open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Slag van Sjanghai

Die **Slag van Sjanghai** in 1937 was die eerste van twee en twintig groot gevegte van die Tweede Sino-Japannese Oorlog. Hierdie stryd in en om die stad Sjanghai was een van die bloedigste van die hele oorlog.

Die slag het op 13 Augustus 1937 begin met Japannese vuur en Chinese teenaanvalle. 'n Dag later het die Japannese lugmag die stad gebombardeer, wat tien duisende burgerlike sterftes tot gevolg gehad het. Die landing in golwe van Japannese grond troepe het op 23 Augustus begin. Die Chinese leër het vir twee maande hardnekkig die stad verdedig met die hoop op 'n westerse ingryping teen Japan, omdat beide Brittanje, Frankryk en die Verenigde State tradisioneel baie belange in die Sjanghai Internasionale Konsessie gehad het. Maar vanaf 26 Oktober het die Chinese onttrekking uit die stad begin. Die aantal sterftes word geskat op 200 000 aan die Chinese kant en 70 000 aan die Japannese kant.

Die stryd van Sjanghai het dit duidelik gemaak dat die weermag van Chiang Kai-shek nie opgewasse was ten die Japannese weermag was nie. China moes terugtrek na die westelike binneland en die gesag van Chiang Kai-shek het daarna begin afneem.

## Notas
Sci-Hub

**Sci-Hub** is 'n webwerf wat gratis toegang tot miljoene navorsingsartikels en boeke bied deur amptelike bronne te weerspieël, wat dikwels die uitgewers se betaalmure op verskillende maniere omseil. Sci-Hub bied baie van die navorsingsartikels deur kopieregregulasies te ignoreer.

Alexandra Elbakyan het Sci-Hub in 2011 gestig as 'n reaksie op die hoë koste van navorsingsartikels agter betaalmure. Die webwerf word wyd gebruik deur mense van beide ontwikkelde en ontwikkelende lande, en het vanaf Februarie 2016 meer as 200 000 versoeke per dag bedien.

Sci-Hub en Elbakyan is twee keer (in 2015 en 2017) in die Verenigde State vir kopieregskending gedagvaar. Hulle het albei sake verloor, wat veroorsaak dat sommige van hul internetdomeinname verloor is. Die webwerf het sedertdien gewissel tussen verskillende domeinname.

Sci-Hub is geprys deur sommige in die wetenskaplike, akademiese en uitgewersgemeenskappe vir toegang tot kennis wat deur die wetenskaplike gemeenskap gegenereer word. Ander het dit gekritiseer omdat dit kopiereg skend, wat die ekonomiese lewensvatbaarheid van uitgewers bedreig, die universiteit se netwerkbeveiliging in gevaar stel, en die regmatige toegang tot vraestelle deur universiteitspersoneel in gevaar stel.

## Sien ook 
* Vrye toegang
* Library Genesis

## Verwysings 
## Verdere leeswerk 
* Transkripsie en vertaling van "Why Science is Better with Communism? The Case of Sci-Hub" , a presentasie by Alexandra Elbakyan by die Universiteit van North Texas *Open Access Symposium *2016.
* "Sci-Hub/LibGen in Blogs en die Media (PDF)" Stephen Reid McLaughlin, Maart 2016

## Eksterne skakels 
*
2019 Verenigde State Grand Prix

Die **2019 Formule Een Verenigde State Grand Prix** is op 3 November 2019 op die Circuit of the Americas in Austin, Texas beslis. Dit was die negentiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees.

## Bande 
Pirelli het die volgende bande aan alle spanne te Austin verskaf:

## Vrye oefening 
## Kwalifisering 
Valtteri Bottas behaal sy vyfde voorwegspringposisie van die seisoen vir Mercedes.  Ferrari-bestuurder Sebastian Vettel en Red Bull-bestuurder, Max Verstappen, het die tweede en derde vinnigste tyd aangeteken, met minder as 'n tiende van 'n sekonde agter Bottas. Charles Leclerc eindig vierde, voor die Mercedes-bestuurder Lewis Hamilton en die Red Bull-bestuurder, Alexander Albon. Die McLaren-duo Carlos Sainz jr. en Lando Norris kwalifiseer in die sewende en agtste plek. Die top-tien word afgesluit deur die Renault-bestuurder Daniel Ricciardo en die Toro Rosso-bestuurder Pierre Gasly.

* Nota – Sergio Pérez moet vanuit die kuipelaan wegspring omdat hy versuim het om by die weegbrug aan te meld.

## Wedren 
### Renuitslag 
; Nota's
* nota 2 – Charles Leclerc ontvang 'n ekstra punt vir die vinnigste rondte tydens die wedren.
* nota 3 – Pierre Gasly en Kevin Magnussen haal nie die einde nie, maar word wel geklassifiseer omdat hul meer as 90% van die renafstand voltooi het.

## Puntestand na die Grand Prix 
### Renjaers 
|
|
|
|
|
|
|

|}

### Vervaardigers 
## Verwysings
2019 Japannese Grand Prix

Die **2019 Formule Een Japannese Grand Prix** is op 13 Oktober 2019 op die Suzuka Internasionale Renbaan in Japan gehou. Dit was die sewentiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees.

## Bande 
Pirelli het die volgende bande aan alle spanne te Suzuka verskaf:

## Vrye oefening 
## Kwalifisering 
Kort voor die eerste vrye oefening het die FIA aangekondig dat alle aktiwiteite wat Saterdag op die baan sou plaasvind, gekanselleer is weens die naderende tifoon Hagibis. Gevolglik vind die kwalifisering op Sondag plaas, enkele ure voor die hoofwedren.
† Beide Kevin Magnussen en Robert Kubica kon nie 'n tyd in K1 opstel nie. Hulle is met die wedrenbeamptes se diskresie wel toegelaat om deel te neem.
‡ Kubica spring uit die kuipelaan weg omdat hy sy oorlewingsel moes vervang.

## Wedren 
Dit was opvallend dat die geruite vlag wat die einde van die wedren aandui, 'n rondte te vroeg geswaai is, weens 'n tegniese probleem met die ligpanele. As gevolg hiervan is Pérez, wat in die finale rondte met Gasly gebots het, steeds in die negende plek geklassifiseer.

'n Week en 'n half ná die wedren is beide die Renault-jaers gediskwalifiseer weens protes wat deur Racing Point aangeteken is. Daar kon bewys word dat die Renault-renmotor se rembalans outomaties kan verander, terwyl die regulasies bepaal dat die bestuurder sy motor sonder enige hulp van buite moet bestuur.

### Renuitslag 
 Lewis Hamilton ontvang 'n ekstra punt vir die vinnigste rondte tydens die wedren.

## Puntestand na die Grand Prix 
### Renjaers 
|
|
|
|
|
|
|

|}

### Vervaardigers 
## Verwysings
Castor

**Castor** (ook bekend as **Alpha Geminorum** of **α Gem**) is die tweede helderste ster in die sterrebeeld Tweeling (Gemini) en een van die helderste sterre in die naglug. Dit lyk met die blote oog soos ’n enkelster, maar is eintlik ’n sesvoudige stelsel wat bestaan uit drie dubbelsterre, naamlik Castor Aa, Castor Ab, Castor Ba, Castor Bb, Castor Ca en Castor Cb. Hoewel dit die Bayer-aanwysing alpha het, is dit dowwer as β&nbsp;Geminorum (Pollux).

## Sterstelsel
Castor is ’n veelvoudige ster wat uit ses individuele sterre bestaan; daar is drie visuele komponente, wat almal spektroskopiese dubbelsterre is. (Sien diagram REGS.) Dit lyk met die blote oog soos ’n enkelster, en is in 1718 vir die eerste keer as ’n dubbelster aangeteken deur James Pound, maar dit kon reeds in 1678 deur Cassini as twee aparte ligpunte onderskei gewees het. Die skeiding tussen Castor&nbsp;A en Castor&nbsp;B het van 2&nbsp;boogsekondes in 1970 toegeneem tot omtrent 6&nbsp;boogsekondes in 2017. Hierdie twee pare dubbelsterre het ’n skynbare magnitude van onderskeidelik 1,9 en 3.

Castor&nbsp;Aa en Ba het ’n wentelbaan van ’n paar dae met ’n veel dowwer metgesel.

Castor&nbsp;C, of YY&nbsp;Geminorum, wissel met ’n gereelde periode in helderheid. Dit is ’n verduisterende dubbelster met bykomende variasies vanweë streke met wisselende helderheid op die oppervlak van een of albei sterre, sowel as onreëlmatige opvlammings. die naam "Castor" vir α&nbsp;Geminorum&nbsp;Aa goedgekeur, omdat hulle name aan individuele sterre toegeken het in plaas van aan stergroepe. 

Castor C het die verandeliksternaam "YY Geminorum".

## Verwysings 
## Eksterne skakels
* 
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
2019 Meksikaanse Grand Prix

Die **2019 Formule Een Meksikaanse Grand Prix** het op 27 Oktober 2019 op die Autódromo Hermanos Rodríguez in Meksikostad, Meksiko plaasgevind. Dit was die agtiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees en die vyfde keer sedert 1992 wat dit in Meksiko plaasgevind het.

## Bande 
Pirelli het die volgende bande aan alle spanne te Meksiko verskaf:

## Vrye oefening 
## Kwalifisering 
* *nota*: Max Verstappen ontvang 'n roosterstraf van drie plekke omrede hy in die laaste deel van kwalifisering 'n geel vlag geïgnoreer het deur nie sy spoed te verminder nie.

## Wedren 
### Renuitslag 
* *nota* - Charles Leclerc verdien 'n ekstra punt vir die vinnigste rondte in die wedren.

## Puntestand na die Grand Prix 
### Renjaers 
|
|
|
|
|
|
|

|}

### Vervaardigers
Trafalgar-klas duikboot

duimnael|HMS *Tireless* in 2012
Die **Trafalgar-klas duikboot** is 'n klas kernaangedrewe duikbote van die Britse Vloot wat missiele dra. Die klas bestaan uit sewe duibote: *Trafalgar*, *Turbulent*, *Tireless*, *Torbay*, *Trenchant*, *Talent* en *Triumph*. Gesamentlik staan hulle bekend as die T-bote. Die Trafalgar-klas het die *Swiftsure-klas* vervang. Hierdie klas was die gevorderdste klas in die Britse Vloot totdat die *Asture-klas* in gebruik geneem is. Die T-bote se ontwerp is ses jaar ná die van die *Swiftsure-klas* voltooi en oor 'n tien jaar periode vanaf 1983 afgelewer.

Die aflewering van die duikbote het met groot trompetgeskal gepaard gegaan, die verbeteringe is veral beklemtoon. Dit sluit 'n verbeterde kernreaktor in asook die *Tipe 2020* sonar. Tog was die uitleg van die duikboot aan die binnekant net soos dié van die *Swiftsure* en hulle was net 2,5 m langer. Daar was wel groot klem geplaas om die duikboot stiller te maak. Die sewelemskroef is vervang met pompstraal-aandrywing.

Tog was daar probleme met die klas wat groot mediapublisiteit aan die duikbote besorg het vir die verkeerde redes. Die eerste duikboot was HMS *Tireless* wat 'n lek ontwikkel het in een van sy verkoelingspompe in die reaktor. Die boot moes noodgedwonge sy vaart om die wêreld kortknip en het Gibraltar mank-mank bereik. Ander duikbote het ook tegniese probleme ondervind, sommige dieselfde as dié van *Tireless,* waarna die fout as die *The Tireless Fault* bekend gestaan het. 

In die vroeë 2000's is sommige van die duikbote opgradeer sodat hulle tot minstens 2010 in diens kon bly.

## Duikbote in die klas 
Die klas was gestasioneer by die Devonport-vlootbasis, in die stad Plymouth, Engeland. Almal is deur Vickers Shipbuilding and Engineering in Barrow-in-Furness gebou.

## Tegniese besonderhede 
## Bron 
* *The Illustrated Encyclopedia Of Destroyers Frigates & Submarines*, Bernard Ireland and John Parker, 2015, 

## Verwysings
Crazy Horse

**Crazy Horse** (ongeveer 1842 - Fort Robinson, 5 September 1877) was 'n "Inheemse Amerikaner" van die Oglala Lakota wat bekend geword het as 'n  prominente oorlogsleier van die Lakota, Tsitsistas (Cheyenne) en Inuna-Ina (Arapaho). Sy naam was **Tashunka Witko**, wat beteken "Pronkende Perd". Tashunka Witko het die weerstand  van die drie genoemde volke teen die oorname van Amerikaanse setlaars en goudprospekteerders van hul  Paha Sapa (Black Hills) in Suid-Dakota en Wyoming gelei. Hierdie gebied, wat 'n heilige betekenis vir die inheemse inwoners het, was vol minerale. Tashunka Witko is in 1877 in Fort Robinson, Nebraska, doodgemaak waar hy by sy neef, Touch The Clouds, gebly het. Hy was die teenstander van generaal George Armstrong Custer, wat in die Slag van Little Bighorn gesterf het. Toe Crazy Horse geveg het, het hy sy hare losgemaak en 'n bliksemstraal op sy kop geverf.

In die omgewing van Mount Rushmore is daar sedert 1948 werk aan die Crazy Horse Mountain Carving (170 mx 195 m). Hierdie monument sal, wanneer dit gereed is, Crazy Horse voorstel wat op 'n perd sit.

## In die populêre kultuur 
Crazy Horse is die naam van 'n Amerikaanse rockgroep wat baie met Neil Young gewerk het. 

'n Belgiese groep het ook na die hoof vernoem. 

Le Crazy Horse Saloon is 'n bekende kabaret in Parys. 

Amerikaanse films is in 1955 en 1995 aan sy lewe toegewy.

## Notas
Hematurie

duimnael|Mikroskopiese hematurie
**Hematurie** is die teenwoordigheid van rooibloedselle in die urine. Sigbare hematurie (ook bekend as bruto hematurie of makroskopiese hematurie), veroorsaak sigbare rooi of bruin verkleuring van die urine. Mikroskopiese hematurie is onsigbaar vir die blote oog en word dikwels aangetref deur analise van die urine.

Kronies of aanhoudend hematurie is wanneer vyf of meer rooibloedselle gesien kan word in elk van drie agtereenvolgende sentrifugeerde unrinemonsters wat minstens een week uitmekaar verkry is.

Enige deel van die niere of urineweg (ureters, urinêre blaas, prostaat en uretra) kan bloed in die urine lek. Die oorsake van hematurie is breed, wat wissel van urienweginfeksie tot nierstene tot blaaskanker.

## Verwysings
Gua sha

duimnael|weefselskade na *gua sha*

**Gua sha** (Chinees: 刮痧 ) of **kerokan** is 'n pseudowetenskap wat deel van tradisionele Chinese medisyne is. Die praktisyns gebruik 'n instrument om mense se vel te skraap om weefselskade te veroorsaak, want hulle glo dit het medisinale voordeel. In Engels word dit soms "coining" of "scraping" genoem en in Frans "tribo-effleurage". Enige skynbare voordeel van gua sha is as gevolg van die plasebo-effek.

## Geskiedenis 
*Gua sha* is as *cạo gió* na Vietnam van China oorgeplaas, en is baie gewild in Vietnam. *Cạo gió* vertaal ruwweg  as "windskraap", want in die Viëtnamese-kultuur word "verkoue vang" of koors dikwels na verwys as *trúng gió*, "om wind te vang". Die oorsprong van hierdie term is die *Shang Han Lun*, 'n Sjinees mediese teks  van 220 vC wat oor koue-geïnduseerde siektes handel. *Cạo gió* is 'n buitengewone algemene middel in Vietnam en vir uitgewekene Viëtnamese.

## Effektiwiteit 
Alternatiewe medisyne-navorser Edzard Ernst is van mening dat kliniese proewe na *gua sha* "wys net hoe merkwaardig die plasebo-effek kan wees, veral as die behandeling eksoties of indrukwekkend is, fisiese aanraking behels, effens pynlik is en hoë verwagtinge verhoog." Verder, die mediese webblad "Science-Based Medicine" het berig dat *gua sha* 'n pseudomedisyne is, sonder goeie bewyse dat dit van enige voordeel is: "Dit veroorsaak kneusplekke van trauma". Soos gerapporteer deur 'n oorsigartikel in die 'Tydskrif van die Amerikaanse Akademie vir Dermatologie' (Engels: "Journal of the American Academy of Dermatology"), die newe-effekte van *gua sha* wissel van klein &nbsp;&ndash; insluitend dermatitis, brandwonde en hematurie (bloed in die urine) &nbsp;&ndash; tot seldsaam maar ernstig insluitende serebrale hematoom (bloeding op die brein) en ernstige beserings wat veloorplanting vereis.

## Verwysings
Shaula

**Shaula** (ook bekend as **Lambda Scorpii** of **λ Sco**) is, ondanks sy Bayer-aanwysing as lambda, die tweede helderste ster in die sterrebeeld Skerpioen (Scorpius) en een van die helderste sterre in die naglug.

## Name
Die ster se Bayer-naam is "Lambda Scorpii". Dit het die tradisionele naam "Shaula", wat van die Arabiese الشولاء *al-šawlā´*, "die opgeligte stert", kom omdat dit in die Skerpioen se stert voorkom. In 2016 het die Internasionale Astronomiese Unie se sternaamwerkgroep (WGSN) die naam "Shaula" vir λ Scorpii Aa goedgekeur omdat hulle name aan individuele sterre toegeken het in plaas van aan stergroepe.

Saam met υ Scorpii (Lesath), was Shaula in die Babiloniese sterrekunde bekend as dSharur4 u dShargaz, wat beteken "Sharur en Shargaz".

## Eienskappe
Lambda Scorpii is sowat 570&nbsp;ligjare van die Son af geleë. Spektroskopiese en interferometriese waarnemings het getoon dit is eintlik drie sterre wat bestaan uit twee B-tipe sterre en ’n voorhoofreeksster. 

Die voorhoofreeksster het ’n wentelperiode van ses dae en die B-metgesel ’n periode van 1&nbsp;053 dae. Die drie sterre lê op dieselfde wentelvlak, wat ’n sterk aanduiding is dat hulle op dieselfde tyd gevorm het. Die massa van die primêre ster, voorhoofreeksster en B-metgesel is onderskeidelik 14,5, 2 en 10,6&nbsp;sonmassas. Die stelsel is sowat 10&nbsp;miljoen tot 13&nbsp;miljoen jaar oud.

’n Ster van die 15de magnitude is 42&nbsp;boogsekondes van die Lambda Scorpii-stelsel af en ’n ster van die 12de magnitude 95&nbsp;boogsekondes. Dit is onseker of dié twee sterre fisiek met die stelsel verbind is. 

## Kultuuraspek
Shaula verskyn op die vlag van Brasilië en verteenwoordig die staat Rio Grande do Norte.

## Verwysings
## Eksterne skakels
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Swiftsure-klas duikboot

duimnael|HMS *Spartan* in 1993.
Die **Swiftsure-klas duikboot** was 'n kernaangedrewe duikbootklas van die Britse Vloot, wat missiele dra en wat in diens was van die vroeë 1970's tot in 2010. Hierdie klas is ontwikkel van die *Churchill* en *Valiant*-klasse. 

## Operasionele geskiedenis 
Daar was ses duikbote in die klas gebou: *Swiftsure*, *Splendid*, *Spartan*, *Sceptre*, *Sovereign* en *Superb*. 

Van die verbeteringe is die silindriese romp en verbeterde sonar. Hulle was ook stiller, vinniger en kon dieper duik as hulle voorgangers. Die eerste twee duikbote is in 1971 en 1973 te water gelaat. Die laaste twee, *Splendid* en *Spartan*, was gou in aksie nadat hulle in diens gestel is tydens die Falklandoorlog. Hulle moes 'n vliegdekskip opspoor maar dié het teruggedraai nadat die *ARA General Belgrano* gekelder is deur die duikboot HMS *Conqueror*.

Die *Swiftsure-klas* het 'n lang loopbaan gehad en was die eerste duikboot wat aangepas is om die Tomahawk-missiele te dra; *Splendid* was die eerste wat die opgradering ondergaan het in 1998. As deel van *Splendid* se opleiding doen hy 'n finale toets en vuur 'n missiel af op 'n teiken 644 km ver op land in Amerika; wat 'n voltreffer was. Daarna word die *Splendid* die eerste Britse duikboot om 'n skoot te skiet sedert die Falklandoorlog en ook die eerste duikboot om 'n aanval te begin deur 'n missiel af te vuur. Laasgenoemde het gebeur toe hy saam met Amerika teikens aangeval het in Serbië tydens die Kosovo-krisis van 1999. Later het hy saam met ander duikbote aanvalle geloods op landteikens in Afghanistan en die Persiese Golf.

Tussen 1987 en 1993 is die *Spartan*, *Splendid* en *Sceptre* toegerus met nuwe verbeterde reaktorkerns. Die leier van die klas, *Swiftsure*, is egter in 1992 uit diens gestel weens tegniese probleme, lank voor die beplande onttrekkingsdatum.

In 1997 het die Britse Arbeidersregering besluit om voort te gaan met die ontwikkeling van die Astute-klas slegs indien die bestaande aanvalsduikbote van twaalf na tien verminder word. Die doelwit word bereik deur die *Splendid* in 2003 en *Spartan* in 2006 uit diens te stel.

## Duikbote in die klas 
## Tegniese besonderhede 
## Bron 
* *THE ILLUSTRATED ENCYCLOPEDIA OF DESTROYERS FRIGATES & SUBMARINES*, Bernard Ireland and John Parker, 2015, 

## Verwysings
Elnath

**Elnath** (ook bekend as **Beta Tauri** of **β Tau**) is met sy skynbare magnitude van 1,65 die tweede helderste ster in die sterrebeeld Bul en een van die helderste sterre in die naglug. Dit is ’n chemies uitsonderlike B7-reusester wat 134&nbsp;ligjare van die Son af is. Dit was voorheen bekend as **Gamma Aurigae**.

## Name
Die ster het twee Bayer-name: "β Tauri" en "γ Aurigae". Ptolemeus het gereken dit word deur die sterrebeeld Koetsier gedeel en Johann Bayer het dit name in albei sterrebeelde gegee. Vandat die moderne sterrebeelde se grense in 1930 vasgepen is, word die naam γ Aurigae nie eintlik meer gebruik nie.

Die tradisionele naam, "Elnath", ook gespel "El Nath" of "Alnath", kom van die Arabiese woord النطح *an-naţħ*, "die bul se horings". In 2016 het die Internasionale Astronomiese Unie se sternaamwerkgroep (WGSN) die naam "Elnath" vir die ster goedgekeur.

## Eienskappe
Elnath se absolute magnitude is -1,34, nes dié van nog ’n ster in die Bul, Maia in die sterreswerm Plejades. Nes Maia is β&nbsp;Tauri ’n B-tipe reusester met ’n ligsterkte van 700 keer dié van die Son. Dit het weg van die hoofreeks geëvolueer om ’n reusester te word wat groter en koeler is as toe dit in die hoofreeks was. Omdat dit sowat 130&nbsp;ligjare van die Son af is, in teenstelling met Maia se 360&nbsp;ligjare, word dit as die Bul se tweede helderste ster beskou.

Dit is ’n kwik-mangaanster, ’n soort niemagnetiese, chemies uitsonderlike ster met buitengewoon groot tekens van sommige swaar metale in sy spektrum. Die ster het ’n hoë voorkoms van mangaan in vergelyking met die Son, maar min kalsium en magnesium. 

β Tauri lê naby ’n groot groep newels en sterreswerms, insluitende M36, M37 en M38. Dit is 5,39&nbsp;grade noord van die sonnebaan en kan dus deur die Maan verduister word, soos in 2007. 

## Metgeselle
Daar is ’n dowwe ster naby aan Elnath en sommige sterrekundiges beskou hulle as ’n dubbelster. Die metgesel, bekend as BD+28&nbsp;795B, is met 33,4&nbsp;boogsekondes van die hoofster geskei.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
* Jim Kaler's Stars: Elnath
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Ontaarde materie

**Ontaarde materie**, of **gedegenereerde materie**, is materie wat so deur swaartekrag saamgepers word dat die teendruk van die materiedeeltjies, wat deur die uitsluitingsbeginsel van Pauli veroorsaak word, heersend raak in die totale druk. Volgens dié beginsel kan geen twee fermione van dieselfde soort (twee elektrone, twee protone, twee neutrone) dieselfde kwantumtoestand beset nie. Ontaarde materie word aangetref in metaliese waterstof, witdwerge, die kern van rooireusesterre (byvoorbeeld die voorstadiums van supernovas) en neutronsterre.

By ’n witdwerg word die teendruk veroorsaak deur die elektrone (ook die atoomkerns kan ontaard raak, maar dit gebeur by ’n veel hoër digtheid). Die digtheid van elektronontaarde materie in witdwerge kan tot ’n miljoen kilogram per kubieke sentimeter bereik. 

As die druk deur die swaartekrag groter is as die Chandrasekhar-limiet van 1,4&nbsp;sonmassas, word die elektrone in die kern ingedruk en die elektrone en protone vorm neutrone. Die neutrone skep volgens die uitsluitingsbeginsel van Pauli weer eens ’n teendruk teen die swaartekrag. Hierdie vorm van ontaarde neutronmaterie word in neutronsterre aangetref. Die massa bedra sowat ’n miljard ton per kubieke sentimeter.

As die massa van ’n neutronster die Tolman-Oppenheimer-Volkoff-limiet van ongeveer 3-5&nbsp;sonmassas oorskry, is die teendruk van die neutrone deur die uitsluitingsbeginsel van Pauli onvoldoende en word ’n swartkolk gevorm, afhanklik van die massa.

## Bronne
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Nederlandse Wikipedia
Miaplacidus

**Miaplacidus** (ook bekend as **Beta Carinae** of **β Car**) is met sy skynbare magnitude van 1,68 die tweede helderste ster in die sterrebeeld Kiel (Carina) en een van die helderste sterre in die naglug. die naam "Miaplacidus" vir die ster goedgekeur. 

## Eienskappe
Miaplacidus se sterreklassifikasie is A1&nbsp;III, wat beteken dit is ’n geëvolueerde reusester – hoewel Malagnini en Morossi (1990) dit geklassifiseer het as A2&nbsp;IV, dus ’n subreus. Dit is sowat 260&nbsp;miljoen jaar oud. Sy massa is sowat 3,5 keer dié van die Son en dit het uitgesit tot amper sewe keer die Son se radius. Sy ligsterkte is tans 288 keer die Son s'n vanweë sy effektiewe temperatuur van 8&nbsp;866&nbsp;K. Die ster roteer vinnig, teen sowat .

## Verwysings 
## Eksterne skakels
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Dubhe

**Dubhe** (ook bekend as **Alpha Ursae Majoris** of **α&nbsp;UMa**) is ondanks sy Bayer-aanwysing van alpha die tweede helderste ster in die sterrebeeld Groot Beer (Ursa Major).

## Sterstelsel
thumb|links|α Ursae Majoris A en sy dowwe metgesel.
Dubhe is een van die twee sterre in die Groot Beer wat na die noordpoolster, Polaris, wys. Dit is sowat 123&nbsp;ligjare van die Son af en is ’n spektroskopiese dubbelster, wat bestaan uit **α&nbsp;Ursae Majoris&nbsp;A** en **α&nbsp;Ursae Majoris&nbsp;B**. Eersgenoemde is die primêre ster, ’n reusester wat weg van die hoofreeks geëvolueer het nadat dit die waterstof in sy kern opgebruik het. Die sekondêre ster, B, is ’n hoofreeksster met ’n sterreklassifikasie van F0&nbsp;V. Dit is in ’n wentelbaan van 44,4&nbsp;jaar sowat 23&nbsp;AE van die hoofster af.

Daar is nog ’n spektroskopiese dubbelster 8&nbsp;boogminute van dié sterre af, twee sterre van die 7de magnitude en spektraalklas F8. Dit word soms **α&nbsp;Ursae Majoris&nbsp;C** genoem, maar word apart gekatalogiseer as HD&nbsp;95638.

## Name
Die ster se Bayer-naam is "Alpha Ursae Majoris". Die tradisionele name is "Dubhe" en "Ak". Dubhe kom van die Arabies vir "beer, *dubb*, van die frase ظهر الدب الاكبر *żahr ad-dubb al-akbar*, "die rug van die groter beer". Die seldsamer Ak beteken "die oog". 

In 2016 het die Internasionale Astronomiese Unie se sternaamwerkgroep (WGSN) die naam Dubhe vir α&nbsp;Ursae Majoris&nbsp;A goedgekeur omdat hulle name aan individuele sterre toegeken het eerder as aan groepe sterre. 

## Verwysings 
## Bronne
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Juvénal Habyarimana

**Juvénal Habyarimana** (8 Maart 1937 – 6 April 1994) was die tweede president van Rwanda, van 1973 tot 1994, en etniese Hutu, wat in konflik met die Tutsi-etniese groep was. Hy het die bynaam "Invincible" gehad (*Kinani* in Kinyarwanda, die land se hooftaal). Sy dood is aan die Tutsi's toegedig.

Hy is op 6 April 1994 dood toe sy vliegtuig, waarin ook die president van die buurland Burundi, Cyprien Ntaryamira, was, naby Kigali met missiele afgeskiet is. Sy moord het etniese spanning in die land veroorsaak en bygedra tot die ontketening van die Rwandese volksmoord.

## Eksterne skakels
Wezen

**Wezen** (ook bekend as **Delta Canis Majoris** of **δ CMa**) is ’n ster in die sterrebeeld Groot Hond (Canis Major). Dit is ’n geelwit F-tipe superreus met ’n skynbare magnitude van 1,83. Sedert 1943 dien die spektrum van die ster as een van die stabiele ankerpunte waarvolgens ander sterre geklassifiseer word. Nes die res van die Groot Hond is die ster in die winter in die Suidelike Halfrond sigbaar en in die somer in die Noordelike Halfrond.

Dit is ’n superreus met ’n sterreklassifikasie van F8 en ’n radius van omtrent 215 keer dié van die Son. Die effektiewe temperatuur op sy oppervlak is sowat 5&nbsp;818&nbsp;K en sy massa is 17 keer die Son s'n. 

Wezen se absolute magnitude is -6,87

As Wezen so naby aan die Aarde was as Sirius, sou dit so helder soos ’n halfmaan gewees het.

## Name
Die ster se Bayer-naam is "Delta Canis Majoris". Die tradisionele naam, "Wezen" (ook "Wesen" of "Wezea"), kom van die Arabiese وزن *al-wazn*, "gewig". Die naam was vir ’n sterpaar, waarvan die ander een "Hadar" was, wat nou as Beta Centauri bekend is. Dit is onduidelik of die sterpaar oorspronklik Alpha en Beta Centauri of Alpha en Beta Columbae was. Op die een of ander manier is die naam egter vir beide Delta Canis Majoris en Beta Columbae gebruik. 

In 2016 het die Internasionale Astronomiese Unie se sternaamwerkgroep (WGSN) die naam Wezen vir Delta Canis Majoris goedgekeur. 

## Kultuuraspek
Wezen verskyn op die vlag van Brasilië en simboliseer die staat Roraima.

## Verwysings 
## Bronne
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Paul Kagame

**Paul Kagame** (gebore 23 Oktober 1957) is die huidige president van Rwanda. Hy was medestigter van die Rwandese Patriotiese Front en is bekend vir sy rol tydens die veldtog wat die 1994-volksmoord teen die Tutsi in Rwanda en sy ingryping in die Tweede Kongo-oorlog beëindig het.

## Eksterne skakels
Jackie Mekler

**Jack Mekler** (4 Maart 1932 – 1 Julie 2019) was 'n Suid-Afrikaanse maraton- en ultra-maratonatleet. Hy het sy lewe as jongmens in die Arcadia-kinderhuis in Parktown, Johannesburg deurgebring en skoolgegaan by die *Parktown Boys High School*. Hy het op die ouderdom van 13 begin hardloop. 

## Comrades-maraton 
Hy het die Comrades-maraton vyf keer gewen sowel as ander maratons oor die wêreld heen. Hy het dit vermag in 1958, 1960, 1963, 1964 en 1968. Hy het in 1952 aan sy eerste Comrades-maraton deelgeneem. Gedurende sy eerste ses jaar as padwedloper was sy resultate wisselvallig. Na mediese toetse is 'n ystertekort by hom gediagnoseer. Met die regte dieet het sy vertonings baie beter. 

Mekler het ook die Springbokke verteenwoordig in Finland, Kanada en Engeland. Hy het in 1969 opgehou met mededingende kompetisies. 

Elke jaar word die Jackie Mekler padwedloop in Germiston oor 25 km ter ere van hom gehou.

Hy het begin werk as 'n drukkersassistent, vinnig opgang gemaak en later die besturende direkteur van Penrose Press in Johannesburg geword.

Hy word oorleef deur sy vrou, Margie, twee dogters en twee kleinkinders.

## Bronne 
* *Die man wat hom vry hardloop*. Rapport. 14 Julie 2019

## Verwysings
Trek Airways

**Trek Airways** is 'n voormalige lugredery gebaseer in Suid-Afrika wat vanaf Augustus 1953 tot April 1994 bedryf is. 
duimnael|300px|'n Boeing 747SP van Trek Airways.

## Maatskappygeskiedenis 
Trek Airways, wat in 1953 gestig is deur die afgetrede Duitse generaalmajoor Friedrich Wilhelm von Mellenthin (1904-1997), was die enigste Suid-Afrikaanse lugredery afgesien van die Suid-Afrikaanse Lugdiens wat internasionale vlugte bedryf het. Aanvanklik is vlugte vanaf Europa na Suid-Afrika bedryf met een stop. Die vliegtuig wat destyds gebruik is, was die Vickers VC.1 Viking. Aangesien die Viking nie voldoende reikafstand vir die operasies gehad het nie, is hulle deur die Douglas DC-4 en Lockheed L-749A Constellation vervang. Later het hul die Lockheed L-1649 Starliner bedryf.

Trek Airways het destyds vlugte vanaf Londen, Düsseldorf, Wene en Luxemburg na Windhoek en Johannesburg met twee of drie tussenstopte onderneem. 

In 1964 is 'n samewerking met Luxair bereik waarvolgens Luxair passasiers na ander Europese lughawens verbind is. 

In 1968 is die eerste straalvliegtuig gebruik toe 'n Boeing 707 ingestel is, maar as gevolg van die verbod op Suid-Afrikaanse geregistreerde vliegtuie moes Trek Airways vlugte vir 'n tydperk opskort. Dié bedrywighede is in 1991 hervestig en weer is daar 'n samewerking met Luxair ingestel waardeur Trek 'n Boeing 747-SP van Luxair / Luxavia wat in die ou Trek-kleurskema geverf was, gebruik het. Dit was ook gedurende hierdie tyd dat Trek 'n filiaal genaamd Flitestar gestig het met Airbus A320 en ATR 72-vliegtuie.  

In 1991 het die politiek weer verander en die Suid-Afrikaanse regering het sy lugvaartbeleid gedereguleer. Trek Airways het aansoek gedoen om 'n lisensie vir 'n Suid-Afrikaanse huishoudelike diens, in direkte mededinging aan die SAL. Flitestar is gebore wat Airbus A320's bedryf het. Op 11 April 1994 het Trek egter alle bedrywighede gestaak. 

## Destydse vliegtuigvloot 
* Vickers VC.1 Viking 
* Douglas DC-4 
* Lockheed L-749A Constellation 
* Lockheed L-1649 Starliner 
* Boeing 747-SP 

## Bibliografie 
* William Buckland "Paddy" Rorke: *Trek Airways – A South African Adventure*, Athena Press, 2007

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Data [permanent dead link]
* TimeTableImages
* Trek photos at AirnersNet
* Trek/Lixavia history
* DC-4 accident no fatalities
* Trek Airways website in South Africa
Churchill-klas duikboot

duimnael|Churchill-klas duikboot: HMS *Courageous*
Die **Churchill-klas duikboot** was 'n klas kernaangedrewe duikbote van die Britse Vloot wat slegs torpedo's gedra het en seemyne kon lê. Hierdie klas was 'n voortsetting van die ontwikkeling van die *Valiant-klas* duikbote; laasgenoemde is gestaak sodat die *Resolution* ballistiese-missielduikbote ontwikkel kon word. Daar is drie duikbote van dié klas gebou. Die *Churchill* en *Courageous* is deur Vickers gebou en die *Conqueror* deur Cammell Laird. Die leier in die klas is genoem na Winston Churchill wat as "First Lord of the Admiralty" die ontwikkeling van duikbote aangemoedig het. Hy was ook 'n voorstaander dat duikbote name kry in stede van nommers.

Die Churchill-klas het vele verbeteringe ontvang met die ondervinding wat uit die ontwikkeling van die *Dreadnought-* en *Valiant-klasse* opgedoen is, veral met die wapens aanboord. Die klas was geoormerk om die Amerikaanse Mk 48 torpedo te gebruik asook die *Sub-Harpoon* antiskeepsmissiele. Laasgenoemde was egter net in die *Courageous* geïnstalleer. 

Die Churchill-duikbote het aktiewe diens verrig tydens hul operasionele loopbaan; die bekendste insident is die kelder van die ARA *General Belgrado* deur die *Conqueror* tydens die Falklandoorlog.

HMS *Churchill* en HMS *Conqueror* is uit diens onttrek in 1990 en HMS *Courageous* in 1992.

## Konstruksieprogram 
## Tegniese besonderhede 
## Bron 
* *The Illustrated Encyclopedia Of Destroyers Frigates & Submarines*, Bernard Ireland en John Parker, 2015, 

## Verwysings
Valiant-klas duikboot

duimnael|Valiant-klas duikboot in 1986
Die **Valiant-klas duikboot** is 'n klas kernaangedrewe duikbote van die Britse Vloot. Alhoewel Groot-Brittanje se eerste kernaangedrewe duikboot, HMS *Dreadnought*, nog onder konstruksie was kon die lesse reeds geleer oorgedra word na die ontwikkeling van die twee Valiant-klas duikbote: HMS *Valiant* en HMS *Warspite*. Die Valiant-klas duikbote is ontwerp om stiller te wees. Die *Dreadnought* het 'n Amerikaans vervaardigde kernreaktor gebruik terwyl die Valiant-klas duikbote die eerste duikbote was wat Brits vervaardigde kernreaktors gebruik het. Die kernreaktors is deur *Rolls-Royce* en die *Atomic Energy Authority* ontwikkel by Dounray, Skotland. 

*Valiant* was in diens gestel in Junie 1966 as deel van die Derde Duikboot Eskader te Faslane. Soos die *Dreadnought* het sy ook die 19 312 km onderwater vaart na Singapoer voltooi. Sy het dit vermag in 28 dae, 'n nuwe rekord vir sy tyd. Die *Valiant* se susterskip, die *Warspite* in April 1967 in diens gestel. Beide duikbote het 'n lang operasionele leeftyd gehad grootliks omrede Brittanje besig was met die ontwikkeling van die *Resolution*-klas duikbote. Dit het tot gevolg gehad dat *Valiant* 1 068 148 km en 53 840 ure in sy logboek kon toon. Die werkslading het egter sy tol geëis in Junie 1994 het *Valiant* enjin probleme ondervind op 'n terugtog vanaf Amerika en 'n maand later uit diens gestel. 

*Warspite* het ook vir 'n lang tydperk aanhoudende diens verrig; in April 1976 het daar egter 'n brand aan boord uitgebreek wat haar vir twee jaar uit diens gestel het. Nadat sy herstel was, is die duikboot na die Falkland-eilande gestuur as deel van die Britse Taakmag toe die Falklandoorlog uit gebreek het. Sy het daarna nog vir nege jaar diens gedoen voor haarlyn krake in die primêre verkoeling stelsel ontdek is. Die duikboot is onmiddellik uit diens gestel.

## Konstruksie Program 
## Tegniese besonderhede 
## Bron 
* *THE ILLUSTRATED ENCYCLOPEDIA OF DESTROYERS FRIGATES & SUBMARINES*, Bernard Ireland and John Parker, 2015, 

## Verwysings
Biseksie metode

Die **biseksie metode** (of *intervalhalveringsmetode*) is 'n Iteratiewe metode in numeriese analise wat gebruik word om die wortel(s) van 'n gegewe funksie f (gewoonlik nie-linêer) te bepaal.

## Probleemstelling 
Bereken die wortel x_* van die gegewe 'n funksie f:I\to\mathbb{R}\!, waar I'n subinterval van die reële getalle is.

## Beskrywing van die metode 
# Bereken die middelpunt x_0 = \tfrac{a + b}{2} van die interval I = [a,b].
# Bereken nou die waardes f(a), \; f(x_0), \; f(b) en die produkte f(a)f(x_0) en f(x_0)f(b).
# Veronderstel f(a)f(x_0) , behou die waarde a en stel b = x_0. Indien f(x_0)f(b) , behou die waarde b en stel a = x_0.
# Bereken nou die middelpunt van die subinterval [a, x_0], dit wil sê x_1 = \tfrac{a + x_0}{2}en herhaal van punt nommer 2 af.

Sodoende word 'n ry x_0, \; x_1, \; x_2, \; \dotsc  van benaderings aan die wortel x_* geskep. Die proses word herhaal totdat óf |x_{i+1} - x_i|  óf |f(x_i)|  (waar \varepsilon 'n klein, reële getal is en i = 0,\; 1,\; 2,\; \dotsc) bevredig word.

## Bespreking 
Die metode berus op die toepassing van die tussenwaarde stelling. Veronderstel Iis die eindige interval [a,b] sodanig dat f(a) (of selfs die omgekeerde f(a) > 0 > f(b)). Vervolgens die tussenwaardestelling moet daar dan 'n getal c \in [a,b] bestaan sodanig dat f(c) = 0. Indien die ongelykhede nie bevredig word nie, kan die biseksie metode nie toegepas word nie. Die metode is gewaarborg om te konvergeer mits die voorgenoemde voorwaardes bevredig word.

Weens die linêere konvergensie van die metode, word dit nie noodwendig gebruik vir akkurate benaderings van die wortel nie. Maar dit word somtyds aanbeveel dat die metode gebruik word om 'n rowwe benadering van die wortel te verkry wat dan gebruik word as die eerste benadering in 'n vinniger konvergerende metode, soos byvoorbeeld die Newton-Raphson-metode.

## Bronne 
**Numerical Analysis 8th Edition* (2005). R.L. Burden en J.D. Faires. Thompson Brooks/Cole.
Slag van Little Bighorn

**Die Slag van die Little Bighorn**, ook bekend as '''Custer's Last Stand''', was 'n veldslag tussen die Indiane en die Amerikaanse leër, wat op 25 Junie 1876 plaasgevind het in 'n vallei van die Little Bighorn-rivier naby Crow Agency in Montana.

Die hoofrede vir die slag was dat twee Indiese stamme, naamlik Sioux en Cheyenne, hul reservate verlaat het en in Montana saamgekom  het om onder die Sioux-hoofmanne Sitting Bull, Crazy Horse en Touch the Clouds voort te gaan om te veg teen die blankes.

Om die Indiane terug te dwing, het die Amerikaanse leër drie eenhede, 1000 mans onder generaal George Crook en die Sewende Kavallerie onder luitenant-kolonel George Armstrong Custer, 'n vooraanstaande en belowende jong Amerikaanse burgeroorlog-bevelvoerder, ontplooi.

Op 25 Junie het Custer bewus geword van 'n Indiaanse kamp ongeveer 15 myl weg. Hy het ook 'n groep van ongeveer 40 Indiaanse krygers waargeneem. Om te verhoed dat hierdie groep die kamp sou waarsku, verdeel Custer sy magte in drie. Een groep moes voorkom dat die krygers die kamp bereik. 'n Tweede groep sou die krygers aanval en dan met die derde aanvalgroep saamsmelt om die kamp aan te val. 

Custer was 'n trotse en flambojante man wat graag in die kollig wou wees. Hy het die voorgestelde versterking met Gatling-masjiengewere en die Tweede Kavalerie geweier; dit moes  'n oorwinning vir die Sewende Kavalerie alleen wees. Die Indiane het ongeveer drie keer soveel krygers as die Custer-magte gehad. Dit was dus 'n taktiese fout deur Custer om sy groep te verdeel terwyl hy reeds 'n getalle agterstand gehad het.

Omdat sy teenstanders 'n omsingelingsbeweging gemaak het, het Custer besef sy magte was omring. Hy het sy soldate beveel om hul perde te skiet om beskerming teen die  koeëls van die oprukkende Indiane te bied. Custer en die meeste van sy manne is hierna gedood.  Onlangse navorsing (hoofsaaklik gebaseer op die ligging van die koeëls en die liggame) toon dat daar meer paniek en wegvlug was as 'n heldhaftige  "last stand".

Alhoewel Sitting Bull nie persoonlik aan die geveg deelgeneem het nie, het hy na Kanada na die slag met sy stam gevlug.  By sy terugkeer na die Verenigde State in 1881 het die regering hom amnestie toegestaan. Hy is in 1890 deur lede van die Indiane polisie agentskap dood geskiet. 

## Notas
Michael Halász

**Michael Halász** (* 21 Mei 1938 in Cluj-Napoca - ) is 'n Duits-Hongaarse dirigent. 

Sy eerste optrede as dirigent was by die München Gärtnerplatztheater waar hy tussen 1972 en 1975 alle operetteproduksies gedirigeer het. In 1975 het hy na Frankfurt verhuis ten einde as *Hoofkapellmeister* saam met Christoph von Dohnányi te werk waar hy die belangrikste werke van die operarepertoire gedirigeer het. Verskeie aanstellings as gasdirigent het hierop gevolg, en in 1977 het Dohnányi hom as Hoofkapellmeister by die Staatsoper in Hamburg aangestel. Van 1978 tot 1991 was hy Algemene Musikale Direkteur van die Hagen Operahuis en in 1991 het hy die pos aanvaar van inwonende dirigent by die Weense Staatsopera.

Die Opera Newsreview het oor 'n opname van Beethoven se Fidelio wat deur Michael Halász vir die plaatetiket Naxos opgeneem is gesê, “One of the Top Ten Recordings of 2000...A terrific performance at any price.”

Michael Halász het vir Naxos opnames gemaak van o.a. werke deur Tsjaikofski (ballete), Wagner (opera-uittreksels) en simfonieë deur Beethoven, Schubert en Mahler, sowel as Rossini se ouvertures en twee volumes van Liszt se simfoniese gedigte; laasgenoemde is deur die Penguin-gids as “een van die suksesvolste versamelings van Liszt se simfoniese komposisies wat in onlangse jare verskyn het” genoem. 

Behalwe vir die standaard- en suiwer orkestrale repertoire het hy ook Pergolesi se Stabat Mater en Orfeo, Mozart se Mis in C mineur en sy Kyrie in D mineur, Richard Strauss se Bourgeois Gentilhomme, Beethoven se Kreature van Prometheus), tjelloconcertos deur onderskeidelik Antonín Dvořák, Elgar, Dohnányi en Lalo, en Rubinstein se Vioolconcerto opgeneem, almal vir die Naxos plaatetiket.

## Verwysings
Lorenzo Bellini

**Lorenzo Bellini** (gebore op 3 September 1643, Florence, sterf op 8 Januarie 1704, Florence) was ‘n geneesheer en anatomis wat die versamelings-, of uitskeidingskanale van die nier, bekend as Bellini se kanale, beskryf het.
In Exercitatio anatomica de structura et usu renum (1662; “Anatomiese Oefeninge op die Struktuur en Funksionering van die Nier”), wat gepubliseer was toe Bellini ‘n 19-jarige student by die Universiteit van Pisa was, het hy vir die eerste keer getoon dat die nier bestaan uit ‘n groot aantal klein kanale. Bellini was vir 30 jaar ‘n professor by Pisa, en het die smaakorgane (1665) beskryf en die belang van urine-analise as ‘n hulpmiddel tot diagnose beklemtoon (1683). Hy was ‘n pionier in die pogings om fisiologiese funksies te verduidelik met verwysing na fisiese beginsels. Nadat hy afgetree het uit die universiteit en hom in Florence gevestig het (1693 of 1694), het hy geneesheer tot Hertog  Cosimo III en Pous Clemens XI geword. 

kanale deur *Lorenzo Bellini*.]]

## Verwysings
Vincenzo Bellini

**Vincenzo Bellini** (Gebore op 3 November 1801, Catania, Sisilië, Italië, sterf op 23 September 1835, Puteaux, naby Parys, Frankryk) was ‘n Italiaanse opera-komponis met ‘n gawe vir die skepping van vokale melodie wat ineens suiwer in styl en sensueel in uitdrukking was. Sy invloed word nie slegs gereflekteer in latere opera-werke nie, insluitende die werke van Richard Wagner, maar ook in die instrumentale musiek van Chopin en Liszt.
## Vroeë lewe
Bellini is gebore in ‘n familie van musikante. Hy het sy eerste werke geskryf terwyl hy ‘n student was by die Napelse Konservatoria waarheen hy gestuur is deur sy vader , ‘n orrelis. Bellini het die goedgunstigheid verkry van ‘n belangrike impresario, wat Bianca e Fernando vir die Napelse Opera aangevra het. Die sukses van hierdie vroeëre werk het tot ander kommissies gelei. Il pirata (1827), wat geskryf is vir La Scala, die operahuis by Milaan, het aan Bellini ‘n internasionale reputasie besorg. Hy was gelukkig om die beste Italiaanse teaterdigter as librettis te hê, te wete Felice Romani, saam met wie hy gewerk het in sy volgende ses operas. Die belangrikste van hierdie werke was I Capuleti ed i Montecchi (1830), gebaseer op William Shakespeare se Romeo en Julietta; La sonnambula (1831; Die Slaapwandelaar); en Norma (1831). 
La sonnambula, ‘n opera semiseria (ernstig maar met ‘n gelukkige einde) het baie gewild geword. Dit was selfs gewild in Engeland, waar ‘n Engelse weergawe daarvan verskyn het. Sy meesterstuk, Norma, ‘n tragedie gesetel in antieke Romeinse Gaul, het onsterflike roem bereik, ten spyte van aanvanklike mislukkings.
Bellini het vlugtig in 1833 in Londen gewoon, waarna hy na Parys getrek het, waar die komponis Gioachino Rossini se invloed verseker het dat hy ‘n opdrag ontvang het om ‘n opera vir die Théâtre-Italien te skryf. Die resultaat hiervan was I puritani (1835), die laaste van Bellini se nege operas. Alhoewel die werk se sukses getemper is deur ‘n onoortuigende libretto, is dit op vele vlakke sy mees ambisieuse en pragtigste werk.
Bellini se faam was ineengestrengel met die bel canto styl van die groot sangers van sy era. Hy was nie ‘n hervormer nie; sy idees was diè van Haydn en Mozart, maar tog het hy gestrewe na helderheid van uitdrukking, elegansie van vorm en melodie, en ‘n besondere eenheid van woorde en musiek. Hy het met uithouvermoë sommige van die grootste misbruike van opera wat toe aan die gang was gekorrigeer. Terwyl hy die orkestrale begeleiding onderhewig stel aan die sangers, en die verantwoordelikheid vir dramatiese uitdrukking op hul skouers plaas, is sy harmonie meer ondernemend as die van sy tydgenoot Gaetano Donizetti. Sy hantering van die orkes in inleidings en tussenposes is ver van oppervlakkig. Dit is egter vir die indiwiduele sjarme en elegansie van sy ryk, sonore en uitgebreide vokale melodie waarvoor Bellini die beste onthou word.

## Verwysings
Jacopo Bellini

**Jacopo Bellini** (gebore c. 1400, Venesië; sterf c. 1470, Venesië) was ‘n skilder wat die beginsels van die vroeë Florentynse Renaissance kuns aan Venesië bekendgestel het. Hy was opgelei onder die Umbriese kunstenaar, Gentile da Fabriano, en in 1423 het hy sy meester na Florence begelei. Daar het die vooruitgang wat gemaak was in getrouheid aan die natuur en die bemeestering van klassieke grasie, deur meesters soos Donatello, Ghiberti, Masaccio en Paolo Uccello, verdere inspirasie aan Jacopo gegee.

Teen 1429 het Jacopo homself in Venesië gevestig as die stad se belangrikste skilder. Die gebruikmaking van goue pigment in werke soos sy “Madonna” (c. 1438; Accademia, Venesië) toon dat Jacopo elemente behou het wat afkomstig was van Bisantynse kuns, terwyl die Kind se ryk kleed en die gepatroonde agtergrond van engele sy voortgesette belangstelling in die hoër dekoratiewe styl waarin hy opgelei was - wat op konvensionele wyse na verwys word as Internasionale Goties - getoon het.

Die modellering van die figure, die selfversekerde voorstelling van die voue van die gewaad, en die akkurate perspektief, toon ‘n uitstekende begrip van die progressiewe kuns van 15de-eeuse Florence. In die lewensgrootte “Kruisiging” (Museo di Castelvecchio, Verona) voldoen die yl en somber toneel streng aan die Florentynse Renaissance styl van Masaccio, en repudieer dit die ryk kleure en hoflike grasie van Bellini se vroeëre bekende werke.

Meer belangrik as Bellini se skilderye is egter sy twee boeke van tekeninge (c. 1450). Die Louvre in Parys en die Britse Museum in Londen besit elk een van hierdie sketsboeke. Die tekeninge bevat ‘n groot variëteit tonele, en kunstenaars het dit tot diep in die 16de eeu as modelle vir komposisie gebruik. In tekeninge soos die “Nativity,” die “Flagellation,” en “St. John the Baptist Preaching,” het Jacopo ge-eksperimenteer met linieêre perspektief en was hy van die eerstes om figure te maak wat in spasie verklein is, met die gebruikmaking van reëls van perspektief wat  vroeër net toegepas is tot uitbeeldings van argitektuur. Die “Kruisiging” (Britse Museum, Londen) is een van Jacopo se mees gewaagde komposisionele eksperimente. Moontlik vir die heel eerste keer in kuns, word die drie kruise gesien teen ‘n hoek, in stede van, van voor af, soos die gewoonte was. Die soldate se rûe is gedraai na die kyker, wat ‘n spontaneïteit en onmiddellikheid verleen aan die werk wat skaar was in Italiaanse kuns van die tyd. Jacopo se beduidende invloed op Venesiaanse kuns was verhoog deur die werk van sy seuns Gentile en Giovanni, en veral sy skoonseun, Andrea Mantegna, wat almal prominente skilders in die omgewing van Venesië was. 

## Verwysings