Leonardo da Vinci

**Leonardo di ser Piero da Vinci** (15 April 1452 – 2 Mei 1519) was 'n Italiaanse veelweter: 'n wetenskaplike, wiskundige, ingenieur, ontleedkundige, uitvinder, skilder, beeldhouer, argitek, tuinkundige, musikant en skrywer. Hy is gebore in Vinci, 'n dorp in Florence, as die buite-egtelike seun van 'n notaris, Piero da Vinci, en 'n plattelandse meisie, Caterina. Hy het opleiding ontvang in die ateljee van die bekende Florentynse skilder Verrocchio. 'n Groot gedeelte van sy vroeë werkende lewe was in die diens van Ludovico il Moro, in Milaan, waar verskeie van sy belangrikste werke geskep is. Hy het ook in Rome, Bologna en Venesië gewerk, maar het sy laaste jare in Frankryk deurgebring, in die tuiste wat deur koning Frans I aan hom gegee is.

Leonardo is dikwels beskryf as die argetipiese "Renaissance-man" of universele genie: 'n man wie se skynbare eindelose verbeelding slegs deur sy uitvindingsvermoë geëwenaar is. Hy word wyd beskou as een van die beste skilders van alle tye en moontlik die mees divers begaafde persoon wat ooit geleef het.

Leonardo was, en is, hoofsaaklik beroemd vanweë sy skilderwerk.  Twee van sy werke, die *Mona Lisa* en *Die Laaste Avondmaal*, het reeds albei die unieke eer te beurt geval om die bekendste, mees geïllustreerde en mees nageskilderde portret en religieuse skildery van alle tye genoem te word. Slegs Michelangelo se *Skepping van Adam* is naastenby so bekend. Nietemin word hierdie klein aantal werke, saam met sy notaboeke, wat tekeninge en wetenskaplike diagramme bevat, en sy idees oor die aard van skilder beskou as 'n bydrae aan skilders van latere geslagte waarmee slegs dié van sy tydgenoot Michelangelo kan meeding.

As 'n ingenieur was baie van Leonardo se idees sy eie tyd vooruit: in konsep het Leonardo 'n helikopter, 'n tenk, die gebruik van gekonsentreerde sonenergie, 'n sakrekenaar, 'n kru teorie oor plaattektoniek en baie ander konsepte uitgevind. Relatief min van sy eie ontwerpe is ooit gebou of was enigsins uitvoerbaar tydens sy eie leeftyd. maar sommige van sy kleiner uitvindings, soos 'n outomatiese spoelopwenner en 'n masjien wat die trekvastheid van draad toets, het die vervaardigingswêreld onbesonge betree. As 'n wetenskaplike het hy die stand van kennis in die gebiede van ontleedkunde, siviele ingenieurswese, optika en waterloopkunde besonders bevorder.

## Biografie 
### Vroeë lewe: 1452–1466 
duimnael|250px|Leonardo se vroegste tekening, sover bekend, die Arno-vallei (1473).
Leonardo is in die "derde uur van die nag" op 15 April 1452 gebore, in die Toskaanse heuweldorpie Vinci. Die dorpie is geleë in die laer vallei van die Arno-rivier, in Florence. Leonardo het sy eerste vyf jaar in die nabygeleë dorpie Anchiano deurgebring. Hy was die buite-egtelike seun van Messer Piero Fruosino di Antonio da Vinci, 'n Florentynse notaris, en Caterina, 'n plattelandse meisie. Daar is bewyse dat Caterina moontlik 'n slavin uit die Midde Ooste was, maar baie kenners bevraagteken hierdie bewyse. Leonardo het nie 'n van in die moderne sin van die woord gehad nie: "da Vinci" beteken slegs "vanaf Vinci" en sy volle geboortenaam was "Leonardo di ser Piero da Vinci", wat beteken "Leonardo, seun van (Mes)ser Piero van Vinci". Daar is nie veel oor sy vroeë lewe bekend nie, maar dit is reeds 'n geruime tyd die onderwerp van geskiedkundige bespiegeling deur die 16de-eeuse Giorgio Vasari en ander. Die tweede gebeurtenis het plaasgevind tydens 'n verkenningstog in die berge. Leonardo het 'n grot ontdek en sy emosies rakende die verkenning van die grot aangeteken: aan die een kant was hy doodbang dat 'n groot monster daar binne mag wegkruip, maar aan die ander kant was hy uiters nuuskierig om uit te vind wat werklik binne-in die grot was.

### Verrocchio se werkswinkel, 1466–1476 
duimnael|240px|*Die Doop van Christus*, deur Verrocchio en Leonardo (1472–1475).
'n Veertienjarige Leonardo het in 1466 as vakleerling ingeskryf by een van die suksesvolste kunstenaars van die tyd: Andrea di Cione, beter bekend as Verrocchio. Dié beroemde meester se werkswinkel was in die middel van die intellektuele strominge in Florence, wat die jong Leonardo voorligting in die geesteswetenskappe verseker het. Sommige van die skilders wat ook vakleerlinge van die werkswinkel was, of met die werkswinkel geassosieer word, is Domenico Ghirlandaio, Pietro Perugino, Sandro Botticelli en Lorenzo di Credi.

As 'n vakleerling sou Leonardo opgelei word in al die tallose vaardighede wat in 'n tradisionele werkswinkel benodig word. Alhoewel baie ambagsmanne gespesialiseer het in take soos die maak van rame, vergulding en bronsgieting, sou Leonardo aan 'n wye reeks tegniese vaardighede blootgestel gewees het en die geleentheid gehad het om kennis op te doen in wisselende vakgebiede soos ontwerp, chemie, metaalkunde, metaalbewerking, gipsgieting, leerwerk, meganika en skrynwerk. Hy het natuurlik ook artistieke vaardighede soos skets, skilder, boetseerwerk en beeldhouwerk aangeleer.

Alhoewel Verrocchio oënskynlik 'n bekwame en produktiewe werkswinkel beheer het, was hy hoofsaaklik 'n goudsmid en metaalwerker. Daar is ook voorgestel dat die Aartsengel Migael in Verrocchio se *Tobias en die Engel* 'n portret van Leonardo is. maar selfs na hy sy eie werkswinkel van sy vader ontvang het, het sy gehegtheid aan Verrocchio verdere samewerking teweeggebring. maar dat hy van die aanklag vrygespreek is. Die beskuldiging is anoniem gemaak en geen getuienis of bewyse is tydens sy verhoor te voorskyn gebring nie. Vanaf hierdie datum is daar geen aantekening van Leonardo se werk of waar hy homself bevind het nie.

In 1478 het hy opdrag gekry om 'n altaarstuk vir die Kapel van St. Bernard te verf en in 1481 het die Monnike van Scopeto hom opdrag gegee om die *Aanbidding van die drie Wyses* te skilder. Volgens Vasari was Leonardo 'n talentvolle musikant en in 1482 het Leonardo 'n lier in die vorm van 'n perd se kop gemaak. Lorenzo de' Medici was so beïndruk hiermee, dat hy besluit het om beide die lier en sy maker na Milaan te stuur, in 'n poging om vrede te sluit met Ludovico il Moro, die Hertog van Milaan. Dit was in hierdie tyd dat Leonardo 'n veel aangehaalde brief aan Ludovico geskryf het, waarin hy 'n beskrywing maak van die baie wonderlike en verskillende dinge wat hy as ingenieur kan verrig en om die heer in te lig dat hy ook kan verf. Sewentig ton brons was opsygesit vir die giet van die standbeeld. Dit was egter vir 'n aantal jaar onvoltooid gelaat, iets wat tipies van Leonardo was. Die kleimodel van die beeld is in 1492 voltooi en Leonardo het begin om gedetailleerde planne vir die gieting te maak. In 1502 is Leonardo in diens geneem deur Cesare Borgia, die seun van Pous Alexander VI: hy het opgetree as 'n militêre argitek en ingenieur en het deur die hele Italië gereis saam met sy begunstiger. In 1504 was hy deel van 'n komitee wat, teen die kunstenaar se sin, Michelangelo se standbeeld van Dawid moes verplaas.

