Uithouwedrenne (motorsport)

duimnael| 'n Ligier-prototipe wat 'n Porsche GT-motor lei tydens die 12 Ure van Sebring in 2018.
**Uithouwedrenne** is 'n vorm van motorsport met die doel om die duursaamheid van toerusting en die uithouvermoë van deelnemers te toets. Spanne van verskeie bestuurders probeer om in 'n enkele wedren 'n groot afstand te dek, waarin deelnemers 'n rustyd gegun word om tydens die wedren om te ruil. Uithouwedrenne kan gehou word om 'n sekere afstand in rondtes so gou as moontlik te voltooi, of so veel afstand in 'n sekere tydperk te ry.

Een van die mees algemene lengtes is uithouwedrenne van 500 kilometer (ongeveer 3 ure), of 1 000 kilometer (ongeveer 6 ure). Langer wedrenne kan vir 1 600 kilometer (12 ure), of selfs 24 ure plaasvind. Uithouwedrenne bevat dikwels verskeie kategorieë van voertuie wat in hul eie klasse deelneem, maar wedrenne met enkelkategorieë bestaan ook. Spanne kan van twee tot vier bestuurder per wedren hê, afhangend van die bestuurder se uithouvermoë, lengte van die wedren, of selfs die reëls van elke wedren.

## Oorsprong 
Coppa Florio was 'n Italiaanse motorwedren wat begin is in 1900 en in 1905 hernoem is toe Vincenzo Florio die oorspronklike 50 000 Lira en 'n beker deur Polak van Parys ontwerp, aangebied is. Die Bresciawedren het die roete van Brescia-Cremona-Mantova-Brescia besoek. In 1908 het die wedren die Circuito di Bologna: Bologna-Castelfranco Emilia-Sant'Agata Bolognese-San Giovanni in Persiceto-Bologna gebruik. Vanaf 1914 is meeste van die Coppa Florio mede-georganiseer met die Targa Floria naby Palermo, Sicila en duur vier of vyf rondtes van 108 km elk.  

Die Targa Florio was 'n uithouvermoë-motorwedren op 'n oop pad in 1906. Die baanlengte van die afgelope twee dekades was beperk na die 72 kilometer van die Circuito Piccolo delle Madonia, wat 11 keer gehou is. 

Die Mille Miglia was 'n oop pad uithouvermoë-wedren, wat 24 keer vanaf 1927 tot 1957 in Italië plaasgevind het.

Die wêreld se eerste georganiseerde 24-uur motorwedren was op 'n 1-myl (1,6 km) ovaal baan by Driving Park, Columbus, Ohio van 3-4 Julie 1905 gehou. In die middag van 3 Julie het 4 motors van Frayer-Miller, Pope-Toledo, Peerless en White Steamer vir 'n $500 silwer trofee meegeding. Die wenmotor van Pope-Toledo het 'n afstand van  afgelê. 'n Protes was deur die Frayer-Miller en Peerless spanne ingedien wat beweer het dat die Pope-Toledo nie deur die bestuurder besit is nie, maar vanaf die fabriek met 'n enjin vir wedrenne gebou, gestuur is.

Die eerste 24-uur wedren om by 'n toegewyde motorsport lokaal plaas te vind was by Brooklands in Engeland, elf dae na die opening daarvan in 1907. Dit het die woede van plaaslike inwoners ontlok en sou lei tot die *Double Twelve* wedren. Hierdie formaat het beteken dat die wedren vir 12 ure elk tussen 8:00 en 20:00 en intussen was die karre oornag opgesluit om onderhoudswerk te keer.

In die 2001 Dakartydren het deelnemers 'n afstand van 10 739 kilometer afgele en het 'n wentyd van 70 ure oor 20 dae met drie klasse van motors, motorfietse en vragmotors gesien. Die 1992 Parys-Kaapstad-uithouren het 'n afstand van 12 427 km afgelê. Die 1994 weergawe het deelnemers laat terugkeer na Parys oor 'n afstand van 13 379 km. Die Ekspedisietrofee, eers gehou in 2005, strek vanaf Moermansk na Wladiwostok oor 'n totale afstand van 12 500 km. Die 1908 New York na Parys-wedren het 'n afstand van oor 16 000 km beslaan en het 169 dae vanaf 12 Februarie tot 30 Julie geneem.

