open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pelée

**Pelée** (Frans: *Montagne Pelée*, "Kaal Berg" of "Gestroopte Berg") is 'n aktiewe vulkaan in die noorde van die eiland Martinique, 'n Franse oorsese gebiede in die Klein-Antille in die Karibiese See. Sy vulkaankeël bestaan uit lae verharde vulkaniese as en gestolde lawa. Pelée is in 2023 deur Unesco as wêrelderfenisgebied gelys.

Pelée se onlangsste uitbarsting was in 1932. Die uitbarsting in 1902 het die dorp Saint-Pierre verwoes en 29&nbsp;000 tot 30&nbsp;000 mense binne 'n paar minute gedood. Dit was die dodelikste vulkaanuitbarsting van die 20ste eeu.

In die hoofuitbarsting, op 8&nbsp;Mei 1902, het net twee mense in die direkte pad van die ejektastroom oorleef: Een was in 'n swak geventileerde tronk en die ander een, wat ernstige brandwonde opgedoen het, het aan die buitewyke van die stad gewoon.

## Geografiese ligging
Die berg Pelée is die gevolg van 'n tipiese subduksiesone. Laasgenoemde het die Klein-Antille-eilandboog gevorm; dit is 'n halfmaanvormige ketting vulkane van 850 km lank tussen Puerto Rico en Venezuela, waar die Karibiese Plaat die Atlantiese oseaankors, wat tot die Suid-Amerikaanse Plaat behoort, ontmoet. Ander vulkane op die eilandboog is ook bekend vir hulle vulkaniese aktiwiteite, insluitende op Saint Vincent, Guadeloupe en Montserrat.

## Huidige status
Die vulkaan is tans aktief. 'n Paar aardbewings kom elke jaar op Martinique voor. Relatief klein stoomuitbarstings in 1792 en 1851 was bewyse daarvan dat die vulkaan aktief is. Tekens van onstuimigheid sal waarskynlik enige toekomstige aktiwiteit voorafgaan.

Saint-Pierre is nooit ten volle herbou nie, maar 'n paar dorpies met sowat 4&nbsp;000 tot 5&nbsp;000 inwoners is intussen weer daar gebou.

Op 6 Desember 2020 het vulkaanmonitors op Martinique die berg Pelée se waarskuwingsvlak van Groen (normaal) na Geel (rusteloos) verander vanweë 'n toename in seismiese aktiwiteit onder die vulkaan wat in April 2019 begin het. Dit is sover bekend die eerste teken van aktiwiteit sedert die uitbarsting in 1932.

## Sien ook 
* Lys van Wêrelderfenisgebiede

## Verwysings
## Skakels
*   Amptelike Unesco-bladsy
*
Pinatubo

Die **berg Pinatubo** is 'n aktiewe stratovulkaan in die Zambalesberge op die noordelike eiland Luzon van die Filippyne. Sy uitbarstingsgeskiedenis was aan die meeste mense onbekend totdat hy vroeg in 1991 vulkaniese aktiwiteit begin toon het. 

Pinatubo was grootliks weggekalwe deur erosie en verberg deur digte woude, wat 'n paar duisend inheemse Aetas gehuisves het.

## Uitbarsting van 1991
Pinatubo is die bekendste vir sy uitbarsting van magnitude VEI-6 op 15 Junie 1991, een van die grootste vulkaniese uitbarsting van die 20ste.

In Maart en April 1991 het magma van 32&nbsp;km onder Pinatubo begin opstoot en klein aardbewings en kragtige stoomontploffings veroorsaak. Van 7-12&nbsp;Junie het die eerste magma die oppervlak van die berg bereik. Omdat dit die meeste van die gas wat daarin opgelos was, op pad na die oppervlak verloor het, het die magma begin uitvloei, maar daar was geen ontploffende uitbarstings nie. Op 12&nbsp;Junie het miljoene kubieke meters gasryke magma die oppervlak bereik en ontplof in die herontwaakte vulkaan se eerste skouspelagtige uitbarsting. Kleiner uitbarstings wat koepels gevorm het, het tot in 1993 voortgeduur.

Die gevolge van die uitbarsting is wêreldwyd gevoel. Dit het rofweg 10&nbsp;miljard ton, of 10&nbsp;km3, magma uitgewerp, asook 20&nbsp;miljoen ton , wat groot hoeveelhede minerale en giftige metale na die aardoppervlak gebring het. Dit het meer stofdeeltjies in die stratosfeer laat beland as enige uitbarsting sedert Krakatoa in 1883. 

Oor die volgende maande het die aërosols wêreldwyd 'n newel swaelsuur versprei. Globale temperature het in 1991-'93 met sowat 0,5&nbsp;°C gedaal, en daar was 'n tydelike toename in osoonvernietiging.

## Verwysings
## Skakels
Home (rolprent)

***Home*** is 'n rekenaargeanimeerde familie-/buddy-rolprent van 2015 wat deur Tim Johnson geregisseer is en die stemme van Jim Parsons, Rihanna, Steve Martin, Jennifer Lopez, Matt L. Jones, onder andere, gebruik.

## Rolverdeling 
* Jim Parsons as Oh
* Rihanna as Gratuity "Tip" Tucci
* Steve Martin as Kaptein Smek
* Matt L. Jones as Kyle

## Ontvangs 
### Resensies 
Op Rotten Tomatoes gee 53% van 137 beoordelaars die rolprent 'n positiewe resensie, met 'n gemiddelde telling van 5,5/10. Webwerf Metacritic bereik 'n telling van 55/100, gebaseer op 31 resensies, wat staan vir "Gemengd of Gemiddeld".

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Boomranknetel

**Boomranknetel** (*Urera trinervis*) (Hochst.) Friis & Immelman is 'n sagte houtagtige tweehuisige plant, soms 'n epifiet, dit klim tot 20 m, dikwels aan die blaardak en hang in slingers. Dit is een van 'n paar spesies van 44 *Urera* wat deel uitmaak van die familie brandnetel *Urticaceae*. Dit staan in Engels bekend as die *tree climbing-nettle* of *climbing nettle*.

Hierdie spesie word tot op 1600 m aangetref, en is wydverspreid in kuswoud, woudrande en duinewoud van die Oos-Kaap (so ver suid as Port St. Johns) en KwaZulu-Natal, in Oos-Zimbabwe, noord op langs die Afrika-ooskus tot in Ethiopië, en oor tropiese Afrika na Ghana. Dit kom ook in Madagaskar voor.  

## Beskrywing 
Die stingels word by 10 by wortels geheg 10&nbsp;cm in deursnee, is af en toe gewapen met steekhare en straal oorvloedige en helder drinkbare sap uit wanneer dit gesny word. Die bas is grys tot bruinswart en in die lengte gestreep met groot blaar littekens op jong takke. Die pit is sponsagtig, of die stamme is hol in die middel. Blare is eenvoudig en met druppunte, ellipties tot eiervormig met hele rande en spiraalvormig gerangskik. Blare is sterk drie-arig aan die basis, het 2-4 pare laterale senuwees, die basale paar strek tot in die boonste derde van die blaar. Blomme is klein, groenwit van kleur en in lakse okselbome. Bloeiwyses op manlike plante is ongeveer 6,5&nbsp;cm lank, met digte trosse blomme met tussenposes langs die stingels. Die vroulike bloeiwyse is ook laks en paniek, ongeveer 2&nbsp;cm lank, met 'n klein groepie blomme. Vrugte is 'n klein neut of taai, onbehaard, 1,5-2&nbsp;mm lank, ingeslote in aanhoudende, vlesige, oranje/rooi blomblare.

