Ons gaan ’n taal maak

'''''Ons gaan 'n taal maak: Afrikaans sedert die Patriot-jare''''' deur Jaap Steyn is 'n omvattende en insiggewende werk wat die ontwikkeling van Afrikaans as 'n geskrewe en amptelike taal in Suid-Afrika naspeur. Die boek, uitgegee in 2014 deur Kraal Uitgewers, bied 'n gedetailleerde historiese oorsig van die taalstryd, die mense wat daarvoor geveg het, en die politieke en sosiale konteks waarin dit alles plaasgevind het.

Steyn se boek begin by die laat 19de eeu, 'n tydperk waarin Afrikaans nog grootliks as 'n "kombuistaal" beskou is, 'n minderwaardige weergawe van Nederlands. Die Genootskap van Regte Afrikaners (GRA) en hul publikasie, Die Afrikaanse Patriot, het 'n sentrale rol gespeel in die vroeë pogings om Afrikaans te bevorder. Steyn beskryf die weerstand wat hierdie pioniers teen gekom het, die bespotting en dreigemente, maar ook hul vasberadenheid en opoffering. Die leser kry 'n goeie begrip van die ideologiese en sosiale struikelblokke wat oorkom moes word.

'n Belangrike aspek wat Steyn uitlig, is die rol van die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) in die taalstryd. Die oorlog het 'n gevoel van Afrikanernasionalisme aangewakker en 'n behoefte aan 'n eie identiteit versterk. Die gebruik van Afrikaans op kommando, in konsentrasiekampe, en in die pers het die taal 'n hupstoot gegee. Steyn illustreer hoe die oorlog 'n katalisator was vir die ontwikkeling van 'n Afrikaanse bewussyn.

Na die oorlog het die stryd om Afrikaans voortgeduur, veral in die onderwys. Steyn beskryf die verset teen pogings om die taal uit te wis en die groeiende besef dat Afrikaans 'n belangrike rol in die Afrikaner se kulturele en politieke lewe moes speel. Die stigting van verskeie organisasies, soos die Afrikaanse Taalgenootskap en die Afrikaanse Taalvereniging, het die beweging verder versterk.

'n Kernfokus van die boek is die intellektuele en kreatiewe oplewing wat Afrikaans in die vroeë 20ste eeu ervaar het. Steyn bespreek die werk van figure soos Gustav Preller, Totius, Jan Celliers, en C. Louis Leipoldt, wat almal bygedra het tot die ontwikkeling van Afrikaanse literatuur en die vestiging van Afrikaans as 'n volwaardige kultuurtaal. Die rol van tydskrifte soos De Goede Hoop en Die Brandwag word ook belig.

Die boek gaan voort om die politieke stryd om Afrikaans as 'n amptelike taal te beskryf. Die stigting van die Unie van Suid-Afrika in 1910 en die daaropvolgende spanninge oor taal en politiek word in detail behandel. Die rol van C.J. Langenhoven, wat die land laat "dreun" het met sy pleidooie vir Afrikaans, is 'n hoogtepunt. Die uiteindelike erkenning van Afrikaans as 'n amptelike taal in 1925 word as 'n groot oorwinning gevier.

Steyn gaan verder as net die politieke en literêre aspekte van die taalstryd. Hy ondersoek ook die ontwikkeling van Standaardafrikaans, die probleme met wisselvorme, die invloed van Nederlands en Engels, en die skepping van nuwe terme. Die rol van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Woordelijs-kommissie word bespreek, asook die verskyning van publikasies soos Die Huisgenoot en Die Boerevrou. Die Bybelvertaling in Afrikaans word ook as 'n belangrike mylpaal uitgelig.

Die boek kyk ook na die rol van Afrikaans in die universiteite, die media (radio, rolprent), en die kerk. Die stigting van die FAK (Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge) en die ATKV (Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging) word bespreek, asook die groei van Afrikaanse letterkunde en die opkoms van die Dertigers. Die impak van die Tweede Wêreldoorlog en die politieke onstuimigheid van die 1940's word ook in ag geneem.

Die boek dek die era van apartheid en die "wonder van Afrikaans" in die 1950's, maar ook die toenemende kritiek teen die taal as 'n simbool van onderdrukking. Die sensuurstryd, die Soweto-onluste, en die opkoms van 'n nuwe generasie skrywers wat sosiale en politieke kommentaar gelewer het, word bespreek. Die oorgangstydperk van 1990-1994 en die aanvaarding van elf amptelike tale word ook behandel.

Ten slotte ondersoek Steyn die posisie van Afrikaans onder die ANC-bewind sedert 1994. Die uitdagings van globalisering, regstellende aksie, en taalverskuiwing word bespreek, maar ook die voortgesette werk aan woorde, die stigting van die Stigting vir Afrikaans, die groei van kunstefeeste en die nuwe informasietegnologie, en die rol van die burgerlike samelewing in die bevordering van Afrikaans.

Steyn se skryfstyl is toeganklik en boeiend, en hy slaag daarin om 'n komplekse geskiedenis op 'n verstaanbare en interessante manier aan te bied. Die boek is ryklik geïllustreer met foto's en ander beeldmateriaal, wat die teks verder verryk. ''Ons gaan 'n taal maak'' is 'n waardevolle bron vir enigiemand wat 'n beter begrip wil hê van die geskiedenis en ontwikkeling van Afrikaans, en die stryd wat gevoer is om dit te vestig as 'n volwaardige taal. Dit is 'n belangrike bydrae tot die Afrikaanse historiografie en 'n noodsaaklike lees vir taalliefhebbers en kultuurhistorici.

## Verwysings