Eben Venter

**Eben Venter** (1954- ) is ’n Afrikaanse skrywer. In 2025 verower hy die Hertzogprys vir sy roman, *Decima*.        

## Lewe en werk 
Ebenhaezer Venter is op 29 September 1954 in die distrik Burgersdorp in die Noordoos-Kaap gebore as een van drie kinders (twee seuns en ’n dogter) en hy word groot op die skaapplaas Die Vlei in die distrik. Hy word na sy oupa genoem en sy naam beteken in Hebreeus “klip van hulp”. Sy ouers is die boere Willem Frederik Venter en Maureen van den Heever (oorlede op 19 Maart 2020; ’n kleindogter van Daantjie van den Heever), lidmate van die Gereformeerde Kerk. Hy matrikuleer aan Grey Kollege in Bloemfontein, waar die letterkundige en skrywer Charles Malan een van sy onderwysers is. In hierdie tyd word hy ook geboei deur Etienne Leroux wat sy kinders by die koshuis aflaai, maar nie na voorkoms of optrede soos ander ouers was nie. Na sy verpligte jaar militêre diensplig in die Lugmag (waar hy ook in Angola diens doen) studeer hy verder aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys. Hy studeer eers in die Teologie, maar verander gou sy studierigting en behaal ’n B.A.-graad in Filosofie. Later behaal hy sy B.A. Honneurs-graad by die Randse Afrikaanse Universiteit en sy M.A.-graad in Filosofie aan die Universiteit van Port Elizabeth met ’n verhandeling oor die latere, melancholiese filosofie van Max Horkheimer. Hy skryf in vir ’n doktorsgraad in die Filosofie, wat hy nie voltooi nie. Na ’n jaar oorsee skryf hy vir ’n ruk kopie vir ’n reklame-agentskap, doseer as junior lektor Filosofie aan die Randse Afrikaanse Universiteit, werk vir ’n kort ruk as joernalis by die *Sunday Times* en boer dan vir ’n ruk op die familieplaas.

Wanneer hy tydens die noodtoestand in die tagtigerjare opgeroep word vir ’n weermagkamp om diens te gaan doen in die townships, emigreer hy eerder in Augustus 1986 na Australië. Hier werk hy eers in Sydney in sy ouer broer, wat op daardie stadium met die sangeres Clarabelle van Niekerk getroud was, se restaurant. Daarna word hy mede-eienaar van die vegetariese restaurant Wild Rice Wholefood Café in St. Kilda in Melbourne. In Australië ontmoet hy die Ier Gerard Dunlop, ’n landskap-argitek, wat sy lewensmaat word. Hy neem in hierdie tyd Australiese burgerskap aan en verdiep hom later ook in die studie van die Boeddhisme, ’n invloed wat in sy werk weerklank vind. Hierdie studie sluit egter nie Christenskap vir hom uit nie. Vir die skryf van sy boek “*Foxtrot van die vleiseters*” huur hy vir vier maande ’n huisie in die noordweste van Ierland in die Donegal-graafskap en voltooi die boek daarna in België. In 1995 keer hy tydelik terug na Suid-Afrika, huur ’n huis in Prins Albert in die Karoo waar hy hom weer afsonder, en begin skryf aan “*Ek stamel ek sterwe*”. Met sy terugkeer na Australië werk hy in ’n internetkafee. In 2002–2003 bedryf hy en Gerard die restaurant The Long Table op die Mornington-Skiereiland in Melbourne, maar hulle verkoop die restaurant in Augustus 2003

In November 2003 keer Eben terug na Suid-Afrika om sy pa by te staan in sy laaste maande en vestig hom op Prins Albert in die Karoo. Van hierdie tyd af bly hy om die beurt hier en in Lismore in Nieu-Suid-Wallis in Australië saam met Gerard. Gedurende April en Mei 2005 bied hy klasse in Kreatiewe Skryfwerk aan by die Adam Mickiewicz Universiteit in Poznań in Pole, asook by die Skool van Neerlandistiek aan die Palacky Universiteit in Olomouc in die Tsjeggiese Republiek. In 2007 spandeer hy etlike maande as inwonende skrywer in Wassenaar in Nederland by die Netherlands Institute for Advanced Studies in Literature. Hy behartig vir ’n ruk die rubriek “*Brouhaha*” vir *By*, bylaag tot *Die Burger* en *Beeld*. In 2015 is hy betrokke by skryfopleiding van voornemende skrywers by die skryfskool van die Breytenbach-sentrum op Wellington.

## Skryfwerk 
### Kortkuns 
Sy belangstelling in stories en skryf word vroeg aangewakker deurdat sy pa en ander voorgeslagte goeie storievertellers was. Sy debuut is met die kortverhaalbundel “***Witblitz***”, waarin die geweld van die grensoorlog en die politieke geweld van die tagtigerjare in Suid-Afrika en die effek daarvan op mense van alle kleure met rou realisme en in kru taal uitgebeeld word. Hierdie bundel kry, vermoedelik weens die anti-estetiese aard daarvan, nie groot aandag tydens publikasie nie en is nog nie aanduidend van die statuur wat hy later met sy skryfwerk bereik nie. “*Die donner in Boetiefanie se kop*” word later in “*Forces’ Favourites*” opgeneem en word só ’n baie bekende verhaal in ons grensliteratuur.

Later publiseer hy ook die kortverhaalbundel “***Twaalf***”, waarin hy die komplekse aard van die mens ondersoek, veral die mens wat hom by veranderende omstandighede moet aanpas. Die temas van afskeid, vertrek en aanpassing word ondersoek, met die tragiek van die menslike kondisie telkens net onder die oppervlak. Die titels van die verhale is telkens die naam van ’n karakter, wat die mensgerigtheid aandui en die leser daarop voorberei dat die reaksie op gebeure hier sentraal staan, eerder as die gebeure self. “*Leo*” is ’n hoogtepunt, waar die titelkarakter se dood nader en hy op ’n winternag vir oulaas deur die strate van Burgersdorp gaan stap. Op hierdie staptog kom hy, soos sy naamgenoot in “*Ulysses*” van James Joyce, talle mense teë, veral swart mense. Bowenal word hy gedwing om homself te konfronteer. Hy herbeleef verskeie herinnerings, wat hy nou op geestelike wyse kan ervaar en interpreteer. Hierdie bundel is ’n groot vooruitgang op sy debuutbundel, veral deur die karakteruitbeelding en die hegte bou van die verhale. Die titel dui reeds op die uiteenlopende aard van die karakters, waarin man en vrou, wit en swart, oud en jonk, Australiër en Suid-Afrikaner almal aan die bod kom. Deurlopend in al die karakters is die insig in die tragiek van die menslike kondisie.

“***Brouhaha***” (wat “kommosie”, “oproer” of “drukte” beteken) is ’n keur uit die rubrieke wat in “*By*” verskyn het. Die aard van die rubrieke is uiteenlopend, aangesien sommiges as kortverhale kan deurgaan en die boek ook ’n aantal resepte bevat. In die stukke behandel hy baie onderwerpe, met mense en die menslike toestand as die deurlopende draad. Die bundel word in drie afdelings verdeel, met die eerste die persoonlike perspektiewe, die tweede die avonture van die fiktiewe held Stoney (’n sukkelende sjef in Bellville) en die derde ’n aantal resepte. Talle van sy kortverhale word in versamelbundels opgeneem, onder meer in “*The New Century of South African Short Stories*”, “*Forces’ Favourites*”, “*Borde borde boordevol*”, “*Soort soek soort*” en “*Liefde loop ver*”.

### Romans 
Dit is egter met sy romans wat hy sy grootste bydrae tot die Afrikaanse letterkunde maak. “***Foxtrot van die vleiseters***” beeld die ou Suid-Afrika in die noodtoestand aan die einde van die apartheidsera uit, met snel opeenvolgende episodes wat reeds deur die dans van die titel gesuggereer word. Hierin word die reaksie en interaksie van ’n ou en ’n jonger generasie op die snelle veranderinge in die land ondersoek. Die middelpunt is ’n “gemiddelde” boerefamilie in die Middel-Karoo / Oos-Kaap op die plaas Wildeperdehoek, wat self geraamtes in die kas het in die vorm van ’n buite-egtelike maar verswygde kind van ’n voorsaat. Petrus Steenekamp, seun van Hendrik Douw en Iris, tree op as die vernaamste verteller en dokumenteer opmerkings en afleidings aangaande die gebeure rondom hom. Dit blyk gou dat hy die enigste een op die plaas is wat die swart mense se menswees respekteer, terwyl ander wit mense hulle hoofsaaklik as nuttigheidsartikels hanteer waarvan ontslae geraak word wanneer dit nie meer benodig word nie. Hierdie miskenning is tiperend van ’n hele geslag en stook die opstandsvuur. Die aksie en beelding verskuif van die plaas na die stad met ’n groot aantal karakters en insidente, telkens teen die agtergrond van oproer en ervarings van geweld. Tussendeur is daar eindelose gesprekke, partytjies en seksuele speletjies waardeur ’n samelewing op die rand van groot verandering gekenmerk word. Die leegheid van die karakters se lewens en die lewenswyse of niks ooit sal verander nie, word goed uitgebeeld. Die W.A. Hofmeyr-prys word in 1994 toegeken aan “*Foxtrot van die vleiseters*” en die boek is in dieselfde jaar ’n naaswenner van die ATKV-prys. Dit word ook in Duits en Nederlands vertaal.

