open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Madeiraeilande

|-
| bgcolor="#c6c6c6" align="center" colspan="2" | Lêer:LocationMadeira.png
|-
| valign=top | Hoofstad
| Funchal
|-
| Oppervlak&nbsp;– Totaal&nbsp;– % van Portugal
| Gelys 11de&nbsp;794 vk km&nbsp;1,5%
|-
| Bevolking&nbsp;– Totaal (2016-skatting)&nbsp;– % van Portugal&nbsp;– Bevolkingsdigtheid
| Gelys 8ste&nbsp;289 000&nbsp;2,5%&nbsp;334/vk km
|-
| Statuut van Selfregering
| 1976
|-
| ISO 3166-2
| PRT
|-
| President
| Alberto João Jardim
|-
| align=center colspan=2 | Governo Regional da Madeira
|}

Die **Madeiraeilande** (Portugees: *Arquipélago da Madeira*) is 'n eilandgroep geleë in die Noord-Atlantiese Oseaan tussen  en  omtrent 580&nbsp;km reg wes van Marokko op die kus van Afrika, en 870&nbsp;km suidwes van Lissabon, Portugal.

[duimnael|links|[Nasa-satellietbeeld van die Madeiraeilande]]
[duimnael|links|Kaart van die Madeiraeilande. [Ilhas Selvagens, wat verder suid lê word nie vertoon nie.]]
[duimnael|links|[Câmara de Lobos aan die suidkus van Madeira.]]
Die Madeiraeilande, wat oorspronklik aan die Romeine bekend was as die *Pers Eilande*, is (per ongeluk) in 1418 deur Portugese seevaarders herontdek waarna Portugese setlaars hulle daar vestig. Dit is tans 'n outonome gebied van Portugal. Madeira en Porto Santo is die enigste bewoonde eilande.

Die eilande is 'n gewilde vakansieoord, wêreldwyd bekend vir madeirawyn, borduurkunstenaars, oujaarsaandfeesvieringe  met indrukwekkende vuurwerkvertoning, 'n aangename klimaat, mooi landskap en pragtige blomme. Saam met die Asore, Kaap Verde en die Kanariese Eilande vorm die Madeiraeilande 'n eie biogeografiese streek, Makaronesië, wat – ten spyte van die lang afstande – ooreenkomste tussen die eilande se fauna en flora toon.

## Eilande en eilandjies 
Die belangrikste eilande in die outonome gebied van Madeira is:
* Madeiraeiland
* Porto Santo Eiland
* Deserta Grande Eiland
* Selvagem Grande Eiland (Ilhas Selvagens)
* Bugio Eiland
* Selvagem Pequena Eiland (Ilhas Selvagens)
* Selvagens' Foraeilandjie
* Desertas' Chão-eilandjie

## Bronnelys 
*  Green, Lawrence G.: South African beachcomber. Memories of the people of the shore and the stories they told; sand and dunes and treasure, seabirds and creatures of the sea; and personal impressions of certain islands in African waters. Kaapstad: Howard B. Timmins, 1958.

## Eksterne skakels 
*  
*  Amptelike webwerf
*
Blu-ray-skyf

duimnael|Die Blu-ray-handelsmerk
duimnael|Handelsmerk vir Blu-ray-oudio. Blu-ray-skywe is, net soos SACD en DVD-Oudio, 'n geskikte formaat vir hoë resoöusie-klankopnames in stereo of omringklank
duimnael|Een van die eerste Blu-ray-spelers wat deur Panasonic in 2005 bekend gestel is
Die **Blu-ray-skyf** (afkorting: **BD**, van Engels *Blu-ray Disc*,  letterlik "Bloustraalskyf") is 'n standaard vir hoë-resolusie-DVD-rolprente. 'n Oorspronklik mededingende formaat, High-Definition-DVD, is onder meer deur Toshiba bemark, maar intussen gestaak. In Maart 2016 is 'n nuwe formaat - Ultra HD Blu-ray - op die mark ingevoer wat video-inhoud met 4K-resolusie en hoë dinamiese omvang (HDR) kan stoor en weergee.

Blu-ray-tegnologie en -spelers is gemik op die verbruikersmark, terwyl professionele gebruikers twee variante ter beskikking sal hê - die *Professional Disc for Data (PDD)*, wat as stoormedium vir gewone gegewens dien, en die *Professional Disc for Broadcast (PDB)*, wat as medium vir die uitsaaibedryf ontwikkel is. 

Die tegniese besonderhede van die Blu-ray-skyf is op 19 Februarie 2002 deur die nege stigterslede van die Blu-ray Group vasgelê; naas Matsushita, Pioneer, Philips, Sony, Thomson, LG Electronics, Hitachi, Sharp en Samsung het ook Dell, Hewlett-Packard, Apple en meer as 150 ander ondernemings by die vereniging aangesluit. Die Blu-ray Forum dien as organisatoriese raamwerk van die groep.

## Blu-ray-spelers en -sagteware 
duimnael|regs|Gebiede van die Wêreld volgens Blu-ray-kodes
Die eerste Blu-ray-spelers en -skywe het in 2006 op die Europese markte verskyn. Met pryse van meer as 1&nbsp;000 € vir spelers en 30 € vir rolprente het die nuwe formaat aanvanklik 'n luukseproduk vir video-entoesiaste gebly. Sagteware-pryse in Noord-Amerika het egter reeds in laat 2006 tot omtrent 20 VSA-$ gedaal, en in September 2009 het die markprys vir intreevlak-spelers tot minder as $150 of €150 gedaal. Omstreeks 2014 word Blu-ray-spelers as produkte vir die massamark vervaardig en aangebied, met pryse vanaf €50 vir intreevlak-spelers en tegniese verbeteringe soos driedimensionale weergawe in meer gesofistikeerde spelers.

Enkele vervaardigers soos *Denon*, *Marantz*, *Pioneer*, *Oppo* (produksie word in die lente van 2018 gestaak) en *Cambridge Audio* bied sogenaamde universele spelers vir klankentoesiaste aan wat van hoëtrou-kpmponente voorsien word om naas Blu-ray ook oudiofiele klankformate soos Super Audio CD en DVD-Oudio asook gewone CD weer te gee. Panasonic het in 2009 die eerste draagbare Blu-ray-speler ingevoer.
Koninkryk van Groot-Brittanje

:*Hierdie artikel handel oor die historiese staat (1707–1800). Vir die moderne staat, sien die Verenigde Koninkryk. Vir die eiland, sien Groot-Brittanje.*

Die **Koninkryk van Groot-Brittanje** (Engels: *Kingdom of Great Britain*),  bekend as **Groot-Brittanje**, was 'n staat in Wes-Europa wat van 1707 tot 1800 bestaan het. Dit is geskep met die saamsmelting van die Koninkryk van Skotland en die Koninkryk van Engeland, onder die Acts of Union 1707, om 'n enkele koninkryk te vorm wat die hele Groot-Brittanje eiland omvat het. 'n Enkele nuwe parlement en regering gebaseer in Westminster in Londen het die nuwe koninkryk beheer. Die twee afsonderlike koninkryke van Skotland en Engeland het reeds dieselfde monarg gedeel sedert James VI, Koning van die Skotte, Koning van Engeland geword het in 1603 na die dood van Koningin Elizabeth I.

Die Koninkryk van Groot-Brittanje is vervang deur die Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland in 1801 toe die Koninkryk van Ierland met die Act of Union 1800 geabsorbeer is na die onderdrukking van die Ierse Rebellie van 1798.

## Politieke Struktuur 
Die Koninkryk van Groot-Brittanje is deur 'n enkele monarg regeer, soos dit tussen 1603 en 1707  regeer is (behalwe vir die Interregnum).  Anders as te vore het die enkele monarg van Die Koninkryk van Groot-Brittanje geheers met die mag van 'n enkele Kroon, Die Kroon van Groot-Brittanje, in plaas van twee aparte krone wat deur een persoon gevul is.  Troonopvolging is deur die Engelse *Act of Settlement 1701*, bepaal eerder as die Skotse alternatief, die *Act of Security*. Die aanemening van die *Act of Settlement* het vereis dat die Britse monarg 'n protestante afstammeling van Sophia van Hanover moes wees.
Wetgewende mag het berus by die Parlement van Groot-Brittanje wat die Parlement van Engeland] en die Parlement van Skotland vervang het. Soos in die moderne Parlement van die Verenigde Koninkryk, het die Parlement van Groot-Brittanje uit drie dele bestaan: die Laerhuis (*House of Commons*), die Hoërhuis (*House of Lords*), en die Kroon in Parlement (*Crown-in-Parliament*).  Engeland en Skotland is setels in beide die Hoërhuis en die Laerhuis toegeken. Skotland se verteenwoordiging was in beide huise laer as wat die bevolking daarvan sou aan dui aangesien verteenwoordiging op daardie stadium nie op bevolking gegrond was nie maar op belasting. Volgens die bepalings van die unie het Skotland 16 verteenwoordigende adellikes na die Hoërhuis gestuur en is 45 lede na die laerhuis verkies. Die res het van Engeland en Wallis gekom.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Olifantmuseum

duimnael|Olifantstandbeeld van veselglas voor die Letaba Olifantsaal
Die **Letaba Olifantmuseum**, ook bekend as die *Letaba Olifantsaal*, is 'n museum in die Letabaruskamp van die Nasionale Krugerwildtuin  van Suid-Afrika. Die museum se grootste trekpleister is die skedels en ivoortande van die Manjifieke Sewe Olifante wat voorheen in die Krugerwildtuin geleef het.

Die museum dek verskillende onderwerpe rakende olifante: evolusie, gewoontes, ekologie en navorsing. Die museum is sewe dae per week oop vir die publiek en toegang is gratis. 

## Eksterne skakels 
* Die amptelike webwerf van Sanparke, die Nasionale Parkeraad van Suid-Afrika
* Tuisblad van die Letaba Olifantmuseum
Rynland-Palts

**Rynland-Palts** (Duits: *Rheinland-Pfalz*, [ˈʁaɪ̯nlantˈp͡falt͡s], ) is 'n deelstaat van Duitsland. Mainz is met 'n bevolking van 206&nbsp;991 die grootste stad en hoofstad van Rynland-Palts. Die deelstaat word begrens deur Noordryn-Wesfale in die noorde, Hesse in die noordooste, Baden-Württemberg in die suidooste en Saarland in die suide, asook Frankryk in die suide, Luxemburg in die suidweste en België in die weste.

Lêer:Zeichen de-rheinland pfalz.png|Kenteken

## Administratiewe distrikte (*Landkreise*) 
(Die area-afkortings word tussen hakies aangedui)
duimnael|links|Landgebied

## Politiek 
Die Ministerpresidente sedert 1946:
* 1946–1947: Wilhelm Boden (CDU)
* 1947–1969: Peter Altmeier (CDU)
* 1969–1976: Helmut Kohl (CDU)
* 1976–1988: Bernhard Vogel (CDU)
* 1988–1991: Carl-Ludwig Wagner (CDU)
* 1991–1994: Rudolf Scharping (SPD)
* 1994–2013: Kurt Beck (SPD)
* 2013–2024: Malu Dreyer (SPD)
* sedert 2024: Alexander Schweitzer (SPD)

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  
*  Amptelike webwerf
*  *Stadplandienst Rheinland-Pfalz*
*  Verkiesings in Rynland-Palts
*  *Landesamt für Vermessung und Geobasisinformation*
Magellaanse Stroom

Die **Magellaanse Stroom** is 'n waterstofwolk wat van die Magellaanse Wolke, twee dwergsterrestelsels, uitgaan. Die stroom verbind die twee Magellaanse Wolke en ons Melkweg met mekaar. Oorspronklik word die stroom as 'n gevolg van wisselwerkings tussen die swaartekragte beskou. Onlangse navorsing dui egter aan dat hierdie soort hoësnelheid-waterstofwolke oorblyfsels van sterrestelsels op hulle baan is. 

Die Sagittarius-stroom is 'n soortgelyke verskynsel.
Al Soefi

**Abd Al-Rahman Al Soefi** (7 Desember 903 – 25 Mei 986), wat ook bekend staan as Abd ar-Rahman as-Soefi of Abd al-Rahman Aboe al-Hoesain en in westerse bronne dikwels ook Azophi genoem word, was 'n Persiese sterrekundige aan die hof van die emir Adoed ad-Daula in Isfahan. Hy verwerf bekendheid deur sy bewerkings van Griekse sterrekundige vakliteratuur, veral Claudius Ptolemeus se "Groot Sterrekundige Stelsel", wat hy omtrent 800 onder die titel *Almagest* in Arabies vertaal is. 

Sy navorsing in verband met die ligkrag van sterre het 'n aantal regstellings ten opsigte van Ptolemeus se lys van sterre moontlik gemaak. Hy lewer waardevolle bydraes tot die noukeurige berekening van die sonjaar se lengte en hou homself besig met die praktiese gebruik van die astrolabium, 'n sterrekundige instrument in die vorm van 'n skyf met visierapparaat, wat reeds in Ptolemeus se tyd bekend was en die meganiese oplossing van sterrekundige en sterrekundig-geografiese vraagstukke moontlik gemaak het. Al Soefi is ook die eerste sterrekundige wat die samehang tussen die tradisionele Griekse en Arabiese name van sterre en sterrebeelde ondersoek. 

In sy hoofwerk, die "Boek van die Sterre", verwys hy onder meer na die Groot Magellaanse Wolk en die Andromeda-sterrestelsel, waarby eersgenoemde eers eeue later weer deur die Portugese seevaarder Ferdinand Magellaan en laasgenoemde ná die uitvinding van die teleskoop in 1612 deur Simon Marius herontdek is.

'n Krater op die maan met 'n deursnee van 47 kilometer is na Al Soefi (Azophi) vernoem.
Sutherland

**Sutherland** is 'n dorp in die Karoo-hoogland van die provinsie Noord-Kaap (Suid-Afrika). Dit staan bekend as die sentrum van die sterrekunde in Afrika, maar ook as een van die koudste dorpe in Suid-Afrika met sneeuval en uiterste temperature van –16 °C in die winter. (Die koudste dorp is egter Buffelsfontein, waar 'n minimum temperatuur van –18.6°C al gemeet is.)

## Geskiedenis 
[duimnael|links|Die [Suider-Afrikaanse Groot Teleskoop naby Sutherland]]
Sutherland is in 1857 op die plaas De List as 'n nuwe NG Kerk gemeente gestig en op 8 November 1858 is die eerste erwe verkoop. Die dorp is vernoem na ds. Henry Sutherland, predikant van die gemeente op Beaufort-Wes ten tyde van Sutherland se afstigting in 1855.

Danksy sy afgeleë en droë ligging 1&nbsp;458 meter bo seevlak staan dit bekend vir sy naghemel, wat onder die suiwerstes en donkerstes ter wêreld tel en sodoende uiters geskik is vir sterrekundige navorsing.

Die Suid-Afrikaanse Sterrewag, wat in 1972 sowat veertien kilometer buite die dorp geopen is, was destyds een van die grootstes in die Suidelike Halfrond. Sutherland huisves vandag ook die Suider-Afrikaanse Groot Teleskoop (*Southern African Large Telescope, SALT*), die grootste enkele teleskoop in die Suidelike Halfrond.

## Noemenswaardige boorlinge 
N.P. van Wyk Louw, bekende Suid-Afrikaanse digter, en sy broer W.E.G. Louw is hier gebore. Hul geboortehuis, Louwhuis, is nou 'n museum. Die museum huisves ook inligting oor die ingenieur dr. Henry Olivier, ook 'n boorling van Sutherland. Oudmin. Adriaan Vlok is op Sutherland gebore uit 'n bekende plaaslike familie.

## Trivia 
Salpeterkop, 'n rustende vulkaan is naby Sutherland geleë.

## Sien ook 
* NG gemeente Sutherland
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Nord

**Nord** (Nederlands: *Noorderdepartement*; 59) is die noordelikste van die Franse départements, en sy naam is dan ook van sy geografiese ligging afgelei. Met 'n oppervlakte van 5&nbsp;743 vierkante kilometer en 'n bevolking van 2&nbsp;576&nbsp;770 (2010) is Nord die digbevolkste département van Frankryk.

Die prefektuur (hoofstad) van Nord is Lille. Sowat 20&nbsp;000 mense in die noordelike arrondissement Duinkerken praat 'n Wes-Vlaamse dialek as omgangstaal (sien Frans-Vlaandere).

## Geskiedenis 
Nord bestaan hoofsaaklik uit die Franse gedeelte van die graafskap Vlaandere, behalwe vir die westelike gebiede wat in die jaar 1237 as die graafskap Artois afgesplits is en tans deel uitmaak van die départements Pas-de-Calais en Hainault. Hierdie gebied het oorspronklik tot die Spaanse Nederlande behoort, maar is volgens die ooreenkomste van 1659, 1668 en 1678 by Frankryk ingelyf.

Die département Nord is tydens die Franse Rewolusie volgens die wet van 22 Desember as een van die 83 départements op 4 Maart 1790 gestig.

## Geografie 
Die département Nord grens aan die Noordsee, België en die Franse départements Pas-de-Calais, Aisne en Somme. Die belangrikste riviere is die Yser, die Lys, die Escaut, die Scarpe en die Sambre. Die Deûle-kanaal loop deur die prefektuur (hoofstad) Lille.

## Administratiewe gebiede
Steenberg

**Steenberg** is 'n suidelike voorstad van Kaapstad. 

Alhoewel gewoonlik na Constantia as die oudste wynplaas in Suid-Afrika verwys word, is Steenberg volgens 'n aantal bronne nog twee jaar vroeër in 1682 gestig. Die wynlandgoed teen die ooshellings van Tafelberg lewer vandag steeds wyne van hoë gehalte.

Die wynplaas beskik oor 'n hotel en 'n restourant, maar staan veral bekend vir sy 18-putjie-gholfbaan, wat 'n pragtige uitsig oor Valsbaai bied.

## Verwysings
Ivoor

duimnael|250px|Ornamente gekerf uit ivoor.
duimnael|250px|'n Gekerfde ivoorornament.
duimnael|250px|regs|'n Walruskolonie

**Ivoor** is 'n harde, wit materiaal waaruit die tande van diere soos olifante, seekoeie, walrusse, en mammoete bestaan. 

In die oudste beskawings is ivoor gebruik vir die maak van beelde of om op te teken. In die 14de eeu het die beeldhoukuns in ivoor 'n bloeitydperk beleef. Teen die 20ste eeu word ivoor ook algemeen gebruik in die nywerheid, en veral voor die bekendstelling van plastiek, is dit gebruik vir die maak van biljardballe, klavierklawers, knope en ornamente. 

## Struktuur 
Die chemiese samestelling van die tande van alle diere is dieselfde, maak nie saak watter spesie dit is nie. Daarom kan die woord *ivoor* regmatig gebruik word om enige soogdiertande te beskryf wat groot genoeg is om gekerf of bewerk te word.

## Beskikbaarheid 
Die jag op olifante om ivoor te bekom was een van die oorsake van die sterk daling in olifantgetalle. Om die onwettige jag op olifante te ontmoedig, is handeldryf in ivoor in 1989 verbied. Sedertdien het die getalle van olifante in Afrika weer toegeneem, en word ivoorhandel onder streng voorwaardes toegelaat.

Baie Afrikalande insluitend Zimbabwe en Suid-Afrika reken dat ivoorhandel 'n noodsaaklikheid is, beide om die onderskeie ekonomieë te stimuleer en om olifantgetalle te verminder. In 2002 het die Verenigde Nasies die verbod op ivoorhandel gedeeltelik gelig, en 'n paar lande toegelaat om wettig ivoor uit te voer. 'n Studie deur Oxford Universiteit in 1999 het egter getoon dat slegs een persent van die VS$500 miljoen wat ivoorverkope genereer in Afrika bly; die meeste gaan na die middelman en handelaars. Die effektiwiteit van die ontbanning word daarom bevraagteken.

In Kenia, waar olifantgetalle in die dekade voor die 1989-verbod sterk gedaal het, word gereken dat die wettiging van ivoorhandel in Afrika alle olifante in gevaar stel, aangesien wildstropers sal poog om onwettige ivoor te verhandel as wettige ivoor.

Handel in die ivoor van dooie mammoete vind al vir 300 jaar plaas en is steeds wettig. Mammoet-ivoor word gebruik vir handgemaakte messe en ander soortgelyke implemente.

'n Spesifieke spesie harde neut word al hoe meer gewild as 'n plaasvervanger vir ivoor, hoewel die grootte daarvan die bruikbaarheid beperk. Dit word soms groente-ivoor of tagua genoem en is die saad van die endosperm van die ivoorneutpalm wat algemeen aangetref word in die reënwoude aan die kus van Ecuador en Peru.

## Tipes ivoor 
[duimnael|regs|Vragte verbryselde ivoor in [Denver, Colorado. Gekonfiskeerde ivoortande en -kunswerke word vernietig om dit uit sirkulasie te neem.]]
* Olifant- en mammoet-ivoor van die tande van olifante en mammoete
* Walrus-ivoor van die tande van die walrus
* Spermwalvis- of moordwalvis-ivoor
* Seekoei-ivoor
* Vlakvark-ivoor
* Hert-ivoor van die tande van die hert (wildsbok)
* Sogenaamde neushoringvoël-ivoor, verkry van 'n sekere neushoringvoël-spesie (wat nie ware ivoor is nie maar wel daarna lyk)

## Verwysings
Uitlaatgas

duimnael|regs|220px|Uitlaatgasse van 'n dieselvragmotor.

Die **uitlaatgas** van 'n motor is die resultaat van die verbrandingsreaksie in 'n enjin se verbrandingskamer.

Die uitlaatgasse bestaan gewoonlik uit die volgende:

# Koolwaterstowwe, wat die gevolg is van onvolledige verbranding van die brandstof, gewoonlik petrol of diesel.
# Stikstofoksiede wat ontstaan wanneer die stikstof in die lug met suurstof reageer by baie hoë temperature en drukke.  Hierdie verbindings lewer 'n betekenisvolle bydrae tot rookmis en suurreën.
# Koolstofmonoksied wat ook die gevolg van onvolledige verbranding is. Die gas verminder die bloed se vermoë om suurstof te vervoer en is giftig en kan selfs teen laer konsentrasies gevaarlik wees vir mense met hartkwale.
# Koolstofdioksied wat die gevolg is van volledige verbranding van die koolstof in die brandstof en kom ook algemeen in die atmosfeer voor.  Dit is noodsaaklik vir plantlewe en het geen onmiddellike nadelige impak op mens en dier nie, maar word as besoedeling beskou omdat te hoë konsentrasies uiteindelik kan aanleiding gee tot 'n kweekhuisverskynsel in die aarde se atmosfeer.
# Swaeloksiede word ook gevorm as gevolg van die swaelinhoud in die brandstof. Swaeloksiede maak 'n groot bydrae tot suurreën.

## Kyk ook
* Verbranding
* Roet

## Verwysings 
* Engelstalige artikel oor die beheer van motorvoertuie se uitlaatgasse
Omwentelinge per minuut

**Omwentelinge per minuut** (afgekort **opm** of **min-1**) en dikwels na verwys as **toere** is 'n eenheid van frekwensie wat gewoonlik gebruik word om omwentelingsnelheid te meet, veral in die geval van omwentelinge rondom 'n vaste as.  Dit verteenwoordig die aantal volle draaie wat 'n voorwerp in 'n minuut maak.

## Voorbeelde 
* Grammofoonplate het tipies teen 16, 33 ⅓, 45 of 78 opm gedraai.
* Klank-CDs draai teen snelhede van ongeveer 500 opm wanneer die binneste databaan gelees word tot 180 opm wanneer die bane aan die buitenste rand gelees word.
* 'n Rekenaar se hardeskyf se toere wissel tussen 3600, 5400 of 7200 opm in IDE-tipes en tussen 10 000 en 15 000 in sommige *SATA*- en *SCSI*-skywe.
* 'n *52xCD-ROM* skyfleser kan 'n kompakskyf teen 10 350 toere per minuut laat draai.
* Die sekondewyser van 'n analooghorlosie draai teen 1 opm.
* 'n Wasmasjien se balie draai teen 600 tot 1600 opm tydens 'n spinsiklus.
* 'n Motorvoertuig se enjin se omwentelinge wissel tussen 700 en 8000 opm.
* 'n Binnebrandenjin in 'n vliegtuig draai tussen 2000 en 3000 opm.
* 'n Renmotor se enjin kan teen veel hoër toere draai, so hoog as 19 000 opm in Formule Een.
* Gasturbines roteer teen tienduisende opm.
* 'n Zippe-tipe sentrifuge vir die verryking van uraan draai teen 90 000 opm of vinniger.
Otto-siklus

Die **vierslagsiklus** (of **Otto-siklus**) van 'n binnebrandenjin is die enjinsiklus wat mees algemeen vir voertuig en ander nywerheidsdoeleindes aangewend word (motors en vragmotors, kragopwekkers, ens.).  Dit is deur die Franse ingenieur, Alphonse Beau de Rochas in 1862 voorgestel en onafhanklik deur die Duitse ingenieur Nikolaus Otto in 1876. Die vierslagsiklus is meer brandstofdoeltreffend en brand skoner as die tweeslagsiklus, maar vereis heelwat meer bewegende dele en kundigheid tydens die vervaardiging daarvan.  Verder word dit makliker vervaardig in veelsilindersamestellings as die tweeslagsiklus, wat dit nuttig maak vir hoë werkverrigtingstoepassings.  Die Wankelenjin het vier soortgelyke fases maar dit is 'n roterende verbrandingsmotor en nie 'n resiprokerende enjin soos met die vierslagsiklus nie.

framed|regs|Vierslagsiklus (of Otto-siklus)

Die Otto-siklus word gekenmerk deur die vier *slae* of reglynige bewegings beurtelings op- en afwaarts van 'n suier in 'n silinder.

#inlaatslag
#kompressieslag
#kragslag
#uitlaatslag

Die siklus begin by die boonste middelpunt wanneer die suier by sy hoogste punt bereik het.  Op die eerste afwaartse slag (*inlaat*) van die suier word 'n mengsel van brandstof en lug in die silinder ingetrek deur die inlaatpoort.  Die inlaatklep maak dan toe en die opwaartse slag (*kompressie*) pers die branstof-lugmengsel saam.

200px|Boonste middelpunt, voordat siklus begin
200px|1 - Inlaatslag
200px|2 - Kompressieslag
Beginposisie, inlaatslag en kompressieslag.

Die brandstof-lugmengsel word dan ontsteek, gewoonlik deur 'n vonkprop vir 'n petrol- of Otto-siklus-enjin naby die boonste middelpunt van die kompressieslag.  Die gevolglike uitsetting van die brandende gasse dwing die suier na onder vir die derde (*krag*) slag en die vierde opwaartse (*uitlaat*) slag forseer die verbruikte uitlaatgasse uit die silinder deur die oop uitlaatklep of -kleppe deur die uitlaatpoort.

200px|Brandstof ontsteek
200px|3 - Kragslag
200px|4 - Uitlaatslag
Ontsteking van brandstof, kragslag en uitlaatslag.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*Animasies wat enjin werking toelig 
*Video oor die basisbeginsels van die vierslag-enjin (Nederlands)
*How Cars Work - baie algemene en spesifieke inligting oor motorvoertuie met forums
*Hoe klein vierslag-enjins werk 
*Hoe motorenjins werk
*Barsanti & Matteucci Foundation  - "Fathers of the internal combustion engine"
*Animated Engines:  nog 'n verduideliking van die vierslagenjin
*Free video:  New Four Stroke 
*The Fuel and Engine Bible - 'n Goeie hulpbron vir die vergelyking van enjinsoorte, brandstowwe en enjinonderdele
*CDX *e*Textbook  - 'n Paar video's van motoronderdele in aksie
*Beeld van 'n kamera wat binne 'n vierslag-enjin gemonteer is.
Gleditsia

Die **Gleditsia** is 'n hoë, slanke, peuldraende boom met fyn, saamgestelde blare. Die stam word soos 'n turksvy bedek met doringtossels. Fyn, wit bloeiwyses word gedra vanaf midsomer.