## Fotogalery 

Urera trinervis05.jpg|Vrugte
Urera trinervis06.jpg|Blare
Urera trinervis01.jpg|Blomme en bywortels
Urera trinervis08.jpg|Rankgewoonte

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings
Agapanthus

***Agapanthus*** (bloulelies) is 'n blomplant genus wat tot familie Amaryllidaceae hoort. Die genus is inheems aan Suid-Afrika, Eswatini, Lesotho en Mosambiek en is in 1788 deur L'Heritier geskep. Die genus was aanvanklik deel van die familie *Liliaceae*, toe deel van *Amaryllidaceae* gemaak, weer geskuif na *Alliaceae*, toe weer terug na *Amaryllidaceae* en later is hulle eie familie geskep: *Agapanthaceae*.

Die naam is afgelei van die Griekse woord *agapé* wat liefde en *anthos* wat blom beteken, dus lieflike blom. 

## Spesies 
* *Agapanthus africanus* (L.) Hoffmanns.
* *Agapanthus campanulatus* F.M.Leight.
* *Agapanthus caulescens* Spreng.
* *Agapanthus coddii* F.M.Leight.
* *Agapanthus inapertus* Beauverd
* *Agapanthus pondoensis* F.M.Leight. ex G.D.Duncan
* *Agapanthus praecox* Willd.
* *Agapanthus walshii* L.Bolus

## Verwysings 
## Bron 
* Plants of the World Online
Lahar

[thumb|240px|'n Lahar vloei met 'n riviervallei in Guatemala af naby die [Santa María (vulkaan)|Santa María-vulkaan, 1989]]
[thumb|240px|Die nasleep van 'n lahar weens die uitbarsting van [Galunggung, Indonesië, in 1982.]]

'n **Lahar** (van die Javaanse ꦮ꧀ꦭꦲꦂ) is 'n gewelddadige soort moddervloed wat uit 'n pappery van hoofsaaklik vulkaanpuin en water bestaan. Die materiaal vloei van 'n vulkaan af, gewoonlik met 'n riviervallei langs.

Lahars is uiters verwoestend: Hulle kan teen tientalle meters per sekondes vloei, kan tot 140&nbsp;m diep wees en kan enige struktuur in hulle pad verwoes. Noemenswaardige lahars sluit dié in by die berg Pinatubo en Nevado del Ruiz; laasgenoemde het duisende mense van die stad Armero doodgemaak.

## Beskrywing
Die woord "lahar" is 'n algemene term wat gebruik word om 'n vloeibare mengsel van water en vulkaanpuin te beskryf; dit verwys nie na 'n sekere soort konsentrasie nie. Lahars kan normale strome wees met 'n sedimentkonsentrasie van minder as 30%, hipergekonsentreerde strome met 'n sedimentkonsentrasie van tussen 30 en 60%, of puinstrome met 'n sedimentkonsentrasie van meer as 60%. Die gedrag van 'n lahar kan wissel na gelang van tyd en plek, selfs binne 'n gegewe voorval, vanweë veranderings in sediment- en watertoevoer.

Lahars kan in 'n groot mate in grootte en intensiteit wissel. Klein lahars van minder as 'n paar meter breed en 'n paar sentimeter diep kan teen 'n paar meter per sekonde vloei. Groot lahars wat honderde meters breed en tientalle meters diep is, kan teen 'n paar tientalle meters per sekonde vloei: te vinnig dat mense daarvoor kan weghardloop. Teen steil hellings kan lahars teen vinniger as 200&nbsp;km/h beweeg. Lahars kan verder as 300&nbsp;km ver loop en kan dus katastrofiese verwoesting saai.

Die Osceola-lahar wat sowat 5&nbsp;600 jaar gelede deur die berg Rainier in Washington veroorsaak is, het gelei tot 'n moddermuur van 140&nbsp;m diep in die Witriviercanyon wat 'n gebied van meer as 330&nbsp;km2 bedek het met 'n totale volume van 2,3&nbsp;km3. Lahars van Nevado del Ruiz in Colombia se uitbarsting in 1985 het 'n geraamde 23&nbsp;000 mense in Armero gedood toe die stad onder modder en puin van 5&nbsp;m diep begrawe is.

'n Lahar kan feitlik enige struktuur in sy pad verwoes voordat die modder so hard soos sement word. As dit reën, kan 'n lahar in dryfsand verander wat klam en papperig bly en reddingstogte weke lank in die wiele ry.

## Verwysings
## Skakels
Agapanthus campanulatus

Die **bloulelie** (*Agapanthus campanulatus*) is 'n meerjarige blomplant wat deel van die Amaryllidaceae familie is. Die spesie is inheems aan Lesotho en Suid-Afrika. In Suid-Afrika kom die plant in KwaZulu-Natal, die Oos-Kaap en die Vrystaat voor.

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Plants of the World Online
Agapanthus coddii

***Agapanthus coddii*** is 'n meerjarige blomplant en geofiet wat deel van die Amaryllidaceae familie is. Die spesie is endemies aan Limpopo en kom in die westelike Waterberg voor. Die plant word as seldsaam beskou.

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Plants of the World Online
Samalas

Die berg **Samalas** is 'n vulkaan op die eiland Lombok in Indonesië. 'n Enorme uitbarsting in 1257 het 'n reusagtige kaldera in sy middel laat ontstaan, wat deesdae gevul is met die **Segara Anak-meer**. *Segara Anak* beteken "kind van die see" en verwys na die meer se kleur, wat net so blou soos die see is. 

Die vulkaankeël Gunung Barujari lê aan die oostekant van die meer en veroorsaak sy halfmaanvormige voorkoms. Gasborrels ontsnap van die meer se bodem en help dat die water 'n pH van 7-8 het.

Die oppervlak van Segara Anak is 2004&nbsp;m bo die seevlak en is Indonesië se tweede hoogste kalderameer met 'n aktiewe vulkaan. Gunung Barujari se piek is 2&nbsp;376&nbsp;m bo die seevlak. Die meer is 7,5 x 6&nbsp;km groot en het 'n oppervlakte van 45&nbsp;km2. Die maksimum diepte is 230&nbsp;m.

## Uitbarsting van 1257
In 1257 het 'n katastrofiese uitbarsting op Samalas plaasgevind, wat waarskynlik een van die grootstes in die huidige epog, die Holoseen, was. Dit was waarskynlik van magnitude VEI-7. Dit dui op 'n uitbarsting wat minstens 100&nbsp;km3 ejekta uitwerp. 

thumb|240px||links|Die Segara Anak-meer op 'n geldnoot van Indonesië.
Sulke uitbarstings kom net een of twee keer in 'n millennium voor, hoewel dit onseker is vanweë onvoldoende geologiese en historiese rekords.

Die uitbarstingskolom het tientalle kilometers hoog opgeskiet en piroklastiese strome veroorsaak wat 'n groot deel van Lombok bedek en oor die see na die naburige eiland Sumbawa versprei het. Menslike nedersettings, onder meer die stad Pamatan, is verwoes. As het tot 340&nbsp;km ver op Java geval.

