nadat hy en sy broers Rongo, Tu, Haumia en Tane hul ouers geskei het, word hy deur sy broer Tawhirimatea, die god van storms en winde, aangeval en hy moet in die see gaan skuil. Tangaroa is die vader van baie seewesens. Sy seun, Punga, het twee kinders, Ikatere, die voorvader van die visse, en Tu-te-wehiwehi, die voorvader van die reptiele. Uit vrees vir Tawhirimatea se aanval gaan skuil die visse in die see en die reptiele in die woude. Sedertdien het Tangaroa ’n wrok teenoor Tane, die god van die woude, omdat hy skuiling aan sy kinders gebied het (Grey 1971:1–5).

Die stryd tussen Tangaroa en Tane, die voorvader van voëls, bome en die mens, is ’n aanduiding dat die Maori die oseaan en land as teenoorgestelde ryke beskou het. Wanneer die mens op die see gaan om te hengel of reis, is hulle eintlik verteenwoordigers van Tane wat die ryk van sy vyand betree. Daarom is dit belangrik om voor so ’n ekspedisie offerandes aan Tangaroa te bring (Orbell 1998:146-147).

Volgens ’n ander weergawe van die mite is Tangaroa die seun van Temoretu, en Papa is sy vrou. Papa pleeg owerspel met Rangi terwyl Tangaroa weg is en in die daaropvolgende geveg dring Tangaroa se spies deur Rangi se bobene. Daarna trou Papa met Rangi (White 1887–1891, I:22-23).
 
Op Suideiland is sy naam soms Takaroa.

Tagaloa is in die tradisies van Wes-Polinesië (soos Samoa en Tonga) die opper-skeppergod. In Oos-Polinesiese kulture word hy gewoonlik beskou as op dieselfde vlak as Tane.

## Bronne 
*W. W. Gill,  *Myths and Songs of the South Pacific* (Henry S. King: Londen), 1876.
*G. Grey, *Nga Mahi a Nga Tupuna*, fourth edition. Eerste in 1854 gepubliseer. (Reed: Wellington), 1971.
*M. Orbell, *The Concise Encyclopedia of  Māori Myth and Legend* (Canterbury University Press: Christchurch), 1998.
*E. Shortland, *Maori Religion and Mythology* (Longman, Green: Londen), 1882.
*E. R. Tregear, *Maori-Polynesian Comparative Dictionary* (Lyon and Blair: Lambton Quay), 1891.
*A. Smith,  *Songs and Stories of Taranaki from the Writings of Te Kahui Kararehe* (MacMillan Brown Centre for Pacific Studies: Christchurch), 1993.
*J. White, *The Ancient History of the Maori*, 6 Volumes (Government Printer: Wellington), 1887–1891.

## Eksterne skakels 
**Tangaroa*  in Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Petrus Hennenman

**Petrus Ferdinand Hennenman** (Amsterdam, Nederland, 15 Julie 1844 – distrik Kroonstad, Suid-Afrika, 11 Januarie 1932) was ’n welgestelde boer na wie die dorp Hennenman genoem is.

Op vyftienjarige leeftyd het hy na Suid-Afrika gekom met net sy bagasie en 'n klompie juweliersware. Hy het vier maande in Kaapstad vertoef en daarna na die Paarl vertrek om by ene Minnaar 'n betrekking as winkelklerk te aanvaar. In 1860 het hy besluit om na die Vrystaat te verhuis. Hier het hy 'n tyd lank op die plaas van Jan Louw in die distrik Fauresmith gewoon en dadelik begin om vee aan te skaf. Terselfdertyd het hy as skoolmeester opgetree en as vergoeding vir sy dienste het hy 'n salaris van £5 per maand en kostelose weiding vir sy vee gekry.

Toe die grenskwessie tussen die Vrystaat en Basoetoland in 1864 besleg moes word, is hy saam met die kommando van pres. Jan Brand. Kort daarna het hy in die oorlog teen die Basoeto's onder genl. Fick op kommando gegaan, en in die gevegte het hy hom so onderskei vir sy dapperheid dat hy 'n Basoetoponie by genl. Fick present gekry het by wyse van waardering. Hy was aanwesig toe Louw Wepener op Thaba Bosigo gesneuwel het.

In 1871 het hy in die huwelik getree met Alberta Elizabeth Johanna Steyn, 'n niggie van pres. M.T. Steyn. Die egpaar het hulle in die distrik Ladybrand in die Verowerde Gebied gevestig, vanwaar hulle in 1875 na Zwartpan in die distrik Kroonstad getrek het om vir goed daar te bly. Uit die huwelik is twee seuns, Piet en Manie, en 'n dogter, Albertha, gebore. Op 11 Desember 1899 het Piet en Manie in die Slag van Magersfontein gesneuwel. 

Hennenman was 'n ryk boer en het veel vir liefdadigheid gedoen; hy het ook £500 aan die Hoër Meisieskool Oranje in Bloemfontein geskenk. Een van die sale van die skool is na hom genoem. Op 22 April 1921 het hy die hoeksteen van 'n nuwe gebou van die Hoër Meisieskool Oranje gelê. Die hoë agting wat Hennenman in sy omgewing geniet het, blyk uit die versoekskrif aan die destydse minister van spoorweë, waarin versoek is om die naam Ventersburgweg te verander tot Hennenman. Die minister het toegestem en hierdeur is Hennenman se naam verewig.

Petrus se seun Manie is oorleef deur sy vrou Beatrice en hul seun Manie jnr, wat egter op ouderdom 17 te sterwe kom. Petrus se dogter Albertha het met Edwin Hills van Kroonstad getrou, en die egpaar het Zwartpan uiteindelik by haar pa oorgeneem.

## Bron 
*  Nienaber, P.J. 1947. *Afrikaanse Biografiese Woordeboek*, deel I. Johannesburg: L. & S. Boek- en Kunssentrum.

## Verwysing
Rocco C. de Villiers

**Rocco Cartorzina de Villiers** (Paarl, Kaapkolonie, 27 Februarie 1838 – Paarl, 21 Mei 1902) was ’n Kaapse komponis.

Tydens sy kinderjare was daar nog geen hoërskole in die Paarl nie, maar hy het 'n deeglike opvoeding ontvang van die onderwyser P. J. du Toit. Vroeg reeds het sy musikale talent voor die dag gekom en dit is ontwikkel deur prof. J.S. de Villiers. In 1861 is hy getroud met Maria Louw, en die volgende jaar is hy na Caledon om daar as orrelis op te tree. Hier het hy ook 'n handelaarsbesigheid gehad; daarom het hy die meeste van sy komposisies en musikale skryfwerk gedurende die nag gedoen. Tydens 'n vakansie aan Mosselrivierstrand het hy sy later bekendgeworde koraalboek geskryf. 

Rocco de Villiers was baie belese en kon Duits en Frans vloeiend praat. Drie keer het hy 'n besoek aan Europa gebring. Nadat hy 22 jaar op Caledon deurgebring het, het hy in 1883 na die Paarl teruggekeer. Hier was hy orrelis van die Paarl-gemeente, en gedurende die week het hy musieklesse gegee. Daarby het hy ook 'n handelaarsbesigheid in musiekinstrumente gehad. Een van sy seuns, prof. P.K. de Villiers, het sy musiektalent geërf. 

## Bronne 
*  Nienaber, P.J. 1947. *Afrikaanse Biografiese Woordeboek*, deel I. Johannesburg: L. & S. Boek- en Kunssentrum.
Stucki-skool, Wellington

duimnael|regs|300px|Die verdiepinggebou waarin die skool van omstreeks 1875 af gehuisves is. Kosgangers het op die eerste verdieping tuisgegaan.

Die **Stucki-skool** in die Blouvlei (Blaauwvallei), Wellington, Wes-Kaap, was ’n skool waaraan leerders van 1860 tot 1919 in Nederlands onderrig is in ’n tyd toe Engels die skoolwese in die Kaapkolonie oorheers het. Talle bekende Suid-Afrikaners het aan dié skool hul vroegste onderwys ontvang.

Die skool is gestig deur Marinus Stucki, wat in Julie 1860 die reis uit Nederland na Kaapstad aanvaar het op aanbeveling van sy broer Conradus, wat reeds in Bovenvallei (Bovlei) skoolgehou het. Stucki het op 21 Oktober 1860 in die Kaap aan wal gestap het. Op 1 Desember 1860 het hy op Blauwvallei (of Blouvlei) aangekom en twee dae later op 18-jarige leeftyd sy werk as onderwyser aanvaar in 'n deel van 'n kelder wat deur 'n middelmuur van die res van die gebou afgeskort is. Daar was 29 leerders in die skool, sommige net so oud of selfs ouer was as “Meester”. 

Die skool was aanvanklik die eiendom van die boere in die omtrek van wie Stucki ook sy besoldiging van £42 per jaar ontvang het. Op 1 Oktober 1861 het die skool egter onder die beheer van die Kaapkolonie se departement van onderwys gekom en is 'n verdere toelaag van £30 per jaar van die staat ontvang. 

In 1867 het mev. P.J. Cillié 'n stuk grond geskenk vir die oprigting van 'n nuwe skool vir meester Stucki. Die skool is gou met die medewerking van die ouers klaargemaak en Stucki gaan dus met sy leerlinge na 'n ruimer skool, waar later meer leerkragte nodig geword het. ’n Bran het die dak in 1874 in puin gelê, maar kort daarna het ’n grasieuse verdieping gebou die ou enkelverdiepinggebou vervang.  Kosgangers het op die boonste verdieping tuisgegaan. Mettertyd het dié gebou verval en eindelik is dit deur ’n enkelverdieping vervang. Van 1920 tot 1928 is die gebou gebruik as ’n huishoudkundeskool vir behoefte meisies, maar sedertdien staan dit leeg. 

Onder die skool se leerders was die Springbok Paul Roos, regter H.S. van Zyl, prof. G.G. Cillié, di. D. Wilcocks, J.D. Cilliers en Willem Conradie, en prof. Sarel van der Merwe. 

## Bronne 
*  Nienaber, P.J. 1947. *Afrikaanse Biografiese Woordeboek*, deel I. Johannesburg: L. & S. Boek- en Kunssentrum.
Duitse perdeby

Die **Duitse perdeby** (*Vespula germanica*) is 'n perdeby wat natuurlik in Europa voorkom, maar 'n indringerspesie in Suid-Afrika is. Die perdeby staan ook bekend as die *geelbaadjie-wespe* en as die *German wasp* in Engels.

Die insek se kleur is hoofsaaklik geel-en-swart en die antennas is swart. Dit trek sy pote in tydens vlug. Hulle maak hulle neste ondergronds, wat kartonagtig voorkom. Dit is 'n bedreiging vir plaaslike insekte, onder andere heuningbye.

Die aggressiewe perdeby kom in Suid-Afrika in die Wes-Kaap voor, en het al boere rondom Stellenbosch, Somerset-Wes en Franschhoek verhinder om hul oeste van vrugte en druiwe te pluk.

## Bronne 
* http://landbou.com/bedrywe/navorsing-oor-perdebye-kan-boere-help/
* http://www.capetowninvasives.org.za/sites/default/files/uploads/documents/Wasp%20ID%20guide%20-%20Version%203.pdf
* Quest - Science for South Africa. Volume 11, number 2, 2015 ISSN 1729-830X

## Sien ook 
* Indringerspesies van Suider-Afrika
Rooiperdeby

Die **rooiperdeby** (*Polistes marginalis*) is 'n perdeby wat inheems aan Suid-Afrika is. Die tipe van hierdie spesie is naby Kaapstad versamel.

## Identifikasie 
Die perdeby se lyf is bruin met wit en swart strepe terwyl die pote en antennas bruin is.

## Subspesies 
* *Polistes marginalis ssp. arabicus*
* *Polistes marginalis ssp. badius*
* *Polistes marginalis ssp. baidoensis*
* *Polistes marginalis ssp. lindensis*
* *Polistes marginalis ssp. marginalis*
* *Polistes marginalis ssp. meruensis*

## Bronne 
* http://landbou.com/bedrywe/navorsing-oor-perdebye-kan-boere-help/
* http://www.capetowninvasives.org.za/sites/default/files/uploads/documents/Wasp%20ID%20guide%20-%20Version%203.pdf

## Eksterne skakel 
* Illustrasie op WaspWebhttp://www.waspweb.org/Vespoidea/Vespidae/Polistinae/Polistes/Polistes_marginalis.htm