HESA Shahed 136

[duimnael|Hierdie foto wys 'n vooraansig van 'n Shahed-136-hommeltuig by die [Islamitiese Revolusionêre Wagkorps se Lugvaartmag se prestasie-uitstalling in die tuin van die Museum van die Islamitiese Rewolusie en Heilige Verdediging in Qom.]]
Die **HESA Shahed 136** (Persies: شاهد ۱۳۶, letterlik 'Getuie 136'), ook bekend onder sy Russiese benaming **Geran-2** (Russies: Герань-2, letterlik 'Geranium-2'), is 'n Iran-ontwerpte eenrigting-aanvalshommeltuig, ook bekend as 'n kamikaze-hommeltuig of selfmoordhommeltuig, in die vorm van 'n outonome stoot-aangedrewe hommeltuig. Dit is ontwerp en vervaardig deur die Iranse staatsbeheerde korporasie HESA in samewerking met Shahed Aviation Industries. Rusland het baie gebruik gemaak van die Shahed 136/Geran-2 in die Russies-Oekraïense oorlog, veral in aanvalle teen Oekraïense infrastruktuur, en vervaardig sy eie weergawe in massa.

In Desember 2025 het die Amerikaanse weermag aangekondig dat hulle die LUCAS-hommeltuig, 'n kloon van die Shahed 136, ontwikkel het en 'n eskader in die Midde-Ooste ontplooi het.

## Oorsig
### Beskrywing
duimnael| 'n Shahed 136 sy-aansig.
Die hommeltuig het 'n kort deltavlerkvorm, met 'n sentrale romp wat in die vlerke insmelt en stabiliserende roere aan die punte. Die neusgedeelte bevat 'n plofkop wat na raming 30–50 kilogram weeg. Die enjin sit agter in die romp en dryf 'n tweebladige stootpropeller aan. Die hommeltuig is 3,5 meter lank met 'n vlerkspan van 2,5 meter, vlieg teen meer as 185 kilometer per uur en weeg ongeveer 200 kilogram.

Die reikafstand daarvan word beraam op tussen 970–1 500 km tot soveel as 2 000–2 500 km. Die Amerikaanse leër se ongeklassifiseerde wêreldwye toerustinggids verklaar dat die Shahed 136-ontwerp 'n lugverkenningsopsie ondersteun, hoewel geen kameras in die Geran-2 in Russiese diens opgemerk is nie.
duimnael|Vyf Shahed 136's uitgestal in 'n ontplooiingsvragmotor.
'n Britse verslag wat aan die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies voorgelê is, verklaar dat 'n weergawe van die Shahed 136 in 2023 teen bewegende skepe in die Golf van Oman gebruik is, wat 'n sensor vereis het om op die bewegende teiken te sluit, en/of 'n operateur in die lus met 'n intydse sensorvoer. 'n Iridium-satellietfoon-SIM-kaart is in die puin gevind, wat dui op moontlike beheer buite siglyn.

Die hommeltuig se voorkoms lyk soos dié van die Drohne-Anti-Radar (DAR) wat in die 1980's deur Dornier Flugzeugwerke in Duitsland ontwikkel is, maar of daar werklike kopiëring was, is 'n ope vraag.

### Ontplooiing
As gevolg van die draagbaarheid van die lanseringsraam en hommeltuigsamestelling, kan die hele eenheid op die agterkant van enige militêre of kommersiële vragmotor gemonteer word.

Die hommeltuig word op relings teen 'n effense opwaartse hoek gelanseer en word tydens die aanvanklike vlug bygestaan deur vuurpyllanseringsbystand (RATO). Die vuurpyl word onmiddellik na lansering oorboord gegooi, waarna die hommeltuig se konvensionele Iranse Mado MD-550 viersilinder-suierenjin (’n omgekeerd-ontwerpte Duitse Limbach L550E) oorneem.

### Kommunikasie- en leidingstelsel
[duimnael|'''Fragmente van 'n Shahed 136 wat in November 2022 deur die [Amerikaanse Vloot|Amerikaanse vloot in die Arabiese See versamel is.''']]
Die Shahed 136 navigeer via 'n kommersiële traagheidsleidingstelsel, gekorrigeer deur burgerlike GPS en GLONASS. In Desember 2023 is oorblyfsels van die hommeltuie gevind met SIM-kaarte en 4G-modems van die tipe wat in selfone gebruik word.

### Elektronika
Ten spyte van geen merke nie, glo kenners dat die ammunisie 'n rekenaarverwerker gebruik wat deur die Amerikaanse maatskappy Altera vervaardig word, RF-modules deur Analog Devices en LDO-skyfies deur Microchip Technology.

Inspeksie van gebuite hommeltuie wat deur Rusland tydens die Russies-Oekraïense oorlog gebruik is, het aan die lig gebring dat sommige Shahed-136-elektronika vervaardig is van buitelandse komponente, soos 'n Texas Instruments TMS320-verwerker, 'n Pools-vervaardigde brandstofpomp namens die Britse maatskappy TI Fluid Systems en 'n spanningsomskakelaar uit China.

In 2023 het die *Jewish Chronicle* berig dat Britse universiteite saam met Iran aan hommeltuigontwikkeling deelgeneem het.

## Verwysings