Madagaskar

**Madagaskar** (Frans: *Madagascar*, ; Malgassies: *Madagasikara*, ), amptelik die **Republiek Madagaskar** (Frans: *République de Madagascar*; Malgassies: ''Repoblikan'i Madagasikara*, [republiˈkʲan madaɡasˈkʲarə̥]), is ’n eilandstaat in Afrika sowat 400&nbsp;km oos van die Mosambiekse kus. Dit is die grootste eilandstaat in die Indiese Oseaan en naas Indonesië die grootste ter wêreld. Teen sowat ’n halfmiljoen vierkante kilometer is die eiland so groot soos Frankryk, sy voormalige koloniseerder. Die hoofstad en grootste stad is Antananarivo, wat in die middel van die land geleë is.

duimnael|links|upright|’n Kaart van Madagaskar. *Nosy* beteken "eiland" in Malgassies
Madagaskar is teenoor Mosambiek geleë, net suidoos van die Comore-eilande en Mayotte, en wes van Mauritius en Réunion. Dit word deur die Mosambiekkanaal van Mosambiek geskei.

Die land bestaan uit Madagaskar, die wêreld se vierde grootste eiland, en talle klein eilandjies. Ná die prehistoriese verbrokkeling van die superkontinent Gondwana het Madagaskar sowat 88&nbsp;miljoen jaar gelede geskei geraak van die Indiese subkontinent. Dit het tot gevolg gehad dat die eiland se diere en plante in redelike isolasie ontwikkel het – meer as 90% van die natuurlewe word nêrens anders op aarde aangetref nie. Die eiland se uiteenlopende ekostelsels en unieke natuurlewe word bedreig deur die vinnige uitbreiding van die bevolking en ander omgewingsfaktore.

Die eerste argeologiese bewyse van menslike lewe op Madagaskar dateer van 2000&nbsp;v.C. Austronesiese volke het tussen 350&nbsp;v.C. en 550&nbsp;n.C. in vlerkproue van Borneo af gekom. Omstreeks 1000&nbsp;n.C. het Bantoevolke van Oos-Afrika die Mosambiekkanaal oorgesteek na Madagaskar. Mettertyd het nog volke hulle op die eiland gevestig, wat elk ’n blywende invloed op die Malgassiese kultuurlewe gehad het. Die bevolking word dikwels in 18 of meer subgroepe verdeel waarvan die grootste die Merina van die sentrale hoogland is.

Tot in die laat 18de eeu is die eiland regeer deur ’n gefragmenteerde verskeidenheid sosiopolitieke bondgenootskappe. Aan die begin van die 19de eeu is die grootste deel van die eiland verenig en deur ’n reeks Merina-adellikes regeer as die Koninkryk Madagaskar. Die monargie het in 1897 tot ’n einde gekom toe die eiland in die Franse koloniale ryk opgeneem is. Madagaskar het in 1960 sy onafhanklikheid van Frankryk verkry. Die outonome staat Madagaskar het sedertdien deur vier groot konstitusionele tydperke gegaan wat as republieke bekend staan.

Sedert 1992 is die nasie amptelik as ’n konstitusionele demokrasie vanaf sy hoofstad, Antananarivo, regeer. In 2009 is president Marc Ravalomanana egter in ’n volksopstand gedwing om te bedank en in Maart 2009 het Andry Rajoelina president geword. Die konstitusionele regering is in Januarie 2014 herstel nadat Hery Rajaonarimampianina die vorige jaar in ’n verkiesing as president verkies is. Madagaskar is lid van die Verenigde Nasies, die Afrika-unie, die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap en die Organisation Internationale de la Francophonie.

Madagaskar is volgens die VN een van die wêreld se mins ontwikkelde lande. Malgassies en Frans is albei amptelike tale. Die grootste deel van die bevolking volg tradisionele gelowe, Christenskap of ’n mengsel van die twee. Ekotoerisme en landbou, wat gepaardgaan met groter beleggings in opvoeding, gesondheid en privaat ondernemings, is sleutelelemente van Madagaskar se ontwikkelingstrategie. Onder Ravalomanana het hierdie beleggings tot aansienlike ekonomiese groei gelei, maar die voordele is nie eweredig onder die bevolking versprei nie en die toenemenede lewenskoste en dalende lewenstandaarde het spanning veroorsaak onder die armes en sekere dele van die middelklas. Sedert 2017 het die ekonomie agteruitgegaan weens die politieke krisis van 2009 tot 2013, en die grootste deel van die bevolking se lewensgehalte bly laag.

## Etimologie 
In Malgassies, die taal van Madagaskar, is die eiland se naam *Madagasikara*. Die mense word Malgasse genoem. Die naam "Madagaskar" is nie van plaaslike oorsprong nie, maar is in die Middeleeue deur Europeërs gebruik en gevestig. Die naam *Madageiscar* het die eerste keer in die memoires van die 13de-eeuse Venesiese verkenner Marco Polo voorgekom.

Op Sint Lawrence-dag in 1500 het die Portugese verkenner Diogo Dias op die eiland geland en dit *São Lourenço* gedoop. Polo se naam is egter verkies op kaarte van die Renaissance. Dit lyk nie of enige ander naam voor *Madagasikara* in Malgassies gebruik is nie, hoewel sommige gemeenskappe hul eie name het vir die grond of dele van die grond wat hulle bewoon.

## Geografie 
[duimnael|[Nasa-satellietbeeld van Madagaskar]]
Teen 592&nbsp;800&nbsp;km² is Madagaskar die 49ste grootste land Naburige eilande sluit in die Franse Réunion en die land Mauritius in die ooste, en die staat Comore en die Franse gebied Mayotte in die noordweste. Die naaste land op die vasteland is Mosambiek in die weste.

Met die prehistoriese verbrokkeling van die superkontinent Gondwana is die landmassa Madagaskar-Antarktika-Indië sowat 135&nbsp;miljoen jaar gelede geskei van die landmassa Afrika-Suid-Amerika. Madagaskar het sowat 88&nbsp;miljoen jaar gelede wegbeweeg van Indië. Dit het meegebring dat die eiland se plante en diere in taamlike isolasie ontwikkel het. Aan die ooskus loop ’n smal, steil platorand met ’n groot deel van die eiland se oorblywende tropiese laaglandwoud.

