Omgewingskwessies in Bhoetan

duimnael|Digbeboste woude in Bhoetan.

Verskeie **omgewingskwessies in Bhoetan** wek kommer. Daaronder tel die tradisionele bymekaarmaak van vuurhout, beskerming van vee en gewasse en afvalverwydering, asook moderne kwessies soos nywerheidsbesoedeling, die beskerming van die natuurlewe en klimaatsveranderings, wat Bhoetan se bevolking en biodiversiteit bedreig. Grond- en waterverbruik het ook kommerwekkend geword in beide landelike en stedelike gebiede. Lug- en geraasbesoedeling is ook ’n probleem in stedelike en nywerheidsgebiede. In baie gevalle trek die mense wat finansieel en polities die slegste daaraan toe is, aan die kortste end van omgewingskwessies. Ondanks dié probleme bly die land oor die algemeen koolstofneutraal en taamlik vry van kweekhuisgasse.

Die onafhanklike Nasionale Omgewingskommissie (NOK) en Bhoetan-trustfonds, asook die departemente van gesondheid (vir chemiese en radioaktiewe afval), ekonomiese sake en landbou en bosbou pak omgewingskwessies. Die verwydering van afval val meestal onder plaaslike regerings, Bhoetan se *dzongkhags* en *thromdes*. Nieregeringsagentskappe wat hulle beywer vir die vermindering van omgewingskwessies is die plaaslike Vereniging vir die Beskerming van die Natuur (RSPN) en die internasionale Wêreldnatuurlewefonds (WNF).

## Nasionale kwessies
duimnael|links|260px|Koringlande in Bhoetan.

Om omgewingskwessies te help oplos het die regering van Bhoetan sekere praktyke met ’n wisselende mate van sukses verbied. In *tsheri*-landbou, wat veral onder die Sharchop- en die Lhotshampa-volk gewild is, word grond ontbos en die grond vir landbou gebruik totdat dit onvrugbaar is. Dit is sedert 1969 verbode, maar dit word steeds toegepas. In April 1999 is plastieksakke ook landwyd verbied. Daar is agter nie ’n werkbare alternatief nie en dit bly problematies.

Die land was deur sy geskiedenis afhanklik van vuurmaakhout as ’n bron van brandstof. Voor die koms van hidroëlektriese krag en ander moderne energiebronne is vuurmaakhout gebruik vir verhitting, kookdoeleindes en beligting. In die 1980's is elektrisiteitstoevoer verhoog, die versameling van vuurmaakhout gereguleer en projekte aangepak om nuwe bome aan te plant. Elektrisiteit is egter nie oral geredelik beskikbaar nie en ondanks die aanplant van plantasies naby dorpies bly ’n oormatige versameling van vuurmaakhout ’n probleem en maak dit steeds 80&nbsp;persent van die land se energieverbruik uit. Bhoetan het ook hulp gevra by die Verenigde Nasies se Ontwikkelingsprogram in die bekamping van gewasse- en veeverliese.

Industrialisasie word veral beskou as ’n omgewingsprobleem vir die "bruto nasionale geluk", ’n riglyn van die regering en die grondwet. Namate nywerheidsbedrywighede toeneem, het die gewone burgers al hoe meer te doen met mededinging om noodsaaklike natuurlike hulpbronne en geriewe – van water tot paaie. Terwyl burgers gefrustreer word deur die afname in gesondheid en die lewenstandaard, lê die nywerheid klem daarop dat gesondheidsgeriewe deur die regering verskaf word, en dié word bevoordeel deur die industrialisasie. Bhoetan se vier sementfabrieke dra ook tot die besoedeling by, met drie van die vier aanlegte wat nie voldoende uitlaatbeheer toepas nie. Volgens die media is die afdwing van maatreëls swak en niks word gedoen aan klagtes deur sommige inwoners om die Pasakha-nywerheidsentrum nie.

Baie *thromdes* en klein dorpies het gate waarin afval verbrand word weens ’n gebrek aan afvalhope. Dit vererger besoedeling en die giftigheid van die grond. In 2011 het die Nasionale Omgewingskommissie stasies begin oprig om die luggehalte in Thimphu, Kanglung, Pasakha en Rinchending te monitor.

## Biodiversiteit
duimnael|200px|Die skaars witpensreier.
Biodiversiteit, ’n belangrike saak in Bhoetan, word bedreig deur menslike bedrywighede en klimaatsveranderings. Om die probleme op te los wys die regering sedert die 1960's beskermde gebiede aan. Dit word deur die Bhoetan-trustfonds beheer. In 1993 het die fonds sy uitgebreide parkstelsel hersien en verklein om dit beter te kan bestuur. In 2008 is die beskermde gebiede weer aansienlik uitgebrei vanweë die stigting van die Wangchuck Centennial-park van 4&nbsp;914&nbsp;km2 in Noord-Bhoetan. 

Die fonds behartig nou ’n beskermde gebied van altesaam 16&nbsp;396,43&nbsp;km2 -- byna die grootte van eSwatini en meer as 42&nbsp;persent van Bhoetan se oppervlakte van 38&nbsp;394&nbsp;km2. Met die uitsondering van die reservate Phibsoo en Torsa kom dié beskermde gebiede binne bewoonde gebiede voor.

Baie diere word vir hul beweerde medisinale waarde gesteel. Van die diereprodukte wat in Bhoetan beskerm word, is renosterhorings, tierbene, muskus en ’n plaaslike fungus, wat alles buite die land hoë pryse haal. Hoewel sulke oorstromings nie nuut is nie, het dit die laaste drie dekades toegeneem. Vernietigende oorstromings het in 1957, 1960, 1968 en 1994 voorgekom wat menselewens geëis en groot skade aangerig het. 

duimnael|200px|’n Sneeubedekte berg, die bron van smeltende gletsers. Bhoetan se gletsers is besig om vinnig te krimp
Volgens ’n verslag van die Verenigde Nasies van 2008 krimp gletsers in Bhoetan met 30 tot 40&nbsp;meter per jaar, wat die gevaar van talle oorstromimgs inhou. Hierdie en ander klimaatskwessies het gelei tot die stigting van die Suidoos-Asiatiese Streeksgesondheidsnoodfonds in September 2007 in Thimphu deur ministers van dié streek.

Die VN-verslag van 2008 het beweer die Himalaja-gletsers sal binne 25 jaar smelt. Bhoetan se destydse premier, Jigme Thinley, het egter sy kommer in Maart 2010 oor die plaaslike situasie uitgespreek en gesê: "Ons gletsers krimp baie vinnig en ons het rede tot kommer dat hulle nie in 2035 nie, maar selfs vroeër sal verdwyn." Studies in 2009 het aangedui die wegkrimping van Bhoetan se gletsers geskied teen ’n tempo van drie keer die wêreldgemiddelde, en dat die land se temperatuur oor die vorige drie dekades met 2,7&nbsp;°C gestyg het.

### Landbou
In die vroeë 21ste eeu het Bhoetanese boere wisselings in landboutoestande begin ervaar weens klimaatsverandering, insluitende hoër temperature, langer seisoene en toenemende erosie weens krimpende gletsers. Dubbele oeste in die laat herfs verhoed die produksie van ’n enkele ryp opbrengs en vergroot die moontlikheid van ’n kleiner oes die volgende somer. Soortgelyke patrone in naburige Indiese streke het gelei tot voorspellings dat oeste tussen 10 en 40&nbsp;persent sal afneem. Sommige boere in Bhoetan het van gewasse verander as gevolg van dié veranderings.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
*
*
*
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia