Édith Piaf

**Édith Giovanna Gassion** (19 Desember 1915 - 10 Oktober 1963), bekend as **Édith Piaf** (Franse uitspraak: *edit pjaf*), was 'n Franse sanger en liriekskrywer wat die bekendste was vir liedjies in die kabaret- en Franse chanson-styl. Sy word algemeen beskou as Frankryk se grootste gewilde sanger en een van die gevierdste kunstenaars van die 20ste eeu.

Piaf se musiek was dikwels outobiografies en sy het gespesialiseer in liedjies oor liefde, verlies en hartseer. Haar bekendste liedjies sluit in "La Vie en rose" (1946), "Non, je ne regrette rien" (1960), "Hymne à l'amour" (1949), "Milord" (1959), "La Foule" (1957), "L'Accordéoniste" (1940) en "Padam, padam..." (1951).

Nadat sy haar loopbaan begin het deur op 14-jarige ouderdom saam met haar pa te toer, het haar roem gedurende die Duitse besetting van Frankryk toegeneem. In 1945 is Piaf se kenmerkende lied, "La Vie en Rose" ("Die Lewe in Pienk"), uitgereik. Sy het in die laat 1940's Frankryk se gewildste vermaakkunstenaar geword en het ook deur Europa, Suid-Amerika en die VSA getoer, waar haar gewildheid gelei het tot agt verskynings op *The Ed Sullivan Show*.

Piaf het steeds opgetree, insluitend in verskeie reekse konserte by die Paris Olympia-musieksaal, tot 'n paar maande voor haar dood in 1963 op die ouderdom van 47. Haar laaste lied, "L'Homme de Berlin", is in April 1963 saam met haar man opgeneem. Sedert haar dood is verskeie dokumentêre films en rolprente oor Piaf se lewe vervaardig as 'n belangrike deel van die Franse kultuur.

## Vroeë lewe
links|thumb|140px|Piaf as kind.
links|duimnael|140px|Piaf in 1962.

Ondanks talle biografieë is 'n groot deel van Piaf se lewe onbekend. Haar geboortesertifikaat dui aan dat sy op 19 Desember 1915 in Parys, in die Tenon-hospitaal, gebore is.

Haar geboortenaam was Édith Giovanna Gassion. Die naam "Édith" is geïnspireer deur die Britse verpleegster Edith Cavell, wat twee maande voor Édith se geboorte tereggestel is omdat sy Franse soldate tydens die Eerste Wêreldoorlog uit Duitse gevangenskap help ontsnap het. Twintig jaar later het haar eerste promotor haar verhoognaam "Piaf" geskep, gebaseer op die Franse woord vir "mossie".

Édith se ma, Annetta Giovanna Maillard, was 'n sanger en sirkuskunstenaar van Italiaanse afkoms wat onder die verhoognaam "Line Marsa" opgetree het. Haar pa, Auguste Eugène Maillard, was van Franse afkoms, en haar ouma, Emma (Aïcha) Saïd Ben Mohammed, was 'n akrobaat van Kabielse (Berberse) en Italiaanse afkoms.

Annetta en Louis is op 4 Junie 1929 geskei. Piaf se ma het haar ná haar geboorte versaak, en sy het 'n kort tydjie by haar ouma aan moederskant, Emma (Aïcha), in Normandië gewoon. Toe haar pa in 1916 by die Franse leër aansluit om in die Eerste Wêreldoorlog te veg, het hy haar na sy ma geneem, wat 'n bordeel in Normandië bestuur het. Daar het die prostitute na Piaf omgesien.

Van ouderdom drie tot sewe was Piaf glo blind weens horingvliesontsteking. Volgens een van haar biograwe het sy haar sig herwin ná 'n pelgrimstog ter ere van sint Thérèse van Lisieux, waarvoor die bordeel se prostitute geld ingesamel het. Piaf het beweer dit was 'n wondergenesing.

## Loopbaan
thumb|180px|Piaf in 1946 saam met Les Compagnons de la chanson.

### 1929-'39
Op 14-jarige ouderdom het Piaf by haar pa aangesluit in sy akrobatiese straatskoue deur Frankryk, waar sy vir die eerste keer in die openbaar begin sing het. Die volgende jaar het sy Simone "Mômone" Berteaut ontmoet, wat 'n lewenslange metgesel geword het. Berteaut het later valslik in 'n memoire voorgegee sy is Piaf se halfsuster.

Saam het hulle op straat gesing en geld verdien. Met die ekstra geld wat Piaf as deel van 'n akrobatiese trio verdien het, kon sy en Berteaut hulle eie blyplek huur.