Wes hiervan lê ’n plato in die middel van die eiland wat in hoogte wissel tussen 750 en 1&nbsp;500&nbsp;m bo die seevlak. Hierdie sentrale hoogland is tradisioneel die tuiste van die Merina-volk en die ligging van hul historiese hoofstad, Antananarivo; dit is die digs bevolkte deel van die eiland en word gekenmerk deur terrasse met ryslande wat lê tussen grasbedekte heuwels en kolle van die grasveldwoude wat voorheen die hooglandstreek bedek het. Wes van die hoogland loop die al hoe droër terrein geleidelik af na die Mosambiekkanaal en wortelboomvleie aan die kus.

Madagaskar se hoogste pieke kom in drie prominente hooglandmassiewe voor: Maromokotro (2&nbsp;876&nbsp;m) in die Tsaratanana-massief is die eiland se hoogste punt, gevolg deur Boby Peak (2&nbsp;658&nbsp;m) in die Andringitra-massief en Tsiafajavona (2&nbsp;643&nbsp;m) in die Ankaratra-massief. In die ooste is die *Canal des Pangalanes*, ’n ketting mensgemaakte en natuurlike  mere wat deur kanale verbind word wat die Franse ’n ent van die ooskus gebou het en 600&nbsp;km ver parallel met die kus loop.

### Klimaat 
[duimnael|links|’n Kaart van Madagaskar se [Köppen-klimaatklassifikasie]]
duimnael|upright|’n Biologiese tydlyn van Madagaskar oor die afgelope 200&nbsp;miljoen jaar.
Die kombinasie van suidoostelike passaatwinde en noordwestelike moesonwinde lei tot ’n warm reënseisoen (November-April) met gereelde vernietigende siklone, en ’n relatief koeler, droë seisoen (Mei-Oktober). Reënwolke wat oor die Indiese Oseaan ontstaan, bring neerslae oor die eiland se ooskus; die swaar neerslae ondersteun die gebied se reënwoudekostelsel. Die sentrale hoogland is droër, asook koeler, terwyl die weste nog droër is. ’n Halfdroë klimaat heers in die suidweste en suidelike binneland. In 2004 was sikloon Gafilo die sterkste sikloon wat nog in Madagaskar aangeteken is. Die storm het 172 mense gedood, 214&nbsp;260 dakloos gelaat en miljarde rande se skade aangerig.

### Ekologie 
[duimnael|links|Die [ringstertlemur is een van die meer as 100 bekende spesies en subspesies van die lemur wat net op Madagaskar aangetref word.]]
duimnael|upright|Die eiland se ikoniese reisigerspalm (*Ravenala madagascariensis*) kom in die land se nasionale embleem voor
Vanweë die eiland se lang isolasie van naburige kontinente word talle plante en diere op Madagaskar nêrens anders ter wêreld aangetref nie. Sowat 90% van die spesies is endemies, insluitende die lemur (’n soort halfaap), die karnivore fossa (of fretkat) en baie voëls. Hierdie eiesoortige ekologie maak dat sommige ekoloë na Madagaskar verwys as "die agtste kontinent", en Conservation International noem die eiland ’n bioversiteitswarmkol.

Meer as 80&nbsp;persent van die 14&nbsp;883 plantspesies word nêrens anders op aarde aangetref nie; dit sluit vyf plantfamilies in. Die familie Didiereaceae, wat uit vier genera en 11 spesies bestaan, is beperk tot Suidwes-Madagaskar se doringboomwoude. Driekwart Sowat 170 palmspesies word hier aangetref – drie keer soveel as op die hele vasteland van Afrika; 165 van hulle is endemies. Baie inheemse plantspesies word gebruik as kruiemedisyne vir ’n verskeidenheid kwale. Die middels vinblastine en vincristine is *vinca*-alkaloïedes wat gebruik word vir die behandeling van Hodgkinsiekte, leukemie en ander soorte kanker. Dit word gemaak van die Malgassiese kanniedood.

Die reisigerspalm, wat plaaslik as *ravinala* bekend is en endemies in die oostelike reënwoude is, is baie ikonies van Madagaskar en kom voor in onder meer die nasionale embleem.

Nes sy flora, is Madagaskar se fauna uiteenlopend en ’n groot deel daarvan is endemies. Conservation International het die lemur al Madagaskar se vlagskip-soogdierspesie" genoem. waarvan 39 tussen 2000 en 2008 beskryf is. Hulle is feitlik almal geklassifiseer as seldsaam, kwesbaar of bedreig. Minstens 17 spesies het uitgesterf sedert die mens op die eiland aangekom het – hulle was almal groter as die bestaande spesies.

’n Paar ander soogdiere, onder meer die katagtige fossa, is endemies op Madagaskar. Meer as 300 voëlspesies is op die eiland aangeteken, waarvan meer as 60&nbsp;persent (insluitende vier families en 42 genera) endemies is. insluitende die kleinste bekende spesie, *Brookesia micra*. Navorsers het al voorgestel dat verkleurmannetjies in geheel op Madagaskar ontstaan het.

Endemiese vissoorte sluit in twee families, 15 genera en meer as 100 spesies. Hulle kom veral voor in die eiland se varswatermere en riviere. Hoewel ongewerweldes op Madagaskar nie goed bestudeer is nie, glo navorsers daar is ook ’n groot mate van endemisme onder die bekende spesies. Al 651 spesies van die aardslakke is endemies, asook baie van die eiland se skoenlappers, miskruiers, Gaasvlerkiges, spinnekoppe en naaldekokers. Sedert die aankoms van die mens sowat 2&nbsp;350&nbsp;jaar gelede het meer as 90&nbsp;persent van die eiland se oorspronklike woude verlore gegaan. Dit is hoofsaaklik te wyte aan die tradisionele afbrand van woude vir landboudoeleindes. Malgassiese boere pas nie net die metode toe ter wille van die voordele daarvan as ’n landboutegniek nie, maar ook oor die kulturele verbintenisse daarvan met vooruitgang, gesondheid en gebruike om eerbied aan voorouers te betoon (*fomba malagasy'').

