open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kainosoïkum

[duimnael|Megafauna tydens die [Pleistoseen in Europa (mammoets, grotleeus, wolhaarrenoster, rendier, wildperde)]]

Die **Kainosoïkum** of **Kainosoïese Era** (ook die **Senosoïkum** genoem) is die derde en huidige van die drie geologiese eras van die Fanerosoïese Eon en strek van sowat 66&nbsp;miljoen jaar gelede tot die hede. Dit is ook bekend as die "era van die soogdier" omdat die uitsterwing van ander diersoorte die ontwikkeling van soogdiere tot gevolg gehad het. Die naam is afgelei van die Griekse καινός (*kainos*, "nuwe") en ζωή (*zoe*, "lewe") en beteken dus "nuwe lewe".

Die Kainosoïkum kan in drie periodes ingedeel word: die Paleogeen, Neogeen en Kwartêr. Dié word weer onderverdeel in sewe epogs: die Paleoseen, Eoseen, Oligoseen, Mioseen, Plioseen, Pleistoseen en Holoseen.

Vroeg in die Kainosoïkum is die planeet oorheers deur relatief klein diere, soos klein soogdiere, voëls, reptiele en amfibieë. Uit ’n geologiese oogpunt het dit nie lank geduur voor die soogdiere en voëls uitgebrei het nie in die afwesigheid van die groot reptiele wat die land in die Mesosoïkum oorheers het. Sommige voëls het groter geword as die gemiddelde mens en was groot roofvoëls. Soogdiere het in feitlik alle habitats voorgekom, in die see en op land, en van hulle het ook baie groot geword – veel groter as die meeste moderne soogdiere.

Die Aarde se klimaat het droër en koeler geword en dit het uitgeloop op die ysvorming van die Pleistoseen-epog. Die kontinente het ook hul huidige vorms aangeneem en in hul huidige posisies ingeskuif.

## Verwysings 
* 
*
Proterosoïkum

[duimnael|200px|Bakteriese gesteentes uit die Proterosoïkum wat in [Bolivia, Suid-Amerika, ontdek is.|links]]

Die **Proterosoïkum** of **Proterosoïese Eon** is die derde geologiese eon in die Aarde se bestaan en die laaste eon wat deel van die Prekambrium (die tydperk voor die huidige eon) is. Dit het sowat 2,5&nbsp;miljard jaar gelede begin met die einde van die Argeïkum en geduur tot die begin van die Fanerosoïkum sowat 541&nbsp;miljoen jaar gelede. Die naam kom van Grieks en beteken "vroeëre lewe". 

Die belangrikste gebeurtenisse van dié eon was die versameling van suurstof in die atmosfeer, verskeie ysvormingstydperke en die evolusie van sagte, meersellige organismes.

## Plaattektoniek en ysvorming 
Die geologiese rekord van die era is baie beter as met die voorafgaande Argeïkum. Baie van die rotse wat in dié tyd gevorm is, het onveranderd gebly. Bestudering van die rotse wys dat die vorming van kontinente wat laat in die vorige eon begin het, voortgeduur het. ’n Superkontinent, Rodinië, het tussen 1&nbsp;miljard en 830&nbsp;miljoen jaar gelede gevorm. 

Dit was egter nie die eerste superkontinent nie; dit het gevorm met die saampakking van stukke wat ontstaan het met die opbreking van ’n vorige superkontinent, Nuna of Columbia, wat sowat 2&nbsp;miljard tot 1,8&nbsp;miljard jaar gelede gevorm het. 

Ná die opbreking van Rodinië het nog superkontinente gevorm en opgebreek. Dit beteken plaattektoniek-prosesse soortgelyk aan dié van vandag moes tydens die Proterosoïkum plaasgevind het.

Die eerste bekende ysvormingstydperke het in die Proterosoïkum voorgekom; een het net ná die begin van die eon begin, terwyl daar later, in die Kriogenium en die Ediacarium nog party was.

## Lewe 
Die eerste gevorderde, eensellige en meersellige lewe het min of meer begin met die versameling van suurstof in die atmosfeer. 

Die grens tussen die Proterosoïkum en die huidige eon, die Fanerosoïkum, is die begin van die Kambriese Periode toe die eerste fossiele van diere volop begin vorm het. In die tweede helfte van die 20ste eeu is ’n aantal fossiele in Proterosoïese rotse ontdek, maar die Kambrium se begintyd bly vasgestel op sowat 541&nbsp;miljoen jaar gelede.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*Proterosoïkum  - *Palaeos*
*
*
Fanerosoïkum

Die **Fanerosoïkum** of **Fanerosoïese Eon** is die huidige geologiese eon, die een waarin die dierelewe volop is. Dit strek oor sowat 542 miljoen jaar, vanaf die tyd dat uiteenlopende hardedopdiere hul verskyning gemaak het. Die naam is afgelei van die Antieke Griekse woorde φανερός en ζωή, wat beteken "sigbare lewe", omdat eens geglo is dat lewe begin het in die Kambrium, die eerste geologiese periode van hierdie eon. Die tyd voor die Fanerosoïkum word die Prekambrium genoem.

Die Fanerosoïkum word gekenmerk deur die vinnige ontstaan van verskeie diere-filums, die evolusie van dié filums in uiteenlopende vorme, die ontwikkeling van komplekse plante, die evolusie van visse en die ontstaan van insekte en vierpotiges. In dié tyd het plaattektoniek veroorsaak dat die kontinente beweeg en een landmassa, Pangaea, gevorm het wat weer uiteengedryf en die huidige kontinente gevorm het.

Die Fanerosoïkum word verdeel in drie eras: die Paleosoïkum, Mesosoïkum en Kainosoïkum. 

## Verwysings
## Eksterne skakels 
*
Hominidae

Die **Hominidae** of **hominiede**, ook bekend as die "groot ape", vorm ’n taksonomiese familie van primate, insluitende vier bestaande genera:

* Sjimpansees (*Pan*) – 2 spesies
* Gorillas (*Gorilla*) – 2 spesies
* Mense (*Homo*) – 1 spesie
* Orang-oetangs (*Pongo*) – 2 spesies.

Die term "hominied" word ook in ’n enger sin gebruik vir Hominini, of "mense en verwante van mense nader as sjimpansees". In dié sin het alle hominiede spesies behalwe *Homo sapiens* uitgesterf.

’n Aantal bekende uitgestorwe genera word saam met die mens in die subfamilie Homininae geklassifiseer, en ander saam met orang-oetangs in die subfamilie Ponginae. Die mees onlangse gemeenskaplike voorouer van die Hominidae het rofweg 14&nbsp;miljoen jaar gelede geleef, toe die voorouers van die orang-oetang afgeskei het van die voorouers van die drie ander genera. Die voorouers van die Hominidae-familie het toe reeds van dié van die Hylobatidae-familie afgeskei, moontlik 15&nbsp;miljoen tot 20&nbsp;miljoen jaar gelede.

