open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Renault R-Tipe-enjin

Die **Renault R-Type** is 'n Inlynviersilinder dieselenjin wat vanaf 2011 vervaardig word. Dit vervang die 1,9 dCi- enjin in Renault se reeks en vervang die 2,0 dCi in die Nissan Qashqai. Toe die enjin van stapel gestuur is, het dit  gelewer, maar 'n tweelingturboaangedrewe variant van  sal later bekendgestel word.

## R9M 130PS 
Die **R9M 130PS** is in 2011 bekendgestel. 

Die prestasiebewyse van die nuweling, wat binne die raamwerk van die Renault–Nissan–Mitsubishi-alliansie ontwikkel is, is soortgelyk aan dié van sy voorganger, die 1,9 dCi 130-enjin. Hierdie 1,6 liter-kragbron lewer 'n piekvermoë van  en 'n ruim wringkrag van 320 Nm wat beskikbaar is in 'n breë toereband. 

Hierdie nuwe blok is die begin van 'n nuwe fase in Renault se beleid vir die afskaling van enjins. Die verkleining is verkry danksy die verkorting van die slag van die suiers en die herontwerp van die bewegende dele. Die veevolume van die silinder word verminder en verminder sodoende die hoeveelheid brandstof wat tydens elke siklus verbrand word. Prestasievlakke word egter gehandhaaf deur die doeltreffendheid van die turboaanjaers te verbeter. 

;Aanwendings

* 2011 - Renault Scenic 
* 2011 - Nissan Qashqai 
* 2012 - Renault Mégane 
* 2013 - Renault Fluence 
* 2014 - Mercedes-Benz Vito 
* 2014 - Mercedes-Benz C-klas (W205) 
* 2015 - Renault Kadjar 
* 2016 - Renault Talisman

## Verwysings
Groothertog Boris Wladimirowitsj van Rusland

**Groothertog Boris Wladimirowitsj van Rusland** (Russies: Борис Владимирович; 24 November 1877 - 9 November 1943) was die derde seun van groothertog Wladimir Aleksandrowitsj van Rusland, die kleinseun van tsaar Aleksander II en ’n neef van Nikolaas II.

Groothertog Boris het ’n militêre loopbaan gevolg. Hy het in 1904 aan die Russies-Japannese Oorlog deelgeneem en in 1914 ’n generaal-majoor in die Russiese weermag geword. Tydens die Eerste Wêreldoorlog het hy in 1915 ’n regiment van die Ataman-Kosakke aangevoer. Hy was in Rusland bekend vir sy rustelose geaardheid en was ’n berugte pierewaaier.

Ná die val van die Russiese Ryk het die oorgangsregering hom in Maart 1917 in huisarres geplaas, maar hy het in September ontsnap en in die Kaukasus by sy ma en jonger broer aangesluit. Hy het Rusland in Maart 1919 saam met sy minneres van ’n lang tyd verlaat en is in bannelingskap met haar getroud. Hy het hom eindelik in Frankryk gevestig, waar hy die res van sy lewe deurgebring het. Hy is in 1943 in die besette Parys oorlede.

## Sien ook
*Lys van groothertoë van Rusland
*Huis van Romanof

## Eksterne skakels
Groothertog Michail Michailowitsj van Rusland

**Groothertog Michail Michailowitsj van Rusland** (Russies: Михаил Миха́йлович; 16 Oktober 1861 - 26 April 1929) was die tweede oudste seun van groothertog Michail Nikolajewitsj van Rusland en ’n neef van tsaar Aleksander III. 

Hy het in die Kaukasus grootgeword en tussen 1862 en 1881 daar gewoon saam met sy gesin. Hy is deur privaat onderwysers geleer. In die Romanof-tradisie het hy ’n militêre loopbaan gevolg. Hy het in 1877 in die Russies-Turkse Oorlog gedien, ’n kolonel geword en was adjudant aan die keiserlike hof. In 1891 is hy in ’n morganatiese huwelik verbind met gravin Sophie van Merenberg, ’n morganatiese dogter van prins Nikolaas Willem van Nassau en ’n kleindogter van die Russiese digter Aleksander Poesjkin. Vir dié huwelik sonder die tsaar se toestemming het Aleksander III hom sy militêre titels ontneem en die paartjie uit Rusland verban.

Hy het ’n paar jaar lank in Wiesbaden, Nassau en Cannes gewoon en hom in 1900 permanent in Engeland gevestig. Drie van sy broers is deur die Bolsjewiste in Rusland vermoor. 

## Sien ook
*Lys van groothertoë van Rusland
*Huis van Romanof

## Skakels
Mercedes-Benz OM352-enjin

Die **Mercedes-Benz OM 352** is 'n 5,7 liter inlynsessilinder vierslag-dieselenjin, vervaardig deur Daimler-Benz. 

## Ontwikkeling 
Dit is een van die vele motors in die 300-reeks enjins wat tydens en na die Tweede Wêreldoorlog ontwikkel is, die OM352 is in 1964 bekendgestel. Die OM352 se afstamming kan teruggevoer word na die OM312, self 'n 59 kW inlynsesenjin. Die OM352 het baie toepassings, insluitend mariene, militêre, munisipale en landbouvoertuie, asook stilstaande instellings. Die enjin het verskillende afwerkings- en drywingvlakke, wat aanduidings gee soos OM 352A, 'n variant met 'n turboaanjaer, of die OM352 LA, wat toegerus is met 'n tussenverkoeler en 'n turboaanjaer.

## Gelisensieerde produksie 
Die OM352 was ook een van die vele Mercedes-enjins wat in 1979 gelisensieer is vir vervaardiging deur Atlantis Diesel Engines (ADE) in Suid-Afrika. Dit is die ADE&nbsp;352 genoem en is feitlik identies aan die Mercedes-enjins. Onlangs is die OM352 deur TATA gelisensieer vir gebruik in hul 713S-vragmotors. Dit word deur TATA vervaardig, maar het egter geringe verskille, soos dat die gewigte nie meer vasgebout word nie, maar eerder 'n deel van die krukas vorm en geen gate vir oliebespuiters in die blok is nie. Hierdie aanpassings sal waarskynlik die kompleksiteit en koste van enjinproduksie verminder. 

Gewone uitsetkrag kan wissel van  afhangende van die opsies vir brandstofaflewering en lugtoediening. Hoër opbrengste kan bereik word deur middel van spesiale aanpassings, maar die lang lewensduur van die enjin kan beïnvloed word deur sulke nie-fabriekswysigings. 

Verbeterde enjins wat na die OM352 ontwikkel is, sluit die OM366 in, wat baie dieselfde lyk. As gevolg van strenger uitlaatvereistes, is die enjins van die 300-reeks uiteindelik gestaak. Mercedes Benz 900-enjins is die opvolgers van enjins soos die OM352.  

## Verwysings
Groothertog Andrei Wladimirowitsj van Rusland

**Groothertog Andrei Wladimirowitsj van Rusland** (Russies: Андрей Владимирович; 14 Mei 1879 - 30 Oktober 1956) was die vierde seun van groothertog Wladimir Aleksandrowitsj van Rusland, die kleinseun van tsaar Aleksander II en ’n neef van Nikolaas II.

## Lewe
In 1900 het hy ’n verhouding met die beroemde ballerina Matilda Ksjessinskaja aangeknoop; hy was die derde groothertog wat voor haar geswig het. 

