Maan

:*Hierdie bladsy verwys na die Aarde se Maan. Vir ander mane in die Sonnestelsel, sien natuurlike satelliet.*

Die **Maan** is die enigste natuurlike satelliet van die Aarde. Sy deursnee is ’n kwart van die Aarde s’n (vergelykbaar met die deursnee van Australië) en dit is dus die grootste natuurlike satelliet in die Sonnestelsel in vergelyking met die grootte van sy planeet. Die Maan is die vyfde grootste natuurlike satelliet in die Sonnestelsel, ná Ganumedes, Kallisto en Io (Jupiter) en Titaan (Saturnus). Dit het geen ander amptelike naam as "die Maan" nie, alhoewel dit soms **Luna** (Latyn vir "maan") genoem word om dit te onderskei van die algemene term "maan". Luna (soms ook Diana) is die Romeinse godin van die maan, diere en jag. Haar tradisionele simbool is die groeiende of halfmaan.

duimnael|links|180px|’n Vergelyking van die Maan en die Aarde se grootte.
Die Maan het nie ’n beduidende atmosfeer, hidrosfeer of magneetveld nie en die swaartekrag op sy oppervlak is omtrent ’n sesde van dié op Aarde (0,1654&nbsp;g). Die gebrek aan ’n atmosfeer verseker ook dat die Maan se oppervlak in sy oorspronklike toestand bewaar bly. Waterys is in die permanente skadu's van kraters naby die suidpool aanwesig.

Die Maan se gemiddelde afstand van die Aarde af is 384&nbsp;400&nbsp;km, wat sowat 30 keer die Aarde se deursnee is. Die verste afstand wat dit bereik, is sowat 407&nbsp;000&nbsp;km en een van die kortste afstande – soos bereik in 2005 en 2007 – is 357&nbsp;290&nbsp;km. Die kortste afstand wat ooit gemeet is, is 356&nbsp;000&nbsp;km.

Weens die kleiner afstand lyk die skyf van die volmaan net so groot soos dié van die groter, maar verder geleë Son (sy afstand van die Aarde is 150&nbsp;miljoen&nbsp;km). Hierdie toevallige ooreenkoms het tot die gesamentlike verering van die Maan en Son in baie kulture gelei; dit beteken egter ook dat die Maan vir ’n aardse waarnemer die sonskyf tydens ’n algehele sonsverduistering heeltemal kan bedek.

Die Maan se wentelbaan om die Aarde het ’n sideriese tydperk van 27,3 dae en ’n sinodiese tydperk van 29,5 dae. Die Aarde en Maan is deur hulle wedersydse swaartekrag in ’n sinchroniese rotasie; dit beteken die Maan se rotasie om sy eie as duur net so lank as die sinodiese tydperk en daarom is net die een kant van die Maan altyd na die Aarde gedraai. Tog is 59% van die totale oppervlak van die Maan van die Aarde af sigbaar vanweë wisselings in perspektief (sy librasie).

Aangesien die Aarde se massa sowat 81 keer so groot as dié van die Maan is, lê die twee liggame se massamiddelpunt sowat 1&nbsp;700&nbsp;km onder die Aarde se oppervlak. Die swaartekraginvloed van die Maan veroorsaak die Aarde se getye en beïnvloed die lengte van ’n dag op Aarde.

Die kant van die Maan wat na die Aarde gedraai is, word gekenmerk deur donker vulkaniese marias (seë), wat die ruimtes vul tussen die helder antieke hooglande en prominente impakkraters. Die Maan se oppervlak weerkaats redelik min lig; omtrent dieselfde as uitgetrapte teer. Omdat dit direkte sonlig weerkaats, kontrasteer dit egter teen die relatief donker naglug en het dit ’n groot skynbare grootte wanneer dit van die Aarde af gesien word. Dit is dus die helderste voorwerp in die lug naas die Son. 

Die eerste mensgemaakte voorwerp wat die Maan bereik het, was die Sowjetunie se onbemande Loena&nbsp;2 in 1959; dit is gevolg deur die eerste suksesvolle sagte landing deur Loena&nbsp;9 in 1966. Die eerste suksesvolle bemande ruimtetuig wat op die Maan geland het, was die VSA se Apollo&nbsp;11; in die Apollo-program het ses bemande landings tussen 1969 en 1972 plaasgevind. Dié en ander, onbemande tuie het maanrotse na die Aarde teruggebring wat in besonderhede bestudeer is om ’n begrip te ontwikkel van die Maan se oorsprong, interne struktuur en daaropvolgende geskiedenis; die algemeens aanvaarde hipotese is dat die Maan sowat 4,51&nbsp;miljard jaar gelede, kort ná die Aarde, gevorm het uit die puin van ’n reusebotsing tussen ons planeet en ’n hipotetiese voorwerp omtrent so groot soos Mars met die naam Theia. 

## Ontstaan 
Wetenskaplikes het tans geen eenparige verklaring vir die oorsprong van die Maan nie. Sommige deskundiges beweer die Maan is uit die vroeë Aarde geskeur, toe dit nog uit gedeeltelik gesmelte gesteentes bestaan het. Die bekken van die Stille Oseaan (Pasifiese bekken) word volgens hierdie teorie as die oorspronggebied van die Maan beskou – hierdie verklaring word gesteun deur die feit dat die samestelling van die Maan min of meer met dié van die aardkors - en mantelgesteentes ooreenstem. Die Pasifiese bekken het egter eerder deur die verskuiwing van die Aarde se landmassas ontstaan.

duimnael|regs|220px|Die animasie wys die ontstaan van die Maan volgens die "botsingshipotese".
Volgens 'n tweede teorie word die Maan beskou as 'n klein planeet wat lank gelede deur die Aarde aangetrek en in ’n wentelbaan vasgevang is. Tog sou die Maan se wentelbaan dan eerder ellipties moes wees en nie kringvormig nie. Dit is ook twyfelagtig of 'n groot satelliet soos die Maan werklik deur 'n planeet vasgevang sou kon word.

'n Derde hipotese stel voor die Maan is baie vroeg van die vinnig roterende Aarde geskei deur 'n soort "pirouette-effek".

'n Vierde verklaring is dat die Aarde en die Maan gelyktydig uit 'n oerwolk ontwikkel het en gevolglik as 'n dubbelplaneetstelsel beskou moet word.

'n Vyfde en deesdae die algemeens aanvaarde teorie is die botsingshipotese: dat die Maan uit ’n botsing tussen die jong Aarde en ’n planeet omtrent so groot soos Mars ontstaan het. Daarvolgens het die planeet, wat Theia genoem word, die Aarde skrams getref en stukke lawa van albei vormende planete die lug ingeskiet. Dié stukke het afgekoel en óf een Maan gevorm óf twee liggame wat eindelik versmelt het om die Maan te vorm.

Dit word deesdae as onwaarskynlik beskou dat die Aarde en Maan gelyktydig uit dieselfde gas- en stofwolke gevorm is. Hoewel 'n aantal elemente soos aluminium, kalsium, silikoon, yster, suurstof, titaan en magnesium op albei voorkom, wyk die verhoudings sterk van mekaar af en is daar opvallend min koolstof en yster op die maan. Die lae digtheid van die Maan – slegs 60% van dié van die Aarde – word aan hierdie afwykende samestelling toegeskryf. Die ouderdom van gesteentes wat deur ruimtevaarders Aarde toe gebring is, is volgens radioaktiewe datering bepaal. Die jongste gesteente is basaltiese rots uit die maria, wat sowat 3,1&nbsp;miljard jare gelede ontstaan het, terwyl die oudste monsters uit die hooglandgebiede sowat 4,6&nbsp;miljard jare oud is – omtrent so oud soos die Aarde.

### Ontleding van gesteentemonsters 
Gedurende die landing van Apollo 11 is net sowat 21&nbsp;kg maangesteentes vir wetenskaplike ontleding ingesamel, maar die vyf volgende landings het altesaam 382&nbsp;kg opgelewer. Tydens die laaste landing, van Apollo 17 in Desember 1972, het die eerste wetenskaplike op die maan, die geoloog Harrison Schmitt, 110&nbsp;kg maangesteentes versamel.

duimnael|links|220px|Hierdie oranjekleurige glasfragmente van vermoedelik vulkaniese oorsprong is tydens die Apollo 17-missie naby 'n maankrater ontdek.
Meer as die helfte van die gesteentemonsters word tans in lugdigte houers op 'n Nasa-terrein in Houston bewaar om deur toekomstige generasies navorsers met nuwe ontledingsmetodes bestudeer te word. Nogtans het die monsters, wat reeds ondersoek is, verrassende resultate opgelewer. Die gesteente se ouderdom – soos hier bo beskryf – maak van die materiaal "bewysstukke" uit die ontstaantydperk van ons Sonnestelsel. Op die Aarde is daar geen soortgelyke ou gesteentemateriaal meer te vinde nie – as gevolg van verwering en die bestendige vorming van nuwe gesteentes het dit lankal verdwyn. Die Maan word dus deur wetenskaplikes as 'n "geologiese museum" beskou.

Die jonger gesteentemonsters is in die Maan se donker gebiede ingesamel – die maria wat selfs van die Aarde af met die blote oog sigbaar is en gedurende die Apollo-sendings as reusagtige impakkraters van asteroïdes en komete geïdentifiseer is. Hierdie kraters is later weer deur vulkaniese basaltlawa uit die Maan se binneste opgevul om die huidige donker maria met hul opvallend gladde oppervlakke te vorm. Die Maan se basaltlawa verskil hoegenaamd nie van soortgelyke aardse gesteentes nie.

Die ouer gesteentemonsters uit die helder gebiede van die Maan dui daarop dat die Maan tydens sy vroeë geskiedenis sowat 4,5&nbsp;miljard jare gelede deur baie hoë temperature gekenmerk is en vervolgens vinnig afgekoel het. Kort ná sy ontstaan het hy dus reeds oor 'n soliede kors van helder minerale beskik. Hierdie kors is op die lange duur deur 'n groot aantal asteroïde- en komeetbotsings tot die huidige lewelose oppervlak omskep wat met rotse en klippe besaai lê.

Volgens die chemies-mineralogiese ontleding van die gesteentemonsters was daar nooit groot hoeveelhede water en gasse op die Maan nie – sodoende het die Aarde se satelliet ook nooit oor 'n atmosfeer beskik nie. 'n Nuwe, onbekende mineraal – 'n oksied van yster, magnesium en titaan wat ter ere van die eerste mense op die maan, Armstrong, Aldrin en Collins, "armacoliet" gedoop  is – is later ook op die Aarde gevind. Die ontleding het aanleiding tot die botsingshipotese gegee.

## Interne struktuur
Die Maan is ’n gedifferensieerde liggaam. Dit beteken nes by die Aarde kan ’n geochemies afsonderlike kors, mantel en kern onderskei word. Dit is die tweede digste natuurlike satelliet in die Sonnestelsel, naas Io. 

Hierdie struktuur het vermoedelik ontwikkel deur die kristalopbreking van ’n globale oseaan van magma kort ná die Maan se vorming 4,5&nbsp;miljard jaar gelede. Nadat sowat driekwart van die magma-oseaan gekristalliseer het, het minerale met ’n laer digtheid gevorm en na bo gedryf om ’n kors te vorm. Teen 13 km diep is sy bodem die laagste punt op die oppervlak. 

Die hoogste punte op die oppervlak is reg noordoos daarvan, en daar is al voorgestel dit is verdik deur die skuins vormingsimpak wat die Suidpool-Aitkenbekken veroorsaak het. Ander groot impakkraters soos die maria Imbrium, Serenitatis, Crisium, Smythii en Orientale is ook baie diep en het hoë rande. Soortgelyke krimpingsverskynsels kom op Mercurius voor. In die onlangse bestudering van meer as 12&nbsp;000 foto's wat die Orbiter geneem het, is waargeneem Mare Frigoris naby die noordpool, ’n groot bekken wat as geologies onaktief beskou is, is besig om te kraak en skuif. Omdat die Maan nie tektoniese plate het nie, geskied sy tektoniese aktiwiteit langsaam en ontwikkel krake namate dit oor die jare hitte verloor.

#### Vulkaniese verskynsels
Die donker en relatief plat maanvlaktes, wat duidelik met die blote oog gesien kan word, word "maria" (Latyn vir "seë"; enkelvoud: "mare") genoem omdat eens geglo is hulle is vol water; dit is nou bekend dat hulle groot poele verharde, antieke basaltlawa is. Hoewel soortgelyk aan basalte op Aarde, bevat maanbasalte meer yster en geen minerale wat deur water verander is nie. Die meeste van dié lawa het in die laagtes ingevloei wat met impakkraters verbind word. Verskeie geologiese provinsies wat skildvulkane bevat, word binne-in die maria aan die Maan se voorkant aangetref.

thumb|200px|links|Getuienis van vulkanisme toe die Maan nog jonk was.
thumb|Die voorkant van die maan met groot maria en kraters aangedui.
Feitlik al die maria is aan die voorkant van die Maan; dit bedek sowat 31% van die oppervlak daar, in vergelyking met 2% aan die agterkant. Dit is vermoedelik vanweë die konsentrasie van hitteproduserende elemente onder die kors aan die voorkant, soos gesien met gammastraalspektroskopie, wat kon veroorsaak het dat die onderliggende mantel warm geword, gedeeltelik gesmelt, na die oppervlak gestyg en uitgebars het. Die meeste van die Maan se mare-basalte het in die Imbriese Periode, 3-3,5&nbsp;miljard jaar gelede, uitgebars, hoewel met radiometings vasgestel is sommige is tot 4,2&nbsp;miljard jaar oud. In 2006 het ’n studie van die Ina-krater getoon geriffelde, redelik stofvrye verskynsels vanweë die gebrek aan erosie deur invallende puin, is blykbaar net 2&nbsp;miljoen jaar oud. Maanskuddings en gasvrystellings dui ook op ’n mate van voortgesette maanaktiwiteit. Kort tevore is bewyse gelewer van basaltiese vulkanisme van 2-10&nbsp;miljoen jaar jonger in die krater Lowell in die mare Orientale, wat in die oorgangsone tussen die voor- en agterkant van die Maan lê. ’n Aanvanklik warmer mantel en/of plaaslike verryking van hitteproduserende elemente in die mantel kon verantwoordelik gewees het vir verlengde aktiwiteit ook aan die agterkant in die mare Orientale.

Die ligter streke van die Maan word terrae, of hooglande, genoem omdat hulle hoër as die meeste maria is. Hulle dateer van 4,4&nbsp;miljard jaar gelede. In teenstelling met berge op die Aarde, is geen van dié op die Maan sover bekend deur tektoniese aktiwiteit gevorm nie.

Die konsentrasie van maria aan die voorkant van die Maan weerspieël waarskynlik die aansienlik dikker kors van die hooglande aan die agterkant, wat gevorm kon gewees het in ’n botsing teen ’n stadige spoed teen ’n tweede maan van die Aarde ’n paar tienmiljoene jare ná hulle vorming.

