Dora Pejačević

Gravin **Maria Theodora Paulina (Dora) Pejačević** (, 10 September 1885 – 5 Maart 1923) was 'n Kroatiese komponis en lid van die Huis van Pejačević. Sy het saam met andere die orkestrale lied bekendgestel aan Kroatiese musiek. Haar Simfonie in F# mineur word deur navorsers beskou as die eerste moderne simfonie in Kroatiese musiek. 

In haar vroeë loopbaan was Pejačević se belangrikste temas Romanties van aard, maar na haar ervarings as paramedikus tydens die Eerste Wêreldoorlog het haar werke die filosofiese beweging van nihilisme begin weerspieël, met motiewe soos die dood, isolasie en die nutteloosheid van oorlog.

## Vroeë lewe 
Dora Pejačević (in ouer dokumente ook gespel Pejacsevich) is gebore in Boedapest in die Hongaarse Koninkryk as lid van die adellike Pejačević-familie. Haar vader, Teodor Pejačević, was 'n Kroatiese graaf van grotendeels Hongaarse afkoms. Haar moeder, Elisabeth Josepha Vay de Vaya, 'n Hongaarse edelvrou, was 'n opgeleide sangeres. Die belangrike rol wat haar moeder in haar lewe gespeel het het daartoe gelei dat Dora haar na die musiekwêreld gewend het in pleks van die aristokratiese leefwêreld waarop sy voorberei is.

Die gesin het die meeste van hul tyd in die familiekasteel in Našice deurgebring, maar het ook lang tye deurgebring in Wene, Boedapest, Praag en München.

Pejačević was skrander en het van 'n jong ouderdom af op talle koerante en tydskrifte ingeteken en 'n groot belangstelling in die maatskaplike kwessies van haar tyd getoon. Een voorbeeld hiervan is haar skerp bewustheid van die adellike voorregte wat sy geniet het, wat sy in een van haar briewe aanspreek:

Sy het haar eie intellektuele vermoëns ontwikkel onder die invloed van Wilde, Ibsen, Dostojefski, Heinrich Mann, Schopenhauer, Rilke, Kierkegaard, Karl Kraus en Nietzsche en andere. In een van haar dagboeke lewer sy kommentaar op 470 boeke wat sy gelees het in die tydperk van 1902 tot 1921, wat studievelde soos die letterkunde, filosofie, musiek, religie, geskiedenis en natuurlike wetenskappe ingesluit het. Die paartjie het kort hierna na München verhuis en hier hul enigste kind gehad. Op 5 Maart 1923 sterf Pejačević egter op tragiese wyse aan kraamkoors by die Münchense kliniek vir vrouesiektes. Haar seun, Theodor von Lumbe (1923-2012), het haar oorleef en in Julie 2011 in Wene 'n 1917-portret van sy moeder deur Maksimilijan Vanka aan die Galery van Moderne Kuns in Zagreb, Kroasië, oorhandig.

Pejačević is tydelik in München begrawe, en na twee maande is haar stoflike oorskot herbegrawe in Našice. Voor haar dood het sy die wens uitgespreek om in 'n aparte graf begrawe te word, buite die familiegrafkelder in die Kerk van die Hemelvaart van die Here (Pejačević familiekapel) in Našice, wat die familie in 1881 opgerig het. Sy wou ook hê dat haar grafsteen haar slegs moet aangee as “Dora”, met die kort grafskrif, "Rus Nou".
duimnael|'n Borsbeeld van Dora Pejačević in Našice.