## Verspreiding 
Die soort is inheems aan die Mississippivallei, maar is uitgevoer na Europa waar dit 'n gewilde tuin- en sierboom is.

## Verwysing 
*Der Kosmos Baumführer. Humphries, Press, Sutton
Leeuwarden

**Leeuwarden** (Wes-Fries: *Ljouwert*) is die hoofstad van die Nederlandse provinsie Friesland. Die munisipaliteit het sowat 124&nbsp;000 inwoners (2021).

In 2014 is die munisipaliteit Boarnsterhim gedeeltelik en in 2018 die hele munisipaliteit Leeuwarderadeel en die munisipaliteit Littenseradiel gedeeltelik toegevoeg.

In 1435 is drie dorpe aan die Middelsee – Oldehove (Wes-Fries: *Aldehou*), Nijehove (*Nijehou*) en Hoek tot Leeuwarden saamgevoeg, wat in dieselfde jaar ook stadstatus toegeken is.

Leeuwarden spog met 'n pragtige binnestad en talle historiese geboue, wat tussen die Middeleeue en die 19de eeu ontstaan het. Besienswaardighede sluit die Grote Kerk (Jakobynekerk) uit die 15de eeu, die Oldehove-toring uit die 16de eeu, die Prinsessehof uit die 17de eeu, die Raadsaal van 1715, die Provinsiehuis (18de eeu), die Sint-Bonifatius-kerk (19de eeu), die Paleis van Justisie (1846), die Beurs (1880) en die Friesiese Letterkundige Museum (1883) in.

Die Prinsetuin is die park aan die noordekant van Leeuwarden se binnestad.

Leeuwarden beskik oor 'n professionele sokkerspan: SC Cambuur.

## Plekke 
Alde Leie, Baard, Bears, Britsum, Eagum, Easterlittens, Feinsum, Friens, Goutum, Grou, Hempens, Hijum, Hilaard, Huns, Idaerd, Jellum, Jelsum, Jirnsum, Jorwert, Koarnjum, Leeuwarden, Lekkum, Leons, Mantgum, Miedum, Reduzum, Snakkerburen, Stiens, Swichum, Teerns, Warstiens, Warten, Weidum, Wergea, Wirdum en Wytgaard.

## Bekende boorlinge 
* Maurits Cornelis Escher (1898–1972), kunstenaar
* Pieter Kooistra (1922–1998), skilder, grafiese kunstenaar, fotograaf en skrywer
* Mata Hari (1876-1917), danseres, spioen
* Piet Paaltjens (1835–1894), skuilnaam van François Haverschmidt, digter en predikant
* Joachim van Plettenberg (1739-1793), Kaapse goewerneur
* Ype Schaaf (1930–2003), predikant
* J. Slauerhoff (1898–1936), digter en skrywer
* Douw Gerbrandts Steyn (1631–1700), Suid-Afrikaanse stamvader van die Steyn's
* Saskia van Uylenburgh (1612–1642), vrou van Rembrandt
* Johannes Hendrikus Zelle (1907–1983), gereformeerde predikant

## Naburige munisipaliteite 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webwerf
Motor

'n **Motor** is 'n stuk gereedskap wat een of ander vorm energie omskep in meganiese energie. Die meeste motors werk in 'n draaibeweging, alhoewel lineêre motors ook algemeen is. Tipies word die woord *enjin* gebruik vir 'n motor wat 'n voertuig aandrywe.

[duimnael|'n Mercedes [V6-enjin is 'n voorbeeld van 'n binnebrandenjin]]
Daar word gewoonlik onderskei tussen watter tipes drywing 'n motor of enjin gebruik. So kry ons:
* stoomenjin wat die druk van onstnappende stoom gebruik om 'n turbine te draai.
* binnebrandenjin wat die verbranding (of kompressie, in die geval van dieselenjins) van 'n brandstof in beweging omskep.
* elektriese motor wat elektrisiteit gebruik om 'n magneetveld te skep wat 'n wiel draai
* stirling motor wat temperatuurverskille gebruik om gas deur turbines te stuur.

Die 'stirling motor' en stoomenjin is voorbeelde van 'n buitebrandenjin.

Nog voorbeelde:
* gasturbine
* veermotor
* straalmotor
* Wankelenjin

Soms word die woord *motor* gebruik as kort vir *motorvoertuig*, alhoewel lg. baie meer algemeen 'n "kar" genoem word.

## Eksterne skakels 
*
Olga Kosakiewicz

**Olga Kosakiewicz** was 'n student van Simone de Beauvoir en het 'n romantiese verhouding met beide Simone en Jean-Paul Sartre gehad gedurende die herfs van 1935, toe Olga 18 jaar oud was. Die verhouding is verewig in De Beauvoir se eerste roman  ''L'Invitée* (Die uitgenooide, in Engels beskikbaar as *She came to stay''), wat in 1943 gepubliseer is. Die boek is opgedra aan Olga (haar van word aangedui as Kosakievicz in die Engelse Norton vertaling).

Deirdre Bair se biografie van Simone de Beauvoir ondersoek onder meer dié verhouding.
Latente veranderlike

**Latente veranderlikes**, in teenstelling met waarneembare veranderlikes, is daardie veranderlikes wat nie direk waargeneem kan word nie, maar wat eerder afgelei word van ander veranderlikes wat waargeneem en direk gemeet kan word. Voorbeelde van latente veranderlikes sluit in  lewenskwaliteit, sakevertroue, moraal, gelukkigheid, konserwatisme. Latente veranderlikes word ook verborge veranderlikes, modelparameters, hipotetiese veranderlikes of hipotetiese konstrukte genoem. Die gebruik van latente veranderlikes kom algemeen voor in die sosiale wetenskappe, robotika, en tot 'n mate in ekonomie; maar die presiese definisie van latente veranderlikes verskil in die  verskillende velde.

Een voordeel van die gebruik van latente veranderlikes is dat dit die dimensionaliteit van data verminder. 'n Groot hoeveelheid waarneembaar veranderlikes kan saamgevoeg  word om 'n onderliggende konsep voor te stel wat dit vir mense makliker maak om te verstaan en die inligting te assimileer. Ter selfde tyd is die latente veranderlikes die skakel tussen waarneembare  ("sub-simboliese") data in die werklike lewe, en simboliese data in  die gemodelleerde wêreld.

## Bronnelys 
*
Robinia

Die plantgenus **Robinia** bestaan uit Akasia-agtige, peuldraende bome, wat in die bloeityd aanskoulike wit of ligroos bloeiwyses dra en hoort tot die orde *Fabaceae*. Dit is inheems aan die ooste en suid-ooste van Noord-Amerika waar tussen vier en tien spesies aangetref word. Hiervan is een, die Gewone robinia (*Robinia pseudoacacia*, ook bekend as vals-akasia, swartsprinkaanboom of witakasia) vanweë sy aantreklike wit bloeisels in die 17de eeu ook uitgevoer na Europa as tuin- en sierplante vir lane.