Namate die digtheid van die bevolking op die eiland toegeneem het, het ontbossing sedert sowat 1&nbsp;400 jaar gelede begin toeneem. Teen die 16de eeu was daar min woude op die sentrale hoogland oor. Volgens ’n konserwatiewe raming het sowat 40&nbsp;persent van die eiland se oorspronklike woude tussen die 1950's en 2000 verdwyn, met ’n uitdunning van sowat 80&nbsp;persent van die oorblywende woudgebiede. Daarbenewens word die bewaring van die natuurlewe bemoeilik deur die onwettige verwydering van hout uit beskermde woude en die wettige bymekaarmaak van hout in nasionale parke vir uitvoer. Hoewel dit van 2000 tot 2009 onwettig was onder oudpresident Marc Ravalomanana, is die beperkte versameling van hout uit nasionale parke weer in Januarie 2009 toegelaat en dit het onder president Andry Rajoelina drasties toegeneem as ’n sleutelbron van staatsinkomste om op te maak vir die afname in internasionale skenkings ná Ravalomanana se afsetting.

Daar word verwag al die eiland se reënwoude buiten dié in beskermde gebiede en aan die steilste oostelike berghange, sal teen 2025 weg wees.

Mense het ook indringerspesies na die eiland gebring. Ná die ontdekking in 2014 op die eiland van die Asiatiese padda, ’n verwant van die paddaspesie wat sedert die 1930's groot skade aan Australië se natuurlewe aangerig het, het navorsers gewaarsku die padda "kan verwoesting saai onder die land se unieke fauna". Die vernietiging van habitats en jag het daartoe gelei dat baie endemiese spesies bedreig word of uitgesterf het. Die eiland se olifantvoëls, ’n familie endemiese reuseloopvoëls, het in die 17de eeu of vroeër uitgesterf, waarskynlik omdat mense die volwasse voëls gejag en hul groot eiers bymekaargemaak het om te eet. Baie groot lemurspesies het verdwyn met die aankoms van die mens, terwyl ander deur die eeue uitgesterf het weens die druk wat die groeiende bevolking op hul habitats geplaas het en omdat sekere bevolkings al hoe meer jag op die lemurs gemaak het vir kos. In ’n opname in Julie 2012 is bevind die ontginning van natuurlike hulpbronne sedert 2009 het groot nadelige gevolge vir die natuurlewe gehad: 90&nbsp;persent van die lemurspesies word bedreig, die hoogste persentasie van enige soogdiergroep. Van hulle word 23 spesies kritiek bedreig. In teenstelling hiermee het ’n studie in 2008 bevind net 38&nbsp;persent van die lemurspesies word bedreig. In 2007 het ses van die nasionale parke ’n wêrelderfenisgebied geword met die naam "Reënwoude van die Atsinanana". Om die publiek bewus te maak van Madagaskar se omgewingsuitdagings, het die Natuurlewebewaringsvereniging in Junie 2008 ’n uitstalling met die naam Madagascar! by die Bronxdieretuin in New York gehou.

## Geskiedenis 
### Vroeë tydperk 
[duimnael|Die Malgasse se gelaatstrekke weerspieël ’n vermenging van [Suidoos-Asië|Austronesiese (Suidoos-Asiatiese) en Bantoe- (Oos-Afrikaanse) wortels]]
Navorsing en debatte duur voort oor die aanvanklike inwoners van Madagaskar. Argeologiese vondste soos snymerke aan bene wat in die noordweste ontdek is en steengereedskap uit die noordooste dui daarop plunderaars het Madagaskar omstreeks 2000&nbsp;v.C. al besoek. Argeoloë het tradisioneel geraam die eerste setlaars het in die tydperk tussen 350&nbsp;v.C. en 550&nbsp;n.C. in vlae na die eiland gekom, terwyl ander glo dit was nie voor 250&nbsp;n.C. nie. Madagaskar is in elk geval een van die laaste groot landmassas op aarde waar mense gaan woon het.

Die vroeë setlaars het vermoedelik in vlerkproue uit Suid-Borneo gekom. Hier het hulle reënwoude aan die kus afgebrand om plek te maak vir landbou. Hulle het ’n oorvloed fauna aangetref, insluitende reuselemurs, olifantvoëls, reusefossa en die Malgassiese seekoei – dié het almal intussen uitgesterf omdat hulle gejag en hul habitats vernietig is. Teen 600&nbsp;n.C. het groepe setlaars begin om die woude van die sentrale hoogland af te brand. Arabiese handelaars het tussen die 7de en 9de eeu op die eiland aangekom. ’n Vlaag Bantoesprekende migrante uit Suidoos-Afrika het omstreeks 1000&nbsp;n.C. hierheen gekom. Hulle het die seboe, ’n soort bees met ’n boggel en lang horings, saamgebring wat hulle in groot kuddes aangehou het. Vandag verwys baie tradisionele Malgassiese gemeenskappe na die Vazimba se geeste as *tompontany* (voorouermeesters van die land).

### Arabiese en Europese kontak 
duimnael|’n Seerowersbegraafplaas op Île Sainte-Marie
Madagaskar was ’n belangrike transoseaniese middelpunt vir handel wat die hawens van die Indiese Oseaan in die vroeë eeue van menslike besetting verbind het. Die eiland se aangetekende geskiedenis begin by die Arabiere, wat omstreeks die 10de eeu handelsposte aan die noordweskus opgerig het. Hulle het Islam, die Arabiese skrif (wat gebruik is om Malgassies te skryf in ’n alfabet bekend as Sorabe), Arabiese astrologie en ander kultuurelemente ingevoer. Baie Europsese matrose het aan die eiland se kus gestrand, onder andere Robert Drury, wie se joernaal een van die min geskrewe uitbeeldings van die lewe in die 18de eeu in Suid-Madagaskar is. Die rykdom wat deur die handel meegebring is, het gelei tot die opkoms van georganiseerde koninkryke op die eiland, waarvan sommige teen die 17de eeu taamlik magtig was. Onder hulle was die Betsimisaraka-bondgenootskap van die ooskus en die Sakalava-hoofskappe van Menabe en Boina aan die weskus. Die Imerina-koninkryk in die sentrale hoogland, met sy hoofstad by die koninklike paleis van Antananarivo, het min of meer in dié tyd tot stand gekom onder koning Andriamanelo.