Leonardo het in 1506 na Milaan teruggekeer (toe in die hande van Maximilian Sforza), ná Switserse huursoldate die Franse uitgedryf het. Baie van Leonardo se prominentste leerlinge en volgelinge het hom in Milaan leer ken of daar saam met hom gewerk, Hy het egter nie lank in Milaan vertoef nie: sy vader het in 1504 gesterf en in 1507 was hy terug in Florence waar hy probleme oor sy vader se eiendom met sy broers moes uitklaar. Teen 1508 was hy egter terug in Milaan, waar hy in sy eie huis gewoon het in Porta Oriental, in die gemeente van Santa Babila. Op 19 Desember van daardie jaar was Leonardo teenwoordig by 'n vergadering van Frans I en Pous Leo X, wat in Bologna plaasgevind het. Dit was vir Frans I wat Leonardo opdrag gekry het om 'n meganiese leeu te bou wat vorentoe kan loop en waarvan sy borskas dan kan oopgaan om 'n bos lelies te openbaar. In 1516 het Leonardo in die diens van Frans I getree en is hy die gebruik van die herehuis Clos Lucé gegee, wat langs die koning se woning was, die koninklike Chateau Amboise. Dit was hier waar Leonardo die laaste drie jaar van sy lewe sou deurbring, saam met sy vriend en vakleerling, Francesco Melzi, en die finansiële ondersteuning van 'n pensioen van 10&nbsp;000 scudi. Volgens Vasari het Leonardo tydens se laaste dae 'n priester laat haal, sodat hy sy belydenis kon aflê en die heilige sakrament kon ontvang.

Volgens die goudsmid en beeldhouer Benevenuto Cellini, het Frans I ongeveer twintig jaar na Leonardo se dood opgemerk dat "daar is nooit 'n ander man in die wêreld gebore wat soveel as Leonardo geweet het nie, nie soveel oor skilderwerk, beeldhouwerk of argitektuur nie en hy was 'n baie groot filosoof".

### Verhoudings en invloede 
#### Florence — Leonardo se kunssinnige en sosiale agtergrond 
Leonardo het in 1466 Verrocchio se vakleerling geword; dieselfde jaar wat Verrocchio se meester, die grootse beeldhouer Donatello oorly het. Paolo Uccello, wie se vroeë eksperimente met perspektief die ontwikkeling van landskapskilderkuns sou beïnvloed, was teen hierdie tyd 'n bejaarde man. Die skilders Piero della Francesca en Fra Filippo Lippi, die beeldhouer Luca della Robbia en die argitek en skrywer Leone Battista Alberti was almal in hulle sestigs. Die suksesvolle kunstenaars van die volgende generasie was Leonardo se leermeester, Verrocchio, Antonio Pollaiuolo en Mino da Fiesole.

duimnael|links|180px|*Die Verbanning*, deur Masaccio (1426–1428).
Leonardo het sy jeug in 'n Florence spandeer wat versier was deur die werke van die bogenoemde kunstenaars, asook dié van Donatello se tydgenote: Masaccio en Lorenzo Ghiberti. Piero della Francesca het 'n gedetailleerde studie van perspektief gemaak en was ook die eerste skilder om 'n wetenskaplike studie van lig te maak. Hierdie studies en Leone Battista Alberti se skrywe *De Pictura* ("oor skilderwerk") het 'n diepgaande effek op jonger kunstenaars gehad, veral op Leonardo se eie waarnemings en kunswerke.