#### Impakkraters
duimnael|links|200px|Die krater Daidalos.
Die ander groot geologiese proses wat die Maan se oppervlak beïnvloed het, is die vorming van impakkraters toe asteroïdes en komete teen die oppervlak gebots het. Daar is na raming sowat 300&nbsp;000 kraters wat breër as 1&nbsp;km is net aan die voorkant van die Maan. Die Maan se geologiese tydskaal is gebaseer op die prominentste impakvoorvalle, insluitende die Nectaris, Laer Imbrium en Orientale – strukture wat gekenmerk word deur veelvoudige ringe opgeligte materiaal tussen honderde en duisende kilometers breed. Die gebrek aan ’n beduidende atmosfeer en weer- en onlangse geologiese prosesse beteken baie van dié kraters bly goed behoue. Hoewel net ’n paar bekkens met veelvoudige ringe definitief gedateer is, is hulle nuttig om relatiewe tydperke daar te stel. Omdat impakkraters teen ’n feitlik konstante tempo vermeerder, kan die getal kraters per eenheidsoppervlak getel word om die ouderdom van die oppervlak te bepaal.

Op die Maan se oppervlak lê ’n laag deeltjies wat deur impakte veroorsaak is en oor die jare verder opgebreek het, bekend as regoliet. Die fyner regoliet, die maangrond van silikondioksiedglas, het ’n tekstuur soortgelyk aan dié van sneeu en die reuk van gebruikte buskruit. 

Die regoliet van ouer oppervlakke is gewoonlik dikker as dié van jonger oppervlakke; dit wissel in dikte van 10-20&nbsp;km op die hooglande tot 3-5&nbsp;km in die maria. Onder die fyn regoliet is die "megaregoliet", ’n laag fyn opgebreekte bodemrots van baie kilometers dik.

#### Teenwoordigheid van water
Vloeibare water kan nie op die maanoppervlak voortbestaan nie. Wanneer water aan sonstraling blootgestel word, ontbind dit vinnig deur ’n proses bekend as fotolise en raak dit in die ruimte verlore. Sedert die 1960's het wetenskaplikes egter geteoretiseer dat waterys óf agtergelaat kan word deur komete wat teen die Maan bots óf vervaardig kan word deur die reaksie van suurstofryke maanrotse en waterstof van die sonwind wat spore van water by een van die pole kan agterlaat in koue kraters wat permanent in skaduwees lê. Volgens rekenaarsimulasies kan tot 14&nbsp;000&nbsp;km2 van die oppervlak in permanente skadu's lê. In 1998 het die neutronspektrometer aan boord van die Lunar Prospector-ruimtetuig gewys hoë konsentrasies waterstof is teenwoordig in die boonste meter regoliet naby die poolstreke. In 2009 het LCROSS ’n voorwerp van 2&nbsp;300&nbsp;kg teen ’n poolkrater laat bots wat permanent in die skadu lê en minstens 100&nbsp;kg water ontdek in ’n pluim materiaal wat opgeskiet het. Die ysneerslae is by die noord- én suidpool ontdek, hoewel dit volopper is in die suide, waar water vasgevang is in kraters en skeure wat permanent in die skadu is en dus teen die Son beskut is.

### Swaarteveld
thumb|’n Swaartekragkaart van die Maan.

Die swaarteveld van die Maan is gemeet deur die Doppler-verskuiwings van radioseine te bestudeer wat deur ruimtetuie om die Maan uitgestuur is. Die belangrikste swaartekrageienskappe van die Maan is maskons, groot positiewe swaartekragafwykings wat verbind word met sommige van die reusagtige impakkraters. Die afwykings word deels veroorsaak deur digte mare-basaltlawavloei wat dié bekkens vul. Dit het ’n groot invloed op die wentelbaan van ruimtetuie om die Maan. Daar is ’n paar raaisels: Lawavloei alleen kan nie al die swaartekragverskynsels verduidelik nie, en daar is van die maskons wat nie met mare-vulkanisme verband hou nie.

### Magneetveld
Die Maan het ’n eksterne magneetveld van gewoonlik minder as 0,2&nbsp;nanoteslas, of minder as ’n honderdduisendste van die Aarde se magneetveld. Die Maan het nie op die oomblik ’n dipolêre magneetveld nie en het net korsmagnetisering wat waarskynlik baie lank gelede ontstaan het. Vroeg in sy geskiedenis, sowat 4&nbsp;miljard jaar gelede, het sy magneetveld waarskynlik met dié van die Aarde vandag ooreengestem. Die oppervlakdruk van hierdie klein massa is sowat 0,3&nbsp;nPa; dit wissel na gelang van die tyd van die dag. Die bronne daarvan sluit in ontgassing en verstuiwing, ’n gevolg van die bombardement van die oppervlak deur sonwind-ione. Elemente wat waargeneem word, sluit in natrium en kalium, wat deur verstuiwing voortgebring word (dit word ook in die atmosfeer van Mercurius en Io) aangetref); helium-4 en neon van die sonwind; en argon-40, radon-222 en polonium-210 vanweë ontgassing nadat dit deur radioaktiewe verval in die kors en mantel geskep is. Die afwesigheid van neutrale atome en molekules soos dié van suurstof, stikstof, koolstof, waterstof en magnesium, wat in die regoliet teenwoordig is, word nie verstaan nie.