Die uitbarsting is gesien deur mense wat dit op 'n dokument van palmblare, die *Babad Lombok*, aangeteken het. Die aërosols wat in die atmosfeer beland het, het die son se straling geblokkeer en temperature wêreldwyd vir 'n paar jaar laat afneem, met mislukte oeste en hongersnood in Europa en elders as 'n gevolg. Die uitbarsting het 'n groot kaldera agtergelaat wat nou die Segara Anak-meer huisves. Latere vulkaniese aktiwiteit het vulkaniese sentrums in die kaldera gevorm, insluitende die Barujari-keël, wat steeds aktief is.

## Verwysings
## Skakels
Walleria

***Walleria*** is 'n  genus wat tot die familie Tecophilaeaceae hoort en is die eerste keer in 1864 beskryf. Die blomplante is meerjarig en geofiete. Daar is drie spesies in die genus.

## Spesies 
* *Walleria gracilis* (Salisb.) S.Carter
* *Walleria mackenziei* J.Kirk
* *Walleria nutans* J.Kirk

## Verwysings
The Croods

***The Croods*** is 'n rekenaargeanimeerde familie-/buddy-rolprent van 2013 wat deur Kirk DeMicco en Chris Sanders geregisseer is. Die stemme van Nicolas Cage, Emma Stone, Ryan Reynolds, Catherine Keener, Clark Duke, en Cloris Leachman kom onder andere daarin voor.

## Rolverdeling 
* Nicolas Cage as Grug Crood
* Emma Stone as Eep Crood
* Ryan Reynolds as Guy
* Catherine Keener as Ugga Crood
* Clark Duke as Thunk Crood
* Cloris Leachman as Gran
* Randy Thom as Sandy Crood
* Chris Sanders as Belt

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Walleria mackenziei

***Walleria mackenziei*** is 'n meerjarige blomplant wat tot die genus *Walleria* behoort. Die spesie is inheems aan Angola, Demokratiese Republiek die Kongo, Malawi, Mosambiek, Tanzanië en Zambië.

## Bron 
* Plants of the World Online
Oudebaaskraaldam

Die **Oudebaaskraaldam** is 'n opgaardam in die Tankwarivier in die Wes-Kaap.

Hierdie dam in die Tankwa-Karoo is by nagenoeg 32° 24′ suid, 19° 56′ oos, tussen die paaie genommer P2250 en OP8026. Dit is net wes van die grens met die Noord-Kaap, oos-suidoos van die terrein van die Africa Burn-fees en ten noorde van die plaas De Vloeren wat bekend geword het om die avonture van Dirk Ligter.

Die 21 m-hoë grondwal is in 1969 voltooi en het 'n meer tot gevolg gehad met 'n maksimum volume van 34 miljoen m³. Destyds was dit een van die grootste besproeiingsdamme in privaatbesit in die land. Sedert dit onder beheer van die Tankwa Karoo Nasionale Park gekom het, word dit nie meer vir besproeiing gebruik nie.

Omrede die dam 'n wye verskeidenheid voëls (o.a. flaminke) lok, trek ook voëlkenners gereeld hier saam.

## Lees ook
*Lys van grootste damme in Suid-Afrika

## Bibliografie
*Slingsby, Peter: Tankwa-Karoo & the Roggeveld Escarpment. Slingsby Maps, 2018. www. slingsbymaps.com
Kapampangan

**Kapampangan** (*Amánung Kapampángan*, *Amánung Sísuan*; [kəːpəmˈpaːŋən]) is na Tagalog (met Filippyns, as amptelike taal), Cebuano, Ilokano, Hiligaynon, Waray-Waray en Sentraal-Bikol die sewende belangrikste taal van die Filippyne. Die taal word veral in die noordelike dele van die Filippyne gepraat, spesifiek in die sentrale dele van die eiland Luzon. Daarbenewens word Kapampangan deur emigrante in die Verenigde State gepraat, veral in die deelstate Alaska, Hawaii, Kalifornië en Washington.

duimnael|links|Die woord *Kapangpángan* geskryf in Kulitan, dié taal se historiese skryfstelsel
Taalkundiges klassifiseer Kapampangan as 'n Maleis-Polinesiese taal wat nou verwant aan sommige van die ander Austronesiese tale op Luzon. Dit is ietwat minder verwant aan Indonesies en Maleis en het daarnaas nog 'n los verbintenis met Malgassies in Madagaskar.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
La fille de Carthage

***La fille de Carthage*** (Die meisie van Kartago)) is 'n Tunisiese film uit 1924 geskryf deur Haydée Tamzali en geregisseer deur Albert Samama Chikly. Hierdie rolprent se musiek is gekomponeer deur Mark Smythe. Die rolprente speel Hayde Chikly, Ahmed Dziri, Abdelgassen Ben Taleb en Hadj Hadi Dehali in die hoofrolle.

## Rolverdeling 
*Hayde Chikly 
*Ahmed Dziri
*Abdelgassen Ben Taleb 
*Hadj Hadi Dehali

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Walleria gracilis

***Walleria gracilis*** is 'n meerjarige blomplant wat tot die genus *Walleria* behoort. Die spesie is inheems aan die Wes-Kaap en kom in die Olifantsrivier-vallei tussen Klawer en Clanwilliam asook Namibië voor. Die plant het 'n voorkomsgebied van 314&nbsp;km² en word bedreig deur ontwikkeling en landbou aktiwiteite.

## Galery 

Walleria gracilis 15306745.jpg
Walleria gracilis 86517420.jpg

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Plants of the World Online
Suid-Afrikaanse Klas 21E

Die **Transnet Freight Rail Klas 21E** van 2014 is 'n Suid-Afrikaanse elektriese lokomotief.

Op 16 September 2014 is die eerste van die Klas 21E dubbelspanning elektriese lokomotiewe vir Transnet Freight Rail by die CSR Zhuzhou Electric Locomotive Company in China ontplooi. Twee van hierdie lokomotiewe is in China gebou met nog 38 om te volg, terwyl die res in Suid-Afrika gebou is. 

## Vervaardiger 
Die eerste veertig van die honderd 3 kV GS en 25 kV WS dubbelspanning Klas 21E elektriese lokomotiewe vir Transnet Freight Rail is in China gebou deur Zhuzhou Electric Locomotive Co., Ltd., 'n filiaal van die China South Locomotive and Rolling Stock Corporation (CSR), China se toonaangewende treinvervaardiger.

Volgens die projekplan het die ooreenkoms ook die gesamentlike produksie van meer elektriese lokomotiewe, elektriese veelvuldige eenhede, voorstedelike spoorvoertuie en spoorvervoertoerusting vir Suid-Afrika en die Afrika-streek ingesluit.

## Dubbelspanning-bruikbaar 
Soos op die dubbelspanningsklasse 19E en 20E, word die hoof elektriese stroombaan outomaties in óf WS- of GS-modus gekies, gebaseer op die spanning van die oorhoofse kontakdraad wat die lokomotief voed. Om outomatiese probleemvrye oorgang op die vlug te fasiliteer, is die lokomotief toegerus met boordspanningdetektors, terwyl die oorhoofse draad toegerus is met twee houtisolators en 'n 3 m lengte neutrale draad om die WS- en GS-toevoer te skei. Die neutrale gedeelte is aan die spoorlyn verbind, wat as die terugvoergeleier op geëlektrifiseerde lyne dien. 