## Nalatenskap 
Dora Pejačević word beskou as 'n belangrike Kroatiese komponis. Sy het 'n katalogus nagelaat van 58 opusnommers (106 komposisies), wat meestal in die laat Romantiese styl geskryf is, insluitende vokale, klavier- en  kamermusiekwerke, en verskeie komposisies vir groot orkeste, laasgenoemde waarskynlik haar beste werke. Haar Simfonie in F# mineur word deur navorsers beskou as die eesrste moderne simfonie in Kroatiese musiek. Die meeste van haar musiek bly egter steeds ongepubliseer en is nog nie opgeneem op cd nie, alhoewel gesamentlike pogings onlangs van stapel gestuur is om hierdie stand van sake te korrigeer. As voorbeeld hiervan het die Kroatiese Musiekinligting Sentrum sommige van haar partiture gepubliseer, insluitende drie van haar orkestrale werke (die Klavierconcerto, Simfonie en Phantasie Concertante). In 2008 het die sentrum ook 'n tweetalige monograaf (in Engels en Kroaties) gepubliseer. Die monograaf is geskryf deur die Pejačević-navorser Koraljka Kos, en word vergesel van die eerste cd wat uitsluitlik bestaan uit die werke van Pejačević (klavier en kamermusiek).

Haar lewe is die onderwerp van die Kroatiese biografiese rolprent *Countess Dora* (1993), geregisseer deur Zvonimir Berković met Alma Prica en Rade Šerbedžija in die rolverdeling.

## Lys van werke 
### Komposisies vir stem 
;Lieder:
* ***Ein Lied***, Op. 11 (teks: Paul Wilhelm; 1900)
* ***Warum?***, Op. 13 (teks: Dora Pejačević; 1901)
* ***Ave Maria***, Op. 16, vir stem, viool en orrel, (1903)
* ***Sieben Lieder***, Op. 23, (teks: Wilhelmine Wickenburg-Almásy; 1907; opgedra aan Eva van Osten, Melanie Páiffy-Almásy, Julia Culp)
# *Sicheres Merkmal*
# *Es hat gleich einem Diebe*
# *Taut erst Blauveilchen*
# *Es jagen sich Mond und Sonne*
# *Du bist der helle Frühlingsmorgen*
# *In den Blättern wühlt*
# *Es war einmal*
* ***Zwei Lieder***, Op. 27 (Teks: Wilhelmine Wickenburg-Almásy; Ernst Strauss; 1909)
# *Ich schleiche meine Straßen*
# *Verweht*
* ***Vier Lieder***, Op. 30 (Teks: Anna Ritter; 1911; opgedra aan Marianne Konradsheim)
# *Ein Schrei*
# *Wie ein Rausch*
# ''Ich glaub', lieber Schatz*
# *Traumglück*
* ***Verwandlung*** vir stem, viool en orrel, Op. 37a (teks: Karl Kraus; 1915; opgedra aan Sidonie Nádherny von Borutin) http://imslp.org/index.php?title=Special:WikiForum&thread=8642
* ***Mädchengestalten***, Op. 42 (teks: Rainer Maria Rilke; 1916)
# *Als du mich einst gefunden hast*
# *Viel Fähren sind auf den Flüssen*
# *Ich bin eine Waise*
# *Ich war ein Kind und träumte viel*
* ***An eine Falte***, Op. 46 (teks: Karl Kraus; 1918; opgedra aan Sidonie Nádherny von Borutin)
* ***Drei Gesänge***, Op. 53 (teks: Friedrich Nietzsche; 1919 - 1920)
# *Venedig*
# *Vereinsamt*
# *Der Einsamste*
* ***Zwei Lieder***, Op. 55 (Teks: Karl Henckell; Ricarda Huch; 1920; opgedra aan Rosa Lumbe-Mladota en Juza Lumbe)
# *Zu dir!*
# *Um bei dir zu sein*
* ***Tri dječje pjesme*** (Drie liedjies vir kinders), Op. 56 (teks: Zmaj Jovan Jovanović; 1921)
# *Majčica, moj anđeo* (Mamma, my engel)
# *Dijete i baka* (Kind en ouma)
# *Mali Radojica* (Klein Radojica)

;met orkestrale begeleiding
* ***Verwandlung***, Op. 37b (teks: Karl Kraus; 1915)
* ***Liebeslied***, Op. 39 (teks: Rainer Maria Rilke; 1915)
* ***Zwei Schmetterlingslieder***, Op. 52 (teks: Karl Henckell; 1920)
# *Goldne Sterne, blaue Glöckchen*
# *Schwebe, du Schmetterling*

### Werke vir soloklavier
* ***Berceuse***, Op. 2 (1897)
* ***Gondellied***, Op. 4 (In Erinnerung an die gemütlichen Tage in Našice von Dora, Našice, 25-VII-1898)
* ***Chanson sans paroles***, Op. 5, (1898)
* ***Papillon***, Op. 6 (1898)
* ***Menuette***, Op. 7 (1898)
* ***Impromptu***, Op. 9a (1899)
* ***Chanson sans paroles***, Op. 10 (1900; opgedra aan barones Else Szentkereszty)
* ***Albumblatt***,  Op. 12 (1901; verlore)
* ***Trauermarsch***, Op. 14 (1902)
* ***Sechs Phantasiestücke***, Op. 17 (1903)
# *Sehnsucht*
# *Leid*
# *Frage*
# *Klage*
# *Bitte*
# *Wahn* (2 weergawes: A en B)
* ***Blumenleben*** - acht Klavierstücke nach der Blütenzeit im Jahresablauf komponiert, Op. 19 (1904 -1905)
# *Schneeglöckchen*
# *Veilchen*
# *Maiglöckchen*
# *Vergißmeinnicht*
# *Rose*
# *Rote Nelken*
# *Lilien*
# *Chrysanthemen*
* ***Berceuse***, Op. 20 (1906; opgedra aan haar neef, graaf Nikola Pejačević)
* ***Valse de concert***, Op. 21 (1906)
* ***Erinnerung***, Op. 24 (1908; opgedra aan Marie Therese Schall-Riaucour)
* ***Walzer-Capricen***, Op. 28 (1910; opgedra aan haar professor, Percy Sherwood)
# *Moderato*
# *Grazioso* 
# *Im Laendler-tempo* 
# *Wiegend* 
# *Lento* 
# *Tempo giusto* 
# *Allegretto* 
# *Grazioso, allegramente* 
# *Moderato*
* ***Vier Klavierstücke***, Op. 32a (1912; opgedra aan die pianis Alice Ripper, wat die werk die eerste keer in Stockholm in 1917 opgevoer het)
# (verlore)
# *Libelle*
# *Papillon*
# *Abendgedanke*
* **Vertige, Valse-Boston**, (24 Mei 1906; Romantiese Salonstyl)
****Impromptu***, Op. 32b (1912; opgedra aan die pianis Alice Ripper)
* ***Sonate in B-mol mineur***, Op. 36 (1914; opgedra aan Anny von Lange)
# *Con fuoco non troppo allegro*
# *Andante con molta espressione*
# *Allegro risoluto*
* ***Zwei Intermezzi***, Op. 38 (1915; opgedra aan Olga Schulz-Granitz)
# *Ruhig und innig*
# *Langsam und ausdrucksvoll*
* ***Zwei Klavierskizzen***, Op. 44 (1918; opgedra aan Anny von Lange)
# *An dich!*
# *Vor deinem Bild*
* ***Blütenwirbel***, Op. 45 (1918; 2 weergawes: A en B; opgedra aan Sidonie Nádherny von Borutin)
* ***Capriccio***, Op. 47 (1919; opgedra aan Alice Ripper)
* ***Zwei Nocturnos***, Op. 50 (1918; 1920)
# *Sehr ruhig, mit innigem Ausdruck* (Janowitz 20. – 21. Julie 1918; opgedra aan Alice Ripper)
# *Leicht bewegt und ferträumt*
* ***Humoreske und Caprice***, Op. 54 (1920)
# *Humoreske*, allegretto vivo
# *Caprice*, vivace grazioso
* ***Sonate in A-mol majeur***, Op. 57 (in een beweging; 1921)

