open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Colin James Bundy

**Colin Bundy** (1944-) is ’n Suid-Afrikaanse geskiedkundige en voormalige prinsipaal van Oxford se Green Templeton-kollege. Hy word as ’n invloedryke figuur in die hersiening van benaderings tot die Suid-Afrikaanse geskiedenis beskou. Sy werk sluit in: "*The rise and fall of the South African peasantry*", "*History, revolution, and South Africa*" en "*Remaking the Past: New Perspectives in South African History*".

## Lewensloop 
Colin James Bundy is op 4 Oktober 1944 gebore en matrikuleer aan die Graeme College in Grahamstad. Hy studeer aan die Universiteit van Natal (B.A.) en die Universiteit van die Witwatersrand (B.A. (Hons)). Met behulp van 'n Rhodes-beurs verwerf hy later 'n M.Phil en D.Phil aan die Universiteit van Oxford.

Hy was van 1997 tot 2001 die visekanselier van die Universiteit van die Witwatersrand. Van 2008 tot 2010 was hy die prinsipaal van die Green Templeton-kollege in Oxford, vanwaar hy in 2010 afgetree het.

## Publikasies 
Van sy publikasies sluit in:

* 
* 
* *Remaking the Past: New Perspectives in South African History* (Cape Town: University of Cape Town, 1987)
*  (with William Beinart)
* 
* 

## Verwysings
O, die liewe Martatjie

"**O, die Liewe Martatjie**" is die Afrikaanse weergawe van die Oostenrykse volksliedjie "**O du lieber Augustin**". Die Afrikaanse woorde is deur B.A. de Wet geskryf.

## Afrikaanse woorde 
duimnael|’n Weergawe vir koperblaasinstrumente.

## Augustin 
"Der liebe Augustin", oor wie die Duitse liedjie gaan, was die bynaam van Marx of Markus Augustin, ’n digter, sanger en doedelsakspeler. Die woorde word aan hom toegeskryf. Hy was blykbaar gewild, want veral in 1679 tydens die pes in Wene het hy die stadsbewoners opgevrolik met sy liedjies. Hy het met sy doedelsak van een kuierplek na ’n ander getrek om musiek te maak en maar min verdien – hy het blykbaar ook lekker diep in die bottel gekyk.

Volgens oorlewering was die 36-jarige Augustin een aand weer dronk en het hy in die straat geslaap. Opruimers wat mense wat in die pes dood is se lyke bymekaargemaak het, het gedink hy is dood en hom saam met lyke in ’n massagraf gegooi. Die graf is nie dadelik toegegooi nie, maar net tydelik bedek sodat nog lyke later bygevoeg kon word. Die volgende dag het Augustin tussen die lyke op sy doedelsak gespeel tot hy uit die graf gered is.
Daarna het Augustin blykbaar beter verdien. Die legende is dalk deur homself begin. Destydse bronne het al berig oor hoe hy tussen die lyke uitgekom het. 

Die volksliedjie "O du lieber Augustin" het omstreeks 1800 in Wene ontstaan. Augustin self word as die skrywer genoem, maar die oorsprong is onseker. 

### Duitse woorde 
duimnael|200px|’n Gedenkplaat vir "Der liebe Augustin" teen die muur van die gastehuis Griechenbeisl in Wene.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* "Der liebe Augustin"
* Notenblatt zu 'O du lieber Augustin' und MIDI/MP3 Inligting op Lieder-Archiv.de
*
*15px Hierdie artikel is deels uit die Duitse Wikipedia vertaal
O, boereplaas

"**O, Boereplaas**" is ’n Afrikaanse, verwerkte weergawe van die Duitse Kersliedjie "**O Tannenbaum**". Die Duitse woorde is geskoei op ’n lied uit die 16de eeu wat in die 19de eeu tot ’n Silesiese volksliedjie uitgebrei is. Die melodie was reeds in die 16de eeu ’n bekende volkswysie wat onder meer as "Es lebe hoch der Zimmermannsgeselle" en die studentelied "Lauriger Horatius" gewild was.

Vanweë die bekendheid van die lied en die eenvoudige wysie is baie ander, soms humoristiese woorde al daarop gesing. Ook die lied van die Internasionale Arbeidersbeweging, "The Red Flag", en die amptelike lied van die Amerikaanse deelstaat Maryland, "Maryland, My Maryland", gebruik dié wysie. ’n Tweede melodie vir *O, Boereplaas* is deur Johannes Joubert geskryf en deur Arthur Ellis verwerk.

Die Afrikaanse woorde is deur C.F. Visser geskryf.

## Afrikaanse woorde 
## Melodie 
duimnael|Die eerste strofe, soos gesing deur die koor van die VSA-weermagorkes (Duits/Engels)

>

### Duitse woorde 
## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*Tobias Widmaier: "O Tannenbaum" (2007). In: *Populäre und traditionelle Lieder. Historisch-kritisches Liederlexikon* van die Duitse volksliedargief
*  Helmut Zimmermann: *Woher stammt das Weihnachtslied "O Tannenbaum"?*  explizit.net, 25 Desember 2011
* "O, Boereplaas" in verskeie tale
* "My Maryland“
*15px Hierdie artikel is deels uit die Duitse Wikipedia vertaal
Beenmurg

duimnael|Beenmurg

In die mediese vakterminologie verwys **beenmurg** (Latyn: *medulla ossium*) na die sagte massa wat die holtes in die beendere vul. Dit bestaan uit bindweefsel met 'n groot hoeveelheid vet- en murg-selle. Die rooi en wit bloed-liggaampies word in die beenmurg vervaardig.

## Sien ook 
* Beenmurgontsteking (osteomiëlitis)

## Eksterne skakels 
*
Edyth Bulbring

**Edyth Bulbring** is ’n Suid-Afrikaanse joernalis en skrywer. Haar boeke sluit in "*Pops & The Nearly Dead*" en "*The Club*", asook romans vir jong volwassenes, onder andere "*The Summer of Toffie and Grummer*" en "*Cornelia Button and the Globe of Gamagion*". Haar romans "*Melly, Mrs Ho and Me*" en "*Melly, Fatty and Me*" is in 2013 deur *Hot Key Books* in die Verenigde Koninkryk uitgegee. Laasgenoemde boek is in 2012 met die Percy Fitzpatrick-prys vir jeugliteratuur bekroon.

Bulbring is in Boksburg gebore en het in Port Elizabeth grootgeword. Ná haar studies aan die Universiteit van Kaapstad was sy joernalis en politieke korrespondent vir The Sunday Times. Sy woon tans in Johannesburg en skryf voltyds.