[none|frame|Evolusie van die [Hominoidea: ná ’n aanvanklike afskeiding van die Hylobatidae van die hooflyn sowat 18&nbsp;miljoen jaar gelede, het die lyn Pongidae afgeskei en gelei tot die huidige orangoetang, terwyl die Hominidae later verdeel het in die Gorillini en Hominini.]]

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*Michigan-staatsuniversiteit, "Great Apes and the Law"
*Voorbeelde by Smithsonian 
*Inligting en foto's
Hominini

**Hominini** is die tribus van Homininae wat die genus *Homo* en verwante diere omvat ná die afskeiding van die tribus *Panini* (sjimpansees). Daar word ook na hulle verwys as die **hominiene** of die** mensagtiges**. Die subtribus Hominina is die "menslike" tak en sluit die genus *Homo* in. 

[none|frame|Evolusie van die [Hominoidea: ná ’n aanvanklike afskeiding van die Hylobatidae van die hooflyn sowat 18&nbsp;miljoen jaar gelede, het die lyn Pongidae afgeskei en gelei tot die huidige orang-oetang, terwyl die Hominidae later verdeel het in die Gorillini en Hominini.]]

## Verwysings
Homininae

**Homininae** is 'n subfamilie van Hominidae wat die mens, gorilla, sjimpansee, bonobo en ’n paar uitgestorwe verwante insluit; dit omvat alle hominiede wat ontstaan het ná die afskeiding van orang-oetangs (Ponginae). Die Homininae-boom het drie vertakkings, wat gelei het tot gorillas, sjimpansees/bonobo's en mense.

Daar is verskeie uitgestorwe spesies sjimpansees en gorillas, maar net een menslike spesie het oorleef hoewel spore van verskeie hipotetiese spesies gevind is. Sommige het tot so onlangs as 12&nbsp;000 jaar gelede geleef (*Homo floresiensis* en *Homo denisova*).

[geen|frame|Evolusie van die [Hominoidea: ná ’n aanvanklike afskeiding van die Hylobatidae van die hooflyn sowat 18&nbsp;miljoen jaar gelede, het die lyn Pongidae afgeskei en gelei tot die huidige orangoetang, terwyl die Hominidae later verdeel het in die Gorillini en Hominini]].

## Eksterne skakels
Grasui

**Grasui** is die Afrikaanse benaming vir *Allium schoenoprasum*, die kleinste spesie van die eetbare uie.

Dit is 'n gewilde, eetbare meerjarige plant en kom wydverspreid in die natuur voor in groot dele van Europa, Asië en Noord-Amerika. *A. schoenoprasum* is die enigste uispesie wat inheems is aan beide die Ou- en Nuwe wêreld.

Die wetenskaplike naam van die spesie is afgelei van die Griekse skhoínos (riete) en práson (leek). Die Engelse naam *chive* is afgelei van die Franse woord *cive* en van *cepa*, die Latynse woord vir uie.

Grasuie is 'n algemeen gebruikte plant en kan in kruidenierswinkels gekoop word of in tuine gekweek word. In kookkuns word die lowwe en die onoopgemaakte, onvolwasse blomknoppe in blokkies gekerf en gebruik as 'n bestanddeel vir visgeregte, aartappeldisse, sop en ander geregte. Grasuie het insekwerende eienskappe wat gebruik kan word om peste in tuine te help beheer.

duimnael|Jong lote nadat die grasui ontkiem het
 
## Verwysings
Laat-Devoon-uitwissing

Die **Laat-Devoon-uitwissing** was een van die "Groot Vyf" uitwissings in die Aarde se geskiedenis. ’n Groot uitwissingsvoorval, die Kellwasser-voorval, het sowat 374&nbsp;miljoen jaar gelede, aan die begin van die laaste fase van die geologiese periode Devoon, plaasgevind. Altesaam 19% van alle biologiese families en 50% van alle genera het uitgesterf. ’n Tweede voorval, die Hangenberg-voorval, het die Devoon afgesluit.

Hoewel dit duidelik is dat daar ’n enorme verlies aan biodiversiteit in die Laat-Devoon was, is dit onduidelik hoe lank dit geduur het, met skattings van tussen 500&nbsp;000 en 25&nbsp;miljoen jaar. Dit is ook nie seker of dit net uit bogenoemde twee fases of ’n reeks kleiner uitwissings bestaan het nie. Die jongste navorsing dui op verskeie oorsake en ’n reeks fases oor sowat 3&nbsp;miljoen jaar. Sommige wetenskaplikes reken daar was tot sewe fases oor ’n tydperk van 25&nbsp;miljoen jaar.

Teen die Laat-Devoon het plante en diere die land beset. In die oseane was enorme koraalriwwe. Euramerika en Gondwana het begin verenig in wat een superkontinent, Pangea, sou word. Dit lyk of net die seelewe deur die uitwissing geraak is. Koraalriwwe het feitlik heeltemal verdwyn en het eers weer tydens die Mesosoïese Era begin vorm.

## Verwysings 
: *15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia*

## Eksterne skakels 
* Laat Devoon-uitwissings by The Devonian Times.
* Devoon-massauitwissings
Trias-Jura-uitwissing

Die **Trias-Jura-uitwissing** dui die grens aan tussen die geologiese periodes Trias en Jura 201,3&nbsp;miljoen jaar gelede en is een van die "Groot Vyf" uitwissingsvoorvalle in die Aarde se geskiedenis. Dit het ’n enorme impak in die see en op land gehad. In die see het ’n hele biologiese klas (Conodonta) en 20% van alle families verdwyn. Op land het feitlik alle groot lede van die Crurotarsi (nie-dinosourus-agtige archosourusse) uitgesterf.

Minstens die helfte van alle spesies wat in dié tyd geleef het, is uitgewis. Dit het ekologiese nisse op land vry gelaat van lewe en die dinosouruse in staat gestel om die Aarde tydens die Jurassiese Periode te oorheers. Die uitwissing het minder as 10&nbsp;000 jaar geduur en het plaasgevind net voordat die superkontinent Pangea begin verbrokkel het.

Verskeie teorieë bestaan oor hoekom die uitwissing plassgevind het, maar almal lei tot onbeantwoorde vrae. Statistiese ontledings van die verlies in die seelewe dui daarop dat dit eerder deur ’n afname in spesievorming veroorsaak is as deur ’n toename in uitwissings.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Teorie oor die Trias-Jura-uitwissing 
* Meer oor die uitwissing by Nasa 

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Main-Taunus-Kreis

Die **Main-Taunus-Kreis** is 'n administratiewe distrik in die Duitse deelstaat Hesse. Die grootste nedersetting en administratiewe setel is Hofheim am Taunus. Die distrik, wat in die sentrum van die metropolitaanse gebied Rhein-Main en net wes van Frankfurt am Main en oos van die deelstaathoofstad Wiesbaden geleë is, is ten opsigte van sy oppervlak die kleinste in Duitsland, maar tegelykertyd die mees digbevolkte.

In sy huidige vorm bestaan die distrik sedert 1928. Die geskiedenis van die gebied strek egter terug tot die antieke tydperk toe die Romeinse leër 'n fort in Hofheim opgerig het. Ander aregeologiese vondse dateer selfs van ouer periodes.
duimnael|links|Die bouvalle van die kasteel Eppstein in die gelyknamige dorp
Die Main-Taunus-Kreis staan bekend vir die baie hoë prysvlak van sy huureiendomme en 'n per-capita-koopkrag wat onder die vyf hoogstes in Duitsland gereken word. In 2014 was die koopkragindeks 138 persent van die gemiddelde vir Duitsland, of €29&nbsp;178 per inwoner. Die distrik het sy ekonomiese welvaart aan die nabyheid van Frankfurt am Main en die Frankfurtse Rhein-Main-lughawe te danke. Ook belangrike federale snelweë loop deur die gebied.

'n Aantal groot maatskappye het sy Duitse hoofkwartiere of ander belangrike kantore en geriewe in die distrik, veral in stede soos Eschborn (*Vodafone*) en Schwalbach am Taunus (*Samsung*). Belangrike toeriste-aantreklikhede sluit herstellingsoorde soos Bad Soden, die beboste valleie van die Taunusrivier met die middeleeuse kasteel Eppstein, die aantreklike landskappe langs die Mainrivier en die wingerde van Hochheim am Main en Flörsheim waar 'n wêreldbekende witwyn, die *Rheingauer Riesling*, geproduseer word.

Die gebied is gewild by staptoeriste. Twee belangrike roetes loop deur die distrik - die middeleeuse Bonifatius-roete volg die voetspore van die 8ste eeuse roustoet van Sint Bonifatius wie se sterflike oorskot vanuit Mainz na Fulda geneem is. Die "Roete van nywerheidskultuur" loop langs monumente uit die industriële geskiedenis van die streek.

## Dorpe en Munisipaliteite
## Verwysings
Jan Daniël Stulting

duimnael|regs|160px|Ds. J.D. Stulting.

Ds. **Jan Daniël Stulting** (Brandfort, 16 Junie 1906 – Ladismith, Kaap, 18 Januarie 1971) was 'n leraar in die Nederduitse Gereformeerde Kerk.

Jan Stulting was die seun van ds. C.H. Stulting wat sy emeritaat in 1946 aanvaar het nadat hy agtereenvolgens leraar was van die NG gemeente Venterstad (1902), Brandfort (1905) en Humansdorp (1913). Ná sy toelating tot die bediening in 1931, het die jong ds. Stulting sy vader se hulpprediker op Humansdorp geword en twee jaar later sy medeleraar in dieselfde gemeente. In 1943 neem hy 'n beroep aan na die NG gemeente Vosburg en in 1950 word hy medeleraar van die NG gemeente Ladismith saam met ds. W.T. Badenhorst.

Weens ernstige siekte moes ds. Stulting sy emeritaat in 1969 aanvaar en in Januarie 1971 sterf hy op Ladismith. Volgens sy lewenskets in die NG Kerk se jaarboek was hy in sy gemeente 'n geliefde leraar wie se onvermoeide arbeid in die wingerd van die Meester op prys gestel is.

## Bronne 
* Jonas, G. (red.). 1972. *Jaarboek van die Nederduitse Gereformeerde Kerke (Moeder-, Sending- en Bantoekerke) 1972*. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-Uitgewers en -Boekhandel.
Stanislas Wawrinka

**Stanislas "Stan" Wawrinka** (Frans: [stanislas vavʁiŋka]; gebore 28 Maart 1985) is 'n Switserse professionele tennisspeler. Hy is ook 'n Duitse burger, omdat sy vader 'n Duitser van Tsjeggiese afkoms is.

Wawrinka begin op 14-jarige ouderdom om aan internasionale junior-toernooie deel te neem. Hy verlaat skool op 15 om op tennis te fokus, maar sit sy studies deur afstandsonderrig voort. Sedert 2002 speel hy professioneel tennis. In 2005 word hy op die ATP-ranglys onder die beste 100 tennisspelers geplaas. In 2006 haal hy die top 50- en in 2008 die top 10-lys van spelers.

Tydens die Australiese Ope van 2014 wen hy sy eerste Grand Slam-toernooi. Hy skakel die tweede gekeurde Novak Djokovic tydens die kwarteindronde in 5 stelle uit. In die eindstryd wen hy die eerste gekeurde Rafael Nadal met 'n telling van 6–3, 6–2, 3–6 en 6–3. Hiermee skuif hy tot die nommer 3 posisie op die ATP se ranglys op. Tydens die Franse Ope van 2015 wen hy sy tweede Grand Slam-toernooi en tydens die VSA-Ope van 2016 sy derde.

## Grand Slam-rekord 
[duimnael|links|upright|Stanislas Wawrinka tydens die [Wimbledon-kampioenskap in 2013]]
[duimnael|links|upright|Stanislas Wawrinka tydens die [Olimpiese Somerspele 2012]]
Die tabel toon Wawrinka se prestasie tydens elk van die Grand Slam-toernooie in mansenkels waaraan hy deelgeneem het:

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*   Amptelike webwerf
*  Stanislas Wawrinka se ATP-profiel
*  Stanislas Wawrinka se ITF-profiel
*
Aspirien

250px|duimnael|regs|Bal-en-stokkie model van aspirien
duimnael|250px|Aspirien-tablette

**Aspirien**, ook bekend as asetielsalisielsuur, is 'n salisilaatgeneesmiddel, wat dikwels gebruik word as 'n pynstiller om ligte tot matige pyn te verlig, of as koorswerende of anti-inflammatoriese medikasie. Die aktiewe bestanddeel van Aspirien is die eerste keer in 1763 in die bas van die wilgerboom ontdek deur Edward Stone van Wadham Kollege, Oxford Universiteit. Hy het salisielsuur, die aktiewe metaboliet van aspirien ontdek. Aspirien is die eerste keer in 1897 vervaardig deur Felix Hoffmann, 'n chemikus wat vir die Duitse maatskappy Bayer gewerk het.

## Ander werking 
Aspirien het ook 'n uitwerking op bloed se plaatjiekleefbaarheid, deur die produksie van tromboksaan. Onder normale omstandighede bind plaatjiemolekules saam met fibrinogeen in stukkies om beskadigde wande van bloedvate te herstel, bv. wanneer 'n mens 'n skrapie opdoen wat effens bloei. Omdat die plaatjieklont te groot kan word en bloedvloei verminder of afsny, word aspirien teen 'n lae dosis op langtermyn gebruik. Dit help om hartaanvalle, beroertes, en bloedklontvorming te voorkom in pasiëte met 'n hoë risiko vir die ontwikkeling van hartvatsiekte en bloedklonte. Daar is ook vasgestel dat lae dosisse van aspirien gegee kan word onmiddellik ná 'n hartaanval om die risiko van nog 'n hartaanval of die afsterwe van hartweefsel te verminder. Aspirien kan effektief wees by die voorkoming van sekere vorme van kanker, veral kolorektale kanker.

## Newe-effekte 
Die belangrikste ongewenste newe-effekte van aspirien mondelings geneem, is maagsere, maagbloeding, en tinnitus, veral teen hoë dosisse. In kinders en tieners word aspirien nie meer aangedui vir griepagtige simptome of om die simptome van waterpokkies of ander virale siektes te beheer nie, as gevolg van die gevaarrisiko van Reye se sindroom.

## Gebruike 
Aspirien is deel van 'n groep van medisyne genoem nie-steroïdale anti-inflammatoriese middels (NSAIMs), maar verskil van die meeste ander NSAIMs in die meganisme van aksie. Ander salisilate het soortgelyke effekte (koorswerend, anti-inflammatories, pynverligting) maar aspirien werk op 'n onomkeerbare wyse en, in teenstelling met ander, beïnvloed meer die COX-1 as die COX-2 variant van die ensiem.

Vandag is aspirien een van die mees gebruikte medisynes in die wêreld, met 'n geskatte 40&nbsp;000 ton wat elke jaar verbruik word. In lande waar **Aspirien** 'n geregistreerde handelsmerk is, besit deur Bayer, word die generiese naam asetielsalisielsuur vir die medisyne algemeen gebruik.

## Verwysings
Hoed

: *Hierdie artikel handel oor die hoofbedekking. Vir ander gebruike, sien hoed (dubbelsinnig).*
duimnael|260px|Uitspattige hoede was hoogmode in 1911.
duimnael|260px|'n Versameling hoede uit die 18de en 19de eeu.

'n **Hoed** is 'n tipe hoofbedekking of hooftooisel wat op 'n persoon se kop geplaas word. Daar is baie verskillende tipes van hoede. Hoede verskil in alle dele van die wêreld. Sommige hoede word nét deur vroue, sommige nét deur mans, en ander deur albei gedra; babas en kinders kan ook hoede dra. 'n Paar hoede word nooit deur iemand gedra nie, hierdie hoede word net vir versiering gebruik.

Mense wat hoede maak, word hoedemakers genoem. Die vorm van hoede (of pette, wat soos hoede is) wat gedra word deur verskillende gemeenskappe in verskillende lande wissel baie. Sommige hoede of pette word as 'n teken van hoogs gespesialiseerde sosiale rolle gedra. As 'n voorbeeld, kan biskoppe musse dra en prokureurs en regters pruike dra. Meeste weermagte vereis ook altyd die dra van 'n hoofbedekking saam met 'n uniform.

In sommige gemeenskappe is die dra van hoede van groot politieke belang, soos die wit hoed van die Engelse radikale, die hoed van vryheid van die Jakobyne van Frankryk, en die twee politieke partye in Swede, die Hoede (edelmanne) en pette (gewone mense).

Verdere voorbeelde is:
* **bofbalpet**, vir bofbalspelers, deesdae oral algemeen gebruik
* **beret**, vir vissermanne of boere in dele van Wes-Europa
* **bolkuil**, vir mans wat oorsee sekere tradisionele middelklasberoepe beoefen
* **velhoed**, vir wildjagters of voëlskuts
* **cowboy-hoed**, vir Amerikaanse cowboys
* **fedora**, 'n hoed van vilt
* **fez**, gevind in meeste Islamitiese lande
* **staalhelm**, vir dié wat dien in die gewapende magte
* **tulband**, vir formele gebruik deur biskoppe
* **valhelm**, 'n valhelm vir perderuiters of motorfietsryers
* **sombrero**, vir die Latyns Amerikaner
* **tophoed**, vir die gesofistikeerde Europese of Westerse heer
* **breërandhoed** vir vroue wat in die son in die tuin werk, of krieketspelers in die son
* **mynhelm** het ook plek vir 'n lig vooraan

## Eksterne skakels 
* 
*
Winterberge

Die **Winterberge** is 'n uitgebreide oos-wes-bergreeks en lê net noord van die klein dorpies Bedford, Adelaide en Fort Beaufort in die Oos-Kaapprovinsie van Suid-Afrika. Die berg se gemiddelde hoogte is ongeveer 1&nbsp;800 meter bo seevlak. Die Groot Winterberg se piek is noord van Adelaide en styg tot 2&nbsp;371 meter, hoog genoeg om soms bedek te word met sneeu. Die onderliggende geologie bestaan uit skalie en sandsteen van die Beaufort-reeks van die Karoosisteem, dikwels met dolerietintrusies. Reënval is redelik hoog langs die suidelike hange (wat na die see toe front). 'n Indrukwekkende pas oor die bergreeks is die Katbergpas wat deur Andrew Geddes Bain gebou is in 1860–1864.

## Bron 
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa (NASOU 1973)

## Sien ook 
* Lys van bergpieke in Suid-Afrika
Koonaprivier

Die **Koonaprivier** is 'n rivier wat in die Oos-Kaap, Suid-Afrika vloei. Die rivier ontspring in die Katberg en vloei dan weswaarts in die rigting van, en later deur Adelaide. Hierna kronkel die rivier heelwat () terwyl dit in 'n oostelike rigting deur die eskarp vloei, maar swaai dan suidooswaarts om aan te sluit by die Groot-Visrivier op pad na die Indiese Oseaan.

## Ontspring 
* Katberg by 

## Monding 
* Groot-Visrivier by 

## Eksterne skakel 
* Google-kaart van die Koonaprivier se monding by Geonames.org (cc-by)
Auschwitz-konsentrasiekamp

Die **Auschwitz-konsentrasiekamp** was 'n netwerk van konsentrasie- en uitwissingskampe wat tydens die Tweede Wêreldoorlog deur Nazi-Duitsland opgerig en bedryf is. Hierdie kampe is naby die Poolse stad Auschwitz (Pools: *Oświęcim*) geleë. Dit het bestaan uit *Auschwitz I* (die basiskamp), *Auschwitz II-Birkenau* ('n uitwissingskamp), *Auschwitz III-Monowitz* ('n werkskamp) asook 'n aantal subkampe. Meer as 'n miljoen mense, hoofsaaklik Jode, het in die kampe gesterf.

[duimnael|links|Kinders wat in Januarie 1945 deur die [Rooi Leër vanuit Auschwitz bevry is.]]
Ongeveer 1,3 miljoen mense is vanaf Mei 1940 na hierdie kampe gedeporteer. In September 1941 is die eerste prisoniers geëkstermineer. *Auschwitz II-Birkenau* het een van die belangrikste kampe vir die Nazi's se "Finale Oplossing vir die Joodse Vraagstuk" geword. Van vroeg 1942 tot die einde van 1944 het treine Jode van dwarsoor die Duits-besette Europa na die kamp se gaskamers aangery, waar hulle die plaagdoder *Zyklon B* toegedien is.

Ten minste 1,1 miljoen gevangenes het in Auschwitz omgekom, ongeveer 90 persent van hulle was Jode. Ongeveer 1 uit 6 Jode wat tydens die Sjoa ("*Holocaust"*) omgekom het het hier gesterf. Van die ander groepe wat na Auschwitz gedeporteer is sluit in: 150&nbsp;000 Pole, 23&nbsp;000 Roma en Sinti, 15&nbsp;000 Sowjet-krygsgevangenes, 400 Jehovah se Getuies, en duisende van ander nasionaliteite. Lewensomstandighede was wreed en baie van die wat nie in die gaskamers gesterf het nie is weens honger, dwangarbeid, aansteeklike siektes, individuele teregstellings en mediese eksperimente oorlede.

