Spanje

**Spanje** (Spaans: *España*, [esˈpaɲa], ), amptelik die **Koninkryk Spanje** (Spaans: *Reino de España*, Katalaans: ''Regne d'Espanya*, Aragonees: *Reino d'Espanya*, Asturies: *Reinu d'España*, Baskies: *Espainiako Erresuma*, Galicies: *Reino de España*, Oksitaans: *Reiaume d'Espanha''), is 'n land in die suidweste van Europa. Dit deel die Iberiese Skiereiland met Portugal en Gibraltar. In die noorde word Spanje begrens deur die Pireneë van Frankryk en die landjie Andorra. Die Baleariese Eilande in die Middellandse See, die Kanariese Eilande langs die weskus van Noord-Afrika, asook die eksklawes Ceuta en Melilla in Noord-Afrika, wat deur Marokko omring word, maak deel uit van Spanje se staatsgebied. Dit beslaan 'n oppervlakte van 505&nbsp;370&nbsp;km² en het in 2024 'n bevolking van 47&nbsp;280&nbsp;433 gehad. In 1999 het die land by die eurosone aangesluit; sedert 2002 is Eurobanknote en -muntstukke in omloop.

Die amptelike taal is Spaans (oftewel Kastiliaans, *Castellano*), met Katalaans as tweede ampstaal in die outonome gemeenskappe van Katalonië, Valencia en op die Baleariese Eilande; Baskies in die Baskeland en dele van Navarra; Galicies in Galisië en Aranees in die Val d'Aran. Aragonees en Asturies word as streekstale erken. Die bevolking word volgens taal of dialek en kultuur onderverdeel in Kastiliane in Noord- en Sentraal-Spanje, Andalusiërs in die suide, Galiciërs in die noordweste, Baske in die noordoostelike Atlantiese kusgebied en Katalane in die noordoostelike Mediterreense streek.

Die geskiedenis van Spanje se kultuur strek terug tot in die prehistoriese tydperk toe die land omstreeks 15&nbsp;000 v.C. deur die Iberiërs bewoon is wat hul naam aan die Iberiese Skiereiland verleen het. Die geskiedenis van kuns in Spanje strek oor byna twintig millennia, van paleolitiese kuns wat in grotte in die noordweste van die land aangetref word tot Salvador Dalí se 20ste eeuse surrealistiese skilderye.

## Etimologie 
Die naam "Spanje" (*España*) is afgelei van *Hispania*, die Romeinse naam vir die Iberiese Skiereiland en sy provinsies tydens die Romeinse Ryk. Die etimologiese oorsprong van die term Hispania is onduidelik, hoewel die Fenisiërs na die gebied verwys het as *Spania* (wat "land van die konyne" beteken), gevolglik is die Fenisiese teorie die mees aanvaarde. Daar was 'n aantal teorieë en hipoteses oor die oorsprong daarvan:

Jesús Luis Cunchillos het gemeen dat die wortel van die woord *span* die Fenisiese woord *spy* is, wat "smee" beteken. Gevolglik sou *i-spn-ya* "die land waar metale gesmee word" beteken. Dit kan ook afgelei gewees het van die Fenisiese woord *I-Shpania* wat "eiland van konyne", "land van konyne" of "hoek" kan beteken; laasgenoemde verwys na Spanje se ligging aan die einde van die Middellandse See; Romeinse munte wat in die gebied onder keiser Hadrianus gemunt is, toon 'n vroulike figuur met 'n konyn langs haar voete, en Strabo het dit die "land van die konyne" genoem. Die betrokke woord beteken eintlik "dassie", moontlik omdat die Fenisiërs die twee diere met mekaar verwar het.

Daar is ook beweer dat "Hispania" afgelei is van die Baskiese woord *Ezpanna*, wat "rand" of "grens" beteken, nog 'n verwysing na die feit dat die Iberiese Skiereiland die suidwestelike hoek van die Europese vasteland vorm.

## Geskiedenis 
### Vroeë geskiedenis en oudheid 
[duimnael|'n [Diorama van die Altamira-grot (Katalaanse Argeologiese Museum, Barcelona)]]
Die eerste mense het hulle volgens die huidige stand van navorsing sowat 1,5 miljoen jaar gelede op die gebied van die huidige Spanje gevestig. Die Neanderdaller het vermoedelik 45&nbsp;000 jaar gelede verdwyn. Die Neolitikum (van die 6de millenium v.C.), die oorgang van die die toeëiening van die lewenstyl as jagters, vissers en versamelaars na die produserende, uiteindelik landelike lewenswyse het begin met die migrasie uit die sentrale Middellandse Seegebied wat sy oorsprong in die Nabye Ooste gehad het.

duimnael|links|'n Romeinse teater in Mérida
Uit die 10de eeu v.C. getuig die handel van Fenisiese seevaarders met die Suid-Spaanse kusstreke. Ten minste van die 8ste eeu af het hulle kolonies gestig wat as handelsplekke gedien het, waarvan hul bekendste Cádiz (Gades) was; later het Grieke gevolg, veral die Fokeërs uit *Massalia*. In die 5de en 4de eeu v.C. het Kelte uit die noorde hulle op die Iberiese Skiereiland gevestig en in die noordelike en westelike gebiede gemeng met die inheemse Iberiërs (sien Keltiberiërs). In hierdie tydperk is Oud-Spaanse skrifte gebruik. 'n Ander belangrike vroeë inheemse volk is die Baske in die noorde van die land. Tydens die Puniese Oorloë het die Kartage, nasate van die Fenisiërs, groot dele in die suide en ooste van die skiereiland verower. Tydens die Tweede Puniese Oorlog het die Romeine spoedig die suide en weste van die Kartage verower. Dit het egter 200 jaar geneem totdat die Romeine ook die noorde kon verower. Die provinsies Hispania Baetica in die suide en Hispania Tarraconensis in die noorde en ooste het in belangrike dele van die Romeinse Ryk ontwikkel. Uit die Romeine se Latynse taal het later Spaans en ander Romaanse tale in Spanje ontwikkel.

### Van Moorse heerskappy tot Spaanse Ryk 
Tydens die Volksverhuising, waartydens die Wes-Romeinse Ryk in die 5de eeu ineengestort het, het die Suebe hulle op die Iberiese Skiereiland gevestig, terwyl die Wes-Gote na Gallië beweeg en ook groot dele van die Iberiese Skiereiland verower het. Ná 'n vernietigende nederlaag teen die Frankiese Ryk het die Wes-Gote Gallië ontruim en hul sentrum na die skiereiland verskuif. Na hierdie tweede en laaste fase van die Wes-Gotiese Ryk word vanweë sy nuwe hoofstad Toledo ook as Toledaanse Ryk verwys. Hulle heerskappy is van 711 af deur Islamitiese troepe beëindig, nadat die Wes-Gotiese koning Roderik verslaan is. Die Arabiese nalatenskap het ná eeue se heerskappy die argitektuur en die taal beïnvloed. Hierdie Berbergroepe, waarna as More verwys is, het die grootste deel van die skiereiland verower, maar hulle het nie daarin geslaag om hulle in die noorde van die skiereiland te vestig nie. Die Goot Pelayo (hy word slegs in 'n vervalste kroniek genoem) het hul uitbreiding in die Slag van Covadonga in Noord-Spanje gestuit. Dié slag het – terugskouend – die begin van die Christelike herowering gemerk, die Reconquista, wat in 722 begin en oor eeue gestrek het. Die Moorse Spanje het ná 750 onafhanklik geword van die Arabiese Ryk, in 929 het Abd al-Rahman III in Al-Andalus 'n eie kalifaat uitgeroep. Geskille tussen die adelsgesinne het daartoe gelei dat die kalifaat 'n eeu later in verskeie Taifas verbrokkel het.