Leonardo se politieke tydgenote was Lorenzo de' Medici, wat drie jaar ouer as Leonardo was, en sy gewilde jonger broer Giuliano, wat in 1478 deur 'n polities- gemotiveerde bende vermoor is. Ook Ludovico il Moro, heerser van Milaan tussen 1479 en 1499 was Leonardo se ouderdom; Leonardo is na hom gestuur as 'n ambassadeur van die Medici-hof. Leonardo het later in die kantlyn van een van sy dagboeke geskryf: "Die Medici het my gemaak en die Medici het my vernietig". Alhoewel dit waar is dat Leonardo sy belangrike Milaanse opdragte aan Lorenzo te danke het, is dit nie duidelik wat Leonardo met hierdie raaiselagtige opmerking bedoel het nie.

#### Assistente en vakleerlinge 
duimnael|links|180px|Salai as *Johannes die Doper*, deur Leonardo (ca. 1514).
Gian Giacomo Caprotti da Oreno, ook bekend as *il Salaino* ("die klein duiwel") of *Salai*, is deur Giorgio Vasari beskryf as "'n grasieuse en pragtig jeugdige met fyn, krullerige hare, in wie Leonardo behae geskep het". Leonardo se aantekeningboeke uit die tyd bevat egter baie sketse van die jong seun en hy sou vir die volgende dertig jaar Leonardo se dienskneg, assistent en metgesel bly. Salai was in besit van die *Mona Lisa* met sy dood in 1525 en in sy testament is dit gewaardeer vir 505 lire, 'n besonders hoë waarde vir 'n klein paneelportret in daardie tyd.

#### Persoonlike lewe 
duimnael|links|200px|Skets vir 'n portret van Isabella d'Este (1500).
Leonardo het baie vriende gehad wat vandag bekend vir hul werk in hulle verskeie vakgebiede is, of vir hulle invloed op geskiedenis. Onder hulle was die wiskundige Luca Pacioli, saam met wie hy 'n boek in die 1490's geskryf het, en die adellike Cesare Borgia, in wie se diens hy van 1502 tot 1503 was. In hierdie tydperk het hy ook Niccolò Machiavelli ontmoet, wat later 'n gehegte vriend sou word. Hy was ook bevriend met die komponis Franchinus Gaffurius en Isabella d'Este, 'n sleutelfiguur in die politiek en kultuur van die Renaissance. Behalwe vir Isabella d'Este, blyk dat Leonardo nie ander hegte vriendinne gehad het nie. Hy het 'n portret van Isabella geteken, terwyl hy op 'n reis deur onder andere Mantua was. Dit blyk dat die tekening gebruik is om 'n geskilderde portret te skep, maar dié is nou verlore.

duimnael|200px|*Bakgos* (1510–1515), anoniem: gebaseer op 'n skets van Leonardo.
Sedert die 16de eeu word daar beweer dat Leonardo se verhoudings met sy leerlinge Salai en Melzi eroties van aard was. Melzi het self geskryf dat Leonardo se gevoelens vir hom beide liefdevol en passievol was. Daar is ook sedert die 16de eeu geskryf oor Leonardo se beweerde homoseksualiteit en die rol daarvan in sy kuns, met verwysing na die vermeende erotiek en tweeslagtigheid in die skilderye *Johannes die Doper* en *Bakgos* en 'n aantal van sy tekeninge.

## Skilderwerk 
Ten spyte van die relatief onlangse bewustheid en bewondering van Leonardo se bydraes as 'n wetenskaplike en uitvinder, het sy beroemdheid vir byna 400 jaar berus op sy prestasies as die skilder van 'n handjievol werke wat óf aan hom toegeskryf is óf deur kenners as sy werke verklaar is; die werke was dan ook beskou as van die beste meesterstukke ooit geskep.