### Koninkryk Madagaskar 
duimnael|Koning Andrianampoinimerina (1787–1810)
Toe die hooglandkoninkryk Imerina in die vroeë 17de eeu tot stand kom, was dit aanvanklik ’n klein mag in vergelyking met die groter koninkryke aan die kus. Uit sy aanvanklike hoofstad, Ambohimanga, en later uit die Rova van Antananarivo, het hierdie Merina-koning sy heerskappy vinnig oor naburige koninkryke uitgebrei. Sy ambisie om die hele eiland onder sy beheer te verenig is grootliks bereik deur sy seun en opvolger, Radama I (1810-'28), wat deur die Britse regering erken is as die koning van Madagaskar. Radama het in 1817 ’n verdrag met die Britse goewerneur van Mauritius gesluit om die winsgewende slawehandel af te skaf in ruil vir Britse militêre en finansiële bystand. Afgesante van die Londense Sendinggenootskap het in 1818 op die eiland begin aankom en het sulke belangrike figure soos James Cameron, David Jones en David Griffiths ingesluit – hulle het skole opgerig, Malgassies in die Latynse alfabet getranskribeer, die Bybel vertaal en verskeie nuwe tegnologieë bekend gestel.

Radama se opvolger, koningin Ranavalona I (1828-'61), het op toenemende politieke en kulturele inmenging deur die Britte en Franse gereageer deur ’n koninklike edik uit te vaardig wat die beoefening van die Christelike geloof op Madagaskar verbied het, en druk op die meeste buitelanders geplaas het om die gebied te verlaat. Sy het gebruik gemaak van *fanompoana* (dwangarbeid as ’n manier om belasting te betaal) om openbare projekte te voltooi en het ’n vaste weermag van tussen 20&nbsp;000 en 30&nbsp;000 Merina-soldate opgebou wat sy gebruik het om vrede in afgeleë streke te handhaaf en die Merina-koninkryk verder uit te brei tot oor die grootste deel van die eiland. Inwoners van Madagaskar kon mekaar van ’n verskeidenheid misdade aankla, insluitende diefstal, die beoefening van die Christelike geloof en veral heksery, waar iemand se skuld dikwels deur ’n soort beproewing, bekend as *tangena*, bepaal is. Tydens haar bewind van 33 jaar het ’n kombinasie van gereelde oorlogvoering, siektes, dwangarbeid en streng regsmaatstawwe gelei tot ’n hoë sterftesyfer onder soldate sowel as burgerlikes. Tussen 1828 en 1861 het *tangena* jaarliks tot sowat 3&nbsp;000 sterftes gelei. In 1838 is geraam dat tot 100&nbsp;000 mense in Imerina dood is as gevolg daarvan – dit was rofweg 20% van die bevolking. Onder die buitelanders wat in Imerina gebly het, was Jean Laborde, ’n entrepreneur wat munisie en ander nywerhede namens die monargie ontwikkel het, en Joseph-François Lambert, ’n Franse avonturier en slawehandelaar, met wie die destydse prins Rakoto ’n omstrede handelsooreenkoms, bekend as die Lambert-charter, onderteken het.  Rakoto het sy ma as Radama II (1861-'63) opgevolg en probeer om haar streng beleide te verslap, maar sy bewind is twee jaar later omvergewerp deur die eerste minister, Rainivoninahitriniony (1852–1865), en ’n bondgenootskap van die *andriana* (adellikes) en *hova* (burgerlikes) wat ’n einde aan die absolute mag van die monarg wou bring. Sy het dit aanvaar. Sy het eers met Rainivoninahitriniony getrou, maar later van hom ontslae geraak en met sy broer, eerste minister Rainilaiarivony (1864-'95), getrou. Dié het later ook met koninginne Ranavalona II (1868-'83) en Ranavalona III (1883-'97) getrou. Tydens Rainilaiarivony se ampstydperk van 31 jaar as eerste minister is talle beleide aanvaar om die mag van die sentrale regering te moderniseer en konsolideer. Poligamie is verbied en die Christelike geloof, wat in 1869 die amptelike godsdiens geword het, is naas tradisionele gelowe deur baie mense aanvaar. Regskodes is hervorm, geskoei op Britse gemene reg, en drie howe in die Europese styl is in die hoofstad opgerig. Aan die einde van die oorlog het Madagaskar die noordelike hawestad Antsiranana (Diego Suarez) aan Frankryk afgestaan en 560&nbsp;000 frank aan Lambert se erfgename betaal. In 1890 het die Britte ’n volle, amptelike instelling van ’n Franse protektoraat op die eiland erken, maar die Malgassiese regering het nie Frankryk se gesag aanvaar nie. Om ’n voorwaardelike oorgawe af te dwing het Frankryk die hawe Toamasina aan die ooskus en Mahajanga aan die weskus onderskeidelik in Desember 1894 en Januarie 1895 gebombardeer en beset.

’n Franse kolon het na Antananarivo opgeruk, maar baie soldate is aan malaria en ander siektes dood. Versterkings het uit Algerië en Afrika suid van die Sahara gekom. Toe die kolon die stad in September 1895 bereik, het hulle die paleis met swaargeskut gebombardeer en talle sterftes veroorsaak. Koningin Ranavalona III het toe oorgegee. Die Franse het Madagaskar in 1896 geannekseer en die eiland die volgende jaar tot ’n kolonie verklaar. Die Merina-monargie is afgeskaf en die koninklike familie is na Réunion en Algerië verban. ’n Twee jaar lange rebellie teen die Franse is einde 1897 onderdruk.

