open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lipsinchronisasie

duimnael|'n Stemakteur skep 'n stem vir 'n animasiefilm. Na die opname sinchroniseer die tegnikus (hier in die voorgrond) die stem met die bestaande beeld.
**Lipsinchronisasie** behels die sinchronisasie van afsonderlik-opgeneemde klank met die beweging van die lippe van 'n kunstenaar. Hiervoor word die klank en die visuele materiaal gesinchroniseer. Dit kan benut word tydens die terugspeel van 'n opname in 'n lewendige opvoering, maar ook tydens die opname ("skiet") van 'n film of TV-reeks. 

Lipsinchronisasie word gereeld in die filmbedryf gebruik indien dit nie moontlik is om klank van voldoende kwaliteit op die toneelplek op te neem nie, of om 'n klankeffek te skep wat slegs in 'n ateljee moontlik sou wees. Die klank word later in 'n klankateljee opgeneem, met die nodige sorg dat die gesproke woorde ooreenstem met die reeds-opgeneemde beelde. 

Om die karakters se lippe van nature in 'n animasiefilm te laat beweeg, word 'n omgekeerde strategie gebruik: die stemakteurs neem eers die dialoë op, waarna die animator dit animeer.
Omotiese tale

Die **Omotiese tale** vorm 'n tak binne die Afro-Asiatiese tale wat hoofsaaklik in die suidwestelike Ethiopië en die suidoostelike Soedan gepraat word. Dié taalfamilie behels 31 tale wat deur sowat 6,2 miljoen mense gebesig word. Die Omotiese tale is na die Omorivier genoem, wat deur die Omotiestalige gebiede vloei. Alhoewel oor die Omotiese tale se klassifisering as Afro-Asiatiese tale algemene konsensus heers (wat net deur enkele taalkundiges verwerp word), bestaan daar meer debatte oor die presiese afbakening oor die onderlinge subfamilies van die Afro-Asiatiese tale, veral tussen die Koesjitiese en die Omotiese tale; laasgenoemde word soms by eersgenoemde ingesluit.

Die grootste tale (volgens moedertaalsprekers) is: Wolaytta (1,6 miljoen) en Gamo (1,1 miljoen). Van die tale word met die Ge'ez-skrif geskryf, terwyl ander die Latynse alfabet gebruik. Geen van die Omotiese tale geniet amptelike status in Ethiopië nie.

## Bronne 
*  Richard Hayward: *Omotic Language Studies.* Universiteit van Londen, London 1990, .

## Eksterne skakels 
*  
*
Kaukasiese tale

Die term **Kaukasiese tale** verwys na tale wat in die Kaukasusgebied gepraat word. Die Kaukasus staan ook bekend as die "berg van tale". In die Kaukasus word sowat 40 tale deur altesaam nege miljoen mense gebesig.

[duimnael|links|Etniese kaart van die [Kaukasus-streek]]
Die term "Kaukasiese tale" word veral in 'n geografiese samehang gebruik en is nie 'n taalkundige term nie. Die Georgiese taalkundige Arnold Chikobawa het wel 'n Ibero-Kaukasiese taalfamilie voorgestel, alhoewel dit algemeen verwerp is. Die inheemse Kaukasiese tale behoort aan drie aparte taalfamilies wat geen onderlinge genetiese verwantskap toon nie:
* Kartweliese of Suid-Kaukasiese tale (waaronder Georgies),
* Noordwes-Kaukasiese of Abchaz-Adigiese tale (waaronder Awaars, Ingoesjeties en Tsjetsjnies),
* Noordoos-Kaukasiese of Nacho-Dagestanse tale (waaronder Abazyns, Abchasies, Adigies en Kabardies).

Die laasgenoemde twee taalfamilies behoort dalk aan 'n gemeensame taalfamilie, die Noord-Kaukasiese tale. Die Kaukasiese tale behels dalk ook drie uitgestorwe tale: Hatties, Hurrities en Urarteïes.

In die Kaukasus word ook ander tale gebesig wat aan ander taalfamilies behoort soos die Indo-Europese Osseties en die Turkse Karatsjai-Balkaries. Na hierdie tale word oor die algemeen nie as "Kaukasies" verwys nie.

## Bronne 
*  George Hewitt: *Introduction to the study of the languages of the Caucasus*. LINCOM EUROPA, München 2004. 

## Eksterne skakels 
*
Cree

: *Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Cree (volk).*

**Cree** (ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ, *Nēhiyawēwin*) is verreweg die belangrikste inheemse taal in Kanada met 96&nbsp;260 sprekers volgens die 2016-sensus. Cree word deur die Cree-Indiane gepraat en behoort tot die Algiese tale. Dit is ook die tweede mees gebruikte inheemse taal van die Amerikas noord van Meksiko net ná Navajo in die Verenigde State. Daarbenewens het Cree die grootste verspreidingsgebied van al die inheemse tale van die Amerikas, aangesien dit tussen die Rotsgebergte in die weste en die Atlantiese Oseaan in die ooste gebesig word.

duimnael|links|'n Teksvoorbeeld in Cree
Cree is 'n dialekkontinuum van Algonkin-tale wat dwarsdeur Kanada gebesig word, tussen die Noordwestelike gebiede, Alberta en Newfoundland en Labrador. As dit as een taal beskou word, is Cree die inheemse taal met die meeste moedertaalsprekers in Kanada. Die enigste gebied waar Cree amptelike status geniet is die Noordwestelike gebiede, saam met agt ander inheemse tale. Daar word Cree veral rondom Fort Smith en Hay River gebesig.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Renault–Nissan–Mitsubishi-alliansie

**Renault–Nissan–Mitsubishi** (voorheen **Renault-Nissan**) is 'n alliansie van die twee onafhanklike maatskappye Renault en Nissan Motor. Die ooreenkoms is op 27 Maart 1999 in Tokio onderteken deur Louis Schweitzer en Yoshikazu Hanawa, na 'n tydperk van finansiële probleme vir Nissan, wat Renault die geleentheid gebied het om 'n deel van die Nissan-groep te koop. Carlos Ghosn is daarna aangestel met die doel om die onderneming te herstruktureer. Drie jaar later, op 28 Maart 2002, is 'n Nederlandse beperkte onderneming, **Renault-Nissan BV**, gestig om 'n gemeenskaplike strategie en sinergieë te ontwikkel. 

In 2011 was Renault-Nissan naas General Motors en Volkswagen AG die derde grootste motorgroep ter wêreld. Die nuwe Renault–Nissan–Mitsubishi-alliansie, wat gereeld onder die top vier ter wêreld tel, se verkope in die eerste helfte van 2017 is groter as Volkswagen AG, Toyota en GM. 

## Aandele 
Die alliansie word deur 'n aandelebeurs gekoppel. Die gevolglike groep "is gebaseer op vertroue en wedersydse respek". Renault besit die grootste aantal aandele in die alliansie. 

* Renault: 15% Nissan (deur Nissan Finance Co. Ltd.), 15.01% Franse staat, 3,09% werknemers, 0,98% tesourie-voorraad, 3.10% Daimler AG, 62,82% verskillende eienaars 
* Dacia: 99.4% Renault, 0,6% verskillende eienaars 
* Renault Samsung: 80.1% Renault; 19.9 % Samsung 
* Nissan Motors: 44.3% Renault 
* Mitsubishi Motors: 34% Nissan 
* Infiniti en Datsun is slegs handelsmerke van Nissan, nie onafhanklike maatskappye nie. 

## Gemeenskaplike ontwikkelings 
Benewens 'n algemene platformstrategie en gesamentlik-ontwikkelde enjins en onderdele, is daar ook modelle wat die resultaat is van kenteken-ingenieurswese, soos die Renault Kangoo (= Nissan Kubistar) of die minibus (in samewerking met Opel ): Renault Trafic (= Nissan Primastar) en Renault Master (= Nissan Interstar). 
Versa Hatch.JPG|Op die B-platform: Nissan Tiida / Versa 
Renault Clio 2006 silver vl.jpg|Op die B-platform: Renault Clio III 
Renault Trafic.jpg|Renault Trafic 
SAG2004 127 Nissan Primastar.JPG|Nissan Primastar
Mercedes-Benz M282 enjin

Die **Mercedes-Benz M282** is 'n inlynviersilinder-petrolenjin wat sedert 2018 vervaardig word. Dit is saam met Renault ontwikkel en is die opvolger van die 1.6 L-variant van die M270-enjin. 

## Ontwerp 
Die M282 is ontwikkel met Renault as deel van Daimler se samewerking met die Renault–Nissan–Mitsubishi-alliansie. Die M282 deel dieselfde ontwerp met die Renault H5Ht-enjin, met 'n DBNA en direkte inspuiting. Die M282 is ook die eerste Mercedes inlynvier-enjin met silinderdeaktivering (op die tweede en derde silinders), asook 'n deeltjiefilter vir die enjin. Dit word vervaardig deur MDC Power GmbH by die Kölleda-aanleg in Thüringen, Duitsland.
Cree (volk)

Die **Cree** (Cree: *Néhinaw, Néhiyaw*) is 'n inheemse etniese groep wat tussen die Rotsgebergte in die weste en die Atlantiese Oseaan in die ooste bly, waarmee die Cree die grootste verspreidingsgebied van al die inheemse volke van die Amerikas het. Hul huidige gebied lê in die hedendaagse Kanadese provinsies en gebiede Alberta, Saskatchewan, Manitoba, Ontario, Brits-Columbië, Quebec, Newfoundland en Labrador, Noordwestelike gebiede en Nova Scotia, asook die Amerikaanse deelstaat Montana.

duimnael|links|Hedendaagse verspreiding van Cree in Kanada
Hulle verwys na hulself as **Ayisiniwok** en **Aha payew** – "ware mense" of met die betekenis "die volk" as **Iniwak**, **Iyiniwok**, **Eenou**, **Iynu** of **Eeyou**. Later het verskeie groepe na hulleself as **Wi Iniwak** of **Wiyiniwak** verwys wat "volk met 'n gemengde herkoms" beteken.

In Kanada bly meer as 350&nbsp;000 Cree of mense met 'n Cree-herkoms. Die meeste Cree in Kanada bly noord en wes van die Bowemeer, in Ontario, Manitoba, Saskatchewan, Alberta en die Noordwestelike gebiede. Sowat 27&nbsp;000 Cree bly in Quebec.

In die Verenigde State bly die Cree tradisioneel wes van die Bowemeer. Vandag bly hulle veral in Montana, waar hulle die *Rocky Boy Indian Reservation* met die Ojibwe (Chippewa) deel.

Die gedokumenteerde migrasie na die weste oor die tyd heen hou sterk verband met hul rolle as handelaars en jagters binne die Noord-Amerikaanse pelshandel.

## Verwysings 
## Verdere leesstof 
*  Boyce Richardson: *Strangers devour the Land. A Chronicle of the Assault upon the last coherent Hunting Culture in North America, the Cree Indians of northern Quebec, and their vast primeval homelands*. Alfred A. Knopf, New York 1976, .

## Eksterne skakels 
*  
*
Mercedes-Benz OM604-enjin

Die **Mercedes-Benz OM604-enjin** is 'n  en  inlynviersilinder dubbelbonokas (DBNA)-dieselenjin met indirekte inspuiting wat tussen 1993 en 1998 deur Mercedes-Benz vervaardig is. Dit het die vorige enkelbonokas (EBNA) OM601-enjin vervang. 

In teenstelling met ander Mercedes-Benz-diesels wat destyds 'n Bosch-inlynspuitpomp gebruik het, het die OM604 die Lucas elektroniesbeheerde inspuitpomp (EVE), wat minder betroubaar was, gebruik. Die seëls van die Lucas-inspuitpompe het mettertyd bros geword en begin lek. Aangesien die vervanging van die hele inspuitpomp baie duur is, is 'n herstelstel beskikbaar gestel waarmee die betrokke seëls vervang kan word. 

Dit is verwant aan die Inlynvyfsilinder- 2,5 liter-OM605- en die inlynses 3-liter-OM606-enjins.
Bremgarten AG

**Bremgarten** (Switserse Duits: [ˈbræŋˌgɑrtə] is 'n klein stedelike nedersetting en *Einwohnergemeinde* - 'n munisipaliteit as laagste administratiewe vlak in die drie- of vierledige regeringstelsel van Switserland wat in Alemanniese Switserland uit *Bund* (federale vlak), *Kanton* (kanton), *Bezirk* (administratiewe distrik in bepaalde kantonne) en *politische Gemeinde* of *Einwohnergemeinde* (munisipaliteit) bestaan- in die Noord-Switserse kanton Aargau (amptelike afkorting: AG), met 'n bevolking van iets meer as 8&nbsp;200. Dit is ook die setel van die gelyknamige distrik (*Bezirk Bremgarten*).
duimnael|links|'n Lugfoto van Bremgarten wys die Reuss-rivierkronkel en die waterkragsentrale Zufikon (in die middel van die beeld)
Bremgarten is in die laer Reussvallei geleë, sowat 16 km wes van Zürich, 23 km oos van Aarau, die kantonale hoofstad van Aargau, en 35 km noord van Luzern, in een van die vrugbaarste streke van die Switserse Middelland (Duits: *Mittelland*). Die Middelland - geologies 'n molassebekken wat met sedimente opgevul en tans op hoogtes tussen 350 en 1408 m bo seevlak geleë is - is een van die land se groot landskappe wat tussen die bergreekse Jura en Alpe geleë is en oor 'n afstand van 300 km vanaf die Meer van Genève in die weste tot die Bodenmeer in die noordooste strek. Die Middelland beslaan sowat dertig persent van die totale oppervlakte van Switserland en huisves twee derdes van sy bevolking. 

Die historiese stadskern van Bremgarten, 'n kulturele en argitektoniese erfenis van nasionale belang, is in 'n rivierkronkel geleë en word sodoende aan drie kante van die Reuss omsluit. Motors is grotendeels uit die historiese middestad sowel as dele van die Laer Voorstad verban. Die markdae, wat jaarliks op Paas- en Pinkstermaandag gehou word, is van die grootste in Switserland en gewilde toeristetrekpleisters. Die tradisie van 'n Paasmaandag-markdag strek terug tot in die vroeë 13de eeu.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
;Toerisme
----
* *Bremgarten Tourismus*
Kumajaba-pas

Die **Kumajaba-pas** is geleë in die Oos-Kaap provinsie van Suid-Afrika, op 'n grondpad tussen die dorpies Maclear en Tsolo.

Dit strek oor 9 km waartydens dit 562 m styg (gem. helling van 1:16). met die hoogste punt op 1509 meter bo seevlak.

## Verwysings
Umngarivier

Die **Umnga** is 'n rivier wat in die ooste van die Oos-Kaap in Suid-Afrika vloei. Dit is 'n sytak van die Inxurivier.
2020 QG

**2020 QG**, ook bekend as **ZTF0DxQ**, is ’n naby-aarde-asteroïde met ’n deursnee van ’n paar meter. Dit behoort tot die Apollogroep en het op 16 Augustus 2020 op ’n afstand van sowat 2&nbsp;950&nbsp;km (minder as ’n kwart van die Aarde se deursnee) bo die oppervlak van die Aarde verbybeweeg. Dit is op dieselfde dag deur die Zwicky Transient Facility (ZTF) by die Palomar-sterrewag afgeneem, sowat ses uur ná sy naaste afstand aan ons planeet, en is later deur Kunal Deshmukh, ’n student aan die Indiese Instituut vir Tegnologie Bombaai, en kollegas Kritti Sharma en Chen-Yen Hsu geïdentifiseer terwyl hulle foto's van die ZTF ontleed het.

2020 QG was sover bekend nader aan die Aarde as enige ander asteroïde, buiten dié wat die Aarde getref het. Met ’n absolute magnitude van 29,8 is die deursnee daarvan na raming sowat drie tot ses meter.

In Mei 2020, voor enige versteurings deur die Aarde, het die asteroïde ’n minimum wentelbaankruisingsafstand van 0,00027&nbsp;AE (40&nbsp;000&nbsp;km) met die Aarde gehad. maar die versteuring vanweë die nabyverbyvlug het die wentelbaan verander en dit nader aan die Aarde gebring.

## Opspoorbaarheid
Asteroïdes wat omtrent net so groot soos 2020&nbsp;QG is, is moeilik om op te spoor, want hulle is klein en dus dof. Tussen 2010 en 2020 was die asteroïde nie helderder as skynbare magnitude 31 nie. Dit is sowat 10&nbsp;000 keer so dof as die minimum ontdekkingsmagnitude van 21. Die Hubble-ruimteteleskoop benodig ’n beligtingstyd van drie weke om voorwerpe met ’n magnitude van 31 af te neem. 

Tydens sy nadering in 2020 het 2020&nbsp;QG dowwer as magnitude 24 gelyk totdat dit ’n son-elongasie van net 60&nbsp;grade gehad het. Die asteroïde is afgeneem toe dit ’n son-elongasie van 125&nbsp;grade gehad en sy magnitude sowat 19 was.

## Sien ook
* Naby-aarde-voorwerpe

## Verwysings
## Skakels
* 
* "ZTF Finds Closest Known Asteroid to Fly By Earth", Whitney Clavin, Caltech, 18 Augustus 2020
Jacob van der Meersch

**Jacob van der Meersch** was die goewerneur van Nederlandse Mauritius van 1644 tot 1648. Hy is opgevolg deur Reinier Por. Van der Meersch het Adriaen van der Stel opgevolg as goewerneur van  Nederlandse Mauritius. 

Gedurende sy tyd as goewerneur is vordering gemaak met die sny van hout en 'n 5 kilometer lang pad is gebou.

## Verwysings
Vier klassieke romans

Die **vier klassieke romans** (Chinees: 四大 名著, Pinyin *sì dà míng zhù*) van die Chinese letterkunde, is vier romans wat oor die algemeen beskou word as die grootste en invloedrykste werke van klassieke Chinese fiksie. Hierdie boeke is vandag nog aan baie mense bekend. Hulle moet nie verwar word met die vier boeke van Konfusianisme nie. 

Die romans, in chronologiese volgorde van vrystelling, is:

* *Roman van die drie koninkryke* (14de eeu)
* *Verhaal van die waterfront* (14de eeu)
* *Die reis na die weste* (16de eeu)
* *Droom van die Rooi Kamer* (18de eeu)

## Eksterne skakels
Mercedes-Benz M104 enjin

Die Mercedes-Benz **M104** is 'n reguit 6-motorenjin wat van 1989 tot 1999 vervaardig is. Dit het 'n dubbele bonokasontwerp met 4 kleppe per silinder. Dit het die M103 vervang en is op sy beurt in 1997 deur die M112 V6-enjin vervang. Daar is met produksie van die M104 tot in 1999 volgehou, toe die laaste gebruik van die enjin deur Mercedes-Benz in die W140-onderstel was. Die boorspasiëring van alle M104-enjins is dieselfde as die M103-enjin op 97 mm. 

## AMG 3.4 L 
AMG het 3,4 L-omskakelings aan die 3.0 L M104.980 gedoen, nog voor hul formele samewerking met Daimler Benz. 
regs|duimnael|250px|AMG 3.6 liter M104 in 'n W124 E36T AMG
Pascal Lissouba

**Pascal Lissouba** (15 November 1931 – 24 Augustus 2020) was die eerste demokratiesverkose president van die Republiek die Kongo en dien van 31 Augustus 1992 tot 25 Oktober 1997. Sy regering is in die burgeroorlog van 1997 deur die huidige president Denis Sassou Nguesso omvergewerp.

## Dood 
Lissouba sterf in Perpignan, Frankryk, op 24 Augustus 2020, as gevolg van komplikasies van Alzheimersiekte, op die ouderdom van 88.

## Verwysings
Gisela Ullyatt

**Gisela Ullyatt** (1977-2020) was 'n Afrikaanse digteres.

Ulyatt (née Weingartz) word in Bloemfontein gebore, en behaal die grade MA (Duits) en MA (Engelse taalstudie) aan die Universiteit van die Vrystaat. Sy behaal haar PhD (NWU) in 2013. Haar tesis handel oor die Amerikaanse digter, Mary Oliver, gesien vanuit ’n Boeddhistiese raamwerk.

Van haar gedigte is in Nuwe Stemme 5 opgeneem. Kort voor haar dood in 2020 verskyn haar bundel *Die waarheid oor duiwe*, wat deur Protea Boekhuis gepubliseer is.

Sy was getroud met Tony Ulyatt, en was deel van die vertaalprojek *In a Burning Sea*, met Marlise Joubert as samesteller.

## Verwysings
Hermann Göring

**Hermann Wilhelm Göring** (12 Januarie 1893 - 15 Oktober 1946) was 'n Duitse politieke en militêre leier, oorlogsmisdadiger en 'n lid van die Nazi-party. Hy was een van die invloedrykste Nazi-leiers, en was benewens slim en sjarmant. Sy vader was Heinrich Göring.

Hy was 'n vlieënier in die Eerste Wêreldoorlog en later toe die Nazi-party aan bewind gekom het is hy bevelvoerder van die Luftwaffe gemaak, 'n titel wat hy gehou het totdat hy in die laaste dae van Nazi-Duitsland deur Robert Ritter von Greim vervang is.

Hy was 'n vroeë lid van die Nazi-party, waar hy een die gewondes in Adolf Hitler se mislukte putsch van 1923 was. Toe hy behandeling vir sy wonde gekry het, het hy 'n verslawing aan morfien ontwikkel.

Toe Hitler in 1933 kanselier word het hy Göring as Minister sonder portefeulje aangestel. Een van sy eerste aksies was om die Gestapo te vorm, wat hy in 1934 aan Heinrich Himmler gegee het. Hy het vinnig magtig geword en het gou die tweede magtigste man in Nazi-Duitsland, na Hitler, geword. Hy is opperbevelvoerder van die Luftwaffe gemaak en in 1940 toe Frankryk aan Duitsland oorgegee het is die spesiale rang van Reichsmarchall, wat hom beheer oor alle offisiere in die Duitse militêr gegee het, aan hom gegee.

In 1945 toe Duitsland aan die Geallieërde magte oorgegee het is Göring deur Amerikaanse magte gevange geneem. By die Neurenberg-verhore van 1946 het Göring met sjarme en slim argumente probeer om sy optrede in 'n goeie lig te stel. Hy het gesê hy van die volkslagting onbewus was, en teen die oorlog met Rusland gekant was. Hy het sy bydrae tot die landsbestuur uitgelig en enige aandeel aan Nazi-vergrype probeer minimaliseer. Sy verdediging in die hof was dramaties en selfversekerd en die aanklaers is deur slim opmerkings in die verleëntheid gestel. Verskillende regstruuks is aangewend om die gereg te systap en die gesag van die hof uit te daag. Met sy naderende skuldigbevinding het hy dapper gebly, en omstanders met sy houding beïndruk. Hy het die doodstraf ontvang vir oorlogsmisdade, maar het die aand voor sy teregstelling selfmoord gepleeg.
Fantasie

thumb|180px|*Rêverie* (*Dagdroom*), 1901 deur Paul César Helleu.
**Fantasie** in ’n sielkundige sin verwys na iets wat die teenoorgestelde is van realiteit (iets wat deur enige van die sintuie ervaar word). ’n Fantasie is ’n situasie wat deur ’n individu verbeel word om sekere begeertes uit te druk. Die situasies is dikwels hoogs onwaarskynlik; maar dit kan ook realisties wees. Fantasieë kan ook ’n seksuele aard hê. 

’n Fantasie kan ook ’n **dagdroom** genoem word. In die alledaagse lewe dink mense dikwels aan iets wat hulle wens hulle kan doen of kon gedoen het, iets wat soms onmoontlik in die werklike lewe is. Dit kan ook ’n afweermeganisme wees om negatiewe emosies teen te werk of verveling te verdryf.

Fantaseer kan ook belangrik wees, want dit is ’n manier om te leer, of om te begryp hoe die wêreld in mekaar steek. Dit is dus vir baie mense ’n belangrike bron van inspirasie. Sommige navorsers meen fantasie kan ’n helende effek hê of dat mense wat die mees ontwikkelde fantasielewe het, dikwels dié is wat op die skeppendste manier daaraan kan uiting gee in kuns, letterkunde of meer tradisionele beroepe.

Te veel fantasieë kan iemand se alledaagse bestaan negatief beïnvloed. Buitensporige fantasieë kan ook ’n teken van narsisme wees.

## Verwysings
## Skakels
Groeihormoon

thumb|240px|Die groeihormoon.
Die **groeihormoon**, of **somatotropien**, is ’n hormoon wat groei in die liggaam van ’n mens, dier of plant stimuleer.

Die menslike groeihormoon (afgekort as hGH of HGH, vir humane groeihormoon) het ’n direkte werking op selle in weefsel, maar beïnvloed net sekere soorte selle. Een van die funksies van die hormoon is die vervaardiging van insuliengelykende groeifaktor, oftewel IGF-1. 

Die groeihormoon word nie gelykmatig vervaardig nie, maar in kort pieke. Dit vind plaas by liggaamsbewegings, stres en ná sowat twee uur slaap. In die geval van ’n tekort aan groeihormoon is daar sprake van ’n groeihormoongebrek. As te veel groeihormoon vervaardig word, kan gigantisme of (ná puberteit) akromegalie voorkom. Deurdat ’n mens se hande, voete en kake ná puberteit volgroei is, word dié siekte gekenmerk deur ’n toename in die grootte van hande en voete of ’n buitengewone groei van die kake. 

## Skakels
Prolaktien

**Prolaktien** (**PRL**), ook bekend as **laktotropien**, is ’n proteïen wat die bekendste is vir sy rol om vroulike soogdiere en voëls in staat te stel om melk te vervaardig. Dit is belangrik in meer as 300 aparte prosesse in verskeie gewerweldes, insluitende die mens. Prolaktien word deur die pituïtêre klier afgeskei in reaksie op eet, paring, estrogeenbehandeling, ovulasie, ensovoorts. Dit word in pulse tussendeur hierdie prosesse afgeskei. 

Prolaktien speel ook ’n noodsaaklike rol in metabolisme – dit reguleer die immuunstelsel en pankreasontwikkeling.

## Verwysings
## Skakels
Verhaal van die waterfront

**Verhaal van die waterfront** (*Shuihu zhuan*) is 'n Chinese roman uit die 14de eeu, een van die vier klassieke romans van die Chinese letterkunde. Verder is dit ook verfilm in 'n Japannese reeks wat gebaseer is op hierdie roman, waarvan die omgewing ou China van die Song-dinastie was, byna duisend jaar gelede. Dit is geskryf deur Shi Nai'an en moontlik geredigeer deur Luo Guanzhong.

Die verhaal van die reeks fokus op  108 helde wat regeringskorrupsie beveg en daarom self buite die wet beland. Hulle probeer, byvoorbeeld  om besittings wat  alreeds van arm burgers gesteel is deur onregmatige belasting, vir  die mense terug te kry. Die hoofskurk is goewerneur Kao Chiu. Hy is deur en deur ambisieus, korrup en sleg. Die belangrikste held en protagonis, Lin Chung, is aan die begin van die regverdige verset. Geleidelik vergader al hoe meer helde in die middelpunt van die weerstand, Liang Shan Po, en wat met 'n man se weerstand begin, word die weerstand van 'n groep helde wat uiteindelik tot 'n leër van heldhaftige stryders groei. Amptelik is dit egter 'n soort bandietleër, miskien ietwat soortgelyk aan dié van Robin Hood. 'n Belangrike aanhaling uit die reeks wat telkens herhaal word is dus:

"Kyk nie neer op die slang nie, omdat hy geen horings het nie, want wie weet of dit nie 'n draak sal word nie?"

'n Ander belangrike aanhaling is:

"'n Onreg kan 'n volk beweeg, en 'n volk wat onreg aangedoen is, kan die wêreld beweeg ... so kan een regverdige man 'n leër word."

Die verhaal is legendaries. Die helde blyk bomenslik te wees tydens gevegte, soos die geval is met meer legendariese wushu-films: hulle kan tien meter hoog en ver spring en letterlik so vinnig soos die wind hardloop. Volgens die verhaal was die helde gedurende hul leeftyd legendaries. Hulle geregtigheid maak hulle selfs onoorwinlik.

Die Japannese televisiereeks bestaan uit 26 episodes en is aan baie lande verkoop. 

## Eksterne skakels
Sirkadiese horlosie

402px|thumb|Die menslike "sirkadiese horlosie".
’n **Sirkadiese horlosie** of **biologiese horlosie** is ’n biochemiese wisselaar wat stabiele siklusse aandui en met sontyd gesinchroniseer is. Die periode van so ’n horlosie in die liggaam is noodwendig amper presies 24 uur (die Aarde se huidige son-dag). In die meeste lewende organismes maak ’n interne, gesinchroniseerde sirkadiese horlosie dit vir die organisme moontlik om daaglikse omgewingsveranderings volgens die dag-nag-siklus te voorsien en sy biologiese gedrag dienooreenkomstig aan te pas.

Die term "sirkadies" is afgelei van die Latynse *circa* ("omtrent") en *diem* ("dag"), want dit dui nie presies ’n dag aan as die organisme weggeneem word van eksterne aanwysers (soos die lig in die omgewing) nie. Die horlosies in mense in ’n laboratorium met ’n konstante dowwe lig sal byvoorbeeld sowat 24,2 uur per dag aandui, in plaas van presies 24 uur.

## Werking
In normale omstandighede sal die liggaam se horlosie presies 24 uur aandui omdat dit genoeg daaglikse korrektiewe seine uit die omgewing kry, hoofsaaklik daglig en donkerte. Sirkadiese horlosies is die sentrale meganismes wat sirkadiese ritmes aandryf. Hulle bestaan uit drie belangrike komponente:
* ’n sentrale biochemiese wisselaar met ’n periode van sowat 24 uur wat tyd hou;
* ’n reeks invoerbane na hierdie sentrale wisselaar om die horlosie ingestel te hou;
* ’n reeks uitvoerbane wat gebonde is aan spesifieke fases van die wisselaar en wat ritmes in biochemie, sielkunde, fisiologie en gedrag dwarsdeur die organisme reguleer.

Die horlosie word heringestel namate ’n organisme tydaanwysings uit die omgewing kry, waarvan lig die belangrikste een is. Sirkadiese wisselaars word oral in die liggaam se weefsel aangetref, waar hulle deur beide interne en eksterne seine gesinchroniseer word om transkripsie-aktiwiteit dwarsdeur die dag op ’n weefselspesifieke manier te reguleer. Die sirkadiese horlosie is vervleg met die meeste metaboliese prosesse en word deur ouderdom beïnvloed. 

Die basiese molekulêre meganismes van die biologiese horlosie is gedefinieer in gewerwelde spesies, die vrugtevlieg, plante, swamme, bakterieë en na verwagting ook in Archaea.

In 2017 is die Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde aan Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash en Michael W. Young toegeken "vir hulle ontdekking van molekulêre meganismes wat die sirkadiese ritme beheer" in vrugtevlieë.

## Verwysings
## Skakels
Slaapapnee

**Slaapapnee** is ’n steuring wat veroorsaak dat tussenposes in asemhaling of tydperke van vlak asemhaling meer dikwels as normaalweg gedurende slaap voorkom. Elke tussenpose kan van ’n paar sekondes tot ’n paar minute duur en hulle kom baie kere per nag voor. Daar kan ’n verstikkende of snorkende geluid wees wanneer asemhaling hervat word. 

Sommige mense is onbewus daarvan dat hulle die toestand het. Vir ’n diagnose moet meer as vyf voorvalle per nag voorkom.

Behandeling kan insluit veranderings aan die persoon se lewenstyl, mondstukke, asemhalingtoestelle of chirurgie. Sonder behandeling kan slaapapnee die risiko van ’n hartaanval, beroerte, diabetes, hartversaking, ’n onreëlmatige hartklop, obesiteit en motorongelukke verhoog. Mans word sowat twee keer soveel as vroue aangetas. Hoewel mense van enige ouderdom dit kan hê, kom dit meer voor tussen die ouderdomme van 55 en 60. 

## Verwysings
## Skakels
Gwayirivier

Die **Gwayirivier** (ook Gwaairivier en Gwairivier) vloei in Matabeleland in Zimbabwe.

Hierdie rivier ontspring 'n 10&nbsp;km wes van Bulawayo, net noord van Figtree en die Matopos. Dit sluit net wes van die stumeer van die Karibadam by die Zambezirivier aan.

Zimbabwe bestaan uit  'n hoë plato waarvan riviere in drie rigtings vloei, naamlik noordwaarts na die Zambezi, suidwaarts na die Limpoporivier en suidooswaarts deur Mosambiek na die Indiese Oseaan. Die vier grootste riviere wat na die Zambezi vloei, is die Gwayi, die Sanyatirivier, die Manyamerivier en die Mazowerivier.
Elektroënsefalografie

[thumb|180px|[Epilepsie, soos gemeet met EEG.]]
**Elektroënsefalografie** (**EEG**) is ’n moniteringsmetode om die elektriese aktiwiteit van die brein te meet. Dit is gewoonlik niedeurdringend omdat die elektrodes aan die kant van die skedel geplaas word, hoewel deurdringende metodes ook gebruik kan word, soos in elektrokortikografie, waar elektrodes op die ontblote oppervlak van die brein geplaas word. 

## Werking
'n Geleidende kontakvloeistof word eers op die kopvel gesmeer, en dan word ongeveer 20 elektrodes wat in ’n soort mus vasgemaak is, op die kopvel geplaas. Die gemete potensiaalverskille is uiters klein (ongeveer 100&nbsp;µV) in vergelyking met dié van huishoudelike kragstelsels.

EEG meet wisselings in stroomspanning wat ontstaan uit ioonstroming in die neurone van die brein. Klinies verwys EEG na die vaslegging van die brein se spontane elektriese aktiwiteit oor ’n tydperk deur middel van verskeie elektrodes aan die skedel. Dit word ook gebruik om slaapsteurings, die diepte van narkose, ’n koma en breindood te bepaal. EEG is voorheen ook gebruik vir die diagnose van gewasse, beroertes en ander fokalebreinsteurings, maar dit is meestal vervang deur hoëresolusiebeeldingsmetodes soos magnetieseresonansiebeelding (MRI) en CT-skanderings. Dit bly egter ’n waardevolle metode in navorsing en sekere diagnoses. Dit is onder meer een van die min mobiele tegnieke wat beskikbaar is.

## Verwysings
## Skakels
Hans Krebs

**Hans Krebs** (4 Maart 1898 – 1 Mei 1945) was 'n Duitse offisier wat in die Eerste Wêreldoorlog en die Tweede Wêreldoorlog gedien het. 

## Lewe 
Hans Krebs is op 4 Maart 1898 as seun van Otto en Adele Krebs in Helmstedt, 'n dorpie in die Hertogdom van Brunswyk, gebore. In 1913 het hy na die dorp Goslar in Nedersakse getrek, waar hy glo op skool 'n talentvolle student was.

Toe die Eerste Wêreldoorlog in 1914 begin het, het Krebs by die Duitse Weermag aangesluit en het in 1915 'n offisier geword.
Teen die einde van die oorlog het hy in die 17de Infanterie Regiment gedien. Hy het op 29 April 1920 met Ilse Wittkop getrou en twee dogters is uit die huwelik gebore.

Toe die Tweede Wêreldoorlog in 1939 begin het, het Krebs Duitsland in Moskou verteenwoordig, totdat oorlog op die Sowjetunie in 1941 verklaar is.
In die laaste dae van die Tweede Wêreldoorlog het Krebs saam met Joseph Goebbels, Wilhelm Burgdorf en Martin Bormann, Hitler se testament geteken. Krebs het op 1 Mei 1945 selfmoord gepleeg.
Elektroökulografie

[thumb|220px|Elektroökulogramme vir die linkeroog (LEOG) en die regteroog (REOG) vir die tydperk van [REM-slaap.]]
**Elektroökulografie** (**EOG**) is ’n tegniek om die korneo-retinale-standpotensiaal te meet wat tussen die voor- en agterkant van die menslike oog voorkom. Die beeld wat verkry word, word ’n **elektroökulogram** genoem. EOG word hoofsaaklik in oftalmologiese diagnoses en vir die meet van oogbewegings gebruik. Dit meet nie reaksies op visuele stimulusse nie.

Om ’n oogbeweging te meet word ’n elektrode óf bo en onder die oog óf links en regs van die oog geplaas. Wanneer die oog van die sentrale posisie na een van die twee elektrodes beweeg, "sien" dié elektrode die positiewe kant van die retina en die ander elektrode die negatiewe kant. ’n Potensiële verskil kom dan tussen die elektrodes voor, wat ’n meting van die oogbeweging is. 

## Skakels
Polisomnografie

[thumb|220px|[Elektroökulogramme vir die linkeroog (LEOG) en die regteroog (REOG) vir die tydperk van REM-slaap.]]
**Polisomnografie** (**PSG**), ’n soort slaapnavorsing, is ’n veelvoudige toets wat in die bestudering van slaap en as ’n diagnostiese tegniek in slaapmedisyne gebruik word. Die uitslag word ’n **polisomnogram** genoem en afgekort as PSG. 

Tipe I-polisomnografie is ’n slaapstudie wat oornag uitgevoer word terwyl ’n persoon voortdurend gemonitor word. Dit is ’n omvattende vaslegging van die biofisiologiese veranderings wat gedurende slaap voorkom. Dit word meestal snags gedoen, wanneer die meeste mense slaap, maar sommige laboratoriums akkommodeer bedags mense wat nagskof werk of sirkadieseritmeslaapsteurings het. Die PSG monitor baie liggaamsfunksies gedurende slaap, insluitend breinaktiwiteit (EEG), oogbewegings (EOG), spieraktiwiteit (EMG) en hartritme (EKG). 

Ná die identifisering van die slaapsteuring slaapapnee in die 1970's is asemhalingstoetse ingesluit. Polisomnografie sluit nie meer die toets van nagtelike penisswellings in vir die monitering van erektiele disfunksie nie, want na berig word kry alle manlike pasiënte ereksies tydens REM-slaap, ongeag die inhoud van hulle drome. Tipe II-IV-polisomnografie, tuistoetse sonder toesig, is ook moontlik. 

Gewoonlik kan baie inligting verkry word met polisomnografie; ’n deel daarvan hou direk verband met slaap, soos slaapaanvangslatentheid, REM-slaapaanvangslatentheid, die hoeveelheid kere dat ’n mens wakker word gedurende die slaaptydperk, die totale slaapduur, en die persentasie en duur van elke slaapstadium. Daar is egter ook baie ander inligting wat nie direk met slaap te doen het nie, soos bewegings, asemhaling, en hartbloedvatparameters. Ander faktore, soos liggaamstemperatuur, kan ook gemeet word na gelang van die pasiënt of studie se behoeftes.

## Verwysings
## Skakels
Angiografie

thumb|200px|’n Angiogram.
**Angiografie** of **arteriografie** is ’n mediese beeldingstegniek wat gebruik word om die binnekant van are en organe in die liggaam te sien, veral are, slagare en hartkamers. Dit word gewoonlik gedoen deur die pasiënt met ’n kontrasagent in te spuit en deur X-straalgebaseerde tegnieke soos fluoroskopie.

Die woord kom van die Griekse woorde ἀγγεῖον *angeion*, "aar", en γράφειν *graphein*, "om te skryf of aan te teken". Die film of beeld van die aar word ’n **angiograaf** of **angiogram** genoem. Hoewel die woord vir beide ’n "arteriogram" en "venogram" gebruik kan word, word die terme angiogram en arteriogram in alledaagse taalgebruik dikwels as sinonieme gebruik, terwyl "venogram" ’n meer presiese betekenis het.

## Tegniek
Na gelang van die soort angiogram, word toegang tot die bloedvate meestal verkry deur die dyslagaar om na die linkerkant van die hart en die slagaarstelsel te kyk, of deur die nek- of dyaar om na die regterkant van die hart en die aarstelsel te kyk. Met behulp van gidskabels en kateters word ’n soort kontrasagent by die bloed gevoeg – dit absorbeer X-strale en die bloed kan dan op X-straalfoto's gesien word.

Beelde word meestal geneem teen ’n tempo van 2-3 raampies per sekonde sodat die bloedvloei deur die are gemonitor kan word. Bene en ander organe wys nie op die foto's nie, net die are wat met die kontrasagent gevul is. Beelde van die hart word geneem teen ’n tempo van 15-30 raampies per sekonde. Albei dié tegnieke stel die radioloog of kardioloog in staat om blokkasies en vernouings in die are te sien wat die vloei van bloed belemmer en pyn veroorsaak.

Die plek waar toegang tot die slagaar verkry is (indien dié tegniek gebruik is) word ná die tyd verseël om komplikasies te voorkom. 

## Verwysings
## Skakels
Angioskopie

**Angioskopie** is ’n mediese tegniek om na die binnekant van bloedvate te kyk. ’n Buigbare veselbondel-endoskoopkateter word direk in ’n slagaar gedruk.  Dit kan help in die diagnose van byvoorbeeld verstoppings in die slagaar. 

Angioskopie word ook tydens ’n aaromleiding gebruik om kleppe in die are te sien. Die instrument waarmee ’n angioskopie uitgevoer word, word ’n **angioskoop** genoem. Skanderende veselendoskopie is ’n nuwe tegniek waarmee beelde met ’n hoër resolusie geneem kan word. word nou algemeen in laboratoriums gebruik om stente te sien.

## Verwysings
## Skakels
Roodefonteindam

Die **Roodefonteindam** is naby Plettenbergbaai.

## Eksterne skakels 
* [veiligheids-verslag oor die dam (2012)](https://www.dws.gov.za/Tenders/Docs/2020/DWS13%201120%20WTE%20Roodefontein%20Dam%20(2).pdf)
Exsultate, jubilate (K. 165)

''''''''* (Afrikaans: *Jubel, juig''), K. 165, is 'n motet wat in 1773 deur Wolfgang Amadeus Mozart gekomponeer is. 

## Geskiedenis 
Hierdie religieuse motet vir solostem is gekomponeer toe Mozart in Milaan gebly het vir die uitvoering van sy opera *Lucio Silla* in die Teatro Regio Ducal (speelvak 26 Desember 1772 tot 25 Januarie 1773). Die motet is gekomponeer vir die castrato Venanzio Rauzzini, wat die vorige jaar die manlike hoofrol in *Lucio Silla* gesing het en wie se tegniese uitnemendheid Mozart hoog aangeslaan het. Die eerste uitvoering het op 17 Januarie 1773 in die Theatynse Kerk plaasgevind, terwyl Rauzzini in die aande nog in Mozart se opera gesing het. Mozart het rondom 1780 'n paar hersienings aangebring. Op 30 Mei 1779, 'n Drie-eenheidsondag, is 'n hersiene weergawe deur Francesco Ceccarelli in die Drievuldigheidskerk in Salzburg uitgevoer. 'n Ander hersiene weergawe is vir Kersfees bedoel. Die manuskripte van dié twee Salzburg-weergawes is in 1978 ontdek in St. Jakob, Wasserburg am Inn. Deesdae word die motet deur 'n vroulike sopraan gesing.  

## Struktuur 
# Exsultate jubilate – Allegro ( F-majeur ) 
# Fulgetamica dies – Secco-resitatief 
# Tu virginum corona – Andante (A-majeur ) 
# Alleluia – Molto allegro (F-majeur) 

Hoewel dit (slegs in naam) vir liturgiese gebruik gekomponeer is, toon die motet baie kenmerke van Mozart se konsertarias, soos dié wat aan sy operas ontleen is. Mozart het ook elemente van die konsertvorm in hierdie motet aangewend. 

## Libretto 
Hoewel die outeur van die Latynse teks onbekend is, is die vermoede dat dit Rauzzini is. 

Die eerste en tweede dele van die eerste Salzburg-weergawe verskil egter: 

Die tweede Salzburg-weergawe verskil slegs in die eerste strofe: 

## Diskografie 
* Arleen Augér en die Bavarian Radio Symphony Orchestra, gelei deur Leonard Bernstein, Deutsche Grammophon CD 431-791-2 (1991) en DVD 00440-073-4240 (2006) 

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Hipnos

**Hipnos** was in die Griekse mitologie die god van slaap. Sy ekwivalent in die Romeinse mitologie was Somnus. Van Hipnos se naam is die woord "hipnose" afgelei.

## Beskrywing
Hipnos is die seun van Nyx ("Nag") en Erebus ("Donkerte"). Sy broer is Tanatos ("Dood"). Albei broers woon in die onderwêreld (Hades) of in Erebus, ’n ander vallei van die Griekse onderwêreld. Vlgens gerugte woon Hipnos in ’n groot grot, waaruit die rivier Lethe ("Vergeetagtigheid") kom en waar dag en nag ontmoet. Geen lig of klank kom ooit by sy grot in nie. 

Volgens Homeros woon hy op die eiland Lemnos, wat later beweer is sy eie droomeiland was. Hy is glo ’n kalm en sagte god, want hy help mense wat hulp nodig het en besit die helfte van hulle lewe vanweë hulle slaap.

Hipnos se vrou is Pasitea, een van die jonger Grasieë, en is aan Hipnos belowe deur Hera, die godin van huwelike en geboortes. Pasitea is die godin van hallusinasie en ontspanning.

## Verwysings 
## Skakels
* Die Theoi-projek, "PASITHEA"
Touriya Jabrane

**Touriya Jabrane** (Arabies: ثريا جبران &#x2013; gebore **Saadia Kraytif**  ; 16 Oktober 1952 - 24 Augustus 2020) was 'n Marokkaanse teaterregisseur, aktrise en politikus. Sy is in Casablanca gebore. Tussen 2007 en 2009 dien sy as Minister van Kultuur in die kabinet van Abbas El Fassi.

## Verwysings
Hartbeesrivier (Noord-Kaap, lat -28,75, long 20,55)

Die **Hartbeesrivier** is ‘n sytak van die Oranjerivier in Suid-Afrika.

Hierdie rivier ontspring in die Kaiingbulte van die Boesmanland en die Bo-Karoo, tussen die dorpe Kenhardt, Brandvlei en Van Wyksvlei. Dit vloei noordwaarts deur Kenhardt om net wes van Kakamas en stroomop van die Augrabieswaterval by die Oranje aan te sluit. Net voor hierdie aansluiting vloei die Soutrivier van suidwes in die Hartbeesrivier. Net suidoos van Kenhardt is die Rooibergdam.

Slegs in baie goeie reënjare bereik die water van die rivier die Oranje. Dan kom daar soms selfs water vanaf die Sakrivier via ‘n verskeidenheid panne, vleie en vloere (soos Verneukpan) na die Oranje. Die afloop is egter gewoonlik maar baie min en onreëlmatig en die verdamping is hoog. Die  potensiële opvangsgebied is dus ‘n wye deel van die skraalbegroeide Karoo. Van die vloedwater word in die tradisionele saaidamme vir besproeiing uitgekeer. In 1961 het ‘n seldsame groot vloed erge skade aangerig.
Sirkadiese ritme

380px|thumb|Die menslike "sirkadiese horlosie".
’n **Sirkadiese ritme** is ’n natuurlike, interne proses wat die slaap-wakker-siklus reguleer en sowat elke 24 uur herhaal word. Dit kan na enige biologiese proses verwys wat ’n interne, aangepaste herhaling van sowat 24 uur toon. Dié ritmes van 24 uur word deur die sirkadiese horlosie beheer en is al waargeneem in plante, diere, swamme en sianobakterieë.

Die term "sirkadies" is afgelei van die Latynse *circa* ("omtrent") en *diem* ("dag"), want dit dui nie presies ’n dag aan as die organisme weggeneem word van eksterne aanwysers (soos die lig in die omgewing) nie. Die horlosies in mense in ’n laboratorium met ’n konstante dowwe lig sal byvoorbeeld sowat 24,2 uur per dag aandui, in plaas van presies 24 uur. 

Die amptelike studie van biologiese tydritmes, soos daaglikse, weeklikse, seisoenale, jaarlikse of getyritmes, word chronobiologie genoem. Prosesse met wisselings van 24 uur word eintlik **daaglikse ritmes** genoem; hulle is net sirkadiese ritmes wanneer die interne aard daarvan bevestig is.

Hoewel sirkadiese ritmes intern is, word hulle ook deur die omgewing aangepas, soos lig en temperatuur. In geneeskunde is ’n abnormale sirkadiese ritme in mense bekend as sirkadieseritmesteuring.

In 2017 is die Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde aan Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash en Michael W. Young toegeken "vir hulle ontdekking van molekulêre meganismes wat die sirkadiese ritme beheer" in vrugtevlieë.

## Verwysings
## Skakels
Aktigrafie

**Aktigrafie** is ’n nie-indringende metode om menslike rus/aktiwiteit-siklusse te monitor. ’n Klein **aktigraaf**, ’n aktigrafiese eenheid of sensor, word sowat ’n week of langer gedra om motoriese aktiwiteit te meet. Dit kom voor in ’n toestel wat soos ’n horlosie lyk en aan die pols gedra word. Bewegings word voortdurende gemonitor en sommige eenhede meet ook ligblootstelling. Die data kan later op ’n rekenaar gelees en vanlyn ontleed word; in toestelle van sommige handelsmerke word die data in reële tyd gestuur en ontleed.

Slaapaktigrawe het gewoonlik die vorm van ’n polshorlosie en word aan die niedominante arm van volwassenes of die enkel van kinders gedra. Dit is nuttig vir die meet van slaappatrone en sirkadiese ritmes, en kan weke aaneen gedra word.

## Verwysings
## Skakels
Doringaalwyn

Die **doringaalwyn** (*Aloe aculeata*) is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is inheems in Mpumalanga, Limpopo, Zimbabwe en Botswana.

Die plant kom voor vanaf 500 tot by 1 700 m, word tot 1 m hoog, is droogtebestand maar sensitief vir ryp. Die blom is geel tot oranje-rooi en word tot 400 mm hoog. Die blare word tot 120 mm breed op die basis.

## Galery 

Aloeaculeata.jpg
Aloe aculeata (Ngopanie) - 88.jpg
Aloe Aculeata - Oasis Park botanical garden - Fuerteventura.jpg
Aloe aculeata in Arid Zone garden Brisbane Botanic Gardens Mt Coot-tha L1020660.jpg
Aloe aculeata - Botanischer Garten - Heidelberg, Germany - DSC01325.jpg

## Trivia 
'n Afbeelding van hierdie aalwyn het op die agterkant van die RSA 10-sent muntstuk verskyn van 1965-1989. 

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronnelys 
* PlantZAfrica
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Slangaalwyn

Die **slangaalwyn** (*Aloe broomii*) is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap, Oos-Kaap, Vrystaat, Noord-Kaap en Lesotho.

Die plant kom voor vanaf 1 000 tot by 2 000 m en word tot 1,5 m hoog. Daar is ook 'n subspesie *Aloe broomii Schönland var. tarkaensis*.

## Infraspesies 
Die spesie het twee infraspesies:
* *Aloe broomii var. broomii*
* *Aloe broomii var. tarkaensis* Reynolds

## Galery 

Aloe Broomie (6106171956).jpg
Aloe broomii - Babylonstoren - Copy.jpg
Aloe broomii var tarkaensis 2.jpg
Pájara La Lajita - Oasis Park - Aloe broomii 01 ies.jpg
Aloe broomii var tarkaensis 1.jpg
Aloe broomii 0zz.jpg

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronnelys 
* PlantZAfrica
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Van Balen se aalwyn

**Van Balen se aalwyn** (*Aloe vanbalenii*) is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is inheems in KwaZulu-Natal, Mpumalanga en Eswatini. Die plant word tot 600&nbsp;mm hoog terwyl die geboë blare tot 800&nbsp;mm lank word met die punte wat amper die grond raak. Die blare word koperrooi wanneer die plant in volson groei. Die blomme is 30 tot 40&nbsp;mm lank aan stele wat tot 1&nbsp;m lank word.

## Galery 

Aloe vanbalenii - Jan Marais Nature Reserve Stellenbosch - Copy.jpg
Aloe vanbalenii BotGardBln271207B.jpg
Aloe-vanbalenii 0190 a.jpg
Gardenology-IMG 5327 hunt10mar.jpg

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies

## Bronnelys 
* PZA SANBI
* SANBI rooilys
* South-African Indigenous Plants - Aloe vanbalenii
* Plants of the World Online
Chronobiologie

402px|thumb|Die menslike "sirkadiese horlosie".
**Chronobiologie** is ’n veld van biologie wat die periodiese (sikliese) verskynsel in lewende organismes ondersoek, asook hulle aanpassing by son- en maanverwante ritmes. Hierdie siklusse is bekend as biologiese ritmes. Die term "chronobiologie" kom van die antieke Griekse χρόνος (*chrónos*, "tyd") en biologie, wat beteken die studie, of wetenskap, van die lewe. 

Chronobiologiese studies sluit in, maar is nie beperk tot, die vergelykende anatomie, fisiologie, genetika, molekulêre biologie en gedrag van organismes binne biologieseritmemeganika.
* Daagliks, wat organismes beskryf wat bedags aktief is
* Nagtelik, wat organismes beskryf wat snags aktief is
* Met skemer, wat organismes beskryf wat hoofsaaklik tydens die skemerure bedrywig is (met dagbreek of skemeraand)

Terwyl sirkadiese ritmes deur interne prosesse gereguleer word, kan ander biologiese siklusse deur eksterne seine gereguleer word. In sommige gevalle kan multitrofiese stelsels ritmes openbaar wat deur die sirkadiese horlosie van een van die lede aangedryf word (wat ook deur eksterne faktore beïnvloed kan word). Interne plantsiklusse kan die aktiwiteit van ’n bakterie reguleer omdat dit die beskikbaarheid van plantvervaardigde fotosintaat beheer.

Baie ander belangrike siklusse word ook bestudeer, insluitende:
* Infradiese ritmes, wat siklusse van langer as ’n dag is. Voorbeelde is die jaarlike siklusse wat migrasie beheer of die voortplantingsiklusse in baie plante en diere, of die menslike menstruasiesiklus.
* Ultradiese ritmes, wat siklusse korter as 24 uur is, soos die REM-slaapsiklus van 90 minute of die drieuursiklus van groeihormoonvervaardiging.
* Getyritmes, wat gewoonlik in die seelewe voorkom wat die rofweg 12,4 uur lange oorgang van hoog- tot laagwater en terug volg.
* Maanritmes, wat die maanmaand van 29,5 dae volg. Hulle hou byvoorbeeld verband met die seelewe, omdat getye volgens die maansiklus verander. 

Binne elke siklus is die tydperk waartydens die proses die aktiefste is, bekend as die "akrofase".  Wanneer die proses op sy onaktiefste is, is die siklus in die "batifase" of "trogfase". Die spesifieke oomblik van grootste aktiwiteit is die "piek" of "maksimum" en van die minste aktiwiteit die "nadir".

## Verwysings
## Skakels
Klippiesaalwyn

Die **klippiesaalwyn** (*Aloe succotrina*) is 'n aalwyn wat deel van die Asphodelaceae familie is. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap waar dit voorkom op kranse in die Kaapse Skiereiland, Hangklip en Hermanus gebiede. Dit word beskou as deel van die fynbos-bioom. Die plant word oor die algemeen 1&nbsp;m hoog, soms tot 1,5&nbsp;m. Die plant blom van Julie tot Augustus en die blomme is oranje-rooi.

## Galery 

5 Aloe succotrina Fynbos Aloe Cape Town - red flowers.jpg
Aloe succotrina - Cape Fynbos - SA.JPG
Aloe succotrina - Cape Town - Fynbos Aloe 2.JPG
Aloe succotrina - Table Mountain - 4.JPG

## Sien ook 
* Lys van aalwynspesies
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bronnelys 
* PlantZAfrica
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World ONline