Intussen is die verenigingsproses in die noorde veral deur Kastilië aangedryf. Die Koninkryk León is in 1037 deur koning Ferdinand I die Grote verower; boonop het die Kastiliërs imperiale doele nagejaag en tydelik die keisertitel aangeneem. Vername figure in die Reconquista rondom die 11de eeu was Raymond Berengarius III van Barcelona en El Cid; laasgenoemde is later as nasionale held van Spanje vereer. Albei koninkryke het in 1157 verbrokkel, toe koning Alfonso VII 'n erfdeling uitgevoer het. Teen 1230 is hulle deur Ferdinand III in die Koninkryk Kastilië herenig. In 1469 het die troonopvolger van Kastilië, Isabella, in die huwelik getree met Ferdinand, die troonopvolger van Aragon. Ná die regeringsoorname in 1474 in Kastilië en in 1479 in Aragon het hulle albei heerskappye saam regeer. Hulle het die twee koninkryke egter nie in een enkele staat verenig nie.

[duimnael|upright|[Christophorus Columbus (ca. 1451–1506): Genuese seevaarder in diens van die Kroon van Kastilië (portret deur Ridolfo Ghirlandaio)]]
In 1492 het Christelike troepe die laaste oorblywende gebied op die skiereiland onder Islamitiese bewind verower. In dieselfde jaar het Christophorus Columbus Amerika vir Europa ontdek. Ná die einde van die Reconquista is ook ander godsdienstige minderhede geteiken. Die "Katolieke konings" Isabella I en Ferdinand II wou geen nie-Christene meer in hulle ryke duld nie. Moslems en Jode is gedwing om hulle te laat doop. In 1478 is die Spaanse Inkwisisie ingestel om "ongelowiges" wat net uiterlik bekeer het, maar in die geheim steeds hul ou godsdiens nagekom het, op te spoor en te straf (onder andere deur auto de fe). Op 31 Maart 1492 het Isabella I en Ferdinand II die uitsettingsbevel uitgevaardig, waarvolgens al die 300&nbsp;000 Jode, wat hulle nie wou laat doop nie, die Koninkryk Kastilië en die ryke van die Kroon van Aragon moes verlaat (Sefardiese Jode). In 1609 het Filips III ook die Moriske, afstammelinge van bekeerde More, uitgesit.

In die 16de eeu is die heerskappye van Kastilië en Aragon tot een koninkryk verenig. Aragon was reeds 'n gevestigde seemag in die Middellandse See, terwyl Kastilië meegeding het met Portugal oor invloed op die Atlantiese Oseaan. Met die ontdekking van die Amerikas deur Kolumbus vir Europa het Spanje 'n Christelike groot moondheid geword. In 1504 is Johanna I ná die dood van haar moeder Isabella I tot koningin van Kastilië geproklameer. Deur haar huwelik met Filips I, die seun van die Rooms-Duitse keiser Maksimiliaan I, het 'n blywende verbintenis ontstaan tussen die Spaanse koninkryke en die Huis van Habsburg (Spaans: *Casa de Austria*). Hul seun, koning Karel I, van 1516 af Spaanse koning, het in 1519 as Karel V keiser van die Heilige Romeinse Ryk geword. Onder sy bewind het Hernán Cortés die Asteekse Ryk in Meksiko, Francisco Pizarro die Inka-ryk in Peru en ander conquistadores die Yucatanskiereiland verower. Vervolgens het Nieu-Spanje in Noord-Amerika Spanje se rykste kolonie geword. Nadat Karel in 1556 afstand gedoen het van al sy poste, is die heerskappye tussen die Spaanse en Oostenrykse lyne van die Huis van Habsburg verdeel. Daarmee het die Habsburgse Nederland as Spaanse Nederland aan die Spaanse Ryk geval.