Groothertog Andrei het ’n militêre loopbaan gevolg. Hy het tydens Nikolaas II se bewind verskeie militêre posisies beklee, maar sonder enige onderskeiding. Hy het in 1911 ’n senator geword en is in 1915 tot generaal-majoor in die Russiese weermag bevorder. Hy het aan die Eerste Wêreldoorlog deelgeneem, maar het sy tyd weg van enige gevegte of in Sint Petersburg deurgebring. 

In Februarie 1917, kort voor die val van die Russiese Keiserryk, het groothertog Andrei by sy ma in die Kaukasus aangesluit. Hy het drie jaar daar gebly. Ná die Oktober-rewolusie is hy vir ’n kort ruk saam met sy broer groothertog Boris gearresteer, maar hulle het ontsnap. Hy het Rusland in Maart 1920 verlaat en was die laaste groothertog wat in bannelingskap gegaan het. In 1921 is hy met sy minnares van ’n lang tyd, Matilda Ksjessinskaja, getroud en het hy haar seun as syne erken. Die paartjie het in die suide van Frankryk gewoon tot in 1929, toe hulle Parys toe getrek het waar Ksjessinskaja ’n balletskool geopen het. Tot met sy dood op 77 was groothertog Andrei die laaste oorlewende Russiese groothertog wat in die Russiese Keiserryk gebore is.

## Sien ook
*Lys van groothertoë van Rusland
*Huis van Romanof

## Eksterne skakels
Mercedes-Benz OM608-enjin

Die **OM608** is 'n turboaangejaagde inlynviersilinder-dieselenjin wat deur Renault vervaardig word vir gebruik in Mercedes-Benz-passasiersvoertuie.  

## Ontwerp 
As gevolg van die samewerking van Daimler AG met die Renault–Nissan–Mitsubishi-alliansie, is die OM608 sterk gebaseer op die Renault K9K-enjin. Dit bevat gemenedrukbuisbrandstofinspuiting met 2 kleppe per silinder, en 'n gietyster-enjinblok en krukas met 'n aluminiumkop. Verskille sluit in die enjinbeheereenheid (ECU), stop-aansittegnologie, 'n dubbelmassa-vliegwiel en die bykomstighede.

## Modelle 
## Verwysings
David Mungoshi

**David Sunny Mungoshi** (1949 - 29 Augustus 2020) was 'n Zimbabwiese skrywer, akteur, digter en onderwyser. 

## Vroeë lewe 
Hy is in 1949 in Bulawayo, Zimbabwe gebore. Hy kon Shona, Ndebele en Engels vlot praat. Hy het ook Zoeloe op skool geleer, soortgelyk aan Ndebele, wat destyds nie as 'n onderskeie taal erken is nie. 

## Loopbaan 
In 1970 begin hy onderrig aan die Laerskool St Annes Goto in Hwedza. Hy het aan die begin van sy skrywersloopbaan gesukkel, en sommige het geglo dat hy skryf bloot omdat sy broer, die destydse gevestigde Charles Mungoshi, geskryf het, of dat sy broer selfs vir hom geskryf het. In 1975 skryf hy in vir 'n BA-graad in Engels en Geskiedenis aan die Universiteit van Rhodesië. Mungoshi was vir die grootste deel van sy lewe 'n onderwyser en het onderrig gegee aan verskillende instellings, insluitend die Universiteit van Zimbabwe. 

Mungoshi was ook 'n akteur en het tot 2011 in die plaaslike sepie *Studio 263 verskyn*, asook die kortfilm *The Postman* en die film *Secrets*. 

Hy het in Gweru gewoon na sy aftrede. 

## Toekennings 
Hy het in 2010 die *National Arts Merit Award* vir 'n uitstaande fiksieboek gewen met *The Fading Sun* 

## Dood 
Hy sterf op 29 Augustus 2020. 

## Werke 
* *Stains on the Wall* (1992)
* *Live like an Artist*
* *Broken Dream And Other Stories*
* *The Fading Sun* (2009)

## Verwysings
Apteek

duimnael|regs|350px|'n Groen kruis is die universele simbool van apteke.
'n **Apteek** is 'n kleinhandel winkel wat onder andere voorskrifmedisyne verskaf. In die apteek hou 'n apteker toesig oor die resepteer van mediese voorskrifte en is beskikbaar om advies te gee oor voorskrifmedisyne, asook die aanbod van selfsorgmedikasie. 'n Tipiese kleinhandelapteek is in die kommersiële omgewing van 'n gemeenskap. Sedert die jare 1980 het daar in Suid-Afrika die sg. posapteke ontstaan, wat pasiënte se medikasie direk per koerier laat aflewer.

## Ondersteuningspersoneel 
Om aptekers te help om uitgebreide rolle te vervul, is dit algemeen vir hulle om as deel van 'n span saam te werk wat apteektegnici, resepteer- en toonbankassistente kan insluit.

## Galery 

Lêer:Szczecin al Jana Pawla II 42 zabytek.jpg|'n Apteek in 'n ou gebou.
Lêer:Walgreens store.jpg|'n Apteek van die Walgreens-kettinggroep in Massachusetts, Verenigde State
Lêer:Apteekki - panoramio.jpg|'n Apteek in Finland
Lêer:Vitusapotek 2012.JPG|'n Apteek in Noorweë wat deel is van 'n winkelsentrum
Lêer:Ethio 12.jpg|Binnekant van 'n apteek in Ethiopië

## Sien ook 
* Farmasie

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* *International Pharmaceutical Federation* (FIP)
Ludwig IV, Groothertog van Hesse

**Ludwig IV** (12 September 1837 - 13 Maart 1892) was die Groothertog van Hesse. Hy het van 13 Junie 1877 tot met sy dood regeer. Deur sy eie en sy kinders se huwelike was hy verbind aan die koningshuise van Brittanje, Rusland en verskeie ander lande.

## Vroeë lewe
Ludwig is in die Prinz-Karl-Palais in Darmstadt gebore as die oudste seun van prins Karl van Hesse en prinses Elisabeth van Pruise. Omdat sy pa se oudste broer Ludwig III, die heersende Groothertog van Hesse, sedert 1833 met sy eerste vrou getroud was, maar geen kinders by haar gehad het nie, en van 1868 af in ’n morganatiese huwelik betrokke was, was prins Ludwig van sy geboorte af die tweede aanspraakmaker op die troon, naas sy pa.

## Huwelik
Op 1 Julie 1862 is Ludwig getroud met prinses Alice van die Verenigde Koninkryk, ’n dogter van koningin Victoria. Hulle het ouers geword in minder as ’n jaar ná die troue en die paartjie het finansieel gesukkel om die lewenstyl te handhaaf wat van iemand van hulle rang verwag is. en is deur sy seun, Ernst Ludwig, opgevolg. 

## Verwysings
## Skakels
Mercedes-Benz OM668-enjin

Die **Mercedes-Benz OM668-enjin** is 'n  inlynviersilinderdieselenjin vervaardig deur die Mercedes-Benz-afdeling van Daimler AG. Dit is in die Mercedes-Benz W168 van 1997 tot 2004 en die Mercedes-Benz W414 van 2001 tot 2005 gebruik. 