“***Begeerte***” se titel verwys na die mite van Psige en Eros, waar Psige deur ’n pyl uit Eros se boog getref word en onmiddellik gevul is met begeerte na hom. Die roman vertel die verhaal van die verhouding en huwelik van Madelein Baadnis en Bill Scheiffer, waar Madelein ondanks alles wat gebeur steeds gevul word met begeerte na Bill. Hy was ’n soldaat in Noord-Afrika tydens die Tweede Wêreldoorlog en na sy terugkeer word hy ’n leidende figuur in die Transkei van daardie jare. Die agtergrond van die verhaal is hierdie geskiedenis, asook die politieke ontwikkeling van Suid-Afrika in ’n apartheidstaat. Bill kan hom nie net tot ’n monogame verhouding verbind nie en het voor en na die huwelik verskeie verhoudings. In ’n verhouding met die Xhosa-vrou Girlie verwek hy ’n kind (Tommie), waarna hy gewelddadig tot sy einde kom en Girlie en haar medepligtiges van moord beskuldig word. Madelein se begeerte is om die kind aan te neem om sodoende iets van hom terug te kry, maar sy stuit haar teen die politieke en sosiale konvensies van die tyd. Die kind self moet veg om sy eie identiteit te vestig. Verlies is ’n belangrike subtema in die verhaal. Soos in sy vorige romans verteenwoordig etes of onthale dikwels belangrike keerpunte in die gebeure. “*Begeerte*” verower in 2004 die W.A. Hofmeyr-prys en is in dieselfde jaar ook op die kortlys vir die M-Net-prys en die RAU-prys.

“***Horrelpoot***” (“*Trencherman*” in Engels) “*Santa Gamka*” verower in 2010 die M-Net-prys, die W.A. Hofmeyr-prys en die ATKV-Prosaprys en is in dieselfde jaar op die kortlys vir die toekenning van die Universiteit van Johannesburg-prys. Die roman word ook deur Jaco Bouwer vir die verhoog verwerk en onder andere by 2015 se KKNK opgevoer. “*Wolf, wolf*” is in 2014 die wenner van die KykNet-Rapport-prys en is in dieselfde jaar op die kortlys vir die toekenning van die W.A. Hofmeyr-prys en die Universiteit van Johannesburg-prys. Die Engelse weergawe is in 2014 op die kortlys vir die toekenning van die Sunday Times-fiksieprys en die Engelse Universiteit van Johannesburg-prys.

## Eerbewyse 
Eben word gekies om vanaf die begin van 2008 in Wassenaar in Nederland op te tree as inwonende skrywer by die Netherlands Institute for Advanced Studies in Literature. Benewens Engels word sy boeke ook in Duits en Nederlands vertaal. By die Woordfees van 2010 verower hy die tweede prys as woordkunstenaar. In 2025 word die Hertzogprys aan hom toegeken vir sy roman *Decima*.

## Publikasies 
## Bronne 
### Boeke 
* Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005
* Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998
* Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006

### Vakkundige tydskrifte 
*Barris, K. (2017) Re-membering the Future? Speculative Fiction by Eben Venter and Lauren Beukes, *Current Writing*.
*Crous, M. (2012) Eben Venter as gewete van die vleiseters, *Journal of Literary Studies*.
*John, P. (2002) Vanaf die enigmatiese na die ongerieflike - die "gevaarlike kennis" van Eben Venter se *Twaalf* (2000), *Stilet*.
*Koen, D. (2023) *Decima* van Eben Venter, *Stilet*.
*Nel, A. (2015) Spel en die spelende mens in *Die sneeuslaper* (Marlene van Niekerk), *Klimtol* (Etienne van Heerden) en *Wolf, Wolf* (Eben Venter), *LitNet Akademies Geesteswetenskappe*.
*Postma, M. en Slabbert, M.N. (2008) Memory, history and oblivion in *Horrelpoot* by Eben Venter, *Literator*.
*Sewlall, H. (2016) Envisioning dystopia- Eben Venter's *Art of Darkness*, *Literator*.
*Strydom, W. (2018) On queerly reading canid tropes in Eben Venter's *Wolf, Wolf*, *Tydskrif vir Letterkunde*.
*Van den Berg, C. (2016) Mimesis soos beredeneer deur Philippe Lacoue-Labarthe- *Horrelpoot* (2006) deur Eben Venter as herskrywing van Joseph Conrad se *Heart of darkness*, *LitNet Akademies Geesteswetenskappe*.
*Van Schalkwyk, P. (2011) Homo sacer - uitsondering en relasie in Eben Venter se *Santa Gamka* (2009), *Stilet*.
*Van Schalkwyk, P. (2017) 'n Herevaluering van Eben Venter se *Wolf, wolf* binne die konteks van sy oeuvre, *Tydskrif vir Geesteswetenskappe*.
*Van Wyk, K. (2024a) The seeing eye, the narrating I/ Animals in Eben Venters *Decima* (2023), *Tydskrif vir Letterkunde*.
*Van Zyl, S. (2018) Groen soos die hemel daarbo (Eben Venter), *Tydskrif vir Letterkunde*.
*Visagie, A. (2009) *Horrelpoot* (2006) van Eben Venter - 'n verkenning van die grense tussen utopie en distopie, *Stilet*.
*Wolfaardt-Gräbe, I. (2007) Apokalips nou of later Eben Venter se siening van die Suid-Afrikaanse samelewing in *Horrelpoot* 2006, *Tydskrif vir Geesteswetenskappe*.

### Tydskrifte en Koerante 
* Anoniem “Hofmeyr-prys aan Eben Venter” “Die Burger” 17 Februarie 1994
* Anoniem “Vrees verwoord” “Insig” November 2006
* Anoniem “Voorste skrywers help opkomendes publiseer” “Rapport” 23 Augustus 2015
* Burger, Kobus “Skryf van doodsroman was terapeuties” “Beeld” 13 Desember 1996
* De Jager, Frederik “Soos koekstruif en hoekspykers” “Boekewêreld” 16 November 1993
* Dido, E.K.M. “Venter se ‘Santa Gamka’ is ’n juweel” “Beeld” 13 Desember 2010
* Greeff, Rachelle; Malan, Lucas en De Lange, Johann “Venter se sterwensroman gunsteling” “Rapport” 29 Desember 1996
* Grütter, Wilhelm “Eben Venter se ‘lojale verset’” “Die Burger” 13 Augustus 1993
* Hough, Barrie “Nuwe Venter-werk ‘karaktergedrewe satire’” “Rapport” 8 Augustus 1999
* La Vita, Murray “Beklangs: Die verhaal van Lucky en Eben” “By” 24 Oktober 2009
* Liebenberg, Ian “‘Foxtrot van die vleiseters’ van Eben Venter en ‘X-Ray Visagie en die Vingers van God’ deur Harry Kalmer” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 32 no. 4, November 1994
* Marais, Loftus “Venter en Winterbach: Twee reaksies op die Suid-Afrikaanse situasie” “By” 9 Desember 2005
* Myburg, Johan “Woorde vir die onsegbare” “Beeld” 22 November 2006
* Myburg, Johan “Toeganklike inkruip onder vel van vry boorling” “Plus” 5 November 2009
* Myburg, Johan “Wolfagtige hoogtepunt” “Beeld” 11 Mei 2013
* Myburg, Johan “Nuwe deurbraak vir Venter” “Beeld” 16 April 2014
* Nieuwoudt, Stephanie “Ek wil nie weer so intens skryf – Venter” “Plus” 5 Augustus 1999
* Nieuwoudt, Stephanie “Terug uit die vreemde” “Naweek-Beeld” 12 Julie 2003
* Painter, Desmond “Mens kan mos skryf waaroor jy wil!” “Rapport” 22 Oktober 2006
* Rautenbach, Elmari “’n Tweede asem” “Rapport” 30 November 2014
* Smuts, J.P. “Commendatio vir die W.A. Hofmeyr-prys 1994” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 32 no. 3, Augustus 1994
* Steinmair, Deborah “Venter pak pa’s, gay seuns” “Beeld” 6 Februarie 2013
* Van der Merwe, Kirby “’n Mooi blom, ’n mooi nek” “By” 11 September 2010
* Van der Spuy, Bobbi “Venter, Aucamp, ander wen pryse van Naspers” “Beeld” 25 April 1997
* Van Zyl, Johan “Eben Venter se rent boy van die Karoo” “Rapport” 1 November 2009
* Venter, Eben “Oorblyfsels van ’n skrywerstoer” “Insig” Maart 2000
* Venter, Eben “Geen globale skepsel” “Rapport” 13 Julie 2003
* Venter, Eben “My taal, my spoeg” “Insig” Januarie / Februarie 2004
* Venter, Eben “Ten minste het ek dit gesê” “Rapport” 15 Junie 2008
* Viljoen, Louise “Motivering by die toekenning van die W.A. Hofmeyr-prys: Eben Venter se ‘Ek stamel ek sterwe’” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 4, Augustus 1997

### Ongepubliseerde Dokumente 
* Venter, Eben Lewenskets Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) Bloemfontein

### Resensies 
#### Begeerte 
* Burger, Willie “Beeld” 11 Augustus 2003
* Cilliers, Cecile “Beeld” 7 Julie 2003
* De Lange, Johann “Insig” Augustus 2004

#### Brouhaha 
* Ferreira, Jeanette “Beeld” 1 November 2010
* Steenkamp, Elzette “Rapport” 5 Desember 2010

#### Ek stamel ek sterwe 
* Burger, Willem “Beeld” 17 Februarie 1997
* Burger, Willie “Beeld” 29 Augustus 2005
* Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998
* Loots, Francois “AA Reisiger” Lente 2005
* Malan, Lucas “Rapport” 26 Januarie 1997
* Pheiffer, Roy “Insig” Februarie 1997

#### Foxtrot van die vleiseters 
* Kannemeyer, J.C. “Rapport” 8 September 1993
* Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998

#### Horrelpoot 
* Burger, Willie “Beeld” 13 November 2006
* Marais, Danie “Insig” Desember 2006
* Visagie, Andries “Rapport” 10 Desember 2006

#### My beautiful death 
* Pakendorf, Margot “Beeld” 22 Oktober 2007

#### My simpatie, Cerise 
* Burger, Willie “Beeld” 30 Augustus 1999
* Van Biljon, Madeleine “Insig” Augustus 1999

#### Santa Gamka 
* Cochrane, Neil “Beeld” 8 Februarie 2010
* Human, Thys “Rapport” 22 November 2009

#### Twaalf 
* Aucamp, Hennie “Beeld” 14 Augustus 2000

#### Witblitz 
* Britz, E.C. “Die Burger” 19 Februarie 1987

#### Wolf, wolf 
* Amid, Jonathan LitNet: http://www.litnet.co.za/2014-wolf-wolf-by-eben-venter/
* Cochrane, Neil “Tydskrif vir Letterkunde” Vierde reeks 50 (2) Lente 2012
* Hope, Christopher The Guardian: Wolf, Wolf by Eben Venter review – a stark tale of modern South Africa
* Human, Thys “Beeld” 8 April 2013
* Rossouw, Johann “Rapport” 19 Mei 2013

### Internet 
* Britz, Elretha Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/1999/07/26/8/3.html
* Burger, Kobus Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1996/12/13/4/6.html
* Bürger, Vicus Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2013/05/11/VB/8/vbebenboek.html
* De Jager, Frederik Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1993/11/16/10/16.html
* Grütter, Wilhelm Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/08/19/5/4.html
* La Vita, Murray Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2009/10/25/BJ/8/venterkie.html
* LitNet ATKV-Skrywersalbum 28 Augustus 2013: www.litnet.co.za
* Loots, Sonja Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2003/07/13/R1/17~1/01.html
* Myburg, Johan Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2009/11/05/KA/3/eben.html
* Myburg, Johan Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2006/11/29/VB/25/venter.html
* Nieuwoudt, Stephanie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/08/05/6/2.html
* Nieuwoudt, Stephanie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2003/07/12/B5/11/01.html
* Norval, Roline Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/07/21/8/10.html
* Preller, Cindy Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2012/02/11/VB/7/BOkcpeben_1641.html
* Smith, Charles Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/07/10/vb/2k/16.html
* Steinmair, Deborah Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2013/02/06/B1/12/jmeben.html
* Steyn, Suzaan Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1993/06/01/6/27.html
* Van Zyl, Irna Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1997/11/19/8/6.html
* Viljoen, Louise Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2001/03/26/8/3.html
* Wasserman, Herman Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1996/11/30/4/2.html

## Verwysings