Willem Postma

Ds. **Willem Postma** (Burgersdorp, 15 Maart 1874 – Reddersburg, 13 Desember 1920) was 'n predikant in die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika en, onder die skuilnaam '''Dr. O'Kulis''', 'n Afrikaanse baanbrekerskrywer.

By sy dood het prof. J.D. du Toit (Totius) hom as 'n “heldeverskyning” en nie maar net 'n merkwaardige figuur nie beskrywe: “Hy het beswyk terwyl hy nog wou werk en ideale in sy siel geskitter het – maar dan beswyk met sy bors teen die stroom en met moed in sy siel. As sodanig sal sy persoonlikheid almal wat hom geken het, bly imponeer. Só leef, só sterf 'n man.” Sy boesemvriend, ds. J.D. Kestell, het onder meer gewys op Postma se ywer vir Christelik-nasionale onderwys en hom bestempel as “een zeldzaam verschijnsel in onze tijd van wikken en wegen”, 'n gawe van God aan die Gereformeerde Kerk maar ook aan Suid-Afrika. Hy het sy kollega (hulle was van 1912 tot 1915, toe ds. Postma na Reddersburg vertrek, leraars van Bloemfontein se NG en Gereformeerde gemeente) beskryf as 'n "onverbeterlike optimis" in sy lewensbeskouing wat betref godsdienstige en maatskaplike sake. P.J. Nienaber, van wie in 1950 die enigste biografie van ds. Postma verskyn het, skryf daarin: "Dr. O'kulis was 'n indrukwekkende persoonlikheid. Wat dadelik die aandag getrek het, was sy fors gestalte, maar fynbesnede gelaat, die welgevormde neus met die dun neusvleuels en die lewendige oë. Sy gelaat was ongelukkig baie geskend deur pokke, en van dié siekte het hy 'n steeds toenemende doofheid oorgehou."

## Herkoms en opleiding 
[duimnael|links|Willem Postma se moeder, [Johanna Postma|Johanna Wilhelmina Postma, gebore Van Biljon, Burgersdorp, 27 Mei 1854, oorlede 12 Julie 1901, ds. Dirk Postma se vyfde en laaste vrou.]]

Willem Postma is op op Burgersdorp gebore as 'n seun van ds. Dirk Pieters Postma, die stigter van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika, uit sy vyfde en laaste huwelik, met Johanna Willemina van Biljon (oorlede op 12 Julie 1901) op 20 Desember 1869.

Van sy halfbroers wat naam gemaak het in die Gereformeerde Kerk, was (uit sy vader se derde huwelik) di. Petrus Postma (1854–1919), veral bekend as Gereformeerde leraar in Pretoria en pres. Paul Kruger se kapelaan en raadgewer, en Marthinus Postma (1855–1926), eerste Gereformeerde predikant aan die Witwatersrand, en (uit sy vierde huwelik) di. Dirk Postma jr. (1861–1919) en ds. Stephanus Postma (1865–1904). Sy broerskinders ds. Dirk Postma (1877–1940) en dr. Ferdinand Postma (1879–1950) was ook bekendes in die Gereformeerde Kerk, terwyl Hilda Postma (1895–1993) en Rikie Postma (1889–1938) skrywers van onderskeidelik veral kindergedigte en -prosa was. Die digter, teoloog en Psalmberymer Totius wassy swaer omdat Totius getroud was met Marie, Willem se jongste suster.

## Skrywer 
[duimnael|links|320px|Die Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in sitting op [Rustenburg, 1904. Eerste ry: Di. W.J. de Klerk, Flippie Snyman, J.G.H. van der Walt, Totius, G.H.J. Kruger. Tweede ry: Di. Martinus Postma, Petrus Postma, prof. Jan Lion Cachet, di. L.J. du Plessis, W.J. Snyman. Derde ry: Di. T. Hammersma, **Willem Postma**, Louis Vorster, Dirk Postma, J.A. van Rooy en prof. Jacobus du Plessis.]]

[duimnael|regs|300px|Ds. Postma op die dag van sy verlowing. Voor is E.A. van der Walt, later LUK in die [Vrystaat. Agter staan ds. Postma se verloofde, S.E.S. Snyman. Regs sit mev. Van der Walt.]]

Postma het in Bloemfontein dadelik die leiding geneem in die hernieude stryd om die erkenning van Afrikaans. In Julie 1905 verskyn sy drie artikels oor die Afrikaanse taal onder die skuilnaam Jong Afrika in *De Vriend des Volks*: "Een pleitrede vir die rechte van Afrikaans" (2 Julie 1905), "Die regte van ons taal" (16 Julie 1905) en "Doen is die ding" (30 Julie 1905). Hy het die artikels reeds in 1903 gedeeltelik opgestel, behalwe die derde en laaste ("Doen is die ding"). Op dié boeiende stukke volg sy ewe belangrike Bloemfonteinse toespraak oor "De nieuwe taalbeweging", wat gepubliseer word in *De Vriend des Volks* van 14 Desember 1906. Dit is in Oktober 1952 saam met die drie "Jong Afrika"-bydraes in die *Hertzog-annale* herdruk.  Dié reeks artikels kan beskou word as die manifes van die Vrystaatse Taalbeweging. Hy toon met gegronde bewysredes aan dat Afrikaans 'n eie bestaansreg het, al verskil dit van Nederlands, omdat Afrikaans saam met die volk aan die ontwikkel is tot selfstandigheid. Sonder bitsigheid maar op simpatieke wyse, aldus Nienaber, oortuig Postma sy lesers van die bruikbaarheid van Afrikaans, wen hy hul meegevoel en belangstelling en voorspel dat Afrikaans nog een van die amptelike tale van Suid-Afrika gaan word.

Postma het sy idee vollediger uiteengesit in *Die Brandwag* van 1912 toe hy spesifiek aandag gee aan die rol van die kind. As gevolg van dié artikels en sy deur sy voortdurende propagandawerk vir Afrikaans, is in 1906 'n tak van die Afrikaanse Taalgenootskap gestig waar ds. Postma 'n besielende redevoering oor Afrikaans gehou het. Ander bekendes in die bestuur was genl. J.B.M. Hertzog en Daniël Francois du Toit (Oom Lokomotief). Op ds. Postma se voorstel word in 1908 'n letterkundige onderafdeling van die vereniging Onze Taal gestig om die Afrikaanse letterkunde te bevorder en om kinders van geskikte skoolboeke te voorsien. Die Akademie vir Taal, Lettere en Kuns (die voorloper van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns) wat in 1909 in Bloemfontein gestig is, het sy ontstaan deels aan die inisiatief van ds. Postma te danke.

### Oogdruppels 
[duimnael|links|300px|Die Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerk op [Burgersdorp, 1902, die eerste algemene vergadering ná die Tweede Vryheidsoorlog. Eerste ry: Di. J.A. van Rooy, L.P. Vorster, S. Postma, Gert Kruger. Tweede ry (vanaf vyfde van links): Prof. Jan Lion Cachet, dr. P.C. Snyman, prof. J.A. Du Plessis, ds. T. Hamersma, J.C. Krüger, Willem Postma, W.J. Snyman. Derde ry: Di. H.J. du Plessis, Schalk Buys, N. van der Walt, Christiaan van Wyk, D.G. Grobler.]]

[duimnael|links|320px|Ds. Postma, sy skoonvader, ds. W.J. Snyman van die [Gereformeerde kerk Venterstad, en swaer dr. Flippie Snyman, tydens sy dood in 1915 leraar van die Gereformeerde kerk Steynsburg.]]

Ds. Postma het groot bekendheid verwerf vir sy "Oogdruppels" wat van 6 Oktober 1905 gereeld in die *Vriend des Volks* onder die skuilnaam dr. O'Kulis verskyn het. Op "smaaklike en onderhoudende" toon, volgens Nienaber, het hy gedurig reseppies gegee vir allerlei nasionale oogsiektes, het hy geskryf oor onderwerpe van die dag, soos die erkenning van Afrikaans as taal, die Vrystaatse onderwysvraagstuk, politieke gebeurtenisse ens. Totius, sy swaer, het gesê: "Deur dié stukke het hy hom as volksman geopenbaar, het hy hom 'n weg gebaan na die hart van die Vrystaatse volk." Die stukke het besonder baie byval gevind en ongevraagde getuigskrifte is aan die "dokter" gestuur. Toe dr. O'Kulis later in Junie 1914 nie meer met die politieke rigting van die *Vriend des Volks* kon simpatiseer nie, is sy rubriek gestaak. In die *Volksblad* en *Die Burger* het nog enkele van sy "Oogdruppels" verskyn.

### Die Eselskakebeen 
Hy is die skrywer van *Die Eselskakebeen* (1909), wat destyds groot opspraak gewek het, al was dit literêr van min waarde. Soos Simson die Filistyne met 'n eselskakebeen doodgeslaan het, so wou ds. Postma met dié boekie die Filistyn in die Afrikaner doodslaan. Daarin het hy die draak gesteek met die vreemde onderwysstelsel en Afrikaners gemaan om getrou aan hulself te wees en 'n nasionale bewussyn aan te kweek. Hoewel sy skryfwerk vol bytende sarkasme was, is die skrywer nooit bitter nie, volgens Nienaber. In 1939 skryf P.C. Schoonees in sy *Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging* oor dié boek: "Selfs vandag het die boekie nog aktuele waarde, en dis 'n kultuurhistoriese dokument, wat selfs die verre nageslag nog met belangstelling sal lees. Al sal dit hulle nie so heftig ontroer nie soos ons, wat al die ervarings self ondervind het, tog moet dit altyd treffend bly deur sy raak voorstelling en bytende spot. Daar is enkele uitweidings, wat die eenheid van die strydskrif verstoor, 'n paar anekdotes, wat die direktheid van die aanval verminder, maar omdat dit iets is wat werklik 'uit (die) hart opgeborrel het' sal dit altyd sy waarde behou."

### Doppers 
duimnael|regs|210px|Ds. Willem Postma as jong predikant.
[duimnael|links|300px|Die Algemene Vergadering van die GKSA byeen op [Reddersburg in 1910. Ds. Postma staan tweede van regs in die middelste ry.]]
In 1918 verskyn *Doppers*, wat insig bied in 'n "eienaardige deel" van die Suid-Afrikaanse bevolking, die behoudendes wat die ruggraat vorm van die Gereformeerde Kerk. Oor dié boek skryf P.C. Schoonees in 1939 in *Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging*: "Dr. O'kulis verklaar in sy inleiding: 'Ik het die egte ou Doppers nog goed geken en hulle opregte nasate leef ik nog mee saam, sodat ik meen in staat te wees om enigsins 'n suiwere portret te skilder van 'n eienaardige groep van ons volk....’ Hy het 'n ruim opvatting van die woord Dopper. ‘Al die Doppers (is) nie in die Dopperkerk nie, en&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;nie alle lidmate van die Gereformeerde Kerk van S.A. (is) egte Doppers nie.’ (p.&nbsp;8.) ‘Ons profeteer dan ook beslis&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;dat ons volk altyd meer terug sal draai naar die Backveld, al meer Dopper sal worde, naarmate ons nasionale selfbewustheid ontwaak en ontwikkel’ (p.&nbsp;15). Op kernagtige wyse word die hele lewensbeskouing van die Dopper uiteengesit en alles wat daarmee in stryd is, afgekeur. Die oorsprong van die Doppers, hul isolement, godsdiens en beskawing word geskets en hul beginsels met warmte verdedig. Ten slotte word daar 'n staanplek gevra vir die Dopper in die Afrikaanse samelewing: ‘Ons vra geen guns, geen medelyde, geen beloning, geen verering nie. Ons vra net staanplek in die Boer-geledere om saam te werk en saam te stry vir die heilige pand ons saam toevertrou’ (p.&nbsp;116). In die bylae volg die opinies van ander skrywers oor die Doppers. Die grootste gedeelte van die boek is van godsdienstige aard en kan buiten beskouing bly. Dat ons hier egter te doen het ‘met 'n faktor, wat geweldig invloed uitgeoefen het op die kultuurlewe van ons volk’ (p.&nbsp;71) is ongetwyfeld waar, en dr. O'kulis se pleidooi vir die Doppers is 'n belangrike bydrae op kultuur-historiese gebied. Daaruit kan ons die Dopper se standpunt teenoor die wetenskap, die kuns, opvoeding, sport, ens. leer ken. Die skrywer het 'n persoonlike kyk op al die probleme van ons tyd, al is sy behandeling daarvan dan ook dikwels sketsagtig. Kapitalisme en sosialisme kan seker nie met so 'n paar sinnetjies soos die volgende afgemaak word nie: ‘Geen van bei ken soiets as 'n lewens- of nasionale ideaal nie – hulle klim nooit hoër op as hulleself nie. Daar is niks verhewens of opheffends in hierdie rigtings nie – dit is net: - ‘Laat ons eet en drink en vrolik wees, want more sterf ons.’ Ook die definisie van modernisme is vaag en misleidend. (p.&nbsp;65.)"

## Politieke betrokkenheid 
Ook op politieke gebied was Postma 'n leier in die Vrystaat. Hy het gedien in die sentrale bestuur van die Orangia-Unie en was in Januarie 1907 n stigter van 'n tak van die Orangia-Unie in Bloemfontein. Toe genl. Hertzog in 1912 uit die Botha-kabinet weggelaat is, het Postma die generaal se regterhand geword tydens die stigting van die Nasionale Party in 1914. Hy stel die konsepgrondwet van die party op en dit is vir die grootste gedeelte deur die kongres aanvaar.

## Sy geaardheid 
Sy biograaf, dr. P.J. Nienaber, skryf ds. Willem Postma was 'n indrukwekkende persoonlikheid. “Wat dadelik die aandag getrek het, was sy fors gestalte, maar fynbesnede gelaat, die welgevormde neus met die dun neusvleuels en die lewendige oë. Sy gelaat was ongelukkig baie geskend deur pokke, en van die siekte het hy 'n steeds toenemende doofheid oorgehou. Hy was die opregtheid self wat hy gevoel of gedink het, daarvan het hy geen geheim gemaak nie. Niemand kon ooit in onsekerheid verkeer wat sy sienswyse was oor enige punt wat betref kerklike, maatskaplike of politieke aangeleenthede nie, en insonderheid wat die onderwys betref. Hy het 'n afkeer gehad van die ‘neutrale’ skool – ja, van alles wat nóg vis nóg vlees was.”

Ds. Dr. J.D. Kestell het sy kollega 'n “onverbeterlike optimis" genoem. Hy was dit in sy lewensbeskouing wat betref godsdienstige en maatskaplike sake. Aan die toekoms van die Afrikaanse volk het hy nie getwyfel nie. “'n Nasie wat alles deurgegaan het wat ons deurgeworstel het, het God sekerlik 'n plan mee. Ons sal lewe!". Nienaber skryf: “In verband met hierdie optimisme moet gewys word op wat gebeur het toe Totius uit sy verse ‘By die Monument’ in Bloemfontein enige gedigte voorgedra het. Dr. O'kulis het van die verse 'n hoë dunk gehad. Alles is waar, het hy gesê, maar die digter moet nie net alleen spreek van die lyding van ons volk, van smart en donker dae nie. Ligstrale wat wys op 'n beter dag vir ons volk moet daarin ook deurstraal. Toe het Totius ‘Die Besembos’ geskryf as slotgedig vir die bundel: ‘Ek lewe en sal lewe, My doodkry is min.’ 

Ds. Postma was 'n humoris. “Hij wist wat echte humor was," skryf K. Bonsma (Die Kristelike Skoolblad, 1 Mei 1921). “Niet 't soort, dat met best kwalifiseert als ,'t verhevene met de benen in de lucht,' maar dié waarvan de Genestet zegt, dat hij is ‘'n lach met ingehouden tranen’. Trouwens er was bij hem 'n wonderlike wisseling van stemming; lach en traan lagen in zijn persoonlikheid al heel dicht bij elkaar. 't Grappige en hoog ernstigen, het zeer beslist-mannelike en naief-kinderlike, 't joviaal-gezellige en stijf-deftige wisselden bij hem voortdurend, en maakten hem tot zulk 'n aantreklike figuur in de konversatie."

Baie mense het van sy humorsin getuig. Nienaber skryf: “So vertel mnr. Thos. Blok dat hy hom dikwels besoek het gedurende sy siekte. Niemand kon spot soos hy onder die lyding nie. Met 'n brandende hoofpyn, 1ê hy op sy bed omring deur medisyne, sy oë flou van uitgeputheid, en plotseling breek 'n spottende gesegde van sy lippe oor eie onvermoë, wat sy besoekers laat skaterlag ondanks bulle innige jammerte. Maar al die grappe was besonder geestig, ryk aan lewenswysheid, nooit flou of van twyfelagtige aard nie.” Ds. Postma het selfverklaar : “Man, ek kan nie langer as 'n halfuur ernstig wees nie – dan moet ek eers weer 'n grap maak."

Vooraf het hy altyd 'n saak deeglik oorweeg, dan 'n besluit geneem en dit deurgevoer, al het wie en wat ook in sy pad gestaan. Slegte gesondheid, finansiële kwellings of watter ongunstige omstandighede ook, kon hom nooit van stryk bring nie. Sy leuse was: “Wees getrou, maar vertrou niemand nie." Hoe harder die stryd, hoe meer hy verkies het om alleen te staan. “Ek veg op my beste as ek met my rug in die hoek staan; helpers veroorsaak net dat jy in die rug aangeval word," het hy altyd gesê. En hierdie feit dat hy altyd verkies het om alleen te stry, het hom baie goed te stade gekom in die beginjare in Bloemfontein, want daar was geen hulp nie – en die wat daar was, was altyd bang dat hulle in ongenade sou kom as hulle iets durf doen vir hul eie volk, wat gebroke na liggaam en gees uit die oorlog gekom het. Daarom dat hy altyd gewen het. Nooit het hy sy hart uitgestort nie, dan behalwe later toe hy “Vader Kestell" tot boesemvriend geneem het, en ook J.S.M. Rabie. Niemand het hy om raad gevra of daarna geluister nie, behalwe ds. Kestell. 

### Humorsin 
Sy sin vir humor het hom dikwels uit baie nou hoekies gehelp. Op 'n Sinodale Vergadering is eenmaal 'n voorstel ingedien dat lidmate van die Gereformeerde Kerk aan geen toneelopvoerings mag deelneem nie. Ds. Postma het nooit kon dink dat die voorstel sou deurgaan nie. “Ek het my ore afgesluit en nie meer geluister na die bespreking nie." Tot sy verbasing gaan die voorstel wel deur! Op die een of ander manier het hy die voorstel die volgende dag weer voor die Sinode gekry. Hy het hom voorgeneem om die laaste spreker te wees, want hy wou “bomme laat bars”. Deurdat hy doof was, het hy nie gehoor toe die bespreking afgesluit word en 'n voorstel gevra word nie. Hy staan toe op en wou praat, maar die voorsitter wou dit nie toelaat nie. Hy bly egter staan en maak of hy die voorsitter nie hoor nie. Die voorsitter veroorsaak toe 'n groot lawaai met sy hamer en roep hom tot orde. “Meneer die voorsitter, maar wat wil u nou eintlik hê?" “Ek versoek die broeder om 'n voorstel te doen, want die tyd van toesprake is verby." “Wel, ek stel voor dat ek wil praat,” en hy gaan voort met sy toespraak, want die hele vergadering het hartlik gelag en die voorsitter was magteloos. Die slotsom was dat hy 'n baie kragtige toespraak oor die saak gehou het, en die voorstel van die vorige dag is herroep.

### Herder vir sy gemeente 
Hy was nie net predikant van sy gemeente nie. Hy was hul dokter, prokureur, advokaat, onderwyser, vader. Hy het gou hul vertroue gewin met sy innemendheid, sy humor en fyn insig in sake. Stap hy byvoorbeeld deur die straat, dan gaan hy eers by kinders staan wat miskien albaster speel. Aan hulle word dan vertel hoe dit in die ou dae gespeel is. Bietjie verder word 'n boer geroep : “Het jy al jou plaas verkoop?" “Nee, Dominee, maar ek is van plan." “Jy maak geen planne nie, hoor; ek het 'n ander plan. Doen niks voordat jy my kom sien het nie. Groete tuis." Daar kom 'n vrou uit 'n winkel. “Goeiemiddag, mev. Greyling, en hoe gaan dit met jou man?" “Nee, bietjie beter, Dominee, dankie. Maar hy het nog baie . . . ek sal maar sê . . .”  “Ja, ek wil glo hy het pyn. Kyk . . . " En dan word gou raad gegee hoe om die pyn te laat bedaar. As hy so een maal deur die straat geloop het, keer hy omtrent almal voor, d.w.s. as hulle hom nie voorkeer nie. En uit wat hy aan almal weet te vertel, blyk dadelik hoe op die hoogte hy is met hy met alledaagse moeilikhede en hoe gereeld hy daaroor dink. Hy was effens senuweeagtig van aard, en daarom het hy met alles en almal so gou moontlik afgehandel. Wanneer hy iemand ontmoet, dan word nie op daardie oomblik aan daardie persoon se moeilik-hede gedink nie, want dit het hy al klaar gedoen. Nou gee hy net die oplossing en die volgende oomblik is hy al weer verder. 

Eenmaal, so skryf dr. Nienaber, het oom Jors van der Merwe ernstig siek gelê aan die griep. Toe ds. Postma hom gaan besoek, kom die dokter net by die deur uit. “Wel, Dokter, hoe gaan dit met Jors?" “Dominee, ek kan niks meer aan hom doen nie, bloot net omdat hy hom aan die dood oorgegee het. Daardeur het hy sy weerstandsvermoë self verswak." In die huis vind ds. Postma die vrou en kinders baie bedroef. By oom Jors gekom, begin hy met hom oor alles behalwe sy siekte te gesels, en aan gesonde grappe het dit natuurlik nie ontbreek nie. Nie lank nie of oom Jors vra of Dominee nie vir hom 'n sigaret het nie – en dan moet Dominee hom ook 'n bietjie oplig sodat hy regop kan sit. Eindelik begin ds. Postma met oom Jors oor sy siekte te praat en berispe hom oor sy moedeloosheid. Oom Jors wou net weer begin kla toe hy terdeë vasgetrap word. Hy moes belowe om moed te hou, en nadat ds. Postma hom twee tekste uit die Bybel gegee het, is hy na die gesin in die eetkamer. Hy het hulle gevra om net by oom Jors se kamer in te gaan as hulle dit kan regkry om opgeruimd te lyk. 'n Dag of twee later kom die dokter toevallig in ds. Postma se studeerkamer. “Wel, Dokter, hoe gaan dit met Jors?" “Nee, Dominee, baie beter. Hy trap goed vas, en nou sien ek meer kans om hom deur te haal." “Bly om te hoor. Dan het die poeiers wel gehelp." “Poeiers?" “Ja ek het hom twee poeiers gegee." Die dokter is op die plek ontevrede. “Dominee, ek het geen beswaar dat u my pasiënte besoek nie, maar u moet hulle tog nooit medisyne gee nie.” “Wel, u sien, as u medisyne gee en ek ook, dan kan die twee soorte medisyne inwerk." “Dominee, kan u my sê watter soort poeiers u aan Jors gegee het?" “Seker, hier is hulle," en toe word aan die dokter die twee tekste in die Bybel getoon.

## Gesinslewe 
[duimnael|180px|links|Prof. [P.J. Nienaber skryf: "Dr. O'kulis was 'n indrukwekkende karakter. Wat dadelik die aandag getrek het, was sy fors gestalte, maar fynbesnede gelaat, die welgevormde neus met die dun neusvleuels en die lewendige oë."]]
Dr. Postma trou op Bethulie met Susanna Elisabeth Susara Snyman, oudste dogter van ds. W.J. Snyman, Gereformeerde predikant op Venterstad en suster van dr. P.C. Snyman. Die Afrikaanse skryfster Minnie Postma was getroud met Philippus, die vyfde van die egpaar se 10 kinders. Al 10 kinders was: Sophia (4 Maart 1900 – onbekend); Dirk Calman (17 November 1901 – onbekend); Johanna Laurika (17 April 1903 – 26 Maart 1987, 'n beeldhouer); Phillipus Snyman (26 Junie 1905 – 28 Junie 1962); Helenius Postma (25 Mei 1907–1951); Valerie Chlotilde (getroude van Du Plessis; 3 Maart 1913 – 16 Maart 1955); Guillemette Estelle (19 Januarie 1910 – onbekend); Stephanie Elifelie (2 Januarie 1920 – onbekend); Susanna Fernande (2 Julie 1914 – onbekend) en Willem Jacobus (15 Junie 1898 – 4 Julie 1952).

P.J. Nienaber skryf ds. Postma moes die stryd in sy eie huis alleen stry, net soos hy die stryd vir sy volk in die beginjare in Bloemfontein alleen moes stry. "Moeder en kinders het nooit geweet wat vader deurmaak nie. Nie na haar nie, maar na hom moes die kinders met hul moeilikheidjies kom. Hy kon die ernstigste gesprek met iemand voer, maar as die kindertjies verbykom, word die gesprek onderbreek om eers 'n woordjie of twee met hulle te wissel – gewoonlik 'n grappie. 'Sal ons ooit die lang nagte vergeet,' skryf sy seun Calman, 'toe hy, na 'n dag van kommer en sorg, selfs persoonlike lyding, by ons bedjies gewaak het as ons siek was. Hy kon pragtig sing, en dan word ons gewoonlik aan die slaap gesing.

"'Later, toe ons groter geword het, het ons dikwels onsself afgevra: het Vader gesing net om ons te kalmeer en te troos, of het hy ook gesing om uiting te gee aan sy eie leed en lyding? Sy gesang het altyd iets meer in gehad as bloot om 'n neulerige kind uit die pad te kry. Saans om die tafel is gereeld godsdiens gehou: elke kind moes 'n stukkie uit die Bybel lees, dan word saam 'n paar Psalms gesing – en Vader het altyd bo al die kinders uit gesing. En hoe moeiliker die dag vir hom was en hoe sieker hy gevoel het, hoe meer Psalms moes gesing word, en hoe inniger en pragtiger het sy stem geklink.