[duimnael|Die [Iberiese Unie in 1640, Spaanse gebiede in rooi]]
In 1571 was Spanje deel van die Heilige Liga en het vervolgens in die Slag van Lepanto teen die Ottomaanse Ryk geveg, waarmee die Turkse bedreiging in die Middellandse See beëindig is. In 1580 het die Portugese Huis van Aviz uitgesterf en die buurland het om dinastiese redes aan die Spaanse Huis van Habsburg (Iberiese Unie) geval. Portugal was tot in 1640 ondergeskik aan Spanje en het dele van sy koloniale ryk verloor. In dié jaar het die hertog van Braganza 'n adellike opstand aangevoer teen die Spanjaarde en homself as Johannes IV tot Portugese koning uitgeroep. In 1588 het koning Filips II met die Spaanse Armada die Koninkryk van Engeland onder die Protestantse koningin Elizabeth I probeer verower, maar Francis Drake en gure weer het die armada vernietig. Dit was ook deel van die Tagtigjarige Oorlog, waartydens die Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande in opstand gekom het teen Spanje en deur die Engelse en Franse ondersteun is. Gelyktydig het in die Heilige Romeinse Ryk die Dertigjarige Oorlog gewoed. Albei oorloë het in 1648 geëindig met die ondertekening van die Vrede van Münster en die Vrede van Wesfale, waarin Spanje onafhanklikheid aan Nederland moes toestaan.

Teen 1600 het die Spaanse Ryk oor groot dele van Suid- en Sentraal-Amerika, die Suidelike Verenigde State en die Filippyne gestrek. Nadat die Engelse en Franse se koloniale strewe ook toegeneem het, het Spanje geleidelik aan wêreldwye invloed verloor. Die Franse koning Lodewyk XIV het veral op die Spaanse Nederland gemik en die Devolusieoorlog ontketen wat met die Vrede van Aken en die oorhandiging van 'n aantal stede aan die Franse geëindig het, terwyl Spanje Franche-Comté ontvang het. Enkele jare later het die Frans-Nederlandse Oorlog uitgebreek en dié oorlog is met die Vrede van Nijmegen beëindig waarin die vorige uitruiling van gebiede omgekeer is. Nadat in 1700 die laaste koning van die Huis van Habsburg se Spaanse lyn, Karel II sonder nakomelinge oorlede is, is hy opgevolg deur Filips van Bourbon, die kleinseun van die Franse koning Lodewyk XIV uit die Huis van Bourbon. Die Spaanse Opvolgingsoorlog het in groot dele van Wes-Europa gewoed, onder andere het Spanje Gibraltar aan Groot-Brittanje verloor. Tydens die Sewejarige Oorlog het Spanje in 'n groot alliansie saam met Frankryk, Oostenryk, Rusland en Swede geveg teen Groot-Brittanje, Pruise en Portugal, maar hom aan die verloorkant bevind. In die Verdrag van Parys moes die land egter minder kolonies as sy geallieerdes oorhandig en slegs Florida aan die Britte afstaan, terwyl dit Louisiana van die Franse bekom het.

Spanje het saam met Frankryk en Nederland die Verenigde State tydens die Amerikaanse Onafhanklikheidsoorlog teen Groot-Brittanje ondersteun en in die Vrede van Parys ná dié oorlog Florida en Minorka van die Britte herwin. Die Amerikaanse lande se onafhanklikheidsoorloë, veral die Meksikaanse en Suid-Amerikaanse onafhanklikheidsoorloë aan die begin van die 19de eeu, het met die onafhanklikheid van die meeste kolonies geëindig. Aan die einde van die Spaans-Amerikaanse Oorlog (wat die Filippynse Rewolusie ingesluit het) het Spanje in 1898 sy laaste kolonies in die Karibiese gebied en die Stille Oseaan aan die Verenigde State verloor, waarmee die Spaanse koloniale ryk tot 'n einde gekom het. Die Afrikakolonies wat later bygevoeg is (Spaans-Marokko, Spaans-Sahara en Ekwatoriaal-Guinee) het uiteindelik hul onafhanklikheid in die 20ste eeu verkry.