Die oorgangsproses vereis dat die lokomotief outomaties afgeskakel moet word voordat dit die isolators en die dooie oorhoofse draadgedeelte bereik, en outomaties aangeskakel moet word nadat dit onder die onaangedrewe draad uitgekom het. Dit word gedoen deur 'n paar spoormagnete, een aan weerskante van die neutrale oorhoofse draad en 45 meter uitmekaar. Die twee magnete is gemonteer met hul polariteite omgekeer in verhouding tot mekaar en hulle aktiveer 'n magnetiese aflos wat agter die baanruimer van die lokomotief geleë is om die af- en aanskakel te doen.

## Diens 
Die Klas 21E is in diens geplaas op die 25 kV WS Coalink-lyn tussen Ermelo en die Richardsbaai-steenkoolterminaal. Hulle werk direk vanaf die steenkoolmyne rondom Ermelo, wat onder 3 kV GS loop. Die dubbelspanning Klas 21E-lokomotiewe kan dus hul vragte direk vanaf die myne tot in Richardsbaai sleep sonder om van lokomotiewe in Ermelo te verander om vir die verandering in die kragtoevoer voorsiening te maak.

## Illustrasies 

Lêer:Class 21E 21-040.jpg|21-040 te Koedoespoort, Pretoria op 29 September 2015
Lêer:Class 21E 21-004.jpg|21-004 te Koedoespoort, Pretoria op 29 September 2015
Lêer:Class 21E 21-003.jpg|21-003 te Koedoespoort, Pretoria op 29 September 2015

## Verwysings
Agapanthus walshii

***Agapanthus walshii*** is 'n meerjarige blomplant wat deel van die Amaryllidaceae familie is. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en kom in die Elginvallei voor. Dit het 'n voorkomsgebied van 35&nbsp;km² en is deel van die fynbos. Die spesie se habitat word bedreig deur die uitbreiding van die informele sektor.

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Plants of the World Online
Blinkbergpas

Die **Blinkbergpas** is tussen die Skurweberg en die Swartruggens in die Tankwa-Karoo.

Die pas is by 32° 44′ suid en 19° 26′ oos, op die pad tussen Wupperthal en Op-die-Berg en suidsuidwes van die Grootrivierpas.

Met ‘n maksimum helling van 1:5 bereik die pas ‘n hoogte van 967m bo seespieël.

## Lees ook
*Lys van bergpasse in Suid-Afrika

## Bibliografie 
* Slingsby, Peter: Tankwa-Karoo & the Roggeveld Escarpment. Slingsby Maps, 2018. www.slingsbymaps.com 

## Eksterne skakels 
* Blinkbergpas op mountainpassessouthafrica.co.za
* tracks4africa.co.za
Tibettaanse mastiff

Die **Tibettaanse mastiff** of kortweg **Do khyi** is 'n medium- tot groot grootte honderas wat in Tibet geteel is. Die hond het groot ore en 'n sagte, digte pels. Sy hoofkleure is swart, bruin en rooi.

## Geskiedenis 
Die Tibettaanse mastiff of **Do-Khyi** (*aangebonde hond*) stam uit Tibet en word soms een van die oudste honderasse van die Ooste genoem. 'n Wetenskaplike bewys deur met 'n mitochondriale DNS-ondersoek is nog nie uitgevoer nie. Omdat Tibet tot sy anneksasie in 1950 deur China afgeslote was vir die buitewêreld, word vermoed dat die Tibettaanse mastiff sonder verdere invloed ontwikkel het.

## Voorkoms 
Die Tibettaanse mastiff is 'n mediumgroot, nie oorgroot, kragtige hond. Dit kom in die kleure swart, goud, rooi en swart met bruin voor. 'n Klein wit merkie op die bors en tone word toegelaat. Die pels is baie dig. Die onderlaag is uiters sterk, en die deklaag is stewig en kan saam met die onderlaag enige weer weerstaan. Die hare om die kop en nek vorm 'n maanhaar veral by reuns. Die hond verhaar een keer per jaar in die lente en die tewe kom een keer per jaar op hitte, gewoonlik in die herfs. Dit is 'n ras wat baie stadig ontwikkel: tewe is fisies en geestelik volwasse rondom die derde jaar en reuns neem een tot twee jaar langer.

Die hond toon 'n byna kwadratiese bou met funksionele hoeke tussen die voor- en agterpote en 'n sterk nek. Die stert word oor die rug gekrul gedra. Die kop van die volwasse hond is swaar en breed. Die ore is klein tot medium groot en hang sywaarts langs die kop.

Die minimum hoogte by die skof vir tewe is 61&nbsp;cm en vir reuns 66&nbsp;cm en hul massa is gewoonlik tussen 45 en 70&nbsp;kg.

## Karakter 
Verdraagsaam teenoor kinders, baie lief vir sy eie mense, maar toon soms nie uitermatige liefde nie. Onverskillig en teruggetrokke, soms aggressief teenoor vreemdelinge. Uitstekende waghond en metgesel en gesinshond. Nie vir beginners nie: hy is gehoorsaam, maar slegs wanneer dit hom pas. Hardkoppig, baie beskermend teenoor "sy" mense en gebied en wil altyd die laaste woord hê. Kan blaf as dit buite gehou word. Hy hou nie van 'n hok nie en het kontak met sy mense nodig. Reuns is gewoonlik dominant teenoor ander reuns. Hulle is nie vegters nie en kom gewoonlik goed oor die weg met ander honde.

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Vulkaanboog

thumb|280px|Die vorming van 'n vulkaanboog al met 'n subduksieplaat langs.

'n **Vulkaanboog** is 'n ketting vulkane wat bo 'n subduksiesone ontstaan en van bo af gesien 'n boog vorm. Vulkane in die see vorm eilande en dit lei tot 'n vulkaniese eilandboog. Vulkaanboë ontstaan gewoonlik wanneer 'n oseaanplaat onder 'n ander plaat ingedruk word en lê dikwels parallel met 'n oseaantrog. Die oseaanboog is deurdrenk met water en vlugtige stowwe soos water verlaag die smeltpunt van die aardmantel drasties. Terwyl die oseaanplaat laer gedruk word en afsak, word dit aan al hoe groter druk blootgestel. Die druk druk water uit die plaat en waar dit aan die mantel raak, smelt die mantel en vorm magma onder die boonste plaat. Die magma styg op en vorm 'n boog vulkane parallel aan die subduksiesone.

Daar is twee soorte vulkaanboë: 
* Oseaniese boë ontstaan wanneer die oseaankors onder 'n aangrensende plaat ingedruk word en 'n vulkaniese eilandboog vorm. (Nie alle eilandboë is vulkaanboë nie.)
* Kontinentale boë ontstaan wanneer die oseaankors onder 'n kontinentale kors op 'n aangrensende plaat ingedruk word en 'n boogvormige berggordel vorm.

In sommige situasies kan 'n enkele subduksiesone albei bogenoemde aspekte tot gevolg hê: wanneer 'n deel van 'n oseaanplaat onder 'n kontinent en 'n ander deel onder 'n aangrensende oseaanplaat ingedruk word.

Vulkane is in feitlik enige berggordel teenwoordig, maar dit maak dit nie noodwendig 'n vulkaanboog nie. Groot, geïsoleerde vulkane kom dikwels in 'n berggordel voor. Voorbeelde is Vesuvius en die berg Etna in Italië, wat deel van aparte en verskillende soorte bergvulkaanstelsels is.

Die aktiewe front van 'n vulkaanboog is die gordel waar vulkanisme op 'n gegewe tydstip ontwikkel. Aktiewe fronte kan mettertyd (oor miljoene jare) skuif, en kan hulle afstand van die oseaantrog sowel as hulle breedte verander.

## Verwysings
## Skakels
Lawakoepel

thumb|220px|Die riolitiese lawakoepel van die Chaiténvulkaan tydens die uitbarsting daarvan in 2008-'10.
thumb|220px|Een van die Inyokraters, 'n riolitiese koepel.
[thumb|220px|Die eiland Nea Kameni in die [Santorini-kaldera.]]

'n **Lawakoepel** in vulkanologie is 'n ronde, heuwelvormige uitsteeksel as gevolg van die stadige uitvloeiing van vloeitrae of taai lawa uit 'n vulkaan. Uitbarstings wat koepels vorm, is algemeen, veral aan die grense van konvergente plate. 

Sowat 6% van uitbarstings op aarde vorm koepels. Die kenmerkende koepelvorm word toegeskryf aan taaiheid wat die lawa verhoed om baie ver te vloei. Dié taaiheid kan op twee maniere gevorm word: deur hoë vlakke silika in die magma of deur die ontgassing van vloeibare magma. Aangesien basaltiese en andesitiese koepels gou verweer en maklik opbreek vanweë die verdere invloei van lawa, het die meeste van die koepels wat bewaar gebly het 'n hoë silika-inhoud en bestaan dit uit rioliet of dasiet.

Die bestaan van lawakoepels is al voorgestel as die rede vir sommige koepelvormige strukture op die Maan, Venus en Mars,

## Koepeldinamika
[220px|thumb|Lawakoepels in die kaldera van [Mount Saint Helens.]]
[220px|thumb|Die Valle Grande-koepel in [Nieu-Mexiko.]]

Lawakoepels kan onvoorspelbaar ontwikkel deur middel van twee maniere: die vergroting van die koepel vanweë die invloei van magma na die binnekant van die koepel of lawa wat op die oppervlak verskyn. As 'n deel van die koepel instort en magma blootlê, kan piroklastiese strome ontstaan. Ander gevare is die verwoesting van eiendom weens lawastrome, woudbrande en lahars wat veroorsaak word deur los as en puin. Lawakoepels is een van die belangrikste struktuureienskappe van baie stratovulkane wêreldwyd. Hulle is geneig om buitengewoon gevaarlik uit te bars omdat hulle silikaryk riolitiese lawa bevat.

## Verwysings
## Skakels
* "Global Volcanism Program": Lawakoepels
* USGS-lys van vulkaanterme: Lawakoepel
Strumaria pubescens

***Strumaria pubescens*** is 'n meerjarige blomplant en geofiet wat tot die genus *Strumaria* behoort en deel van die fynbos is. Die spesie is endemies aan die Noord-Kaap en Wes-Kaap. Dit kom op die suidelike Roggeveldberge-eskarp voor. Die populasie is stabiel en die plant word beskou as seldsaam.

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Plants of the World Online
Strumaria bidentata

***Strumaria bidentata*** is 'n meerjarige blomplant en geofiet wat tot die genus *Strumaria* behoort. Die spesie is inheems aan die Noord-Kaap en Namibië. Dit kom in die Richtersveld en die Sperrgebiet in Namibië voor. Dit het 'n voorkomsgebied van kleiner as 70&nbsp;km² en daar is slegs een populasie. Die plant word bedreig deur oorbeweiding en mynbou aktiwiteite.

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Plants of the World Online
Strumaria discifera

***Strumaria discifera*** is 'n meerjarige blomplant en geofiet wat tot die genus *Strumaria* behoort en is deel van die fynbos. Die spesie is endemies aan die Noord-Kaap. Dit kom van Koebee tot op die Bokkeveldberge-eskarp voor. Daar is ses subpopulasies. Die plant word bedreig deur gewasverbouing en indringerplante.

## Subspesies 
Daar is ook twee subspesies:
* *Strumaria discifera subsp. bulbifera* Snijman
* ''Strumaria discifera subsp. discifera

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Plants of the World Online
Strumaria chaplinii

***Strumaria chaplinii*** is 'n meerjarige blomplant en geofiet wat tot die genus *Strumaria* behoort. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap. Dit kom van Vredenburg tot by Langebaan voor. Dit het 'n voorkomsgebied van kleiner as 126&nbsp;km² en daar is vyf subpopulasies. Die plant word bedreig deur ontwikkeling, oorbeweiding en mynbou aktiwiteite. Een subpopulasie van 5000 plante is in die Weskus Nasionale Park waar dit beskerm word.

## Galery 

Strumaria chaplinii flowering Kew 1.jpg
Strumaria chaplinii flowering Kew 2.jpg
Strumaria chaplinii Kew 3 single flower in profile.jpg

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Plants of the World Online
Vulkaankeël

[thumb|220px|Die vulkaan Mayon in die [Filippyne het 'n simmetriese vulkaankeël.]]
[thumb|220px|Osorno in [Chili is 'n voorbeeld van 'n goed ontwikkelde stratokeël.]]
[thumb|220px|Puʻu ʻŌʻō, 'n sintel-en-spatselkeël op [Kīlauea, Hawaii.]]
thumb|220px|Die Koko-krater is 'n tufkeël wat deel van die Honolulu-vulkaanreeks is.
[thumb|220px|Parícutin is groot sintelkeël in [Mexiko.]]

**Vulkaankeëls** is een van die eenvoudigste vulkaniese landvorme. Hulle word opgebou deur ejekta vanuit 'n vulkaanopening. Die ejekta pak om die opening saam in die vorm van 'n keël met 'n sentrale krater. Daar is verskillende soorte vulkaankeëls, na gelang van die aard en grootte van die fragmente wat tydens die uitbarsting uitgewerp word. Soorte sluit in stratokeëls, spatselkeëls, tufkeëls (askeëls) en sintelkeëls.

## Stratokeël
Stratokeëls is groot keëlvormige vulkane waarop lawastrome, uitgewerpte stukke rots en stollingsgesteente gewoonlik om 'n silindriese opening gesentreer is. Anders as skildvulkane, is hulle gewoonlik steil en het hulle periodieke ontploffende en uitvloeiingsuitbarstings. Sommige het ingestorte kraters, wat kalderas genoem word. 

Stratokeëls is gewoonlik andesities tot dasities, en word met subduksiesones verbind. Hulle is ook bekend as "saamgestelde keëls" of "Vesuvius-tipe vulkane".

Spatselkeëls word gewoonlik gevorm deur lawafonteine wat verbind word met mafiese, hoogs vloeibare lawa soos dié van die Hawaise eilande. Die spatsels word die lug ingeskiet, maar het nie tyd om af te koel voordat dit die grond tref nie. Hulle is dus nie heeltemal gestol nie en klou aan die onderste spatsels vas. Saam vloei hulle dan stadig teen die kant van die keël af. Dit word gewoonlik verbind met 'n wisselwerking met grondwater of 'n vlak waterliggaam. Die interaksie tussen die magma, stoom en vulkaangasse lei tot die vorming en uitwerping van fyn puin, wat "vulkaanas" genoem word. Dit het die konsistensie van meel. 