Onder koloniale heerskappy is plantasies aangeplant vir die vervaardiging van ’n verskeidenheid uitvoergewasse. Slawerny is in 1896 afgeskaf en sowat 500&nbsp;000 slawe is vrygelaat; baie het in hul voormalige eienaars se huis as diensknegte aangebly. Vandag is daar in baie dele van die eiland steeds sterk diskriminasie teenoor die afstammelinge van slawe. Breë, geplaveide boulevards en vergaderplekke is in die hoofstad aangelê en die Rova-paleiskompleks is in ’n museum omskep. Nog skole is gebou, veral in plattelandse en kusgebiede. Opvoeding vir kinders tussen 6 en 13 jaar het verpligtend geraak en het hoofsaaklik op Frans en ’n praktiese aanleg gefokus.

Die Merina-tradisie van belasting wat in die vorm van arbeid betaal word, is onder Franse heerskappy voortgesit en gebruik om ’n spoorlyn en padverbindings te bou wat belangrike kusstede met Antananarivo verbind. Malgassiese troepe het in die Eerste Wêreldoorlog vir Frankryk geveg. Tydens die Tweede Wêreldoorlog was Madagaskar die terrein van die Slag van Madagaskar tussen Frankryk en Brittanje.

Die beleg van Frankryk tydens WOII het die aansien van die koloniale administrasie op Madagaskar geknou en gelei tot ’n groeiende onafhanklikheidsbeweging en die Malgassiese Opstand van 1947. Die gevolg was dat Frankryk in 1956 hervormde instellings gevestig het onder die *Loi Cadre* (Oorsese Hervormingswet), en Madagaskar het vreedsaam na onafhanklikheid beweeg. Die Malgassiese Republiek is op 14 Oktober 1958 afgekondig as ’n outonome staat in die Franse Gemeenskap. ’n Tydperk met ’n tussentydse regering het geëindig met die aanvaarding van ’n grondwet in 1959 en volle onafhanklikheid op 26 Junie 1960.

### Onafhanklike staat 
duimnael|upright|Philibert Tsiranana, die eerste president van Madagaskar (1960-'72)
Sedert Madagaskar onafhanklik geword het, het dit deur ’n tydperk van vier republieke gegaan met ooreenstemmende hersienings van sy grondwet. Die Malgassiese Republiek (1960-'72) onder president Philibert Tsiranana, wat deur Frankryk aangestel is, is gekenmerk deur die voortsetting van sterk ekonomiese en politieke bande met Frankryk. Baie tegniese poste op hoë vlak is deur Franse gevul en Franse onderwysers, handboeke en leerplanne is in skole gebruik. ’n Algemene afkeer van Tsiranana se verdraagsaamheid teenoor hierdie "neokoloniale" reëling het gelei tot ’n reeks opstande deur boere en studente en die omverwerping van sy regering in 1972. Die nuwe grondwet het ’n veelpartydemokrasie daargestel asook ’n skeiding van mag wat aansienlike beheer in die hande van die Nasionale Vergadering geplaas het. Klem is ook gelê op menseregte, sosiale en politieke vryhede en vrye handel.

Die betwiste verkiesing van 2001 waarin die destydse burgemeester van Antananarivo, Marc Ravalomanana, eindelik geseëvier het, het in 2002 ’n sewe maande lange dooie punt tussen ondersteuners van Ravalomanana en van Ratsiraka veroorsaak. Die negatiewe ekonomiese uitwerking van die politieke krisis is geleidelik oorkom deur Ravalomanana se progressiewe ekonomiese en politieke beleide, wat beleggings in opvoeding en ekotoerisme aangemoedig, buitelandse direkte beleggings vergemaklik en nasionale sowel as internasionale handelsooreenkomste tot stand gebring het. Die bruto binnelandse produk het gegroei teen ’n gemiddelde koers van 7&nbsp;persent per jaar. In die laaste helfte van sy tweede termyn is Ravalomanana gekritiseer deur binne- en buitelandse waarnemers, wat hom beskuldig het van toenemende outoritarisme en korrupsie.

In Junie 2025 sal die Frans-Malgassiese Gesamentlike Kommissie vergader. Hierdie kommissie is verantwoordelik vir die besluit oor die soewereiniteitsoordrag van die Verspreide Eilande aan Madagaskar.

## Regering 
### Struktuur 
duimnael|Antananarivo is die politieke en ekonomiese hoofstad van Madagaskar
Madagaskar is ’n semipresidensiële veelpartyrepubliek waar die verkose president die staatshoof is; hy kies ’n eerste minister, wat kandidate voorstel vir die vorming van ’n kabinet. Volgens die land se grondwet is die uitvoerende gesag in die hande van die regering, terwyl die wetgewende gesag by die kabinet, senaat en nasionale vergadering lê, hoewel die laasgenoemde twee liggame baie min mag het en ’n klein wetgewende rol vervul. Die grondwet maak voorsiening vir onafhanklike uitvoerende, wetgewende en geregtelike takke asook ’n verkose president wat beperk is tot drie termyne van vyf jaar elk.

Op plaaslike vlak word die eiland se 22 provinsies deur ’n goewerneur en ’n provinsiale raad geadministreer. Provinsies word verder verdeel in streke en kommunes. Die geregtelike gesag is geskoei op die Franse stelsel. Die howe is nie in staat om sake vinnig en met deursigtigheid af te handel nie en dit lei daartoe dat aangeklaagdes dikwels voor hul verskyning lang tye in onhigiëniese en oorvol tronke deurbring.

Antananarivo is die administratiewe hoofstad en grootste stad van Madagaskar. Die ander groot stede is Antsirabe (500&nbsp;000), Toamasina (450&nbsp;000) en Mahajanga (400&nbsp;000). ’n Reeks opstande vroeg in 2009 onder Andry Rajoelina teen Ravalomanana het gewelddadig geraak en meer as 170 mense is dood.

Die moderne politiek op Madagaskar word beïnvloed deur die geskiedenis van die Merina se onderwerping van die kusgemeenskappe in die 19de eeu. Die gevolglike spanning tussen die hoogland- en kusgemeenskappe vlam soms weer op in geïsoleerde gevalle van geweld.