Omtrent 700 prisoniers het van die verskillende Auschwitz-kampe probeer ontsnap, waarvan ongeveer 300 suksesvol was. Die wagte het die families van die ontsnaptes gevange geneem. Hulle is aan prisoniers vertoon om te keer dat hulle ook ontsnap.

Hierdie kampe is deur die Schutzstaffel onder die direkte bevel van Heinrich Himmler bedryf. Rudolf Höss was tot die somer van 1943 die bevelvoerder. Na hom het Arthur Liebehenschel en later Richard Baer bevel oor die kampe oorgeneem. Johanna Langefeld, Maria Mandel en Elisabeth Volkenrath was in bevel van die vroulike prisoniers. Na afloop van die Tweede Wêreldoorlog beskryf Höss hierdie kampe in sy outobiografie. Hy ontvang die doodstraf en word voor *Auschwitz* I se krematorium gehang.

Die naam *Auschwitz* het later simbolies geword vir al die doodskampe wat die Nazi's voor en tydens die Tweede Wêreldoorlog reg oor Europa bedryf het. Miljoene mense, merendeels Jode, maar ook politieke gevangenis en persone van ander etniese minderheidsgroepe het in hierdie kampe omgekom.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Siprofloksasien

250px|duimnael|regs|Bal-en-stokkie model van Siprofloksasien

**Siprofloksasien** is 'n tweede-generasie fluorokinoloon antibiotikum. Die spektrum van aktiwiteit sluit in die meeste stamme van bakteriële patogene verantwoordelik vir respiratoriese, urinêre, maag, en abdominale infeksies, insluitend Gram-negatiewe bakteriese patogene. Siprofloksasien en ander fluorokinolone word van waarde geag omrede hul breë spektrum van aktiwiteit, uitstekende weefselbinnedringing en vir hul beskikbaarheid in beide mondelinge en binneaarse formulerings.

## Aktiwiteit teen stamme van bakteriële patogene 
### Gram-negatiewe bakterieë 
* *Escherichia coli* (veroorsaak voedselvergiftiging)
* *Haemophilus influenzae* (veroorsaak griep)
* *Klebsiella pneumoniae* (veroorsaak longontsteking)
* *Legionella pneumophila*
* *Moraxella catarrhalis* (veroorsaak lugweginfeksie, sinusitis, oog- en oorinfeksie)
* *Proteus mirabilis* (veroorsaak nier- en urienweginfeksie)
* *Proteus vulgaris*
* *Pseudomonas aeruginosa*

### Gram-positiewe bakterieë 
* *Staphylococcus aureus* (veroorsaak oor-, urienweg- en lugweginfeksie)
* *Streptococcus pneumoniae* (veroorsaak griep en longontsteking)
* *Staphylococcus epidermidis* (kom natuurlik voor op die vel)
* *Enterococcus faecalis*
* *Streptococcus pyogenes*

### Gastro-intesinale infeksies veroorsaak deur 
* *Camphylobacter jejuni*
* *Escherichia coli*
* *Shigella flexneri*
* *Shigella sonnei*

## Beskikbare doseervorme 
**Siprofloksasien** (Engels: "Ciprofloxacin") is beskikbaar vir sistemiese toediening as onmiddellike vrystellingtablette, ook verlengde vrystelling tablette, as 'n orale suspensie, en as 'n oplossing vir binneaarse infusie. Dit is ook beskikbaar in oog- en oordruppels.

duimnael|190px|**Siprofloksasien** (*Ciprobay ®*) 500mg tablette van Bayer

## Verwysings
Diklofenak

200px|duimnael|regs|Bal-en-stokkie model van diklofenak

**Diklofenak** (INN, sien handelsname onder) is 'n nie-steroïd anti-inflammatoriese middel (NSAIM) wat gebruik word om inflammasie te verminder; as 'n pynstiller verminder dit ook pyn in meeste gevalle.

Die naam "diklofenak" is afgelei van die chemiese naam: 2-(2,6-dichloor-anilien)-fenielasynsuur. Diklofenak is oorspronklik in 1973 in Switserland deur CIBA-GEIGY (nou Novartis) ontwikkel.   Dit is die eerste keer in 1979 in die Verenigde Koninkryk vrygestel. 

In die Verenigde Koninkryk, Indië, Brasilië, Suid-Afrika en die Verenigde State van Amerika, word diklofenak verskaf as óf die natrium- of die kaliumsout. Diklofenakkalium is veral bruikbaar in 'n wateroplosbare formulering waar pynverligting dadelik benodig word. Diklofenak is beskikbaar as 'n generiese middel in 'n hele aantal formulerings, insluitend diklofenakdiëtielamien, wat plaaslik aangewend word (smeer aan die vel). Goedkeuring is in die meeste lande verleen vir oor-die-toonbank (OTC)-gebruik vir ligte pyn, asook pyn en koors wat verband hou met algemene infeksies.

## Toepassingsgebiede 
Die mees algemene gebruik van diklofenak is vir pyn of inflammasie wat verband hou met muskuloskeletale beserings of afwykings. Veral op hierdie gebied is dit dikwels nie moontlik om duidelik te onderskei tussen pyn wat deur beserings of inflammasie veroorsaak word nie. Moontlike areas van toepassing vir diklofenak is akute gewrigsontsteking insluitend jigaanvalle, chroniese inflammasie van die gewrigte of pynlike swelling of ontsteking na beserings of operasies. Daarbenewens word diklofenak gebruik in inflammatoriese vorme van rumatiek en in sagteweefselrumatiek. Dit word ook as 'n "pyngel" (vir pyn, inflammasie en rumatiek) verkoop.

## 'n Paar handelsname 
*Arthrotec ® (kombinasie met misoprostol)
*Betaren ®
*Cataflam-D ®
*Diclofenac-SR ®
*Diclofenac-Asteria ®(VSA en Korea)
*Dicloflam ® (Suid-Afrika)
*Diclopar ® (Tanzanië)
*Dycloject ®
*Fenac ® (diklofenakkalium, Australië)
*Panamor ®
*Sandoz-diclofenac ®
*Veltex CR ® (Suid-Afrika)
*Voltaren ® (Argentinië, Australië, België, Egipte, Frankryk, Duitsland, Nieu-Seeland, Norweë, Portugal, Rusland, Suid-Afrika, Turkye)
*Voltaren ® Emulgel (Australië, Suid-Afrika, Kanada, Nieu-Seeland, VK)
*Voltaren ® Gel (VSA)

## Verwysings 
duimnael|links|Voltaren ® 25mg-tablette
Harpuiskatjiepiering

Die **harpuiskatjiepiering** (*Gardenia resiniflua*) is 'n meerstammige struik of klein boompie wat voorkom in die noorde van Limpopo. Die spesie is ook inheems in Botswana, Demokratiese Republiek die Kongo, Malawi, Mosambiek, Namibië, Tanzanië, Zambië en Zimbabwe.