## Sintelkeël
Sintelkeëls is nou vulkane met steil hange wat uit los piroklastiese fragmente bestaan, soos sintels, as of stukkies rots. Hulle word gevorm deur die uitbarsting van lawafonteine uit 'n enkele ronde opening. Wanneer die lawa vol gas gewelddadig die lug ingeskiet word, breek dit op in kleiner fragmente wat stol en terugval aarde toe. 

Die meeste sintelkeëls het 'n bakvormige krater op die kruin.

Gewoonlik bars sintelkeëls net een keer uit. Hulle is meestal vir relatief kort tydperke aktief, tussen 'n paar dae en 'n paar jaar. Van die sintelkeëls wat gemonitor is, het 50% vir korter as 30 dae uitgebars, en 95% het ná 'n jaar uitgedoof geraak. Parícutin se uitbarsting het nege jaar geduur, van 1943 tot 1952. Hulle kom dikwels in vulkaanvelde voor. Binne 'n veld kan uitbarstings miljoene jare duur. 

Keëls wat klaar uitgebars het, word vinnig deur erosie weggekalwe, tensy hulle weer uitbars.

## Verwysings
## Skakels
Klas 16E-stoomlokomotief

Die **Suid-Afrikaanse Spoorweë Klas 16E 4-6-2** van 1935 was 'n stoomlokomotief uit die vorige eeu.

In 1935 het die Suid-Afrikaanse Spoorweë ses Klas 16E-stoomlokomotiewe met 'n  wielrangskikking in snelpassasiersdiens geplaas. 

## Vervaardiger 
Ná die Groot Depressie in Suid-Afrika van 1930-1933, het die Suid-Afrikaanse Spoorweë (SAR) begin om sy Kaapstad – Johannesburg snelpassasiersdiens te verbeter. Om hoër gemiddelde snelhede vir sy belangriker sneltreine te bereik, is die Klas 16E 4-6-2 "Pacific"-tipe lokomotief ontwerp deur AG Watson, Hoof Meganiese Ingenieur van die SAR van 1929 tot 1936, spesifiek vir gebruik met die *Union Express* en die *Union Limited* treine. Ses lokomotiewe is deur Henschel & Son in Kassel, Duitsland gebou en in 1935 afgelewer, genommer in die reeks van 854 tot 859.

## Eienskappe 
Met sy 72 duim (1&nbsp;830mm) deursnee gekoppelde wiele, is die Klas 16E beskou as die merkwaardigste Kaapse spoor snelpassasierslokomotief wat ooit gebou is. Dit het die grootste vuurrooster van enige "Pacific"-lokomotief buite Noord-Amerika gehad. Die gekoppelde wiele was die grootste ooit op enige smalspoorlokomotief en dit het 'n algehele massa en trekkrag gelyk aan of meer as dié van die meeste "Pacifics" buite Noord-Amerika gehad.

Hulle was baie suksesvol, doeltreffend en ekonomies in diens wanneer hulle vragte binne hul kapasiteit getrek het. Toe die oorspronklike houtbakwaens van die *Union-*treine in 1939 vervang is met swaarder staalbakwaens met lugversorging, het die vrag egter tot 600 ton of meer toegeneem en die Klas16E is as onvoldoende beskou vir die taak en na Bloemfontein in die Oranje-Vrystaat verskuif.

Van hier af het hulle gereelde passasierstreine, insluitend die *Orange Express*, noord na Johannesburg en suid na De Aar getrek, asook uit na Kimberley. Toe lugversorgde sitkamerwaens by treine soos die *Orange Express* en *Trans-Karoo* gevoeg is, is hulle weer as nie as sterk genoeg vir die bykomende vrag beskou nie en is hulle uiteindelik in 1972 van diens onttrek. 

Lêer:SAR_Class_16E_854_(4-6-2)_&_AG_Watson.jpg|A.G. Watson staan by een van sy Klas 16E's, 1935
Lêer:SAR Class 16E 854 (4-6-2).jpg|854 by Paardeneiland-loods, Kaapstad, c. 1935
Lêer:SAR Class 16E 854 (4-6-2) b.jpg|No. 854 met die *Union Limited* naby Roodepoort, c. 1936
Lêer:Class 16E on Blue Train.jpg|No. 858 vertrek uit Johannesburg met die Bloutrein, c. 1969
Lêer:SAR Class 16E 858 (4-6-2) a.jpg|No. 858 met rookskerms by Oranjerivierstasie, 23 April 1981
Lêer:SAR Class 16E 857 (4-6-2) c.jpg|857 met rookskerms te Thaba Nchu, 4 Julie 1999
Lêer:SAR Class 16E 858 (4-6-2) c.jpg|No. 858 met rookskerms te Beaconsfield, Kimberley, 3 Julie 1999

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Tamumassief

Die **Tamumassief** is 'n uitgedoofde skildvulkaan in die noordwestelike Stille Oseaan, met die eienskappe van 'n kruising tussen 'n mid-oseaniese rif en 'n skildvulkaan. Op 5 September 2013 het navorsers aangekondig dat dit een vulkaan kan wees – dan sal die Tamumassief die grootste bekende vulkaan op aarde wees. Die vulkaan is sowat 4&nbsp;460&nbsp;m hoog.

William Sager, 'n mariene geofisikus van die Universiteit van Houston het die vulkaan in omtrent 1993 begin bestudeer. Volgens hom en sy span is die Tamumassief "die grootste enkele skildvulkaan wat nog op aarde ontdek is". Ander vulkaniese verskynsels op die planeet is groter, soos die Ontong Java-plato, maar dit is nog nie vasgestel of hulle inderdaad 'n enkele vulkaan of eerder 'n kompleks van verskeie vulkane is nie.

## Verwysings
## Skakels
Droëlandskloofpas

Die **Droëlandskloofpas** is ‘ n pas in die noordelike voetheuwels van die Hexrivierberge.

Hierdie afgeleë pas op die grondpad genommer OP-5896 is by nagenoeg 33° 10′ suid, 19° 35′ oos, noord van die Hottentotskloof en suidwes van die Inverdoorn-natuurreservaat in die suide van die Tankwa-Karoo. Die pas is op ‘n verbindingspad tussen die paaie R303 (tussen Prince Alfred Hamlet en Op-die-Berg) en die R355 (tussen Karoopoort en Calvinia).

Dit bereik ‘n hoogte van 1226m bo seespieël en ‘n maksimum helling van 1:6. Die pas is slegs bruikbaar met ‘n viertrekvoertuig.

## Lees ook
*Lys van bergpasse in Suid-Afrika

## Bibliografie
*Slingsby, Peter: Tankwa-Karoo & the Roggeveld Escarpment. Slingsby Maps, 2018. www.slingsbymaps.com 

## Eksterne skakels 
* Droëlandskloofpas op www.mountainpassessouthafrica.co.za
Vulkaanskeur

thumb|240px|'n Vulkaanskeur en lawakanaal.

'n **Vulkaanskeur**, ook bekend as 'n **skeuropening** of **uitbarstingskeur**, is 'n lineêre vulkaanopening waardeur lawa uitbars, meestal sonder enige ontploffende aktiwiteit. Die opening is gewoonlik 'n paar meter breed en kan baie kilometers lank wees. Skeure kan groot vloedbasalte veroorsaak wat eers in lawakanale vloei en later in lawatonnels. Ná 'n tyd bou die uitbarsting spatselkeëls op en kan dit op een of meer van hulle konsentreer. 

