open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Biltmore Estate

230px
**Biltmore Estate**

**naby Asheville, Noord-Carolina** 

----

**Opgerig**

Tussen 1889 en 1895

----

**Boustyl**

Châteauesque

----

**Argitek**

Richard Morris Hunt

----

**Webtuiste**
*Biltmore House*

**Biltmore** is 'n groot privaat landgoed en toeristelokpunt in die Blue Ridge-berge naby Asheville in westelike Noord-Carolina. Biltmore House, die hoofgebou op die terrein, het tussen 1889 en 1895 as herewoning in die Châteauesque-styl vir George Washington Vanderbilt II en sy vrou Edith ontstaan. Europese herewonings en kastele, wat die egpaar tydens sy vakansies in die Ou Wêreld bewonder het, het as voorbeeld gedien. Met 250 vertrekke en 'n oppervlakte van meer as 16&nbsp;000 m² is dit die grootste woning in privaat besit in die Verenigde State.
duimnael|links|220px|Biltmore House se wintertuin
duimnael|links|220px|Banketsaal in Biltmore House
duimnael|links|220px|Banketsaal in Biltmore House
duimnael|links|220px|Kaggel in die banketsaal
Die Biltmore-landgoed en -herehuis is vandag steeds in besit van George Washington Vanderbilt II se nakomelinge, maar staan oop vir die publiek. Die herehuis is een van die indrukwekkendste voorbeelde van Gilded Age-boukuns wat bewaar gebly het, net soos die omliggende tuin in die *jardin à la française* en Engelse landskapstuin-styl 'n beduidende plek in die tuinboukuns inneem wat uit dié periode oorgelewer is. Die *American Institute of Architects* het die herewoning in 2007 agste geranglys op sy lys van Amerika se gunsteling-boukuns.

## Verwysings 
## Literatuur 
* Henry Wiencek en Donna M. Lucey: ''National Geographic Guide to America's Great Houses*. National Geographic Society 1999, bl. 138-141

## Eksterne skakels 
* *Amptelike webtuiste van Biltmore''
Elamities

Darius

**Elamities** is 'n uitgestorwe taal wat deur die antieke Elamiete in die Midde-Ooste gepraat is. Elamities was die primêre taal van die Elamiete in hedendaagse Suidwes-Iran van 2800-550 v.C. Die laaste Elamitiese geskrifte dateer uit die tyd van die verowering van die Persiese Ryk deur Alexander die Grote.

Elamities is aan geen ander bekende taal verwant nie en word derhalwe as 'n geïsoleerde taal beskou. Die Elamitiese wigskrif is op die Akkadiese wigskrif gebaseer.

Die Behistoen-inskripsie in Iran is deur Darius I in Oud-Persies, Babilonies ('n vorm van Akkadies) en Elamities gekerf.

## Eksterne skakels 
* Ancient Scripts: Elamite
* An overview of Elamite (in German) by Ernst Kausen
Mopaniegeeldoring

__NOTOC__

Die **Mopaniegeeldoring** (*Rhigozum zambesiacum*) is 'n struik of 'n boom wat deel is van die *Bignoniaceae* familie. Die spesie is inheems in Botswana, Eswatini, Mosambiek, Suid-Afrika en Zimbabwe. In Suid-Afrika kom die plant in KwaZulu-Natal, Limpopo en Mpumalanga voor, meer spesifiek vanaf die noorde van KwaZulu-Natal, langs die Lebomboberge tot in die Limpoporiviervallei. Die boom kom ook in die Zambeziriviervallei voor. Hierdie boom groei in laagliggende bosveld en op klipperige plekke.

Die boom se FSA-nommer is 676.

## Fotogalery 

Lêer:Amethyst Fruit Chafer (Leucocelis amethystina) feeding on Mopane Yellowthorn (Rhigozum zambesiacum) (11588493694).jpg|Blomme met kewer
Lêer:Mopane Yellowthorn (Rhigozum zambesiacum) (11588350103).jpg|Blomme en vars loof

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronne 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
Pienkjakaranda

Die **Pienkjakaranda** (*Stereospermum kunthianum*) is 'n middelgroot boom wat voorkom en groei op termiethope, in oewerbos of op klipperige heuwels in die Zambeziriviervallei. Die boom het aanskoulike pienk blomme met rooi strepies wat in groot pluime gedra word. Die vrug is plat en houtagtig.

## Fotogalery 

Lêer:Stereospermum kunthianum02.jpg|Bas
Lêer:Stereospermum kunthianum03.jpg|Loof
Lêer:Stereospermum kunthianum04.jpg|Vrugte

## Sien ook 
* Lys van uitheemse bome wat in Suid-Afrika voorkom
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bron 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013
Jean Cook

**Jean Cook** (gebore in Pietermaritzburg, Suid-Afrika op 14 Augustus 1991) is ’n rugbyspeler wat vir die Vrystaat Cheetahs op flank in die Curriebeker en die Cheetahs in Superrugby speel.

Cook het die Vrystaat in die Cravenweek verteenwoordig op hoërskool. Daarna het hy die Vrystaat in die onder 19-ouderdomsgroep verteenwoordig en in 2011 het hy vir die Ixias van die Sentrale Universiteit van Tegnologie in die Varsityskildtoernooi gespeel. In dieselfde jaar het hy Suid-Afrika by die IRR Junior Wêreldkampioenskap verteenwoordig. In 2012 het hy na Pretoria verhuis waar hy in die Varsitybeker vir die Universiteit van Pretoria en die Blou Bulle uitgedraf het. Hy het ook een wedstryd vir die Bulls in die Superrugbykompetisie gespeel. 

In 2014 is hy terug na Bloemfontein waar hy vir die Cheetahs in die Superrugbytoernooi speel.

## Eksterne skakels 
* 
* Jean Cook by itsrugby
Handré Pollard

**Handré Pollard** (gebore in Somerset-Wes op 11 Maart 1994) is ’n Suid-Afrikaanse rugbyspeler wat op losskakel vir die Blou Bulle in die Curriebeker en die Bulls in Superrugby gespeel het.

Pollard maak op 28 Junie 2014 sy Springbokdebuut teen Skotland in Port Elizabeth en teken 13 punte met die stewel aan. Hy was ook deel van Suid-Afrika se span tydens die rugbywêreldbekertoernooie in 2015, 2019 en 2023.

## Toetsdrieë 
## Eksterne skakels 
* SA rugby profiel 
* itsrugby.co.uk profiel
Perssambreelblom

Die **perssambreelblom** (*Karomia speciosa*) is 'n boom wat voorkom in Mosambiek, eSwatini en langs die Lebomboberge. Die blom het 'n groot, pieringvormige kelk.

## Galery 

Wild Parasol Flower (Karomia speciosa) (11902274623).jpg
Karomia speciosa - Bok Tower Gardens - DSC02250.jpg
Karomia speciosa 1DS-II 2-5787.jpg
Chinese Hats (Karomia speciosa) (47446704061).jpg|In Skukuza-ruskamp, Mpumalanga
Karomia speciosa 1DS-II 2375.jpg
Karomia speciosa 319246470.jpg

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the Worldonline
Noordelike perssambreelblom

Die **Noordelike perssambreelblom** (*Karomia tettensis*) is 'n struik wat deel van die Lamiaceae familie is. Die spesie is inheems aan Malawi, Mosambiek, Zambië en Zimbabwe. Dit kon grotendeels in die Zambeziriviervallei voor. Die kelke is pienk tot pers van kleur.

## Galery 

Starr-121108-0699-Karomia tettensis-flowers-Pali o Waipio-Maui (24900280250).jpg
Starr-121108-0700-Karomia tettensis-flowers-Pali o Waipio-Maui (24569089453).jpg

## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* Plants of the World Online

## Sien ook 
* Lys van uitheemse bome wat in Suid-Afrika voorkom
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
Watervaalbos

Die **watervaalbos** (*Brachylaena neriifolia*) is 'n boom wat tot 6 m hoog word. Die spesie is endemies aan Suid-Afrika en kom in die Noord-Kaap, Oos-Kaap en Wes-Kaap voor en is deel van die fynbos. Die boom groei gewoonlik op rivieroewers. Die blare is smal ellipties en meesal gaafrandig, effens na onder gerol. Die onderkant is witterig.

## Galery 

Brachylaena neriifolia tree - WesternCape SouthAfrica.JPG|'n Watervaalbos in die Wes-Kaap
Brachylaena neriifolia - Cape Silver Oak - South Africa 9.JPG
Brachylaena neriifolia 1DS-II 0674.jpg
Brachylaena neriifolia 1DS-II 0681.jpg
Brachylaena neriifolia Cape SilverOak tree - SouthAfrica.JPG
Brachylaena neriifolia03.jpg

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels 
* 
*
Bitterblaar

Die **Bitterblaar** of **suurbos** (*Brachylaena elliptica*) is 'n struik of klein boom wat voorkom vanaf Gqeberha in die Oos-Kaap tot in die suide van KwaZulu-Natal. Die boom groei in kus- en oewerbos asook in bosveld in laagliggende streke.
Op die SANBI-rooilys is dit as *veilig* gelys. Dit is endemies aan Suid-Afrika.

## Verwysings 
## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* Plants of the World Online
* REDLIST Sanbi

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
Laeveldvaalbos

Die **laeveldvaalbos** (*Brachylaena huillensis*) is 'n klein boom wat in KwaZulu-Natal, in die Lebomboberge weswaarts tot by Mahikeng, langs die grens van Botswana en tot in die suide en ooste van Zimbabwe voorkom. Die spesie is inheems in Angola, Botswana, Kenia, Mosambiek, Namibië, Tanzanië en Zimbabwe. Die boom groei in droë dele op klipperige plekke en in sandgrond.

## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* Plants of the World Online
* REDLIST Sanbi

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
Fynbitterblaar

Die **fynbitterblaar** (*Brachylaena ilicifolia*) is 'n struik tot klein boom wat inheems aan Botswana, Eswatini en Suid-Afrika is. Dit kom op klipperige plekke of op hellings in bosveld voor.

## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* Plants of the World Online
* REDLIST Sanbi

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
Oegarities

**Oegarities** is 'n uitgestorwe noordwes-Semitiese taal wat deur Franse argeoloë in 1928 ontdek is. Dit staan bekend amper eksklusief uit skrifte wat in die stad Oegarit (hedendaagse Ras Shamra) in Sirië gevind is.

Oegarities is geskryf deur die Oegaritiese alfabet te gebruik.
Brachylaena

***Brachylaena*** is 'n boom genus wat hoort tot die familie *Asteraceae*. Hierdie genus is wydverspreid en is die tweede grootste genus in die familie. Die meeste spesies klein tot middelgroot bome. Al die spesies se blare is enkelvoudig, spiraalgewys gerangskik en ongelykkleurig. Die blare is glansend en donkergroen aan die bokant en wollerig aan die onderkant.

## Spesies 
Daar is twaalf spesies wat tot die genus hoort:
* *Brachylaena discolor* DC.
* *Brachylaena elliptica* Less.
* *Brachylaena glabra* (L.f.) Druce
* *Brachylaena huillensis* O.Hoffm.
* *Brachylaena ilicifolia* (Lam.) E.Phillips & Schweick.
* *Brachylaena merana* Humbert
* *Brachylaena microphylla* Humbert
* *Brachylaena neriifolia* (L.) R.Br.
* *Brachylaena perrieri* Humbert
* *Brachylaena ramiflora* Humbert
* *Brachylaena stellulifera* Humbert
* *Brachylaena uniflora* Harv.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* *Algemene gids tot BOME*. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 

## Eksterne skakels 
* 
*
OV3H

duimnael|300px|Skoolkinders besig om te lees

**OV3H** is ‘n lees- en begripsmetode vernoem na die vyf stappe: Oorsig, Vrae, Herlees, Herroep en Hersien.
Die metode is die eerste keer in 1946 deur Francis Pleasant Robinson in sy boek *Effective Study* bekendgestel na aanleiding van beginsels wat in die 1930's gedokumenteer is.

Die metode is aanvanklik vir kollege-studente geskep, maar kan ook deur laerskoolleerlinge ingespan word sodra hulle langer en meer komplekse tekste begin lees (rondom graad vier).

## Stappe 
Die metode werk soos volg:

### Oorsig 
* Loerlees, vluglees oor die hele werk en kry ‘n oorsig van die werk.
* Waaroor gaan dit?
* Stel vir jou ‘n raamwerk op van die hooftemas en opskrifte.

### Vrae 
Vrae jouself die volgende vrae en lees die gedeelte deur om die antwoorde op jou vrae te kry:
* Wat weet ek klaar van die onderwerp?
* Wat moet ek weet van die onderwerp?
* Wat wil ek weet van die onderwerp?
* Vra, wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe.
* Watter soort vrae sal in die eksamen gevra word?

### Herlees (H1) 
* Lees nou krities en met volle aandag.
* Lees sodat jy kan verstaan waaroor die onderwerp gaan.
* Gebruik merkers of onderstreep belangrike feite en sleutelwoorde.
* Maak ‘n lys van jou sleutelwoorde.

### Herroep (H2) 
* Kyk nou na die hoofopskrifte, die raamwerk wat jy opgestel het en die sleutelwoorde wat jy gekies het.
* Maak jou werk toe en kyk wat jy kan onthou deur te kyk na jou sleutelwoorde.
* Lees weer die gedeelte om seker te maak dat jy al die belangrike inligting onthou het.
* Merk die inligting wat jy nie kon onthou het nie en herhaal dit weer.

### Hersien (H3) 
* Hersien die werk deur weer te kyk na die sleutelwoorde wat jy neergeskryf het.
* Probeer die feite herhaal.
* Lees weer die belangrikste gedeeltes.

## Verwysings
Laeveldbittertee

Die **laeveldbittertee** (*Vernonia colorata*) is 'n struik of 'n boom wat wyd in Afrika voorkom. In Suid-Afrika kom dit in die noorde van KwaZulu-Natal, Limpopo en Mpumalanga voor. Dit is ook inheems in Aldabra, Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Chagos-argipel, Comore-eilande, Demokratiese Republiek die Kongo, Eswatini, Gaboen, Gambië, Ghana, Guinee, Guinee-Bissau, Golf van Guinee-eilande, Ivoorkus, Kaap Verde, Kameroen, Kenia, Madagaskar, Malawi, Mali, Mauritanië, Mosambiek, Nigerië, Republiek die Kongo, Senegal, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Sierra Leone, Tanzanië, Togo, Zambië en Zimbabwe.

Dit groei langs strome en aan woudrande; dit is 'n bosveld en struikbosspesie.

## Fotogalery 

Gymnanthemum coloratum, bloei- en vrugtepluim, Jan Celliers Park.jpg|Bloeipluim en ontwikkelende vrugtepluim van 'n Laeveldbittertee, Jan Celliers Park, Pretoria
Gymnanthemum coloratum, pluime, Jan Celliers Park.jpg|Blommende Laeveldbittertee, Jan Celliers Park, Pretoria

## Bronne 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* Plants of the World Online
* REDLIST Sanbi

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Eksterne skakels 
* 
*
Mark Swift

**Mark Swift** ( 22 September 1946 – 7 Maart 2013) was 'n engelssprekende Suid-Afrikaanse digter. Hy het die Ingrid Jonkerprys gewen in 1974 met sy debuut album *Treading Water*. Hy publiseer in 1978 *Gentlewomen*, 'n poësie bundel met foto's. Die boek was eers verban in Suid-Afrika. In 1983 volg *Seconds Out* en in 1987 wen hy die Thomas Pringle-prys vir poësie.
Seekatkiepersol

Die **seekatkiepersol** (*Cussonia arborea*) is 'n middelgroot boom wat groei in miombo-bosveld, dikwels op klipperige plekke.

## Beskrywing 
Die boom het handvormige saamgestelde blare. Die aarvormige bloeiwyses, wat soos ’n seekat se vangarms lyk, gee vir die boom sy naam.

## Verspreiding 
Die spesie is inheems in Benin, Burkina Faso, Burundi, Demokratiese Republiek die Kongo, Eritrea, Ethiopië, Ghana, Guinee, Guinee-Bissau, Ivoorkus, Kameroen, Kenia, Malawi, Mali, Mosambiek, Nigerië, Rwanda, Sentraal-Afrikaanse Republiek, Sierra Leone, Soedan, Tanzanië, Togo, Tsjad, Uganda, Zambië en Zimbabwe.

## Sinonieme 
Die spesie het 12 sinonieme:

* *Cussonia barteri* Seem.
* *Cussonia delevoyi* De Wild.
* *Cussonia djalonensis* A.Chev.
* *Cussonia hamata* Harms
* *Cussonia homblei* De Wild.
* *Cussonia kirkii* Seem.
* *Cussonia kirkii var. bracteata* Tennant
* *Cussonia kirkii var. quadripetala* Tennant
* *Cussonia laciniata* Harms
* *Cussonia longissima* Hutch. & Dalziel
* *Cussonia nigerica* Hutch.
* *Cussonia tisserantii* Aubrév. & Pellegr.

## Sien ook 
* Lys van uitheemse bome wat in Suid-Afrika voorkom
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* Plants of the World Online

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
*
Blougaai

Die **Blougaai** (*Cyanocitta cristata*) is 'n sangvoël inheems aan Noord-Amerika. Hulle het opvallende laventelblou vere op die kop en rug. Vere op die onderlyf is gebroke wit. Hulle het 'n swart kraag om die nek en word ongeveer 30&nbsp;cm lank.

## Verspreiding 
Die blougaai kom oor 'n groot deel van die oostelike helfte van die Verenigde State van Amerika voor. Hulle is talryk in gemengde bos, maar is ook algemeen in parke en tuine.

## Dieet 
Blougaaie is omnivore wat 'n verskeidenheid voedselsoorte benut. Hulle vreet onder andere sade, bessies, grondboontjies en brood, maar ook vleis, eiers en klein ongewerwelde diertjies.

## Voortplanting 
Modder word gebruik om die nes in 'n geskikte boom of groot struik te bou. Beide die mannetjie en die wyfie bou saam aan hul nes. Daarna lê die wyfie haar eiers wat na 16 tot 18 dae uitbroei. Hulle maak die kuikens saam groot.

## Fotogalery 

Blue Jay-27527.jpg|Blougaai, subspesie *Cyanocitta cristata cristata* in Noord-Carolina
Cyanocitta cristata FWS.jpg|Subspesie *C. c. cyanotephra* in DeSoto Nasionale natuurlewe-toevlugsoord, Iowa
Geai bleu.jpg|Subspesie *C. c. semplei* in Collier County, Florida
Bluejay (Cyanocitta cristata) (1547) - Relic38.jpg|Subspesie *C. c. bromia* in Muskoka-mere, Ontario
Cyanocitta cristata blue jay.jpg|

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name

## Verwysings
Boskiepersol

Die **boskiepersol** (*Cussonia sphaerocephala*) is 'n boom wat deel van die Araliaceae familie is. Die spesie is endemies aan Suid-Afrika en kom in die woude van KwaZulu-Natal, Mpumalanga en die Oos-Kaap voor. Dit is een van die groter kiepersolle.

## Galery 

Bunaea alcinoe04.jpg|Ruspe van 'n kiepersol-pouoogmot op 'n boskiepersol se blaar

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
Cussonia

**Cussonia** (kiepersolle) is 'n genus van bome wat tot die familie *Araliaceae* behoort. Daar is twintig spesies wat tot die genus hoort. Die genus is inheems aan Afrika en Jemen.

## Spesies 
* *Cussonia angolensis* (Seem.) Hiern Angolakiepersol
* *Cussonia arborea* Hochst. ex A.Rich. Seekatkiepersol
* *Cussonia arenicola* Strey Sandkiepersol
* *Cussonia bancoensis* Aubrév. & Pellegr.
* *Cussonia brieyi* De Wild.
* *Cussonia corbisieri* De Wild.
* *Cussonia gamtoosensis* Strey Gamtooskiepersol
* *Cussonia holstii* Harms ex Engl.
* *Cussonia jatrophoides* Hutch. & E.A.Bruce
* *Cussonia natalensis* Sond. Enkelblaarkiepersol
* *Cussonia nicholsonii* Strey Suidkuskiepersol
* *Cussonia ostinii* Chiov.
* *Cussonia paniculata* Eckl. & Zeyh. Hoëveldkiepersol
* *Cussonia sessilis* Lebrun
* *Cussonia sphaerocephala* Strey Boskiepersol
* *Cussonia spicata* Thunb. Kiepersol
* *Cussonia thyrsiflora* Thunb. Kaapse kuskiepersol
* *Cussonia transvaalensis* Reyneke Vaalkiepersol
* *Cussonia zimmermannii* Harms
* *Cussonia zuluensis* Strey

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bronne 
* *Algemene gids tot BOME*. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels 
* 
*
Gamtooskiepersol

Die **gamtooskiepersol** (*Cussonia gamtoosensis*) is 'n klein boom wat in die Oos-Kaap voorkom. Die blare is hard, leeragtig en blougroen. Op die SANBI-rooilys is dit as *seldsaam* gelys. Dit is endemies in Suid-Afrika in die Albanie-ruigte van die Gamtoosvallei  Die boom se FSA-nommer is 565.2.

## Galery 

Cussonia gamtoosensis 15425117.jpg
Gardenology.org-IMG 9772 rbgm10dec.jpg

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 
* Plants of the World Online
Behistoen-inskripsie

Die **Behistoen-inskripsie** (Persies: بیستون, Oud-Persies: **Bagastana**, letterlik "die plek van god", ook **Bistun** of **Bisutun**) is 'n veeltalige inskripsie op 'n kranswand naby Behistoen in Iran wat tydens die bewind van Darius I van Persië tussen 522-486 v.C. gekerf is. Dit bestaan uit drie identiese tekste in Oud-Persies, Babilonies ('n vorm van Akkadies) en Elamities. Dit sluit 'n outobiografie van Darius I in en beskryf politieke gebeurtenisse van die Persiese Ryk.

Die Behistoen-inskripsie het 'n baie belangrike rol gespeel in die ontsyfering van wigskrif en is van soortgelyke belang vir moderne taalwetenskappe as die Rosettasteen vir die ontsyfering van Egiptiese hiërogliewe. Dit is in 2006 deur UNESCO as wêrelderfenisgebied gelys.

## Eksterne skakels
Dean Elgar

**Dean Elgar** (gebore 11 Junie 1987 in Welkom) is 'n linkshandige Suid-Afrikaanse krieketkolwer wat vir die Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan, die Proteas speel. Hy speel in al drie vorms van die spel, maar konsentreer veral op Internasionale eendagwedstryde.

## Toetsloopbaan 
Elgar maak sy debuut vir die Proteas op 30 November 2012 teen Australië. Op 12 Januarie 2013, het Elgar sy eerste toetshonderdtal teen Nieu-Seeland aangeteken. Die uittrede van Graeme Smith het 'n gereelde geleentheid geskep vir Elgar in sy spesialis-posisie as aanvangskolwer in toetskrieket.

### Kaptein 
Elgar het vir Faf du Plessis ingestaan toe hy die eerste toets teen Engeland misgeloop het in 2017, weens die geboorte van sy eerste kind.

Op 4 Maart 2021 het Krieket Suid-Afrika Elgar as Suid-Afrikaanse toetskaptein aangewys; hy vervang Quinton de Kock in dié rol.

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Dean Elgar by ESPNcricinfo
* Dean Elgar by CricketArchive
Cornal Hendricks

**Cornal Hendricks** (18 April 1988 – 14 Mei 2025) was ’n Suid-Afrikaanse rugbyspeler wat laaste vir die Blou Bulle op vleuel in die Curriebeker en die Bulls in Superrugby gespeel het.

Hendricks het die Boland in alle ouderdomsgroepe tot op seniorvlak verteenwoordig. In 2011 is hy gekies om vir die Suid-Afrikaanse nasionale sewesrugbyspan te speel waar hy tot 2013 sy land in 17 toernooie en ’n wêreldbeker verteenwoordig het. Hy het in 2011 en 2012 aan die Suid-Afrikaanse toernooi deelgeneem, in 2012 en 2013 het hy aan die toernooie in Nieu-Seeland (Auckland), die Verenigde State (Las Vegas), Hongkong, Japan (Tokio), Skotland (Glasgow), Engeland (Londen), Australië (Goudkus) en die Verenigde Arabiese Emirate (Doebai) deelgeneem. Hy is ook in 2012 gekies vir die Suid-Afrikaanse Suidelike Barbarians wat teen Engeland gespeel het. In 2013 was Hendricks deel van die sewespan wat ’n goue medalje by die Wêreldspele in Cali, Colombia, gewen het en is hy ingesluit in die span wat in 2013 aan die Seweswêreldbeker deelgeneem het.

Hendricks is in 2014 beloon met ’n plek in die vergrote Springbokgroep vir ’n vriendskaplike wedstryd teen ’n Wêreld XV en drie toetswedstryde teen Wallis en Skotland. Op 14 Junie 2014 het Hendricks sy Springbokdebuut teen Wallis gemaak en ’n drie gedruk in sy eerste toets. Hy was ook deel van die Sewespan wat in 2014 ’n goue medalje by die Statebondspele in Skotland gewen het en beoog om aan die Sewestoernooi by die Olimpiese Spele in 2016 deel te neem.

Hy is op 14 Mei 2025 vermoedelik aan ’n hartaanval oorlede.

## Toetswedstryde 
## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Oldenburgia

***Oldenburgia*** (kreupelbos) is 'n genus van blomdraende plante in die *Asteraceae* familie. Die genus is endemies aan Suid-Afrika en kom slegs in die Oos- en die Wes-Kaap voor. Die spesies is struike of klein bome en drie van die spesies is deel van die fynbos.

## Spesies 
Daar is vier spesies wat tot die genus hoort:
* *Oldenburgia grandis* Baill.
* *Oldenburgia intermedia* Bond
* *Oldenburgia papionum* DC.
* *Oldenburgia paradoxa* Less.

## Verwysings
Kiepersol-pouoogmot

Die **Kiepersol-pouoogmot** (*Bunaea alcinoe*) is 'n mot in die familie *Saturniidae* wat in Afrika voorkom. Hoewel dit baie na 'n skoenlapper lyk, is dit 'n mot. Op die onderste twee vlerke is twee groot kolle wat soos oë lyk. Hierdie "oë" dien as afskrikmiddel vir hulle vyande. Hulle het 'n groot reeks gasheerplante, wat die kiepersol, essenhout, witstinkhout, laventelkoorsbessie (Croton-spp.) en Bauhinia-spp. insluit.

## Metamorfose 
Die mot het 'n lewensduur van drie tot vyf dae waartydens eiers gelê word. Uit die eiers broei dik vernielsugtige ruspes wat voor die voet skade aan plante aanrig. Hierdie ruspes is ongeveer 70&nbsp;mm lank en 15&nbsp;mm in deursnee. In Januarie/Februarie verlaat die ruspes die plant en oorwinter as papies onder die grond. Die volwassenes (motte) verskyn in die lente na die eerste goeie reëns en lê dan eiers op die gasheerplant en sit die siklus so voort. Hulle gaan deur een so 'n siklus per jaar.

## Galery 
## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse vlinders

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* 
*
Kuskanferbos

Die **kuskanferbos** (*Tarchonanthus littoralis*) is 'n struik tot 'n klein boom wat deel van die Asteraceae familie is. Die spesie is endemies aan Suid-Afrika en kom langs die kus in KwaZulu-Natal, die Oos-Kaap en die Wes-Kaap voor.

Die blare is grysgroen met fyn kreukels aan die bokant, witterig en viltagtig aan die onderkant en gaafrandig tot fyngetand. Indien die blare gekneus word ruik dit aromaties. Die boom lyk baie soos die kanferbos.

Die boom se FSA-nommer is 733.2.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013
Drietandkanferbos

Die **drietandkanferbos** (*Tarchonanthus trilobus*) is 'n boom wat deel van die Asteraceae familie is. Die spesie is inheems aan Eswatini, Mosambiek, Suid-Afrika en Zimbabwe. In Suid-Afrika kom die in KwaZulu-Natal en die Oos-Kaap voor.

Die boom groei in bosveld, gewoonlik op klipperige plekke en in droë woud. Die blare is dik, leeragtig, donkergroen, grof geriffel aan die bokant en witterig aan die onderkant. Daar is twee variëteite, een met blaarpunte wat drie tande het en die ander met gerolde blaarpunte.

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bronnelys 
* REDLIST Sanbi
* Plants of the World Online
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013
Tarchonanthus

**Tarchonanthus** is 'n boom genus wat hoort tot die familie *Asteraceae*. Daar is drie spesies in die genus, almal het sterk, dikkerige, ongelykkleurige blare.

## Spesies 
* Drietandkanferbos (*Tarchonanthus triobus*)
* Kanferbos (*Tarchonanthus camphoratus*)
* Kuskanferbos (*Tarchonanthus littoralis*)
* (*Tarchonanthus parvicapitulatus*)

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Bronne 
* *Algemene gids tot BOME*. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 

## Eksterne skakels 
* 
*
Seksuele penetrasie

duimnael|250px|Seksuele penetrasie in die "sendelingposisie", deur Édouard-Henri Avril.
**Seksuele penetrasie** is die plasing van ’n liggaamsdeel of voorwerp in ’n liggaamsopening van iemand anders, soos die vagina, mond of anus, as deel van seksuele omgang. Dit vind ook plaas by diere.

Hoewel dit ’n algemene deel van die seksdaad is, is penetrasie in sommige gevalle onwettig.

## Definisies 
Wanneer ’n man ’n vrou se vagina met sy penis penetreer, word dit vaginale seks genoem. As hy sy penis in iemand se anus plaas, word dit anale seks genoem. Penetrasie kan ook die plasing van die penis in die mond wees of die stimulering van die vagina met die tong, wanneer dit orale seks genoem word. Ook die anus kan met die tong gestimuleer word (anilingus). Die vingers of ’n seksspeelding kan ook gebruik word om die vagina of anus te penetreer.

Dubbele penetrasie geskied wanneer meer as een seksmaat verskeie openinge gelyktydig penetreer.

## Onwettige penetrasie 
Seksuele penetrasie kan in sommige gevalle onwettig wees, soos wanneer die persoon jonger as ’n sekere ouderdom is, wat van land tot land verskil (seks met ’n minderjarige), of wanneer seks teen iemand se wil plaasvind (verkragting).

## Sien ook 
*Seks
*Seksposisies

## Verwysings
Bruinbekvingerblaar

Die **bruinbekvingerblaar** (*Vitex payos*) is 'n middelgroot boom wat in die bosveldplantegroei van Zimbabwe voorkom en noordwaards in die volgende lande: Angola, Demokratiese Republiek die Kongo, Kenia, Malawi, Mosambiek, Tanzanië en Zambië.

Die boom het 'n geronde kroon. In Engels word dit die *chocolate berry* genoem.

## Sinonieme 
* *Vitex eylesii* S.Moore
* *Vitex hildebrandtii* Vatke
* *Vitex hildebrandtii var. glabrescens* W.Piep.
* *Vitex hildebrandtii var. zambesiaca* (Baker) W.Piep.
* *Vitex iringensis* Gürke
* *Vitex isotjensis* Gibbs
* *Vitex payos var. glabrescens* (W.Piep.) Moldenke
* *Vitex payos var. stipitata* Moldenke
* *Vitex shirensis* Baker
* *Vitex villosa* Sim
* *Vitex zambesiaca* Baker

## Bronne 
* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll. 2013. 
* Plants of the World Online
* *Food and fruit-bearing forest species.* 1: *Examples from Eastern Africa*, FAO Forestry Paper 44/1, FAO 1983, , S. 151 ff, online (PDF; 8,3&nbsp;MB).
* James Munga Kimondo, Jacob Godfrey Agea, Clement Akais Okia et al.: *Physiochemical and nutritional characterization of Vitex payos (Lour.) Merr.(Verbenaceae): An indigenous fruit tree of Eastern Africa.* In: *Journal of Horticulture and Forestry.* Vol. 4(10), 2012, S. 161–168, , online auf researchgate.net.
* B. Verdcourt: *Flora of Tropical East Africa.* Verbenaceae, Balkema, 1992, , S. 50, 52, 63.

## Sien ook 
* Lys van uitheemse bome wat in Suid-Afrika voorkom
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings
Asterales

Die ***Asterales*** is 'n orde van blomdraende plante wat die groot familie *Asteraceae* (sonneblomme, madeliefies, distels, ens.) asook ander verwante families insluit.

Spesies van hierdie orde kom wêreldwyd voor, insluitende woestyne en ysbedekte gebiede. Die meeste is kruidagtige spesies, hoewel 'n klein aantal bome (soos die *Lobelia deckenii* en *Dendrosenecio*) en struike ook teenwoordig is. Dit blyk dat alle *Asterales* uit 'n gemeenskaplike voorouer ontwikkel het en hulle deel sekere morfologiese en biochemiese eienskappe. 

## Families 
Die orde bevat tans elf families. Die grootste hiervan is die *Asteraceae*, met ongeveer 25&nbsp;000 spesies, en die *Campanulaceae*, met ongeveer 2&nbsp;000 spesies. Die oorblywende families het gesamentlik minder as 500 spesies.

* *Alseuosmiaceae*
* *Argophyllaceae*
* *Asteraceae* - madeliefies en distels
* *Calyceraceae*
* *Campanulaceae*
* *Goodeniaceae*
* *Menyanthaceae*
* *Pentaphragmaceae*
* *Phellinaceae*
* *Rousseaceae*
* *Stylidiaceae*

## Eksterne skakels 
* 
*
Asyn

duimnael|links|'n Fles balsamiese asyn
duimnael|Bottels asyn met oreganum binne-in.
[duimnael|Produksie van tradisionele swartasyn in Kirishima, [Japan (2009).]]

**Asyn** is 'n vloeistof, 'n oplossing van 4 tot 15% asynsuur (CH3COOH) in water. Asynsuur word vervaardig deur die fermentasie van etanol deur asynsuurbakterieë. Asyn word deesdae hoofsaaklik gebruik as 'n kookbestanddeel en voedselpreserveerder, maar histories was dit die mees beskikbare ligte suur.

Asyn het 'n groot verskeidenheid van nywerheids-, mediese en huishoudelike gebruike. Sommige word steeds aanbeveel, soos die gebruik as 'n algemene huishoudelike reiniger.

Kommersiële asyn kan óf deur vinnige of stadige fermentasieprosesse vervaardig word. Gewoonlik word stadige metodes gebruik vir tradisionele asyn, en fermentasie vorder stadig oor die loop van maande of 'n jaar. Die langer fermentasietyd help met die opbou van 'n slyk bestaande uit skadelose asynsuurbakterieë.

Met vinnige metodes word asynmoer (d.w.s. bakteriële kultuur) by die vloeibare bron gevoeg voordat dit belug word met behulp van 'n venturi pompstelsel of groot waaiers. Die verhoogde suurstof-teenwoordigheid bevorder die versnelde fermentasie van die substraat tot asyn. Met die vinnige proses kan asyn binne 'n tydperk van 20 uur tot drie dae geproduseer word.

Indien daar tydens die veroudering van wyn lug in die vat kom, kan die alkohol omgeskakel word na asynsuur en ontstaan ​​wynasyn.

Die Franse chemikus en bioloog Louis Pasteur (1822-1895) het die asynsuurbakterieë ontdek.

## Sien ook
* Vierdieweasyn

## Eksterne skakels 
*
Voorhuid

duimnael|200px|links|Die voorhuid, wat die eikel bedek.
Die **voorhuid** in menslike anatomie is ’n dubbellaag-vou van gladde spierweefsel, are, senuwees, vel en slymvlies wat die eikel van die penis bedek. Dit is redelik beweegbaar en rekbaar, en dien as ’n natuurlike smeermiddel.

Die voorhuid kan gewoonlik teruggetrek word oor die eikel. Die mate van bedekking van die eikel in ’n slap of erekte toestand hang van die lengte van die voorhuid af. Die voorhuid is met geboorte aan die eikel vas en kan gewoonlik nie by kinders teruggetrek word nie.

Volgens die Wêreldgesondheidsorganisasie is die doel van die voorhuid onseker – dit kan onder meer wees om die eikel klam te hou, die ontwikkelende penis te beskerm of seksuele plesier te verhoog vanweë die teenwoordigheid van senuweereseptors.

Die voorhuid kan deur verskeie siektetoestande geraak word. Die meeste gevalle is skaars en kan maklik behandel word. In sommige gevalle, veral as die toestand chronies is, kan behandeling besnydenis insluit, ’n prosedure waarydens die voorhuid gedeeltelik of heeltemal verwyder word.

Ook niemenslike primate het ’n voorhuid. Dit sluit die sjimpansee in. As die voorhuid korter as die stywe penis is, sal dit self terugtrek tydens ’n ereksie. 

Sommige mans kan huiwerig wees om hulle eikel te ontbloot omdat dit ongemaklik is as die eikel teen klere skuur, hoewel berig is die ongemak kan ná ’n week van voortdurende blootstelling afneem. Guochang (2010) meen mans wie se voorhuid te nou is om terug te trek, moet dit nie terugdwing nie omdat dit beserings kan veroorsaak.

Die WGO sê daar is "’n debat oor die rol van die voorhuid" – moontlike funksies kan insluit om die eikel klam te hou, die ontwikkelende penis in die baarmoeder te beskerm of seksuele plesier te verhoog vanweë die teenwoordigheid van senuweereseptors. onder meer teen ontlasting in ’n baba se doek en teen skaafplekke en trauma later in die lewe.

## Verwysings
Eikel

Die **eikel** (Engels: *glans*) is in die menslike anatomie die sensitiewe voorste bol van die penis. Dit is meer algemeen bekend as die "kop van die penis". Dit word gedeeltelik of heeltemal bedek deur die voorhuid, na gelang van of die man besny is of nie, maar die voorhuid kan gewoonlik heeltemal teruggetrek word sodat die eikel ontbloot is. 

## Anatomie 
duimnael|links|Die skag en eikel van die manlike penis.
Die eksterne opening van die manlike uretra (urienbuis) is op die punt van die eikel geleë. Aan die basis van die eikel is ’n ronde, uitstaande rand, die corona glandis. Die grootte van die eikel wissel grootliks. Dié van sommige penisse is baie wyer as die skag en dit gee die penis ’n sampioenagtige voorkoms; by ander penisse is dit nouer.

Die voorhuid hou die eikel klam. Besnyde mans se eikel is permanent ontbloot en droog. Volgens verskeie studies is die eikel van besnyde en onbesnyde penisse ewe sensitief, terwyl in ander studies bevind is onbesnyde mans s’n is meer sensitief.

## Evolusie 
Daar is al voorgestel dat die unieke en ongewone vorm van die menslike penis so ontwikkel het sodat ’n man die semen van ’n ander een kon "uitskep" uit die dieper dele van die vagina en so die kans van die ander man sou verklein om die vrou swanger te maak. Daar word ook gereken dit het ontwikkel om die vrou se plesier te verhoog tydens seks.

## Diere 
’n Groot verskeidenheid vorms word by die eikel van diere aangetref. Sommige beslaan feitlik die helfte van die penis, terwyl ander klein en stekelrig is. 

## Sien ook 
* Penis
* Voorhuid

## Verwysings 
## Eksterne skakels
Mdantsane

**Mdantsane** is 'n Suid-Afrikaanse dorp geleë tussen Oos-Londen en King William's Town in die Oos-Kaap provinsie. Dit is na bewering die tweede grootste township in Suid-Afrika naas Soweto en huisves die tweede grootste winkelsentrum in die Oos-Kaap (Mdantsane City, geopen in April 2008). Die oorspronklike inwoners was mense wat met geweld uit die Oosbank in Oos-Londen verwyder is om in die destydse Ciskei te gaan woon. Die Oosbank was 'n veelrassige woonbuurt in die vorige eeu. Mdantsane is tans geleë in Buffalo City Metro.

duimnael|links|Gedenkteken vir die Egerton-slagting
Die dorp is in agttien sones verdeel wat steeds uitbrei, met die nuutste deel bekend as Sone P. Die sones word numeries benaam in chronologiese volgorde van hul stigting. Die sentrale mark in NU2 (Sone 2) distrik word "The Hi-way" genoem. Dit is vernoem na Qumza snelweg, wat die hoofweg is wat deur Mdantsane loop van die sentrum van Oos-Londen na die industriële gebied Fort Jackson. Hier verkoop verskeie informele handelaars hul ware op die strate en dit is ook die belangrikste taxi-staanplek. Daar is ook heelwat formele handel wat gehuisves word in die onlangs geboude winkelsentrums.

Mdantsane is ook bekend as 'n boksmekka, van die bokswêreld se kampioene soos Happyboy Mgxaji, Welcome Ncita en Vuyani Bungu kom van Mdantsane af. 'n Polsende kultuur van musiek, kuns en poësie floreer in hierdie saamgevlegde stadslewe.

Heelwat politieke staatmakers en veterane kom ook van die dorp af, soos Thozamile Gqweta, Ntombazana Gertrude Botha, Mlamli Ondala en Bangumzi Sifingo.

Cecilia Makiwane Hospitaal is 'n 1724-bed multi-dissiplinêre hospitaal in Mdantsane. Dit is vernoem na Cecilia Makiwane, die eerste swart geregistreerde verpleegkundige in Suid-Afrika. Saam met Frere Hospitaal en die Oos-Londen Geestesgesondheidseenheid, vorm dit deel van die Oos-Londen-hospitaalkompleks, wat 'n bevolking van byna drie miljoen mense bedien.

## Sien ook 
* Lys van dorpe in Suid-Afrika

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Buffalo City webblad
Bob van Dijk

**Bob van Dijk** (gebore 1972 in Helmond) dien vanaf 1 April 2014 as die hoof uitvoerende beampte van Naspers. Van Dijk het 'n M.Sc.-graad in ekonometrie van die *Erasmus Universiteit* in Rotterdam en 'n M.B.A. van *INSEAD* in Frankryk verwerf. Hy was die hoof van EBay in Duitsland voordat hy in 2013 by Naspers aangesluit het. Hy is in Nederland woonagtig, is 'n ywerige sportman en praat vyf tale.

## Verwysings
Hudsonrivier

duimnael|links|250px|Brooklyn Museum - "Boats on the Hudson" geskilder deur Francis Augustus Silva

Die **Hudsonrivier** (Engels: *Hudson River*, [ˈhʌdsn̩ˌɹɪvɚ]) is 'n 507 km-lange rivier wat van noord na suid vloei, hoofsaaklik deur die ooste van die staat New York in die Verenigde State. Die rivier het sy oorsprong by Hendersonmeer in Newcomb, New York, in die Adirondack Park, dit vloei suidwaarts verby die hoofstad Albany, en uiteindelik vorm dit die grens tussen New York Stad en die Amerikaanse deelstaat New Jersey by sy monding, voor dit uitmond in die Opper-New Yorkbaai. Die amptelike hidrologiese bron van die Hudsonrivier is "Tear of the Clouds"-meer in die Adirondack-gebergte. Die laer helfte van die rivier is 'n getymonding op die Hudson Fjord, wat tydens die mees onlangse tydperk van Noord-Amerikaanse vergletsering gevorm het, volgens skatting ongeveer 26&nbsp;000 tot 13&nbsp;300 jaar gelede. Getyvloei beïnvloed die Hudson se vloei van so ver noord as Troy, New York.

## Verwysings
Palmiet

**Palmiet** (*Prionium serratum* (L.f.) Drège ex E.Mey.) is 'n riet of biesiesoort wat in die riviere en vleie van die Wes-Kaap tot by Uitenhage groei. Dit is endemies aan Suid-Afrika. Palmiet kom in kusfynbos en Albanie-ruigte tot Grahamstad in die Oos-Kaap asook in die kusstreek van die Indiese Oseaan tussen Port St. Johns en die suide van KwaZulu-Natal voor. Veral in KwaZulu-Natal is dit afnemend omrede dit vir mediese doeleinde geoes word en dikwels aan oorbeweiding en veldbrande blootstaan. Op die SANBI-rooilys is dit as 'afnemend'  ('declining') gelys. 

Die naam palmiet is as 'wilde palmit' reeds deur Jan van Riebeeck hieraan gegee. Die plant word tot 2 meter hoog. Die blare word gebruik vir weefwerk. Hierdie stewige immergroene struik het 'n stam wat 5 -10 cm breed kan word en 'n wortelstok. Die blare is styf en lansvormig, liggrysgroen van kleur en het getande rande. Hulle groei spiraalvormig die stam langs. Die bloeiwyse is vertak en kan 50 cm lank word. Die blomme is klein en bruin. 

Die jong blomskeute kan voordat hulle bloei afgebreek en as groente geëet word. Die plant speel 'n belangrike ekologiese rol in die riviere en hul mondings. Dit beskerm oewers teen erosie en stabiliseer die rivierbedding. 

Die boom se FSA-nommer is 768.

## Fotogalery 

Prionium serratum04.jpg|Palmiet op die Bloukransrivier (Tuinroete)
Prionium serratum.jpg|Palmiet van nader beskou
Prionium serratum08.jpg|'n Blaar
Prionium serratum09.jpg|Sade

## Sien ook 
* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome

## Verwysings 
## Bronne 
* Ensiklopedie van Suidelike Afrika. Eric Rosenthal 1967.
* Plants of the World Online

## Eksterne skakels 
* 
*
BDSM

[duimnael|240px|’n Muurskildering in die [Etruskers|Etruskiese *Tomb of the Whipping*, 5de eeu v.C.]]
duimnael|200px|Twee vasgemaakte vroue wie se monde toegeplak is.
**BDSM** is ’n soort erotiese praktyk wat oorheersing en onderdanigheid behels, asook seksrolle, vasbinding en ander soorte interpersoonlike dinamika. Vanweë die groot verskeidenheid praktyke kan ’n paartjie dit beoefen sonder om dit as sulks te beskou; of ’n mens deel is van die BDSM-kultuur of nie is ’n kwessie van selfidentifikasie. Belangstelling in BDSM kan wissel van dit een keer beproef tot dit ’n lewenswyse maak.

BDSM behels gewoonlik ’n spesifieke rolspel en hulpmiddels. Laasgenoemde kan gebruik word om vryheid te beperk, soos ’n halsband, hand- en voetboeie, toue en ’n mondstang; vir seksspeletjies, soos dildo's, vibrators en anale proppe; om mee te slaan, soos swepe en gesels; vir pyn of plesier, soos naalde, messe en ysblokkies; of om mee te skok, soos ’n verskeidenheid elektriese toestelle. Seks en penetrasie kan deel wees van die speletjies, maar nie noodwendig nie. 

Ander praktyke sluit onder meer in fopdossery, modifikasies van die liggaam, diererolle en lateks- en rubber-fetisje.

Die term BDSM dateer uit 1969; die oorsprong van die afkorting is egter onseker. Dit is moontlik gevorm van die Engelse afkortings vir *bondage and discipline* (*B&D*) en *sadomasochism/sadism and masochism* (*S&M*). Dit kan ook ’n saamgestelde afkorting wees vir B&D, D&S (*dominance and submission*) en S&M. 

BDSM-aktiwiteite en –verhoudings word dikwels gekenmerk deur die aanneem van aanvullende, maar ongelyke rolle en dit maak die vooraf-toestemming van al die deelnemers noodsaaklik. Mense wat seksuele beheer oor hul seksmaats uitoefen, word *dominants* of *tops* genoem en dié wat ’n passiewe rol vervul, is *submissives* of *bottoms*. 

Deelnemers se rolle word ook dikwels in geskrewe teks afgekort as Dom (’n man) of Domme (’n vrou), met ’n hoofletter; die *submissives* word subs genoem.

## Verwysings
Fetisjisme

:*Hierdie artikel gaan oor fetisjisme in antropologie. Vir seksuele fetisjisme, sien seksuele fetisjisme.*
[duimnael|180px|Die uitbeelding van ’n fetisj in [Suid-Afrika deur die Londense Sendinggenootskap, omstreeks 1900.]]
’n **Fetisj** is ’n voorwerp wat volgens sekere mense bonatuurlike magte het, of spesifiek ’n mensgemaakte voorwerp wat ’n mag oor mense het. Die term kom van die Franse woord *fétiche*, wat weer van die Portugese woord *feitiço* kom, wat weer van die Latynse *facticius* ("kunsmatig") en *facere* ("om te maak") afgelei is.