’n Vroeëre, digter atmosfeer wat gevorm het uit gas wat tydens vulkaanuitbarstings uitgewerp is, is deur die sonwind weggevoer en het in die ruimte verdwyn.

### Rotasie
Die Maan draai om sy eie as. Omdat een so ’n omwenteling net so lank duur as wat dit die Maan neem om sy wentelbaan om die Aarde te voltooi, is die Maan in ’n sinchroniese rotasie om die Aarde en wys dieselfde kant van die Maan altyd na die Aarde. 

Die rotasietydperk wissel na gelang van die verwysingsraamwerk. Daar is sideriese rotasietydperke (of die sideriese dag, met betrekking tot die sterre) en sinodiese rotasietydperke (of die sinodiese dag, met betrekking tot die Son). ’n Maan-dag is ’n sinodiese dag.

Vanweë die sinchroniese rotasie stem die sideriese en sinodiese rotasietydperke ooreen met sideriese en sinodiese omwentelingstydperke (onderskeidelik 27,3 en 29,5 aarddae).

#### Verskillende maande
### Seisoene
Die Maan se ashelling met betekking tot die sonnebaan is net 1,5424°, en net 26&nbsp;K () naby die wintersonstilstand in die noordpoolkrater Hermite. Dit is die koudste temperatuur wat nog deur ’n ruimtetuig in die Sonnestelsel gemeet is, selfs kouer as op Pluto se oppervlak.

## Aarde-Maanstelsel

Beeld:Earth-moon-to-scale.svg|’n Skaalmodel van die Aarde-Maanstelsel; groottes en afstande is volgens skaal.

### Wentelbaan
thumb|’n Animasie van die Maan se wentelbaan om die Aarde van 2018 tot 2027.
thumb|Die Aarde-Maanstelsel (skematies).
thumb|Die DSCOVR-satelliet se uitsig op die Maan wat voor die Aarde verbybeweeg.

Die Maan voltooi elke sowat 27,3&nbsp;dae ’n volle wentelbaan om die Aarde met betrekking tot die vaste sterre (sy sideriese tydperk). Omdat die Aarde terselfdertyd in ’n wentelbaan om die Son beweeg, duur dit effens langer voordat dieselfde maanfase na die Aarde wys – sowat 29,5&nbsp;dae (sy sinodiese tydperk). en dit beïnvloed ander aspekte van die Maan se beweging. 

### Relatiewe grootte
Die Maan is ’n buitengewoon groot natuurlike satelliet in verhouding met die Aarde: Sy deursnee is meer as ’n kwart van die Aarde s’n en sy massa 1/81ste van dié van die Aarde. Die Aarde en Maan se barisentrum, of gemeenskaplike massamiddelpunt, lê 1&nbsp;700&nbsp;km (sowat ’n kwart van die Aarde se radius) onder die Aarde se oppervlak.

Die Aarde draai een keer in ’n sideriese maand om die Aarde-Maanbarisentrum, met 1/81ste van die spoed van die Maan, of sowat 12,5&nbsp;m per sekonde. Dié beweging word gesuperimponeer op die veel groter wentelbaan van die Aarde om die Son teen ’n snelheid van omtrent 30&nbsp;km per sekonde.

Die oppervlakte van die Maan is effens kleiner as die gesamentlike oppervlakte van Noord- en Suid-Amerika.

### Voorkoms van die Aarde af
[thumb|Op 14 November 2016 was die [supermaan 356&nbsp;511&nbsp;km van die middelpunt van die Aarde af, die naaste sedert 26 Januarie 1948. Dit sal nie weer nader wees voor 25 November 2034 nie.]]
Die Maan is in ’n Sinchroniese rotasie om die Aarde; dit draai om sy eie as in dieselfde tyd as wat dit om die Aarde wentel. Dit lei daartoe dat dieselfde kant van die Maan altyd na die Aarde wys. Vanweë die uitwerking van librasie kan sowat 59% van die Maan se oppervlak in werklikheid van die Aarde af gesien word. Die "agterkant" van die Maan word dikwels die "donker kant" genoem, maar dit kry net soveel sonskyn as die "voorkant"; dit is elke 29,5 aarddae ten volle verlig. Tydens donkermaan is die voorkant donker.

[thumb|links|280px|’n Volmaan lyk soos ’n halfmaan tydens ’n maansverduistering terwyl die Maan in [Kalifornië ondergaan (Januarie 2018).]]
Die Maan het aanvanklik vinniger gedraai, maar sy rotasie het vroeg in sy geskiedenis verlangsaam en dit het in ’n sinchroniese rotasie gegaan vanweë die wrywingseffekte wat verbind word met getyvervormings deur die Aarde. Mettertyd is die energie van die Maan se rotasie om sy as in hitte omgesit, totdat daar geen rotasie van die Maan relatief tot die Aarde was nie. In 2016 het planetêre wetenskaplikes in data wat lank tevore op Nasa se Lunar Prospector-sending ingesamel is, twee waterstofryke streke (mees waarskynlik voormalige waterys) aan teenoorgestelde kant van die Maan ontdek. Hierdie twee kolle was vermoedelik die Maan se pole miljarde jare gelede voordat dit in ’n sinchroniese rotasie gegaan het.