"'Dikwels moes ons ons na die ete om die klavier skaar om nog tot so negeuur gewyde liedere te sing – hy het dan op die klavier begelei. Daar was ook altyd 'n harmonium in die huis en soggens vroeg (hy het met baie min slaap klaargekom) hoor ons maar weer die heerlike stem van Vader daar in die eetkamer by die harmonium. Sang was die enigste wyse waarop hy ooit aan ander sy gevoel openbaar het – nie doelbewus nie, maar hy het homself dit tog gegun om in sang en musiek geen masker oor sy gevoel te trek nie."

## Afsterwe 
Sy biograaf, dr. P.J. Nienaber, skryf oor sy dood: "Dit was of ds. Postma gevoel het dat sy lewe verby was. Teen die einde van 1920 het hy gaan afskeid neem van die Voorbereidende Tegniese Skool, wat hy so lief gehad het. Tot nou toe was hy voorsitter van die skoolkommissie. Terwyl hy daardie toespraak gehou het, het hy so 'n steek in sy sy gekry dat hy onmiddellik daarna by 'n ou lidmaat in St. Johnstraat gaan lê het. Die naweek daarop is hy na Trompsburg (sy konsulentgemeente) om Nagmaal te bedien. Daar het hy weer siek geword. Terug in Reddersburg het hy die hele Saterdag vergaderings bygewoon, maar die aand het die longontsteking hom in alle erns gepak. Hy wou in sy studeerkamer lê, "want as ek miskien nie weer hier opstaan nie, dan wil ek graag in my tuie (by sy boeke) sterf". Drie weke lank was hy siek, en die nag om twaalfuur, 13 Desember 1920, is hy oorlede."

In 'n artikel in *De Kerkbode* (30 Desember 1920) het die NG predikant en volksleier ds. J.D. Kestell, ds. Willem Postma se boesemvriend en die enigste raadgewer na wie hy geluister het, geskryf: “Willem Postma was een sterk man. “Hij was niet een man om te schipperen, of om het gemakkelikste pad op te gaan. Hij had duidelike, scherpbelijnde opvattingen van dingen, waar velen in de war zijn. Met alle eerbied kunnen wij de lofspraak van de Here Jezus op Johannes de Doper op Postma van toepassing maken: Hij was geen riet, dat van de wind heen en weder bewogen werd. Zo moet hij dan beschouwd worden als een zeldzaam verschijnsel in onze tijd van wikken en wegen: een gave van God aan de Gereformeerde Kerk, maar ook aan Zuid-Afrika. Zeker is het niet alleen zijn eigen Kerk, die over zijn heengaan treurt. Ons geheel volk draagt rouw, en doet hulde aan zijn nagedachtenis."

## Eerbewyse 
Na sy dood vereer die Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum in Bloemfontein hom deur ’n kamer vir hom in die museum in te rig, waarin onder meer sy skryftafel en staanhorlosie saam met nog persoonlike besittings bewaar word.

## Publikasies 
* *Die eselskakebeen*, 1909
* *Doppers*, 1918
* *Die Boervrouw,* 1918

## Galery 

Beeld:Ds LJ du Plessis en Martha Gerbrechta Sophia Smit met hul gesin en ds Willem Postma.jpg|Ds. L.J. du Plessis en sy vrou, Maria Gerbrechta Sophia (gebore Smit) en hul gesin. Prof. Jacobus du Plessis staan in die middel agter en ds. Willem Postma sit links. Links agter staan (die latere ds.) Dirk du Plessis.
Beeld:Teologiese Skool Burgersdorp 1892.jpg|1892: Die studente en dosente van die Teologiese Skool Burgersdorp. Voor: J. Kruger, G. Kruger, J.A. du Plessis, J. Henning, G. du Plessis, D. Heystek, J. van der Walt. Middel: J. de Klerk, J.A. van Rooy, prof. Jan Lion Cachet, prof. S. Postma, K. Coetsee, J. Malan, P. van der Walt. Agter: J. van der Walt, J. Kruger, W.J. de Klerk, **W. Postma**, J. Scheepers, P. van Wyk, J.C. Krüger, P. Coetsee, P.C. Snyman.
Lêer:Teologiese Skool Burgersdorp 1895.jpg|1895: Professore en studente van die Teologiese Skool op Burgersdorp. Voor: J. du Plooy, Ferdinand Postma, J. Kruger, Willem de Klerk, W. Rörich, P. Lion Cachet, J. Coetzee, ene Venter. Middel: Jacobus du Plessis, Flippie Snyman, prof. Stephanus Postma, prof. Jan Lion Cachet, **Willem Postma**, J.C. Krüger, J.G.H. van der Walt. Agter: Dirk Postma, ene Heystek, D. van der Walt, G.H.J. Kruger, W. Henning, A. Henning, J. de Klerk, onbekend, H. de Klerk, C.W. van der Walt, D. Maré (waarskynlik eintlik Japie Maré) en J. Diepraam.

Lêer:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk, Middelburg, Kaap, 1904.jpg|Die Algemene Sinode in sitting te Middelburg, Kaap, 1904, waartydens besluit is om die Teologiese Skool Burgersdorp na Potchefstroom te verplaas. Voor: (vyfde van links) G.H.J. Kruger. Eerste ry op stoele: (vyfde van links) ds. A.J.J. de Klerk Coetsee, oudl. G. Henning, J.G.H. van der Walt, L.J. du Plessis, prof. Jan Lion Cachet, Petrus Postma, J.D. du Toit, P.C. Snyman, Taetse Hamersma. Eerste ry staande: (sesde van links) **Willem Postma**, Martinus Postma, J.A. van Rooy, onbekend, prof. Jan Kamp, W.J. de Klerk, J.C. Krüger, J.A. du Plessis, W.J. Snyman, Dirk Postma.
Beeld:Ds Willem Postma en die kerkraad van die Gereformeerde kerk Bethulie, 1905.jpg|Ds. Postma en die kerkraad van Bethulie in 1905, die jaar waarin hy die gemeente verlaat het.
Beeld:GK Reddersburg KR 1903 met bevestiging van ds JA du Plessis A66.jpg|Die Gereformeerde kerkraad Reddersburg en besoekende predikante met die bevestiging van ds. Jacobus du Plessis in 1903. Hy sit agtste van links in die tweede ry en ds. Postma links van hom. (Die Kerk se Argief dui dit ook aan as die Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerk in die OVS op Ladybrand, 1905.)
Lêer:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk, Pretoria, 1907.jpg|1907: Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in sitting te Pretoria. Voorste ry (derde van links) T.N. Venter. Tweede ry (van links): J.H. Kruger, Jacobus du Plessis, Koos van Rooy, **Willem Postma**, ses kerkraadslede, J.G.H. van der Walt, T.N. van der Walt. Derde ry: Vyf kerkraadslede, Martinus Postma, Louis Vorster, Willem Johannes de Klerk, Dirk Postma, prof. Jan Lion Cachet, W.J. Snyman, Louw du Plessis, Taetse Hamersma. Vierde ry: Twee kerkraadslede, H.J.R. du Plessis.
Beeld:Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerke in die OVS, 1908, Reddersburg.jpg|Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerke in die OVS, 1908, op Reddersburg. Ds. Postma sit derde van links in die middelste ry, regs van hom ds. Louw du Plessis, dan ds. Jacobus du Plessis en dan ds. Koos van Rooy.

Beeld:Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerke in die OVS, 1912.jpg|1912: Afgevaardigdes na die Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerke in die OVS. Voor: Onbekend, Willem Johannes de Klerk, A.G. Henning, **Willem Postma**, Louw du Plessis, Koos van Rooy, Hendrikus Pasch, T.N. Venter, Pieter Bingle, onbekend.

## Bronne 
[duimnael|regs|200px|Ds. Postma se grafsteen op [Reddersburg.]]
* Krüger, prof. D.W. (hoofred.) *Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek Deel II*. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, 1972.
*  Nienaber, P.J. 1949. *Hier Is Ons Skrywers! Biografiese Sketse van Afrikaanse Skrywers*. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel.
* Potgieter, D.J. (hoofred.) *Standard Encyclopaedia of Southern Africa*. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd., 1973.
* Van der Vyver, dr. G.C.P. *My erfenis is vir my mooi*. Potchefstroom: Kalvyn Jubileum Boekefonds, 1969.
* Vogel, ds. Willem. *Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2012*. Potchefstroom: Administratiewe Buro, 2011.

## Verwysings 

## Eksterne skakels 
*  Ds. Willem Postma se biografie deur P.J. Nienaber te koop op Bidorbuy.co.za
*  *Die Eselskakebeen* te koop op Bidorbuy.co.za
*  Die webtuiste van die Laerskool Willem Postma in die Bloemfonteinse voorstad Dan Pienaar wat na ds. Postma genoem is. URL besoek op 2 Oktober 2013.