Toedhalija die Jongere

**Toedhalija die Jongere** (soms genoem **Toedhalija III**), wat moontlik ook die Horitiese naam Toelpi-Tessoeb gehad het, was 'n seun van die Hetitiese koning Toedhalija&nbsp;III (soms genoem Toedhalija&nbsp;II). Hy is omstreeks 1350&nbsp;v.C. deur Soeppiloelioema&nbsp;I vermoor. Dit is onwaarskynlik dat hy as koning van Hatti regeer het.

## Bewys van sy lewe
Die hoofbron van inligting oor Toedhalija die Jongere is die gebede van Soeppiloelioema&nbsp;I se seun, Moersili&nbsp;II, nadat pes onder die Hetiete uitgebreek het. Dit lui onder meer:

:"Dit is die 20ste jaar. Omdat Hatti nog baie sterftes beleef, het die dood van Toedhalija die Jongere, seun van Toedhalija, begin om by my te spook. Ek het 'n god deur 'n orakel gevra, en hy het my verseker die saak van Toedhalija die Jongere is die oorsaak van ons lyding. Omdat Toedhalija die Jongere die heer van Hatti was, het die prinse, adellikes, bevelvoerders van die duisende, die offisiere en al die soldate trou aan hom gesweer. Ook my pa het trou aan hom gesweer.

:"Maar toe my vader Toedhalija mishandel, het al die prinse, adellikes, bevelvoerders van die duisende en die offisiere van Hattoesa na my vader (oorgegaan). Hoewel hulle trou aan hom gesweer het, het hulle Toedhalija gegryp en hom vermoor. Hulle het ook sy broers (wat hom gehelp het) vermoor.

:"Maar later het julle gekom, o gode, en wraak geneem op my vader oor dié saak met Toedhalija die Jongere. My vader is dood weens die bloed van Toedhalija. En die prinse, die adellikes, die bevelvoerders van duisende en die offisiere wat na my vader (oorgegaan het), het ook  gesterf weens dié saak. Dieselfde saak het ook die hele land Hatti geaffekteer, en Hatti het begin vergaan weens dié saak. Ek, Moersili, [u dienskneg], kan nie die onrus in my hart [te bowe kom] nie. Ek kan nie angs van my liggaam [te bowe kom] nie . . .

:"Omdat my vader dié Toedhalija vermoor het, het hy later 'n ritueel (van boetedoening oor bloedstorting) uitgevoer. Maar Hattoesa het niks (uitgevoer) nie."

## Vertolking
Met die pesgebede as die enigste bron van inligting, is die lewe van Toedhalija die Jongere onduidelik. Hy was dalk minderjarig, of minstens jonk en onervare, toe sy vader oorlede is. Soeppiloelioema se seun, Moersili&nbsp;II, sê in sy gebede dat die moord van Toedhalija&nbsp;III se seun, Toedhalija die Jongere, deur Soeppiloelioema die goddelike rede is vir die uitbraak van pes. 

Gebaseer op 'n seël van Soeppiloelioema waarop hy homself die seun van Toedhalija&nbsp;III noem, is voorheen geglo hy het sy broer of halfbroer vermoor om die troon te bestyg. Dit is egter nou duidelik dat Toedhalija sy vrou, Henti, se pa was, en dus sy skoonpa en dalk aanneempa. Hy was dus Toedhalija die Jongere se swaer. Hoewel sommige geleerdes meen hy het die troon bestyg, glo die meeste hy is vermoor voordat hy koning kon word. 

## Identiteit
Sommige geleerdes wat Toedhalija die seun van Kantoezzili identifiseer met Toedhalija wat die skoonpa van Arnoewanda I was, ken die nommer III aan Toedhalija die Jongere toe, of hulle reken hy het regeer of nie. Dan kan hulle IV toeken aan Toedhalija die seun van Hattoesili III (nog 'n koning wat geraak word deur die twyfelagtige numering).

## Verwysings
## Bibliografie
* Astour, Michael C. (1989), *Hittite History and the Absolute Chronology of the Bronze Age*, Partille.
* Beckman, Gary (1997), "Plague Prayers of Muršili II (I.60)," in William H. Hallo and K. Lawson Younger Jr., eds., *The Context of Scripture*, vol. 1, Leiden.
* Beckman, Gary (2000), "Hittite Chronology," *Akkadica* 119-120 (2000) 19–32.
* Bryce, Trevor (2005), *The Kingdom of the Hittites*, Oxford.
* Carruba, Onofrio (2005), "Tuthalija 00I.* (und Hattusili II.)," *Altorientalische Forschungen* 32 (2005) 246-271.
* Freu, Jacques, and Michel Mazoyer (2007b), *Les débuts du nouvel empire hittite*, Paris.
* Klengel, Horst (1999), *Geschichte des Hethitischen Reiches*, Leiden.
* Mladjov, Ian (2016), "Ammuna, Ḫuzziya, and Telipinu reconsidered," *NABU* 2016/1: 21–24. online 
* Stavi, Boaz (2011), "The Genealogy of Suppiluliuma I," *Altorientalische Forschungen* 38 (2011) 226–239. online
* Taracha, Piotr (2016), "Tudhaliya III's Queens, Šuppiluliuma's Accession and Related Issues," in Sedat Erkut and Özlem Sir Gavaz (eds.), *Studies in Honour of Ahmet Ünal Armağanı*, Istanbul: 489–498.
* Weeden, Mark (2022), "The Hittite Empire," in Karen Radner et al. (eds.), *The Oxford History of the Ancient Near East*, vol. 3 (From the Hyksos to the Late Second Millennium BC), Oxford: 529–622.
* Wilhelm, Gernot (2004), "Generation Count in Hittite Chronology," in Herman Hunger and Regine Pruzsinszky, eds., *Mesopotamian Dark Age Revisited*, Vienna, 71–79.

## Skakels