Hierdie skilderye was beroemd vir 'n verskeidenheid eienskappe wat deur baie studente nageboots is en deur kenners en kritici bespreek is. Onder die eienskappe wat Leonardo se werk uniek maak is die vernuwende tegnieke wat hy gebruik het om die verf aan te bring, sy gedetailleerde kennis van ontleedkunde, lig, plantkunde en geologie, sy belangstelling in gelaatkunde en die manier waarop mense emosies in hul uitdrukkings en gebare weerspieël, sy vernuwende gebruik van die menslike vorm in figuurlike komposisie en sy gebruik van die subtiele gradering van skakerings. Al hierdie eienskappe het saamgekom in sy beroemdste skilderye, die *Mona Lisa*, die *Laaste Avondmaal* en die *Madonna van die Rotse*.

### Vroeë werke 
duimnael|250px|*Mariaboodskap*, deur Leonardo (1475–1480). Daar word geglo dat hierdie Leonardo se vroegste voltooide werk is.
Leonardo se vroeë werke het begin met die *Doop van Christus*, wat hy saam met Verrocchio geverf het. Daar is ook twee ander skilderye wat uit sy tyd by die werkswinkel dateer, beide is Mariaboodskappe. Een is klein: 59&nbsp;cm lank en 14&nbsp;cm hoog. Dié werk is bedoel om deel te vorm van 'n groter skildery deur Lorenzo di Credi, maar het van die groter werk geskei geraak. Die ander Mariaboodskap is baie groter: 217&nbsp;cm lank.

In die kleiner skildery het Maria afgewende oë en simboliseer haar handgebaar 'n onderwerping aan God se wil. Die groter beeld bevat 'n Maria wat onverwags deur die boodskapper onderbreek word: sy plaas haar vinger as 'n plekhouer in die Bybel wat sy besig was om te lees en lig haar ander hand in 'n formele gebaar van groet of verrassing. Sint Hieronimus word as 'n boetvaardige in die middel van die skildery uitgebeeld: hy sit effens skuins ten opsigte van die skildery en die perspektief blyk ietwat van bo te wees. Sy knielende vorm neem 'n trapesoïdale vorm aan, met een arm uitgestrek na die buitenste kant en sy starende blik na die teenoorgestelde kant. Oor die voorgrond is sy simbool gestrek: 'n groot leeu, met sy stert en liggaam wat oor die bodem van die beeld strek. Die ander merkwaardige eienskap is die onafgewerkte, rotsagtige landskap waarteen die figuur van Hieronimus afgeteken staan.

[duimnael|220px|*[Madonna van die Rotse*, deur Leonardo (moontlik 1505–1508).]]
Die waaghalsige vertoning van figuurkomposisie, landskapelemente en persoonlike drama is ook teenwoordig in die onvoltooide meesterstuk, die *Aanbidding van die drie Wyses*, 'n opdrag deur die Monikke van San Donato a Scopeto. Dit is 'n ingewikkelde komposisie van ongeveer 250&nbsp;cm x 250&nbsp;cm. Leonardo het talle tekeneninge en voorbereidende studies gemaak, insluitende 'n gedetailleerde bestudering van lineêre perspektief van die geruïneerde klassieke argitektuur wat deel van die agtergrond vorm. Leonardo het egter in 1482 onder opdrag van Lorenzo de' Medici na Milaan vertrek om die guns van Ludovico il Moro te wen en sy van die skildery afgesien.. Alhoewel die skildery redelik groot is (ongeveer 200 x 120&nbsp;cm), is dit nie naastenby so kompleks as die skildery wat deur die monnike van St. Donato bestel is nie: slegs vier figure teenoor omtrent 50 en 'n rotsagtige landskap, eerder as boukundige details. Die skildery is uiteindelik voltooi – daar is selfs twee weergawes geskep: een het by die Broederskap se kapel gebly en die ander het saam met Leonardo na Frankryk vertrek. Die Broederskap het egter hulle skildery (en die De Predis-broers hul betaling) eers in die volgende eeu ontvang.

### Skilderye van die 1490's 
Leonardo se bekendste skildery is *Die Laaste Avondmaal*, wat hy in Milaan geverf het. Die skildery stel die laaste maaltyd van Jesus saam met sy dissipels voor. Dit toon spesifiek die oomblik wat Jesus aankondig dat een van sy dissipels hom sal verraai. Leonardo beeld die dissipels se ontsteltenis oor hierdie nuus uit.

duimnael|240px|*Die Heilige Anna-groep* (ongeveer 1510).
Ander karaktereienskappe van hierdie werk is die onopgesmukte rok, wat nie die aandag van die hande of gesig af trek nie, die dramatiese landskap in die agtergrond, die gedempte kleure en die uiters gladde skildertegniek: olieverf wat op só 'n wyse aangebring is dat die individuele kwashale nie onderskei kan word nie.> en deur hulle, indirek kunstenaars soos Pontormo en Correggio beïnvloed.

## Tekeninge 
Leonardo was eintlik nie 'n hoogs produktiewe skilder nie, maar wel 'n prolifiese tekenaar: hy het dagboeke gevul met klein sketse en gedetailleerde tekeninge oor dinge wat sy aandag getrek het. Buiten hierdie dagboeke bestaan daar ook sketse vir skilderye; sommige van hierdie sketse is geïdentifiseer as voorbereidende sketse vir werke soos die *Aanbidding van die drie Wyses*, *Die Madonna van die Rotse* en *Die Laaste Avondmaal*.

Van sy beroemde tekeninge is die *Vitruviaanse Man*, 'n skets van die proporsies van die menslike liggaam, die ''Kop van 'n engel* vir *Madonna van die Rotse'', 'n botaniese skets van die *Ster van Bethlehem* en 'n groot tekening (160×100 cm) in swart kryt op gekleurde papier van die *Heilige Anna-groep met Johannes die Doper*. Hierdie soort gesigte word dikwels gekontrasteer met dié van 'n vegter.

Sy aantekeninge en sketse toon 'n wye omvang belangstellings, van inkopielyste en mense wat hom geld geskuld het tot ontwerpe vir vlerke en skoene wat op water kan loop. Verder bevat hulle sketse vir skilderye, sketse van kledingstof, gesigte en emosies, van diere, babas, ontledings, plante, rotsformasies, waterkolke, oorlogsmasjienerie, helikopters en argitektuur. Die enigste belangrike wetenskaplike werk wat privaat besit word, is die *Codex Leicester*, tans in Bill Gates se versameling. Dit word egter een keer per jaar in stede regoor die wêreld tentoongestel.

Dit blyk asof Leonardo bedoel het om sy dagboeke uiteindelik te publiseer, aangesien baie van die velle 'n vorm en orde het wat die gedagte ondersteun. In baie gevalle word 'n enkele voorbeeld, byvoorbeeld die hart of menslike fetus, in gedetailleerde woorde en prente op 'n enkel vel gedek. Dit is nie bekend hoekom hulle nie in Leonardo se tyd gepubliseer is nie. Een van Leonardo se leerlinge, Francesco Melxi, het verskeie van sy beskrywings van anatomie, lig en landskappe bymekaargeskraap en dit is uiteindelik gepubliseer as "Verhandeling van Skilder deur Leonardo da Vinci" in Frankryk en Italië in 1651 en Duitsland in 1724. Die graverings in die boek is gebaseer op tekeninge deur die Klassieke skilder, Nicholas Poussin. Dit sal die eerste van Leonardo se boukundige projekte wees wat op die bedoelde plek en skaal gerealiseer word.

Leonardo was vir 'n groot deel van sy lewe gefassineer met vlug en het baie sketse gemaak wat beskryf hoe voëls vlieg. Hy het ook planne vir verskeie vliegmasjiene ontwerp, waaronder 'n helikopter en 'n ligte vlerksweeftuig.

