open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Suurlemoen

'n **Suurlemoen** is 'n sitrusvrug met 'n suur smaak wat veroorsaak word deur sitroensuur wat ook aanwesig is in alle ander sitrus.

Die suurlemoenboom (*Citrus limon*) is 'n klein immergroen boom inheems aan Asië wat ellipsoïdale geel vrugte dra. Die vrugte word gebruik vir kulinêre en nie-kookdoeleindes oor die hele wêreld, hoofsaaklik vir sy sap, al word die pulp en skil ook gebruik in kook en gebak. Die sap van 'n suurlemoen bevat ongeveer 5% tot 6% sitroensuur, wat aan suurlemoene hul suur smaak gee. Die kenmerkende suur smaak van suurlemoensap maak dit 'n belangrike bestanddeel in kos en drankies soos limonade en kwas.

Die suurlemoen bevat heelwat vitamien C en die sap word in baie geregte gebruik as geurmiddel, maar ook in gebak soos koek. Gerasperde suurlemoenskil kan ook gebruik word om smaak te gee aan gebak. In vrugteslaaie is suurlemoen geskik om bruinverkleuring van die ander vrugte, soos appels en piesangs, te voorkom.

Die skil van suurlemoene blink omdat dit net ná die oes voorsien word van 'n dun lagie was in die verpakkingsfabriek.

## Ander gebruike 
Uit die skil van die suurlemoen word deur persing of stoomdistillasie 'n essensiële olie berei wat baie gebruik word in parfuum, waaronder eau de cologne, ander skoonheidsmiddels en in limonades en lekkergoed.

## Fotogalery 
## Sien ook 
* Lemmetjie

## Eksterne skakels 
* 
*
Victoriakruis

duimnael|Victoriakruis
Die **Victoriakruis (VC)** (Engels: *Victoria Cross*) is die hoogste militêre medalje vir dapperheid in die Statebond en voormalige lande van die Britse Ryk. Dit word toegeken aan weermaglede vir dapper dade, moed en opofferings wat in die aangesig van die vyand verrig is. Dit is die belangrikste militêre toekenning, veel belangriker as enige ander ordes, dekorasies en medaljes. Talle Suid-Afrikaners het dit ook al ontvang. Ontvangers mag die letters 'VC' agter hul name gebruik.

Die medalje kan aan enige persoon, ongeag van rang, in die leër, vloot of lugmag toegeken word. Dit word gewoonlik aan die persoon self, of aan 'n familielid as hulle dood is, deur die Britse monarg tydens 'n seremonie te Buckingham-paleis oorhandig. Dit kan deur die Goewerneur-generaal voorgelê word vir toekennings wat deur ander Statebond-lande gemaak is.

In die Verenigde Koninkryk word die Victoriakruis en die George-kruis (ook vir dapper dade, maar nie in die aangesig van die vyand nie) gesamentlik as die hoogste toekenning vir dapperheid beskou. Omdat die Victoriakruis meer belangrik geag word, sal dit eerste deur 'n persoon wat beide ontvang het gedra word (het nog nooit gebeur nie). 

Die VC is vir die eerste keer op 29 Januarie 1856 deur koningin Victoria vir dade van dapperheid tydens die Krimoorlog toegeken. Sedertdien is die medalje 1356 keer aan 1353 persone oorhandig. Slegs 15 medaljes, elf vir lede van die Britse leër, en vier aan die Australiese weermag, is sedert die Tweede Wêreldoorlog uitgedeel. Die laaste medalje is in 2015 toegeken.

Sedert 1990 het Australië, Nieu-Seeland en Kanada hulle eie weergawes van die VC begin. As gevolg hiervan word die Victoriakruis soms die "Britse Victoriakruis" of die "Imperiale Victoriakruis" genoem.

## Lees ook
* Draaibosch

## Verwysings
Ibuprofeen

300px|duimnael|'n Bal-en-stokkie model van Ibuprofeen

**Ibuprofeen** (INN) (Isobutielpropanoë-fenoliese suur) is 'n nie-steroïde anti-inflammatoriese middel (NSAIM) wat gebruik word vir die verligting van pyn en koors, en die vermindering van inflammasie.

Ibuprofeen verminder die plaatjiekleefbaarheid in bloed, maar is relatief flou en hou van korte duur in vergelyking met aspirien of voorskrif teenstollingsmiddels. Dit het ook 'n vasodilatoriese effek. Ibuprofeen is 'n kernmedisyne in die Wêreldgesondheidsorganisasie se modellys van noodsaaklike medisyne wat nodig geag word om die minimum mediese behoeftes van 'n basiese gesondheidsorgstelsel te ondersteun.

Ibuprofen is afgelei van propanoësuur deur navorsing by die "Boots Company" gedurende die 1960's en gepatenteer in 1961. Oorspronklik bemark as **Brufen ®**, is ibuprofeen beskikbaar onder 'n verskeidenheid van gewilde handelsmerke, insluitend **Nurofen ®**, **Advil ®**, **Mybulen ®**, **Myprodol ®** (kombinasieproduk), **Ibupain ®**, **Ibufen ®** en vele ander. Generiese formulerings hiervan is ook beskikbaar in die handel.

## Verwysings
Skaapvleis

duimnael|220px|upright|Lamsboude en (agter) 'n skaapribbetjie
duimnael|300px|links|Lamsnitte: 1. Nek 2. Blad 3. Beste deel 4. Rug 5. Lende 6. Boud 7. Skouer 8. Bors

**Lams- en skaapvleis** is die vleis van mak of huishoudelike skape (*Ovis aries*). Die vleis van 'n skaap in sy eerste jaar word **lamsvleis** genoem, dié van 'n jong skaap ouer as een jaar is 'n **hamel**, en die vleis van 'n volwasse skaap is **skaapvleis**.

Die karkas word in vier kwarte verdeel, twee voorkwarte en twee agterkwarte. Die voorkwart strek van die nek tot by die lies. Karkassnitte uit die voorkwart is dikwels taaier as agterkwartsnitte, omdat die spiere harder werk, maar dit benadeel nie die geur of smaak nie. Vir hierdie snitte is langer gaarmaakmetodes soos stowe, smoor of potbraai dikwels beter. Die agterkwart is die agterste deel van die dier, met sagter snitte wat geskik is vir braai en ander vinnige gaarmaakmetodes.

Lams- en skaapvleis se smaak kan wissel, volgens die dier se ouderdom en die tipe weiveld waarop die dier geloop het. Die term **lammers** beskryf lewende jong skape, wat vir vleis gebruik mag word, of nie. In Australië word dikwels die term **prima lam** gebruik om te verwys na lammers wat vir vleisproduksie bestem is.

Volgens die Rooivleisindustrie van Suid-Afrika word die volgende vleissnitte onderskei:
* Boud, kruis, lies, lende, rib, bors, dikrib, nek, skouer, skenkel.

Lêer:Lambp.jpg|Lamribtjops
Lêer:Chuletillas-El-Mazuco.jpg|Lamtjops met tjips
Lêer:Lamb shank.jpg|Lamskenkel
Lêer:Mutton rogan josh.jpg|Skaapvleis *rogan josh* van Kasjmir
Lêer:Barbecued lamb sticks.jpg|Lamsosaties op die kole

## Verwysings 
## Bronne 
## Eksterne skakels 
* Rooivleisindustrie van Suid-Afrika
Andrew Beauchamp-Proctor

Kapt. **Andrew Beauchamp-Proctor** (1894 - 1921) was 'n Suid-Afrikaanse vegvlieënier wat tydens die Eerste Wêreldoorlog met die Victoriakruis (VK) vereer is. Hy word in dieselfde asem genoem as Manfred von Richthofen (die "Rooi Baron") en Mick Mannock as 'n bobaasvlieënier.

## Biografie 
**Andrew Frederick Weatherby (“Proccy”) Beauchamp-Proctor** is op 4 September 1894 op Mosselbaai gebore en matrikuleer in Desember 1912 aan SACS in Kaapstad. Hy onderbreek sy studie in die ingenieurswese aan die Universiteit van Kaapstad om as vrywilliger aan die Duits-Suidwes-Afrika-veldtog deel te neem. In Augustus 1915 sit hy sy studie voort, maar in Maart 1917 is hy weer soldaat en ondergaan vlieëniersopleiding.  Omdat hy maar 1.57m lank is, moes sy vliegtuigsitplek en die roerpedale aangepas word.  Tussen 8 Augustus en 8 Oktober 1918 is hy in 26 luggevegte in Frankryk betrokke en vernietig 54 vyandelike vliegtuie en lugballonne. Op 8 Oktober is hy self raakgeskiet en is sy deelname aan die oorlog verby.

Sy unieke langafstandvisie maak van hom 'n besonder akkurate skut. Dit saam met sy uithouvermoë, vasberadenheid en durf besorg hom twee maal die MC, die militêre kruis. Koning George V het persoonlik die VC, DSO (Distinguished Service Order) en die DFC (Distinguished Flying Cross) aan hom toegeken. Hy was die enigste Suid-Afrikaner wat die VC in die Eerste Wêreldoorlog gewen het en die mees gedekoreerde Suid-Afrikaner ooit.

Terwyl hy vir 'n lugvertoning geoefen het, sterf hy op 21 Junie 1921 op die Salisbury Plain in Engeland. Tydens 'n staatsbegrafnis is hy op Mafikeng ter ruste gelê.

## Bibliografie 
* Prisma, vol. 4 no. 7, Septembrer 1989.
*  Biografie
* www.delvillewood.com
Juliana Knust

**Juliana Knust** (29 Mei 1981- ), gebore **Juliana Knust Sampaio** in Niterói, is 'n Brasiliaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in *Duas Caras* (2007), *Celebridade* (2003) en *América* (2005).

## Eksterne skakels 
*
Johan Vorster

: *Hierdie artikel handel oor die gewese lid van die Afrikaanse musiekgroep Eden. Vir die gewese lid van die Afrikaanse musiekgroep Adam, sien Joe Foster.*

**Johan Vorster** is 'n Suid-Afrikaanse sanger, liedjieskrywer, en sakeman.

Vorster begin sy loopbaan as lid van die Afrikaanse musiekgroep Eden, die suksesvolste groep in die geskiedenis van Afrikaanse musiek. In 2005 begin Vorster en medelid van Eden, Sean Else, die plaatetiket Mozi Records. Bok van Blerk is die eerste kunstenaar wat onder hierdie etiket vrygestel het. Vorster het die meeste van Bok van Blerk se album *De la Rey*, met meer as 200&nbsp;000 verkope die topverkoper van alle tye onder Afrikaanse plate, geskryf. Die album se titelsnit bereik ook in 2005 die voorblad van *The New York Times*.

In 2006 onderteken Mozi Records 'n kontrak met Lianie May. Vorster het May se debuutalbum, *Vergeet my nie*, geskryf en vervaardig. Hierdie album is in 2007 vrygestel en word met meer as 120&nbsp;000 verkope die topverkoper onder debuutalbums van vroulike Afrikaanse kunstenaars. In 2008 ontvang *Vergeet my nie* 'n SAMA vir landwye topverkoper. Die enigste ander Afrikaanse kunstenaar wat hierdie toekenning ontvang het, was Steve Hofmeyr in 2004 met *Toeka 2*.

In 2008 wen Vorster *Huisgenoot* se Tempo-toekenning vir liedjieskrywer van die jaar vir Lianie May se "Jy soen my nie meer nie".

Vorster is die stigter en kreatiewe direkteur van Inhoud Huis.

## Bronne 
* 

## Eksterne skakels 
*
Impakwinter

[duimnael|’n Kunstenaarsvoorstelling van ’n groot [Meteoor|meteoriet wat die Aarde tref.]]
’n **Impakwinter** is ’n uitgerekte tydperk van koue weer weens die botsing van ’n groot asteroïde of komeet met die Aarde. As ’n hemelliggaam die Aarde op land of in vlak water sou tref, sou dit ’n enorme hoeveelheid stof, as en ander materiaal die lug inwerp en dit sou die Son se lig afkeer. Dit sou die temperatuur oor die hele Aarde drasties laat daal. 

As ’n hemelliggaam met ’n deursnee van 5&nbsp;km of meer die Aarde in diep water sou tref of sou ontplof voor dit die oppervlak tref, sou daar steeds ’n enorme hoeveelheid afval die lug ingewerp word. Daar word gemeen ’n impakwinter kan tot ’n massauitwissing lei en baie van die spesies op Aarde laat uitsterf.

## Verwysings
Natália Lage

**Natália Lage** (30 Oktober 1978- ), gebore **Natália Lage Vianna Soares** in Niterói, is 'n Brasiliaanse aktrise. Sy is bekend vir *A Lua Me Disse* (2005), *A Grande Família* (2001) en *O Homem do Ano* (2003).

## Filmografie 
### Televisión 
*1988 - *Tarcísio e Glória* ... Mariana
*1989 - *O Salvador da Pátria* .... Regina
*1990 - *Gente Fina* .... Tatá
*1992 - *Perigosas Peruas* .... Tuca
*1993 - *O Mapa da Mina* .... Bia
*1994 - *Tropicaliente* .... Adrenalina
*1995 - *Cara e Coroa* .... Kika
*1996 - *Você Decide*
*1997 - *O Amor Está no Ar* .... Luísa
*1998 - *Mulher*
*1998 - *Malhação* .... Marina Grenato Almeida
*2002 - *A Padroeira* .... Ana
*2002 - *A Grande Família* .... Carina 
*2003 - *Kubanacan* .... Frida
*2003 - *Retrato Falado* .... Irani
*2004 - *El color del pecado* .... Roxane
*2005 - *A Lua Me Disse* .... Beatriz
*2006 - *Retrato Falado* .... Naty
*2006 - *A Diarista* .... Dani
*2006 - *Sitcom.br* .... Natália
*2006 - *Sob Nova Direção*
*2006 - *Linha Direta Justiça* .... Catharine Palse
*2006 - *Pé na Jaca* .... Cecília
*2007 - *A Grande Família* .... Gina (2007/2011)
*2012 - *Louco por Elas* .... Luana
*2012 - *Tapas & Beijos* .... Lucilene

## Eksterne skakels 
*
Kryt-Paleogeen-grens

[duimnael|300px|Badlands in [Alberta, Kanada, waar erosie die K-Pg-grens ontbloot het.]]
Die **Kryt-Paleogeen-grens** of **K-Pg-grens** is ’n geologiese aanduiding, dikwels ’n dun rotslaag. Dit dui die einde aan van die Kryt-periode, die laaste geologiese periode van die Mesosoïese Era, en die begin van die Paleogeen, die eerste periode van die Kainosoïese Era, sowat 66&nbsp;miljoen jaar gelede. 

Die grens word verbind met die Kryt-Paleogeen-uitwissing, ’n massauitwissing waarin onder meer alle nie-vlieënde dinosourusse uitgesterf het. Daar word algemeen geglo die uitwissing is veroorsaak deur ’n groot komeet of asteroïde wat die Aarde getref het en ’n katastrofale uitwerking op die omgewing gehad het, insluitende ’n lang impakwinter (weens stof en as wat die Son se strale afkeer), wat dit vir plante onmoontlik gemaak het om fotosintese uit te voer. 

In die geologiese rekord word die K-Pg-grens aangedui deur ’n dun rotslaag wat regdeur die wêreld in see- en aardrotse gevind word. Dit bevat hoë vlakke van die metaal iridium, wat seldsaam in die aardkors is, maar volop in asteroïdes voorkom.

## Verwysings 
## Sien ook 
*Kryt-Paleogeen-uitwissing
Signor-Lipps-effek

duimnael|300px|Die Signor-Lipps-effek kan uitwissings langer laat lyk as wat hulle werklik was.
Die **Signor-Lipps-effek** is ’n paleontologiese beginsel wat deur Philip W. Signor en Jere H. Lipps voorgestel is. Daarvolgens sal nie die eerste of laaste organisme in ’n gegewe takson as ’n fossiel aangeteken word nie omdat die fossielrekord van organismes nooit volledig is nie.

’n Bekende voorbeeld is die selakant, wat oënskynlik in die laat-Kryt uitgesterf het – of so is geglo totdat ’n lewende een in 1938 gevang is. 

Die Signor-Lipps-effek is egter belangriker vanweë die probleme wat dit in paleontologie skep:
*Dit maak dit baie moeilik om verseker te wees van die tyd en tempo van ’n massauitwissing, en dus ook om die oorsake van die uitwissings te bepaal. So is lank vermoed die uitwissing van dinosourusse was ’n geleidelike proses, maar bewyse sedert die laat-1980's dui daarop dat dit baie vinnig was, wat die teorie bevestig dat dit deur ’n asteroïde-impak veroorsaak is.
*Die onsekerheid oor wanneer ’n takson die eerste keer sy verskyning gemaak het, maak dit moeilik om seker te wees oor die afkoms van die spesifieke genera. Voorbeeld: as die vroegste bekende fossiel van genus X baie vroeër is as die vroegste bekende fossiel van genus Y en genus Y het al die eienskappe van genus X plus ’n paar van sy eie, is dit logies om te veronderstel dat X ’n voorouer van Y is. Maar dié teorie kan in twyfel getrek word as ’n fossiel van Y op enige tydstip gevind word wat vroeër is as enige bekende fossiel van X – tensy ’n selfs ouer fossiel van genus X gevind word, ens. 

## Verwysings
Dekan-trappe

[duimnael|Die Dekan-trappe naby [Matheran, oos van Moembaai.]]
[duimnael|Die Dekan-trappe naby [Pune.]]

Die **Dekan-trappe** is ’n groot eruptiewe  provinsie op die Dekan-plato van Indië en een van die grootste vulkaniese gebiede op Aarde. Hulle bestaan uit talle lae gestolde basaltlawa wat altesaam meer as 2&nbsp;000&nbsp;m dik is en ’n gebied van 500&nbsp;000&nbsp;km² beslaan.

## Geskiedenis 
Die Dekan-trappe is tussen 60&nbsp;miljoen en 68&nbsp;miljoen jaar gelede aan die einde van die Kryt-periode gevorm. Die grootste deel van die vulkaanuitbarstings het sowat 66&nbsp;miljoen jaar gelede plaasgevind en sowat 30&nbsp;000 jaar geduur.

Die oorspronklike gebied wat deur lawa oorvloei is, word geraam op tot 1,5&nbsp;miljoen km², sowat die helfte van die huidige Indië. Die gebied is tot sy huidige grootte gekrimp deur erosie en plaattektoniek; dit is tans sowat 512&nbsp;000&nbsp;km² groot.

## Voorgestelde verband met die Shiva-krater 
’n Geologiese struktuur bestaan in die seebodem aan die weskus van Indië wat deur sommige beskou word as ’n moontlike impakkrater, die Shiva-krater. Dit is ook sowat 66&nbsp;miljoen jaar oud, nes die Dekan-trappe. Dié wetenskaplikes glo die impak het die vulkaniese uitbarstings van die Dekan-trappe aan die gang gesit. Die huidige konsensus is egter dat Shiva nie ’n impakkrater is nie.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* Die teorie dat vulkane die dinosourusse uitgewis het
Schwalbach am Taunus

**Schwalbach am Taunus** is 'n stad in die administratiewe distrik Main-Taunus-Kreis van die Duitse deelstaat Hesse, digby die westelike stadsgrens van Frankfurt am Main. Dit is 'n welgestelde residensiële voorstad vir dié metropool met belangrike sakegebiede en huisves onder meer die hoofkwartier van *Samsung Duitsland*.

Die historiese middestad Alt-Schwalbach het 'n lang geskiedenis as 'n klein nedersetting langs die ou handelsroete tussen Frankfurt am Main en Keulen. Vandag is dit danksy sy vakwerkagitektuur en 'n reeks gerestoureerde geboue, waaronder die raadsaal, die ou parogiekerk Sint Pankratius, die ou skoolgebou en historiese kroeë, 'n toeristeaantreklikheid. Byna die helfte van Schwalbach se inwoners word egter in Limesstadt gehuisves, 'n groot moderne behuisingsgebied wat tussen 1962 en 1973 volgens die beginsels van 'n "organiese stadlandskap" ontstaan het en voorsiening gemaak het vir die spesifieke behoeftes van mens en natuur.

## Verwysings
Wyfie

duimnael|Die venus-simbool ♀ word gebruik om vroulike organismes aan te dui.

'n **Wyfie** verwys in die natuur se diereryk na 'n **vroulike** organisme van 'n spesie, hetsy 'n soogdier, vis, voël of reptiel.

'n Duidelike onderskeidende kenmerk in die klas *Mammalia* (soogdiere), is die teenwoordigheid van melkkliere by vroulike diere. Die melkkliere is aangepaste sweetkliere wat melk produseer, wat gebruik word om die kleintjies te voed vir 'n geruime tyd na hul geboorte. Slegs soogdiere produseer melk. Melkkliere is die mees ooglopende in die mens, omrede die vroulike menslike liggaam groot hoeveelhede vetterige weefsel stoor naby die tepels, wat in prominente borste uitstaan. Melkkliere is teenwoordig in alle soogdiere, hoewel dit slegs rudimentêr (onderontwikkel) is in die manlike lede van die spesie.

**Vroulik** (♀)  dui op die geslag van 'n organisme, of 'n deel van 'n organisme, wat 'n nie-mobiele eiersel (of eierselle) voortbring. Die meeste vroulike soogdiere, insluitend die vroulike mens, het twee X-chromosome in elke sel.

Soogdierwyfies baar hulle kleintjies lewendig (met die uitsondering van seldsame monotremes, wat eiers lê). Sommige nie-soogdiere, soos guppies, het analoog voortplantingstrukture en enkele ander nie-soogdiere, soos haaie, se eiers broei in die liggaam uit, dit gee dan die indruk dat hulle die kleintjies lewendig baar.

## Sien ook 
* Mannetjie

## Eksterne skakels 
*
Mannetjie

[duimnael|Die ♂-simbool van die Romeinse god [Mars (mitologie)|Mars word gebruik om manlike organismes aan te dui.]]

'n **Mannetjie** verwys in die natuur se diereryk na 'n **manlike** organisme van 'n spesie, hetsy 'n soogdier, vis, voël of reptiel.

'n Manlike (♂) organisme is die fisiologiese geslag wat sperm produseer. Elke spermatosoön kan versmelt met 'n groter vroulike gameet, of eiersel, in die proses van bevrugting. 'n Man kan nie seksueel reproduseer, sonder toegang tot ten minste een eiersel van 'n vrou nie, maar sommige organismes kan beide seksueel en ongeslagtelik voortplant. Die meeste manlike soogdiere, insluitend manlike mense, het 'n Y-chromosoom, wat die kode gee vir die produksie van groter hoeveelhede testosteroon deur die manlike geslagsorgane.

Nie alle spesies het 'n gemeenskaplike geslagsbepalingstelsel nie. In die meeste diere, insluitend die mens, word geslag geneties bepaal, maar in sommige spesies kan dit bepaal word as gevolg van sosiale, omgewings- of ander faktore.

## Sien ook 
* Wyfie

## Eksterne skakels 
*
Zoeloelukwart

Die **zoeloelukwart** (*Oxyanthus latifolius*) is 'n klein tot middelgroot boom wat in sanderige woude voorkom, vanaf die noorde van KwaZulu-Natal tot by Beira in Mosambiek. Die boom het lang, buisvormige blomme en asimmetriese, donkergroen blare. Die boom se FSA-nommer is 696.1.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronne 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Wildelukwart

Die **wildelukwart** (*Oxyanthus speciosus*) is 'n klein boom wat groei onder die kruin van die woud en kom in Suid-Afrika voor vanaf Port St. Johns noordwaarts langs die kus tot in die Lebomboberge en ook langs die Limpoporivier. Dit is ook inheems in Angola, Benin, Burundi, Demokratiese Republiek die Kongo, Eswatini, Ethiopië, Gaboen, Gambië, Ghana, Guinee, Guinee-Bissau, Golf van Guinee-eilande, Ivoorkus, Kameroen, Kenia, Liberië, Malawi, Mosambiek, Nigerië, Republiek die Kongo, Rwanda, Senegal, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Sierra Leone, Soedan, Tanzanië, Togo, Uganda, Zambië en Zimbabwe.

## Subspesies 
Die spesie het vier subspesies:
* *Oxyanthus speciosus subsp. gerrardii* (Sond.) Bridson
* *Oxyanthus speciosus subsp. mollis* (Hutch.) Bridson
* *Oxyanthus speciosus subsp. speciosus*
* *Oxyanthus speciosus subsp. stenocarpus* (K.Schum.) Bridson

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bronne 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels 
* 
*
Sweepdiertjie

[duimnael|180px|Sweepdiertjies uit die [Encyclopædia Britannica.]]
’n **Sweepdiertjie** is ’n organisme met een of meer sweepagtige hare, wat sweephare genoem word. Sommige selle in diere kan sweephare wees, soos die saadselle van die meeste filums. Blomplante het nie sweephaartjies nie, maar varings, mos, groen alge ens. het.
Straaldiertjie

duimnael|180px|Straaldiertjies uit Ernst Haeckel se *Kunstformen der Natur* (1899).
**Straaldiertjies** (Radiolaria) is ’n groep baie klein, eensellige organismes wat tot die supergroep Rhizaria behoort. Hulle word in alle oseane aangetref en is sedert die Kambrium bekend. Ondanks hul naam is hulle nie regte diere nie. 

Straaldiertjies word in baie verskillende soorte en groottes aangetref. Die grootte kan wissel van 0,03 tot 2&nbsp;mm en ’n mikroskoop is nodig om hulle te sien. Die vorm van hul skelet wissel ook in ’n groot mate.
Foraminifera

duimnael|220px|*Ammonia tepida*

**Foraminifera** is ’n filum of klas amebiese protiste. Hulle het uitsteeksels wat ’n net vorm om kos te vang en het gewoonlik ’n eksterne dop wat uit verskeie soorte materiaal bestaan en verskeie vorms het. Die meeste organismes in dié klas kom in die water voor, veral die see. Die meeste leef op die seebodem, maar daar is ook spesies wat in verskillende dieptes water voorkom (plankton). Daar is ook al soorte op land ontdek.

## Verwysings
SR-71 Blackbird

Die **Lockheed SR-71 Blackbird** was 'n gevorderde, langafstand, Mach 3+ strategiese verkenningsvliegtuig. Dit is ontwikkel as 'n geheime projek van die Lockheed A-12 verkenningsvliegtuig in die 1960's deur Lockheed se "Skunk Works"-afdeling. Clarence "Kelly" Johnson was verantwoordelik vir baie van die ontwerp se innoverende konsepte.

Tydens verkenningsmissies het die SR-71 teen so 'n hoë spoed en hoogte gevlieg dat dit enige bedreiging kon uitoorlê. Indien 'n naderende grond-tot-lugmissiel opgespoor is, was die standaardontwykende aksie eenvoudig om te versnel en weg te vlieg van die gevaar.

Die **SR-71** het in die Amerikaanse Lugmag gedien van 1964 tot 1998. 'n Totaal van 32 van hierdie vliegtuie is gebou; 12 is verloor in ongelukke, maar nie een is verloor deur vyandige aksie nie. Verskeie byname is aan die SR-71 gegee, insluitend *Blackbird* en *Habu*. Sedert 1976 hou dit die wêreldrekord vir die vinnigste luggeaspireerde bemande vliegtuig, 'n rekord wat voorheen deur die Lockheed YF-12 gehou is.

## Verwysings
Boeing 727

duimnael|'n Boeing 727-200 van "Air Algérie" in September 1981
[duimnael|regs|'n Lufthansa Boeing 727–100 nader [Lughawe Londen-Heathrow (1978)]]

Die **Boeing 727** is 'n middelgroot driemotorige kommersiële passasierstraalvliegtuig gebou deur Boeing-Korporasie. Dit kan 149-189 passasiers dra en latere modelle kan 4 400 tot 5 000 km (2,400 tot 2,700 seemyl) ononderbroke vlieg. Die 727 is ontwerp vir kort- en mediumafstandvlugte, en kan redelike kort aanloopbane gebruik by kleiner lughawens. Alle modelle is toegerus met drie Pratt & Whitney JT8D enjins, een aan elke vlerk met 'n sentrale enjin wat verbind is deur 'n S-buis na 'n inlaat voor die T-stert. Die 727 is Boeing se enigste drie-motorige vliegtuig.

## Produksie 
Die 727 was die steunpilaar van lugdienste se binnelandse roetes en is ook gebruik op die kort- en medium-afstand internasionale roetes. Passasiers-, vragvliegtuig en omskepbare weergawes van die 727 is gebou.