*Robinia pseudoacacia* is 'n belangrike bron van baie duursame, maar nogtans elastiese en brandbestande hardehout en word in Europa as 'n alternatief vir ingevoerde tropiese hout beskou. Dit word onder meer vir die vervaardiging van tuinmeubels en sportgereedskap en in die skeepsbou en boubedryf (onder meer vir houtpaaie en -brûe) gebruik. Vars robiniahout is groen-gelerig van kleur, maar word sjokoladebruin sodra dit gedroog word. Robiniahout, wat buite gestoor word (byvoorbeeld as tuinmeubels), toon mettertyd dieselfde ligte silwer patina soos duur teak- en ander tropiese hout.

Die hele boom, insluitende sy bas en vrugte, word as giftig vir mense en diere, veral perde, geklassifiseer. Die boom groei vinnig en word weens sy lastige spruitwortels sowel in Noord-Amerika asook in Europa en Suid-Afrika dikwels as pes bestry.

## Spesies 
(*: word nie deur alle outeurs as uniek aanvaar nie)
* *Robinia boyntonii* *

* *Robinia elliottii* *
* *Robinia hartwigii* * (syn. *R. viscosa* var. *hartwegii* of *hartwigii*)
* *Robinia hispida*
* *Robinia kelseyi* *
* *Robinia luxurians* *

* *Robinia nana* *
* *Robinia neomexicana*
* *Robinia pseudoacacia*

* *Robinia viscosa*
* †*Robinia zirkelii*

### Kruisings 
* *Robinia* × *ambigua* (*R. pseudoacacia* × *R. viscosa*)
* *Robinia* × *holdtii* (*R. neomexicana* × *R. pseudoacacia*)
* *Robinia* × *longiloba* (*R. hispida* × *R. viscosa*)
* *Robinia* × *margarettiae* (*R. hispida* × *R. pseudoacacia*)

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* *Der Kosmos Baumführer*. Humphries Press, Sutton
Citroën M35

Die **Citroën M35** was 'n koepeemotor ontleen aan die Ami 8, en toegerus met 'n Wankelenjin en 'n hidropneumatiese veerstelsel. Die bakwerk is deur Heuliez vervaardig van 1969 tot 1971. Die enjin is verskaf deur 'n maatskappy wat in 1967 deur NSU en Citroën gevorm is genaamd Comotor.

## Eksterne skakels 
* Citroën Net M35
Dimensionaliteitvermindering

In statistiek is **dimensionaliteitvermindering** die afbeelding van 'n multidimensionele ruimte na 'n ruimte met minder dimensies. Dit is soms die geval dat analises soos regressie of klassifikasie  meer akkuraat in 'n verminderde ruimte uitgevoer kan word as in die oorspronklike ruimte.

Beskou 'n string krale met die eerste 100 swart en dan 100 wit. As die string opgevou is of in 'n bondeltjie lê, is 'n klassifikasiegrens tussen swart en wit krale baie ingewikkeld in drie dimensies. Daar is egter 'n afbeelding van drie dimensies na een dimensie, naamlik die afstand langs die string af, wat die klassifikasie triviaal maak. Ongelukkig is so 'n dramatiese vereenvoudiging selde in praktyk moontlik.

Om 'n meer realistiese voorbeeld te gee, beskou die atmosferiese toestand: miskien maandelikse gemiddelde oppervlakdruk, voorgestel op 'n een graad rooster. Dit sal maand-na-maand en punt-na-punt verskil. As die korrelasie matriks van die data opgestel word en die eievektore bepaal word (sien hoofkomponentontleding) en volgens eiewaarde gelys word, dan kan (gewoonlik) slegs die eerste paar eiewaardes gebruik word om 'n groot breukdeel van die variansie van die oorspronklike data te herkonstrueer. Verder kan die eerste paar eievektore baie keer geïnterpreteer word in terme van die grootskaalse fisiese optrede van die stelsel. Die oorspronklike ruimte (met dimensie gelyk aan die aantal punte) is verminder (met dataverlies, maar hopelik met behoud van meeste belangrike variansie) tot die ruimte onderspan deur 'n paar eievektore.

Dimensionaliteitvermindering sonder verlies aan inligting is moontlik as die data onder beskouing presies op 'n gladde, lokaal plat, subruimte val; dan is die verminderde dimensies slegs koördinate in die subruimte. Meer algemeen is data ruiserig en bestaan daar nie 'n presiese afbeelding nie en is daar dus 'n mate van verlies aan inligting. Dimensionaliteitvermindering  is effektief as die verlies van inligting as gevolg van die afbeelding na 'n laer-dimensionele ruimte minder is as die voordeel meegebring deur die vereenvoudiging van die probleem.

Dimensionaliteitverminderingmetodes kan geklassifiseer word as lineêre of nie-lineêre metodes. Lineêre metodes poog om 'n globale plat subruimte te vind terwyl  nie-lineêre metodes poog om 'n plaaslike plat subruimte te vind. Soos in die geval van ander probleme, is lineêre metodes eenvoudiger en word dit beter verstaan, terwyl nie-lineêre metodes baie keer meer algemeen is en moeiliker is om te analiseer.

## Eksterne skakels 
* A survey of dimension reduction techniques (US DOE Office of Scientific and Technical Information, 2002)
* Unsupervised Learning of Image Manifolds by Semidefinite Programming 
* Locally Linear Embedding
* A Global Geometric Framework for Nonlinear Dimensionality Reduction
Vryburg

**Vryburg** is 'n dorp in die Noordwesprovinsie van Suid-Afrika.

## Ligging 
Die dorp lê halfpad tussen Kimberley (die hoofstad van die Noord-Kaap) en Mahikeng (die hoofstad van Noordwes). Dit lê op die belangrike spoorlyn wat Cecil Rhodes vanaf Kaapstad na die diamantvelde van Kimberley, en verder noord deur Vryburg na Mafikeng en Rhodesië (nou Zambië en Zimbabwe) aangelê het. Die spoorlyn is in Desember 1890 tot by Vryburg voltooi. Dit lê ook op die N14 nasionale pad wat van Gauteng in 'n suidwestelike rigting deur Vryburg, Kuruman en Upington loop na Namakwaland en Namibië.

## Geskiedenis 
Vryburg was die hoofstad van Die Stellalandse Republiek wat in 1882 gestig is. Die eerste en enigste president was G.J. van Niekerk. In 1885 het die Britte die dorp ingeneem en die gebied by Brits-Betsjoeanaland ingelyf, wat toe in 1895 deel van die Kaapkolonie geword het.

Tydens die Anglo-Boereoorlog het die Britte 'n konsentrasiekamp vir vrouens en kinders hier bedryf.

In 1910 het die Kaapkolonie die Kaapprovinsie (een van die vier provinsies van die Unie van Suid-Afrika en later die Republiek van Suid-Afrika) geword. Sedert 1994, toe die land in nege provisies verdeel is, val Vryburg in die Noordwesprovinsie.

