Jugendstil

[duimnael|regs|250px|Jugendstil-fasade in die [Letlandse hoofstad Riga]]

**Jugendstil** (Duits: *Jugendstil * , 'jeugstyl'), of **Art Nouveau** (Frans: *art nouveau*, 'nuwe kuns') is 'n kunsstyl en beweging wat dateer uit die laat negentiende en vroeë twintigste eeu. As 'n reaksie op akademiese kuns van die negentiende eeu, word dit gekenmerk deur die organiese, met veral blomme en ander plant-geïnspireerde, motiewe, sowel as hoogs gestileerde, vloeiende kromlynige vorms. Jugendstil  of Art Nouveau is 'n benadering tot ontwerp waarvolgens kunstenaars aan alles moet werk om kuns deel te maak van die alledaagse lewe. Die Jugendstil is dan ook veral gemanifesteer in gebruiksvoorwerpe (glaskuns, plateel, sierade, meubels ens.), argitektuur en skilderkuns.

## Ontstaan 
Die oorsprong van Art Nouveau kan teruggespoor word na die weerstand van William Morris teen die oorvol komposisies en die herlewingtendense van die Victoriaanse era asook sy teoretiese benaderings wat die inleiding van die kuns en kunsvlytbeweging aangehelp het. Maar, Arthur Mackmurdo se boekomslag vir ''Wren's City Churches'' (1883), met sy ritmiese blompatrone, word dikwels beskou as die eerste uitvoering van die Art Nouveau. Die golf van Japanisme wat in die 1880's en 1890's oor Europa gespoel het met sy organiese vorme, verwysings na die natuurlike wêreld, en die helder ontwerpe wat in sterk kontras gestaan het met die heersende smaak was besonder invloedryk op baie kunstenaars. Dit was 'n oornagsensasie wat die nuwe artistieke styl en sy skepper aan die burgers van Parys verkondig het. Aanvanklik bekend as die *Styl Mucha*, (Mucha-Styl), het dit vinnig bekend geword as *Art Nouveau*. Die aanduiding Jugendstil is afkomstig van die weekblad *Die Jugend* wat vanaf Januarie 1896 in München verskyn het. Vir verwante strominge wat in elders in Europa verskyn het, is ander terme gebruik soos Art Nouveau in België en Frankryk, en *Modernismo* in Katalonië. In Skotland is die Art Nouveau styl wyd verteenwoordig deur Charles Rennie Mackintosh.  In Frankryk is Art Nouveau veral opmerklik in die metroingange wat in 1900 deur Hector Guimard ontwerp is.

## Karakter 
Jugendstil of Art Nouveau was nie 'n konsekwente styl nie en kan beskryf word as generiese terme vir 'n verskeidenheid van style wat gelyktydig op verskillende plekke voorgekom het. België, Oostenryk en Katalonië word gewoonlik gesien as die belangrikste gebiede vir die ontstaan van die Art Nouveau in die argitektuur.

Ondanks die opvallende streeksverskille is daar 'n aantal kenmerke wat hierdie strominge verenig: 'n optimisme wêreldbeeld en geloof in die toekoms, 'n voorliefde vir die gebruik van nuwe, moderne tegnieke (in die argitektuur byvoorbeeld groot glasoppervlakke), 'n afsku in simmetrie en 'n voorkeur vir ornamentiek, waarby blom- en voëlmotiewe oorheers.  Algemeen aan die Jugendstil in die argitektuur was 'n reaksie teen die denke van historisisme. Die argitekte het hulleself bevry van klassieke komposisie-beginsels en uitgedoste geboue met naturalistiese versierings ontwerp. Baie Art Nouveau of Jugendstil geboue dra ook kenmerke van ouer style en word ook gekenmerk deur Japannese en ander Asiatiese eienskappe.

Hoewel die Jugenstil of Art Nouveau bepaalde plaaslike tendense aangeneem het soos dit geografiese versprei het is daar 'n aantal algemene kenmerkend van die vorm. 'n Beskrywing  van Hermann Obrist se muurbehangsel,*Cyclamen* (1894), gepubliseer in die *Pan*-tydskrif, beskryf dit as "skielike gewelddadige kurwes gegenereer deur die slaan van 'n sweep", wat welbekend geword het tydens die vroeë verspreiding van Art Nouveau. Daarna het nie net werk self bekend geword as *Die Sweepslag* nie, maar is die term "sweepslag" dikwels aangewend om die karakteristieke krommes wat die Art Nouveau kunstenaars gebruik het te beskryf. Die twee name is afkomstig van, onderskeidelik, Samuel Bing se galery ''Maison de l'Art Nouveau* in Parys en die tydskrif *Jugend* in München, Die bekendheid van sy galery het tydens die 1900 Exposition Univers toegeneem waar hy, in ontwerp- en kleur-gekoördineerde, installasies van moderne meubels, tapisserieë en *objets d'art* ten toon gestel het. Op die hoogtepunt van die Art Nouveau was die tydskrif instrumenteel in die bevordering van die styl in Duitsland. As gevolg hiervan, is die tydskrif se naam aangeneem as die mees algemeen Duitse term vir die beweging: *Jugendstil* ("*Jugend*-styl"), alhoewel die woord in die vroeë 20ste eeu slegs gebruik is vir tweedimensionale voorbeelde van die grafiese kuns en veral die vorms van organiese tipografie en grafiese ontwerp wat in die Duitse tydskrifte soos *Jugend*, *Pan* en *Simplicissimus* voorgekom het. Dit word vandag breedweg aan die breër manifestasies van die Art Nouveau visuele kunste toegepas in Duitsland,  Nederland, die Baltiese lande, Nordiese lande en Suid-Afrika.

### Ander name 
Ander plaaslike name was gekoppel aan eienskappe van die styl se vorme, die beoefenaars en hul werk, en die skole van denke of studie waar dit gewild was. Verder het baie terme die idee van die "nuutheid" vervang. Voordat die term *Art Noveau* posgevat het was *le style moderne'' ("die moderne styl") in Frankryk die meer algemene benaming. In die Verenigde Koninkryk is dit gekoppel aan die aktiwiteite van Charles Rennie Mackintosh in Glasgow en staan dit dikwels bekend as die "Glasgow"-styl.

Art Nouveau-tendense is ook opgeneem in breër plaaslike bewegings. In Denemarke was dit byvoorbeeld 'n aspek van *Skønvirke* ("estetiese aktiwiteit"), wat weer nouer verband hou met die Kuns en Kunsvlytbeweging. Net so het kunstenaars baie van die blomme- en organiese motiewe van die Art Nouveau in die Młoda Polska ( "Jong pole") beweging in Pole opgeneem. Młoda Polska het egter ook ander artistieke styl ingesluit en 'n breër benadering tot kuns, letterkunde en lewenstyl behels.

duimnael|links|upright|Gedeelte van 'n paneel van teëls deur William Morris ontwerp vir Membland Hall en uitgevoer deur William De Morgan, 1876. (Identifikasie deur Linda Parry, ed.: William Morris, Abrams, 1996

## Nalatenskap 
Die beweging het 'n kort maar hewige bloeityd beleef. In Wes-Europa het die styl teen 1910 reeds tot die verlede behoort, in die ooste het dit wel effens langer oorleef. Dit word egter vandag gesien as 'n belangrike brug tussen die historisisme van Neoklassisisme en Modernisme. Art Nouveau-monumente word nou deur UNESCO erken op die Wêrelderfenislys as betekenisvolle bydraes tot die kulturele erfenis. Die historiese sentrum van Riga, Letland, met die "mooiste versameling van die art nouveau-geboue in Europa", is in 1997 in die lys opgeneem en in 2000 is vier Brusselse dorpshuise deur Victor Horta opgeneem as "werke van die menslike kreatiewe genie wat uitstaande voorbeelde van die Art Nouveau-argitektuur die oorgang van die 19de na die 20ste eeu in die kunste, denke, en die gemeenskap briljant illustreer."

## Verwysings 
## Eksterne skakels