### Van Franse besetting tot Franco-diktatuur 
duimnael|upright|Standbeeld in herinnering aan die Cortes van Cádiz (1810–1813) wat die eerste Spaanse grondwet uitgevaardig het
Ná die Franse Rewolusie (van 1789 tot 1799) het Napoleon Bonaparte bewind oorgeneem in Frankryk en nadat hy Spanje verower het, sy broer Josef Bonaparte tot koning geproklameer. Die Spanjaarde het weerstand ontbied in 'n lank guerrilla-oorlog. Van 1810 tot 1813 het die *Cortes*, afgevaardigdes uit al die provinsies van die Spaanse Ryk, in Cádiz vergader en die land se eerste grondwet uitgevaardig. Dié liberale grondwet was later voorbeeld vir ander grondwette van Spanje en in die buiteland. Ná Napoleon se oorgawe het Ferdinand VII op die Spaanse troon teruggekeer. Hy is in 1833 deur sy (destyds tweejarige) dogter Isabella II opgevolg. Sy was aan bewind tot in 1868. Ná die afdanking van die in 1870 tot koning verkose Amadeus uit die Huis van Savoje is in 1873 die Eerste Spaanse Republiek uitgeroep. Ná 'n staatsgreep is in 1874 die monargie onder Alfons XII van Spanje heringestel.

Aan die begin van die 20ste eeu was Spanje 'n hoofsaaklik onderontwikkelde agrariese land, gekenmerk deur feodale eienaarskapsverhoudinge, die min nywerhede was veral in Katalonië en die Baskeland saamgetrek. Tydens die Eerste Wêreldoorlog het Spanje neutraal gebly. Spanje is weens sy min vlak van buitelandse handelsbetrekkinge deur die Groot Depressie heelwat minder geraak as ander lande. In 1923 het generaal Miguel Primo de Rivera bewind oorgeneem en 'n militêre diktatuur geïnstalleer, maar die verbinding van koning Alfons XIII met die diktator het die monargie gediskrediteer, terwyl die dringende sosiale probleme egter nie aangepak is nie; op 14 April 1931 het Niceto Alcalá Zamora die Tweede Spaanse Republiek uitgeroep. Die oorgeërfde politieke en sosiale konflikte het die Tweede Spaanse Republiek van die begin af oorheers, reeds in 1932 het regse militêrs onder generaal José Sanjurjo 'n staatsgreep probeer. In 1934 was daar 'n reeks linkse en anargistiese opstande, wat deels bloedig onderdruk is. Die politieke onstabiliteit, wat veral deur die ekstreme verteenwoordigers van linkse en regse posisies en hul paramilitêre verenigings, maar ook deur lede van die gewone veiligheidsmagte aangehits is, is met die Volksfront, bestaande uit linksliberale, sosialistiese en kommunistiese partye, se oorwinning in die parlementsverkiesings op 17 Februarie 1936 verder verskerp.

[duimnael|upright|Generaal [Francisco Franco, van 1936/39 tot sy dood in 1975 langjarige diktatoor van Spanje]]
In Julie 1936 het dele van die weermag onder generaal Francisco Franco in opstand gekom teen die regering, die staatsgreep was slegs in enkele dele van die land suksesvol, terwyl dit in die belangrike politieke en nywerheidsgebiede misluk het (o.&nbsp;a. Madrid, Katalonië en die Baskeland). Dit het tot die Spaanse Burgeroorlog gelei, waartydens die nasionalistiese opstandiges belangrike hulp ontvang het van die fascistiese Italië asook Nazi-Duitsland en die kommuniste deur die Sowjetunie ondersteun is, terwyl die liberale demokrasieë Frankryk en die Verenigde Koninkryk neutraal gebly en daarmee Franco se oorwinning bevoordeel het. Die nasionaliste onder Franco het in 1939 geseëvier. Die diktatuur onder Franco het begin met etlike jare se gewelddadige suiwerings, waarmee die land 'n lang fase van politieke en sosiale letargie betree het. Ná die einde van die burgeroorlog het Franco aangesluit by die Anti-Kominternpakt met Nazi-Duitsland, Italië en Japan wat teen die uitbreiding van kommunisme gerig was. Nadat Nazi-Duitsland in Augustus dieselfde jaar egter die Molotof-Ribbentrop-verdrag met die Sowjetunie onderteken het, het die Spaanse verhouding met die Duitsers afgekoel. Vervolgens het Franco, ongeag die Duitse en Italiaanse ondersteuning tydens die burgeroorlog, die Spilmoondhede tydens die Tweede Wêreldoorlog op militêre vlak nie ondersteun nie. Die meeste mense wat uit Nazi-Duitsland gevlug het, is egter in Spaanse konsentrasiekampe, wat tydens die burgeroorlog opgeris is, geïnterneer.