Madagaskar is histories beskou as uitgesluit van belangrike Afrika-sake ondanks die feit dat dit ’n stigterslid was van die Organisasie vir Afrika-eenheid, wat in 1963 gestig is en in 2002 deur die Afrika-unie (AU) vervang is. Madagaskar is nie toegelaat om die eerste AU-beraad by te woon nie weens ’n dispuut oor die uitslae van die 2001-presidentsverkiesing. Die land het egter in Julie 2003 weer by die AU aangesluit ná ’n afwesigheid van 14 maande. Lidmaatskap is weer in Maart 2009 deur die AU opgeskort ná die ongrondwetlike oorname van gesag deur Rajoelina in daardie jaar. Altesaam 11 lande het ambassades op Madagaskar, onder meer Frankryk, Brittanje, die VSA, China en Indië.

Menseregte in die land word beskerm onder die grondwet en Madagaskar het verskeie internasionale ooreenkomste onderteken, insluitende die Universele Verklaring van Menseregte en die Kinderregtekonvensie. Marteling deur die veiligheidsmagte is seldsaam en onderdrukking deur die staat kom min voor in vergelyking met ander lande met net so min geregtelike beskermingsmaatreëls, hoewel arbitrêre inhegtenisnemings en korrupsie in die weermag en polisie soms ’n probleem is. Ravalomanana se stigting in 2004 van Bianco, ’n teenkorrupsiediens, het gelei tot minder korrupsie onder veral Antananarivo se laervlakburokrate, hoewel hoërvlakamptenare nog nie deur die diens vervolg is nie.

## Ekonomie 
duimnael|Geborduurde tafeldoeke word op die eiland Nosy Komba aan toeriste verkoop
In die tyd van die Eerste Republiek het Frankryk Madagaskar se ekonomiese beplanning en beleid grootliks beïnvloed en was hy die eiland se belangrikste handelsvennoot. Regeringsinisiatiewe soos ’n plattelandse ontwikkelingsprogram en staatsplase is in werking gestel om die vervaardiging van produkte soos rys, koffie, sy en palmolie aan te moedig. Ontevredenheid met hierdie beleide was ’n belangrike faktor in die stigting van die sosialisties-Marxistiese Tweede Republiek, toe die voorheen private bank en die versekeringsbedryf genasionaliseer is; staatsmonopolieë is daargestel vir nywerhede soos tekstiel, katoen en elektrisiteit; en invoer-uitvoer-handel en skeepvaart is onder staatsbeheer geplaas. Madagaskar se ekonomie het vinnig agteruitgegaan en uitvoer het afgeneem, nywerheidsproduksie het met 75% gedaal, inflasie het die hoogte ingeskiet en die regering se skuld het toegeneem; die plattelandse bevolking het gou onder die broodlyn gelewe. Meer as 50% van die nasie se inkomste uit uitvoer is gebruik om skuld af te betaal. Sowat 69% van die bevolking lewe onder die nasionale broodlyn van ’n dollar per dag. Oor die afgelope vyf jaar was die gemiddelde groeikoers 2,6%, maar daar is verwag dat sou toeneem danksy openbarewerkprogramme en die groei van die dienssektor. Die landbousektor het in 2011 altesaam 29% van die BBP bygedra en vervaardiging 15%. Madagaskar se ander bronne van groei is toerisme, landbou en die natuurproduktebedryf.

Toerisme fokus op die ekotoerismemark en steun op die eiland se unieke biodiversiteit, ongerepte natuurhabitats, nasionale parke en lemurspesies. ’n Geraamde 365&nbsp;000 toeriste het Madagaskar in 2008 besoek, maar dit het afgeneem tydens die politieke krisis van 2009, met 180&nbsp;000 toeriste in 2010.

### Natuurlike hulpbronne en handel 
[duimnael|Speelgoeddiere word van raffia, die vesel van ’n inheemse [palm, gemaak.]]
Madagaskar se hulpbronne sluit ’n verskeidenheid ongeprosesseerde landbou- en minerale bronne in. Landbou (insluitende raffia), vissery en bosbou is van die belangrikste bedrywe. Madagaskar is die wêreld se grootste verskaffer van vanielje en naeltjies. Ander belangrike uitvoerprodukte sluit in koffie, lietsjies en garnale. Belangrike minerale bronne sluit verskeie soorte edel- en halfedelstene in. Madagaskar voorsien in die helfte van die wêreld se aanvraag na saffiere, wat in die laat 1990's naby Ilakaka, ’n dorpie in die suidweste van die eiland, ontdek is.

Madagaskar het ook groot neerslae van ilmeniet (titaanerts), chromiet, steenkool, yster, kobalt, koper en nikkel.

Uitvoer het in 2009 altesaam 28% van die BBP uitgemaak. Die meeste paaie op die eiland is ongestraat en baie raak onbegaanbaar in die reënseisoen. Nasionale roetes verbind die ses grootste streeksdorpe met Antananarivo. Baie mense in die stede het toegang tot mobiele telefone en die internet, maar dit is beperk in plattelandse gebiede. Sowat 30% van die distrikte het toegang tot die land se verskeie privaat telekommunikasienetwerke deur ’n selfoon of landlyn. Benewens die groot koste van mediese sorg in vergelyking met die gemiddelde inkomste, is daar min professionele medici. In 2010 het Madagaskar gemiddeld drie hospitaalbeddens per 10&nbsp;000 mense gehad, en altesaam 3&nbsp;150 dokters, 5&nbsp;661 verpleegsters, 385 gemeenskapsgesondheidswerkers, 175 aptekers en 57 tandartse vir ’n bevolking van meer as 22&nbsp;miljoen. Altesaam 14,6% van die regering se uitgawes was in 2008 vir die gesondheidsektor. Sowat 70% van mediese uitgawes is deur die regering bygedra en die res deur internasionale skenkers en ander privaat bronne. In 2010 was daar 440 sterftes onder swanger ma's per 100&nbsp;000 geboortes, in vergelyking met 373,1 in 2008 en 484,4 in 1990, wat dui op ’n afname in perinatale sorg (kort voor, tydens of kort ná geboorte) ná die staatsgreep van 2009. Die sterftesyfer onder babas was in 2011 41 per 1&nbsp;000 geboortes Skistosomiase, malaria en seksueel oordraagbare infeksies is algemeen, hoewel vigs min voorkom in vergelyking met ander lande in Afrika; dit raak net 0,2% van die volwasse bevolking. Die sterftesyfer weens malaria is ook van die laagstes in Afrika.