### Werke vir kamerorkes
* ***Rêverie*** vir viool en klavier, Op. 3 (1897)
* ***Canzonetta*** in D majeur, vir viool en klavier, Op. 8 (1899; haar eerste gedrukte komposisie; gewy aan Stefi Geyer)
* ***Impromptu, *** vir klavierkwartet, Op. 9b (1903; rangskikking van Op. 9a)
* ***Trio in D majeur***, Op. 15 vir viool, tjello en klavier (1902)
* ***Menuett*** in A majeur, Op. 18, vir viool en klavier (1904; gewy aan Jaroslav Kocian)
* ***Romanze*** in F majeur, Op. 22, vir viool en klavier (1907)
* ***Kwartet in D mineur***, Op. 25 vir viool, altviool, tjello en klavier (1908)
* *'''Sonate in D majeur, 'Frühlings-Sonate'***, Op. 26 vir viool en klavier (1909)
* ***Trio in C majeur***, Op. 29 vir viool, tjello en klavier (1910)
* ***Strykkwartet in F majeur***, Op. 31 (1911; lost)
* ***Elegie*** in E-mol majeur vir viool en klavier, Op. 34 (1913; gewy aan Johannes Nádherny-Borutin)
* ***Sonate in E mineur***,  Op. 35 vir tjello en klavier (1913; gewy aan Olga en Ernst Schulz)
* ***Klavierkwintet in B mineur***, Op. 40 vir 2 viole, altviool, tjello en klavier, (1915 - 1918)
* ***Sonate in B mineur 'Slawische Sonate'*** vir viool en klavier, Op. 43 (1917; gewy aan die violis Zlatko Baloković)
* ***Méditation*** vir viool en klavier, Op. 51 (1919; gewy aan Viteszlav Novák)
* ***Strykkwartet in C majeur***, Op. 58 (1922)

### Orkestrale komposisies
* ***Klavierconcerto in G mineur***, Op. 33 (1913)
* ***Simfonie in F# mineur*** vir groot orkes, Op. 41 (1916 – 1917, hersien in 1920; gewy aan haar moeder barones Lilla Vay de Vaya)
* ***Phantasie concertante in D mineur*** vir klavier en orkes, Op. 48 (1919; gewy aan die pianis Alice Ripper)
* ***Ouverture in D mineur*** vir groot orkes, Op. 49 (1919)

;Liedere vir stem en orkes** (1915 – 1920)
* ***Verwandlung*** vir stem, viool en orkes, Op. 37b (teks: Karl Kraus)
* ***Liebeslied***, Op. 39, (teks: Rainer Maria Rilke; gewy aan haar suster Gabrielle Kochanovsky)
* ***Zwei Schmetterlingslieder***, Op. 52 (teks: Karl Henckell)
** No. 1, *'''Gold'ne Sterne, blaue Glöckchen***
** No. 2, ***Schwebe du Schmetterling, schwebe vorbei***

## Opnames 
### Openbare video opnames 
**Volledige werke vir klavier*'
Eerste integrale opname van Pejačević se werke vir klavier, deur die pianis Yoko Nishii met die hulp van die PTNA (Piano Teachers' National Association of Japan):
* Sonate in A-mol majeur, Op.57
* Sonate in B-mol mineur, Op.36
# Con fuoco non troppo allegro
# Andante con molta espressione
# Allegro risoluto

* Sechs Phantasiestücke, Op.17
# Sehnsucht
# Leid
# Frage
# Klage
# Bitte
# Wahn

* Blumenleben, Op.19
# Schneeglöckchen
# Veilchen
# Maiglöckchen
# Vergißmeinnicht
# Rose
# Rote Nelken
# Lilien
# Chrysanthemen
* Impromptu, Op.32
* Impromptu, Op.9
* Menuette, Op.7
* Valse de Concert, Op.21
* Zwei Nocturnos, Op.50
# Sehr ruhig, mit innigem Ausdruck
# Leicht bewegt und ferträumt
* Chanson sans paroles, Op.5
* Chanson sans paroles, Op.10
* Capriccio, op.47
* Gondellied, Op.4
* Berceuse, op.2
* Berceuse, Op.20
* Trauermarsch, Op.14
* Zwei Intermezzi, Op.38
# I. Ruhig und innig
# II. Langsam und ausdrucksvoll