Die Maan het ’n besonder lae albedo en weerkaats net effens meer lig as uitgetrapte teer. Desondanks is dit die helderste voorwerp in die naglug naas die Son. Dit is deels vanweë die Seeligereffek; die Maan is met kwartmaan net 1/10de so helder as met volmaan. Die volmaan se hoekdeursnee is (gemiddeld) sowat 0,52° in die lug, rofweg dieselfde as die skynbare grootte van die Son.

Die Maan se hoogste posisie met kulminasie wissel na gelang van die maanfase en tyd van die jaar. Die volmaan is die hoogste in die lug tydens die winter (vir albei halfrondes). Die oriëntasie van die sirkelmaan hang ook af van die breedteligging van die plek van waarneming; ’n waarnemer in die trope kan ’n glimlagvormige sekelmaan sien (met die punte wat boontoe wys). By die Noordpool en die Suidpool is die maan twee weke lank in elke 27,3 dae sigbaar. 

Die Maan se afstand van die Aarde af wissel van omtrent 356&nbsp;400&nbsp;km tot 406&nbsp;700&nbsp;km tydens onderskeidelik perigeum (naaste afstand) en apogeum (verste afstand). Op 14 November 2016 was dit die naaste aan die Aarde tydens volmaan sedert 1948 – 14% nader as sy verste posisie tydens apogeum. 

Daar was histories omstredenheid oor of verskynsels op die Maan se oppervlak mettertyd verander. Vandag word baie van dié bewerings as ’n illusie beskou omdat die Maan onder verskillende lig- en sigtoestande gesien word en weens swak tekeninge. Ontgassing kom egter wel voor en kan lei tot klein veranderings in die voorkoms van die Maan. Onlangs is voorgestel ’n streek van sowat 3&nbsp;km breed is verander deur ’n gasvrystellingsvoorval sowat ’n miljoen jaar gelede.

Die Maan se voorkoms kan verder deur die aardatmosfeer beïnvloed word. Algemene optiese verskynsels is die haloring van 22° wat gevorm word wanneer die maanlig deur yskristalle in hoë wolke gebreek word, asook kleiner koronaringe wanneer die Maan deur dun wolke skyn.

[500px|thumb|center|Die maandelikse veranderings in die hoek tussen die rigting van die sonlig, soos van die Aarde af gesien, en die gevolglike fases van die Maan, soos uit die [Noordelike Halfrond gesien. In die Suidelike Halfrond is die verligte deel van die Maan aan die teenoorgestelde kant. (Afstande is nie volgens skaal nie.]]

Die verligte deel van die sigbare sfeer (graad van verligting) word bepaal deur (1-\cos e)/2=\sin^2(e/2), waar e die elongasie is (dus die hoek tussen die Maan, die waarnemer op Aarde en die Son).

### Getykragte
Die swaartekragaantrekking wat twee massas op mekaar uitoefen, neem omgekeerd eweredig af met die vierkantsgetal van die afstand tussen die massas. Daarom veroorsaak die effens groter aantrekking wat die Maan op die kant van die Aarde uitoefen wat nader aan hom is, getykragte. Dié kragte beïnvloed beide die kors en oseane van die Aarde.

Die duidelikste invloed van getykragte is die twee uitdyings in die Aarde se oseane, een aan die kant wat na die Maan wys en die ander een aan die teenoorgestelde kant. Dit veroorsaak hoër seevlakke bekend as oseaangetye. (rofweg die spoed waarteen menslike vingernaels groei).

Atoomhorlosies wys ook die aarddag neem elke jaar met sowat 15&nbsp;mikrosekondes toe, en dit laat die tempo toeneem waarteen UTC met skrikkelsekondes aangepas word.

As dié toestand nie versteur sou word nie, sou getyweerstand voortduur totdat die Aarde se rotasie en die wenteltydperk van die Maan dieselfde is, wat sou meebring dat die Maan altyd op dieselfde plek op Aarde gesien word, soos tans die geval is met Pluto en sy maan Charon. Die Son sal egter lank voor dan ’n rooireusester word en die Aarde-Maanstelsel verslind.

Op ’n soortgelyke manier ondervind die Maan se oppervlak getye van sowat 10&nbsp;cm in omvang oor 27&nbsp;dae. Dit het twee komponente: ’n vaste komponent wat deur die Aarde veroorsaak word omdat hulle in ’n sinchroniese rotasie is, en ’n wisselende komponent deur die Son.

Volgens onlangse navorsing kan die Maan se invloed op die Aarde bydra tot die handhawing van die Aarde se magneetveld.