## Opvoeding 
duimnael|Madagaskar se Departement van Onderwys
duimnael|Klem is onder Ravalomanana geplaas op toegang tot onderwys en die gehalte daarvan
Voor die 19de eeu was alle opvoeding op Madagaskar informeel en hoofsaaklik daarop gemik om praktiese aanleg en sosiale en kulturele waardes te bevorder, insluitende respek vir voorvaders en ouer persone. maar in die dekades ná haar dood heropen.

Teen die einde van die 19de eeu het Madagaskar die bes ontwikkelde en modernste skolestelsel in die voorkoloniale Afrika suid van die Sahara gehad. Toegang tot skole is in die koloniale tydperk in die kusstreke uitgebrei, met die klem op Frans en basiese werkvaardighede. Tydens die postkoloniale Eerste Republiek is steeds gebruik gemaak van Franse burgers as onderwysers en was Frans die onderrigtaal, en dit het ontevredenheid veroorsaak onder Malgasse wat ’n algehele skeiding van die voormalige koloniale mag voorgestaan het.

Die beleid, bekend as *malgachization*, het gepaardgegaan met kwaai ekonomiese agteruitgang en ’n drastiese afname in die gehalte van onderwys. Leerlinge kon in dié tyd nie Frans of ander vakke baasraak nie en het gesukkel om ná skool werk te kry. Baie moes noodgedwonge werke met ’n lae salaris in die informele of swartmark aanvaar wat hulle verder in armoede gedompel het. Buiten die kort tyd van Zafy as president, van 1992 tot 1996, was Ratsiraka van 1975 tot 2001 aan die bewind en hy kon nie daarin slaag om die onderwys veel te verbeter nie.

Onder die Ravalomanana-administrasie (2002-'09) is klem op onderwys gelê – dit is tans gratis en verpligtend vir kinders tussen 6 en 13 jaar oud. Primêre opvoeding duur vyf jaar, ’n lae sekondêre vlak vier jaar en ’n hoër sekondêre vlak drie jaar. In 2008 was die regering se besteding aan die onderwys 13,4% van sy totale uitgawes en 2,9% van die BBP. Laerskoolklasse is oorvol, met ’n verhouding van leerling tot onderwyser van 47:1 in 2008.

## Demografie 
In 2016 is Madagaskar se bevoling op 25&nbsp;miljoen geraam, teenoor 2,2&nbsp;miljoen in 1900. hoewel die genetika van sommige gemeenskappe ’n groter oorsprong van een van dié twee groepe toon of tekens van Arabiese, Indiese of Europese afkoms.

Suidoos-Asiatiese kenmerke, veral van Suid-Borneo, is veral oorheersend in die Merina van die sentrale hoogland. kan in twee hoofgroepe geklassifiseer word: Oos-Malgassies, wat in die oostelike woudstreke en hoogland gepraat word, insluitende die Merina-dialek van Antananarivo; en Wes-Malgassies van die westelike kusvlaktes. Frans het tydens die Franse heerskappy die amptelike taal geword, maar volgens die eerste grondwet van 1958 was Malgassies en Frans albei amptelike tale. Frans word veral deur die opgevoede deel van die bevolking gepraat en vir internasionale kommunikasie gebruik. Engels is verwyder uit die grondwet wat in 2010 deur kiesers in ’n referendum goedgekeur is. Agting vir voorouers word ook dikwels gewys deur die handhawing van *fady*, taboes wat gerespekteer word tydens die lewe en ná die dood van die persoon wat dit ingestel het. Daar word geglo as respek aan voorouers betoon word, sal hulle die lewendes help. Net so word ongelukke dikwels toegeskryf aan voorouers wie se wense verwaarloos is. Die offering van ’n seboe is ’n tradisionele manier om voorouers te paai of eer. Die Malgasse glo ook tradisioneel in ’n skeppergod, wat Zanahary of Andriamanitra genoem word.

In 1818 het die Londense Sendinggenootskap die eerste Christelike sendelinge na Madagasar gestuur. Hulle het kerke gebou, die Bybel in Malgassies vertaal en mense bekeer. Van 1835 af het koningin Ranavalona I hierdie bekeerdes vervolg as deel van ’n poging om die Europese kulturele en politieke invloed op die eiland stop te sit. In 1869 het ’n opvolger van haar, koningin Ranavalona II, die Christelike geloof teruggebring en sendingwerk aangemoedig.  Vandag meng baie Christene hul godsdiens met tradisionele gelowe vir die verering van voorouers. Hulle sal byvoorbeeld iemand uit die kerk begrawe en daarna tradisonele begrafnisrituele hou, of ’n Christelike predikant nooi om ’n *famadihana*-herbegrafnis te seën. Malgasse raadpleeg tradisioneel *Mpanandro* ("Makers van die Dae") om die beste dae vas te stel vir belangrike geleenthede soos troues of *famadihana*; dit word bepaal met ’n tradisionele astrologiestelsel wat die Arabiere na die eiland gebring het.

Die uiteenlopende oorspronge van die Malgassiese kultuur is duidelik. Die gewildste instrument, die valiha, is ’n bamboesbuis-siter wat vroeë setlaars uit Suid-Borneo met hulle saamgebring het. Die vorm daarvan stem baie ooreen met instrumente wat vandag in Indonesië en die Filippyne aangetref word. Tradisionele huise op Madagaskar lyk ook soos dié in Suid-Borneo wat betref simbolisme en voorkoms, met ’n reghoekige uitleg, spitsdak en sentrale steunpilaar. ’n Weerspieëling van die algemene verering van voorvaders is die graftombes wat van beter materiaal gebou en mooier versier is as die huise van die lewendes. Die vervaardiging en weef van sy kan teruggevoer word na die eerste setlaars en die eiland se nasionale drag, die geweefde lamba, het ontwikkel in ’n fyn kuns. Die Suidoos-Asiatiese invloed is ook duidelik in Madagaskar se kos, wat bestaan uit ’n verskeidenheid geurige groentes of vleisgeregte en altyd saam met rys geëet word.

