Johanna Brandt

**Johanna Brandt** (*18 November 1876, Heidelberg – †1964) raak bekend vir die spioenasie wat sy tydens die Anglo-Boereoorlog vir die Boeremagte verrig en die boek wat sy ná die oorlog hieroor skryf. Sy was ook ’n profeet wat ’n visioen oor die toekoms van Suid-Afrika ontvang, waarna sy verskeie boeke oor omstrede genesingspraktyke skryf. Sy skryf ook onder die skuilname Moeder Vernuf en Marcus Romondt.

## Lewe en werk 
### Herkoms en vroeë lewe 
[duimnael|regs|180px|Johanna se moeder, Maria van Warmelo (1850–1916), was 'n dogter van landdros [Dietlof Maré en die kerkleier ds. N.J. van Warmelo se tweede vrou.]]
[duimnael|links|180px|Ds. [Nicolaas van Warmelo|N.J. van Warmelo (1835–1892), Johanna Brandt se vader.]]
Johanna van Warmelo is op 18 November 1876 op Heidelberg in Transvaal gebore as vierde kind in die gesin. Haar ouers was die Hervormde predikant ds. Nicolaas Jacobus van Warmelo en Maria Magdalena Elizabeth Maré, 'n dogter van landdros Dietlof Maré. Aanvanklik ontvang sy opleiding by ’n verarmde Engelse edelman en sy gaan daarna vir twee jaar skool aan die Good Hope Seminary vir jong dames in Kaapstad. Na haar vader se dood in 1892 vertrek sy en haar ma op ’n ses maande lange reis deur Europa en hulle vestig hulle daarna in Pretoria op die Van Warmelo-landgoed Harmonie in Sunnyside. Hier word hulle goeie vriende van onder meer president Paul Kruger, generaal Piet Joubert en die staatsekretaris, dr. W.J. Leyds. In 1897 gaan sy na Duitsland waar sy musiek studeer en keer terug na Transvaal kort voor die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog. Sy hou tydens die oorlog noukeurig dagboek in Hollands-Afrikaans en grond haar biografie hierop.

### Anglo-Boereoorlog 
Aan die begin van die oorlog is sy saam met drie van haar broers ’n vrywilliger en dien as ’n verpleegster in Pretoria totdat die Britse magte die stad inneem. Hierna begin ’n lang guerrilla-oorlog. Johanna is een van ’n groepie dapper Boerevroue in Pretoria en Kaapstad wat die geheime diens van die Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal) deur die oorlog ten spyte van lewensgevaar bygestaan het. Sy, haar ma en haar ouer suster, Christina Deliana Cloete van Alphen in Constantia, was almal deel van die spioenasienet, terwyl haar broers, Dietlof, Fritz en Willem, in die Boeremagte geveg het. Die vroue het onder andere as koeriers opgetree om plofstof na die Boere te smokkel en op die Engelse offisiere en troepe gespioeneer. Hulle versteek ook gereeld Boere en gevangenes wat ontsnap het. Haar aksies en opmerkings as verpleegster lei tot W.T. Stead se artikel in *Review of Reviews* oor die afgryslike toestande in die Irene-konsentrasiekamp, waarna Britse openbare ondersteuning vir die oorlog begin daal. Tydens die oorlog word die Van Warmelo’s se huis, Harmonie, ’n sentrum vir die okkuperende Britse magte. Hulle veronderstel dat sy en haar ma hulpeloos is en afgesny van die Boeremagte en dus geen gevaar inhou nie, wat so reg in hulle kraam pas. In hulle rol as skadelose burgerlikes was sy en haar ma in staat om gedetailleerde inligting oor die beweging van Britse troepe en ammunisie te verkry, wat hulle na die Boere uitsmokkel met behulp van onsigbare briewe, geskryf in suurlemoensap. Die spioenasienet word egter deur verraad ontbind.

Kort voor die einde van die oorlog vertrek Johanna na Holland. Hier trou sy op 28 Augustus 1902 met die Hervormde predikant ds. Louis Ernst Brandt. Hulle het mekaar ontmoet tydens een van Johanna se buitelandse reise, waarna ’n verhouding ontstaan het. Na haar terugkeer na Suid-Afrika en tydens die oorlog sit hulle die verhouding per korrespondensie voort. Die oorlog het haar fisies en geestelik afgetakel en sy en haar man vestig hulle op die noordelike dorpie Niezijl, waar sy kan herstel. Sy verwyl haar tyd deur te rus en haar oorlogsondervindings neer te skryf. Die koue weer en gebrek aan vars vrugte akkordeer egter nie met haar nie en die egpaar besluit na die geboorte van hulle eerste kind om na Suid-Afrika te emigreer. Hulle vestig hulle dan in 1904 in Suid-Afrika, waar dominee Brandt predikant word van verskeie gemeentes (eers Pietersburg en daarna Johannesburg en Pretoria), waarna hy aangestel is as Moderator van die Hervormde Kerk in Suid-Afrika. Uit die egpaar se huwelik word sewe kinders gebore, wat later versprei is deur Skotland, Switserland, Kaapstad, die Vrystaat en Johannesburg. Een van die seuns is Andries Brandt, wat self ’n predikant word in die Hervormde Kerk in Kaapstad.

Sy skryf ook in Engels en die roman *Patricia: A South African Romance* word onder die skuilnaam Marcus Romondt gepubliseer. Sy skryf ook die roman *Elinda; or, Love in Carnation Valley*.

## Eerbewyse 
In 2000 reik die Suid-Afrikaanse Poskantoor ’n reeks seëls oor die skrywers oor die Anglo-Boereoorlog uit, wat bekendes soos sir Arthur Conan Doyle en Winston Churchill insluit. Johanna verskyn saam met Sol Plaatje en die Anglo-Boereoorlogmedalje op die R1.30 seël

## Publikasies 
* 1905 - *Het Concentratie-kamp van Irene*
* 1912 - *Die Kappie Kommando of Boerevrouwen in Geheime Dienst*
* 1918 - *Die Millennium, een voorspelling*
* 1920 - *Die smeltkroes*
* 1921 - *Die nieuwe wyn*
* 1923 - *Patricia*
* 1927 - *The grape cure*
* 1938 - *Elinda; or, Love in Carnation Valley*
* 1958 - *Die Kappie Kommando*

## Bronnelys 
###  Boeke 
* Van Coller, H.P. (red.) *Perspektief en Profiel Deel 3.* Van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 2006.

### Tydskrifte en koerante 
* Du Toit, Bep. *Johanna Brandt van volksmoeder tot ‘Dismal Jimmy.* De Kat, April 1986.
* Van Bart, Martiens. *Boeremeisie se verhaal opgeveil*. Beeld, 3 Augustus, 2012.

### Ongepubliseerde dokumente 
* Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN) Bloemfontein “Brandt – van Warmelo, Johanna – Biografie”

### Verwysings