## Leonardo, die legende 
Tydens Leonardo se leeftyd was sy beroemdheid van so 'n aard dat die koning van Frankryk hom soos 'n trofee weggedra het en daar word beweer dat hy Leonardo tydens sy laaste jare ondersteun het en hom in sy arms vasgehou met sy afsterwe. Vasari het in sy *Lewens van die kunstenaars* (wat ongeveer dertig jaar na Leonardo se dood geskryf is) sy talente as bonatuurlik beskryf.

Die belangstelling in Leonardo het sedertdien nie gekwyn nie. Die skares staan steeds tou om sy bekendste kunswerke te sien, T-hemde vertoon sy bekendste tekeninge en skrywers (soos Vasari) hou aan om hulle aan sy vernuf te verwonder, oor sy privaat lewe te spekuleer en hulself af te vra waarin so 'n intelligente persoon werklik geglo het.

duimnael|'n Standbeeld van Leonardo da Vinci buite die Uffizi-museum in Florence
In die "Lewens van die kunstenaars" se uitgebreide weergawe van 1568, begin Giorgio Vasari die hoofstuk oor Leonardo met die volgende woorde:

Die volgehoue bewondering wat Leonardo van skilders, kritici en geskiedkundiges ontvang het word ook in ander geskrewe huldeblyke weerspieël. Baldassare Castiglione, die outeur van *Il Cortegiano* ("Die howeling"), het in 1528 geskryf: "…&nbsp; Een van die ander grootste skilders in hierdie wêreld kyk neer op die kuns waarin hy ongeëwenaar is&nbsp;…" terwyl die lewensbeskrywer bekend as "Anonimo Gaddiano" in ongeveer 1540 geskryf het: "Sy genialiteit is so skaars en universeel dat dit gesê kan word dat die natuur namens hom 'n wonderwerk verrig het&nbsp;…"

Leonardo is veral in die 19de eeu bewonder: in 1801 skryf die Britse kunstenaar Henry Fuseli: "Die aanbreek van moderne kuns was sodanig, toe Leonardo da Vinci losgetrek het met 'n prag wat eertydse uitmuntendheid vêr agterlaat: bestaande uit al die elemente wat die essensie van genialiteit uitmaak&nbsp;…" Hierdie bewondering word geëggo deur A. E. Rio, wat in 1861 skryf: "Hy het bo al die ander kunstenaars uitgetroon deur die krag en die edelheid van sy talente".

Teen die 19de eeu was nie slegs Leonardo se skilderye nie, maar ook die omvang van sy dagboeke bekend. Die Franse geskiedkundige Hippolyte Taine skryf in 1866: "Daar is moontlik in die wêreld nie nog 'n voorbeeld van 'n ander genie so universeel nie, wat in dieselfde mate nie tot vervulling in staat is nie, so vol verlange na die oneindige is, so van nature verfyn is, so ver voor sy eie eeu en die volgende eeue is".

Die bekende kunsgeskiedkundige Bernard Berenson het in 1896 geskryf: "Leonardo is die een kunstenaar waarvan daar met perfekte letterlikheid gesê kan word: niks wat hy aanraak het nié in iets van ewige skoonheid verander nie. Of dit nou die kruisseksie van 'n skedel is, die struktuur van 'n bossie of 'n skets van spiere, hy, met sy gevoel vir lyn en vir lig en skadu, het dit vir ewig in lewe-kommunikerende waardes omgesit".