Die Afrika-invloed word weerspieël deur die heilige belangrikheid van die seboes en hul verpersoonliking van hul eienaar se rykdom – tradisies wat op die vasteland van Afrika ontstaan het. Beesdiefstel, oorspronklik ’n deurgangsrite vir jong mans op die vlaktes waar die grootste beeskuddes voorkom, het ’n gevaarlike en soms dodelike misdaadbedryf geword; beeswagters in die suidweste probeer hul beeste met tradisionele spiese beskerm teen professionele veediewe wat al hoe swaarder gewapen is. ’n Epiese gedig, die *Ibonia*, is deur die eeue in verskillende vorme oorgedra en gee ’n insig in die uiteenlopende mitologieë en gelowe van die tradisionele Malgassiese gemeenskappe. Hierdie tradisie is in die 20ste eeu voortgesit deur sulke kunstenaars soos Jean-Joseph Rabearivelo, wat beskou word as Afrika se eerste moderne digter, en Elie Rajaonarison, ’n digter van die nuwe vlaag Malgassiese poësie.

Madagaskar het ook ’n ryk musiekerfenis, en dit is duidelik uit die tientalle streekmusiekgenres soos die kusstreke se *salegy* en die hoogland se *hiragasy* wat lewe gee aan dorpsbyeenkomste, plaaslike dansvloere en nasionale radio. ’n Dag lange byeenkoms met *hiragasy*, danse en *kabary* word veral deur die Merina gehou, met groepe wat teen mekaar meeding. Daar is ook ’n groeiende kultuur van klassieke musiek, met jongmense wat onderrig word in jeugakademies en orkeste wat die jeug se betrokkenheid by klassieke musiek bevorder.

Saam met syweefwerk en *lamba*-vervaardiging word die weef van raffia en ander plaaslike plantmateriaal gebruik om ’n groot verskeidenheid praktiese items soos matte, mandjies, beursies en hoede te maak. Houtsneewerk is ’n goed ontwikkelde kunsvorm, en streekstyle kan gesien word in die versierings van balkonrelings en ander argitektoniese elemente. Beeldhouers skep ’n verskeidenheid meubels en huishoudelike items, begrafnispilare en beeldhouwerke, waarvan baie vir die plaaslike toeristemark gemaak word. Die versierende en funksionele houtwerktradisies van die Zafimaniry-volk van die sentrale hoogland is in 2008 opgeneem in Unesco se lys van ontasbare kulturele erfenisgoed.

Onder die Antaimoro-volk is die vervaardiging van papier met ingelegde blomme en ander natuurlike materiale ’n tradisie wat die gemeenskap begin het om ekotoerisme te bevorder.

### Sport en ontspanning 
duimnael|*Moraingy* is ’n tradisionele gevegskuns
Verskeie tradisionele soorte sport en vermaak bestaan op Madagaskar. *Moraingy*, ’n soort handgevegskuns, is ’n gewilde sportsoort in die kusstreke. Dit word tradisioneel deur mans beoefen, maar vroue het ook onlangs begin deelneem. Stoei met seboes, *tolon-omby*, word ook in baie streke beoefen. Verskeie soorte speletjies word ook gespeel, onder meer *fanorona*, ’n bordspel wat veral op die hoogland gewild is.

Deur die afgelope twee eeue het Westerse ontspanningsbedrywighede ook na Madagaskar oorgespoel. Rugby word beskou as die eiland se nasionale sportsoort en is tydens die Franse koloniale tydperk deur spoorwegingenieurs, wat in die hoofstad Antananarivo gewerk en rugby gespeel het, na die eilandstaat saamgeneem. Madagaskar het tot dusver nog nie vir 'n rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer nie. Hulle ding in die Afrikanasiesbeker met ander ontluikende rugbyspanne mee. Sokker is ook gewild en Madagaskar het al ’n wêreldkampioen opgelewer in *pétanque*, ’n Franse spel soortgelyk aan rolbal wat algemeen in stedelike gebiede en op die hoogland gespeel word. Skoolatletiekprogramme sluit gewoonlik sokker, baan- en veldnommers, judo, boks, vrouekorfbal en vrouetennis in. Madagaskar het in 1964 die eerste keer ’n span na die Olimpiese Spele gestuur en het ook al aan die Afrikaspele deelgeneem.

Danksy sy goeie sportgeriewe is verskeie Afrika-basketbal- en korfbalkampioenskappe al in Antananarivo gehou.

### Kos 
duimnael|links|'n Straathandelaar verkoop vars aartappelskyfies en *kaka pizon*
duimnael|Suurlemoen- en mangoplukkels (achards) word tradisioneel by etes in die noordwestelike kusstreke van Madagaskar bedien
Malgassiese kos weerspieël die uiteenlopende invloede van Suidoos-Asië, Afrika, Indië, China en Europa. Maaltye kan wissel van die eenvoudige, tradisionele geregte wat deur die vroegste setlaars berei is tot die feesgeregte wat aan die 19de-eeuse monarge voorgesit is. Die kos bestaan vandag gewoonlik uit rys (*vary*) as basis saam met *laoka*. Die baie soorte *laoka* sluit vegetariese of vleisgeregte in en daar is gewoonlik ook ’n sous wat gegeur is met bestanddele soos gemmer, uie, knoffel, tamaties, vanielje, klappermelk, sout, kerriepoeier en groenpeper en soms ook ander kruie en speserye. In dele van die droë suide en weste kan boeregesinne rys vervang met mielies, kassawe of wrongel wat van seboemelk gemaak word.

’n Groot verskeidenheid soet en sout poffertjies en ander versnaperinge soos tropiese vrugte is dwarsoor die eiland beskikbaar. Plaaslik vervaardigde drankies sluit in vrugtesappe, koffie, kruietees en alkoholiese dranke soos rum, wyn en bier. Die eiland vervaardig ook van die beste sjokolade in die wêreld.

## Verwysings 
## Ander bronne 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  

## Eksterne skakels 
*  Country Profile van BBC News
*  Madagascar  van *UCB Libraries GovPubs*
*  Key Development Forecasts for Madagascar van International Futures

*  
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia