Fomalhaut

**Fomalhaut** (ook bekend as **Alpha Piscis Austrini** of **α&nbsp;PsA**) is die helderste ster in die sterrebeeld Suidelike Vis (Piscis Austrinus) en een van die helderste sterre in die lug. Dit is ’n A-tipe hoofreeksster sowat 25&nbsp;ligjare van die Son af. Dit is eintlike ’n driedubbele ster, wat bestaan uit Fomalhaut, die K-tipe hoofreeksster **TW Piscis Austrini** en die M-tipe rooidwerg **LP 876-10**. Die komponente is egter verskeie grade van mekaar af. Volgens die reëls vir name van veelvoudige sterstelsels word die drie kompnente – Fomalhaut, TW&nbsp;Piscis Austrini en LP&nbsp;876-10 – onderskeidelik A, B en C genoem. Toe ’n planeet in die stelsel ontdek is, is dit **Fomalhaut&nbsp;b** genoem.

Die ster se tradisionele naam kom van die Arabiese فم الحوت *Fom al-Haut*, "die bek van die (Suidelike) Vis" (letterlik "die bek van die walvis"), ’n vertaling van hoe Ptolemeus dit genoem het. In 2016 het die Internasionale Astronomiese Unie (IAU) se sternaamwerkgroep besluit om name eerder aan individuele sterre as stergroepe te gee; hulle het die naam "Fomalhaut" vir komponent&nbsp;A goedgekeur.

In Julie 2014 het die IAU ’n veldtog met die hulp van die publiek begin om name aan sekere eksoplanete toe te ken. In Desember 2015 is aangekondig die wennaam vir Fomalhaut&nbsp;b is **Dagon**. Dagon was ’n Semitiese godheid wat dikwels uitgebeeld word as halfman, halfvis.

## Fomalhaut A 
[duimnael|210px|links|’n Stofring om Fomalhaut&nbsp;A, deur [Europese Suidelike Sterrewag#Atacama Large Millimeter/submillimeter Array|ALMA. ]]

Met ’n deklinasie van -29,6° is Fomalhaut suid van die hemelewenaar geleë en dus beter uit die Suidelike Halfrond sigbaar, maar ook uit diele van die Noordelike Halfrond.

Dit is ’n jong ster. Daar is lank geglo dit is net 100 tot 300&nbsp;miljoen jaar oud, met ’n moontlike lewensduur van ’n miljard jaar. en straal aansienlike infrarooi uit. Metings van Fomalhaut se rotasie dui aan die skyf lê om sy ewenaar, soos verwag kan word uit teorieë oor planeetvorming.

Op 13 November 2008 het sterrekundiges die waarneming aangekondig van ’n voorwerp, wat hulle aangeneem het ’n eksoplaneet is, wat net binne die buitenste stofring om die ster wentel. Dit was die eerste ekstrasolêre wentelende voorwerp wat in sigbare lig gesien is; dit is deur die Hubble-ruimteteleskoop afgeneem. Voorheen is die teenwoordigheid van ’n planeet vermoed vanweë die skerp binnerand van die skyf. Die massa van die planeet, Fomalhaut b, is geraam as nie meer as drie keer dié van Jupiter nie, en minstens so groot soos Neptunus s'n.

|-
| **Warm buiteskyf**
| colspan="4"| 0,21-0,62 AE *of* 0,88-1,08 AE
| —
| —

## Fomalhaut B (TW Piscis Austrini) 
Fomalhaut vorm ’n dubbelster met die K-tipe hoofreeksster TW&nbsp;Piscis Austrini (TW&nbsp;PsA), wat omrent 0,91&nbsp;ligjare van hom af lê.

Die naam TW&nbsp;Piscis Austrini is dié van ’n veranderlike ster. Fomalhaut&nbsp;B is ’n opvlamster van die soort bekend as BY Draconis-veranderlikes. Dit wissel effens in skynbare magnitude, tussen 6,44 en 6,49 oor ’n tydperk van 10,3&nbsp;dae. Hoewel dit kleiner as die Son is, is dit taamlik groot vir ’n opvlamster. Die meeste opvlamsterre is M-tipe dwergsterre.

Die moontlikheid van ’n eksoplaneet bestaan, maar is nog nie bevestig nie. As dit wel bestaan, het die planeet ’n radius van sowat 0,92&nbsp;keer die Aarde s’n en wentel dit elke 10,05&nbsp;dae om die ster op ’n afstand van rofweg 0,082&nbsp;AE.

## Fomalhaut C (LP 876-10) 
In Oktober 2013 het Eric Mamajek en medewerkers van die RECONS-konsortium aangekondig die voorheen bekende ster LP&nbsp;876-10, met ’n groot eiebeweging, het ’n afstands-, snelheids- en kleurmagnitude-posisie wat ooreenstem met ’n lid van die Fomalhaut-stelsel. Die ster is aanvanklik deur Willem Luyten aangeteken in sy eiebewegingkatalogus van 1979; ’n presiese trigonometriese parallaks en radiale snelheid is agter eers onlangs gemeet.

LP&nbsp;876-10 (Fomalhaut&nbsp;C) is ’n rooidwerg van spektraaltipe M4&nbsp;V, en lê nog verder van Fomalhaut&nbsp;A as TW&nbsp;PsA: sowat 5,7° in die naburige sterrebeeld Waterdraer, terwyl Fomalhaut&nbsp;A en TW&nbsp;PsA albei in die Suidelike Vis lê. Sy huidige ligging is sowat 2,5&nbsp;ligjare van Fomalhaut A en 3,22&nbsp;ligjare van TW&nbsp;PsA af. Dit lê heeltemal binne die getyradius van die Fomalhaut-stelsel, wat 6,2&nbsp;ligjare is. In Desember 2013 het Kennedy et al. die ontdekking aangekondig van ’n koue stofskyf om Fomalhaut&nbsp;C met behulp van infrarooibeelde van die Herschel-ruimtesterrewag. Stelsels met verskeie sterre wat verskeie stofskywe het, is uiters skaars.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* Herdruk van planeet se ontdekkingsartikel
* Astrobites summary of Janson et al. 2012, "The Spitzer IR non-detection of Fomalhaut b"
* Astrobites summary of Boley et al. 2012, "The ALMA observations of the Fomalhaut ring system"
* "Researchers find that bright nearby double star Fomalhaut is actually a triple" (Astronomy, 8 Oktober 2013)

* 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia