Harlem

**Harlem** is 'n woonbuurt in Bo-Manhattan in die stad New York. Dit word rofweg begrens deur die Hudsonrivier in die weste; die Harlemrivier en 155th Street in die noorde; Fifth Avenue in die ooste; en Central Park-Noord in die suide. Die groter Harlem sluit verskeie ander woonbuurte in.

Die buurt was aanvanklik 'n Nederlandse dorp wat in 1658 amptelik ontstaan het. Dit is genoem na die stad Haarlem in Nederland.

Harlem se geskiedenis word gekenmerk deur 'n reeks ekonomiese siklusse van oplewing en insinking, met aansienlike bevolkingsverskuiwings wat met elke siklus gepaardgegaan het. Dit is in die 19de eeu hoofsaaklik deur Amerikaanse Jode en Italiane bewoon, maar Afro-Amerikaners het tydens die Groot Migrasie in die 20ste eeu in groot getalle daarheen getrek. In die 1920's en 1930's was Sentraal- en Wes-Harlem die middelpunt van die Harlem-renaissance, 'n groot Afro-Amerikaanse kultuurbeweging.

Teen die 1970's het baie inwoners wat dit kon bekostig uit die buurt getrek op soek na beter skole en huise en veiliger strate. Dié wat agtergebly het, was die armstes. Hoewel die regering $100&nbsp;miljoen bestee het om werkopleiding en woonomstandighede oor 'n tydperk van 10 jaar te verbeter, het Harlem geen verbetering getoon nie.

Ná die 1990's het Harlem weer begin groei. Tussen 1990 en 2006 het die inwonertal met 16,9% toegeneem. Weens werkverliese tydens die Groot Depressie van die 1930's en die deïndustrialisasie van New York ná die Tweede Wêreldoorlog het armoede en misdadigheid in Harlem aansienlik gestyg. In die 21ste eeu het misdadigheid weer afgeneem en Harlem is opgeknap en gerestoureer.

Die gebied het 'n moltrein en busse. Daar is verskeie skole en dit is naby 'n aantal universiteite.

## Geografie
thumb|160px|links|'n Kaart van Bo-Manhattan, met Groter Harlem uitgelig. Die ware Harlem is in die middel.

Harlem is in Bo-Manhattan geleë. Die drie buurte wat die Groter Harlem uitmaak – Wes-, Sentraal- en Oos-Harlem – strek van die Harlem- en Oosrivier in die ooste tot die Hudsonrivier in die weste; en van 155th Street in die noorde tot 'n ongelyke grens in die suide wat strek van 96th Street oos van Fifth Avenue, 110th Street tussen Fifth Avenue en Morningside Park, en 125th Street wes van Morningside Park tot die Hudsonrivier. maar die *Encyclopedia of New York City* beskou net Sentraal-Harlem as die ware Harlem.

Sentraal-Harlem is die naam van die ware Harlem; dit val onder Manhattan Community District 10. Fifth Avenue en Marcus Garvey Park skei dié gebied van Oos-Harlem in die ooste.

### SoHa-omstredenheid
In die 2010's het sommige eiendomsagente begin om Suid-Harlem en Morningside Heights "SoHa" te noem ('n naam wat vir "South Harlem" staan in die styl van SoHo ("South of Houston Street") en NoHo ("North of Houston Street"), ook in Manhattan, in 'n poging om die modernisering van die buurte te versnel. "SoHa", soos toegepas op die gebied tussen West 110th Street en 125th Street, het 'n omstrede naam geword. 

Inwoners en ander kritici wat dié hernoeming van die gebied teengestaan het, het die naam SoHa beskryf as "beledigend en nog 'n teken van modernisering wat handuit geruk het". Volgens hulle "wis dit nie net die woonbuurt se ryk geskiedenis uit nie, maar lyk dit ook of dit daarop ingestel is om nuwe huurders te lok, insluitende studente van die nabygeleë Columbia-universiteit".

Verskeie New Yorkse politici het wetgewing begin om dié praktyk om woonbuurte te hernoem, stop te sit. In ander New Yorkse woonbuurte het dit gelei tot hoër huur en eiendomswaardes, sowel as 'n "verskuiwing in demografie". Hulle het die gebied op 'n halfnomadiese basis beset. Tot 'n paar honderd het op die Harlemse vlaktes geboer. Tussen 1637 en 1639 is 'n paar nedersettings gestig. Harlem is in 1660 amptelik geïnkorporeer, onder die leierskap van Peter Stuyvesant.. 

