Werkwoordstyd in Afrikaans

Die **werkwoordstyd** of **tempus**  /tɛmpus/ (Latyn vir "tyd"; meervoud: tempora /tɛmpɔra/) handel oor watter tyd of tydsfase uit die oogpunt van die spreker of skrywer 'n gebeurtenis plaasvind. Dit word dan ook hoofsaaklik uitgedruk deur die werkwoord. Dit vorm 'n belangrike deel van die Afrikaanse taalleer.

## Tydvorme 
**Afrikaans, Engels en Duits**

Let wel: Bogenoemde tabel is deur D.J. Potgieter

Die historiese teenwoordige tyd kom algemeen in Afrikaans voor, veral in verhale. Iets wat in die verlede gebeur het, word beskryf asof dit pas gebeur, m.a.w. die vorm is dié van die teenwoordige tyd, maar die betekenis dié van die verlede tyd. Dit word gebruik om die realisme van die verhaal te verhoog.
:: Ek neem toe my boeksak, *pak* my boeke *in*, *groet* vir Moeder, en *stap* skool toe. Toe ek daar *kom*, *sien* ek dat die klok reeds gelui het en ek laat *was*.
Die onderstreepte sinsdeel toon 'n *voltooide verlede tyd* (die klok het reeds gelui voordat die spreker/verteller by die skool aangekom het) binne die *historiese teenwoordige tyd*. Die *sien* is reeds 'n wenk dat die spreker die klok nie gehoor het nie, maar byvoorbeeld op 'n verlate skoolterrein afgekom het, of gesien het die leerders staan reeds in hul rye. Het daar egter gestaan,
:: ...Toe ek daar *kom*, *lui* die klok en ek *stap* vinnig by die hek *in*
wyk die verlede tyd nie af nie. Die spreker/verteller is steeds betyds.

### Omskakeling van bedrywende na lydende sinne 
LW: die onderstaande tabelle fokus alleen op die **werkwoord**:

Onvoltooide teenwoordige tyd, bedrywend:

* Ek **koop** (die huis).
Onderwerp **werkwoord** (voorwerp)

Onvoltooide teenwoordige tyd, lydend:

Ruweg omgekeer:
* (die huis) **word gekoop** deur my.
(voorwerp) **werkwoord** Onderwerp

Beter uiteengeset (werkwoord aan die einde):
* (die huis) **word** deur my **gekoop**.
(voorwerp) **(hulp)werkwoord** Onderwerp **werkwoord**

### Passiewe 
Let wel: eenvoudige passiewe (lydende vorme) in die onvoltooide teenwoordige tyd kan op twee maniere uitgedruk word:

Uit die bedrywende vorm...

* **Die wolf byt die hond.**

...is die volgende lydende vorme korrek:

* Die hond **word gebyt** deur die wolf.
* Die hond **word** deur die wolf **gebyt**.

## Wes-Germaanse tydstabelle 
### Vorgangspassiv en Zustandspassiv 
In onderstaande tabelle word 'n vergelyking gemaak tussen Afrikaans, Duits, Nederlands en Engels. By Duits en Afrikaans wil dit voorkom of daar twee passiewe is wat gedeel word.

* Die *Vorgangspassiv* – verwys na die passief wat klemlê op die *proses* (dikwels aangedui deur *-word*).
* Die *Zustandspassiv* – verwys na die passief wat klemlê op die *resultaat* (van die proses) (dikwels aangedui deur *-wees*)

Dit wil ook voorkom of die veronderstelde Zustandspassiv in Nederlands en Engels afwesig is.

### Onvoltooide teenwoordige tyd 
**In Bedrywende/Aktiewe vorm (Präsens, Onvoltooide teenwoordige tyd, Simple present tense) van sien**

By die onvoltooide teenwoordige tyd word "Ek sien" in die bedrywende vorm (aktief) omgeskakel na "Ek word gesien" in die lydende vorm:

**In Lydende/Passiewe vorm (Präsens, Onvoltooide teenwoordige tyd, Simple present tense)van sien**

Meer volledig:

### Voltooide teenwoordige tyd 
Die Duitse Perfekt, omskryf as *vollendete Gegenwart (Praesens perfectum)*, word hier gebruik. In party Duitse dialekte aan die Suide word hierdie Perfekt gebruik as plaasvervanger vir die Präteritum.

**In Bedrywende/Aktiewe vorm (Perfekt, Voltooide teenwoordige tyd, Present prefect tense) van sien**

By die voltooide teenwoordige tyd word "Ek het gesien" in die bedrywende vorm (aktief) omgeskakel na "Ek is gesien" in die lydende vorm:

**In Lydende/Passiewe vorm (Perfekt, Voltooide teenwoordige tyd, Present prefect tense)van sien**

Meer volledig:

**Let wel**:
* In sekere sinne word *het* bo *is* verkies, soos **dit* **is** *ontstaan uit...* wat eerder *dit* **het** *ontstaan uit...* moet wees. Eersgenoemde voorbeeld word as 'n "deftige vorm" beskou.
* *is geword* word soms ook as 'n "deftige vorm" beskou, maar as onafrikaans.

