Veelvuldige sklerose

**Veelvuldige sklerose** (VS) (ook soms bekend as **verspreide sklerose**)  (Latyns: *encefalomyelitis disseminata*) is 'n siekte waarin die isolerende bedekkings van senuweeselle in die brein en rugmurg beskadig word. Hierdie skade ontwrig die vermoë van dele van die senuweestelsel om seine oor te dra en lei tot 'n verskeidenheid simptome, insluitend fisieke, geestelike en soms psigiatriese probleme. Spesifieke simptome kan dubbelsig, blindheid in een oog, spierswakheid en probleme met sensasie of koördinasie insluit. VS neem verskillende vorme aan, met nuwe simptome wat óf in geïsoleerde aanvalle (terugvalvorms) voorkom of met verloop van tyd opbou (progressiewe vorme). Tussen aanvalle kan simptome heeltemal verdwyn; permanente neurologiese probleme bly egter dikwels, veral in meer gevorderde stadiums van die siekte.

Veelvuldige sklerose is die mees algemene immuun-bemiddelde versteuring wat die sentrale senuweestelsel beïnvloed. In 2015 is ongeveer 2,3 miljoen mense wêreldwyd geraak. Die siekte begin gewoonlik tussen die ouderdomme van 20 en 50 en is twee keer so gereeld by vroue as by mans. 

Veelvuldige sklerose was vir die eerste keer in 1868 deur die Franse neuroloog Jean-Martin Charcot beskryf. Die naam veelvuldige sklerose verwys na die talle letsels (wat "gliale littekens" genoem word) wat op die witstof van die brein en rugmurg ontwikkel.

Alhoewel die oorsaak onduidelik is, word die onderliggende meganisme beskou as vernietiging deur die immuunstelsel of die mislukking van die miëlienproduserende selle. Voorgestelde oorsake hiervoor is genetika en omgewingsfaktore soos veroorsaak deur 'n virusinfeksie. VS word gewoonlik gediagnoseer op grond van die huidige tekens en simptome en die resultate van ondersteunende mediese toetse.

## Behandeling 
Daar is geen genesing vir veelvuldige sklerose nie. Behandelings poog om die funksie na 'n aanval te verbeter en nuwe aanvalle te voorkom. Medisyne wat vir die behandeling van VS voorgeskryf word kan newe-effekte hê en dit kan swak verdra word. Fisioterapie kan help met die funksionering van mense. Baie mense volg alternatiewe behandelings, ondanks 'n gebrek aan bewys van voordeel. Die langtermynuitkoms is moeilik om te voorspel, met goeie uitkomste wat meer gereeld by vroue gesien word, diegene wat die siekte vroeg in die lewe ontwikkel, diegene met 'n terugval vorm van die siekte het, en diegene wat aanvanklik min aanvalle ondervind het. Die lewensverwagting is gemiddeld 5 tot 10 jaar laer as dié van die onaangeraakte bevolking.

Behandelings met onbewese voordele wat deur mense met veelvuldige sklerose gebruik word sluit in dieetaanvullings, vitamien D, ontspanningstegnieke soos joga, [12] kruie-medisyne (insluitend mediese cannabis), hiperbariese suurstofterapie, selfinfeksie met haakwurms, refleksologie, akupunktuur en selfs bevrydingsterapie ('n mediese prosedure wat plastiekbuise in die are in die nek plaas).

## Tekens en simptome 
'n Persoon met VS kan byna enige neurologiese simptoom of teken hê, met outonome, visuele, motoriese en sensoriese probleme wat die algemeenste is. Die spesifieke simptome word bepaal deur die liggings van die letsels in die senuweestelsel, en kan die verlies van sensitiwiteit of sensasieveranderinge insluit soos tinteling, penne en naalde of gevoelloosheid, spierswakheid, vaag visie, baie oordrewe reflekse, spier spasmas, of probleme om te beweeg; probleme met koördinasie en balans; probleme met spraak of sluk, moeilikheid om te sien, moegheid, akute of chroniese pyn, en blaas- en dermprobleme, onder andere. Probleme met denke en emosionele probleme soos depressie of onstabiele bui kom ook gereeld voor. Uhthoff se verskynsel, 'n verergering van simptome as gevolg van blootstelling aan hoër temperature as gewoonlik, en Lhermitte se teken, 'n elektriese sensasie wat agteroor loop as mens die nek buig, is veral kenmerkend van VS.

Die toestand begin in 85% van die gevalle as 'n kliniesgeïsoleerde sindroom oor 'n aantal dae, met 45% motoriese of sensoriese probleme, 20% het optiese neuritis (ontsteking van die optiese senuwee), en 10% het simptome wat verband hou met breinstamfunksie, terwyl die oorblywende 25% meer as een van die vorige probleme het. Die verloop van simptome kom aanvanklik in twee hoofpatrone voor: óf as episodes van verergering van die siekte wat 'n paar dae tot maande duur, gevolg deur verbetering (in 85% van die gevalle) of as 'n geleidelike verslegting met verloop van tyd sonder periodes van herstel (in 10-15% van die gevalle). 'n Kombinasie van hierdie twee patrone kan ook voorkom of mense kan begin met 'n herhalende kursus wat later progressief raak. Terugvalle of verergerings is gewoonlik nie voorspelbaar nie, vind sonder waarskuwing plaas, word verhoog deur virusinfeksies soos verkoue en griep, en kan deur stres veroorsaak word.

Vroue met veelvuldige sklerose wat swanger raak, ervaar minder terugvalle; gedurende die eerste maande na aflewering neem die risiko egter toe. In die algemeen lyk dit asof swangerskap nie die langdurige gestremdheid beïnvloed nie. Daar is gevind dat inenting, borsvoeding, fisiese trauma onder meer nie die terugvalkoerse beïnvloed nie.

## Oorsake 
Die oorsaak van veelvuldige sklerose is onbekend; daar word egter geglo dat dit voorkom as gevolg van 'n kombinasie van genetiese en omgewingsfaktore soos besmetlike middels. Teorieë probeer om die gegewens in waarskynlike verklarings te kombineer, maar niks het definitief geblyk nie. Alhoewel daar 'n aantal omgewingsrisikofaktore is, en hoewel sommige deels veranderlik is, is verdere navorsing nodig om te bepaal of die uitskakeling daarvan VS kan voorkom.

## Verwysings