### Verduisterings 
duimnael|Die sonsverduistering van 1999.
Verduisterings kan slegs plaasvind wanneer die Son, Maan en Aarde presies in ’n reguit lyn lê (’n verskynsel wat "sisigie" genoem word). ’n Sonsverduistering vind met donkermaan plaas, wanneer die Maan reg tussen die Son en Aarde lê. In teenstelling hiermee vind ’n maansverduistering tydens volmaan plaas, wanneer die Aarde tussen die Son en Maan lê.
duimnael|Die begin van 'n algehele maansverduistering in 2025, vanaf Suid Afrika.
Die skynbare groottes van die Maan en Son is rofweg dieselfde; albei is sowat ’n halwe graad breed. Die Son is baie groter as die Maan, maar vanweë sy veel groter afstand lyk hulle van die Aarde af min of meer ewe groot. Die wisselings in skynbare grootte vanweë hulle wentelbane wat nie rond is nie, is ook byna dieselfde, hoewel hulle in verskillende siklusse voorkom. Dit maak beide ’n algehele verduistering (wanneer die Maan groter as die Son lyk) en ’n ringverduistering (wanneer die Maan kleiner lyk) moontlik. In ’n algehele verduistering bedek die Maan die Son se skyf heeltemal en is net die korona vir die blote oog sigbaar. Omdat die afstand tussen die Maan en die Aarde stadig aan die toeneem is, Die kombinasie van dié twee veranderings beteken die Maan sou honderdmiljoene jare gelede die hele Son bedek het en geen ringverduisterings sou moontlik gewees het nie. Net so sal die Maan oor honderdmiljoene jare van nou af nie meer die Son heeltemal bedek nie en geen algehele verduisterings sal moontlik wees  nie.

Omdat die Maan se wentelbaan om die Aarde sowat 5,145° (5°9') skuins lê in verhouding met die Aarde se wentelbaan om die Son, kom verduisterings nie met elke donker- en volmaan voor nie. Met ’n verduistering moet die Maan naby die kruising van die twee wentelvlakke lê.

Omdat die Maan voortdurend ons uitsig op die uitspansel met ’n sirkelvormige gebied van 'n halwe graad breed versper, vind ’n verskynsel genaamd sterbedekking (of okkultasie) plaas sodra ’n helder ster of planeet agter die Maan verbybeweeg. As in gedagte gehou word dat die Son self ’n ster is, kan ’n sonsverduistering inherent as ’n okkultasie of sterbedekking beskou word. Die okkultasie van individuele sterre is nie oral op Aarde of op dieselfde tyd sigbaar nie, omdat die Maan betreklik naby aan die Aarde wentel. Vanweë die verandering wat die Maan se wentelbaan deurentyd ondergaan, word ander sterre elke jaar verduister.

## Verkenning
### Vroeë verkenning 
[thumb|’n Kaart van die Maan deur [Johannes Hevelius uit sy *Selenographia* (1647), die eerste kaart wat die librasiesones ingesluit het.]]
duimnael|250px|Die hemelskyf van Nebra – met afbeeldings van die vol- en sekelmaan.

Een van die oudste moontlike uitbeeldings van die Maan is die rotstekening *Orthostat&nbsp;47* van sowat 5&nbsp;000 jaar gelede wat in Ierland ontdek is. Nog ’n geskiedkundig belangrike voorstelling van die Maan en ander hemelvoorwerpe is die sogenaamde hemelskyf van Nebra (Duitsland), ’n metaalplaat uit die Bronstydperk wat in 1999 ontdek is. Ook Stonehenge in Engeland dien vermoedelik as ’n soort sterrewag waarmee onder meer die wentelbaan van die Maan bepaal kan word.

’n Begrip van die maansiklusse was ’n vroeë ontwikkeling in die sterrekunde. Teen die 5de eeu&nbsp;v.C. het Babiloniese sterrekundiges die sarossiklus van maansverduisterings oor 18 jaar aangeteken en Indiese sterrekundiges het die maandelikse elongasie van die Maan beskryf. Archimedes (287-212&nbsp;v.C.) het ’n planetarium ontwerp wat die bewegings van die Maan en ander liggame in die Sonnestelsel kon bereken.

In die 2de eeu v.C. het Seleukos van Seleukië reg geteoretiseer dat getye veroorsaak word deur die aantrekkingskrag van die Maan en dat hulle hoogte afhang van die Maan se posisie met betrekking tot die Son. In dieselfde eeu het Aristarchos die grootte en die afstand van die Maan na die Aarde uitgewerk en ’n waarde vir die afstand gekry van sowat 20 keer die aardradius. Dié berekenings is aansienlik verbeter deur Ptolemaeus (90-168&nbsp;n.C.): Sy waardes van ’n gemiddelde afstand van 59&nbsp;keer die Aarde se radius en ’n deursnee van 0,292&nbsp;keer dié van die Aarde was naby die korrekte waardes van onderskeidelik sowat 60 en 0,273.

In die 2de eeu n.C. het die Siriese satirikus Lucianus die roman* ’n Ware Verhaal* geskryf waarin die helde na die Maan reis en die bewoners ontmoet. In 499&nbsp;n.C. het die Indiese sterrekundige Aryabhata in sy *Aryabhatiya* genoem weerkaatste sonlig is die rede dat die Maan skyn. 