## Besienswaardighede 
duimnael|links|Vryburg se spoorwegstasie
Net suid van die dorp is die Huhudi-woongebied. Die naam is 'n Tswana-woord wat "lopende water" beteken. Verder suid, by Tierkloof, is die Tierkloof Instituut. 

Vryburg is die land se grootste bees-produksiedistrik. Dit word soms "die Texas van Suid-Afrika" genoem. Die Hereford-beesras is die gewildste. Mielies en grondbone is die belangrikste gewasse.

Sir Arnold Theiler, die veearts wat die wêreldberoemde veeratsenykundige navorsingstasie, Onderstepoort, naby Pretoria, tot stand gebring het, het gedurende die vroeë deel van sy loopbaan op die plaas Armoedsvlakte, 8 km wes van Vryburg, navorsing gedoen. Van die apparaat wat hy gebruik het, is te sien in die Theilermuseum op die plaas.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika
* Hoërskool Vryburg

## Verwysings 
## Bronnelys 
* Erasmus, B.P.J., *Op Pad in Suid-Afrika*, Jonathan Ball Uitgewers, Johannesburg, 2004.

## Sien ook 
* Gereformeerde kerk Vryburg

## Eksterne skakels 
*  Tiger Kloof Educational Institute 
*  Onderstepoort Veeartsenykundige Instituut
Comobil

**Comobil** is een van twee gesamentlik maatskappye wat NSU en Citroën gestig het om wankelenjinmotors te bevorder. Comobil is in 1964 in Genève gestig om 'n motor wat deur Citroën  ontwerp sou word en wat 'n NSU wankelenjin sou gebruik te bemark. Die ander gesamentlike maatskappy was Comotor wat in Luxemburg opgerig is om wankelenjins te vervaardig.

## Eksterne skakels en verwysings 
* Rotary History 102
Comotor

Die maatskappy **Comotor SA** (Frans: *Compagnie Européenne de Construction de Moteurs Automobiles*) is in April 1967 deur NSU en Citroën in Luxemburg opgerig nadat die maatskappye in 1964 die Genève-gebaseerde gesamentlike dogtermaatskappy Comobil gestig het om 'n passasiersvoertuig met 'n wankelejin te ontwikkel. Comotor se doelwit was om wankelenjins te vervaardig.  In 1969 koop Comotor 850 000 m&sup2; grond in Altforweiler in Saarland, Duitsland om 'n fabriek te bou.

Comotor vervaardig die wankelenjin vir die Citroën M35 prototipe in 1969. Dit lei tot die ontwikkeling van die tweerotorenjin vir die Citroën GS Birotor wat in Maart 1974 bekendgestel word. 'n Comotorenjin baie soortgelyk aan dié in die Birotor is gebruik in die Van Veen OCR 1000 motorfiets wat in klein getalle in die laat-70's verkoop is. In 1972 eindig NSU se verbintenis met Comotor toe Volkswagen, wat NSU intussen oorgeneem het, uit die samewerking onttrek. 

Die luukse DeLorean Giugiaro-ontwerpte motor sou van uit die staanspoor met 'n Citroën Comotor Wankelenjin toegerus gewees het. Brandstofverbruik-oorwegings lei egter tot eksperimente met verskeie ander enjins en op die ou einde word die Frans vervaardigde Douvrin PRV (Peugeot - Renault - Volvo) brandstofinspuiting V6 gebruik.

Die Citroën RE2-helikopter met 'n Comotor 624 wankelenjin vlieg vir die eerste keer op 24 Desember 1975.  

Comotor het baie noukeurige tegnieke gebruik om hulle enjins te vervaardig. Kruinseëls is in agt lengtes gebou sodat nou toleransies gehandhaaf kon word. Alle onderdele is ultrasonies skoongemaak voor dit aanmekaar gesit is. Individuele rotors is in groepe van 20 gram speling gesorteer en slegs rotors van dieselfde groep is in dieselfde enjin gebruik.

Comotor het tot 1980 bly bestaan. Comotorstraße in Altforweiler is na die maatskappy vernoem.

## Eksterne skakels 
* Histoire du rotatif 
* la Page de la GS 
* Rotary History 102 
* RE2 helikopter
* Citroën Marchetti helikopter
* DeLorean
Neckarsulm

duimnael|links|upright|Aanwysing wat Neckarsulm se susterstede aandui 
**Neckarsulm** is 'n stad in die noorde van Baden-Württemberg, Duitsland, naby Stuttgart, en deel van die distrik Heilbronn. Teen 2013 het dit 25 762 inwoners gehad.

Die riviere Neckar en Sulm sluit hier bymekaar aan, vanwaar die naam "Neckar's Ulm", soos dit gereeld misverstaan of foutiewelik uitgespreek word, wat 'n Neckarse "weergawe" van Ulm sou beteken, wat egter aan die Donou geleë is.

Die voormalige NSU Motorenwerke AG was hier geleë, maar behoort vandag aan Audi. Verder is Audi se quattro GmbH ook hier geleë, en nie in Ingolstadt nie.

## Verwysings 
duimnael|links|400px|Middestad van Neckarsulm: van regs af die Stadtpfarrkirche St. Dionysius, Deutschordensschloss, Große Kelter, Rathaus, en die Kloosterkerk heel links
Modimolle

**Nylstroom**, amptelik **Modimolle** ("Plek van die Geeste"), is 'n dorp in die Waterberg-streek van die Suid-Afrikaanse  Limpopoprovinsie, sowat 135 kilometer noord van Pretoria. Die ekonomiese basis van Nylstroom is landbou (met sitrusvrugte en druiwe as die vernaamste produkte), veeteelt en toerisme.

## Geskiedenis 
In die veertigerjare van die 19de eeu vertrek 'n groep Voortrekkers, bekend as die Jerusalemgangers, onder "die profeet" Johan Enslin op soek na die Heilige Land. Toe hulle die gebied van die huidige Nylstroom bereik het, glo hulle dat hulle die oorsprong van die Nylrivier ontdek het en vestig hulle in die streek. Die naam van die dorp en die nabygeleë Nylrivier verwys nog steeds na hulle tog en oortuigings.

Die NG gemeente Waterberg, wat in 1860 gestig is, staan bekend as die oudste in Afrika suid van die Sahara en noord van Pretoria. Eweneens is die Gereformeerde kerk Waterberg, gestig in 1859, die oudste van dié kerkverband in dieselfde streek. 'n Spoorwegverbinding met Pretoria is in 1898 geopen. Nylstroom was die woonplek van die voormalige Eerste Minister van die Republiek van Suid-Afrika, J.G. Strijdom.

Tydens die Tweede Vryheidsoorlog rig die Britte 'n konsentrasiekamp vir vroue en kinders naby die dorp op. 544 van hulle is oorlede in die kamp wat in Mei 1901 geopen en in Maart 1902 gesluit is.