## Beskrywing 
Die OM668 maak gebruik van gemenedrukbuisbrandstofinspuiting. In vergelyking met die M166-petrolenjin het dit 4 kleppe per silinder in plaas van twee. Twee kettinggedrewe bonokasse word gebruik. Die inlaatnokas word deur 'n ketting aangedryf, die uitlaatnokas word met 'n rat aan die inlaatnokas gekoppel. 'n Ander ketting dryf die oliepomp van die krukas af aan. Al die enjins het 'n turboaanjaer en al die enjins met meer as 44 kW het ook 'n tussenkoeler. In 1997 was die OM668 die kleinste dieselenjin van Mercedes-Benz.
Anabolisme

**Anabolisme** is ’n stel metaboliese roetes vir die opbou van molekules in lewende organismes uit kleiner eenhede. Dié reaksies verg energie, bekend as ’n endergoniese proses. Dit is die opbouende aspek van metabolisme, terwyl katabolisme die afbrekende prosesse behels. Anabolisme is gewoonlik sinoniem aan **biosintese**.

## Roete
Polimerisasie, ’n anaboliese roete wat gebruik word om makromolekules soos nukleïensure, proteïene en polisakkariede te bou, gebruik kondensasiereaksies om monomere te bind. Makromolekules word geskep uit kleiner molekules deur middel van ensieme en kofaktore.

## Energiebron
Anabolisme word aangedryf deur katabolisme, waar groot molekules in kleiner dele opgebreek en dan in selasemhaling gebruik word. Baie anaboliese prosesse word aangedryf deur die splyting van adenosientrifosfaat (ATF). Anabolisme behels gewoonlik reduksie en verminder entropie, wat dit ongunstig maak sonder energietoevoer. Die aanvangsmateriale, wat die voorlopermolekules genoem word, word saamgebind deur die chemiese energie wat beskikbaar gestel word deur die hidrolisasie van ATF, die reduksie van die kofaktore NAD+, NADF+ en FAD, of die uitvoer van ander gunstige newereaksies. Soms kan dit ook aangedryf word deur entropie sonder energietoevoer, in gevalle soos die vorming van die fosfolipieddubbellaag van ’n sel, waar hidrofobiese wisselwerkings die molekules saamvoeg.

## Funksies
Anaboliese prosesse bou organe en weefsel. Dié prosesse sorg vir die groei en differensiasie van selle en die vergroting van die liggaam, ’n proses wat die sintese van komplekse molekules behels. Voorbeelde van anaboliese prosesse sluit in die groei en mineralisasie van bene en die vergroting van weefselmassa.

## Verwysings
## Skakels
Voorskrifmedisyne

duimnael
**Voorskrifmedisyne** is geneesmiddels wat wetlik vereis dat 'n mediese voorskrif benodig is voordat dit uitgedeel kan word. In teenstelling, kan selfsorgmedisyne verkry word sonder 'n voorskrif. Die rede vir hierdie verskil in middelbeheer is die moontlike omvang van misbruik, van dwelmmisbruik tot geneeskunde beoefen sonder 'n lisensie en sonder voldoende opleiding. Verskillende jurisdiksies het verskillende definisies van wat 'n voorskrifgeneesmiddel is.

"Rx" (℞) word dikwels as 'n kort vorm vir voorskrifmedisyne in Noord-Amerika gebruik - 'n inkrimping van die Latynse woord "resep" (afgelei van "recipere") wat "neem" beteken. Voorskrifmedisyne word dikwels saam met 'n monografie uitgedeel (in Europa 'n Pasiënt Inligting Pamflet) wat gedetailleerde inligting oor die middel gee.

Die gebruik van voorskrifmedisyne neem toe sedert die 1960's.

## Sien ook 
* Apteek
* Geneesmiddel

## Verwysings
Robert Brown (botanis)

duimnael
**Robert Brown** (21 Desember 1773 – 10 Junie 1858) was 'n Skotse plantkundige, wat gespesialiseer het in die studie van die *Fabaceae* familie.

## Dood 
Brown sterf op 17 Dean Street, Soho Square in Londen, op 10 Junie 1858. Hy is begrawe in Kensal Green Cemetery in Londen.

Die standaard skrywer afkorting **R.Br.** word gebruik om hierdie individu as die skrywer aan te dui wanneer 'n botaniese naam aangehaal word.

## Galery 
duimnael|links|

## Sien ook 
* Lys van botaniste volgens outeursafkorting

## Verwysings
Mercedes-Benz M100 enjin

Die **Mercedes-Benz M100-enjin** was 'n  enkelbonokas V8-enjin wat tussen 1963 en 1981 deur Mercedes-Benz vervaardig is. As die opvolger van die M189-weergawe van die maatskappy se bekroonde 3.0 L inlynsessilinder M186, is dit bekendgestel in die vlagskip Mercedes-Benz 600. In 1968 is dit aangebring in die hoëprestasie Mercedes-Benz 300SEL 6.3 sportsedan. Die enjininhoud is vergroot tot 6.8 L in 1975 vir die Mercedes-Benz 450SEL 6.9 (1975-1981). 

Die M100 bevat 'n gietysterblok, aluminiumlegeringskoppe en natriumgevulde kleppe in vliegtuigstyl wat teen geharde klepsitplekke werk. Soos in alle Mercedes-Benz-motorenjins, is die krukas, verbindingsstawe en suiers gesmee in plaas van gegote. 

Die kragbron van 6,3 liter lewer konserwatief 184 kW, met 503 Nm se wringkrag om te help vergoed vir die 2,65:1 finale verhouding nodig vir volgehoue hoëspoedbestuur.

Die 6.9 L M100 gebruik 'n "droë-oliebak" enjinsmeerstelsel, wat beide verhoogde langlewendheid en verminderde oorhoofse enjinhoogte bied. Oorspronklik ontwikkel as 'n manier om skuiming van enjinolie teen hoë krukastoere te voorkom, wat 'n ernstige daling in die oliedruk sou veroorsaak, het dit volgehoue snelhede teen volle enjinkrag moontlik gemaak. Die M100-stelsel het 'n massiewe twaalf liter olie deur die enjin gesirkuleer en 'n opgaartenk wat binne die regtervoormodderskerm gemonteer is, in teenstelling met die gewone vier of vyf liter wat in V8's gevind is met 'n standaardoliebak en -oliepompkonfigurasie. Die droë-oliebakstelsel het ook die voordeel gehad om die olieversieningsinterval na 20100 km uit te brei. Dit, tesame met hidrouliese klephysers wat geen verstelling nodig gehad het nie en spesiale silinderkoppakkings wat die behoefte aan periodieke vasdraai van die kopboute uitgeskakel het, het die 6,8 byna onderhoudsvry gemaak vir sy eerste 80 000 km.

## Verwysings
Tierpoortdam

Die **Tierpoortdam** is 'n besproeiingsdam in die suidooste van die Vrystaat.

Hierdie dam in die Tierpoortrivier is 32&nbsp;km suid van Bloemfontein, noord van Edenburg en Reddersburg en by die ruitverwysing 29°  24′  46″  suid en 26°  8′  3″  oos.

Die aanvanklike wal is gebou in 1923 met 'n lengte van 114&nbsp;m en 'n hoogte van 19.8m wat 'n bakmaat opgelewer het van 36 miljoen m³. Met 'n kanaalstelsel van 50&nbsp;km in lengte is meer as 'n 1000&nbsp;ha landbougrond besproei. In 1988 het die grondwal verspoel en is in 1990 herstel. Nou is die wallengte 180&nbsp;m, die maksimum volume van die stumeer 34.5 miljoen m³ en die maksimum area van die meer 9.1km². Die Tierpoort-besproeiingsraad is die eienaar van die dam.

Ook word die dam vir watersport en visvang benut. Die oewers is ryk aan voëllewe.

## Sien ook 
* Lys van grootste damme in Suid-Afrika

## Verwysings
Porsche 924

Die **Porsche 924** is 'n sportmotor wat van 1976 tot 1988 deur Porsche AG in Duitsland vervaardig is. 'n Tweedeur 2+2-coupé, die 924, was bedoel om die Porsche 914 as die intreemodel van die maatskappy te vervang. 

Hoewel die watergekoelde voorenjin-928-gran turismo eerste ontwerp is, was die 924 die eerste Porsche met 'n voorenin en agterwielaandrywing. Dit was ook die eerste Porsche wat met 'n vol-outomatiese ratkas aangebied is. 

Die 924 het in November 1975 sy openbare debuut gemaak. Dit was geliefd onder entoesiaste vir die prestasie en die sukses van die verkope, met net meer as 150 000 wat tydens 'n produksietydperk 1976–1988 geproduseer is, en 'n belangrike inkomstebron vir die maatskappy. Die nouverwante 944 wat in 1983 op die Amerikaanse mark bekendgestel is, moes die 924 vervang, maar die produksie van die 924 het tot in 1985 voortgeduur, gevolg deur 'n 924S-motor met 'n 944-enjin tot 1988. 
duimnael|links|320px|Porsche "Project 425"
Tierpoortrivier

Die **Tierpoortrivier** (voorheen bekend as die Kafferrivier) is 'n rivier wat in die suidooste van die Vrystaat vloei.

Die river ontspring op 1&nbsp;520&nbsp;m bo seevlak net suidwes van Dewetsdorp en vloei noordwes tot die Tierpoortdam. Daarna verander die rigting na suidwes, stroom verby Austin’s Post en sluit kort daarna op 24&nbsp;km noordwes van Edenburg by die Rietrivier aan. Dit het 'n opvanggebied van net oor die 900&nbsp;km².

## Bibliografie 
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 6. Kaapstad: Nasou, 1972.
Renault Twingo

Die **Renault Twingo** is 'n stadsmotortjie vir vier passasiers wat vervaardig en bemark word deur die Franse motorvervaardiger Renault, wat in 1992 bekendgestel is en tans in sy derde generasie is. 

Die eerste generasie Twingo (tweedeur, voorenjin) is op 5 Oktober 1992 by die Paryse Motorskou bekendgestel en verkoop in Europese markte vanaf April 1993. Renault het in die somer van 2007 die tweede generasie Twingo bekendgestel. 

links|duimnael|Renault Twingo Dynamique (Duitsland)
links|duimnael| Renault Twingo, fase 2
links|duimnael| Renault Twingo, fase 2
Die derde generasie Renault Twingo (vierdeur, agterenjin)  debuteer in Maart 2013 op die Geneefse Internasionale Motorskou in 'n vyfdeur, agterenjin–agterwielaandrywing, wat saam met Daimler se derde generasie Smart Fortwo en tweede generasie Smart Forfour ontwikkel is. Die derde generasie Twingo en die tweede generasie Forfour word in dieselfde fabriek in Novo Mesto, Slowenië, vervaardig.

### Ontwerp en ontwikkeling 
In Maart 2010 het Renault en Daimler, as deel van hul bestaande vennootskap, 'Project Edison' aangekondig, 'n samewerking wat daarop gemik is om 'n gedeelde platform te ontwerp vir klein stadsmotors wat deur albei maatskappye gebruik kan word. 

Die eerste motors wat die platform gebruik, was die derde generasie Twingo en die tweede generasie Smart Forfour. Renault en Daimler het eweveel in die navorsings- en ontwikkelingsfase belê, met Renault wat daarna in die enjins begin spesialiseer het en Daimler in die transmissies. 

Die Twingo III is ongeveer 10&nbsp;mm korter as die Twingo II. Die agterenjinuitleg verbeter die beweegbaarheid en die kajuitruimte, maar verminder die bagasieruim. Die vering bestaan uit MacPhersonstutte aan die vooras en 'n De Dion-buis aan die agterkant. Die motor gebruik 'n vyfdeur-argitektuur wat dit van sy driedeur-voorgangers onderskei. 

Remme is geventileerde skywe aan die voorkant en trommels aan die agterkant, behalwe in die basismodel (SCe 70) wat trommelremme rondom gebruik.

## Verwysings
Mariner 10

200px|duimnael|Die Mariner 10 sondeerder
duimnael|200px|Verwerkte data van Mariner 10 data was gebruik om hierdie beeld van Mercurius te maak. Die gladde stuk is waar geen fotos geneem is nie.

**Mariner 10** is 'n onbemande ruimtetuig wat deur NASA op 3 November 1973 gelanseer is met die doel om verbyvlugte te doen van Mercurius en Venus. Dit is die eerste ruimtetuig om 'n verbyvlug van meer as een planeet te voltooi.

Mariner 10 was ongeveer twee jaar na Mariner 9 gelanseer en was die laaste ruimte vlug van die Mariner-program. Mariner 11 en 12 was toegeken aan die Voyager-program en herbenoem as die Voyager 1 en Voyager 2.

Die sending se doelwitte was om die omgewing en atmosfeer, oppervlakte en ander kenmerke van Mercurius te meet en 'n soortgelyke besoek aan Venus te bring. Sekondêre doelwitte is 
om eksperimente te doen in die tussenplanetêre stadium en ook om ondervinding op te doen met 'n twee-planeet swaartekragslinger sending. Mariner 10 se wetenskaplike span is gelei deur Bruce C. Murray by die *Jet Propulsion Laboratory*.

## Verwysings
Mariner 1

duimnael|Mariner 1 word lanseer
**Mariner 1** was die eerste onbemande vlug van die Mariner-program en is ontwerp vir 'n verbyvlug van Venus. Dit het $18.5 miljoen VSA gekos in 1962. Die ruimtetuig is gelanseer op 22 Julie 1962 met 'n Atlas-Agenavuurpyl. Kort na lansering het die vuurpyl nie korrek gereageer op bevele van die grond beheer rekenaar nie, dit was blykbaar toe te skryf aan aan 'n sagteware fout in die beheerstelsel. Met die ruimtetuig feitlik buite beheer, het die veiligheids beampte die selfvernietiging bevel gestuur na 294.5 sekondes. 

Volgens NASA se laaste verslag uitgereik aan die publiek:
*The booster had performed satisfactorily until an unscheduled yaw-lift (northeast) maneuver was detected by the range safety officer. Faulty application of the guidance commands made steering impossible and were directing the spacecraft towards a crash, possibly in the North Atlantic shipping lanes or in an inhabited area. The destruct command was sent 6 seconds before separation, after which the launch vehicle could not have been destroyed. The radio transponder continued to transmit signals for 64 seconds after the destruct command had been sent.*

Die rol van die sagteware fout tydens die mislukte lansering bly ietwat omstrede, daar is teenstellings en konflik tussen die verskeie rolspelers, departemente, beamptes en ander persone. Dié sending se doelwit was bereik met Mariner 2 wat 5 weke later gelanseer is.