## Motoruithouwedrenne 
regs|duimnael| Die eerste Willhire 24-Uur, Snetterton, 1980
duimnael| Ren onder veiligheidsmotor in 2007 Mil Milhas Brasil
regs|duimnael| Die 2007 24 Uur van Silverstone
In die begin van geformaliseerde uithouwedrenne was die wedrenne geneig om vir Sportmotors bedoel te wees, terwyl die Grand Prix-motors van die era begin ontwikkel het in die oopwielrenmotors van vandag en het oor korter afstande plaasgevind. Oor tyd het sportmotors weg van hul wortels as 'n produksiegebaseerde alternatief na die suiwerontwerpte renmasjiene ontwikkel wat tot die skepping van GT en Toermotorklasse gelei het. Hierdie klasse het voortgegaan om die uithouvermoë-formaat te ondersteun. Verskeie renjaers per motor was 'n vroeë aanpassing aan die strawwe omstandighede van uithouwedrenne wat vinnig die vermoëns van die meeste renjaers om solo te ry oorkom het, alhoewel solopogings in 24 Uur wedrenne soos Le Mans sou aanhou tot die 1950s. 

Die verskeie uithouvermoë-formate was aantreklik vir vervaardigers, nie net as alternatief vir die uitgawes van Grands Prix-wedrenne nie, maar ook oor die verhoogde relevansie vir padmodelle.

### Drievoudige Kroon en ander groot wedrenne 
In motoruithouwedrenne, vorm drie wedrenne 'n Drievoudige Kroon. Hulle word gesien as drie van die mees uitdagende uithouwedrenne oor die dekades: die 24 Uur van Daytona, 12 Uur van Sebring, en 24 Uur van Le Mans. Ander groot uithouwedrenne sluit Petit Le Mans, Nürburgring 24-Uur, Spa 24-Uur, en Bathurst 12-Uur in. Gewoonlik sluit hierdie wedrenne twee of meer katergorieë van motors in, maar enkelkategorie uithouwedrenne bestaan ook. 

### Uithouwedren-kampioenskappe 
Groei in toeskouersyfers, mediabelangstelling en televisiedekking van uithouwedrenne se Drievoudige Kroon gebeurtenisse (24 Uur van Daytona, 12 Uur van Sebring, en 24 Uur van Le Mans) het gelei tot die vestiging van verskeie uithouwedren-kampioenskappe — waardeur spanne die geleentheid gekry het om hul motors dwarsdeur die jaar in Kampioenskapsgeleenthede te gebruik.

Die FIA Wêrelduithouwedrenkampioenskap is 'n internasionale sportmotorwedrenreeks georganiseer deur beide die Automobile Club de l'Ouest (ACO) en die Fédération Internationale de l'Automobile (FIA). Dit het die Interkontinentale Le Mansbeker, wat in 2010 en 2011 plaasgevind het vervang, en gebruik soortgelyke reëls as die WSCC en ELMS/AsLMS hieronder. Die reeks bevat beide Le Mans Prototipes en GT motors. Die 24 Uur van Le Mans is ingesluit as 'n hoofwedren, terwyl ander wedrenne 6 of 8 ure lank is en in lande soos Bahrein, Brasilië, Japan, en die Verenigde State gehou word. Die WEC word beskou as 'n herlewing van die voormalige Wêreldsportmotorkampioenskap wat in 1992 geëindig het.

'n Vroeë kampioenskap was die Australiese Uithouwedrenkampioenskap, wat sedert 1981 gehou word.

Die IMSA Sportmotorkampioenskap is 'n Amerikaanse sportmotorwedrenreeks georganiseer deur die International Motor Sports Association (IMSA). Die seisoen begin met die 24 Uur van Daytona, wat tradisioneel op die laaste naweek van Januarie of die eerste naweek van Februarie gehou word. Daarna volg 'n verdere 12 wedrenne, insluitend die beroemde 12 Uur van Sebring, 6 Uur van Watkins Glen en Petit Le Mans. Hierdie reeks sluit Le Mans Prototipes en Le Mans-spesifikasie GT motors in en het in die verlede die unieke Daytona Prototipes en Daytona-spec GT motors ingesluit. Die reeks word beskou as die opvolger van die ou IMSA GT Kampioenskap sowel as die Amerikaanse Le Mans Reeks en Rolex Sportmotorreeks wat saamgevoeg is om dit te vorm.

Die Europese Le Mans-reeks (ELMS) is 'n Europese sportmotoruithouwedren-reeks georganiseer deur die Automobile Club de l'Ouest (ACO). Die ELMS word gesien as 'n wedergeboorte van die ou Europese Le Mans-reeks deur IMSA en die ACO, maar was net in 2001 gehou. LMS kampioene en naaswenners in al vier kategorieë kry outomatiese toegang vir die volgende jaar se 24 Uur van Le Mans. Al die wedrenne was 6 uur lank, maar het in 2013 na 3 uur verander om van die WEC te differensieer; dit is tans 4 uur lank. Met die aanvang van die Wêrelduithoukampioenskap in 2012, het die reeks LMP1 laat vaar en bevat nou LMP2 as hoofkategorie, asook LMP3 en GT kategorieë.

Die Asiatiese Le Mans-reeks (AsLMS) is 'n Asiatiese sportmotorreeks georganiseer deur die Automobile Club de l'Ouest (ACO). Dit gebruik dieselfde kategorieë en regulasies as die ELMS, en gee ook outomatiese ingang na die 24 Ure van Le Mans. Die reeks is verwant aan die voormalige Japan Le Mans Reeks wat in die ou Asiatiese Le Mans Reeks verander het (wat na een seisoen gekanselleer is).

Die GT Wêrelduitdaging Europa Uithouvermoëbeker (GTWCEEC) is 'n Europese sportmotoruithouwedrenreeks georganiseer deur die Stéphane Ratel-organisasie. Dit is soortgelyk aan die ELMS, maar gebruik slegs prestasiegebaseerde GT3 motors in plaas van prototipes en hou gewoonlik korter wedrenne, alhoewel daar sommige uitsonderings is, soos die 24 Uur van Spa, waarop die reeks gebaseer is. Een van die hoofkenmerke van die reeks is om vriendelik vir amateurrenjaers te wees en daar is verskeie nie-pro klasse benewens die premier GT3 Pro klas. Die reeks het in 2011 begin en het verhoogde betrokkenheid in 2012 en 2013 ondervind.

Die Baja 1000 is 'n jaarlikse Meksikaanse veldrymotorsportuithouwedren wat op die Neder-Kalifornië skiereiland plaasvind. Dit is een van die mees prestigeryke veldwedrenne in die wêreld. Die wedren is in 1967 deur Ed Pearlman geskep en word goedgekeur deur SCORE International. Die Baja 1000 laat verskeie tipes voertuie en klasse deelneem op dieselfde baan op dieselfde tyd. Die baan het relatief dieselfde gebly oor die jare, met elke wedren óf 'n punt-tot-punt wedren van Ensenada na La Paz, óf 'n lus-wedren wat begin en eindig in Ensenada.

Die Interkontinentale GT Uitdaging is 'n wêreldsportmotoruithouwedren-reeks georganiseer deur die Stéphane Ratel-organisasie, soos die GTWCEEC. Sy reëlstel is soortgelyk aan GTWCEEC, alhoewel dit gesentreel is op internasionaal bekende uithouwedrenne wat dikwels deel is van verskeie kampioenskappe, soos die Bathurst 12-Uur en die Nürburgring 24-Uur wat onderskeidelik deel is van die GT Wêrelduitdaging Australië en die Nurburgring Langstrecken-reeks kampioenskappe.

### In populêre kultuur 
Motoruithouwedrenne is 'n baie populêre onderwerp vir videospeletjies, en op rolprente. Die Lee H. Katzin rolprent *Le Mans* met Steve McQueen gebruik regte wedrenbeeldmateriaal. Die 1986 arkadespeletjie *WEC Le Mans* was die eerste om uithouwedrenne in 'n videospeletjie uit te beeld, terwyl Gran Turismo 4 en 5 het dit verleng na intydse simulasie van 24 uur wedrenne. In die 2018 sluip videospeletjie Hitman 2 is 'n level wat afspeel tydens 'n uithouwedren in Miami, Florida, met die teiken as 'n drywer in die wedren.

## Motorfietsuithouwedrenne 
In die vroeë dae van uithouwedrenne het motors en motorfietse langs mekaar gejaag, maar albei was gou geskei. Die mees noemenswaardige motorfiets wedren was die Bol d'Or, eers gehardloop op die renbaan van Vaujours, naby Parys in 1922.
* Thruxton 500
* Suzuka 8-Uur
* Albacete 8-Uur
* Spa 24-Uur

## Kartuithouwedrenne 
Uithouwedrenne hou vir 'n verlengde tydperk, vanaf 30 minute tot 24 uur of meer, vir een of meer drywers. Oor die algemeen is konsekwentheid, betroubaarheid en putstrategie van groter belang as algehele spoed.

So wel as die bekende 24 Ure van Le Mans vir motors is daar ook 'n 24 uur wedren vir karte wat by die Alain Prost kartbaan in Le Mans, Frankryk plaasvind. Hierdie wedren vind al plaas vanaf 1986 en wenners sluit in viermalige Champ Motorkampioen Sébastien Bourdais, in 1996.

## Motorbootuithouwedren 
### Noemenswaardige Motorbootuithouwedrenne 
24 Heures Motonautiques de Rouen - vind plaas op die Seine-rivier.

## Ander Vorme 
* Benewens die jaarlike motor- en motorfietswedren, hou die Circuit de la Sarthe ook 24 uur wedrenne in fietsry, karting, trok en padskaats.

## Verwysings