In 1932 het Piaf 'n jong man met die naam Louis Dupont ontmoet en 'n tyd lank saam met hom gewoon; sy het swanger geraak en op 11 Februarie 1933 die lewe geskenk aan 'n dogter, Marcelle "Cécelle" Dupont, toe Piaf slegs 17 was. Nadat haar verhouding met Dupont geëindig het, het Marcelle, wat by haar pa gewoon het, meningitis opgedoen en in Julie 1935 op tweejarige ouderdom gesterf. het Leplée geïnspireer om haar die bynaam *La Môme Piaf* te gee, 'n Storm van negatiewe media-aandag het nou Piaf se loopbaan bedreig. Sy het vriendskappe aangeknoop met prominente mense, soos die akteur en sanger Maurice Chevalier en die digter Jacques Bourgeat. Piaf het ook in verskeie nagklubs en bordele opgetree wat tussen 1940 en 1945 floreer het. Baie van Parys se topnagklubs is vir Duitse offisiere en Franse meelopers gereserveer. Piaf is genooi om aan 'n konserttoer na Berlyn deel te neem wat deur Duitse offisiere en bekende kunstenaars gereël is. In 1942 kon sy 'n luuksewoonstel in 'n goeie Paryse buurt bekostig. 

Piaf is daarvan beskuldig dat sy met die Duitse besetters saamwerk en moes noodgedwonge voor 'n naoorlogse regshof getuig, want daar was planne on haar radio-optredes te verbied. Haar sekretaris, Andrée Bigard, 'n lid van die Franse Weerstand, het egter ná Frankryk se bevryding in haar guns gepraat. Volgens Bigard het sy verskeie kere in kampe vir oorlogsgevangenes in Duitsland opgetree en was sy instrumenteel in die ontsnapping van 'n paar gevangenes. Voor die oorlog het Piaf Michel Emer, 'n Joodse musikant wat beroemd was vir die liedjie ''L'Accordéoniste'', ontmoet en vir hom betaal om na Frankryk te reis, waar hy in veiligheid gebly het tot met die bevryding. Ná de regsgeding was Piaf gou weer aan die sing en in Desember 1944 het sy vir die Geallieerde magte opgetree saam met die sanger/akteur Yves Montand. In 1947 het sy die lirieke vir die lied "What Can I Do?" vir haar minnaar Montand geskryf. Binne 'n jaar het Montand een van die beroemdste sangers in Frankryk geword. Sy het hul verhouding beëindig toe hy byna so gewild soos sy was.

## Persoonlike lewe
Tydens 'n toer deur Amerika in 1947 het Piaf die bokser Marcel Cerdan ontmoet en verlief geraak. Hulle het 'n verhouding gehad wat internasionale opslae gemaak het, aangesien Cerdan die voormalige middelgewigwêreldkampioen was en destyds getroud was met drie kinders. In Mei 1950 het Piaf die trefferlied "Hymne à l'amour" opgeneem en dit aan Cerdan opgedra.

thumb|links|240px|Piaf en Sarapo in 1962.
Piaf is in 1951 in 'n motorongeluk beseer. Beide Piaf en Aznavour (toe haar assistent) was passasiers in die voertuig. Piaf het in die ongeluk 'n gebreekte arm en twee gebreekte ribbes opgedoen. Haar dokter het die middel morfien as behandeling voorgeskryf. Dit het tot 'n afhanklikheid daarvan gelei, tesame met haar alkoholprobleme.

In 1962 het sy met Théo Sarapo (Theophanis Lamboukas) getrou. Hy was 'n sanger, akteur en voormalige haarkapper van Griekse afkoms wat in Frankryk gebore is. en hulle het getroud gebly tot met Piaf se dood. Sy is na haar villa aan die Franse Riviera geneem, waar Sarapo en haar vriendin Simone Berteaut na haar omgesien het. Oor die volgende paar maande het sy tussen bewussyn en bewusteloosheid gewissel voordat sy op 10 Oktober 1963 op die ouderdom van 47 oorlede is. Daar word gesê Sarapo het haar liggaam in die geheim van haar villa na Parys geneem sodat aanhangers sou glo sy is in haar tuisstad oorlede.

Piaf se liggaam is begrawe in die Père Lachaise-begraafplaas in Parys, waar haar graf een van dié is wat die meeste besoek word. Volgens Piaf se kollega Charles Aznavour was haar begrafnisstoet die enigste ding sedert die einde van die Tweede Wêreldoorlog wat die verkeer in Parys heeltemal tot stilstand laat kom het. Vyftig jaar later het die Franse Katolieke Kerk van mening verander en vir Piaf op 10 Oktober 2013 ’n dodemis gehou in die Sint Jean-Baptistekerk in Belleville, Parys (die gemeente waarin sy gebore is).

## Nalatenskap
Die Franse media publiseer voortdurend tydskrifte, boeke, toneelstukke, televisieprogramme en rolprente oor die ster, dikwels op die herdenking van haar dood.

In 1973 is die Vereniging van die Vriende van Édith Piaf gestig, gevolg deur die inhuldiging van die Édith Piaf-plein in 1981 in Belleville. Die Sowjet-sterrekundige Ljoedmila Georgijewna Karatsjkina het 'n asteroïed, 3772&nbsp;Piaf, na haar genoem.

'n Aanhanger en die skrywer van twee Piaf-biografieë bestuur die Édith Piaf-museum van twee kamers in Parys. Die museum is in die aanhanger se woonstel geleë en funksioneer sedert 1977.

'n Konsert getiteld Piaf: A Centennial Celebration is op 19 Desember 2015 by The Town Hall in New York gehou ter herdenking van die 100ste verjaardag van Piaf se geboorte. Die geleentheid is aangebied deur Robert Osborne en vervaardig deur Daniel Nardicio en Andy Brattain. Optredes het ingesluit dié van Little Annie, Gay Marshall, Amber Martin, Marilyn Maye, Meow Meow, Elaine Paige, Molly Pope, Vivian Reed, Kim David Smith en Aaron Weinstein.

Tydens die openingsgeleentheid van die Olimpiese Somerspele 2024 in Parys het die Kanadese sangeres Celine Dion "L'Hymne à l'amour" gesing.

### Biografieë
Piaf se lewe was die onderwerp van talle rolprente, onder andere:
* *Piaf* (1974), geregisseer deur Guy Casaril, oor haar vroeë jare
* *Édith et Marcel* (1983), geregisseer deur Claude Lelouch, oor Piaf se verhouding met Marcel Cerdan
* *Piaf ... Her Story ... Her Songs* (2003), deur Raquel Bitton
* *La Vie en Rose* (2007), geregisseer deur Olivier Dahan
* *The Sparrow and the Birdman* (2010), deur Raquel Bitton
* *Edith Piaf Alive* (2011), deur Flo Ankah
* *Piaf, voz y delirio* (2017), deur Leonardo Padrón.

Dokumentêre oor Piaf se lewe sluit in:
* *Édith Piaf: A Passionate Life* (24 Mei 2004)
* *Édith Piaf: Eternal Hymn* (''Éternelle, l'hymne à la môme*)
* *Piaf: Her Story, Her Songs* (Junie 2006)
* *Piaf: La Môme* (2007)
* *Édith Piaf: The Perfect Concert* en *Piaf: The Documentary'' (Februarie 2009)

In 1978 is 'n toneelstuk met die titel *Piaf* (deur die Engelse dramaturg Pam Gems) in Londen en New York begin opvoer.

In 2023 het die Warner Music Group 'n nuwe biofilm oor Piaf aangekondig wat deur 'n kunsmatige-intelligensie-program vertel sal word wat aangepas is om met Piaf se stem te praat.

## Diskografie
Die volgende titels is kompilasies van Piaf se liedjies en nie heruitreikings van titels wat die lig gesien het terwyl Piaf aktief was nie. Die meeste datums is die oorspronklike uitreikingsdatum.
* *Edith Piaf: Edith Piaf*, 1961
* *Potpourri par Piaf*, 1962
* *Ses Plus Belles Chansons*, 1969
* *The Voice of the Sparrow: The Very Best of Édith Piaf*, Junie 1991
* *Édith Piaf: 30th Anniversaire*, 5 April 1994
* *Édith Piaf: Her Greatest Recordings 1935-1943*, 15 Julie 1995
* *The Early Years: 1938–1945, Vol. 3*, 15 Oktober 1996
* *Hymn to Love: All Her Greatest Songs in English*, 4 November 1996
* *Gold Collection*, 9 Januarie 1998
* *The Rare Piaf 1950–1962*, 28 April 1998
* *La Vie en rose*, 26 Januarie 1999
* *Montmartre Sur Seine*, 19 September 2000
* *Éternelle: The Best Of*, 29 Januarie 2002
* *Love and Passion*, 8 April 2002
* *The Very Best of Édith Piaf*, 29 Oktober 2002
* *75 Chansons*, 22 September 2005
* *48 Titres Originaux*, 9 Januarie 2006
* ''Édith Piaf: L'Intégrale, 27 Februarie 2007
* *Édith Piaf: The Absolutely Essential 3 CD Collection, 31 Mei 2011
* *Édith Piaf: Symphonique'', 13 Oktober 2023.

## Filmografie
## Verwysings