* Walzer-Capricen, op.28
# moderato
# grazioso
# im Lëndler-tempo
# wiegend
# lento
# tempo giusto
# allegretto
# grazioso, allegramente
# moderato

* Vier Klavierstücke, op.32a
# (verlore)
# Libelle
# Papillon
# Abendgedanke

* Zwei Klavierskizzen, op.44
# An dich!
# Vor deinem Bild
* Blütenwirbel, op.45
* Humoreske und Caprice, op. 54
# Humoreske, allegretto vivo
# Caprice, vivace grazioso
* Papillon, Op.6
* Erinnerung, Op.24

### CD-opnames 
* Simfonie in F# mineur, op. 41; Phantasie Concertante in D mineur, op. 48 vir Klavier en Orkes (CPO CD#777-418-2) 
* Klaviertrio, op.29; Tjellosonate, op. 35 (Oliver Triendl, Andrej Bielow, Christian Poltera. CPO 777-419-2)
* Klavierkwintet, op.40; Klavierkwartet, op.25; Strykkwartet, op.58; Impromptu, op. 9(Oliver Triendl, Quatuor Sine Nomine. CPO 777-421-2) [2 CDs]
* Strykkwartet in C majeur, op.58 saam met die stryksekstet deur Papandopulo (CD #5558910)
* Vioosonate No.1 in D majeur, op. 26 saam met werke deur Kunc, Boris Papandopulo en J. Š. Slavenski (CD #5872221)
* Lieder ein Lied, op. 11; Warum, op. 13; 7 Lieder, op. 23; 2 Lieder, op. 27; 4 Lieder, op. 30; Verwandlung, op. 37; Liebeslied, op. 39; Mädchengestalten, op. 42; An eine Falte, op. 46; 2 Schmetterlingslieder, op. 52; 3 Gesänge, op. 53; 2 Lieder, op. 55 (Ingeborg Danz, Cord Garben. CPO 2012)
* Vertige, Valse-Boston (20th Century Foxtrots Volume 3. Katalogus no. GP854)
* Klaviermusiek: 6 Fantasiestukke Op.17, Blumenleben, Op.19, Walzer-Capricen, op.28, en ander stukke.; Ekaterina Litvintseva, pianis; Brilliant Classics (2025)

## Verwysings 
## Bibliografie 
* Kos, Koraljka. Dora Pejacevic. Zagreb: Die Kroatiese Musiekinligtingsentrum, 2008.
* Kos, Koraljka. Dora Pejačević: Leben und Werk. Zagreb: Musikinformationszentrum Konzertdirektion, 1987.
* Blevins, Pamela. “An Introduction to Croatian Composer Dora Pejačević.” The Maud Powell Society, The Maud Powell Society for Music and Education, www.maudpowell.org/signature/Portals/0/pdfs/New%20Articles/Dora%20Pejacevic%20for%20Signature.pdf. 
*“Ethel, Dora, & A Gent Named Ludwig.” Piano By Nature, Piano By Nature, 18 Apr. 2021, pianobynature.org/ethel-dora-a-gent-named-ludwig/
*“Dora Pejačević.” ZKM | Zentrum Für Kunst Und Medien, ZKM | Zentrum Für Kunst Und Medien, zkm.de/en/dora-pejacevic. 

## Eksterne skakels 
* Die komponis se amptelike webblad
*
* Youtube-video van Pejačević se klaviermusiek soos gespeel deur Ekaterina Litvintseva