Lef Landau

**Lef Davidovich Landau** (Russies: Лев Дави́дович Ланда́у; 22 Januarie 1908 – 1 April 1968) was 'n Sowjet-fisikus wat fundamentele bydraes tot baie areas van teoretiese fisika gemaak het. Hy word gekrediteer met die lê van die grondslae van die twintigste-eeuse gekondenseerde materie-fisika, en word ook beskou as waarskynlik die grootste Sowjet-teoretiese fisikus van die twintigste eeu.

Sy prestasies sluit in die onafhanklike mede-ontdekking van die digtheidsmatriksmetode in kwantummeganika (naas John von Neumann), die kwantummeganiese teorie van diamagnetisme, die teorie van supervloeibaarheid, die teorie van tweede-orde fase-oorgange, uitvinding van orde parameter tegniek, die Ginzburg-Landau teorie van supergeleiding, die teorie van Fermi vloeistowwe, die verduideliking van Landau-demping in plasmafisika, die Landau-pool in kwantumelektrodinamika, die tweekomponentteorie van neutrino's, en Landau se vergelykings vir S-matriks-singulariteite. Hy het die 1962 Nobelprys vir Fisika ontvang vir sy ontwikkeling van 'n wiskundige teorie van superfluiditeit wat verantwoordelik is vir die eienskappe van vloeibare helium II by 'n temperatuur onder 2,17 K (−270,98 °C). 

;Lewe
## Vroeë jare
links|duimnael|150px|Die Landau-familie in 1910.
Landau is op 22 Januarie 1908 aan Joodse ouers gebore in Bakoe, die Russiese Ryk, in wat nou Azerbeidjan is. Landau se pa, David Lvovich Landau, was 'n ingenieur in die plaaslike oliebedryf, en sy ma, Lyubov Veniaminovna Garkavi-Landau, was 'n dokter. Albei het van Mogilev na Bakoe gekom en albei het aan die Mogilev-gimnasium gegradueer. Hy het op ouderdom 12 differensiaalrekening aangeleer en integraalrekening op ouderdom 13. Landau het in 1920 op ouderdom 13 aan die gimnasium gematrikuleer. Sy ouers het hom as te jonk beskou om universiteit toe te gaan, en daarom het hy vir 'n jaar die Bakoe Ekonomiese Tegniese Skool bygewoon. In 1922, op 14-jarige ouderdom, het hy aan die Bakoe-staatsuniversiteit gegradueer en in twee departemente gelyktydig gestudeer: die Departemente Fisika en Wiskunde, en die Departement Chemie. Daarna het hy sy studie in chemie gestaak, maar sy hele lewe lank in die veld belang gestel.

## Leningrad en Europa
duimnael|160px|'n Jong Landau in 1914.
In 1924 het hy na die destydse hoofsentrum van Sowjet-fisika verhuis: die Fisika-departement van die Leningrad-staatsuniversiteit, waar hy hom toegewy het aan die studie van teoretiese fisika, en in 1927 gegradueer het. Landau het daarna ingeskryf vir nagraadse studies aan die Leningrad Fisies-Tegniese Instituut waar hy uiteindelik 'n doktorsgraad in Fisiese en Wiskundige Wetenskappe in 1934. Landau het sy eerste kans gekry om oorsee te reis gedurende die tydperk 1929–1931, op 'n Sowjet-regering— Volkskommissariaat vir Onderwys—reisgenootskap aangevul deur 'n Rockefeller Foundation-genootskap. Teen daardie tyd was hy vlot in Duits en Frans en kon hy in Engels kommunikeer. Hy het later sy Engels verbeter en Deens aangeleer. Van Zürich het Landau vir die derde keer teruggegaan na Kopenhagen en daar gebly van 25 Feb tot 19 Mrt 1931 voordat hy dieselfde jaar na Leningrad teruggekeer het.

## Nasionale Wetenskaplike Sentrum – Charkif-instituut vir Fisika en Tegnologie
links|duimnael|By die Charkif-instituut, 1934.
Tussen 1932 en 1937 was Landau hoof van die Departement Teoretiese Fisika by die Nasionale Wetenskaplike Sentrum Charkif Instituut vir Fisika en Tegnologie, en hy het lesings aan die Universiteit van Charkif en die Kharkiv Polytechnic Institute gegee. Afgesien van sy teoretiese prestasies, was Landau die hoofstigter van 'n groot tradisie van teoretiese fisika in Charkif, Oekraïne, wat soms na verwys word as die "Landau-skool". In Charkif het hy en sy vriend en voormalige student, Evgeny Lifshitz, begin om die *Kursus van Teoretiese Fisika* te skryf, tien volumes wat saam oor die hele vak strek en steeds wyd gebruik word as gegradueerde-vlak fisika-tekste. Tydens die Groot Suiwering is Landau binne die UPTI-aangeleentheid in Charkif ondersoek, maar hy het daarin geslaag om na Moskou te vertrek om 'n nuwe pos op te neem.

In 1932 het Landau die Chandrasekhar-limiet bereken; hy het dit egter nie op witdwergsterre toegepas nie.

## Instituut vir Fisiese Probleme, Moskou 
Van 1937 tot 1962 was Landau die hoof van die Teoretiese Afdeling by die Instituut vir Fisiese Probleme. Hy is in die NKVD se Loebjanka-gevangenis aangehou tot sy vrylating, op 29 April 1939, nadat Pyotr Kapitsa ('n eksperimentele lae-temperatuur fisikus en die stigter en hoof van die instituut) en Bohr briewe aan Josef Stalin geskryf het. Kapitsa het persoonlik ingestaan vir Landau se gedrag en gedreig om die instituut te verlaat as Landau nie vrygelaat word nie. Na sy vrylating het Landau ontdek hoe om Kapitsa se superfluiditeit te verduidelik met behulp van klankgolwe, of fone, en 'n nuwe opwekking wat 'n roton genoem word.

## Persoonlike lewe en sienings
In 1937 trou Landau met Kora T. Drobanzeva van Charkif. Hul seun Igor (1946–2011) het 'n teoretiese fisikus geword. Lev Landau het in “vrye liefde” eerder as monogamie geglo en het sy vrou en sy studente aangemoedig om “vrye liefde” te beoefen. Sy vrou was egter nie entoesiasties daaroor nie. alhoewel toe die Sowjet-rolprentvervaardiger Andrei Tarkofski vir Landau gevra het of hy in die bestaan van God glo, het Landau die saak vir drie minute in stilte besin voordat hy reageer, "Ek dink so." In 1957 het 'n lang verslag aan die Kommunistiese Party van die Sowjetunie (KPSU) Sentrale Komitee deur die KGB Landau se sienings oor die 1956 Hongaarse Opstand, Vladimir Lenin en wat hy "rooi fascisme" genoem het opgeteken. Hendrik Casimir herinner hom as 'n passievolle kommunis, aangemoedig deur sy revolusionêre ideologie. Landau se strewe om die Sowjetwetenskap te vestig, was deels te danke aan sy toewyding aan sosialisme. In 1935 het hy 'n stuk getiteld " Bourgeoisie en Kontemporêre Fisika " in die Sowjet-koerant *Izvestia* gepubliseer waarin hy godsdienstige bygeloof en die oorheersing van kapitaal, wat hy as burgerlike neigings beskou het, gekritiseer het, met verwysing na "ongekende geleenthede vir die ontwikkeling van fisika in ons land, verskaf deur die Party en die regering.” en hy het nooit volledig na wetenskaplike werk teruggekeer nie. Sy beserings het hom verhinder om die 1962 Nobelprys vir Fisika persoonlik te aanvaar.

Landau was dwarsdeur sy lewe bekend vir sy skerp humor, soos geïllustreer deur die volgende dialoog met 'n sielkundige, Alexander Luria, wat probeer het om Landau vir moontlike breinskade te toets terwyl hy van die motorongeluk herstel het:
:Luria: "Teken asseblief vir my 'n sirkel"
:Landau trek 'n kruis
:Luria: "Hm, trek nou vir my 'n kruis"
:Landau trek 'n sirkel
:Luria: "Landau, hoekom doen jy nie wat ek vra nie?"
:Landau: "As ek dit gedoen het, kan jy dalk dink ek het verstandelik gestremd geword".

In 1965 stig voormalige studente en medewerkers van Landau die Landau Instituut vir Teoretiese Fisika, geleë in die dorp Chernogolovka naby Moskou, en vir die volgende drie dekades gelei deur Isaak Khalatnikov.

In Junie 1965 het Lev Landau en Evsei Liberman 'n brief in die New York Times gepubliseer, waarin hulle verklaar het dat hulle as Sowjet-Jode Amerikaanse ingryping namens die Studentestryd vir Sowjet-Jode teenstaan. Daar is egter twyfel dat Landau hierdie brief geskryf het.

## Dood
Landau sterf op 1 April 1968 op 60 jarige ouderdom aan komplikasies van die beserings wat hy ses jaar tevore in die motorongeluk opgedoen is. Hy is in die Novodevichy-begraafplaas begrawe.

## Bydraevelde
*DLVO teorie
* Fermi-vloeistofteorie
* Kwasipartikel
* Ivanenko–Landau–Kähler-vergelyking
*Landau-demping
* Landau verspreiding
* Landau-meter
* Landau kinetiese vergelyking
* Landau-paal
* Landau vatbaarheid
* Landau potensiaal
* Landau-kwantisering
* Landau-teorie
* Landau–Squire-straler
* Landau–Levich-probleem
* Landau-Hopf-teorie van turbulensie
* Ginzburg–Landau-teorie
* Darrieus–Landau-onstabiliteit
* Landau–Lifshitz aeroakoestiese vergelyking
* Landau–Raychaudhuri-vergelyking
* Landau–Zener-formule
* Landau–Lifshitz-model
* Landau–Lifshitz pseudotensor
* Landau–Lifshitz–Gilbert-vergelyking
* Landau–Pomeranchuk–Migdal-effek
* Landau-Yang-stelling
* Landau-beginsel
* Stuart–Landau-vergelyking
* Supervloeibaarheid
* Supergeleiding

### Pedagogiek
*Kursus van Teoretiese Fisika

## Nalatingskap
duimnael|’n Russiese gedenkmunt wat opgedra is aan die 100ste herdenking van Landau se geboorte.
Twee hemelse voorwerpe word ter ere van hom genoem:
*die kleinplaneet 2142 Landau.
*die maankrater Landau.

Die hoogste prys in teoretiese fisika wat deur die Russiese Akademie vir Wetenskappe toegeken is, word ter ere van hom aangewys:
*Landau Goue Medalje

Op 22 Januarie 2019 het Google wat Landau se 111de verjaardag sou wees met 'n Google Doodle gevier.

Die Landau-Spitzer-toekenning (American Physical Society), wat erkenning gee aan uitstaande bydraes tot plasmafisika en samewerking tussen Europa en die Verenigde State, word gedeeltelik ter ere van hom aangewys.

## Landau se rangorde van fisici
links|duimnael|Landau in 1962 op 'n 2010 Oekraïense posseël.
Landau het 'n lys name van fisici gehou wat hy op 'n logaritmiese skaal van produktiwiteit en genialiteit gerangskik het, soos kreatiwiteit en aangebore talent, wat wissel van 0 tot 5. Die hoogste posisie, 0, is aan Isaac Newton toegeken. Albert Einstein was 0.5. 'n Rang van 1 is toegeken aan die stigtersvaders van kwantummeganika, Niels Bohr, Werner Heisenberg, Satyendra Nath Bose, Paul Dirac en Erwin Schrödinger, en ander, terwyl lede van rang 5 as "patoloë" beskou is. Landau het homself as 'n 2.5 gerangskik, maar later bevorder tot 'n 2. N. David Mermin, wat oor Landau geskryf het, het verwys na die skaal, en homself in die vierde afdeling gerangskik, in die artikel "*My Life with Landau: Homage of a 4.5 to a 2*".

Landau het 'n minder bekende skaal gehad om die genialiteit van 'n wetenskaplike te meet met eerder diagramme. Hy het vier klasse diagramme gehad, met die eerste 'n eenvoudige driehoek, wat diegene ingesluit het wat die oorspronklikste en briljantste was, soos Dirac en Einstein. Die diagramme is gevorm deur twee ewewydige lyne, onderkant wat volharding voorstel, terwyl die boonste genie en oorspronklikheid gemeet het.

## In populêre kultuur
Die Russiese televisiefilm My Man — die Genie (vertaling van die Russiese titel Мой муж — гений) wat in 2008 vrygestel is, vertel die biografie van Landau (gespeel deur Daniil Spivakovsky), wat meestal op sy private lewe fokus. Dit is oor die algemeen deur kritici gekeur. Mense wat Landau persoonlik ontmoet het, insluitend die beroemde Russiese wetenskaplike Vitaly Ginzburg, het gesê dat die film nie net verskriklik was nie, maar ook vals in historiese feite.

Nog 'n rolprent oor Landau, Dau, word geregisseer deur Ilya Khrzhanovsky met die nie-professionele akteur Teodor Currentzis ('n orkesdirigent) as Landau. Dau was 'n algemene bynaam van Lev Landau. Die film was deel van die multidissiplinêre kunsprojek DAU.

## Werke
Landau het sy eerste referaat Oor die afleiding van Klein–Fock-vergelyking geskryf, saam met Dmitri Ivanenko geskryf in 1926, toe hy 18 jaar oud was. Sy laaste referaat met die titel *Fundamental problems* het in 1960 verskyn in 'n geredigeerde weergawe van huldeblyke aan Wolfgang Pauli. 'n Volledige lys van Landau se werke het in 1998 in die Russiese tydskrif *Physics-Uspekhi* verskyn. Landau sou hom as mede-outeur van 'n tydskrifartikel op twee voorwaardes laat opneem: 1) hy het die idee van die werk, gedeeltelik of geheel en al, na vore gebring, en 2) hy het ten minste 'n paar berekeninge uitgevoer wat in die artikel aangebied word. Gevolglik het hy sy naam verwyder uit talle publikasies van sy studente waar sy bydrae minder betekenisvol was.en is in 1988 onderskryf deur 'n verslag van die International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC).

### Ander
*
*
*
*
* in 4 volumes: volume 1 *Physical bodies*; volume 2 *Molecules*; volume 3 *Electrons* and volume 4 *Photons and nuclei*; vols. 3 & 4 by Kitaigorodsky alone

## Verwysings