Die plant is 'n geoksiel  Die boom groei in ruigtes, bosveld, oewerbos of droë woud. Die blare is fluweelagtig maar volwasse blare is grof aan die bokant en fluweelagtig aan die onderkant.

Die plant het ook twee subspesies:
* *Gardenia resiniflua subsp. resiniflua*
* *Gardenia resiniflua subsp. septentrionalis* Verdc.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Poeierbaskatjiepiering

Die **poeierbaskatjiepiering** (*Gardenia ternifolia*) is 'n meerstammige struik of klein boompie wat voorkom in die noordooste van Limpopo tot ver noord in Afrika. Buite Suid-Afrika is die plant inheems in Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Demokratiese Republiek die Kongo, Ethiopië, Gaboen, Gambië, Ghana, Guinee, Guinee-Bissau, Ivoorkus, Kameroen, Kenia, Malawi, Mali, Mosambiek, Namibië, Nigerië, Republiek die Kongo, Rwanda, Senegal, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Sierra Leone, Soedan, Tanzanië, Togo, Tsjad, Uganda, Zambië en Zimbabwe.

Die boom groei in ruigtes, bosveld, oewerbos of droë woud. Die bas is glad en poeierig en kan afvryf. Dit skilfer ook af, in ronderige stukkies.
duimnael|links|'n Poeierbaskatjiepiering in Kirstenbosch.
Die spesie het drie subspesies:
* *Gardenia ternifolia var. goetzei* (Stapf & Hutch.) Verdc.
* *Gardenia ternifolia subsp. jovis-tonantis* (Welw.) Verdc.
* *Gardenia ternifolia subsp. ternifolia*

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels 
* 
*
Trui

[duimnael|Man met 'n [knooptrui aan.]]
duimnael|Voorkant van 'n gebreide trui (vergroot)
duimnael|Agterkant van 'n gebreide trui (vergroot)

'n **Trui** is 'n gebreide kledingstuk, wat tradisioneel van wol of katoen gemaak word. Dit het moue en word oor die kop aangetrek, omdat dit nie oop is aan die voorkant nie, in teenstelling met 'n sweetpaktop of 'n *cardigan*. Dit is gewoonlik noupassend en masjiengebrei in teenstelling met 'n "Guernsey" wat meer dikwels handgebrei is met dikker gare.

## Geskiedenis 
Jersey, in die Kanaaleilande, was bekend vir sy breihandel in die Middeleeue, en as gevolg van dié oorspronklike roem, is die naam jersey/trui nog steeds van toepassing op verskeie vorms van gebreide materiaal, hetsy rond of plat. Die tradisionele trui, en tradisionele Guernsey, was donkerblou gekleur, met behulp van 'n kleurstof wat nie benodig het dat die wol van sy natuurlike olie gestroop word nie, dus was hierdie truie verbasend waterdig. Die wol wat vir die maak van Guernseys gebruik word, word dikwels deur olie getrek om dit dubbeld waterbestand te maak.

## Sporttruie 
Alternatiewelik, is 'n trui wat tydens sportdeelname gedra word, eintlik 'n soort hemp wat deur elke lid van 'n span gedra word. Dit vertoon tipies die atleet se naam en spannommer, sowel as die logo van die span of die korporatiewe borg. Fietsrytruie van 'n spesifieke kleur verteenwoordig 'n sekere status in die wedren, soos die geel trui van die voorloper in die Tour de France, of die reënboogtrui van die wêreldkampioen. Fietsryers se truie word gewoonlik van sintetiese materiaal ('n mikrovesel) gemaak, wat help om sweet van die vel af weg te trek en dit sodoende te laat verdamp. Die belangrikste kledingstuk van 'n yshokkie-uniform is tradisioneel bekend as 'n "sweater", en staan deesdae bekend as 'n hokkietrui. Hierdie kledingstukke, saam met basketbaltruie wat gewoonlik mouloos is, en bofbaltruie wat gewoonlik toeknoop, word toenemend gebruik as mode-bykomstighede.

In sommige sportsoorte soos hokkie, bofbal, basketbal, en Amerikaanse voetbal, kan 'n speler se trui "afgetree" word. Indien 'n trui aftree, word daardie speler se trui gewoonlik uitgestal waar die span ter ere van die speler se prestasie speel. Wanneer 'n sekere trui afgetree het, is die nommer op die speler se trui gewoonlik nie weer beskikbaar vir toekomstige spelers nie.

## Eksterne skakels 
*
Arc de Triomphe

duimnael|300px|Die Arc de Triomphe

Die **Arc de Triomphe** (Frans: [aʁk də tʁijɔ̃f də letwal] , letterlik: *triomfboog* of *boog van oorwinning*) is 'n monument in Parys, Frankryk. Die monument staan in die middel van die Place Charles de Gaulle, 'n plein met druk verkeer aan die westelike punt van die Avenue des Champs-Élysées, waar twaalf paaie bymekaarkom.

Die triomfboog is deur Jean-François Chalgrin ontwerp en het ongeveer 300 trappe wat na die bokant lei. Dit is 50 meter hoog, 45 meter breed en 22 meter diep. Langs die kante is vier groot beelde en ses reliëfs. Onder die boog is die Graf van die Onbekende Soldaat. Die name van die Franse generaals en veldslae is op die mure gegraveer.

Bouwerk aan die monument het in 1806 begin. Dit is ter nagedagtenis aan Napoleon Bonaparte se oorwinnings by Austerlitz opgerig. Die struktuur is in ongeveer 1836, onder koning Lodewyk Filips I van Frankryk voltooi. Naas die Triomfboog in Pjongjang in Noord-Korea is dit die grootste van sy soort ter wêreld en die bekendste.

## Eksterne skakels
Pete Seeger

**Pete Seeger** (3 Mei 1919 – 28 Januarie 2014) was 'n Amerikaanse folksanger en aktivis. Hy was ook 'n lid van die popgroep *The Weavers*.
Sneeustorting

duimnael|'n Sneeustorting
duimnael|Sneeu na die storting

'n **Sneeustorting** is 'n groot hoeveelheid sneeu wat teen 'n berg afgly of aftuimel. Dit is soortgelyk aan 'n rotsstorting of 'n modderstorting. Sneeustortings wissel aansienlik in grootte, afhangende van die plaaslike sneeutoestande, maar groot sneeustortings kan hele dorpies toespoel, met aansienlike lewensverlies. Die oorsake van sneeustortings en die faktore wat hul grootte en spoed bepaal is ingewikkeld, en hul voorspelling bly steeds beperk. In Engels staan dit bekend as 'n *avalanche*.

Sneeustortings word tipies veroorsaak by 'n beginsone van 'n meganiese opbreek in die sneeupak, indien die laste op die sneeu sy sterkte oorskry, maar soms is dit net a.g.v. 'n geleidelike verwyding van sneeu (los sneeustorting). Na sy aanvang, versnel sneeustortings geweldig vinnig en vergroot in massa en volume soos dit meer sneeu versamel. As die storting vinnig genoeg beweeg, kan 'n deel van die sneeu met die omliggende lug meng, wat dan 'n poeiersneeustorting vorm.

Die las op die sneeupak mag slegs as gevolg van swaartekrag wees, in welke geval beweging kan volg weens verswakking van die sneeupak of die verhoogde lading weens neerslag. Hierdie staan bekend as spontane sneeustortings. Sneeustortings kan ook deur ander laste veroorsaak word, soos skiërs, sneeuskrapers, diere of plofstof. Seismiese aktiwiteit kan ook die opbreek van die sneeupak en sneeustortings aktiveer. 'n Algemene mite is dat sneeustortings deur harde geraas of 'n geskreeu veroorsaak kan word, maar die drukking van klank is te klein om 'n sneeustorting te aktiveer.

## Sien ook 
* Nepalese aardbewing van 2015

## Eksterne skakels 
*
Seekos

[duimnael|300px|regs|Seekos is enige [voedsel wat uit die see gehaal word.]]

**Seekos** is enige vorm van seelewe wat deur die mens as voedsel beskou word. Seekos sluit duidelik vis en skulpvis in. Skulpvis sluit verskeie spesies van weekdiere, skaaldiere en stekelhuidiges in. Histories is soogdiere in die see, soos walvisse en dolfyne ook as kos verbruik, maar dit gebeur deesdae in 'n mindere mate. Eetbare seeplante, soos seewiere, kelp en mikro-alge, word oral oor die wêreld geëet as seekos, veral in Asië. 

[duimnael|150px|links|'n Gestoomde [garnaal]]
Die oes van wilde seekos staan ​​bekend as hengel en die verbouing van, en boerdery met seekos, staan ​​bekend as akwakultuur, marikultuur, of in die geval van vis, visboerdery. Seekos word dikwels onderskei van vleis, maar dit is nog steeds dierlike produkte en uitgesluit van 'n streng vegetariese dieet. Seekos is 'n belangrike bron van proteïen in baie diëte dwarsoor die wêreld, veral in die kusgebiede.

Die meeste van die seekosvangste word deur mense verbruik, maar 'n groot deel word ook as viskos gebruik om ander visse of plaasdiere mee te voer. Sommige seekos (kelp) word gebruik as voedsel vir ander plante (bemesting). Op hierdie manier word seekos indirek gebruik om verdere voedsel vir menslike verbruik te produseer. Natuurlike produkte soos visolie en spirulina tablette word ook onttrek uit seekos. Sommige seekos word gebruik om akwariumvisse en troeteldiere, bv. katte te voed. 'n Kleiner persentasie word gebruik in medisyne, of word in die nywerheid gebruik vir nie-voedingdoeleindes (soos leer).

## Bibliografie
*Kruger, Elfriede: Akwakultuur boer vooruit. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 36, nr. 4, Julie/ Augustus 1991. ISSN 0491-4783
Afdelingswinkel

[duimnael|regs|Die afdelingswinkel *Stockmann* in [Helsinki, Finland]]
'n **Afdelingswinkel** is 'n kleinhandelbesigheid wat 'n wye verskeidenheid van algemene verbruikersware soos klere, huisraad, meubels en huishoudelike toestelle aanbied. Gewoonlik kan klante tussen verskillende handelsname en prysvlakke kies. Afdelingswinkels word in groot geboue met meerdere verdiepings gehuisves wat oop staan vir die publiek en waar die wye reeks produkkategorieë in afdelings (van daar die naam *afdelingswinkel*) vertoon en verkoop word.

Produkkategorieë, wat in 'n afdelingswinkel aangebied word, varieer grootliks en kan naas algemene verbruikersware en klere ook kos, boeke, juweliersware, verbruikerselektronika, skryfbehoeftes, fototoerusting, speelgoed, kosmetika, tuinware, sporttoerusting, selfdoentoerusting, dierbehoeftes en ander insluit.

Sekere afdelingswinkels kan verder gekategoriseer word as afslagwinkels, terwyl hipermarkte en ander groot kleinhandelbesighede soos winkelsentrums tot die moderne ekwivalente van historiese afdelingswinkels ontwikkel het. Die meeste afdelingswinkels word deur groot nasionale of internasionale kettingondernemings bedryf. Ander is onafhanklike besighede of konsessiesake.
Vis (voedsel)

[duimnael|regs|210px|[Vis-en-tjips met koolslaai op 'n bord bedien.]]
[duimnael|links|230px|[Vis op ys gepak]]
**Vis** word as voedsel verbruik deur verskeie spesies, insluitend die mens. Vis is 'n belangrike bron van proteïen vir mense dwarsdeur die geskiedenis. In kulinêre en visserykonteks, sluit die term vis ook skulpvis, soos weekdiere, skaaldiere en stekelhuidiges in.

Vars vis bied 'n goeie bron van hoë gehalte proteïen en bevat baie vitamiene en minerale. Dit kan beskou word as óf witvis, olierige of skulpvis. Witvis, soos skelvis en stokvis, bevat baie min vet (gewoonlik minder as 1%), terwyl olierige vis soos sardientjies, tussen 10-25% vet bevat. As gevolg van die hoë vetinhoud, bevat laasgenoemde 'n verskeidenheid van vetoplosbare vitamiene (A, D, E en K) en noodsaaklike vetsure, wat almal noodsaaklik is vir die gesonde funksionering van die liggaam.

## Gesondheidsvoordele van die eet van vis 
Navorsing oor die afgelope paar dekades het getoon dat die voedingstowwe en minerale in vis, en veral die omega 3-vetsure gevind in pelagiese visse, hart-vriendelik is en verbetering in breinontwikkeling en voortplanting kan veroorsaak. Dit het weereens die rol van visvoedsel in die menslike liggaam se funksies beklemtoon.

## Graatjies 
Die skelet van 'n vis word grate genoem, en die graatjies (die ribbes van die skelet) word as 'n groot ergernis gesien omdat hulle uit die mond verwyder moet word. As 'n graat in die keel bly vassteek, is dit 'n baie onaangename ervaring of prikkel. Deur te hoes of die welwillendheid deur iemand op sy rug te klop is 'n moontlike oplossing hiervoor.

## Galery 

Omul Baikal.jpg|Geroosterde harders
Smoked mackerel-01.jpg|Gerookte makriel 
2006 sardines can open top.jpg|sardiens in 'n blikkie
烤魚.jpg|Vis word oor kole gerooster in Maleisië

Tsukiji.FrozenTuna.jpg|Rye gevriesde tuna op die Tsukiji-vismark in Tokio, Japan
DryFishStoreInJapan.JPG|Gedroogde vis, Japan
Sushi bento.jpg|'n Volledige soesji-maaltyd
Gardenia

**Gardenia** is 'n genus van bome wat hoort tot die familie *Rubiaceae*. Daar is sewe spesies wat hoort tot die familie en almal het wit tot geel buisvormige blomme, eiervormige vrugte en stywe blare in kranse van drie. Die meeste spesies is meerstammige struike of klein bome.

## Boomspesies 
* Boskatjiepiering (*Gardenia thunbergia*)
* Bosveldkatjiepiering (*Gardenia volkensii*)
* Harpuiskatjiepiering (*Gardenia resiniflua*)
* Poeierbaskatjiepiering (*Gardenia ternifolia*)
* Tongakatjiepiering (*Gardenia cornuta*)

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronne 
* *Algemene gids tot BOME*. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels 
* 
*
Septemberklokkies

Die **Septemberklokkies** (*Rothmannia globosa*) is 'n struik of klein boom wat voorkom noord vanaf Port St. Johns tot in die noorde van KwaZulu-Natal. Dit kom ook voor in die sentrale deel van eSwatini, die ooste van Mpumalanga en Limpopo tot by die grens van Zimbabwe. Die boom groei in woudrande en natter kusbosveld.

## Fotogalery 

Rothmanniaglobosaenf.JPG
Rothmannia globosa, blomme, Jan Celliers Park.jpg|Blomme
Rothmannia globosa, loof, Jan Celliers Park.jpg|Loof
Rothmannia globosa, vrugte, Jan Celliers Park.jpg|Vrugte

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels 
* 
*
Silwer (kleur)

[duimnael|'n [Silwer kristal]]
**Silwer** is 'n metaalkleur wat grys-wit lyk, maar dit is eintlik 'n voorstelling van die kleur van gepoleerde silwer.

Die visuele sensasie wat gewoonlik geassosieer word met silwer as metaal, is die blink metaalskynsel. 

## Moeilike reproduksie 
Dit kan nie deur 'n eenvoudige soliede kleur gereproduseer word nie, want die blink effek is te danke aan die materiaal se helderheid wat voortdurend wissel met die oppervlakhoek na die ligbron. Daarbenewens is daar geen meganisme vir die vertoon van metaal- of fluoresseer-kleure op 'n rekenaar nie, behalwe met die gebruik van sagteware wat die effek van lig, gekaats op 'n blink oppervlak, effektief naboots. Gevolglik word daar in kunsskilder en heraldiek 'n metaalverf gebruik wat dan soos ware silwer skitter.

## Betekenis in die samelewing 
* 'n Tweede plek behaal in 'n kompetisie
* Rykdom

duimnael|links|'n Knoets silwer

## Kleurkoördinate 
Volgens verskeie kleurskemas word **silwer** as volg voorgestel:

## Sien ook 
* Lys van kleure
Bosveldwitklokke

Die **bosveldwitklokke** (*Rothmannia fischeri*) is 'n struik of klein boom wat voorkom in die Lebomboberge en verder noordwaarts. Die spesie is ook inheems in die Demokratiese Republiek die Kongo, Kenia, Malawi, Mosambiek, Tanzanië, Zambië en Zimbabwe.

Die boom se FSA-nommer is 694.

## Infraspesies 
Die spesie het drie infraspesies:
* *Rothmannia fischeri subsp. fischeri*
* *Rothmannia fischeri subsp. moramballae* (Hiern) Bridson
* *Rothmannia fischeri subsp. verdcourtii* Bridson

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
El Corte Inglés

[duimnael|links|'n tak van El Corte Inglés in [Barcelona]]
**El Corte Inglés S.A.** ("Die Engelse Snit") is 'n Spaanse afdelingswinkelketting wat sy hoofkwartier in Madrid het. Dit is die grootste afdelingswinkelketting in Europa en die vierde grootste ter wêreld, met takke dwarsoor die Iberiese Skiereiland insluitende Portugal asook op die Baleariese en Kanariese Eilande.

*El Corte Inglés* is tans die enigste afdelingswinkelketting in Spanje en het sy sakebelange uitgebrei na ander besigheidsformate, waaronder

* *Hipercor* - hipermarkte
* *Tiendas de proximidad* - supermarkte
* *Repsol Opencor* - kafees by petrolstasies
* *Sfera* - modewinkelketting
* *Optica 2000* - optiese winkels wat ook gehoorapparate verkoop
* *Bricor* - tuisdekor- en selfdoenwinkels
* *Viajes El Corte Inglés* - reisagentskap
* *Seguros El Corte Inglés* - versekeringsmaatskappy

## Eksterne skakels 
* Europese webwerf van El Corte Inglés
* Spaanse webwerf van El Corte Inglés
* Portugese webwerf van El Corte Inglés
Droogte

duimnael|Verdroogde meer in Rusland
'n **Droogte** is 'n periode waartydens daar 'n tekort aan water is. Die hoofoorsaak van droogtes is 'n langdurige gebrek aan neerslag, veral in die vorm van reën, maar in gebiede waar grondwater belangrik is kan veranderinge in die ondergrondse watertafels ook na 'n waterskaarste lei. Droogtes wissel aansienlik in lengte; sommiges duur maande en jare, terwyl natter streke na slegs 'n paar weke sonder reën al 'n droogte kan ondervind. Droogtes kan aansienlike skade aan die ekonomie aanrig, die landbou lamlê en in ekstreme gevalle selfs na die ontvolking van hele streke lei. Ander effekte van droogte kan ondervoeding, hongersnood, grootskaalse migrasie en veldbrande wees.

## Bronne 
* Jury, Mark R.: Satellite sense on drought and flood. In: Conserva. Departement van Omgewingsake. Deel 7, nr. 4, Julie/Augustus 1992. ISSN 0258-3313
* Robert K. Booth u.&nbsp;a.: *A severe centennial-scale drought in midcontinental North America 4200 years ago and apparent global linkages.* In: *The Holocene.* Band&nbsp;15, 2005, S.&nbsp;321–328 ().
* Gerald Haug u.&nbsp;a.: *Climate and the Collapse of Maya Civilization.* In: *Science.* Band&nbsp;299, 2003, S.&nbsp;1731–1735. ().
* John McK. Camp II: *A Drought in the Late Eighth Century B. C.* In: *Hesperia.* Band&nbsp;48, 1979, S.&nbsp;397–411 ().
* Benjamin I. Cook: *Drought - An Interdisciplinary Perspective.* Columbia University Press, New York 2019, .

## Eksterne skakels 
* Hierdie is 'n gedeeltelike vertaling van die Nederlandse en Engelstalige Wikipedia
Gal

duimnael|200px|Gal (geel kolle) in 'n lewer-biopsie.

**Gal** verwys na 'n groen tot geelbruin vloeistof wat deur die lewer afgeskei word. Gal is gedeeltelik 'n afvalproduk, maar speel ook 'n belangrike rol omdat hy soute bevat wat die vetglobules afbreek tot vetdruppeltjies wat dan in die dunderm verteer kan word.  

## Historiese agtergrond 
Die antieke Grieke het gal, bloed, woede en slym as die vier humore van die liggaam beskou. Daar is destyds, en tot met die ontwikkeling van moderne geneeskunde, gedink dat gal 'n byproduk van die verteringsproses was en dat hy tot melancholie (teneergedruktheid, neerslagtigheid) aanleiding sou gee. Die terme *swartgallig* en *bittergallig* is oorblyfsels van hierdie siening.

## Bronne 
* Dr. Jan van Elfen (1993), *Dokter in die Huis*, Tafelberg Uitgewers, ,  bl. 190