Tydens die Amerikaanse Rewolusie het die Britte Harlem tot op die grond afgebrand. Dit het lank geduur om die gebied te herbou, want Harlem het in die laat 18de eeu stadiger gegroei as die res van Manhattan. Ná die Amerikaanse Burgeroorlog het Harlem 'n ekonomiese opbloei beleef, wat in 1868 begin het. Die buurt was 'n toevlugsoord vir New Yorkers, maar ook toenemend vir arm Jode en Italiane. Die bou van spoorlyne het Harlem se ekonomiese groei aangehelp, want dit het Harlem met Laer en Sentraal-Manhattan verbind.

Die Joodse en Italiaanse inwoners het afgeneem, terwyl swart mense en Puerto Ricane in dié tyd toegeneem het. Die Groot Migrasie van swart mense na die noordelike nywerheidstede in die vroeë 20ste eeu is aangevuur deur hulle begeerte om die Jim Crow-wette van die Suide agter te laat en beter werk- en opvoedingsgeleenthede vir hulle kinders te soek. In die Eerste Wêreldoorlog het uitbreidende nywerhede swart werkers gesoek vir nuwe werke, waarvoor min werkers beskikbaar was omdat baie jong mans vir die weermag opgeroep is. 

Van omtrent die einde van die Tweede Wêreldoorlog is Harlem verbind met die *New Negro*-beweging en daarna die kunsbeweging bekend as die Harlem-renaissance, wat poësie, romans, die teater en beeldende kunste ingesluit het. So baie swart mense het gekom dat dit "die bestaan van sommige vooraanstaande nywerhede van Georgia, Florida, Tennessee en Alabama bedreig het". Baie van hulle het hulle in Harlem gevestig. Teen 1920 was 32,43% van Sentraal-Harlem se inwoners swart. Volgens die sensus van 1930 was 70,18% van hulle swart en het hulle tot so ver suid as Central Park, by 110th Street, gewoon.

Teen die 1930's is die buurt egter hard getref deur werkverliese tydens die Groot Depressie. In die vroeë deel van die dekade was 25% van die inwoners werkloos, en werkvooruitsigte het dekades lank sleg gebly. Indiensneming onder swart New Yorkers het gedaal namate sommige tradisioneel swart poste, soos dié vir huiswerkers en sommige soorte handarbeid, deur ander etniese groepe oorgeneem is. Baie nywerhede het New York heeltemal verlaat, veral ná 1950. Verskeie opstande het in dié tyd in Harlem uitgebreek, insluitende dié van 1935 en 1943.

thumb|200px|'n Woonstelblok in Sentraal-Harlem.
thumb|200px|'n Vervalle gebou in Harlem ná die 1970's.
Groot veranderings het nà die Tweede Wêreldoorlog plaasgevind. In die laat 1950's en vroeë 1960's was Harlem die terrein van 'n reeks stakings deur huurders teen hoë rente. Die groepe wat die optogte gelei het, wou hê die stad moes woonsteleienaars dwing om die gehalte van huisvesting te verbeter, rotte en kakkerlakke uit te roei, hitte in die winter te voorsien en huur te beperk.

Die grootste openbare projekte in dié jare in Harlem was openbare huisvesting, met die meeste wat in Oos-Harlem gebou is. Bestaande strukture is afgebreek en met eiendomme vervang wat in die stad ontwerp en bestuur is. In die teorie sou dit 'n veiliger en aangenamer omgewing skep as dié deur privaat eienaars. Vanweë besware uit die gemeenskap is die bou van nuwe projekte stopgesit.

Van die middel 20ste eeu af was die gehalte van opvoeding in Harlem 'n bron van kommer. In die 1960's het sowat 75% van leerlinge in Harlem onderpresteer in lees en 80% in wiskunde. In 1964 het inwoners twee skoolboikotte begin om aandag op die probleem te vestig. In Sentraal-Harlem het 92% van studente tuis gebly. 

In die tydperk ná die oorlog was Harlem nie meer die grootste tuiste van die stad se swart mense nie, maar dit het die kulturele en politieke hoofstad van swart New York, en moontlik swart Amerika, gebly.

Teen die 1970's het baie inwoners wat dit kon bekostig uit die buurt getrek op soek na beter skole en huise en veiliger strate. Dié wat agtergebly het, was die armstes en swaks geskooldes, met die minste geleenthede vir sukses. Hoewel die federale regering $100&nbsp;miljoen bestee het om werkopleiding, gesondheidsorg, opvoeding, openbare veiligheid, saniteit, huisvesting en ander omstandighede oor 'n tydperk van 10 jaar te verbeter, het Harlem geen verbetering getoon nie. 

Die stad het sy talle eiendomme in Harlem in 1985 op veilings begin verkoop. Die doel was om die gemeenskap te verbeter deur eiendomme in die hande te plaas van die mense wat daar woon en dit moes onderhou. In baie gevale sou die regering 'n eiendom heeltemal restoureer en dit dan teen laer as markprys verkoop.

Ná die 1990's het Harlem weer begin groei. Tussen 1990 en 2006 het die inwonertal met 16,9% toegeneem, en die persentasie swart inwoners het van 87,6% tot 69,3% gedaal.

[200px|left|thumb|Die [Apollo-teater in 125th Street in November 2006.]]
Die Apollo-teater het op 26 Januarie 1934 sy deure in 125th Street geopen, in 'n voormalige burlesketeater. Die Savoy Ballroom, in Lenox Avenue, was 'n bekende venue vir swingdanse en is verewig in 'n bekende liedjie uit die tydperk, "Stompin' At The Savoy". In die 1920's en 1930's was daar meer as 125 vermaakvenues tussen Lenox Avenue en Seventh Avenue in Sentraal-Harlem, insluitende *speakeasies* (kroeë wat onwettige drank verkoop het), kafees, braairestaurante en ander eetplekke, tavernes, teaters en dansplekke.

133rd Street het bekend geword as "Swing Street" en was die tuiste van kabarette, *speakeasies* en die jazztoneel tydens die Drankverbodtydperk. Dit is ook "Jungle Alley" gedoop vanweë die rassevermenging in die strate. Sommige jazzvenues, insluitende die Cotton Club, waar Duke Ellington opgetree het, en Connie's Inn, was beperk tot slegs blankes. Ander was gemeng, insluitende die Renaissance en Savoy Ballroom.

thumb|150px|Die *Spiritual African Drummer* in 135th Street.
In 1936 het Orson Welles sy swart *Macbeth* in die Lafayette-teater in Harlem opgevoer. Groot teaters van die laat 19de en vroeë 20ste eeu is intussen afgebreek of as kerke ingerig. Harlem het daarna geen permanente teater gehad nie tot die skepping van die Gatehouse-teater in 2006 in 135th Street.

Van 1965 tot 2007 was die buurt die tuiste van die Harlemse Seunskoor, 'n toerende koor en opvoedingsprogram vir seuns, van wie die meeste swart was. Die Meisiekoor van Harlem is in 1989 gestig en het saam met die seunskoor gesluit.

Harlem is ook die tuiste van die grootste *African American Day Parade*, wat die kultuur van die Afrika-diaspora in Amerika vier. Dit is in 1969 begin. In die laat 1960's het Arthur Mitchell, 'n voormalige danser van die New Yorkse Balletgeselskap, die Dansteater van Harlem gestig as 'n skool en geselskap vir ballet- en teateropleiding. Dit toer land- en wêreldwyd. Generasies teaterkunstenaars het al hier 'n geleentheid gekry.

Teen die 2010's het nuwe gewilde eetplekke hulle deure om Frederick Douglass Boulevard in Harlem geopen. Terselfdertyd het sommige inwoners geveg teen die gentrifikasie (opknapping en restourasie) van die woonbuurt. In 2013 het inwoners 'n sitdemonstrasie gehou om beswaar te maak teen 'n boeremark van vyf dae per week wat sou gelei het tot die sluiting van Macombs Place in 150th Street.

Uptown Night Market is in 2021 gestig om kos, die gemeenskap en kultuur te vier. Dit is een van die grootste nagmarkte in Manhattan. Die hoofattraksies sluit in musiekopvoerings, kunsmarkte en kos.

thumb|links|220px|Die Harlemse R&B-groep Black Ivory in 2017 in Harlem.
### Musiek
Baie R&B-/soulgroepe en  was in Harlem bedrywig. The Main Ingredient, Frankie Lymon & The Teenagers, Black Ivory, Cameo, Keith Sweat, Freddie Jackson, Alyson Williams, Johnny Kemp, Teddy Riley en ander se loopbane het in die buurt begin.

Manhattan se bydraes tot hip-hop is grootliks danksy kunstenaars met Harlem-wortels soos Doug E. Fresh, Big L, Kurtis Blow, The Diplomats, Mase en Immortal Technique. Harlem is ook die plek waar gewilde hip-hop-danse soos die Harlem shake, toe wop en Chicken Noodle Soup ontstaan het.

Harlem se klassieke musiek het aanleiding gegee tot organisasies en ensembles soos Roberta Guaspari se Opus 118, die Harlem Chamber Players en Harlem Quartet, en musikante soos die violis Edward W. Hardy.

In die 1920's het Afro-Amerikaanse pianiste in Harlem begin met hulle eie jazzklavierstyl, bekend as stride, wat baie deur ragtime beïnvloed is. Dié styl het 'n baie belangrike rol gespeel in vroeë jazzklaviermusiek.

### Taal
In 1938 het die jazzsanger Cab Calloway die eerste woordeboek deur 'n Afro-Amerikaner gepubliseer: ''Cab Calloway's Cat-ologue: A "Hepster's" Dictionary''. Dit het die amptelike jivetaalverwysingsboek van die New Yorkse openbare biblioteek geword. In 1939 het Calloway 'n meegaande boek die lig laat sien: *Professor Cab Calloway’s Swingformation Bureau*. Dit het aan lesers vertel hoe om die woorde en frases in die woordeboek aan te wend. 

Hy het tot in 1944 verskeie weergawes gepubliseer, waarvan die laaste een was *The New Cab Calloway’s Hepsters Dictionary: Language of Jive*. Die digter Lemn Sissay het gesê "Cab Calloway het besit van taal geneem vir mense wie se eie tale net 'n paar generasies gelede van hulle weggeneem is."

### Godsdienslewe
thumb|220px|Die Episkopaalse Kerk Sint Andreas.

Die godsdienslewe was nog altyd baie belangrik in swart Harlem. Daar is meer as 400 kerke in die buurt, en van hulle is amptelike stads- of nasionale landmerke. Christene sluit in Baptiste, Metodiste, Rooms-Katolieke en lede van die Pinksterkerk. Die Abessiniese Baptistekerk het al lank 'n invloed danksy sy groot gemeente. Die Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae het in 2005 in kapel in 128th Street gebou.

Baie van die buurt se kerke is "winkelfrontkerke", wat in leë winkels, kelders of huise bedrywig is. Hulle het elk minder as 30-50 lidmate, maar daar is honderde van hulle. Ander is ou, groot landmerke. Veral in die jare voor die Tweede Wêreldoorlog het gewilde Christelike charismatiese "kultusleiers" uit Harlem gekom, soos Father Divine. Hy het in 1932 na Harlem verhuis, waar hy volgelinge in die swart gemeenskap gehad het. Sy beweging, die Internasionale Vredesending, het verskeie hotelle gekoop wat hulle "hemele" genoem het. Lede het daar gewoon en op 'n goedkoop manier werk gesoek.  

In 'n stadium was Father Divine en die Vredesending die grootste besitters van eiendom in Harlem. Die beweging het ook verskeie goedkoop winkels geopen, waaronder restaurante en klerewinkels, wat hulle ware teen lae pryse kon verkoop deur oorhoofse koste te besnoei. Hulle was baie suksesvol tydens die depressie. Ekonomiese sakeondernemings waar alles kontant betaal moes word, was deel van Father Divine se leerstelling.

Daar is ook verskeie moskees en 'n Joodse sinagoge in Harlem. Tot in 2008 was daar 'n niehoofstroomsinagoge vir Swart Hebreërs, bekend as Commandment Keepers, in West 123rd Street.

## Demografie
Die demografie van Harlem se gemeenskappe het deur sy geskiedenis baie verander. In 1910 het swart inwoners sowat 10% van Harlem se bevolking uitgemaak, maar teen 1930 het hulle 'n meerderheid van 70% gevorm.

Werkloosheidsyfers in Harlem is gewoonlik twee keer so hoog as in die res van die stad, en die armoedesyfers is ook hoog. Die situasie vir mans lyk aansienlik slegter as vir vroue. Inisiatiewe deur die regering en privaat sektor om syfers vir werkloosheid en armoede te verlaag was nie geslaagd nie. Tydens die Groot Depressie was werkloosheid hoër as 20% en mense is uit hulle huise gesit. 

Die federale regering het terselfdertyd die beleid van "*redlining*" ingestel en toegepas waarvolgens buurte soos Sentraal-Harlem beskryf word as onaantreklik soos gebaseer op die ras, etnisiteit en nasionale oorsprong van die inwoners. Sentraal-Harlem is as "gevaarlik" beskou en inwoners is lenings en ander beleggings geweier. 

## Misdaad en polisiëring
thumb|220px|Die NYPD se polisiekantoor in wyk 6, wat Harlem help bedien.

Sentraal-Harlem word deur twee polisiekantore van die New Yorkse polisie (NYPD) bedien, 32nd Precinct in Sentraal-Harlem-Noord en 28th Precinct in Sentraal-Harlem-Suid.

28th Precinct het 'n laer misdaadsyfer as in die 1990's, met misdade in alle kategorieë wat tussen 1990 en 2021 met 72,2% afgeneem het. Van die vyf groot geweldsmisdade (moord, verkragting, aanranding, diefstal en roof) het 28th Precinct in 2019 1&nbsp;125 per 100&nbsp;000 inwoners aangemeld, teenoor die stadswye gemiddeld van 572 misdade per 100&nbsp;000 inwoners.

### Misdaadneigings
In die vroeë 20ste eeu was Harlem 'n bastion van die Sisiliaanse Mafia, ander Italiaanse georganiseerde misdaadgroepe en later die Italiaans-Amerikaanse Mafia. Namate die etniese samestelling van die woonbuurt verander het, het Afro-Amerikaners soortgelyke organisasies gestig. In plaas daarvan om met ander bendes mee te ding, het hulle egter gekonsentreer op die sogenaamde nommerspel, of *bolita* in Oos-Harlem. Dit was 'n dobbelspel soortgelyk aan die lotery wat onwettig van talle plekke in Harlem gespeel kon word. Volgens Francis Ianni was daar teen 1925 sowat "30 swart nommerspelbanke in Harlem, waarvan verskeie groot genoeg was om wedgeld in te samel in 'n gebied van 20 straatblokke en oor drie of vier lane".

Teen die vroeë 1950's is miljarde dollars verwed en is polisiemanne deur bendebase omgekoop. Dié base het geweldig magtig geword en geld voorgeskiet aan mense wat dit nie by tradisionele finansiële instellings geleen kon kry nie. Hulle het ook in wettige ondernemings en eiendomme belê.

Die gewildheid van die nommerspele het afgeneem ná die instelling van die Amerikaanse staatslotery, wat wettig is maar kleiner wenbedrae uitbetaal waarop belasting betaal moet word. Die nommerspele gaan steeds op 'n kleiner skaal voort.

thumb|links|200px|'n Toneel uit die Harlem-opstand van 1964.
Volgens statistieke uit 1940 is sowat 100 moorde per jaar in Harlem gepleeg, "maar verkragtings is baie skaars". Teen 1950 het baie wit mense Harlem verlaat en teen 1960 ook 'n groot deel van die swart middelklas. Terselfdertyd het beheer oor georganiseerde misdaad verskuif van Italiaanse sindikate na plaaslike swart, Puerto Ricaanse en Kubaanse groepe wat ietwat minder formeel georganiseerd was.

Die inspuit van heroïen het in die 1950's en 1960's in gewildheid toegeneem in Harlem, maar daarna afgeneem. In die 1980's het die gebruik van crack wydverspreid geword en dit het tot hoër misdaadsyfers gelei omdat verslaafdes gesteel het om hulle dwelmgewoonte te kan volhou en handelaars geveg het vir die reg om in sekere gebiede te verkoop, of oor transaksies wat skeefgeloop het.

Met die einde van die crack-oorloë in die middel 1990's en beter polisiëring onder die burgemeesters David Dinkins en Rudy Giuliani, het misdade in Harlem geweldig afgeneem. In vergelyking met 1981, toe 6&nbsp;500 rooftogte aangemeld is, is net 4&nbsp;800 in 1990 aangemeld; 1&nbsp;700 in 2000; en 1&nbsp;100 in 2010. Dieselfde neiging het onder ander misdade voorgekom. Daarbenewens was die East Harlem Purple Gang van die 1970's, wat in Oos-Harlem en omliggende gebiede bedrywig was, 'n Italiaans-Amerikaanse groep huurmoordenaars en heroïenhandelaars.

Harlem en sy bendes het 'n sterk verbinding met die hip hop-, rap- en R&B-kultuur in Amerika, en baie suksesvolle rappers in die musieknywerheid kom uit bendes in Harlem. Gangster rap, wat in die laat 1980's ontstaan het, het dikwels liriek wat "vrouehaat of geweld aanhits" of wat wapens, dwelms en los vroue in Harlem en New York aanloklik uitbeeld.

### Sosiale faktore
Die bevolkingsgesondheid van Sentraal-Harlem word nou verbind met invloedryke sosiale faktore van gesondheid, ook bekend as sosiale bepalers van gesondheid, en die uitwerking van strukturele rassisme op die buurt. Die uitwerking van diskriminerende beleide soos *redlining* het daartoe bygedra dat inwoners wat gesondheid betref slegter daaraan toe is as in die res van die stad. Dit het betrekking op lewensverwagting, die voorkoms van armoede, woonbuurtgesondheid, huisvestingsgehalte en asmasyfers. 

Die gesondheid van inwoners van Sentraal-Harlem word ook gekoppel aan hulle belewenis van rassisme. Navorsingstudies het getoon die ervaring van rassisme skep en vererger chroniese stres, wat kan bydra tot groot doodsoorsake, veral onder Afro- en Spaans-Amerikaanse bevolkings in die VSA, soos hartbloedvatsiektes.

Sekere gesondheidsongelykhede tussen Sentraal-Harlem en die res van New York kan toegeskryf word aan "vermydelike oorsake", soos substandaardhuisvesting, armoede en geregsgeweld – wat alles deur die Amerikaanse Openbaregesondheidsvereniging beskryf word as sosiale sleutelbepalers van gesondheid.

## Vervoer
### Brûe
Die Harlemrivier skei die Bronx en Manhattan, en dit vereis verskeie brûe tussen die twee New Yorkse woonbuurte. 

Vyf brûe verbind Harlem en die Bronx: die Willis Avenue-brug (net vir noordwaartse verkeer), die Third Avenue-brug (net vir suidwaartse verkeer), die Madison Avenue-brug, 145th Street-brug en Macombsdam-brug. 

In Oos-Harlem verbind die Wardseilandbrug Manhattan met Wardseiland. Die Triborough-brug is 'n kompleks van drie aparte brûe wat verbindings verskaf tussen Queens, Oos-Harlem en die Bronx.

### Openbare vervoer
Dienste vir openbare vervoer word verskaf deur die Metropolitan Transportation Authority. Dit sluit in die New York City Subway en MTA Regional Bus Operations. Sommige plaaslike Bronx-roetes bedien ook Manhattan. Metro-North Railroad het 'n stasie by Harlem-125th Street, met treine na die Laer Hudsonvallei en Connecticut.

Daar is drie moltreinlyne in Harlem:
* IRT Lenox Avenue
* IND Eighth Avenue Line
* IND Concourse Line

Verskeie busse loop in Harlem. Daar is ook busse wat naby Harlem stilhou, maar nie in die woonbuurt self nie.

## Verwysings
## Nog leesstof
* Bourgois, Philippe. *In search of respect: Selling crack in El Barrio*. Vol. 10. Cambridge University Press, 2003.
* 
* Ianni, Francis A. J. *Black Mafia: Ethnic Succession in Organized Crime*, 1974.
* 
* King, Shannon. *Whose Harlem Is This? Community Politics and Grassroots Activism During the New Negro Era*. New York: New York University Press, 2015.
* Osofsky, Gilbert. *Harlem: The Making of a Ghetto: Negro New York, 1890-1930*, 1971.
* *WPA Guide to New York City*, 1939
* *TIME*, vol. 84, No. 5, 31 Julie 1964. "Harlem: No Place Like Home".
* *Newsweek*, 3 Augustus 1964. "Harlem: Hatred in the Streets".
* "Crack's Decline: Some Surprises from U.S. Cities", National Institute of Justice Research in Brief, Julie 1997.
* Paterson, David *"Black, Blind, & In Charge: A Story of Visionary Leadership and Overcoming Adversity."* Skyhorse Publishing. New York, New York, 2020

## Skakels
* Portrette van Harlem
* "Digital Harlem: Everyday Life 1915–1930"
* Harlem – NYCwiki