## Bibleografie 
* *Snitch*, Tafelberg, Mei 2016
* *The Mark*, Tafelberg, September 2014
* *Melly, Fatty and Me*, Penguin, September 2011
* *Melly, Mrs Ho and Me*, Penguin, September 2010
* *Pops and The Nearly Dead*, Penguin, Maart 2010
* *The Club*, Jonathan Ball Uitgewers, September 2008
* *Cornelia Button and the Globe of Gamagion*, Jacana, April 2008
* *The Summer of Toffie and Grummer*, Oxford University Press, Februarie 2008

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Bulbring se webtuiste
Roes (bewussyn)

In die mediese vakterminologie verwys **roes** na 'n toestand wat na 'n psigose lyk. Dit gaan gepaard met 'n daling van die bewussynsgraad, stemmings-veranderinge en 'n vertraging van die geestelike funksies, soos wat veroorsaak word deur vergiftiging met 'n groot hoeveelheid alkohol, m.a.w. 'n gevorderde stadium van dronkenskap.

## Sien ook 
* Skemertoestand
Santjie van Soendal

"**Santjie van Soendal**" is die Afrikaanse weergawe van die Samlands-Nederduitse volksliedjie "**Anke van Tharaw**", wat uit die 17de-eeuse Oos-Pruise dateer en bekend geraak het nadat dit in 1778 in Hoogduits vertaal is as "**Ännchen von Tharau**". Dit het in die 19de eeu veral gewild geword danksy die toonsetting deur Friedrich Silcher (1827). Dit besing in 17 verse die lof van Anna Neander, dogter van die pastoor van Wladimirowo in Kaliningrad (Duits: Tharau).

Die Afrikaanse woorde is deur Eitemal geskryf en deur P. McLachlan gewysig. 

## Afrikaanse woorde 
## Nederduits/Hoogduits 
## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*Michael Fischer: http://www.liederlexikon.de/lieder/aennchen_von_tharau. In: *Populäre und traditionelle Lieder. Historisch-kritisches Liederlexikon* van die Duitse volksliedargief
*15px Hierdie artikel is deels uit die Duitse Wikipedia vertaal
Salf

duimnael|Salf uit 'n buis

In die mediese vakterminologie verwys die begrip **salf** (Latyn: *unguentum*) na 'n mengsel van vette of van vette en olies. 'n Salf kan 'n geneeskundige werking hê.
Sakbreuk

In die mediese vakterminologie verwys die begrip “**sakbreuk**” (Latyns: *hernia scrotalis*) na 'n liesbreuk wat tot in die balsak afgedaal het.
Liesbreuk

In die mediese vakterminologie verwys **liesbreuk** (Latyn: *hernia inguinalis*) na 'n uitstulping van die ingewande deur die lieskanaal, soms tot in die balsak.

## Sien ook 
* sakbreuk
Lieskanaal

duimnael|Voorkant van die buik, met die lieskanaal links onder.

In die mediese vakterminologie verwys **lieskanaal** (Latyn: *canalis inguinalis*) na 'n spleet wat skuins deur die onderste gedeelte van die voorste buikwand verloop waardeur die teelbal uit die buikholte in die balsak afdaal. Dit is 'n swak plek in die buikwand waar breuke kan vorm.

## Sien ook 
* Liesbreuk
Middelrif

duimnael|Die middelrif

In die mediese vakterminologie verwys **middelrif** (Grieks: *diafragma*, skeidsmuur) na 'n koepelvormige gewelfde spier-plaat wat die bors- en buikholte skei. By inaseming trek dit saam en by uitaseming ontspan dit.

## Eksterne skakels 
*
Stille nag, heilige nag

"**Stille Nag, Heilige Nag**" is die Afrikaanse weergawe van een van die bekendste en mees geliefde Kersliedere ter wêreld. Die oorspronklike Duitse lied, "**Stille Nacht, Heilige Nacht**", is in 1818 in Opper-Oostenryk deur Franz Xaver Gruber gekomponeer op woorde deur Joseph Mohr. Dit is in 2011 deur Unesco tot ’n ontasbare kultuurerfenis van Oostenryk verklaar. 

Talle kunstenaars uit verskeie genres het die lied al opgeneem. Die weergawe deur Bing Crosby is die derde beste enkelsnitverkoper van alle tye.

## Afrikaanse woorde 
Hierdie is die oorspronlike Afrikaanse vertaling, alhoewel nuwer vertalings meer bekend is:

## Geskiedenis 
Die lied is op Oukersaand 1818 die eerste keer in Oberndorf, Oostenryk, uitgevoer. ’n Jong priester, vader Joseph Mohr, het net die vorige jaar na Oberndorf gekom. Hy het die lied in 1816 in Duits geskryf. Dit is getoonset deur Franz Xaver Gruber, ’n skoolmeester en orrelspeler van die naburige dorp Arnsdorf nadat Mohr hom gevra het. Saam het hulle die nuwe Kerslied op die aand van 24 Desember tydens die mis in die dorp se Sint Nikolaas-kerk uitgevoer. Die kerk is vandag bekend as die Stille Nag-kapel.

### Melodie 
duimnael|140px|Franz Xaver Gruber.

\relative c'' {
  \key c \major \set Staff.midiInstrument = #"acoustic guitar (nylon)"
  \time 6/8 \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 60 \autoBeamOff
  g8.^"Eerste weergawe" [a16] g8 e4. | g8. [a16] g8 e4. | d'4 d16. [b32] b4. | c4 c16. [g32] g4. | a4 a8 c8. b16 a8 | g8. a16 g8 e4. |
  a4 a8 c8. b16 a8 | g8. a16 g8 e4. | d'4 d8 f8.-> d16 b8 | c4. (e4) r8 | c8. [g16] e8 g8. f16 d8 | c4.~ c4 r8 \bar "|."
}

Die moderne weergawe is:

\relative c'' {
  \key c \major \set Staff.midiInstrument = #"acoustic guitar (nylon)"
  \time 6/8 \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 60 \autoBeamOff
  g8.^"Moderne weergawe" [a16] g8 e4. | g8. [a16] g8 e4. | d'4 d8 b4. | c4 c8 g4. | a4 a8 c8. [b16] a8 | g8. [a16] g8 e4. |
  a4 a8 c8. [b16] a8 | g8. [a16] g8 e4. | d'4 d8 f8.-> [d16] b8 | c4. (e4) r8 | c8. [g16] e8 g8. [f16] d8 | c4.~ c4 r8 \bar "|."
}

## Duits/Engels 
duimnael|Koorweergawe deur die VSA-weermagkoor.
duimnael|Sopraan-solo deur Ernestine Schumann-Heink.
duimnael|Instrumentale weergawe deur Kevin MacLeod.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Teks en musiek , Stille-Nacht-Association, Salzburg
* Stille Nag-kapel, oorsprong van die lied
*
* Silent night - holy night. Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 18, no.2, Desember 1968.

*15px Hierdie artikel is deels uit die Engelse Wikipedia vertaal
Borsholte

duimnael|Die borsholte

In die mediese vakterminologie verwys **borsholte** na 'n volkome afgeslote holte waarin onder meer die hart en longe lê. Dit word omsluit deur die werwelkolom, ribbe, borsbeen, spiere en midderif.
Buikwand

duimnael|Horisontale snit deur die buikwand.

In die mediese vakterminologie verwys **buikwand** na die voorste en sydelingse begrensing van die buikholte. Dit word deur 'n aantal plat spiere gevorm wat tussen die onderste ribbes, die werwelkolom en die bekken uitgespan is.
Bekken

duimnael|Manlike bekken
duimnael|Vroulike bekken

In die mediese vakterminologie verwys **bekken** (Latyn: "pelvis", bekken) na 'n benige, bekkenvormige ring wat uit die heiligbeen en die twee heupbene bestaan. Dit vorm 'n stewige afsluiting aan die onderkant van die romp en versprei die gewig van die mens oor albei bene wanneer 'n mens staan.

## Eksterne skakels 
*
Werwel

duimnael|Anatomie van 'n werwel
duimnael|Werwels van 'n mens

In die mediese vakterminologie verwys **werwel** (Latyn "*vertebra*", Grieks "*spondulos*") na elk van die 33 bene waaruit die werwelkolom opgebou is. Dit bestaan uit 'n werwelliggaam aan die voorkant en die werwelboog aan die agterkant en omsluit so die werwelopening. Op die werwelboog is verskillende uitsteeksels: Die doringuitsteeksel en die dwarsuitsteeksel is vir die aanhegting van die spiere en die gewrigsuitsteeksels vorm met die werwels daarbo en daaronder 'n gewrig. Die eerste en tweede nekwerwel het 'n heeltemal afwykende vorm. Die borswerwels dra die ribbes, die heiligbeenwerwels is vergroei tot die heiligbeen en die stertwerwels is vergroei tot die stuitjie of stertbeen.
Heiligbeen

duimnael|links|Vooraansig van die heiligbeen.
duimnael|Bekken met heiligbeen sigbaar in die middel.

In die mediese vakterminologie verwys **heiligbeen** (Latyn: "*os sacrum*", heilige been) na 'n driehoekige beenstuk wat uit die vyf vergroeide heiligbeen-werwels bestaan. Dit vorm die agterste gedeelte van die bekkenring.
Bekkenring

duimnael|Bekkenring met *acetabulum* in rooi
In die mediese vakterminologie verwys "**bekkenring**" (ook bekkengordel) na die stewige benige ring wat deur die bekken gevorm word. Dit verbind die bene deur die acetabulum met die romp.
Skaambeen

duimnael|links|Nommer 4 is die skaambeen.

In die mediese vakterminologie verwys **skaambeen** (Latyn: "*os pubis*") na die voorste van die drie beendere wat die heupbeen vorm en wat in die simfise met die skaambeen aan die onderkant verbind is.
Skemertoestand

In die mediese vakterminologie verwys **skemertoestand** na 'n reaksie op 'n uitwendige invloed wat gekenmerk word deur verlaagde bewussyn, angs en 'n gevoel van onwesentlikheid. Tydens hierdie toestand kan 'n individu nog steeds ingewikkelde handelinge verrig. Dit kom ook by epilepsie en histerie voor.

## Sien ook 
* Roes (bewussyn)
Skeelhoofpyn

In die mediese vakterminologie verwys **skeelhoofpyn** (Frans: *migraine*) na 'n hoofpyn wat meestal skerp en tot een helfte van die kop beperk is, soms in aanvalle oorgaan,'n aantal kenmerkende byverskynsels het (byvoorbeeld gesigstoornisse), en gepaard gaan met naarheid en braking. Skeelhoofpyn kom veral voor by vroue tydens die menstruasietydperk.
Roes

duimnael|upright=1.35|Kleure en poreuse oppervlaktekstuur van roes.
**Roes** is 'n ysteroksied, 'n gewoonlik rooibruin oksied wat gevorm word deur die reaksie van yster en suurstof in die katalitiese teenwoordigheid van water of lugvog. Roes bestaan uit waterhoudende yster(III)oksiede (Fe2O3·nH2O) en yster(III)oksiedhidroksied (FeO(OH), Fe(OH)3), en word tipies geassosieer met die korrosie van verfynde yster.

## Bronne 
* Waldman, J. (2015): *Rust - the longest war.* Simon & Schuster, New York. 
* 
* 
* Corrosion - 2nd Edition (elsevier.com) Volume 1and 2; Editor: L L Shreir 

## Eksterne skakels 
* Roes op weet.co.za
* Taalgebruik van roes op maroelamedia.co.za
* Roes op thunderboltkids.co.za
* Hoe Roes en Korrosie Werk op af.eferrit.com
Gwede Mantashe

**Gwede Mantashe** (gebore 21 Junie 1955) is 'n Suid-Afrikaanse politikus en sedert 18 Desember 2017 voorsitter van die African National Congress. Tussen 2007 en 2017 het hy as dié party se sekretaris-generaal gedien. 

Einde Februarie 2018 is hy deur president Cyril Ramaphosa as Minister van Minerale Hulpbronne benoem. Op 3 Julie 2024 word sy portefeulje na Minister van Minerale en Petroleum-hulpbronne hernoem.

## Hernubare energie
Minister Mantashe is bekritiseer vanweë sy houding teenoor die aanwending van hernubare energie, soos windenergie en sonselle. Op die Energie-indaba van Maart 2023 is teen sy houding betoog en hy het verklaar dat 'dit ons nie sal kan red nie' en dat steenkool nog jare lank die energiebron van Suid-Afrika sal bly. In Julie 2023 het hy geweier om 'n verklaring te onderteken met die Nederlandse en Deense ministers wat na Suid-Afrika gekom het vir 'n belegging van VS$1 miljard in groen waterstof.

## Orania
Tydens die 2025 Vryheidsdagvieringe in Ermelo, Mpumalanga, het hy gesê dat as hy die president van Suid-Afrika was, hy swart mense sou aanmoedig om in Orania te gaan bou.

## Verwysings
## Eksterne skakels
Gugile Nkwinti

**Gugile Ernest Nkwinti** (gebore 18 Desember 1948) is 'n Suid-Afrikaanse politikus en voormalige minister van water en sanitasie
in president Cyril Ramaphosa se kabinet (2018–2019). Voor dit was hy minister van landelike ontwikkeling en grondhervorming in President Jacob Zuma se kabinet. 

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Gugile Nkwinti op People's Assembly
Samkelo Bunu

**Samkelo Bunu** (1972–2004) was ’n Suid-Afrikaanse ets- en tekenkunstenaar en maker van afdrukke. Hy het veral met die intaglio-afdrukkuns kleurvolle etse gemaak waarvan die delikate detail beïndruk het. Hy het verskeie belangrike toekennings oor sy kort loopbaan ontvang.

Buno is in 1972 in Butterworth gebore en aan die Michaelis-kunsskool in Kaapstad opgelei.
Hy het in 1992 aan 'n studente-uitstalling by die Australiese Nasionale Universiteit deelgeneem. In 1996 is hy met Volkskas se L'Atelier-merieteprys bekroon.

Sy intaglio-werk word in Philippa Hobbs en Elizabeth Rankin se seminale publikasie, *Printmaking in a transforming South Africa*, beskryf.

