Hendrik van den Bergh

Generaal **Hendrik van den Bergh** (27 November 1914 - 16 Augustus 1997) was ’n Suid-Afrikaanse polisiebeampte en is bekend vir die stigting van die Buro vir Staatsveiligheid, 'n intelligensie-agentskap wat op 16 Mei 1969 in die lewe geroep is om militêre en plaaslike intelligensie vir die destydse regering te koördineer, asook om anti-apartheidsdenke te onderdruk.  Hy was in volksmond bekend as *Lang Hendrik* of *die Lang Man* na aanleiding van sy lengte (6’5) (nagenoeg twee meter).

## Vroeë lewe 
Van den Bergh is in Vredefort in die Oranje-Vrystaat gebore en was sy lewe lank ’n Afrikanernasionalis. Sy vader was ’n poskantooramptenaar wat later ’n boukontrakteur geword het. Hendrik het sy oupa se name. Weens ’n vervreemding tussen sy ouers het sy oupa hom merendeels grootgemaak. Sy vader was ’n oudstryder van sowel die Tweede Vryheidsoorlog as die 1914-rebellie, waar hy saam met genl. De Wet geveg het en is ook saam met hom gevange geneem. Sy pa en oupa het in die Engelse Oorlog geveg en was krygsgevangenes op Ceylon.

Hy het op Vredefort skoolgegaan maar weens die depressie het hy net tot standerd nege gevorder, waarna hy sy oupa gehelp het om die gesin aan die gang te hou.  In 1933 sluit hy hom aan by die Spesiale Diensbataljon (SDB) wat gedurende die depressiejare deur die Regering in die lewe geroep is om aan jong manne werk en ’n tuiste te verskaf; ook om vir hulle die grondslag te lê vir latere werksgeleenthede – gewoonlik in een of ander staatsdepartement. Die SDB is volgens militêre voorskrifte bestuur en was ingeskakel by die Verdedigingsmag se hoofkwartier by Voortrekkerhoogte net buite Pretoria. Van den Bergh is uitgekies vir moontlike opleiding as offisier in die Verdedigingsmag maar het aan die keurpaneel gesê hy wil eerder by die Suid-Afrikaanse polisie aansluit.

## Polisie en internering 
Nadat hy in 1934 ’n toelatingseksamen afgelê het, het hy vir opleiding na die Polisiedepot in Pretoria gegaan.  Tydens die opleiding is hy aangewys as leier van sy troep (dieselfde troep het later drie generaals en ’n brigadier opgelewer).  Ná opleiding is die troep in Johannesburg gestasioneer, aanvanklik by Marshall-plein. Hierna is Van den Bergh na die Booyens-polisiekantoor verplaas, toe na Orlando, en eindelik na die speurdiens.  In 1938 is hy oorgeplaas na die Johannesburgse Drankafdeling.  Later is hy weer terug by Marshall-plein om speurwerk te doen.  Die meeste van sy tyd is in beslag geneem deur moordondersoeke in sy amp as sersant. Op 20 Januarie 1942 word hy ingeroep na die Afdelingspeuroffisier se kantoor en gearresteer omdat hy lid van die Stormjaers was.  Hy was nie bewus van die feit dat sy swaer, Nicholas Vorster, hom as lid van die Ossewabrandwag ingeskryf het nie.  Hy is na Koffiefontein se Interneringskamp gestuur waar hy John Vorster ontmoet het.

Die Buro vir Staatsveiligheid het in so ’n mate gegroei dat dit meer invloed kon uitoefen as die Departemente van Verdediging en Buitelandse Sake.  Die daaropvolgende jaar het Botha, wat vir Vorster opgevolg het as Eerste Minister, geëis dat Van den Bergh bedank en in 1980 is die Buro vervang met ’n nuwe agentskap, die Nasionale Intelligensiediens en Van den Bergh is vervang met dr. Lukas Barnard.

Van den Bergh het hom na sy uittrede tot hoenderboerdery gewend.  Dit blyk dat Van den Bergh aan sy memoires geskryf het in die 1980’s, maar hy het dit laat vaar onder druk van die regering.

Van den Bergh is oorlede in Bronkhorstspruit, Pretoria in 1997 op die ouderdom van 82.  Hy was twee keer getroud.

## Verwysings