## Verwysings
Ranger-program

duimnael|200px|regs|Die eerste beeld van die maan wat 'n Ranger-ruimtetuig geneem en suksesvol na die aarde gestuur het (Ranger 7 in 1964)
Die **Ranger-program** was 'n reeks van onbemande ruimtesendings wat die Verenigde State in die 1960's onderneem het met die doelwit om naby beelde van die maan se oppervlakte te neem. Die Ranger ruimtetuie is ontwerp om foto's van die maan se oppervlakte te neem en dit na die aarde te stuur totdat die tuig bots met die maan se oppervlakte en uiteraard vernietig word. 'n Reeks probleme en teenspoed het veroorsaak dat die eerste ses vlugte almal mislukkings was. Op een stadium was daar na die program verwys as *skiet en hoop*.  Dit het daartoe gelei dat die Amerikaanse Kongres 'n ondersoek geloods het na die skynbare probleme binne NASA se hoofkwartier en die Jet Propulsion Laboratory (JPL).  Na twee herorganisasies van die agentskappe het Ranger&nbsp;7 die eerste suksesvolle beelde na die aarde gestuur in Julie 1964, dit is daarna opgevolg deur twee suksesvolle sendings.

Die Ranger-program was aanvanklik ontwerp aan die begin van 1959 in drie afsonderlike fases, genaamd *blokke*. Elke blok het 'n ander sendingdoelwit en 'n progressiewe gevorderde ontwerp gehad. Die JPL missie-ontwerpers het 'n paar lanserings per blok beplan om die ingenieurs ondervinding en wetenskaplike waarde te maksimeer en om te verseker dat daar ten minste een suksesvolle missie sal wees per blok. Die totale ontwerp, ontwikkeling, lansering en ondersteunings koste vir die Ranger-reeks (Ranger 1 tot 9) het ongeveer $170&nbsp;miljoen beloop, die ekwivalent van $1,25&nbsp;miljard in 2023.

## Verwysings
Mariner 2

duimnael|'n Model van Mariner 2 word aan President Kennedy gewys tydens 'n vergadering met die NASA beamptes na die suksesvolle voltooiing van die sending, 1963
**Mariner 2** (**Mariner-Venus 1962**), is die eerste Amerikaanse onbemande ruimtetuig wat 'n naby verbyvlug met 'n planeet suksesvol voltooi het. Dit is ook die eerste suksesvolle sending van die Mariner-program. Die ruimtetuig is 'n vereenvoudige weergawe van Blok 1 ruimtetuie van die Ranger-program en 'n presiese weergawe van Mariner 1. Die sendings van Mariner 1 en Mariner 2 staan bekend as die Mariner R sendings. Aanvanklik was die plan dat die ruimtetuie met die Atlas-Centaur vuurpyl gelanseer sou word maar ernstige ontwikkelings probleme met die Centaur het tot gevolg gehad dat die baie kleiner fase twee vuurpyl, Agena B, gebruik is. As gevolg hiervan is die ontwerp van die Mariner-R ruimtetuie baie vereenvoudig omrede die Agena B minder vrag kon dra. Daar was aansienlik minder instrumentasie aan boord, in vergelyking met die Sowjetunie se Wenera sondeerders van die tyd. Die televisie kamera is ook uitgelaat, die Agena B het ongeveer die helfte dra vermoë as die Sowjet se Molnija 8K78 vuurpyl. Mariner 2 was gelanseer op 27 Augustus 1962 en het op 'n afstand van 34,773 km verby Venus gevlieg op 14 Desember 1962.

Die Mariner sondeerder bestaan uit 'n 100&nbsp;cm diameter seskantige romp, waaraan die sonkragpanele, arms waarop instrumente geheg is en antennes gemonteer is. Die wetenskaplike instrumente aan boord is: twee radiometers (een elk vir die mikrogolf en infrarooi gedeeltes van die elektromagnetiese spektrum, 'n mikrometeoriet sensor, 'n son plasma sensor, 'n gelaaide deeltjie sensor en 'n magnetometer. Hierdie instrumente is ontwerp om metings te neem van die temperatuur verspreiding op die oppervlakte van Venus asook basiese metings van Venus se atmosfeer te neem.

Die primêre doelwit was om soveel as moontlik kommunikasie oor die omgewing van Venus van die ruimtetuig te ontvang en ook om radiometriese temperatuur metings te neem van die planeet. 'n Tweede doelwit was om die interplanetêre magnetiese veldsterkte te meet asook die gelaaide deeltjies. 

Op pad na Venus het Mariner 2 die sterkte van die sonwind gemeet, dit is gelaaide deeltjies wat vanaf die son vloei, en die lesing het die meting van Loena 1 in 1959 bevestig. Dit het ook tussen planetêre stof gemeet, wat toe blyk skaarser te wees as wat verwag is. Mariner 2 het ook hoë-energie deeltjies wat van die son af beweeg bespeur, asook kortstondige sonuitbarstings. Dit het ook kosmiese strale van buite die sonnestelsel bespeur. Toe dit verby Venus gevlieg het op 14 Desember 1962 het die twee radiometers die planeet skandeer en gevind dat Venus se wolke koel is maar die oppervlakte buitegewoon warm is.

## Verwysings
Foyle

Die **Foyle-rivier** (Engels: *River Foyle*, afgelei van die Ierse *An Feabhal*) is 'n rivier wat in die noordweste van die eiland Ierland deur westelike Ulster vloei, vanaf die samevloeiing van die Finn- en Mourne-riviere naby die nedersettings Lifford in die Ierse graafskap Donegal en Strabane in die Noord-Ierse graafskap Tyrone. Van hier vloei die Foyle deur Derry om in die meer Lough Foyle en uiteindelik in die Atlantiese Oseaan uit te mond. Gegewe sy grootte, is die Foyle die snelste vloeiende rivier in Europa.
[duimnael|links|Die klein boots- en [Jag (plesierboot)|jaghawe *Foyle Port* in die middestad van Derry, Noord-Ierland]]
duimnael|links|*Peace Bridge* oor die Foyle in Derry
duimnael|links|Uitsig oor Lough Foyle, soos gesien vanuit die suidoewer in Carrickhugh, Noord-Ierland
Die rivier, wat 'n totale lengte van 129 km (80 myl) het, skei 'n deel van die graafskap Donegal van gebiede in die Noord-Ierse graafskappe Londonderry en Tyrone. Die distrik langs die wesoewer van die Foyle in Donegal staan tradisioneel bekend as Laggan. Twee klein nedersettings, St. Johnston en Carrigans, is langs die rivieroewer geleë.

Die Foyle is gewild by watersportentoesiaste. 'n Aantal sportverenigings, wat kanovaart, seil- en roeisport beoefen, is langs die rivierloop gestig, terwyl 'n vasmeerplek vir bote en kleiner jagte, *Foyle Port*, langs in die middestad van Derry, net buite die kantore van die stadsraad, aangelê is. In die somermaande is waterski en jetski gewild.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
;Fauna
----
* *BBC News, 21 Mei 2018: River Foyle: What lives in the water?*
;Kanovaart
----
* *CanoeNI: Foyle Canoe Trail*
Viking-program

duimnael|regs|Kunstenaarvoorstelling van 'n Viking-wenteltuig wat die landingstuig loslaat
Die **Viking-program** bestaan uit twee ruimtetuie, Viking 1 en Viking 2, wat na Mars gestuur is. Elk van die twee ruimtetuie het bestaan uit twee gedeeltes: die wenteltuig wat om Mars moes bly wentel en foto's neem en die landingstuig wat ontwerp is om die planeet se oppervlakte te ondersoek. Die wenteltuie het ook as kommunikasieherhalerstasies vir die twee landingsvoertuie gedien nadat hulle die oppervlakte van Mars bereik het.

Die Viking-program het gegroei uit NASA se vroeë, meer ambisieuse *Voyager Mars-program* wat later gekanselleer is. Laasgenoemde is vervang met die bekende Voyager-program wat *Voyager 1* en *Voyager 2* insluit. *Viking 1* is op 20 Augustus 1975 en *Viking 2* op 9 September 1975 gelanseer. Beide is gelanseer met die *Titan IIIE-*vuurpyl wat die Centaur as 'n fasetwee-vuurpyl gebruik het. *Viking 1* het op 19 Junie 1976 en *Viking 2* op 7 Augustus 1976 in wentelbane om Mars gegaan.
 
Die twee ruimtetuie, nog steeds aan mekaar gekoppel, wentel vir langer as 'n maand om Mars en stuur gedurende hierdie tyd beelde na die Aarde sodat geskikte landingsareas uitgesoek kan word. Die twee ruimtetuie ontkoppel en die landingstuie dring Mars se atmosfeer binne en doen 'n sagte landing op die gekose landingsgebiede. Viking 1 het op 20 Julie 1976 geland en Viking 2 op 3 September. Die wenteltuie het aanhou wentel om Mars, foto's geneem en ander wetenskaplike toetse uitgevoer terwyl die landingstuie meetinstrumente op Mars se oppervlakte ontplooi het.

Die projek het ongeveer VS$1 miljard in 1970 gekos, die ekwivalent van ongeveer $6 miljard in 2023. Die program word as suksesvol beskou en ook as die program wat die meeste inhoud tot die inligting oor Mars tussen laat-1990 en die vroeë 2000's bygedra het.

## Wetenskaplike doelwitte 
* Om hoëresolusie-foto's van Mars se oppervlakte te neem.
* Om die samestelling en struktuur van Mars se atmosfeer en oppervlakte te bepaal.
* Soek na bewyse dat lewe op Mars bestaan.

## Verwysings
Sofia Hellqvist

**Prinses Sofia**, **Hertogin van Värmland**, (gebore **Sofia Kristina Hellqvist**; 6 Desember 1984) is 'n lid van die koninklike familie. Voor haar huwelik met prins Carl Philip van Swede in 2015, was sy 'n glansmodel en 'n werklikheidstelevisie-deelnemer. Hulle het twee kinders, prins Alexander en prins Gabriel, wat onderskeidelik vyfde en sesde in lyn tot die Sweedse troon is.
duimnael|links|Prinses Sofia se monogram

## Eksterne skakels
Peter Buwalda

**Peter Buwalda** (30 Desember 1971, Brussel) is 'n Nederlandse skrywer en rubriekskrywer. Buwalda was voorheen 'n joernalis en redakteur by verskeie uitgewerye.

Hy  is die mede-oprigter van die tydskrif *Wah-Wah*. Daarnaas skryf hy essays en verhale vir literêre tydskrifte soos *Bunker Hill*, *De Gids*, *Hollands Maandblad* en *Vrij Nederland*. In 1996 maak hy - as toentertydse redakteur van die Kafka-katern - opslae met die essay *Een omleiding wegens kuilen* in *De Gids*, wat oor Bruno Schulz, Franz Kafka en Leopold von Sacher-Masoch handel.

In September 2010 debuteer hy met die roman Bonita Avenue wat uitgegee word deur De Bezige Bij en in Afrikaans vertaal word deur Zandra Bezuidenhout onder 'n gelyknamige titel (uitgegee in 2017 deur Protea Boekhuis). Op 22 September 2011 wen hy die Academica Debutantenprijs. Op 30 Oktober 2011 wen hy ook die Selexyz debuutprys. Hy wen verder ook die Tzumprijs in 2011 en die Anton Wachterprys vir die beste debuutroman in 2012. Bonita Avenue is in Duits en Frans (2013), Engels, Hongaars en Yslands (2014), en in Portugees en Deens (2016) vertaal, bykomend tot die Afrikaanse vertaling (2017). In Maart 2019, nege jaar na sy debuut, verskyn sy tweede roman, Otmars zonen. In hierdie roman keer hy terug na die atmosfeer en gevoelswêreld van sy debuutwerk: Enschede en die kampus van die universiteit.

## Publikasies (keur) 
* *Bonita Avenue* (roman). Amsterdam, De Bezige Bij, 2010. Vertaal in Afrikaans onder 'n gelyknamige titel deur Zandra Bezuidenhout. Uitgegee deur Protea Boekhuis (2017). 
* *De wethouders van Juinen*. (20ste Frans Kellendonklesing). Nijmegen, Radboud Universiteit, 2013.
* *Suzy vindt van niet* (rubrieke). Amsterdam, De Bezige Bij, 2014.
* *Van mij valt niks te leren* (rubrieke). Amsterdam, De Bezige Bij, 2015.
* *De kurk. Nader tot Mart Smeets*. Met tekeninge deur Paul van der Steen. Haarlem, De Korenmaat, 2016.
* *Verse probz.* (rubrieke). Amsterdam, De Bezige Bij, 2016.
* *De kleine voeten van Lowell George* (rubrieke). Amsterdam, De Bezige Bij, 2017
* *Otmars zonen* (roman). Amsterdam, De Bezige Bij, 2019. Bekroon met die 2019 BookSpot Literatuurprys.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Bezige Bij-profiel van Peter Buwalda
* profiel van Peter Buwalda by VPRO
Kammanassierivier

Die **Kammanassierivier** in die Langkloof is 'n belangrike boloop van die Gouritsrivier.

Hierdie rivier ontspring op 1200&nbsp;m bo seespieël op die noordwestelike punt van die Kougaberge by omtrent 33°  37ˈ  suid en 23°  13ˈ  oos. Dit is 16&nbsp;km oos van Uniondale, noordnoordoos van Avontuur en by die  waterskeiding tussen die bekken van die Gouritsrivier en die Kougarivier ('n boloop van die Gamtoosrivier).

Die rivier is 120&nbsp;km lank, vloei weswaarts tussen die Kammanassieberge en die Outeniquaberge, deur Uniondale en die Kammanassiedam en sluit 2&nbsp;km oos van Oudtshoorn by die Olifantsrivier aan. Die Brakrivier, Dieprivier en Potjiesrivier (by die Potjiesberg op die N9-hoofpad) is die belangrikste sytakke. Saam met al die sytakke het die rivier 'n opvanggebied van nagenoeg 'n 1630&nbsp;km². In die berge is die neerslag meer as 1000&nbsp;mm per jaar.

## Sytakke 
*Brakrivier
*Dieprivier (Langkloof)
*Kleinrivier
*Kluesrivier
*Potjiesrivier
*Vinkrivier

## Bibliografie 
* Standard Encyclopaedia of Southern Africa, deel 6. Kaapstad: Nasou,  1972.
Zaha Hadid Architects

[duimnael|*CityLife Milano*[Milaan, Italië]]
**Zaha Hadid Architects** is 'n Britse argitekte- en ontwerpateljee wat deur die Brits-Irakkese argitek en ontwerper Zaha Hadid (1950–2016) gestig is. Die onderneming het sy hoofkantoor in die Londense stadsdeel Clerkenwell.

## Eksterne skakels 
; Internasionale projekte
----
* *Arch Daily: Zaha Hadid Architects*
* *AIA New York – Zaha Hadid Architects*
; Russia Beyond – Projekte in die Russiese Federasie
----
* *Dream Tree House – privaat woning in Barwicha naby Moskou*
* *Dominion Tower in Moskou*
* *Konsertgebou in Jekaterinburg*
* *Slim stad in die omgewing van Moskou*
* *Novorossiysk, Swartsee*
* *Nuwe metrostasie in Moskou*
; Media
----
* ''YouTube.com: Beijing Daxing – Zaha Hadid Architects' giant starfish-shaped airport opens in Beijing''
Vrugteskommel

duimnael|280x280px|'n Aarbei-suurlemoen-vrugteskommel

'n **Vrugteskommel** is 'n drankie gemaak van gepureerde rou vrugte en/of groente, tipies met behulp van 'n versapper. 'n Vrugteskommel het dikwels 'n vloeibare basis soos water, vrugtesap, plant-melk, en soms suiwelprodukte, soos melk, jogurt, roomys of maaskaas. Vrugteskommels kan gemaak word met ander bestanddele, soos gebreekte ys, versoeters (heuning of suiker), asyn, wei poeier, sjokolade of voedingsaanvullings, onder andere volgens persoonlike keuse.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* https://en.wiktionary.org/wiki/vrugteskommel
David Clatworthy

**David Clatworthy** (11 Julie 1960 - 8 September 2020) was 'n bekroonde Suid-Afrikaanse akteur.

Hy voltooi sy skoolloopbaan aan Pretoria Boys High, en verwerf in 1983 'n diploma in spraak en drama aan die Universiteit van Kaapstad. 

Hy was 'n bekende akteur met 'n Fleur du Cap-toekenning vir beste akteur in 'n ondersteunende rol vir ''Long day's journey into the night* en vir sy rol as *Eddie* in *Greek''. Hy het ook in meer as 'n 100 radiodrama-episodes verskyn.

Hy was ook in die rolprente *District 9* (2009), *Platteland* (2011) en *Mia and the white lion* (2018) te sien.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Marieke Lucas Rijneveld

**Marieke Lucas Rijneveld** (gebore 20 April 1991, in Nieuwendijk, Nederland) is 'n Nederlandse skrywer.   Rijneveld het in 2020 die Internasionale Booker-prys saam met die vertaler daarvan, Michele Hutchison, gewen vir haar debuutroman *De avond is ongemak*, in Engels gepubliseer as *The Discomfort of Evening*.  Rijneveld is die jongste, en eerste Nederlandse skrywer, om die prys te verower, en slegs die derde Nederlandse skrywer wat benoem is, na Tommy Wieringa (in 2019) en Harry Mulisch (kortlys in 2007). 

## Lewe 
duimnael| Marieke Lucas Rijneveld (2015)
Rijneveld het in 'n gereformeerde gesin op 'n plaas in Noord-Brabant in Nederland grootgeword.  Rijneveld het gesê dat haar debuutroman deels geïnspireer is deur die dood van haar broer toe die skrywer drie was.  Dit het Rijneveld ses jaar geneem om die roman te voltooi.  

Rijneveld het op laerskool 'n belangstelling in skryf ontwikkel na die lees van JK Rowling se boek *Harry Potter en die Towenaar se Steen*, wat sy by die plaaslike biblioteek geleen het.  Omdat verwysings na towerkuns in gereformeerde kringe as taboe beskou word, het Rijneveld die hele boek op haar rekenaar gekopieer sodat sy dit weer kon lees by die teruggawe van die boek na die biblioteek.  

Rijneveld het gesê dat die bekende Nederlandse skrywer Jan Wolkers, wat ook in 'n gereformeerde omgewing grootgeword het, haar afgod is.  

Rijneveld het gestudeer om 'n onderwyser te word, maar het dit laat vaar ten einde op skryfwerk te konsentreer.  

Rijneveld identifiseer as beide manlik en vroulik en het die tweede voornaam Lucas op negentienjarige ouderdom aangeneem omrede sy tydens sekondêre skool geboelie is vanweë haar "seunsagtige" voorkoms. 

## Werk 
### Poësie 
* *Kalfsvlies*, 2015 (Engels: ''Calf's caul,'' uittreksels daarvan is deur Sarah Timmer Harvey in Engels vertaal en op die kortlys geplaas vir die Asymptote-tydskrif se vertaalkompetisie 'Close Approximations' in 2017).   
* *Fantoommerrie*, 2019

### Romans 
* *De avond is ongemak*, in Engels vertaal en gepubliseer as *The Discomfort of Evening* deur Michele Hutchison (Faber & Faber). Wenner van die Booker-prys in 2020. 

## Toekennings 
*   Sy en haar werk is in April 2020 op die kortlys geplaas vir die Internasionale Booker-prys. Die wenner is in Augustus 2020 aangekondig as *De avond is ongemak*, vertaal in Engels as  *The Discomfort of Evening* deur Michele Hutchison.  
* *De avond is ongemak,* bekroon in 2019 met die ANV Debutantenprijs, die prys vir beste debuutroman in Nederlands. 

## Verwysings
Witkolk

[thumb|200px|’n Diagram van die struktuur van die maksimaal uitgebreide [ruimtetyd van ’n swartkolk. Die horisontale rigting is ruimte en die vertikale rigting tyd.]]
’n **Witkolk** of **witgat** is in astrofisika en algemene relatiwiteit ’n hipotetiese gebied in die ruimte waar materie, energie en lig nie kan indring nie, maar waaruit dit kan ontsnap. Dit is dus die teenoorgestelde van ’n swartkolk, waar materie, energie en lig nie kan ontsnap nie, maar wel binnedring.

Hoewel dit lyk of witkolke die probleem van energiebehoud kan oplos, is die bestaan daarvan nog uiters spekulatief, veral omdat dit blykbaar die tweede wet van termodinamika oortree en ook omdat geen bekende fisieke prosesse bestaan wat die vorming van ’n witkolk tot gevolg kan hê nie. Hulle is ook nog nooit waargeneem nie. Dit is moontlik dat witkolke eintlik gammaflitse is.

’n Supermassiewe swartkolk word vermoedelik in die middel van alle sterrestelsels aangetref, en sterrestelsels kan moontlik nie vorm sonder so ’n swartkolk nie. Stephen Hawking en ander het voorgestel dat supermassiewe swartkolke ’n supermassiewe witkolk voortbring.

## Verwysings
## Sien ook
* Gammaflits
* Swartkolk

## Skakels
Claudius Galenus

duimnael|Agtiende-eeuse portret van Claudius Galenus deur Georg Paul Busch
**Claudius Galenus** (Engelsː **Galen**) (Pergamon, 129 - 210)  was 'n Grieks / Romeinse geneesheer wat 'n belangrike plek in die geskiedenis van Westerse medisyne inneem. Sy mediese stelsel het die mediese wetenskap vir  byna 1 500 jaar oorheers.

Galenus is gebore as die seun van 'n welgestelde argitek in Pergamon, waar 'n bekende Asklepios-heiligdom gestaan het. Hierdie stad heet nou Bergama en is geleë in die noordweste van Turkye (voorheen Klein-Asië).

Op die ouderdom van sewentien het hy sy mediese studies in Pergamon begin. Vier jaar later vertrek hy destyds na belangrike mediese sentrums soos Smyrna, Korinthe en Alexandrië om verder te studeer. Na 'n verblyf van meer as vyf jaar in Alexandrië keer hy in 160 na Pergamon terug. Daar word hy aangestel as dokter van die gladiators wat in die stad se amfiteater geveg het. In 164 vertrek Galenus na Rome. Daar sou hy uiteindelik 'n baie suksesvolle dokter word. Selfs die Romeinse keisers Marcus Aurelius, Commodus en Septimius Severus het van sy dienste gebruik gemaak.

Die kern van Galenus se denke was die teorie van Hippokrates dat die menslike liggaam gevul is met vier liggaamsvloeistowwe of humores, naamlik slym, bloed, geel gal en swart gal, en dat elke vloeistof 'n spesifieke temperament verteenwoordig. Geen balans in hoeveelhede van een of meer van hierdie vloeistowwe kan siektes en ander afwykings veroorsaak. Sodanige wanbalans is deur dieet behandel. Wat nuut was, was dat Galenus hierdie vloeistowwe gekoppel het aan vier basiese eienskappe: warm, koud, klam en droog.
* Slym: koud en klam
* Bloed: warm en klam
* Geel gal: warm en droog
* Swart gal: koud en droog

Galenus het ook geglo in die drievoudige bloedsomloopteorie.

Galenus het groot belang aan waarneming geheg en daarom ook eksperimente op diere gedoen. Hy het byvoorbeeld getoon dat urine nie in die blaas gevorm word nie, maar in die niere. Hy het ook baie eksperimente gedoen in velde soos asemhaling en senuweefunksie. Galenus het sy kruie self versamel en voorberei.

Gedurende sy leeftyd het Galenus ongeveer 500 boeke (ongeveer 20 000 bladsye) geskryf, waarvan meer as honderd bekend is. Sommige van hulle het nie-mediese onderwerpe gedek, soos filosofie, taalkunde, grammatika en retoriek. Sy werke was ook bekend in die Midde-Ooste, soos gelys deur die negende-eeuse Grieks-Arabiese wetenskaplike Hunayn ibn Ishaq. Gedurende die Renaissance is sy werke in Latyn vertaal deur onder andere Andreas Vesalius. Die Persiese dokter Avicenna, wat in die Islamitiese wêreld bekend staan as Ibn Sina, wat as godsdienstige Moslem nie die menslike liggaam kon dissekteer nie, het Galenus se geskrifte oor disseksie in sy visie vir medisyne geïntegreer.

Galenus het byna vyftien eeue lank die hoogste mediese gesag gebly totdat die Renaissance-geleerdes Vesalius en William Harvey 'n ander paradigma geformuleer het.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Acun Ilıcalı

duimnael|Acun Ilıcalı
**Acun Ilıcalı** (gebore **Ali Acun Ilıcalı**, 29 Mei 1969), is 'n Turkse televisiepersoonlikheid, entrepreneur, internasionale vervaardiger en sakepersoon. Hy is die eienaar van die televisiekanale TV8 en TV8.5, en het produksiemaatskappye in baie lande regoor die wêreld, insluitend die VSA, Mexiko, Roemenië, Hongarye, Brasilië, Colombia en Griekeland.  Hy is die stigter en voorsitter van *Acun Medya Production Company* wat programme lewer vir uitsaai op kanale regoor die wêreld.

## Verwysings
Sap

: *Hierdie artikel handel oor die drank. Vir ander gebruike, sien SAP.*

duimnael|regs|'n glas lemoensap.

**Sap** is 'n drank gemaak van die ekstraksie of drukking van die natuurlike vloeistof vervat in vrugte en groente. Dit kan ook verwys na vloeistowwe wat gegeur is met konsentraat of ander biologiese voedselbronne, soos vleis of seekos, soos mosselsap. Sap word gewoonlik as 'n drankie gebruik of word as 'n bestanddeel of geurmiddel in voedsel of ander drank gebruik, soos vir 'n vrugteskommel. Sap het na vore gekom as 'n gewilde drankkeuse nadat pasteurisasie-metodes ontwikkel is om dit te bewaar sonder om fermentasie te gebruik (wat gebruik word in wyn produksie). Die grootste vrugtesapdrinkers is Nieu-Seeland (byna 'n 0.28l elke dag) en Colombia (omtrent 0.23l per dag). Die drink van vrugtesap styg gemiddeld met die land se inkomste.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Keisierivier

Die **Keisierivier** is 'n boloop van die Breederivier en vloei in die landboustreek bekend as die Keisie, tussen Montagu en die Koo.

Hierdie rivier ontspring in die Dassieshoek-natuurreservaat in die berge noord van Robertson. Dit vloei ooswaarts langs die R318-pad en later suidooswaarts om aan die noordekant van Montagu  by die Kogmanskloofrivier aan te sluit. Waarskynlik is die naam van die rivier en die streek ontleen aan die Khoi-woord ‘’keisa’’ met die betekenis van glinster.
Hans Buchner

duimnael|300px|*Quem terra, pontus*, 'n Pre-Tridentien Mis
**Hans Buchner** (ook bekend as **Joannes Buchner**, **Hans von Constanz**; gebore 26 Oktober 1483 in Ravensburg; sterf in Maart 1538, waarskynlik in Konstanz) was 'n belangrike Duitse orrelis en komponis.

Buchner was 'n student van Paul Hofhaimer, en het moontlik vir keiser Maximilian I, keiser van die Heilige Romeinse Ryk,  gewerk in Hofhaimer se afwesigheid. Vanaf 1506 werk hy in Constance as die orrelis vir die katedraal. Sy verhouding met Heinrich Isaac is onduidelik, maar drie van die verse wat hy getoonset het kan gevind word in dieselfde transposisies as die *Choralis Constantinus* (hy het ook die *Victimae paschali laudes* getoonset, terwyl Isaac 'n ander Paas-sekwensie gebruik het, die *Laudes salvatori*). Toe die biskop in die loop van die Reformasie gedwing is om sy setel na Meersburg te verskuif het Buchner hom gevolg ten einde in sy pos voort te gaan, terwyl hy 'n woning in Konstanz behou het. In 1529 doen hy aansoek om 'n pos by Speyer, maar eis blykbaar 'n te hoë salaris. Hy is dikwels gevra om nuwe orrels te ondersoek, soos dié van Zurich en Heidelberg.

Sy belangrikste nalatenskap is die *Fundamentbuch*, 'n versameling bestaande uit orrelmusiek wat ook 'n inleiding bevat tot speeltegnieke en improvisasie. Buchner se *Versamelde Orrelwerke (Sämtliche Orgelwerke)* is deur Jost Harro Schmidt geredigeer as volumes 54 & 55 van *Das Erbe deutscher Musik* (Litolff/Frankfurt, 1974). Onder sy leerlinge was die Switserse orrelis en komponis Fridolin Sicher.

## Eksterne skakels
*
*