## Verwysings
WannaCry-kuberaanval

duimnael|400px|Lande wat aanvanklik deur die WannaCry-kuberaanval geraak is

Op 12 Mei 2017 was talle gebruikers van die Microsoft Windows-bedryfstelsel oor die wêreld, asook die kritieke stelsels wat daarop staatmaak, slagoffers van die kwaadwillige WannaCrypt-sagteware. Ongeveer 230&nbsp;000 rekenaars in 150 lande is geraak deur hierdie kuberaanvalle.

As gevolg van die virus het Microsoft 'n hoogs ongewone stap geneem deur beveiligingsopdaterings vir alle kliënte te bied om Windows-stelsels wat hul hoofstroomondersteuning verloor het, te beskerm, waaronder Windows XP, Windows 8 en Windows Server 2003.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Harry Bruins-Lich

**Harry Bruins-Lich** was die direkteur van openbare parke in Pretoria vanaf 1942 tot sy aftrede in 1967. Hy ontwerp 'n aantal van Pretoria se mooiste parke, en verteenwoordig Suid-Afrika by dié land se eerste oorsese blomme-uitstalling in Parys, 1964. Hy was ook verantwoordelik vir die aanplanting van die wit jakarandabome in Pretoria. 

## Verwysings
Afrikaners is plesierig

"**Afrikaners is plesierig**" is ’n bekende Afrikaanse volksliedjie. Dit word ook in ander tale gesing, onder meer as "Die Zigeuner/Tiroler Sind Lustig" in Duits.

## Woorde 
## Ander weergawes 
duimnael|240px|Karen Zoid.

Karen Zoid sing ook ’n verwerkte weergawe van die liedjie; dit was ’n snit op haar eerste album, "Poles Apart" van Junie 2001. Dit het ikoniese sukses in Suid-Afrika behaal en is deur die koerant *Sunday Times* aangewys as een van die beste 100 Suid-Afrikaanse liedjies.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Hoogteburg

[duimnael|[Burg Eltz is 'n 12de eeuse hoogteburg wat op 320 m bo seevlak in die Duitse deelstaat Rynland-Palts geleë is]]
[duimnael|Burg Hohenzollern in die Duitse deelstaat [Baden-Württemberg, stamkasteel van die gelyknamige Duitse dinastie]]
[duimnael|Die kasteel Marksburg troon bo-oor die [Rynvallei]]
[duimnael|Die (gedeeltelike) [bouval van die kasteel Aggstein in Neder-Oostenryk]]
'n **Hoogteburg** is 'n burg of kasteel wat op 'n natuurlike heuweltop of begpiek opgerig is. Dié benaming spruit voort uit die kategorisering van kasteelkomplekse volgens hul topografiese ligging. Volgens hierdie onderverdeling kan burge as hoogte- en vlakteburge gekategoriseer word. Die laasgenoemde was gewoonlik deur water omring. 

Die bou van hoogteburge was oorspronklik 'n voorreg van die hoë adel.
Vlakteburg

[duimnael|Die waterburg Trakai in die gelyknamige [Litaue|Litause nedersetting]]
[duimnael|Die kasteel Pfalzgrafenstein is op 'n riviereiland in die [Ryn opgerig]]
'n **Vlakteburg** is 'n burg of kasteel wat volgens die topografiese burgtipologie in 'n vlakte of op 'n dalbodem opgerig is en veral in laaggeleë gebiede soos Denemarke, Noord-Pole, die Baltiese lande, Nederland en die Noord-Duitse Laagvlakte aangetref word. Enkele vlakteburge het temidde van bergagtige terrein ontstaan, byvoorbeeld as eilandburge wat in valleie op 'n riviereiland geleë was.

Hulle word onderskei van hoogteburge wat op 'n natuurlike heuweltop of bergpiek gebou is. Omrede 'n vlakteburg nie so maklik verdedig kon word soos 'n hoogteburg nie, is ander bouplekke gekies wat 'n strategiese voordeel vir verdedigers kon bied soos rivier- en meereilande of moerasgebiede. In gevalle waar só 'n natuurlike hindernis nie beskikbaar was nie, is dit kunsmatig geskep met die bou van watergevulde of droë slote ("gragte"), verdedigingswalle, palisadeheinings of ringmure. Om die bouterrein vir 'n burg te verhoog, is kunsmatige heuwels dikwels opgehoop. Daarnaas kon vlakteburge van torings voorsien wees.
Al lê die berge nog so blou

"**Al lê die berge nog so blou**" is ’n gewilde Afrikaanse volksliedjie. Dit is as lied 165 in die FAK-sangbundel opgeneem.

## Woorde 
## Verwysings
My hartjie, my liefie

"**My hartjie, my liefie**" is ’n Afrikaanse volksliedjie. Dit is as lied 107 in die FAK-sangbundel opgeneem.

## Woorde 
## Verwysings
Bolandse nooi'ntjie

'''Bolandse nooi'ntjie** is die Afrikaanse weergawe van die Engelse liedjie "**Beautiful Dreamer'''" deur die Amerikaanse liedjieskrywer Stephen Foster (1826-1864). Dit is as lied 109 in die FAK-sangbundel opgeneem.

Die liedjie is in Maart 1864 ná Foster se dood die eerste keer gepubliseer, deur Wm. A. Pond & Co. van New York. Volgens die titelblad van die eerste uitgawe is dit die laaste liedjie wat hy voor sy dood geskryf het. Dit is egter dalk reeds in 1862 geskryf.

## Afrikaanse woorde 
## Engelse woorde 
duimnael|180px|Stephen Foster.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*15px Hierdie artikel is deels uit die Engelse Wikipedia vertaal
Another Brick in the Wall

**Another Brick in the Wall** is die titel van drie liedjies, gebaseer op dieselfde basiese tema, op Pink Floyd se 1979-rockopera, *The Wall*, ondertiteld Deel 1 (*Reminiscing*), Deel 2 (*Education*) En Deel 3 (*Drugs*). Geskryf deur Pink Floyd se baskitaarspeler, Roger Waters.

## Bronne 
20px|linksHierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia-artikel vertaal.
Marietjie, Maraia, Maryne

"**Marietjie, Maraia, Maryne**" is die Afrikaanse weergawe van die Duitse liedjie "Die Lore am Tore", wat weer ’n vertaling is van die Engelse "**The Pretty Sally – of the girls that are so smart**". Dit is as lied 119 in die FAK-sangbundel opgeneem. Die Afrikaanse woorde is deur Eitemal geskryf.

## Afrikaanse woorde 
## Geskiedenis 
Die liedjie se Duitse woorde is in 1797 deur Heinrich Christian Boie geskryf na aanleiding van die Engelse weergawe, "The Pretty Sally – of the girls that are so smart", deur Henry Carey (1715). Die woorde is egter eers ná 1843 op die huidige melodie van ’n anonieme komponis gesing.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*Die woorde van "Die Lore am Tore". In: *Populäre und traditionelle Lieder. Historisch-kritisches Liederlexikon* van die Duitse Volksliedargief
*Die Duitse liedjie
2017-blokkering van Wikipedia in Turkye

duimnael|230x230px|Die gesensureerde Turkse Wikipedia-logo. Hierdie weergawe van die logo word sedert die verbod gebruik.
regs|duimnael|200x200px|Grafiek wat die daling in die aantal lesers van die Turkse Wikipedia toon.

Op 29 April 2017 het die Turkse owerhede aanlyn toegang tot Wikipedia in alle tale in Turkye geblokkeer.

Die beperkings wat opgelê is hou verband met die 2016-'17-suiwerings ná die onsuksesvolle Turkse staatsgreep van  2016, 'n paar weke ná 'n belangrike grondwetlike referendum, en ná 'n meer selektiewe gedeeltelike blokkering van Wikipedia-inhoud in die vorige jaar. Na aanleiding van die verbod is die stigter van Wikipedia, Jimmy Wales, se uitnodiging na die Wêreldstede-expo in Istanbul van 15 tot 18 Mei gekanselleer.

## Verwysings
In die Mei

"**In die Mei**" is die Afrikaanse weergawe van die bekende Swabiese volksliedjie "**Muss i denn**", waarvoor Friedrich Silcher die woorde geskryf het. Die Afrikaans is as lied 159 in die FAK-sangbundel opgeneem. 

Die Duitse lied was veral in die land se weermag baie gewild. Die Engelse weergawe deur Elvis Presley, met die naam "**Wooden Heart**", het in 1960 beroemd geword en "Muss i denn" wêreldwyd een van die bekendste Duitse liedere gemaak. Ander bekende 20ste-eeuse weergawes was deur onder andere Marlene Dietrich en Nana Mouskouri.

In die FAK-sangbundel van 1940 verskyn "Muss i denn" as nommer 245, bladsy 278, onder die naam "As die oproep weerklink".

## Afrikaanse woorde 
## Duitse woorde 
## Melodie 

\new Staff
>

## Verwysings
Liefde verlore

"**Liefde verlore**" is die Afrikaanse weergawe van ’n Duitse volksliedjie, "**In einem kühlen Grunde**". Dit is as lied 169 in die FAK-sangbundel opgeneem.

"Das zerbrochene Ringlein" is ’n liefdesgedig deur Joseph von Eichendorff. Dit is dié gedig wat in 1814 deur Friedrich Glück getoonset is en bekend geword het onder die titel "In einem kühlen Grunde", na aanleiding van die eerste reël. 

## Afrikaanse woorde 
## Duitse woorde 
## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Friedrich Glück se "In einem kühlen Grunde", gesing deur Christoph Wendel en Patrick von Massow.
*15px Hierdie artikel is deels uit die Engelse Wikipedia vertaal
Koffie, koffie

"**Koffie, koffie**" is die Afrikaanse weergawe van die Duitse volksliedjie "Bier her, bier her", wat veral op die Münchense volksfees die Oktoberfest gewild is. Dit is as lied 223 in die FAK-sangbundel opgeneem.

## Afrikaanse woorde 
## Duitse woorde 
## Verwysings
Gaudeamus igitur (Kom nou, kêrels)

duimnael|300px|*Gaudeamus igitur*.

"**Gaudeamus igitur (Kom nou, kêrels)**" is die verwerkte Afrikaanse weergawe van ’n bekende Latynse studentelied uit die Middeleeue. Dit is as lied 234 in die FAK-sangbundel opgeneem.

## Woorde 
## Geskiedenis 
Die Latynse lied is bekend as "**Gaudeamus Igitur**" ("So Kom Ons Wees Verheug") of "**De Brevitate Vitae**" ("Oor die Kortheid van die Lewe"). Dit word in die Westerse wêreld hoofsaaklik op universiteite se gradeplegtighede gesing. Ondanks die feit dat dit ’n amptelike lied vir sulke geleenthede is, is dit ’n vrolike, lighartige komposisie wat die draak steek met die universiteitslewe. Dit het vermoedelik sy oorsprong in ’n Latynse manuskrip uit 1287. Dit word by baie universiteite as ’n drinklied gesing en is die amptelike lied van die Internasionale Universiteitsportfederasie.

Die lied gaan oor die drinkchaos van die studentelewe terwyl dit terselfdertyd die wete erken dat almal eendag sal doodgaan. Daar is humoristiese en ironiese verwysings na die dood en na seks (die woord *membrum*, "lid", kan nes die Engelse woord *member* ook na die penis verwys).

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Ontmaagding

In die mediese vakterminologie verwys **ontmaagding** (of *deflorasie*, Latyn: "*flos*", blom) na die verskeuring van die maagdevlies met die eerste geslagsgemeenskap of deur inwendige ondersoek. Dit kan met pyn en geringe bloedverlies gepaard gaan.
Silwervloot

duimnael|280px|’n Geveg om ’n Spaanse silwervloot in die Baai van Vigo.

Die **Silwervloot** (Spaans: *Flota de Indias*; Nederlands: *Zilvervloot*) was in die 16de en 17de eeu ’n jaarlikse konvooi van skepe waarin kosbaarhede van die Spaanse kolonies in die Amerikas na Spanje verskeep is. In Nederland is die Silwervloot veral bekend vir die verowering daarvan in 1628 deur Piet Hein. 

## Geskiedenis 
Die Silwervloot het uit twee vlote bestaan wat by Havana byeengekom en saam na Europa gevaar het. Een vloot het van die kus van Panama af gekom en die ander van Mexico en Honduras af. Die skepe was swaar bewapen, aangesien die vrag van silwer, goud, pêrels, edelstene, speserye, suiker, tabak en sy van enorme waarde was. 

Die enigste mens wat ooit ’n hele deelvloot met silwer en al sou verower, was Piet Hein. Hy het namens die Nederlandse Wes-Indiese Kompanjie beplan om in 1628 die vloot te kaap en die kosbaarhede na Nederland te verskeep. Dié land was in daardie stadium in die Tagtigjarige Oorlog met Spanje gewikkel. "Seerowery" in opdrag van ’n staat ("kaapvaart" genoem) was destyds gebruiklik en wettig. 

In September 1628 verower Piet Hein een deelvloot in die Slag in die Baai van Matanzas (Kuba). Die ander vloot van Venezuela af is betyds gewaarsku en het buite bereik gebly. Piet Hein se buit was onder meer 177&nbsp;000 pond silwer en duisend pêrels. Die oorlog teen Spanje kon ’n jaar lank daarmee betaal word. Ramings van die huidige waarde van die buit wissel van €100&nbsp;miljoen op grond van die huidige silwerprys tot €100&nbsp;miljard op grond van wat destyds met die geld gedoen kon word.

## Die lied "De Zilvervloot" 
Die verowering van die Silwervloot was nie alleen ’n finansiële nie, maar ook ’n morele oorwinning vir Nederland. Piet Hein is in die 19de eeu vereer met sy eie lied, gekomponeer deur J.J. Viotta, wat ook in Suid-Afrika bekend is. Die woorde is geskryf deur J.P. Heije.

Die woorde hieronder is soos dit in Die Groot Afrikaanse-Hollandse Liederbundel opgeneem is:

## Notas
## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Teks van "Heb je van de zilveren vloot", met bladmusiek en musiek (mp3)
*15px Hierdie artikel is deels uit die Nederlandse Wikipedia vertaal
Diagnostiek

In die mediese vakterminologie verwys **diagnostiek** (Grieks "gnosis", kennis) na die leer van die ondersoekmetodes en van die betekenis van die ondersoek se resultate.

**Diagnose** is die identifisering van die aard en oorsaak van 'n sekere verskynsel. Diagnose word in baie verskillende dissiplines gebruik, met variasies in die gebruik van logika, analise en ervaring om kousaliteit te bepaal. In stelselingenieurswese en rekenaarwetenskap word dit tipies gebruik om die oorsake van simptome, versagtings en oplossings te bepaal.

## Sien ook 
* Mediese diagnose

## Verwysings
Maagdevlies

duimnael|Die maagdevlies

In die mediese vakterminologie verwys **maagdevlies** (Latyn: "*hymen*") na die vlies wat die mond van die vroulike paringsorgaan, die skede gedeeltelik afsluit en wat by die eerste paring geskeur word.

## Sien ook 
* Ontmaagding
Miskraam

In die mediese vakterminologie verwys **miskraam** (Latyn: *abortus*) of **misgeboorte** na die geboorte van 'n nie-lewensvatbare vrug voor die vierde swangerskapsmaand. Die verskynsel begin met bloedverlies. As die verskynsels tot bloedverlies beperk bly, praat 'n mens van 'n dreigende miskraam (*abortus imminens*) en dan is daar nog die moontlikheid dat die swangerskap sal voortduur. As die bloeding met wee-agtige pyne gepaard gaan, kan 'n miskraam meestal nie meer voorkom word nie (onstuitbare miskraam). By 'n volledige miskraam (*abortus completus*)word die eier in sy geheel uitgestoot. By 'n onvolledige miskraam (*abortus incompletus*) word slegs gedeeltes van die vrug gebore. By 'n versuimde miskraam word die afgestorwe vrug nie uitgestoot nie maar bly dit in die baarmoeder lê. 'n Miskraam kan spontaan deur afwykinge van die moeder of die vrug optree, maar kan ook opsetlik teweeggebring word (*abortus provocatus*). Die opwekking van 'n miskraam is op mediese gronde byna nooit gewens nie.
Plasenta

duimnael|'n Fetus in die baarmoeder met die plasenta.

In die mediese vakterminologie verwys **plasenta** (ook moederkoek; Latyn: "placenta", plat koek) na die nageboorte. Dit is 'n sagte orgaan wat aan die wand van die swanger baarmoeder vasgeheg is en deur middel van die naelstring met die vrug saamhang. Dit vorm die verbinding tussen die vrug en die baarmoeder. Die uitwisseling van suurstof, voedingstowwe en stofwisselingsprodukte tussen moeder- en kinder-bloed vind hier plaas. Dit word ongeveer 'n halfuur na die kind gebore.

**Moederkoekversperring** verwys na die volledige skeiding wat daar in die moederkoek tussen die bloedsomloop van die moeder en die van die kind bestaan. Hierdie versperring is egter deurlaatbaar vir die verwekker van sifilis, vir baie gifstowwe, en vir 'n aantal hormone en antiliggame.

**Nageboorteweë** verwys na die weë wat na 'n pouse van 10 tot 15 minute na die geboorte van die kind optree en veroorsaak dat die moederkoek gebore word.

## Eksterne skakels 
*
Swartkoppie (medies)

In die mediese vakterminologie verwys **swartkoppie** (of *mee-eter*) na 'n haarsakkie wat deur vet verstop is.
Haarwortel

duimnael|'n Haarwortel

In fisiologie verwys **haarwortel** na die deel van 'n haar wat in die haarsakkie lê.

Die knolvormige, verdikte onderste gedeelte van 'n haarwortel word die *haarkolf* genoem.
Haar

[duimnael|
1 = Haarskag 
2 = [Vel|Opperhuid (epidermis)
3 = Smeermiddel (talk) 
4 = Smeerklier (talkklier) 
5 = Haarsakkie
]]
duimnael|'n Menslike haar (die foto beslaan 'n reghoek van 600µm x 400µm)

In die mediese vakterminologie verwys **haar** (Latyn: "*pilus*") na 'n onvertakte draadvormige verhoringde uitgroeisel van die opperhuid.

'n **Haarskag** is die deel van die haar wat buite die vel uitsteek.

'n **Haarsakkie** is 'n instulping van die opperhuid waarin die haarwortel lê.

'n **Haarpapil** is die verheffing van die bodem van die haarsakkie.

'n **Haarwortel** is die deel van 'n haar wat in die haarsakkie lê.

Die **haarkolf** is die knol-vormige, verdikte onderste stuk van 'n haarwortel.

## Eksterne skakels 
*
Haarsakkie

duimnael|Haarsakkie met smeerklier (*sebaceous gland*) en haarspiertjie (*musculus arrector pili*)

In die mediese vakterminologie verwys **haarsakkie** (of *follikel*, Latyn: *folliculus*, sakkie) na 'n instulping van die opperhuid waarin die haarwortel lê.

Die verheffing van die bodem van die haarsakkie word 'n **haarpapil** genoem. Dit is die plek waar die nuwe haarselle deur seldeling gevorm word.

## Sien ook 
* Haarsakontsteking
Haarsakontsteking

In die mediese vakterminologie verwys **haarsakontsteking** (ook *follikulitis*) na 'n bakteriële infeksie van 'n haarsakkie wat by verergering in 'n pitsweer kan oorgaan.
Haarvat

duimnael|Haarvaatjies

In die menslike fisiologie verwys **haarvat** (ook *kapillêr*, Latyn: *capillus*, haar) na die allerkleinste vertakking van die bloedvate, 'n besonders dunwandige vaatjie waarin die uitwisseling van gasse, voedingstowwe en afbraakprodukte tussen die bloed en die weefsels plaasvind.
Kalifornium

**Kalifornium** is 'n chemiese element met die simbool **Cf** en atoomgetal 98. Dit is 'n vermoedelik grys of silwerige aktinied.

## Ontdekking 
Kalifornium is vir die eerste keer gesintetiseer deur Stanley Thompson, Kenneth Street, Albert Ghiorso en Glenn Seaborg aan die Universiteit van Kalifornië, Berkeley in 1950. Dit was die sesde transurane element wat ontdek is. Hulle bombardeer 242Cm met α-deeltjies in 'n siklotron, waarby die isotoop 245Cf ontstaan. Die naam kalifornium is afgelei van die naam van die universiteit, "University of California" in die staat van Kalifornië, waar die element ontdek is.

## Toepassings 
Omdat kalifornium slegs in klein hoeveelhede beskikbaar is, word dit alleen gebruik vir baie gespesialiseerde toepassings. Folies van 252Cf word by radiologiese navorsing as bron van neutrone en by die opsporing van goud en silwer gebruik. Dit is die swaarste element wat praktiese toepassings het.

## Eienskappe 
Hoewel daar a.g.v. die gebrek aan materiaal weinig ondersoek na die eienskappe van kalifornium uitgevoer kan word, is daar tog enkele data beskikbaar. 252Cf (halfleeftyd 2,6 jaar) verval teen ongeveer 3% deur spontane splyting, waarby neutronstraling ontstaan. Een mikrogram kan 170 miljoen neutrone per minuut uitstuur. Tot op hede is kalifornium nog nie in suiwer metaalagtige vorm waargeneem nie. Die enigste ioon wat stabiel is in waterige oplossing is kalifornium-3 wat onder andere in kalifornium-3-oksied (Cf2O3), kalifornium-3-chloried (CfCl3) en kaliforniumoksichloried (CfOCl) aangetref word.

## Verskyning 
Op die aarde kom kalifornium nie in die natuur voor nie. Dit kan gesintetiseer word in kernreaktors deur ligter kerne soos kurium met neutrone te bombardeer. Teleskopiese navorsing het getoon dat kalifornium wel in oorblyfsels van supernovas voorkom.

## Isotope 
Daar is 19 radio-isotope van kalifornium bekend. Die mees stabiele isotoop is 251Cf met 'n halfleeftyd van byna 900 jaar. Ander relatief langlewende isotope is 249Cf en 250Cf met halveringstye van onderskeidelik 351 en 13 jaar. Alle ander isotope het halveringstye van minder as 2,7 jaar.

## Toksikologie en veiligheid 
Omdat kalifornium van nature nie in die biosfeer voorkom nie, is die risiko's nie noemenswaardig nie. Op plekke waar wel met kalifornium gewerk word, moet uiters versigtig met die materiaal omgegaan word as gevolg van die uiterse radioaktiwiteit. In kalifornium kom relatief baie spontane splytinge voor, en die daarby ontstane neutronstraling is baie deurdringend en kan radioaktiwiteit in ander materiaal veroorsaak.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  webelements.com/californium/
Judenburg

duimnael|links|Judenburg se stadstoring
**Judenburg** is die administratiewe setel van die distrik Murtal in die Oostenrykse deelstaat Stiermarke, met 'n bevolking van 9&nbsp;899 soos op 1 Januarie 2019. Die stadsgebied strek oor 63,77 km² en is op 737 meter bo seevlak geleë teen die suidelike rand van die Aichfeld, 'n uitgestrekte bekken in die Alpebergreeks. Hier, by die kruispunt van belangrike handelsroetes, het teen die middel van die 11de eeu 'n burg ontstaan wat die nodige beskerming vir die vestiging van 'n mark- en koopmansdorp gebied het. In die loop van die Middeleeue het die nedersetting gegroei tot 'n ekonomiese en administratiewe sentrum.

Die oudste historiese verwysing na Judenburg as *mercatum Judinburch* dateer van 1074 en getuig van die belangrike rol wat Joodse handelaars destyds in die markdorp 'n gespeel het. Judenburg se welvaart het voortgespruit uit sy ligging en status as belangrikste handelspos langs die roete tussen Wene en Venesië asook die handel met ystererts, wat in Bo-Stiermarke ontgin is, en die plant *Valeriana celtica* waarvan die wortels danksy hul gehalte aan eteriese olies vir die vervaardiging van parfuum gebruik is. 

Judenburg se vernaamste besienswaardighede is die stadstoring uit die 15de eeu (met 'n hoogte van 75,66 m die hoogste vrystaande kloktoring in Oostenryk) wat met sy uitsigplatform (op 'n hoogte van 42 m) 'n uitsig oor die hele Aichfeld bied en tans Europa se mees moderne planetarium huisves (wat met 'n moderne panorama-glashysbak bereik kan word - of deur die 256 trappe op te klim), die Rooms-Katolieke parogiekerk met die sogenaamde Judenburgse Madonna, 'n lewensgrootte-kalksteenskulptuur wat die Moeder Gods uitbeeld, en die Puch Museum wat belangrike mylpale in die geskiedenis van motorvervaardiging behandel.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* *Austria-Forum: Judenburger Fernhandel*
Spontane splyting

**Spontane splyting** is kernsplyting as deel van 'n vervalproses wat veral vir aktiniede en transurane elemente al hoe belangriker word namate die atoommassa toeneem. Spontane fisie word veroorsaak deur 'n te hoë, positiewe elektriese lading ten opsigte van die aantal neutrone in die kern. Daardeur kan die afstoting tussen die positief gelaaide protone nie meer vergoed word deur die sterk kernkrag tussen protone en neutrone nie. By spontane splyting val die hele kern in twee nuwe kerne uiteen. Hierdie nuwe kerne het 'n atoomgetal en 'n massanommer wat rofweg die helfte bedra van die moederkern, hoewel een van die dogterkerne in die reël 'n stuk swaarder is as die ander.

Voorbeelde:

of

sf = *spontaneous fission*
Alfastraling

duimnael|Die verskil tussen neutron-, alfa-, beta- en gammastraling in 'n magnetiese veld
**Alfastraling** (simbool: **α**) is een van die drie belangrikste soorte straling wat deur radioaktiwiteit vrygestel word.

In teenstelling tot gammastraling, wat neutrale fotone betref en betastraling wat gewoonlik uit negatief gelaaide elektrone bestaan is alfastraling 'n stroom positief gelaaide alfadeeltjies: , die atoomkerne van helium. Hulle word by die alfaverval-proses vrygestel wat talle sware onstabiele isotope ondergaan. Vanweë sy positiewe lading word alfastraling in 'n magnetiese veld in die teenoorgestelde rigting as betastraling afgebuig. Neutrone en gammastraling word omrede hulle neutraal is nie afgebuig nie. 

Alfastraling word aangewend in rookdeteksie. Die amerikium-isotoop Am is 'n baie aktiewe alfastraler met 'n halfleeftyd van 432,2 jaar. Dit verval na Np wat ook radioaktief is, maar baie min omdat dit 'n lang halfleeftyd van 2,144 miljoen jaar het. Die vrygstelde alfastraling ioniseer 'n klein volume lug en dit verhoog die elektriese geleidbaarheid genoeg om 'n klein elektriese stroom deur te lei. Indien rook in die geïoniseerde lug deurdring verander hierdie stroompie en 'n alarm waarsku die bewoners dat daar dalk brand is.

Alfastraling is op aarde die bron van die element helium. Hierdie gas is taamlik seldsaam op ons planeet, omdat dit maklik ontsnap na die ruimte toe. 

## Verwysings
Berkelium

**Berkelium** is 'n chemiese element met die simbool **Bk** en atoomgetal 97. Dit is 'n grys of silwerwit aktinied.

## Ontdekking 
Berkelium is vir die eerste keer gesintetiseer in 1949 deur Glenn Seaborg, Albert Ghiorso, Stanley Thompson en Kenneth Street aan die Universiteit van Kalifornië, Berkeley. Hiermee het hulle 'n siklotron gebruik om Amerikium-241 te bombardeer met neutrone. Die naam berkelium is afgelei van die naam van die universiteit waar die element vir die eerste keer gesintetiseer is.

## Toepassings 
Die radioaktiewe berkelium word slegs in baie klein hoeveelhede geproduseer vir wetenskaplike navorsing. Daar is nog geen vername industriële toepassings nie.

## Eienskappe 
Hoewel berkelium nog nooit geïsoleer is nie, is daar al genoeg materiaal geproduseer om navorsing te kan doen na enkele eienskappe. Met redelike sekerheid kan gesê word dat dit 'n metaal is wat redelik maklik oksideer in lug en oplos in verdunde minerale sure. Röntgendiffraksietegnieke het bygedra tot die identifisering van enkele berkeliumverbindinge soos oksiede, fluoried en oksichloride. In die biologie speel berkelium geen bekende rol nie.

## Verskyning 
In die natuur kom berkelium op aarde nie voor nie. Dit word op kunsmatige wyse geproduseer.

## Isotope 
Daar is 19 radio-isotope bekend, waarvan 247Bk met 'n halfleeftyd van 1380 jaar die mees stabiel is. 248Bk en 249Bk het 'n halfleeftyd van onderskeidelik 9 jaar en 320 dae. Die oorblywende isotope het halfleeftye van minder as 5 dae.

## Toksikologie en veiligheid 
Oor die toksikologie van berkelium is baie min bekend.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*  webelements.com/berkelium/
2017 Monaco Grand Prix

Die **2017 Formule Een Monaco Grand Prix** is op 28 Mei 2017 op die Monaco-renbaan in Monte Carlo gehou. Dit was die sesde ren van die kampioenskapseisoen en is deur Sebastian Vettel in sy fabrieksingeskrewe Ferrari gewen.

## Bande 
Pirelli het die volgende bande aan alle spanne verskaf:

## Vrye oefening 
### Uitslag 
## Kwalifisering 
Stoffel Vandoorne het in die vorige wedren in Spanje 'n ongeluk veroorsaak toe hy die Williams van Felipe Massa in die 32ste rondte getref het. Hiervoor ontvang hy na die kwalifisering 'n wegspringstraf van drie plekke. 

Sy spanmaat Jenson Button kry 'n roosterstraf van vyftien plekke omdat hy sekere dele van sy enjin moes vervang. Hy neem die sitplek van Fernando Alonso oor, maar moes uiteindelik vanuit die kuipelaan wegspring.

## Wedren 
### Renuitslag 
## Puntestand na die Grand Prix 
### Renjaers 
### Vervaardigers 
## Notas
Rusty Schweickart

**Russell Louis "Rusty" Schweickart** (* 25 Oktober 1935 - ), is 'n Amerikaanse lugvaartingenieur, voormalige Nasa-ruimtevaarder, navorsingswetenskaplike, Amerikaanse Lugmag-vlieënier sowel as 'n besigheids- en openbare uitvoerende beampte.

Hy is in 1963 gekies as deel van die derde groep ruimtvaarders vir Nasa en word onthou vir werk as die eerste persoon wat die maanmodule gevlieg het tydens die Apollo 9-missie in 1969. Hier het hy die draagbare lewensondersteuningstelsel getoets wat die ruimtemanne sou gebruik tydens hulle wandelings op die Maan. Hy was ook die rugsteunbevelvoerder van die eerste bemande Skylab-missie in 1973, waar hy verantwoordelik was om hardeware en prosedures te ontwerp vir kritiese invlugherstelwerk. Na die Skylab-program was hy steeds by Nasa werksaam.

## Eksterne skakels 
*
Protaktinium

**Protaktinium** is 'n chemiese element met die simbool **Pa** en atoomgetal 91. Dit is 'n metaalsilwerige aktinied.

## Ontdekking 
Tydens die bestudering van die vervalreeks van uraan-238 ontdek Kasimir Fajans en Otto Göhring in 1913 die kortlewende isotoop 234mPa (halfleeftyd van 1,17 minuut) en noem dit **brevium** (afgelei van *brevis*, Latyn vir "kort"). Die stabiele isotoop 231Pa is in 1917–1918 ontdek deur Lise Meitner en Otto Hahn; hulle stel die naam protaktinium voor in hul artikel *The Mother Substance of Actinium: a New Radioactive Element of Long Half-life* uit 1918 omdat hulle kon aantoon dat aktinium 'n vervalproduk is van die radioaktiewe protaktinium, en *proto aktinium* "vir aktinium" beteken. Gelyktydig is dieselfde ontdekking gedoen deur die Britse wetenskaplikes Frederick Soddy, John Cranston en Alexander Fleck.

In 1927 kon Aristid von Grosse 2&nbsp;mg Pa2O5 produseer. Sewe jaar later isoleer hy hieruit protaktinium deur die oksied te vervang met jodied en dit dan in 'n hoë vakuum oor 'n verhitte element te lei: 2PaI5 → 2Pa + 5I2.

In 1949 is die naam protaktinium aangeneem deur IUPAC en is Hahn en Meitner as die ontdekkers aangewys.

In 1961 was die United Kingdom Atomic Energy Authority in staat om 125 gram 99,9% suiwer protaktinium te produseer uit 60 ton afvalmateriaal in 'n 12-stap-proses. In totaal kos dit 500&nbsp;000 dollar en vir baie jare was dit die enigste bron van protaktinium. Vir navorsing is dit verkoop teen 2&nbsp;800 dollar per gram.

## Toepassings 
As gevolg van die skaarsheid, hoë radioaktiwiteit en giftigheid daarvan is daar geen bekende industriële gebruike vir protaktinium nie. Op klein skaal word dit toegepas by basiese navorsing.

## Eienskappe 
Protaktinium is 'n aktinied met 'n metaalglans en is redelik stabiel in lug. By temperature onder 1,4 kelvin vertoon dit supergeleidende eienskappe.

## Verskyning 
In die mineraal uraniniet (pikblende) word protaktinium in 'n konsentrasie van ongeveer 0,1 dpm aangetref. Sommige uraninietbronne in die
Demokratiese Republiek van die Kongo bevat hoër konsentrasies: tot 3 dpm.

## Isotope 
Van protaktinium is 29 radio-isotope bekend. Met 'n halfleeftyd van 32&nbsp;760 jaar is 231Pa die stabielste. Ander isotope met redelike lang halfleeftye is 233Pa (byna 27 dae) en 230Pa (17,4 dae). Die oorblywende isotope is baie onstabiel.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* webelements.com skakel