Die intrusiegange wat die skeure voed, bereik die oppervlak van dieptes van 'n paar kilometer en verbind hulle met dieper magmareservoirs, dikwels onder vulkaansentrums. Skeure word gewoonlik aangetref in of langs klowe en kloofsones, soos Ysland en die Oos-Afrikaanse Skeur. Dit kom ook dikwels op skildvulkane voor.

## Verwysings
## Skakels
Maat Mons

**Maat Mons** is 'n enorme skildvulkaan, die tweede hoogste berg en hoogste vulkaan, op die planeet Venus. Dit rys 8&nbsp;km bo die gemiddelde planeetradius uit, en 4,9&nbsp;km bo die omringende vlaktes. Dit is genoem na die Egiptiese godin van waarheid en die reg, Maät.

## Struktuur en aktiwiteit
Maat Mons het 'n groot kaldera van 28 × 31&nbsp;km op sy kruin. Binne die kaldera is daar nog minstens vyf kleiner kraters van tot 10&nbsp;km breed.

Onlangs studies het aangetoon die vulkaanstruktuur, verspreiding van lawastrome, kraters, kruinvorm en ander kleiner verskynsels dui op onlangse aktiwiteit op Maat Mons. Hedendaagse uitbarstings op Maat Mons is egter nog nie bevestig nie.

## Verwysings
## Skakels
*3D-uitsig op Maat Mons
Groot Depressie in Suid-Afrika

Die **Groot Depressie** het 'n uitgesproke ekonomiese en politieke uitwerking op Suid-Afrika gehad, soos dit destyds op die meeste nasies gehad het. Namate wêreldhandel gedaal het, het die vraag na Suid-Afrikaanse landbou- en mineraaluitvoer drasties gedaal. Daar word geglo dat die sosiale ongemak wat deur die depressie veroorsaak is 'n bydraende faktor was in die skeuring in 1933 tussen die "gesuiwerde" en "smelter"-faksies binne die Nasionale Party en die Nasionale Party se daaropvolgende samesmelting met die Suid-Afrikaanse Party.

Die skielike gebrek aan vraag het pryse van kommoditeite wat vir baie Afrikanerboere winsgewend was, skerp laat tuimel. Die prys van wol het byvoorbeeld tussen 1925 en 1933 met 75% gedaal. ’n Groot deel van die landboubedryf kon nie verbande op hul oorgekapitaliseerde plase terugbetaal nie. So het die Nasionale Party gevind dat hy guns verloor het by sy grootste kieserskorps – konserwatiewe, plattelandse Boere.

Suid-Afrika is van 'n algehele ineenstorting gered deur die goudmynbedryf &#x2014; een van die grootste en mees gevorderde destyds &#x2014; aangesien die prys van goud vinnig gestyg het namate beleggers 'n toevlugsoord van die dooie effektemark gesoek het. Groeiende gouduitvoer het ietwat vergoed vir die verlies aan ander handelsinkomste. Soos die situasie met die Boere het die Nasionale Party egter steun verloor aangesien die swak ekonomie die goudkorporasies gedwing het om wit arbeiders met swakkerbetaalde swartes te vervang.

Die Nasionale Party-geleide regering het bankrotskap afgeweer deur onder meer belasting op invoere, petrol en posgeld te verhoog. Hierdie "onregverdige" belasting het gelei tot verdere afkeur van die regerende regering.

Die koalisieregering tussen Jan Smuts en JBM Hertzog was suksesvol in 1933, deels omdat Smuts 'n skynbegroting aan die publiek voorgehou het wat wys hoe Suid-Afrika se ekonomiese ellende en stagnasie opgehef kan word deur die Suid-Afrikaanse pond te laat sweef en dit van die Goudstandaard te verwyder, en sodoende uitvoere te verbeter, en 'n scenario te skep waarin onnodige belasting verwyder kon word.

## Verwysings
Strumaria karoopoortensis

***Strumaria karoopoortensis*** is 'n meerjarige blomplant en geofiet wat tot die genus *Strumaria* behoort. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap. Dit kom vanaf die suidelike Tankwa Karoo tot by die Anysberg voor. Daar is twee subpopulasies wat saam minder as 1000 plante het.

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Plants of the World Online
Groot magmaprovinsie

[thumb|300px|Net 'n paar van die grootste groot magmaprovinsies (in donkerpers) kom op dié kaart voor. Dit beeld geologiese korsprovinsies uit soos gesien in [Seismologie|seismiese data.]]

'n **Groot magmaprovinsie** (Engels: *large igneous province* of *LIP*) is in geologie 'n vulkaniese vlakte wat ontstaan deur die stolling van enorme hoeveelhede magma (meestal basalt). Die vorming van GMP's word soms toegeskryf aan mantelpluime (hipotetiese kolomme warm materiaal) of aan prosesse wat verbind word met divergente (uitmekaar bewegende) tektoniese plate. Die vorming van sommige GMP's in die afgelope 500&nbsp;miljoen jaar stem ooreen met tydperke van massauitsterwings en vinnige klimaatsveranderings, wat tot verskeie hipoteses gelei het oor 'n verband tussen die verskynsels. GMP's verskil basies van enige ander huidige aktiewe vulkane of vulkaanstelsels.

## Definisie
In 1992 het navorsers die eerste keer van "groot magmaprovinsies" begin praat om te verwys na gebiede van groter as 100&nbsp;000&nbsp;km2 (sowat die oppervlakte van Ysland) van mafiese stollingsgesteentes wat binne 'n relatief kort geologiese tydperk geskep is: 'n paar miljoen jaar of korter. Mafiese basaltseebodems en ander geologiese produkte van "normale" plaattektoniek was nie in die definisie ingesluit nie.

Die definisie is al uitgebrei en verfyn, en word steeds aan geskaaf. Dit word nou dikwels gebruik vir alle soorte stollingsgesteentes en nie net mafiese gesteentes nie. Sommige GMP's is geografies ongeskonde, soos die basaltiese Dekan-trappe in Indië, terwyl ander opgebreek en geskei is deur plaatbewegings, soos in Brasilië en Noordwes-Afrika.

## Vorming van GMP's
Die aarde het 'n buitenste kors wat uit 'n paar bewegende tektoniese plate bestaan wat dryf op 'n soliede, konvektiewe mantel bo-op 'n vloeibare kern. Die mantel se vloei word aangedryf deur die afsakking van koue tektoniese plate tydens subduksie en die gepaardgaande opstyging van pluime warm materiaal uit die binneste vlakke. GMP's word ook dikwels gekoppel aan warm kolle, waar mantelpluime ook ontstaan en na die oppervlak van die aarde beweeg. 

Wanneer die warm pluime in een van die bogenoemde gevalle die litosfeer bereik, sprei dit uit en smelt groot hoeveelhede basaltmagma. 

Wanneer 'n GMP ontstaan, het dit dikwels 'n oppervlakte van 'n paar miljoen&nbsp;km2 en volumes van sowat 1&nbsp;miljoen&nbsp;km3. In die meeste gevalle word die grootste deel van 'n basaltiese GMP se volume in minder as 'n miljoen jaar gevorm. 