Net soos ander Europese lande het ook Spanje ná die wêreldoorlog 'n lang ekonomiese opswaai geniet. In 1947 het Franco die monargie herstel en in 1969 Juan Carlos I tot sy opvolger benoem. Hy het ná die diktator se dood op 20 November 1975 'n demokratiseringsproses (*Transición*) ingelui. Spanje het in 1978 met die goedkeuring van 'n grondwet 'n grondwetlike monargie geword. In die laaste fase van Franco se diktatorskap en veral tydens die *Transición* het die land gebuk gegaan onder massiewe terreuraanvalle deur die ETA en ander linkse asook regse terreurgroepe. In 1981 het die laaste staatsgreeppoging ("23-F") deur regse militêrs en dele van die paramilitêre Burgerwag (*Guardia Civil*) teen die demokratiese regering misluk. Die eerste minister Adolfo Suárez het hervormings deurgevoer wat die oorgang na demokrasie gebaan het.

### Sedert demokratisering 
[duimnael|upright|[Felipe VI is sedert 2014 die Spaanse koning]]
Die oorgang het in 1982 met die bewindsoorname deur die Sosiaal-Demokratiese Party onder Felipe González (*Partido Socialista Obrero Español*, PSOE) geëindig. Spanje het in 1982 by die NAVO en in 1986 by die Europese Gemeenskap (EG, nou die Europese Unie) aangesluit en nog 'n ekonomiese groeifase ervaar. Gelyktydig is in die stryd teen die ETA 'n staatsterroristiese eenheid (Antiterreurbevrydingsgroepe, *Grupos Antiterroristas de Liberación*, GAL) opgestel, wat met marteling en moord die Baskiese separatiste beveg het, dié tydperk word in Spanje "vuil oorlog" (*guerra sucia*) genoem. Die skandaal rondom die GAL-verwikkelinge van belangrike regeringslede het in 1996 gelei tot 'n verkiesingsnederlaag vir die PSOE. Vervolgens het José María Aznar van die konserwatiewe Volksparty (*Partido Popular*, PP) die nuwe eerste minister geword. In 2002 is die euro as geldeenheid ingevoer. Ná twee ampstermyne wat gekenmerk is deur talle skandale en binnelandse konflikte (Irakse Oorlog), het die PP, onder die indruk van die Madridse treinaanvalle op 11 Maart 2004, die parlementsverkiesings verloor (op 14 Maart 2004). Daarna het José Luis Rodríguez Zapatero (PSOE) in Madrid 'n minderheidsregering gelei. In 2007 het in Spanje 'n eiendomsborrel gebars; in 2008 is die land deur die kredietkrisis geraak. Gelyktydig het separatistiese bewegings, veral in Katalonië, gegroei. Ná die verkiesings in Desember 2011 het die PP onder Mariano Rajoy weer aan bewind gekom, wat ná 1982, 1996 en 2004 die altesaam vierde magsverandering tussen die konserwatiewes en die sosiaaldemokrate sedert die demokratiese oorgang was.

Tydens die parlementsverkiesings op 20 Desember 2015 het die twee groot partye aansienlik aan stemme verloor en kleiner partye soos Podemos en Ciudadanos het na vore gekom. Weens die ingewikkelde meerderheidsverhoudings het die regeringsvorming misluk, wat tot herverkiesings op 26 Junie 2016 gelei het. Nadat die aantal setels min verander het, was die regeringsvorming weereens moeilik. Mariano Rajoy het op 29 Oktober 2016 eindelik eerste minister geword en 'n minderheidsregering aangevoer, totdat hy op 1 Junie 2018 deur 'n mosie van wantroue in die parlement verwyder is. Hy is opgevolg deur die sosialis Pedro Sánchez, maar sy party is met slegs 84 setels in 'n minderheidsregering op die steun van Unidos Podemos, PNV en verskeie separatistiese partye aangewese.

## Geografie 
Naas Rusland, Frankryk en Oekraïne is Spanje die grootste land in Europa. Met inbegrip van die Baleariese en Kanariese Eilande is die oppervlakte 505&nbsp;370&nbsp;km².

Spanje was, volgens 'n studie deur die bank Credit Suisse in 2017, die land met die twaalfde grootste nasionale totale fortuine wêreldwyd. Die Spanjaarde se totale eienaarskap aan eiendom, aandele en kontant was altesaam 4&nbsp;845 miljard Amerikaanse dollar. Die fortuine volgens volwassenes is gemiddeld 129&nbsp;578 en 63&nbsp;369 dollar in mediaan (Duitsland: 203&nbsp;946 en 47&nbsp;091 dollar onderskeidelik). Die Gini-koëffisiënt by die welvaartverspreiding het in 2016 68,0 beloop wat op 'n gemiddelde ongelykheid aan rykdom dui. In 2018 was daar in Spanje 25 miljardêrs. Die rykste persoon in die land is Amancio Ortega wat met 'n fortuin van sowat 70 miljard Amerikaanse dollar onder die tien rykste mense wêreldwyd is. Ortega is die stigter van die tekstielmaatskappy Inditex.

Die ekonomiese groei rondom die millenniumwisseling is veral deur 'n eiendomsborrel gesteun, waardeur die gemiddelde skuldlas in 2005 125% van die jaarlikse salaris beloop het, dit was drie keer meer as tien jaar terug. Die eiendomsborrel het tydens die finansiële krisis van 2007 af gebars. Aangesien die Spaanse banke feitlik slegs lenings met veranderlike rentekoerse toegestaan en sodoende die rentekoersrisiko aan die leners oorgedra het en die banke weens streng regulering skaars by die ineenstorting van bate-gesteunde sekuriteite betrokke was, is die Spaanse bankwese lank as relatief stabiel beskou. Aangesien die eiendomsektor amper een derde tot die BBP bygedra het, het die ineenstorting 'n groot impak op die ekonomie gehad. Gelyktydig het die eiendomspryse skerp gekrimp, in die eerste kwartaal 2009 met 6,8% in vergelyking tot dieselfde kwartaal die vorige jaar, en baie huishoudings het 'n groot skuldlas gedra.

Op 25 Junie 2012 het die destydse minister van finansies, Luis de Guindos, namens die Spaanse regering by die Europese Unie vir finansiële hulp aangeklop om die Spaanse banke te herkapitaliseer. Die Euro-vennote het aan Spanje reeds 'n enkelbedrag van 100 miljard euro belowe. Nadat die situasie in die Spaanse finansiële sektor verlig het, het die land in Januarie 2014 die euro-reddingspakket verlaat. Gedurende die 18-maande-tydperk van die hulpmaatreëls het Spanje altesaam 41,4 miljard euro ontvang om sy banke te ondersteun.

