Assimilasie (taalkunde)

**Assimilasie** is 'n fonologiese proses waarby 'n klanksegment (in die reël 'n medeklinker) gedeeltelik of volledig verbind, of klanksgewys gelykgemaak, word tot 'n naburige klank, gewoonlik met die uiteindelike (opsionele) verlies van een van die twee klanke.

Hierdie proses kan mens sowel sinchroon (direk, tydens spraak) as diachroon (as die definitiewe resultaat van 'n historiese ontwikkeling) beskou. Die teenoorgestelde proses van assimilasie word dissimilasie genoem.

Konkreet kan assimilasie gedefinieer word op basis van enkele onderskeidings: *lokale assimilasie* teenoor *harmonie*; *progressiewe* teenoor *regressiewe assimilasie*; en *totale assimilasie* teenoor *gedeeldelike assimilasie.* Twee ietwat meer aparte (en meer omstrede) verskynsels is  *wederkerige assimilasie* en *sandhi.*

## Lokale assimilasie en harmonie 
In die eerste instansie word deur taalkundiges die onderskeid getref tussen meer *lokale assimilasie* of *kontakassimilasie* enersyds, en *lang-afstandsassimilasie* of *harmonie* andersyds.
* Die term **lokale assimilasie** word gebruik wanneer twee klanke aan mekaar grens en dan assimileer
** Dit is byvoorbeeld die geval wanneer mens spontaan 'n woord soos 'klipbak' as 'klibbak' of 'dryfwiel' as 'drywiel' uitspreek.
** Diachroon sien ons lokale assimilasie byvoorbeeld tydens die ontwikkeling van die Middelnederlandse kombinasie [ɳg] tot [ɳ], soos by die evolusie van die woord *koning* uit *coninghe* (uitgespreek [ko.niɳgə]) gebeur het.

* Die term **harmonie** word gebruik vir assimilasie by twee klanke wat nie aan mekaar grens nie. Hierdie klanke bevind hulself normaalweg wel binne dieselfde woord.
** 'n Voorbeeld van harmonie vind mens in die Ou-Engelse *fōt* (‘voet’), waar in die meervoudige woord *fēt* die oorspronklike vokaal gewysig word, onder invloed van 'n tweede syllabe in die ouer vorm **fōti.*

## Voorbeelde van assimilasie in Afrikaans 
### Skilpad 
Die woord **"skilpad"** stam vanuit die Nederlandse ***schildpad*** wat bestaan uit die stamwoorde ***schild***, wat 'n beskermingsplaat is, en ***-pad***, Nederlands vir padda. 'n *Schildpad* is dus 'n padda met 'n skild op sy rug. In Afrikaans het die ***"d**"* van ***skild*** deur 'n proses van assimilasie weggeval.

### Oomblik 
Die woord ***oomblik**,* wat 'n kort tydstip aandui, stam uit die Middelnederlandse ***ogenblik***, wat saamgestel is uit die stamwoorde ***ogen*** (wat *oë* beteken) en ***blik*** *(in die sin van "kyk").* Die korrekte Afrikaanse spelling sou dus eerder ***oënblik*** in plaas van ***oomblik*** wees. Die proses van assimilasie waardeur hierdie word ***oomblik*** geword het, het egter reeds al in die Nederlandse volksmond sover terug as 1638 ontstaan. Deur assimilasie is die ***n*** van ***ogenblik*** in die volkstaal, verander tot ***m***. Met verdere wegval van die intervokaliese ***g*** ontstaan ***oomblik***.

## Verwysings 
* Bree, Cor Van. 1987. *Historische Grammatica van het Nederlands*. Dordrecht. Foris Publications.
* Hartmann, Reinhard R. K. & F.C. Stork. 1972. Assimiliation. In *Dictionary of Language and Linguistics*, 21-22. London: Applied Science Publishers.
* Neijt, Anneke. 1991. *Universele fonologie, een inleiding in de klankleer*. Foris Publications. Dordrecht. Ook aanlyn beskikbaar op DBNL.