### Onvoltooide verlede tyd 
**Let wel**: Afrikaans beskik nie oor 'n preterium (onvoltooide verlede tyd) as boekvoorleestaal, soos byvoorbeeld in Nederlands nie: *Hij keek* (hy het gekyk) in stede van *hij kijkt* (hy kyk). Afrikaans maak meestal gebruik van die onvoltooide teenwoordige tyd in die verhaalhede:

Bv. Neville **kyk** na die groot gebou voor hom. (uit: *Geheime Dossiere 3:Sieners*, 1999, Michael Green, Perskor, bl. 185)

In party Suid-Duitse dialekte word die perfektum (sien "Voltooide teenwoordige tyd" bo) gebruik as plaasvervanger vir die Duitse preteritum.

**In Bedrywende/Aktiewe vorm (Perfekt (Suid-Duitsers), Präteritum (Noord-Duitsers), Onvoltooide verlede tyd, Simple past tense) van sien**

By die onvoltooide verlede tyd word "Ek het gesien" in die bedrywende vorm (aktief) omgeskakel na "Ek is gesien" in die lydende vorm:

**In Lydende/Passiewe vorm (Perfekt (Suid-Duitsers), Präteritum (Noord-Duitsers), Onvoltooide verlede tyd, Simple past tense) van sien**

Meer volledig:

### Voltooide verlede tyd 
**In Bedrywende/Aktiewe vorm (Plusquamperfekt, Voltooide verlede tyd, Past Perfect) van sien**

By die voltooide verlede tyd word "Ek het gesien" in die bedrywende vorm (aktief) omgeskakel na "Ek was gesien" in die lydende vorm:

**In Lydende/Passiewe vorm (Plusquamperfekt, Voltooide verlede tyd, Past Perfect)van sien**

Meer volledig:

### Futur I, Onvoltooide teenwoordige toekomende tyd, Simple Future tense 
**In Bedrywende/Aktiewe vorm (Futur I, Onvoltooide teenwoordige toekomende tyd, Simple Future tense) van sien**

Daar kan ook eenvoudig van die teenwoordige tyd gebruik gemaak word, sonder die *sal*, byvoorbeeld:
* Ek speel môre; Ek vlieg Donderdagaand; Ons eet later. - Môre speel ek / Donderdag vlieg ek / Later eet ons.
* Ek luister volgende keer na jou.
* Ek wil nie hê jy moet jou verder oor die saak bekommer nie. (dat jy jou verder oor die saak sal bekommer nie)

By die onvoltooide teenwoordige toekomende tyd word "Ek sal sien" in die bedrywende vorm (aktief) omgeskakel na "Ek sal gesien word" in die lydende vorm:

**In Lydende/Passiewe vorm (Futur I, Onvoltooide teenwoordige toekomende tyd, Simple Future tense) van sien**

Meer volledig:

### Futur II, Voltooide teenwoordige toekomende tyd, Future perfect tense 
**In Bedrywende/Aktiewe vorm (Futur II, Voltooide teenwoordige toekomende tyd, Future perfect tense) van sien**

By die voltooide teenwoordige toekomende tyd word "Ek sal gesien het" in die bedrywende vorm (aktief) omgeskakel na "Ek sal gesien geword het" in die lydende vorm:

**In Lydende/Passiewe vorm (Futur II, Voltooide teenwoordige toekomende tyd, Future perfect tense) van sien**

Meer volledig:

### Onvoltooide verlede toekomende tyd 
Vir Duits gebruik ons hier Konjunktiv II en Futur I.

**In Bedrywende/Aktiewe vorm (Onvoltooide verlede toekomende tyd, Conditional present) van sien**

By die Onvoltooide verlede toekomende tyd word "Ek sou sien" in die bedrywende vorm (aktief) omgeskakel na "Ek sal gesien geword het" in die lydende vorm:

**In Lydende/Passiewe vorm (Onvoltooide verlede toekomende tyd, Conditional present) van sien**

Meer volledig:

### Voltooide verlede toekomende tyd 
Duits gebruik hier die Konjunktiv II in Plusquamperfekt.

**In Bedrywende/Aktiewe vorm (Voltooide verlede toekomende tyd, Conditional perfect) van sien**

By die Voltooide verlede toekomende tyd word "Ek sou gesien het" in die bedrywende vorm (aktief) omgeskakel na "Ek sou gesien geword het" in die lydende vorm:

**In Lydende/Passiewe vorm (Voltooide verlede toekomende tyd, Conditional perfect) van sien**

Meer volledig:

----
: **NOTA:** Dit wil voorkom of sulke voorgestelde vertalings selde, indien ooit, in die volksmond opgang maak. Kyk byvoorbeeld na die volgende kommentaar:

* *Die leeu* **sou ons opgevreet het**, *maar ons is vroegtydig deur ander toeriste gewaarsku*,
in stede van die lydende vorm:
* *Ons *'sou deur 'n leeu opgevreet geword het'*, *maar ons is vroegtydig deur ander toeriste gewaarsku''
: Oorspronklike plasing: Leeu sou ons opgevreet het maar ons was genadiglik gewaarsku deur ander toeriste 20&nbsp;km voor ons sou stop.)

## Sien ook 
* Werkwoordtyd

## Verwysings