C.J.M. Nienaber

duimnael|regs|200px|C.J.M. Nienaber.

**Christoffel Johannes Michael Nienaber** (* 6 Augustus 1918, Fauresmith – † 3 April 1988, Pietermaritzburg) was ’n Afrikaanse letterkundige en professor en hoof van die departement Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van Natal in Pietermaritzburg. Hy was aanvanklik getroud met die digter Sheila Cussons en later met die letterkundige M. Nienaber-Luitingh. Die letterkundige P.J. Nienaber en die taalkundige G.S. Nienaber was sy broers.

## Lewe en werk 
### Herkoms en vroeë lewe 
Christoffel Johannes Michael Nienaber is op 6 Augustus 1918 in die Fauresmith distrik gebore as die jongste broer van die bekende professors G.S. en P.J. Nienaber. Sy ouers is Petrus Johannes Nienaber (1878–1950) en Jakoba Petronella van den Berg (1883–1966). Gedurig beywer hy hom vir kulturele verbintenis met Nederland en dien as hoofbestuurslid van die plaaslike afdeling van die Genootskap Nederland-Suid-Afrika en is lid van die Komitee van Toepassing en Advies ten opsigte van die Kultuurverdrag tussen Nederland en Suid-Afrika. Vir jare dien hy as lid van keurkomitees van die Akademie en ander instansies.

### Persoonlike lewe en sterfte 
Op 2 Mei 1951 trou hy in die Groote Kerk in Adderleystraat in Kaapstad met die Nederlandse weduwee Willemina (Miep) van der Bom-Luitingh (wat onder die naam M. Nienaber-Luitingh verskeie literêre werke publiseer en self later medeprofessor in Afrikaans en Nederlands is). Haar dogter Marianne Elisabeth word deur Nienaber as sy eie aangeneem en die egpaar het ook ’n eie dogter, Christina Johanna. Op 3 April 1988 is hy in Pietermaritzburg aan longkanker oorlede.

## Skryfwerk 
Reeds tydens sy plaasskooldae skryf hy sy eerste verhaal, oor ’n spook, wat gepubliseer word en waarmee hy ’n boekprys wen. In 1946 publiseer hy die novelle *Keerweer*, wat beskou word as ’n vroeë voorloper van die Sestiger-beweging in die prosa. Die gemoedstoestand van ’n kranksinnige word hierin uitgebeeld met sy vrese, agterdog, vervolgingswaansin, los assosiasies en visioene, waardeur motiewe deurmekaar gevleg word en ’n nagmerrie-agtige atmosfeer geskep word. Die hoofkarakter is gebore as seun, verander in ’n meisietjie, slyt die grootste gedeelte van sy lewe as manvrou en eindig nou as vrou met manlike hunkering. In hierdie toestand van psigotiese versplintering klou hy vas aan enkele terugkerende motiewe, veral die onbekende “sy” wat hom gedurigdeur ontwyk, waarskynlik omdat dit ’n integrale maar onontdekte deel van die self is. Geslaagde atmosfeer word geskep deur die suggestie van die voortdurende aanwesigheid van die tralievenster, die verpleegster en die simpatieke dokter. Met skrynende humor word die einde geteken as sy aanvaarding van sy plek van aanhouding as veilige rusoord en deel van sy nuwe bestaan. Die boek word geïllustreer deur Sheila Cussons.

Tydens sy akademiese loopbaan en na sy aftrede in 1983 skryf hy verskeie boeke en artikels van literêr-kritiese aard en lewer hy as gasdosent voordragte by verskeie ander universiteite en instansies. Sy proefskrif oor *Die taal as tolk*, ’n stilistiese ontleding van Elisabeth Eybers se gedig *Maria*, word gepubliseer. Saam met sy vrou, M. Nienaber-Luitingh, skryf hy ook *Woordkuns*, ’n inleiding tot die literatuurstudie. Hierin word die vernaamste teoretiese aspekte van die literatuur uiteengesit. Hy stel bloemlesings saam uit die Nederlandse literatuur en redigeer ’n uitgawe van Vondel se *Joseph in Dothan*, wat hy ook van aantekeninge voorsien. Hy skryf ook ’n kort biografie oor *Die mens Totius* en blokboeke oor *Periandros van Korinthe* van D.J. Opperman en oor die digbundels *Alleenspraak*, *Die halwe kring* en *Gestaltes en diere* van N.P. van Wyk Louw. ’n Aantal van sy literêr-wetenskaplike artikels word versamel in twee dele onder die titels *Oor literatuur 1* en *Oor literatuur 2*. Hierdie opstelle het meermale reeds vantevore in tydskrifte verskyn. Saam met J.J. le Roux is hy verantwoordelik vir *So sê ons in Afrikaans*, waarin die mees algemene probleme wat Engelssprekende leerlinge met Afrikaans het, aangespreek word. Daarbenewens werk hy mee aan publikasies oor taalbeheersing en dra hoofstukke by tot verskeie versamelings essays oor die literatuur en taalgebruik. Sy artikels is meestal die eerste keer gepubliseer in die tydskrif *Standpunte*, maar talle resensies verskyn ook in tydskrifte en koerante, onder andere die *Nieuwe Rotterdamse Courant*, *Het Parool*, die maandblad *Zuid-Afrika*, *Kriterium*, *Beeld*, *Die Burger*, *Ons eie boek* en die *Tydskrif vir Geesteswetenskappe*.

Saam met D.J. Opperman is hy verantwoordelik vir die versamelbundel *Dubbelloop*, met gedigte in Afrikaans en Nederlands, en saam met sy vrou versorg hy die keuse uit godsdienstige gedigte *Die braambos brand* en die bundel *Moderne Nederlandse gedigte*. Hy is redakteur van die publikasie oor *Tuinprovinsie Natal* en versamel vertellinge van vroue in die versamelbundel *Dames 17*. In die periode 1984 tot 1988 neem hy die redakteurskap van die literatuurstudiereeks *Blokboeke* waar. Per geleentheid is hy ook op sy eie of saam met ander samesteller van die bundel *Poort*, ’n keur uit die werk van hoërskoolleerlinge wat jaarliks verskyn.

## Eerbewyse 
By sy aftrede in 1983 word hy deur sy kollegas met die huldigingsbundel *Samesein*, onder redaksie van Nicky Grieshaber, vereer. In 1984 ontvang hy die Akademie se Erepenning vir Wetenskaplike Vakbevordering.

## Publikasies 
Werke wat uit sy pen verskyn sluit in:

## Bronnelys 
### Boeke 
* Antonissen, Rob. *Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede.* Nasou Beperk. Elsiesrivier. Derde hersiene uitgawe. Tweede druk, 1964.
* Antonissen, Rob. *Verkenning en kritiek.* H.A.U.M. Pretoria. Eerste uitgawe. Eerste druk ,1979.
* Cloete, T.T. (red.) *Die Afrikaanse literatuur sedert sestig*. Nasou Beperk. Eerste uitgawe, 1980.
* Dekker, G*. Afrikaanse Literatuurgeskiedenis.* Nasou Beperk. Kaapstad. Elfde druk, 1970.
* Grové, A.P. *Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans.* Nasou Beperk. Vyfde uitgawe. Eerste druk, 1988.
* Kannemeyer, J.C. *Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1.* Academica. Pretoria en Kaapstad. Tweede druk, 1984.
* Kannemeyer, J.C. *Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2.* Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe Eerste druk, 1983.
* Kannemeyer, J.C. *Die Afrikaanse literatuur 1652–2004.* Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 2005.
* Lindenberg, E. (red.) *Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde*. Academica Pretoria en Kaapstad. Vierde uitgawe. Eerste druk, 1973.
* Nienaber, C.J.M. (redakteur) *Tuinprovinsie Natal.* Tafelberg Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1977.
* Nienaber, P.J. *Hier is ons skrywers!* Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Eerste uitgawe, 1949.
* Nienaber, P.J.; Senekal, J.H en Bothma, T.C. *Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse  letterkunde.* Afrikaanse Pers-Boekhandel. Tweede hersiene uitgawe, 1963.
* Nienaber, P.J. et al. *Perspektief en Profiel.* Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969.
* Steyn, J.C. *Van Wyk Louw: ’n Lewensverhaal Deel I* Tafelberg-uitgewers Beperk Eerste uitgawe, 1998.

### Tydskrifte en koerante 
* Botha, Amanda. *’n Natalse vriendekring wat ver gereik het*. Boekewêreld, 17 November 1999.
* Snyman, Henning. *Professor C.J.M. Nienaber tree af.* Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 22 no. 2, Mei 1984.

### Resensies