Die konsep is in 1757 voorgestel deur die Franse skrywer Charles de Brosses en is in die 18de eeu deur Franse en Duitse geleerdes gebruik om die vroegste stadiums van godsdiens te kenmerk. Voorbeelde daarvan is die voedoeïsme van Wes-Afrika, waar geglo word fetisje soos beeldjies of gedroogde dele van diere het bonatuurlike magte, of in die ou geloof van Indiane, waar die beer die sjamaan verteenwoordig het, die bison die voorsiener, die bergleeu die vegter en die wolf die padvinder.

In die 19de eeu is die teorie van "gebruiksgoedere-fetisjisme" deur Karl Marx ontwikkel om ’n belangrike komponent van kapitalisme te beskryf. Die term "seksuele fetisj" is die eerste keer deur die Franse sielkundige Alfred Binet gebruik vir voorwerpe wat mense seksueel prikkel.

## Verwysings
Seksuele fetisjisme

: *Fetisj stuur hierheen aan. Vir die begrip in okkultisme, sien fetisjisme.*

duimnael|200px|'n Voetfetisj is een van die algemeenste soorte fetisj

**Seksuele fetisjisme** of **erotiese fetisjisme** is 'n vorm van fetisjisme waar 'n persoon seksuele genot put uit 'n fisieke voorwerp, situasie of liggaamsdeel. Die voorwerp of situasie word die **fetisj** genoem, en die persoon wat ’n fetisj daarvoor het, is 'n **fetisjis**. 'n Seksuele fetisj kan wissel van 'n praktyk wat ekstra plesier in 'n verhouding verskaf, soos een maat wat ’n sekere kledingstuk dra, tot 'n afwyking wat groot sielkundige stres veroorsaak by die fetisjis.

## Naam en konsep 
Die term "fetisj" kom van die Franse woord *fétiche*, wat weer uit Latyn afgelei is van *facticius* ("kunsmatig") en *facere* ("om te maak"). 'n Fetisj in die algemeen is 'n voorwerp wat volgens sekere mense bonatuurlike magte het. Die term "seksuele fetisj" is die eerste keer deur die Franse sielkundige Alfred Binet gebruik. 'n Fetisjis raak opgewonde wanneer hulle dink aan iets wat met die fetisj verband hou of dit sien. Dit word dikwels in pornografie gebruik wat gerig is op mense met 'n spesifieke smaak. 'n Fetisj kan veral aanvanklik baie stres by iemand veroorsaak, maar later in 'n persoon se lewe kan hy kontak maak met ander mense met 'n soortgelyke fetisj. Dit is veral deesdae maklik danksy die internet. 'n Groot mate van fetisjisme kom ook in BDSM voor.

## Voorbeelde 
Voorbeelde van seksuele fetisje is:
* Borste
* Boude
* Bene
*Voete
* Sweet
* Hare
* Oksels
*Rubber en lateks
* Luiers
*Urine (*watersports*)
*Skoene
*Melk
* Vroueklere (by mans)
*Bloed

## Verwysings
Hanau

**Hanau**, wat ter ere van sy bekendste boorlinge, die Gebroeders Grimm, die amptelike bynaam *Brüder-Grimm-Stadt* dra, is die sesde grootste stad in die Duitse deelstaat Hesse met 'n bevolking van omstreeks 90&nbsp;000. Hanau is in die ooste van die Ryn-Maingebied aan die monding van die Kinzigrivier in die Main geleë. Die historiese residensiestad van die here en grawe van Hanau dien vandag as die ekonomiese en kulturele sentrum van die administratiewe distrik Main-Kinzig.

Hanau het 'n lang tradisie as nywerheidstad en steun tans veral op die dienste- en hoëtegnologiesektor.

## Verwysings
Ingula-pompopgaarskema

__NOTOC__
Die Ingula-pompopgaarskema (voorheen bekend as Braamhoek) is tussen 2005 en 2017 deur Eskom en CMC Impregilo Mavundla ('n gesamentlike onderneming) teen die hange van die Klein Drakensberge op die grens tussen die Vrystaat en KwaZulu-Natal, Suid-Afrika opgerig.

Die skema bestaan ​​uit 'n boonste (Bedforddam) en 'n onderste dam (Bramhoekdam) 4,6&nbsp;km van mekaar af en verbind deur tonnels. Die ondergrondse kragsentrale huisves 4 x 333&nbsp;MW omkeerbare pompturbines. Die skema is teen 'n koste van R27 miljard gebou en is in 2017 in werking gestel.

Die opgaar-elektrisiteitsaanleg word gebruik om gedurende spits-aanvraagtye van die dag bykomende elektrisiteit op kort kennisgewing op te wek. Gedurende die nag word oortollige krag op die netwerk, wat deur konvensionele steenkool- en kernkragstasies opgewek word, gebruik om water na die boonste reservoir te pomp.

## Stoorkapasiteit
Die energiestoorkapasiteit is 21&nbsp;000 MWh of 15,8 uur se opwekking.

## Sien ook 
* Eskom
* Impregilo
* Lys van grootste damme in Suid-Afrika

## Verwysings 
## Eksterne skakels 
* Eskom se Ingula-pompopgaarskema 
* Ingula South Africa
Caen

**Caen** is 'n stad in Frankryk. Dit is die hoofstad van die gewes Neder-Normandië en die département Calvados. Die Orne-rivier vloei deur die stad wat 15 kilometer binneland toe van die Engelse Kanaal geleë is. Dit het 'n bevolking van 109&nbsp;000, terwyl die stedelike gebied 399&nbsp;471 inwoners het. 

Die stad se naam is waarskynlik van Galliese oorsprong (van *cato*, militêre aktiwiteit; en *mago*, veld; moontlik iets soos plek waar troepe geoefen het). Die plek se bynaam is "die stad met honderd klokke".

## Susterstede 
## Verwysings 
## Eksterne skakels 
*
Palmiet-pompopgaarskema

duimnael|300px|Dam en toring van die Palmiet-pompopgaarskema, gesien vanaf die Palmietrivier

Die **Palmiet-pompopgaarskema** is naby Grabouw en verskaf 400 MW krag aan die nasionale transmissienetwerk by Worcester. Dit bestaan uit twee damme, die laerliggende Kogelbergdam in die Palmietrivier, suid van Grabouw, en die hoërliggende Rockviewdam op die waterskeiding tussen die Palmiet- en die Steenbrasrivier. 'n Tonnel tussen die twee damme voer water na die omstelbare pompturbines in die stasie (met 'n opwekkingsvermoë van 400 MW) in die wal van die Kogelbergdam. Buite die spitstyd word water van die Kogelberg- na die Rockviewdam gepomp. Van daar vloei water wat spesifiek aan die Departement van Waterwese toegeken is, vir lewering aan verbruikers langs 'n afsonderlike tonnel deur swaartekrag na die Steenbrasreservoir.

## Bron 
*