## Verwysings
## Skakels
Kriovulkaan

[thumb|220px|Doom Mons, een van die betroubaarste kriovulkane op [Saturnus se maan Titaan.]]
[thumb|220px|Pluime van [Enkelados (maan)|Enkelados wat een van Saturnus se ringe voed, lyk of dit van naby die suidpool uitgewerp word.]]

'n **Kriovulkaan** (soms 'n **ysvulkaan** genoem) is 'n soort vulkaan wat vlugtige stowwe soos water, ammoniak of metaan by of onder hulle vriespunt in 'n ekstreme omgewing uitbars. Dit is basies die soort vulkanisme wat op aarde gesien word, met vloeistof en bevrore vlugtige stowwe as geologiese allegorieë van respektiewelik gesmelte en soliede rots. 

## Beskrywing
Dié stowwe, wat saam gewoonlik bekend is as "kriomagma" of "kriolawa", 

Kriovulkane is moontlik geïdentifiseer op Pluto, Titaan en Ceres, en 'n paar koepels op Europa kan ook 'n kriovulkaniese oorsprong hê. Ysgeisers is ook al waargeneem op Enkelados en moontlik Triton, hoewel hulle sover bekend nie vulkane vorm nie.

## Verwysings
## Skakels
Strumaria leipoldtii

***Strumaria leipoldtii*** is 'n meerjarige blomplant en geofiet wat tot die genus *Strumaria* behoort. Die spesie is endemies aan die Wes-Kaap en kom by Lambertsbaai voor. Daar is een populasie met ongeveer 200 plante. Die plant word bedreig deur steengroefwerke.

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Plants of the World Online
Strumaria luteoloba

***Strumaria luteoloba*** is 'n meerjarige blomplant en geofiet wat tot die genus *Strumaria* behoort. Die spesie is inheems aan die Noord-Kaap en Namibië. Dit kom voor van die suide van Namibië tot by Eksteenfontein in die Richtersveld. Daar is slegs een populasie wat bedreig word deur oorbeweiding en vertrapping deur vee.

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Plants of the World Online
Strumaria massoniella

***Strumaria massoniella*** is 'n meerjarige blomplant en geofiet wat tot die genus *Strumaria* behoort. Die spesie is endemies aan die Noord-Kaap en kom van Kamiesberg tot by Loeriesfontein voor. Daar is drie populasies wat minder as 500 plante bevat.

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Plants of the World Online
Vlag van die Oranje-Vrystaat

[duimnael|250px|[Lêer:FIAV_historical.svg|23x23px Vlag van die Oranje-Vrystaat]]
Die **Vlag van die Oranje-Vrystaat** is amptelik van 1857 tot 1902 gebruik. Dit is vervang deur die vlag van die Oranjerivierkolonie.

## Geskiedenis 
Toe die Oranje-Vrystaat in Februarie 1854 'n onafhanklike republiek geword het, het die regering 'n rooi, wit en blou vlag gehys. Besonderhede van die presiese ontwerp is nie opspoorbaar nie, maar dit was vermoedelik soortgelyk aan die hedendaagse vlag van Nederland. Dit was klaarblyklik bedoel as 'n tydelike vlag, aangesien die eerste Staatspresident, Josias Philip Hoffman, koning Willem III van Nederland (regeer 1849–1890) gevra het om die nuwe staat wat die Nederlandse koninklike familie se naam dra, van 'n vlag en wapen te voorsien. Die koning het gemoedelik ingestem.

’n Vlag en wapen is deur die Hoge Raad van Adel in Nederland ontwerp. Dit is 'n jaar later, op 23 Februarie 1857, die derde herdenking van die republiek, amptelik in gebruik geneem, en is gebruik totdat die republiek op 31 Mei 1902 tot 'n einde gekom het.

Die vlag is later in die ontwerp van die nasionale vlag van Suid-Afrika (van 1928 tot 1994) opgeneem en ook deur die Anglo-Boereoorlogmuseum en die Voortrekkermonument gebruik.

## Beskrywing 
Die vlag het bestaan uit sewe horisontale bande van 4 wit en 3 oranje, met die Nederlandse vlag in die kanthoek.

## Verwysings 
## Bronne 
* Brownell, F.G. *National and Provincial Symbols*. 1993.
* Burgers, A.P. *Sovereign Flags over Southern Africa*. 1997.
* Burgers, A.P. *The South African Flag Book*. 2008.
* Pama, C. *Lions and Virgins*. 1965.
Strumaria merxmuelleriana

***Strumaria merxmuelleriana*** is 'n meerjarige blomplant en geofiet wat tot die genus *Strumaria* behoort en deel is van die Sukkulente Karoo. Die spesie is endemies aan die Noord-Kaap en kom in die noordelike Namakwaland by Springbok en Steinkopf voor. Die plant word as seldsaam beskou.

## Bronnelys 
* SANBI Redlist
* Plants of the World Online
Hippokampus (maan)

duimnael|Die mane van Neptunus en hulle bane. Die baan van Hippokampus word in rooi aangedui.
**Hippokampus** is 'n maan van Neptunus. Die maan is ongeveer 18 kilometer in deursnee en draai om Neptunus in 0,9362 dae. Die baan van Hippokampus is tussen die bane van Larissa en Proteus. Die maan is in 2013 deur Mark Robert Showalter, 'n navorser aan die SETI-instituut, ontdek. Hy het hiervoor 150 foto's van die Neptunus-stelsel wat van 2004 tot 2009 deur die Hubble-ruimteteleskoop geneem is, gebruik. Net soos die ander mane van Neptunus, is Hippokampus na 'n Griekse watergod vernoem; die tydelike naam was S/2004 N 1.

## Verwysings
Peléaanse uitbarsting

thumb|220px|'n Peléaanse uitbarsting: 1.&nbsp;aspluim, 2.&nbsp;neerstorting van vulkaanas, 3.&nbsp;lawakoepel of , 4.&nbsp;vulkaanbom, 5.&nbsp;piroklastiese stroom, 6.&nbsp;lae lawa en as, 7.&nbsp;stratum, 8.&nbsp;magmabuis, 9.&nbsp;magmakamer, 10.&nbsp;intrusiegang

'n **Peléaanse uitbarsting** is 'n soort vulkaanuitbarsting met vloeitrae magma, gewoonlik van rioliet of andesiet. Hulle deel eienskappe met Pliniese uitbarstings. 

## Beskrywing
Die belangrikste eienskap van 'n Peléaanse uitbarsting is die teenwoordigheid van 'n gloeiende asstorting, wat 'n piroklastiese stroom genoem word. Nog 'n kenmerk is die vorming van 'n lawakoepel. Kort strome as of die skepping van puimsteenkeëls kan ook voorkom.

Die aanvanklike fases van die uitbarsting word gekenmerk deur piroklastiese strome. Die tefradeposito's is kleiner as by die ooreenkomstige Pliniese of Vulcano-uitbarstings. Die vloeitrae magma vorm dan 'n steil lawakoepel of lawanaald in die vulkaan se opening. Die koepel kan later ineenstort, en dit lei tot strome as en warm blokke. Die uitbarstingsiklus word gewoonlik binne 'n paar jaar voltooi, maar kan dekades duur, soos in die geval met Santiaguito.

Die uitbarsting van die berg Pelée in 1902 (VEI-4) is die eerste geval van 'n Peléaanse uitbarsting, wat na dié berg genoem is.

## Sien ook
*Pliniese uitbarsting, 'n soortgelyke verskynsel.

## Verwysings
## Skakels