Nylstroom Camp, 1901. (23068963596).jpg|Boerekrygsgevangenes word in November 1901 die dorp binnegebring
Nylstroom Camp, c.1901. (23106274791).jpg|Byeenkoms vir 'n opelug-erediens in die konsentrasiekamp, ca. 1901

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika
* Gereformeerde kerk Nylstroom
* Weesgerus, vakansieoord 3&nbsp;km buite die dorp

## Verwysings
Woiwodskap

'n **Woiwodskap** (Pools: *województwo*) is 'n administratiewe gebied van Pole. Die naam is afgelei van die Pools *woiwode* - 'n term wat sy oorsprong in die Oud-Slawiese taal het en 'oorlogsleier' of 'krygsheer' beteken. Toe die woord teen ongeveer die 10de eeu begin gebruik is, is dit as naam gegee aan bevelvoerders van die plaaslike leër.
Kurów

**Kurów** is 'n dorp met 2&nbsp;826 inwoners in die woiwodskap Lublin in die suidooste van Pole. Dit is onder meer bekend as die geboortedorp van die voormalige Poolse staats president en generaal Wojciech Jaruzelski.

## Geskiedenis 
Kurów is tussen 1431 en 1442 volgens Magdeburgse reg gestig. In die 16de eeu was die dorp 'n sentrum van Poolse Calvinisme, tog het die inwoners tot in 1660 die Ariaanse geloof aangeneem. In Februarie 1831 het Poolse troepe onder die bevel van generaal Józef Dwernicki 'n Russiese strydmag verslaan. Tydens die Tweede Wêreldoorlog is Kurów op 9 September 1939 in 'n Duitse bomaanval verwoes.
Seealpe

duimnael|regs|250px|Die Seealpe Die **Seealpe** (Frans: *Alpes Maritimes*, Italiaans: *Alpi Marittime*) is 'n bergreeks in die westelike deel van die Alpe, in die grensgebied tussen Frankryk en Italië. Die Cottiese Alpe sluit in die noorde en die Provensaalse Alpe in die weste by die Seealpe aan. Hulle word in die ooste deur die bergpas Colle di Tenda van die Liguriese Alpe geskei. Uitlopers van die Seealpe strek in die suide tot by die kus van die Middellandse See.

Die hoogste bergspits is die Punta Argentera met 3&nbsp;297 meter, terwyl die Mont Clapier die suidelikste bergpiek van die Alpe met 'n hoogte van meer as 3&nbsp;000 meter is. Groot dele van die Seealpe is geleë in die Nasionale Park Mercantour.
Meter per sekonde

**Meter per sekonde** is 'n SI afgeleide eenheid van spoed (skalaar) en snelheid (vektor), wat gedefinieer word deur die afstand in meter gedeel deur die tyd in sekonde.  Die simbool word algemeen as **m/s** en soms as **m·s-1** geskryf.

## Omrekenings 
1 meter per sekonde is gelyk aan:
* 3,2808 voet per sekonde (afgerond)
* 2,2369 myl per uur (afgerond)
* 3,6 km/h (presies)

* 1 voet per sekonde = 0,3048 meter per sekonde (presies)
* 1 myl per uur = 0,4471 meter per sekonde (afgerond)
* 1 km/h = 0,2778 meter per sekonde (afgerond)

## Sien ook 
* kilometer per uur
NSU Ro 80

Die **NSU Ro 80** was 'n tegnologies gevorderde groot sedan-tipe motor vervaardig deur die Duitse maatskappy NSU van 1967 tot 1977.  Mees noemenswaardig was die enjin; 'n 115 bhp (86 kW), 995 cc dubbel-rotor Wankelenjin met voorwielaandrywing deur 'n koppellaarlose semi-outomatiese ratkas.  Dit is in 1968 deur Europese motorjoernaliste gekies as Motor van die jaar.

Ongelukkig vir NSU, het die motor vroeg 'n reputasie vir onbetroubaarheid ontwikkel wat dit nooit kon afskud nie.  Die Wankelenjin in besonder het onder meer gelei aan swaar slytasie van die rotorpuntseels, en sommige karre het 'n totaal herboude enjin benodig voor 30&nbsp;000 myl (50&nbsp;000 km).  Gebrekkige begrip van die Wankelenjins deur motorhandelaars en motorwerktuigkundiges het nie gehelp om die saak te beredder nie. Teen die 1970 modeljaar, is meeste van die probleme opgelos, maar die skade aan die motor se reputasie en NSU se finansiële situasie was onherstelbaar.  NSU is in 1969 deur Volkswagen aangeskaf.

, Deutschland]]

Ander tegnologiese eienskappe van die Ro 80 bo en behalwe die kragbron was die vierwiel skyfremme, steeds 'n rariteit onder karre van die klas op daardie tydstip.  Die voorste remme was binneboords gemonteer wat die ongeveerde gewig verminder het.  Die vering was onafhanklik op al vier wiele, met MacPherson-stutte aan die voorkant en semi-volgarmvering aan die agterkant, beide met ruimtebesparende ontwerpe wat vandag algemeen gebruik word. Tandstang-en-kleinrat kragstuur is gebruik wat hedendaagse ontwerpe vooruitgeskou het.

Die ontwerp deur Claus Luthe, wat hoof van ontwerp by NSU en later BMW was, was op daardie stadium as baie modern beskou en slaag vandag nog; die Ro 80 was al deel van menige galleryuitslallings van moderne industriële ontwerp.  Die groot glas oppervlak het die 1970's ontwerpe van Citroën vooruitgeskou.  Die vorm was baie glibberig, met 'n sleurkoëffisiënt van 0.355 (byna ongeēwenaar vir die tydperk, alhoewel gemiddeld vir moderne motors).

Reeks produksie het in Oktober 1967 'n aanvang geneem: die laaste voorbeelde het van die produksielyn gerol in April 1977.  Slegs 37&nbsp;400 voertuie is tydens die tienjaar produksielopie vervaardig.

## Eksterne skakels 
* http://www.ro80.nl/
* http://www.ro80club.de
Berk

Die **berk** genus *Betula* omvat ongeveer 30 soorte, met 'n natuurlike verspreiding in die noordelike halfrond. Die genus toon besondere kouebestandheid. Dit is bykans die enigste bome wat inheems aan Groenland en Ysland is. Dit is in Yslands as die "björk" bekend. Die berk is 'n pioniersplant.

Kenmerkend van die berk is die horisontaalgebande afskilfering van die bas op die stam. Die nuwe bas is soms wit, maar kan afhangend van die soort ook rooi of soos by meeste soorte bruin wees.

'n Berk se manlike bloeiwyse is geel, hangend, ruspevormig en is reeds voor die aanbreek van winter aanwesig. Die staande vroulike bloeiwyses onder aan die manlike bloeiwyses is in knopskubbe gehul. Die vrug is 'n klein dubbelgevleuelde neut.

Berke leef in simbiose met bodemskimmels en moet daarom met heelwat wortelgrond verplant word. Hoogstens drie jaar oue bome kan sonder wortelgrond verplant word. Één van hierdie skimmels is die vliegswam.

Berke het voor en tydens die loweruitloop 'n baie sterk sapstuwing en behoort daarom slegs in herfs of winter gesnoei te word.

## Verwysings