Die werkloosheidskoers in November 2012 was volgens die Europese Unie se berekening 26,6%. In 2006 was dit 7,6% en in November 2008 13,4%. Daarmee was dit die destyds hoogste werkloosheidskoers in die Europese Unie. Gelyktydig was die werkloosheidskoers van onder 25-jariges op 56,5% (in November 2012), net ná Griekeland die naashoogste koers in die Europese Unie. en in Junie 2018 tot 15,2%. In 2017 het die jeugwerkloosheidskoers 39,4% beloop. In 2009 was 4,2% van al die werknemers in landbou werksaam, 24% in nywerhede en 71,7% in die diensektor. Die totale aantal werknemers is in 2017 op 22,75 miljoen beraam; waarvan 46,4% vroue. In die Wêreldwye mededingendheidverslag, wat die mededingendheid van lande vergelyk, het Spanje die 34ste plek onder 137 lande beklee (in 2017–2018). In die Ekonomiese Vryheidsindeks was die land in 2017 in die 69ste plek van 180 lande.

Spanje se kapitalistiese gemengde ekonomie is die 15de grootste wêreldwyd en die vierde grootste in die Europese Unie asook die vierde grootste in die Eurosone, ná Duitsland, Frankryk en Italië. Die sentrum-regse regering onder die voormalige eerste minister José María Aznar het suksesvol daarna gestreef om in 1999 deel te word van die lande wat die Euro as nuwe geldeenheid ingevoer het. In Julie 2024 was die werkloosheidskoers 11,27%. Die jeugwerkloosheidskoers (26,5% in April 2024) is baie hoog in vergelyking met ander EU-lidlande. Voortdurende swakpunte in Spanje se ekonomie sluit in 'n groot informele ekonomie, en 'n onderwysstelsel wat volgens OESO van die swakste in die ontwikkelde lande is, saam met dié in die Verenigde State. Die skadu-ekonomie het 'n aandeel van 21,5% aan die BBP.

Sedert die 1990's het sommige Spaanse maatskappye multinasionale status verwerf nadat hulle hulle dienste veral na die kultureel verwante Latyns-Amerika uitgebrei het. In dié streek is Spanje die naasgrootste belegger ná die Verenigde State. Spaanse maatskappye het ook na Asië uitgebrei, veral na Indië en die Volksrepubliek China. Spaanse maatskappye belê onder andere in hernubare energie-kommersialisering (Iberdrola was die wêreld se grootste hernubare energie-operateur), tegnologiemaatskappye soos Telefónica, Abengoa, Mondragon Corporation (die wêreld se grootste koöperasie wat deur werkers besit word), Movistar, Hisdesat, Indra, treinvervaardigers soos CAF, Talgo, globale korporasies soos die tekstielmaatskappy Inditex, petroleummaatskappye soos Repsol of Cepsa en infrastruktuur met ses van die tien grootste internasionale konstruksiemaatskappye wat in vervoer spesialiseer is Spaans, soos Ferrovial, Acciona, ACS, OHL en FCC.

Die motorbedryf is een van die grootste werkverskaffers in die land. In 2023 het Spanje 2,45 miljoen motors vervaardig wat dit die agtste grootste motorvervaardiger wêreldwyd en die tweede grootste in Europa ná Duitsland maak, 'n plek wat dit ook in 2024 behou het. In 2023 is altesaam 89% van die motors en 60% van die motoronderdele/-toebehore wat in Spanje vervaardig is uitgevoer. In 2023 is altesaam 2&nbsp;201&nbsp;802 in Spanje vervaardigde motors uitgevoer. In dié jaar het die Spaanse motorbedryf 10% tot die land se bruto binnelandse produk en 18% tot die Spaanse uitvoere bygedra (insluitende motors en motoronderdele/-toebehore). Die buitelandse handelsoorskot van motors het in 2023 €18,8 miljard beloop. Die bedryf genereer 9% van die totale indiensneming en byna twee miljoen werksgeleenthede is gekoppel aan hierdie bedryf.

In hul onderskeie streke is die sportsoorte Baskiese pelote en Valensiaanse pelote baie gewild.

## Verwysings 
## Bronnelys 
; Algemeen
----
*  
*  
* Wêreldspektrum, 1982, , volume 26, bl. 71 – 73

## Eksterne skakels 
*  
*  Amptelike webwerf van die Spaanse parlement
*  Amptelike webwerf van die Spaanse regering
*  Amptelike webwerf van die Spaanse departement van Toerisme