Gelett Burgess

**Frank Gelett Burgess** (30 Januarie 1866 – 18 September 1951) was 'n Amerikaanse kunstenaar, kunskritikus, digter, skrywer en humoris. Burgess, wat sy middel- bo sy eerste voornaam verkies het, was een van die voorste persoonlikhede in San Francisco se literêre renaissance van die 1890's, onder meer as medestigter van die humoristiese literêre tydskrif *The Lark* wat deur enkele kritici soos Walter Blair en Hamlin Hill as literêre voorloper van tydskrifte (*lunatic-tinged periodicals of the present*) soos *Mad Magazine* en *National Lampoon* beskou is.

Burgess het bekendheid verwerf met nonsensgedigte soos *The Purple Cow* (wat - tot sy groot verdriet - sy ander werke in gewildheid sou oorskadu), sy essay *The Wild Men of Paris* wat in die Verenigde State belangstelling vir moderne kunsstrominge in Frankryk gewek het en sy *Goops*-strokiesprente en (in 1917) as skepper van die neologisme *blurb* wat in Engels na kort promosionele tekste en inleidings vir kreatiewe werke (soos byvoorbeeld die omslagteks van 'n boek) verwys.

Desondanks het die meeste van sy werke intussen in vergetelheid geraak en word Burgess nog nouliks gelees. *The Purple Cow* en sy neologismes word deesdae gewoonlik nie met sy naam verbind nie.

Burgess, 'n boorling van Boston in Nieu-Engeland, was een van die bekendste bewoners van San Francisco se boheemse Russian Hill-heuwelbuurt. Hy was klein van statuur, met 'n voorliefde vir glansende tophoede - vandaar die bynaam *Little Peanut* wat sy Russian Hill-bure aan hom gegee het.

## Lewe 
### Jeug en opleiding 
duimnael|links|160px|Die monogram - en kerktoring-versiering - uit Burgess se jeugtyd
duimnael|San Francisco se Cogswell-fontein ná die nagtelike voorvalPrent uit die dagblad *San Francisco Call*, 3 Januarie 1894
[duimnael|Die eerste uitgawe van die literêre tydskrif *The Lark* het in 1895 verskyn. Opvallend was nie net die [bamboespapier nie, wat in San Francisco se *Chinatown* (Chinese buurt) verkry is, maar ook die ongewone tipografie]]
duimnael|Die nonsensgedig *The Purple Cow* - 'n eenvoudige kwatryn - is in 1895 in *The Lark* gepubliseer
Frank Gelett Burgess is in 'n welvarende en vooraanstaande familie in Boston gebore. Soos hy in 'n onderhoud opgemerk het, was hy reeds as seun avontuurlustig genoeg om feitlik alle kerktorings in Boston aan die binnekant op te klim en heel bo sy gestileerde monogram aan te bring - 'n soort Fenisiese inisiale in 'n kring.

Hy het 'n tersiêre opleiding in siviele ingenieurswese aan die *Massachusetts Institute of Technology (MIT)* gevolg en in 1887 sy B.Sc.-graad verwerf. In sy studietyd het hy reeds sy eerste ervaring as redakteur by die studentetydskrif *Tech* opgedoen.

### Begin van loopbaan en Cogswell-voorval
Kort daarna het hy aangetrokke gevoel deur die boheemse en lewendige atmosfeer van San Francisco en daar sy loopbaan as tegniese tekenaar en opmeter vir die spoorwegonderneming *Southern Pacific Railroad* begin - 'n pos wat hy drie jaar lank sou beklee. In sy binneste was daar die hele tyd 'n konflik tussen sy wiskundige aanleg en sy liefde vir kuns. Sy kunssin het die opperhand gekry, en Burgess het 'n staptoer deur Frankryk en Spanje begin waartydens hy sketse geteken het.

In 1891, ná sy terugkeer na Kalifornië, is hy as dosent in topografiese tekenkunde aan die Universiteit van Kalifornië, Berkeley aangestel. Ook oor hierdie pos, wat hy eweneens drie jaar lank sou beklee, was hy minder entoesiasties - vir hom was dit niks meer as om aan seuns van die platteland "die verskil tussen hul hande en hul voete te verduidelik" nie. Die einde van sy dosente-loopbaan is deur sy rebelse natuur beseël - en deur die tandarts en leidende figuur in die Amerikaanse matigheidsbeweging, Dr. Henry D. Cogswell (1820–1900).

Tydens sy veldtog teen dranksug het Cogswell die oortuiging ontwikkel dat mense sou ophou drink as hulle net toegang tot skoon drinkwater sou kry. Hierdie toegang is verseker deur 'n honderdtal fonteine wat hy in Amerikaanse stede laat oprig het - as indrukwekkende granietstrukture met een enkele skoonheidsfout: elke bron is met 'n reuse gietyster-standbeeld van Cogswell versier - met 'n boek in een hand, en in die ander 'n bottel waaruit die water gevloei het. Elders in die Verenigde State is skerp kritiek op die fonteine uitgespreek wat vanuit 'n estetiese standpunt nie as 'n verfraaiing van die stadsbeeld beskou is nie.

Van alle gemeenskappe, wat deur die probleem geraak is, het San Francisco die radikaalste oplossing gevind - tenminste vir een van drie fonteine wat Cogswell aan die Golden Gate-metropool geskenk het. Gelett Burgess het snags in die fontein geklim en die standbeeld omvergewerp. Die ikonoklastiese eskapade het Burgess 'n erelidmaatskap in Berkeley se klas van gegradueerdes van 1894 besorg, maar sy fakulteit was allesbehalwe gaande oor die insident. Burgess is aangeraai om 'n ander loopbaanrigting te kies.

### In boheemse kringe 
In San Francisco het Burgess by *The Bohemian Club* aangesluit - 'n klub wat met sy netwerk van affiliasies ook verbonde was met ander boheemse kringe in San Francisco soos dié van Telegraph Hill, Piedmont (in die hele San Franciscobaai-gebied) en Carmel-by-the-Sea suid van San Francisco. Burgess het vinnig toegang gekry tot die literêre wêreld as redakteur van 'n weeklikse tydskrif, *The Wave*.

In hierdie tydperk, wat deur 'n opbloei in die kunste en die intellektuele lewe gekenmerk is, is 'n verskeidenheid nuwe klein kuns- en literêre tydskrifte in die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk in die lewe geroep. *The Chap Book* en *The Wave*, wat in Chicago uitgegee is, het groot aanklank by literêre kringe gevind. 

As lid van 'n ander boheemse kring, *«Les Jeunes»*, wat destyds in die Russian Hill-buurt vergader het, het Burgess besluit om - saam met die skilder en kunskritikus Bruce Porter (1865–1953) en die boekhandelaar William Doxey (1844–1916), 'n boorling van Engeland - self 'n literêre tydskrif uit te gee wat 'n heeltemal nuwe toon en inslag sou kry - *The Lark*, met 'n
 *«new note, some of the joy of morning for the refreshment of our souls in the heat of midday.»* 

Die publikasiekoste van $100 vir die eerste uitgawe kon Burgess danksy die steun van Bruce Porter insamel. Die koste vir alle daaropvolgende uitgawes is deur William Doxey gedra. *The Lark*, wat vir 5c per eksemplaar verkoop is, is tot 1897 uitgegee en was vir Burgess die beginpunt van sy literêre loopbaan as skrywer en illustreerder. Dikwels het hele uitgawes van die tydskrif, van die "titelblad tot snaakse advertensies" uit sy pen gekom. Maar ook 'n hele groep van eklektiese bydraers uit die geledere van *Les Jeunes* het met groot geesdrif werke in *The Lark* gepubliseer, onder wie Porter Garnett (wat ook redaksiewerk behartig het), Carolyn Wells, Willis Polk en Yone Noguchi. Illustrasies en titelbladontwerpe is deur plaaslike kunstenaars soos Ernest Peixotto, Florence Lundborg en Maynard Dixon geskep.

In die eerste uitgawe van *The Lark* is met *The Purple Cow* 'n nonsensgedig en kwatryn gepubliseer wat sy hele lewe lank by hom sou bly spook. 

 *I never saw a Purple Cow,*
 *I never hope to see one;*
 *But I can tell you, anyhow,*
 ''I'd rather see than be one.''

Laat 19de eeuse gehore was gaande oor hierdie soort humoristiese digkuns, en hierdie gedig sou vir Burgess 'n soort literêre handelsmerk word - tot sy groot verdriet, namate dit sy ander werke oorskadu het. Toe hy in sy latere lewe na New York verhuis het, het hy gevoel dat die tyd ryp was vir 'n vervolgwerk, *Confession: and a Portrait Too, Upon a Background that I Rue* (alternatiewe titel: *Cinq Ans Après*), wat in die laaste uitgawe van *The Lark* (nommer 24, 1 April 1897) en nog eens in 1901 (Amerikaanse uitgawe) en 1914 (Britse uitgawe) in *The Burgess Nonsense Book* gepubliseer is:

 *Oh, yes, I wrote the "Purple Cow" –*
 ''I'm sorry now, I wrote it!*
 *But I can tell you, anyhow,*
 *I'll kill you if you quote it!*

Die verbeelding van lesers is ook aangegryp met gedigte oor ontbrekende basiese noodsaaklikhede...

 *I wish that my Room had a Floor!*
 *I don't so much care for a Door,*
   *But this crawling around, *
   *Without touching the Ground*
 *Is getting to be quite a Bore!*

...of omstrede en onbewese teorieë, soos in *The Lamp Post Theory*:

 *There is a Theory some deny*
 *That Lamp Posts once were three foot high,*
 *And a Little Boy was terribly strong, *
 *And he stretched 'em out to 'leven foot long!*

Naas *The Lark'' het Burgess in 1896 'n tweede literêre tydskrif aangekondig wat hy *Le Petit Journal des Refusées* genoem het. Dit sou kwartaaliks verskyn en 'n platform vir skrywers bied wie se werke deur literêre hoofstroom-tydskrifte afgekeur is. Bydraes is slegs deur Burgess aanvaar as 'n afkeuringsbrief van 'n gevestigde tydskrif deur die outeurs bygevoeg is. Van die nuwe joernaal met sy innovatiewe grafiese taal en uitleg, wat Burgess onder die skuilnaam *James Marrion 2nd* uitgegee het, het in die somer van 1896 uiteindelik net een enkele uitgawe verskyn - gedruk op muurpapier in 'n trapesoïdale vorm - teen 16c per eksemplaar.

Nog in sy tyd as uitgewer van *The Lark* het Burgess met die skryf van fiksie begin. So het kortverhale, romans, toneelstukke en uiteindelik ook kinderboeke uit sy pen gekom. Terwyl hy die illustrasies vir hierdie werke versorg het, het vriende - onder wie Bruce Porter, Carolyn Wells, Ernest Peixotto en Florence Lundborg - bydraes gelewer tot die grafiese kuns in enkele uitgawes van *The Lark*.

Juis toe *The Lark* ná twee jaar winsgewend was, het Burgess besluit om die publikasie daarvan te staak. Volgens sy oortuiging was die tydskrif se sukses aan die heersende tydsgees van San Francisco te danke en dat die malheid van die laat 19de eeu tot 'n einde sou kom. Kort daarna het hy na New York verhuis.

### Literêre sukses in New York 
In New York het Burgess werke gepubliseer wat 'n tyd lank gewild was, waaronder *Goops and How to Be Them* wat in 1900 as 'n handleiding oor goeie maniere vir kinders verskyn het en deur hom van illustrasies voorsien is. Die beginsels van goeie gedrag is verduidelik deur toepaslike voorbeelde van slegte maniere te stel - volgens Burgess se leuse

 ''For, although it's Fun to see them*, 
 *It is Terrible to be them!*

Die eerste *Goops''-publikasie was suksesvol genoeg om dit tot 'n hele reeks uit te bou. Die volgende werke, wat almal deur die uitgewery *Frederick A. Stokes Company* uitgegee is, het *More Goops and How Not to be Them*, gepubliseer in 1903; *Blue Goops and Red* (1909); *The Goop Directory of Juvenile Offenders* (1913); en *New Goops and How to Know Them* (1951). Burgess se beste illustrasies en gedigte uit die eerste twee *Goops*-boekdele is in 1984 deur *Dover Publications* as bloemlesing gepubliseer.

### Frankryk en Weskus 
In Junie 1914 het Burgess met die vroeëre aktrise Estelle Loomis, 'n skryweres uit eie reg, in die huwelik getree. Loomis was vervolgens by verskeie literêre projekte betrokke, en dikwels het die egpaar mekaar se werke bespreek. Sy het haar lewe lank aan siektes en uitputting gely.

Gedurende die Eerste Wêreldoorlog het hy in Frankryk gewoon, maar het nie aan enige oorlogshandelinge deelgeneem nie. Naas sy boeke het hy 'n aantal essays geskryf wat in literêre tydskrifte soos *Masses*, *Companion*, *American Magazine*, *Smart Set* en *Critic* gepubliseer is. Ná die oorlog, toe sy lewe na normaliteit teruggekeer het, het Burgess voortgegaan met sy werk. Terwyl romans, gedigte en tonele uit sy pen gekom het, het sy gewildheid by lesers geleidelik begin kwyn. Nadat sy vrou Estelle op 11 Oktober 1947 in New York oorlede is, het Burgess in 1949 na die Weskus teruggekeer. Sy laaste twee lewensjare het die skrywer in Carmel deurgebring waar hy op 18 September 1951 oorlede is.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
;Biografie en werk
----
* *University of Toronto Libraries - RPO Representative Poetry Online: Burgess, Gelett*
* *PoemHunter.com: Gelett Burgess*
;Aflaaibare werke
----
* *Rice University - openstax CNX: Le Petit Journal des Refusées*
;Neologismes
----
* *Chicago Tribune, 8 Februarie 2006: Gelett Burgess: He never saw a purple cow*
* *The Project Gutenberg: Burgess Unabridged (eBook)*