[thumb|links|180px|[Galileo Galilei|Galileo se sketse van die Maan in *Sidereus Nuncius*.]]
Gedurende die Middeleeuse, voor die ontdekking van die teleskoop, is al hoe meer erken dat die Maan ’n sfeer is, maar baie het geglo sy oppervlak is "heeltemal glad". In 1609 het die Italiaanse sterrekundige Galileo Galilei die Maan met ’n selfgemaakte "optiese glas", ’n soort teleskoop, vanuit sy tuin in Padua bekyk. Danksy die vergroting van sy glas was hy die eerste mens wat bergagtige strukture en kraters op die oppervlak waargeneem het. Hy het die Maan weke lank bestudeer en sketse van die maanfases geteken, wat grootliks met fotografie in die 20ste eeu (1900's) ooreengestem het.

Die teleskopiese kartering van die Maan het gevolg. Later in die 17de eeu het Giovanni Battista Riccioli en Francesco Maria Grimaldi die verskynsels op die Maan die name gegee wat vandag nog gebruik word. Daar is eers gedink die kraters wat eerste deur Galileo gesien is, is vulkanies, totdat Richard Proctor in die 1870's voorgestel het hulle is deur botsings geskep. 

In 1994 het die VSA die Clementine, ’n gesamentlike ruimtetuig van die departement van verdediging en Nasa, in ’n wentelbaan geplaas. Die eerste realistiese topografiese kaart van die Maan is daarmee verkry, asook die eerste globale multispektrale beelde van die oppervlak. Dit is in 1998 gevolg deur die Lunar Prospector-sending, waarvan die instrumente die teenwoordigheid van oortollige waterstof by die pole aangedui het wat waarskynlik veroorsaak word deur die teenwoordigheid van waterys in die boonste paar meter van die regoliet in kraters wat permanent in die skaduwee is.

Die Europese SMART-1, die tweede ioonaangedrewe ruimtetuig, was van 15 November 2004 tot op 3 September 2006 in ’n wentelbaan, waarna dit teen die Maan gebots het. Dit het die eerste gedetailleerde opname gedoen van chemiese elemente op die oppervlak.

Die ambisieuse Chinese maanverkenningsprogram het begin met Chang'e 1, wat van 5 November 2007 tot met sy beheerde maanbotsing op 1 Maart 2009 om die Maan gewentel het.

Indië se eerste maansending, Chandrayaan-1, het van 8 November 2008 af om die Maan gewentel totdat dit op 27 Augustus 2009 kontak verloor het. Dit het ’n chemiese, mineralogiese en geologiese kaart in hoë definisie van die oppervlak geskep en die teenwoordigheid van watermolekules in die maangrond bevestig. 

Die VSA het op 18 Junie 2009 die Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO), die LCROSS-botsingstuig en ’n opvolgwaarnemingstuig gelanseer. LCROSS het sy sending voltooi deur op 9 Oktober 2009 sy beplande botsing in die krater Cabeus uit te voer, terwyl die LRO bly werk en onder meer hoëresolusiefoto's geneem het. In November 2011 het die LRO oor die groot, helder krater Aristarchus gevlieg. Nasa het op 25 Desember 2011 foto's van die krater uitgereik.

Twee GRAIL-ruimtetuie van Nasa het omstreeks 1 Januarie 2012 om die Maan begin wentel op ’n sending om meer oor die interne struktuur te wete te kom. Nasa se Lunar Atmosphere and Dust Environment Explorer (LADEE) het op 6 Oktober 2012 in ’n wentelbaan gegaan; sy doel is om die Maan se eksosfeer te bestudeer.

## Wetlike status 
Hoewel Amerikaanse bemanningslede en die Sowjetse Loena-sendings vlae van die twee lande op die Maan gelaat het, besit niemand enige deel van die Maan nie. Rusland, die VSA, China en Indië het die Ruimteverdrag van 1967 onderteken wat die Maan en die hele buitenste ruimte tot "die besit van die hele mensdom" verklaar.

In 1979 is ’n maanooreenkoms opgestel met die doel om die ontginning van die Maan se hulpbronne deur enige land in te perk, hoewel nie een van die ruimtevaartlande dit onderteken het nie. Sommige mense het al daarop aanspraak gemaak dat hulle eiendom op die Maan besit, maar dit word nie as geloofwaardig beskou nie.

In 2020 het die destydse Amerikaanse president Donald Trump ’n uitvoerende bevel onderteken vir Amerika se terugkeer na die Maan. Dit noem die maanooreenkoms "’n mislukte poging om vrye onderneming te beperk".

## Sien ook 
* Sterrekundeportaal
* Lys van seë op die Maan
* Maankarretjie
* Maansee
* Maanwentelprogram
* Mense wat op die maan geloop het

## Notas
## Verwysings
## Verdere leesstof 
* 
* 
* The Moon . *Discovery 2008*. BBC World Service.
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Skakels 
* ''NASA Science - Earth's Moon: Exploration''