Die 727 was massageproduseer in die 1970's en die laaste 727 is in 1984 voltooi. Teen Julie 2011 was 23 **727-100s** en 227 **727-200s** steeds in verskeie lugrederye se diens.  Lughawens se hersiene geraasregulasies het daartoe gelei dat latere 727's met geraasdempers toegerus is.

Die laaste passasiersvlug van 'n Boeing 727 is deur Iran Aseman Airlines in Januarie 2019 onderneem.. Die vliegtuie word nou hoofsaaklik gebruik vir die vervoer van vrag, staatsamptenare en belangrike persone. 

### Gebruikers
Historiese gebruikers in Suid-Afrika 
* Suid-Afrikaanse Lugdiens (9 vliegtuie tussen 1968 en 1982)
* Phoenix Airways
* Nationwide Airlines
* Trek Lugdiens
* Comair
* Interair

## Verwysings
Ladysmith Black Mambazo

**Ladysmith Black Mambazo** is 'n manlike sangkoor uit Suid-Afrika wat in die vokale style isicathamiya en mbube sing. Die groep het 'n reeks pryse gewen, waaronder vyf Grammy-toekennings. 

Die groep is in 1960 deur Joseph Shabalala gestig, en is een van die beste verkoopte groepe in Suid-Afrika, met verskeie goue en platinum plate. Die groep is wêreldwyd bekend as gevolg van hulle samewerking met Paul Simon op sy album *Graceland*. Sedert die jaar 2012 is die groep ook 'n soort van reisende musiekskool wat mense oor Suid-Afrika en sy kultuur leer.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Amptelike webwerf
Rothmannia

**Rothmannia** is 'n plant genus wat hoort tot die familie *Rubiaceae*. Hierdie genus kom voor in woude, woudrande of beboste dele wat in woud oorgaan. Hierdie genus is endemies aan Afrika.

## Spesies 
Daar is 23 spesies wat tot die genus hoort:

* *Rothmannia annae* (E.P.Wright) Keay
* *Rothmannia capensis* Thunb. - Valskatjiepiering
* *Rothmannia ebamutensis* Sonké
* *Rothmannia engleriana* (K.Schum.) Keay
* *Rothmannia fischeri* (K.Schum.) Bullock ex Oberm. - Bosveldwitklokke
* *Rothmannia globosa* (Hochst.) Keay - Septemberklokkies
* *Rothmannia hispida* (K.Schum.) Fagerl.
* *Rothmannia jollyana* N.Hallé
* *Rothmannia lateriflora* (K.Schum.) Keay
* *Rothmannia libisa* N.Hallé
* *Rothmannia liebrechtsiana* (De Wild. & T.Durand) Keay
* *Rothmannia longiflora* Salisb.
* *Rothmannia lujae* (De Wild.) Keay
* *Rothmannia macrocarpa* (Hiern) Keay
* *Rothmannia macrosiphon* (K.Schum.) Bridson
* *Rothmannia manganjae* (Hiern) Keay
* *Rothmannia mayumbensis* (R.D.Good) Keay
* *Rothmannia munsae* (Schweinf. ex Hiern) E.M.A.Petit
* *Rothmannia octomera* (Hook.) Fagerl.
* *Rothmannia ravae* (Chiov.) Bridson
* *Rothmannia talbotii* (Wernham) Keay
* *Rothmannia urcelliformis* (Hiern) Bullock ex Robyns
* *Rothmannia whitfieldii* (Lindl.) Dandy

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bron 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013
Mingerhout

__NOTOC__
Die **mingerhout** (*Breonadia salicina*) is 'n immergroen boom in die katjiepiering-familie, Rubiaceae. Dit is die enigste spesie in die genus ***Breonadia*** is dus 'n monotipiese takson. Dit is 'n beskermde spesie in Suid-Afrika, en die boom se FSA-nommer is 684.

## Verspreiding
Die boom kom in tropiese en suidelike dele van Afrika in die volgende lande voor: Angola, Benin, Burkina Faso, Eswatini, Ethiopië, Ghana, Ivoorkus, Jemen, Kameroen, Kenia, Madagaskar, Malawi, Mali, Mosambiek, Nigerië, Saoedi-Arabië, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Soedan, Tanzanië, Togo, Tsjad, Zambië en Zimbabwe.

In Suid-Afrika kom dit in KwaZulu-Natal, Limpopo en Mpumalanga voor. Daar is ook 'n afgesonderde populasie langs die Limpoporivier wes van Musina. 

## Groeiwyse
Die boom kom soms in stande voor en groei net langs standhoudende riviere. Die boom lyk baie soos die Kinaboom, maar hulle kom nie in dieselfde habitat voor nie. Dit word tot 26&nbsp;meter hoog en is immergroen. Die blare is in kranse van drie tot vier gerangskik, is ellipties, glansend donkergroen en min of meer regop.

## Hout
Die hout is lig tot donker, baie duursaam en olierig van aard. Inheemse mense kerf lepels uit die hout aangesien dit nie maklik vog absorbeer nie, en sodoende langer hou as kookgerei. Die Afrikaanse woord "mingerhout" blyk ook na 'n mengstokkie te verwys.

## Ander name
Ander inheemse name is *matumi* in Engels, *mohlomê* in Sotho, *mutu-lume* in Venda en *umfomfo* in Zoeloe.

## Galery

Matumi (Breonadia salicina) (14031506134).jpg|loof
Matumi_(Breonadia_salicina)_(14051121753).jpg|vrugstadiumbloeiwyses
Matumi (Breonadia salicina) (14027810772).jpg|op die oewer van die Bumespruit
Leopard Tree AdF.jpg|'n luiperdwyfie verlaat haar rusplek in 'n mingerhout

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronne 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels 
* *Breonadia* op die wêreldlys van *Rubiaceae*
Chronostratigrafie

**Chronostratigrafie** is binne die stratigrafie die wetenskaplike vakgebied wat probeer om rotslae ten opsigte van mekaar te dateer. Die doel daarvan is om die volgorde en ouderdom van alle gesteentes uit ’n bepaalde gebied vas te stel. In teenstelling met geochronologie, waarby ’n absolute geologiese tydskaal opgestel word, het chronostratigrafie te doen met die indeling van fisiese gesteentes. Chronostratigrafiese eenhede bestaan dus naas die ooreenstemmende geochronologiese tydvakke.

## Metodes 
Die onderlinge verhoudings tussen rotslae kan onder meer bepaal word deur middel van die wet van superposisie of die verhouding met (dateerbare) inpersings. Terselfdertyd kan ’n chronologiese volgorde van aslae of inpersings vasgestel word deur middel van biostratigrafie (die gebruik van fossiele om die relatiewe ouderdom van rotslae te bepaal) of radiometriese datering (die gebruik van radio-isotope om die absolute ouderdom van gesteenteliggame te bepaal).

Die datering van inpersings gee ’n minimum ouderdom aan die rotslae waardeur sit sny. Omdat inpersings, op die geologiese tydlyn beskou, oombliklik gevorm word en omdat hulle bestaan uit minerale waarvan ’n absolute ouderdom van stolling gemeet kan word, is die datering van inpersings baie belangrik by die opstel van absolute chronostratigrafieë.

Afsettingsgesteentes is oor die algemeen moeiliker om absoluut te dateer. Meestal word die absolute ouderdom van sulke gesteenstes verkry uit hul verhouding met ander gesteentes of biostratigrafiese eenhede, waarby bepaalde aannames gemaak moet word.

## Chronostratigrafiese eenhede 
Chronostratigrafiese eenhede word van mekaar geskei deur tydgrense. Hulle is, met die ooreenstemmende geochronologiese tydperke:
 

Meestal het die chronostratigrafiese eenheid dieselfde naam as die ooreenstemmende geochronologiese tydvak, wat verwarrend kan wees. So kan ’n mens sê die Kambrium is 200 meter dik, waarmee jy bedoel die sisteem Kambrium, nie die periode nie. Nog ’n voorbeeld: as gesê word dat *Tyrannosaurus rex* in die Laat-Kryt geleef het, word die geochronologiese subperiode bedoel, nie die chronostratigrafiese subsisteem nie (dit heet "Bo-Kryt"). (Laasgenoemde sou beteken *T. rex* het in die gesteente geleef.)
Valsbruidsbos

Die **valsbruidsbos** (*Tarenna pavettoides*) is 'n klein tot middelgroot boom wat deel van die Rubiaceae familie is. Die spesie is inheems in Burkina Faso, Burundi, Demokratiese Republiek die Kongo, Eswatini, Ghana, Guinee, Ivoorkus, Kameroen, Kenia, Liberië, Malawi, Mosambiek, Nigerië, Rwanda, die Sentraal-Afrikaanse Republiek, Sierra Leone, Soedan, Suid-Afrika, Suid-Soedan, Tanzanië, Uganda, Zambië en Zimbabwe. In Suid-Afrika kom die plant voor vanaf Port St. Johns en noordwaart tot in eSwatini en Mosambiek. Dit groei onder die kruin van woude en in moeraswoude.

## Galery 

Tarenna pavettoides 1DS-II 4-4808.jpg
Tarenna pavettoides subsp pavettoides, loof en vrugte, Krantzkloof NR.jpg|Loof en vrugte, Krantzkloof-natuurreservaat]]

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels 
* 
*
Biostratigrafie

**Biostratigrafie** is ’n manier om gesteentes te dateer deur middel van fossiele. Daar word van die standpunt uitgegaan dat bepaalde kombinasies van fossiele karakteriserend is van ’n bepaalde tydvak en aan die hand daarvan word biostratigrafiese eenhede opgestel. Dit is tydvakke waarvoor ’n bepaalde fossiel of ’n kombinasie van fossiele karakteriserend is.

Deur uit te gaan van die standpunt dat die opeenvolging van fossielinhoud sydelings gelyk is, kan sydelingse verhoudings tussen gesteente of afsettings getrek word. Dit is belangrik omdat afsettings van dieselfde ouderdom oor groot afstande kan verskil – op een plek kan byvoorbeeld klei afgeset word en terselfdertyd op ’n ander plek sand. As gesteentes met dieselfde gidsfossiel op twee plekke gevind word, is dit duidelik dat die twee lae ewe oud is.

Omdat biostratigrafie geen absolute ouderdom aan ’n gesteente gee nie, is dit ’n manier van relatiewe datering.
Geochronologie

duimnael|300px|’n Voorstelling van die geologiese tydskaal.
**Geochronologie** is die absolute datering van gesteentes, fossiele en afsettings, waarby ’n ouderdom binne ’n bepaalde foutspeling bepaal word. Die doel is onder meer die opstel van die geologiese tydskaal. Om dit te bereik, word ’n aantal verskillende wetenskaplike metodes gebruik.

Geochronologie verskil van stratigrafie, waarby rotslae aan ’n bepaalde tydvak toegeken word deur die beskrywing en vergelyking van fossiele (biostratigrafie), die beskrywing van rotslae (litostratigrafie) of die meet van die paleomagnetiese rigting in gesteentes (magnetostratigrafie). Al hierdie vorme van stratigrafie gee nie ’n absolute ouderdom aan gesteentes nie, maar plaas dit in ’n bepaalde interval op ’n stratigrafiese kolom.

Geochronologie is die een belangrike onderdeel van chronostratigrafie, waarby rotslae in volgorde van (verkieslik absolute) ouderdom gerangskik word. 

## Geochronologiese eenhede 
Geochronologiese eenhede of tydperke is tydsintervalle wat ooreenstem met chronostratigrafiese eenhede.

Van groot tot klein is die belangrikste eenhede: eon, era, periode, epog en tydsnede. Dié eenhede het meestal dieselfde naam as die ooreenstemmende chronostratigrafiese eenhede en dit kan lei tot verwarring. So kan met "die Devoon" sowel die tydperk (’n periode uit die geochronologie) as die gesteentes wat in dié tyd afgeset het (’n sisteem uit die chronostratigrafie) bedoel word.
Eonoteem

[duimnael|250px|Rotsformasies wat ontbloot is in die Hoefyster-canyon in [Alberta, Kanada.]]
’n **Eonoteem** is die chronostratigrafiese weergawe van ’n geochronologiese eon. Eonoteme word weer onderverdeel in erateme. Dus is ’n eonoteem die totale gesteentes wat afgeset is tydens ’n spesifieke eon, terwyl laasgenoemde die tydperk is waarin die gesteentes gevorm is.  

Die meeste eonoteme en eons het dieselfde naam. Met Proterosoïkum kan byvoorbeeld die eonoteem of eon bedoel word. 

Daar was altesaam vier eonoteme/eons. Hulle is van oud tot jonk:
* die Hadeïkum
* die Argeïkum
* die Proterosoïkum
* die Fanerosoïkum
Erateem

’n **Erateem** is die chronostratigrafiese weergawe van ’n geochronologiese era. Erateme is die eenhede waarin eonoteme verdeel word en word self weer onderverdeel in sisteme. Dus is ’n erateem die totale gesteentes wat afgeset is tydens ’n spesifieke era, terwyl laasgenoemde die tydperk is waarin die gesteentes gevorm is.  

Die meeste erateme en eras het dieselfde naam. Met Paleosoïkum kan byvoorbeeld die erateem of era bedoel word. 

Die jongste eonoteem, die Fanerosoïkum, kan verdeel word in die volgende erateme, van oud tot jonk:
*die Paleosoïkum
*die Mesosoïkum
* die Kainosoïkum
Sisteem (stratigrafie)

’n **Sisteem** is die chronostratigrafiese weergawe van ’n geochronologiese periode. Sisteme is die eenhede waarin erateme verdeel word en word self weer onderverdeel in series. Dus is ’n sisteem die totale gesteentes wat afgeset is tydens ’n spesifieke periode, terwyl laasgenoemde die tydperk is waarin die gesteentes gevorm is.  

Die meeste sisteme en periodes het dieselfde naam. Met Kryt kan byvoorbeeld die sisteem of periode bedoel word. 

Die jonste erateem, die Kainosoïkum, kan verdeel word in drie sisteme, van oud tot jonk:
*die Paleogeen
*die Neogeen
*die Kwartêr
Serie (stratigrafie)

’n **Serie** is die chronostratigrafiese weergawe van ’n geochronologiese epog. Series is die eenhede waarin sisteme verdeel word en word self weer onderverdeel in etages. 

Die meeste series en epogs het dieselfde naam. Met Pleistoseen kan byvoorbeeld die serie of epog bedoel word.
Etage (stratigrafie)

’n **Etage** is die chronostratigrafiese weergawe van ’n geochronologiese tydsnede. Etages is die eenhede waarin series verdeel word en word self weer onderverdeel in chronosones. 

In bepaalde gevalle is dit noodsaaklik dat daar tussen etages en series aanvullende eenhede is. Dié eenhede word respektiewelik super-etages en sub-series genoem. Dieselfde geld vir etages en chronosones. In dié geval word die eenhede sub-etages en super-chronosones genoem. Sub- en super-eenhede is nie verdere onderverdelings nie, hulle word as gelykwaardig in die hiërargie van chronostratigrafiese eenhede ingepas.
Chron

’n **Chron** is die kleinste eenheid van tyd wat in die geochronologie gebruik word en is tydperke waarin tydsnedes onderverdeel word.

In die chronostratigrafie word dit ’n chronosone genoem.
Emeishan-trappe

Die **Emeishan-trappe** is ’n groot basaltlawa-gebied in Suidwes-China, veral die provinsie Sichuan. Nes ander soortgelyke "trappe" van dié aard is Emeishan veelvuldige lae stollingsgesteente wat deur groot vulkaniese uitbarstings gevorm is.

Die uitbarstings wat die Emeishan-trappe gevorm het, het sowat 260&nbsp;miljoen jaar gelede begin. Wat volume aanbetref, word die trappe verdwerg deur die enorme Siberiese Trappe, wat nie lank daarna nie, sowat 251&nbsp;miljoen jaar gelede, gevorm is. Tog was die Emeishan-uitbarstings groot genoeg om ’n ernstige, wêreldwye uitwerking op die omgewing te hê. Dit word verbind met die sogenaamde einde-Guadalupium- of einde-Capitanium-uitwissing, toe baie plante en diere uitgesterf het tydens die Perm-periode.

Die Emeishan-trappe maak dus deel uit van ’n groter wetenskaplike debat oor die oorsake van massauitwissings. Die tydsooreenkoms tussen die vorming van die Emeishan-trappe en die einde-Guadalupium-uitwissing word deur baie aanvaar as ’n bewys dat vulkaanuitbarstings die hoofrede vir uitwissings is. Die teenstellende standpunt is dat uitwissings veroorsaak word deur die impak van groot asteroïdes en komete. Daarvolgens is die Emeishan- en soortgelyke trappe self die gevolg van sulke impakvoorvalle.

## Sien ook 
* Siberiese Trappe
* Dekan-trappe

## Verwysings 
## Bronne 
* Dobretsov, N. L. (2005) "Large Igneous Provinces of Asia (250 Ma): Siberian and Emeishan traps (plateau basalts) and associated granitoids." *Geologiya i geofizika,* Vol. 46, pp. 870-890.
* He, Bin, Yi-Gang Xu, Sun-Ling Chung, Xiao-Long Huang, and Ya-Mei Wang. (2003) "Sedimentary evidence for a rapid kilometer-scale crustal doming prior to the eruption of the Emeishan flood basalts." *Earth and Planetray Science Letters,* Vol. 213, pp. 391-405.
* He, Bin, Yi-Gang Xu, Xiao-Long Huang, Zhen-Yu Luo, Yu-Ruo Shi, Qi-Jun Yang, and Song-Yue Yu. (2007) "Age and duration of the Emeishan flood volcanism, SW China: Geochemistry and SHRIMP zircon U-Pb dating of silicic ignimbrites, post-volcanic Xuanwei Formation and clay tuff at the Chaotian section." *Earth and Planetary Science Letters* Vol. 255, pp. 306-23.
* Koeberl, Christian, and Francisca C. Martinez-Ruiz, eds. (2003) *Impact Markers in the Stratigraphic Record.* New York, Springer-Verlag.
* Yuen, David A., Shinegoru Maruyama, Shun-Ichiro Karato, and Brian F. Windley, red. (2007) *Superplumes: Beyond Plate Tectonics.* New York, Springer-Verlag.

## Eksterne skakels 
* Die Emeishan-trappe en Perm-Trias-grensvoorvalle.
* Nature - "Re-evaluating plume-induced uplift in the Emeishan large igneous province"
* Science - "Volcanism, Mass Extinction, and Carbon Isotope Fluctuations in the Middle Permian of China"
* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Chronosone

’n **Chronosone** is die chronostratigrafiese weergawe van ’n geochronologiese chron. Dit is die eenheid waarin etages verdeel word en word self nie verder verdeel nie. Dit is dus die kleinste chronostratigrafiese eenheid.

In bepaalde gevalle is dit noodsaaklik om tussen chronosones en etages aanvullende eenhede te hê. Dié eenhede word onderskeidelik super-chronosones en sub-etages genoem.
Litostratigrafiese eenheid

Die volgende **litostratigrafiese eenhede** word aangetref:
* Supergroep (Engels: *supergroup*) – twee of meer groepe of alleenstaande formasies
* Groep (*group*) – twee of meer formasies
* Subgroep (*subgroup*) – soms word ’n groep in subgroepe verdeel
* Formasie (*formation*) – primêre eenheid in litostratigrafie
* Afsetting (*member*) – litologiese subafdeling van ’n formasie
* Laag (*bed*) – kenmerkende laag in ’n afsetting of formasie
Litostratigrafie

duimnael|150px|’n Voorbeeld van ’n litostratigrafiese kolom, waarop die dikte en eienskappe van rotslae vasgestel kan word.
[duimnael|links|250px|Strata in Salta ([Argentinië)]]
**Litostratigrafie** is ’n vakgebied binne die stratigrafie en geologie waarin die volgorde van rotslae bestudeer word. Die doel is die opstel van litostratigrafiese kolomme waarin die dikte en eienskappe van rotslae vasgestel kan word.

In teenstelling met chronostratigrafie, waar die chronologiese volgorde van gesteentes bepaal word, gaan dit in litostratigrafie om die eienskappe van rotslae soos dit op ’n bepaalde plek aangetref word. 

Omdat die dikte in die lae van streek tot streek kan verskil of die materiale van die lae van plek tot plek kan verskil, is litostratigrafie per definisie ’n vorm van streeksgeologie.

## Sien ook
*Litostratigrafiese eenheid
Maximilian Schell

duimnael|links|Maximilian Schell in *Judgment at Nuremberg*, waarvoor hy in 1962 'n Oscar gewen het.
**Maximilian Schell** (Wene, 8 Desember 1930 - Innsbruck, 1 Februarie 2014) was 'n Oostenryks-Switserse akteur, regisseur, en vervaardiger.

Schell is gebore in Wene en het grootgeword in Zürich. Hy het 'n ouer suster, Maria Schell, gehad. Sy het opgang in die rolprentbedryf gemaak in die 1950's, maar daarna agteruitgegaan weens 'n neurologiese steuring. Van 1955 af het hy in rolprente gespeel. Schell het sy rolprentdebuut in 1958 gemaak in *The Young Lions*. Vir sy rol in die rolprent *Judgment at Nuremberg* (1961) het hy 'n Oscar vir die beste akteur gekry.

Schell is oornag oorlede in die Oostenrykse stad Innsbruck ná 'n "skielike en ernstige siekte", aldus sy agent, Patricia Baumbauer.

## Filmografie (keur) 
* 1999: *Joan of Arc*
* 1998: *Deep Impact*
* 1998: *Vampires*
* 1998: *Left Luggage*
* 1993: *Candles in the Dark*
* 1990: *The Freshman*
* 1979: *The Black Hole*
* 1977: *A Bridge Too Far*
* 1977: *Cross of Iron*
* 1974: *The Odessa File*
* 1964: *Topkapi*
* 1961: *Judgment at Nuremberg*
* 1958: *The Young Lions*

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  'n Uittreksel uit *Judgment at Nuremberg*, waarvoor hy die Oscar vir beste akteur gekry het. URL besoek op 1 Februarie 2014.
*  *Maximilian Schell nicely recalls talented but tragic "Sister Maria"* , *Chicago Tribune*, 9 Julie 2004. URL besoek op 1 Februarie 2014.
Wildemispel

Die **wildemispel** (*Vangueria infausta*) is 'n boom wat aan die katjiepiering-familie, Rubiaceae behoort. Dit is inheems aan die suidelike en oostelike Afrotropiese gebied en kom in Angola, Botswana, Demokratiese Republiek die Kongo, Eswatini, Kameroen, Kenia, Malawi, Mosambiek, Kaprivistrook in Namibië, Rwanda, Soedan, Tanzanië, Uganda, Zambië en Zimbabwe voor. In Suid-Afrika kom die spesie in elke provinsie behalwe die Wes-Kaap voor.

Die vrugte word deur mense geëet en het 'n aangename appel-tipe smaak.

Die boom se FSA-nommer is 702.

## Subspesies 
Die spesie het drie subspesies:
* *Vangueria infausta var. campanulata* (Robyns) Verdc.
* *Vangueria infausta subsp. infausta*
* *Vangueria infausta subsp. rotundata* (Robyns) Verdc.

## Fotogalery 

Vangueria infausta, habitus, a, Pretoria NBT.jpg|'n Wildemispel in Pretoria se Nasionale Botaniese Tuin
Vangueria infausta, blomme, Schanskop.jpg|Blomme
Vangueria infausta, vrugte, a, Schanskop.jpg|Vrugte

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* Plants of the World Online
* REDLIST Sanbi

## Eksterne skakels 
* 
*
Inpersing

[duimnael|300px|Skematiese voorstelling van inpersing. A = batoliet (nog nie gestol nie: ’n magmakamer); B = rotsgang; C = lakkoliet; D = pegmatiet; E = rotsplaat; F = [stratovulkaan. Prosesse: 1 = jonger inpersing sny deur ’n ouer rotslaag; 2 = xenoliet in ’n magmakamer; 3 = kontakmetamorfose; 4 = aardoppervlak word opgestoot deur die ontstaan van ’n lakkoliet.]]
duimnael|150px|Devils Tower, ’n inpersing wat ontbloot is deur die erosie van die sagter omliiggende gesteente.
**Inpersing** of **intrusie** vind plaas wanneer magma van onder die aarde se oppervlak geleidelik in krake en openinge ingepers word. Soms word bestaande rots uit die pad gedruk, ’n proses wat miljoene jare kan duur. Wanneer die magma geleidelik afkoel en verhard, kritalliseer verskillende dele in minerale. Baie bergreekse, soos die Sierra Nevada in Kalifornië, is deur inpersing gevorm.

Intrusie is een van twee maniere waarop stollingsgesteente kan vorm; die ander is ekstrusie of vulkaanuitbarstings. Eersgenoemde vorm dus uit magma wat in die aardkors afkoel, terwyl ekstrusie bo die aarde se oppervlak plaasvind.

Daar is baie soorte inpersings, van bergreeksgroote batoliet tot dun are in die aardkors. Inpersings wat deur erosie ontbloot word, bedek soms groot oppervlakke. ’n Bekende voorbeeld van inpersing is Devils Tower in Noordoos-Wyoming in die VSA.

## Vorms 
Inpersings word geklassifiseer volgens die vorm en grootte van die intrusierots en sy verhouding met die omringende formasies:
* Batoliet: ’n groot, onreëlmatige uitsteeksel
* Rotsgang: ’n relatief nou, afgeplatte uitsteeksel, dikwels byna vertikaal
* Lakkoliet: met ’n plat basis en ronde bokant, gewoonlik met ’n toevoerpyp onder
* Lopoliet: met ’n ronde, plat bokant en ’n vlak, ronde basis 
* Fakoliet: lensvormig
* Vulkaanpyp of -nek: buisagtige, rofweg vertikale uitsteeksel wat as toevoerpyp vir ’n vulkaan kon gedien het
* Rotsplaat: relatief dun en plat 
* Koepeltjie: klein en onreëlmatig
Rynromantiek

duimnael|regs|In Karl Christian Köhler se litografie *Der Rhein* (omstreeks 1870) word die oorsteking van die Ryn as kunsmotief ook 'n allegorie van die Rynromantiek
duimnael|regs|Die kasteel Katz en die Loreley-rots
duimnael|regs|In die 19de eeu is die bouvalle van middeleeuse Rynkastele soms heropgebou. Die eerste herboude kasteel was Rheinstein naby Trechtingshausen
duimnael|regs|Die 19de eeuse kasteel Stolzenfels is deur die Rynromantiek geïnspireer

Die **Rynromantiek** was 'n kuns- en kultuurstroming binne die Romantiek waarin die rivierlandskap en die sages en mites, wat rondom die geskiedenis van die Duitse Rynvallei ontstaan het, die middelpunt van belangstelling geword en groot invloed op die Duitse Romantiek uitgeoefen het. Vanaf die laat 18de tot die laat 19de eeu het die Rynromantiek in alle kunsgenres uitdrukking gevind en van riviervaarte op die Ryn 'n gewilde toeriste-aantreklikheid gemaak – en die prototipe van georganiseerde toerisme. Dit was die kombinasie van 'n ongerepte rivier, die lig van die Rynvallei, die steil rotswande langs sy oewers, die middeleeuse karakter  van die nedersettings langs die rivier en die bouvalle van kastele waardeur kunstenaars en besoekers gefassineer is.

## Antieke en middeleeuse rivierervarings 
Die middelloop van die Ryn tussen Rüdesheim en Bingen in die suide en Remagen in die noorde word vanweë sy landskapformasies as die mooiste deel van die Ryn beskou. Van oudsher was die Ryn 'n belangrike waterweg wat die noordelike en suidelike gebiede van Sentraal-Europa met mekaar verbind het. So het reeds vanaf die Romeinse tydperk groot skare soldate, koopmanne, reisigers en pelgrims die Ryn bevaar. Maar vir hulle was dit meestal 'n gevaarlike riviertog deur 'n soms baie noue vallei waar hulle die rotse moes vermy.

In die laat middeleeue was die Ryn een van die vernaamste handelsroetes noord van die Alpe, en net langs die kort riviergedeelte tussen Bingen en Koblenz was daar in die 14de eeu meer as tien doeanegrense. Kastele is opgerig om die betaling van doeanegelde te verseker, en min reisigers of koopmans het hul tog as plesiervaart ervaar. Nogtans was daar enkele stemme soos dié van Pero Tafur, 'n Spaanse adellike wat die Ryn in 1438 bevaar en sy reiservaring beskryf het:

## Verwysings