Die belangstelling in Leonardo se werke duur steeds voort; geleerdes bestudeer en vertaal sy skrywes, analiseer sy skilderye met behulp van wetenskaplike tegnieke, argumenteer oor toeskrywings en soek na werke wat aangeteken maar nooit gevind is nie. Die kunsgeskiedkundige Liana Bortolon het in 1967 geskryf: "Vanweë die menigte belangstellings wat hom aangespoor het om elke tak van kennis te volg;…&nbsp; kan Leonardo, heeltemal tereg, beskou word as die universele genie by uitstek en met al die verontrustende bybetekenisse wat saam met daardie term gepaardgaan. Die mens staan vandag net soos ongemaklik voor 'n genie as wat hy in die 16de eeu gestaan het. Vyf eeue het verbygegaan en ons beskou Leonardo steeds met ontsag".
* *Die Laaste Avondmaal* (1498) — Santa Maria delle Grazie-klooster in Milaan, Italië
* *Mona Lisa* of *La Gioconda* (1503–1505/1507) — Louvre, Parys, Frankryk
* *Aanbidding van die drie Wyses* onvoltooide skildery (1481)—Uffizi-museum, Florence, Italië
* *Die Heilige Anna-groep* (ca. 1510)—Louvre, Parys, Frankryk
* *Madonna van die Rotse*, Louvre, Paris. Hierdie skildery word deur meeste geskiedkundiges as die vroegste van die twee weergawes beskou en dateer daarvolgens uit 1483–1486.
* *Die Heilige Anna-groep met Johannes die Doper* (groot tekening, ca. 1499–1500)—National Gallery, Londen, Verenigde Koninkryk.
* *Sint Hieronimus in die wildernis*, (ca.1480), Vatikaanstad, onvoltooide skildery.

; Leonardo saam met ander skilders
* *Die doop van Christus* (1472–1475)—Uffizi, Florence, Italië. Volgens Vasari 'n werk deur Verrocchio, met die engel aan die linkerkant wat deur Leonardo geverf is.
* *Die Dreyfus-Madonna*, word ook aan Verrocchio of Lorenzo di Credi toegeskryf. Meeste kritici glo dat die anatomie van die Christuskind te swak is om Leonardo se werk te wees, terwyl ander, soos Daniel Arasse, glo dat dit moontlik deur 'n jeugdige Leonardo geskep is.
* *Maria Magdalena*, onlangs as 'n moontlike Leonardo-werk beskryf deur die gerespekteerde kunsgeskiedkundige Carlo Pedretti. Vroeër beskou as 'n werk deur Giampietrino, wat 'n aantal soortgelyke Magdalenas geverf het. Carlo Pedretti se toeskrywing word nie deur ander geleerdes aanvaar nie. Carlo Bertelli, die voormalige direkteur van die Brera-kunsgalery in Milaan het gesê dat die werk nie deur Leonardo is nie en dat die onderwerp moontlik 'n Lucretia-figuur sonder die mes is.
* *Christus dra die kruis*, datum onbekend, privaat versameling. Deur Carlo Pedretti as 'n moontlike Leonardo beskryf. Hierdie toeskrywing is gebaseer op vingerafdrukke en die ooreenkomste tussen die skildery en sommige van Leonardo se tekeninge.

; Slegs as kopie bekend
* *Leda en die swaan* (1508)—Slegs kopieë bestaan nog. Die bekendste voorbeelde is in die Borghese-galery in Rome, Italië, en in Wilton House, in Engeland.

## Sien ook 
* Renaissance

## Aantekeninge en verwysings 
: *Hierdie artikel, of gedeeltes daarvan, is vertaal uit die Engelse Wikipedia-artikel, "Leonardo da Vinci"*

## Bronnelys 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  2 volumes. A reprint of the original 1883 edition.
* 
* 
* 
* 
* 

## Eksterne skakels 
* Gutenberg-prokek: *Skriftelike werke deur Leonardo*
* Gutenberg-projek: *Leonardo da Vinci* deur Maurice Walter Brockwell
* Volledige teks en Engelse vertaling van Leonardo se notaboeke
* Vasari: *Life of Leonardo* : in *Lives of the Most Eminent Painters, Sculptors, and Architects*.
* Webgalery van Leonardo skilderye
* Leonardo se tekeninge en sketse