Karniese reënvoorval

Die **Karniese reënvoorval** (KRV) was 'n tydperk van groot veranderings in die weer wêreldwyd, ter see en op land. Dit het sowat 234-232&nbsp;miljoen jaar gelede voorgekom in die laaste deel van die tydsnede/etage Karnium, die eerste onderverdeling van die Laat Trias, en het vermoedelik sowat 1-2&nbsp;miljoen jaar geduur. Vulkaniese aktiwiteit aan die kus van Noord-Amerika het tot aardverwarming gelei en die reënval op die land laat toeneem, asook karbonaatplatforms in die oseane laat afneem. 

Die voorval stem ooreen met ’n belangrike tydperk in die evolusie en diversifikasie van baie taksons wat vandag nog belangrik is. Die vroegste dinosourusse (wat die voorouers van voëls insluit), lepidosouriërs (die voorsate van moderne akkedisse, slange en moontlik ook mammaliaformes (voorouers van soogdiere) het almal tydens dié voorval gediversifiseer. In die mariene sfeer het dit die eerste verskyning van kokkoliete en dinoflagellate onder die mikroplankton meegebring, met laasgenoemde wat verbind word met die vinnige diversifikasie van steenkorale deur die vestiging van simbiotiese soöxantellas binne hulle. Die voorval het ook die uitwissing van baie ongewerwelde waterspesies meegebring, veral onder ammoniete, mosdiere en seelelies. In die oseane het karbonaatminerale soos kalksteen minder neerslag getoon, wat modderryke lae as prominente geologiese merkers gelaat het. Karbonaatversteuring kan dui op die uitwissing van baie karbonaatvormende organismes, maar kon ook die gevolg gewees het van ’n styging in die karbonaatkompensasiediepte, wanneer die meeste karbonaatskulpe oplos en min karbonaatdeeltjies op die oseaanbodem oorbly om sedimente te vorm.

Klimaatsveranderings tydens die Karniese reënvalvoorval word weerspieël in chemiese veranderings in Karniese stratums regdeur die voorval. Groot ontwrigtings van die koolstofkringloop en ander natuurlike stelsels toon dat aardverwarming destyds oorheersend was. Hierdie klimaatsverandering is waarskynlik veroorsaak deur die uitbarsting van vulkane toe die Wrangelliaterrein van Alaska met die noordwestelike punt van die Noord-Amerikaanse tektoniese plaat saamgegroei het. Dié stratigrafiese omkeerpunt is die *Reingrabener Wende* genoem. Verskeie aardformasies uit die Karniese tyd (naamlik die *Schilfsandstein* van Duitsland en verskeie lede van die Verenigde Koninkryk se Mercia-moddersteengroep) is intervalle van rivierafsettings wat verryk is met kaolinitiese klei en plantreste, al is dit tussen droër lae neergelê. Die grens tussen die sub-etages Julium en Tuvalium het hoë uitsterwingstempo’s onder baie mariene ongewerveldes ervaar, terwyl ’n uitwissing onder landwerweldiere in die laat Karniese stadium vermoed is. ’n Sleutelaspek van hulle hipotese was dat die bewyse vir klimaatsverandering geheel onafhanklik was van die bewyse vir biotiese verandering; fossiele is op geen manier gebruik om klimaatsverandering af te lei nie. Hulle voorgestelde klimaatsversteuring is voorlopig beskou as die gevolg van oseaniese en/of vulkaniese onstabiliteit wat verband hou met die vroeë skeuring van Pangea, maar destyds was daar geen direkte bewys hiervan nie. maar hulle hipotese is nie wyd aanvaar nie. Hulle kritiek het ook die term “Karniese reënvoorval” geskep, wat uiteindelik een van die algemeenste benamings vir die klimaatsversteuring sou word.

Die onduidelikheid rondom Simms en Ruffell se hipotese het teen die laat 2000’s begin verdwyn, aangesien verdere ondersteuning uit studies van Karniese terreine in Italië opgeduik het.

## Omgewingsversteuring
### Klimaat gedurende die KRV
Die Karniese reënvoorval het merkbaar vogtiger toestande oor die aardbol ingelui wat die andersins droë klimaat van die Laat Trias onderbreek het. Dié vogtigheid het verband gehou met verhoogde reënval gedurende die KRV, soos blyk uit:
* Silisiklaste (sediment met 'n groot hoeveelheid silikaatmateriale) in sedimentêre bekkens, wat ’n hoë vlak van kontinentale verwering en oppervlakafvloei weerspieël;
* Beduidende karstkanale (grotte) in Paleosoïese kalksteenvensters onder die Laat Trias se terrestriële onkonformiteit. Die topografiese konteks van dié grotte stem ooreen met ’n Karniese ouderdom, alhoewel sommige navorsingsgroepe eerder ’n Retiese ouderdom steun op grond van die plaaslike voorkoms van mikrofossiele.
* Die ontwikkeling van histosoliese en podsoliese grondsoorte – wat tipies is van ’n tropiese vogtige klimaat waarin meer water deur neerslag inkom as wat deur verdamping verlore gaan;
* Fossiele stuifmeelsamestellings wat plantegroei weerspieël wat beter aangepas was by ’n vogtige klimaat;
* Die wydverspreide teenwoordigheid van barnsteen.

Dié oorwegend nat klimaat van die KRV is periodiek onderbreek deur droër toestande wat kenmerkend was van die res van die Laat Trias. ’n Klimaatsimulasie dui daarop dat die binneland van Pangea eintlik droër geword het tydens die KRV, selfs terwyl die oostelike rand en hoëbreedtegebiede reëneriger geraak het. Die voorval kon baie vinnig begin het (~15&nbsp;800 jaar), versterk deur terugvoereffekte in die koolstofkringloop.

#### Aardverwarming
Aardverwarming was ook prominent tydens die Karniese reënvoorval. Dit word ondersteun deur suurstofisotoop-ontledings wat op Conodonta-apatiet van die KRV uitgevoer is. Dit dui op ’n aardverwarming van minstens 3-4&nbsp;°C tydens die voorval en/of ’n verandering in die soutgehalte van seewater. Ander monsters ondersteun ’n verwarming van tussen 4 en 8&nbsp;°C. Dié verwarming hou bykans vir seker verband met uitgebreide vulkaniese aktiwiteit tydens die KRV. 

Die vulkaniese aktiwiteit hou waarskynlik verband met die vorming van die Wrangelliaterrein in dieselfde tyd, wat enorme hoeveelhede vulkaangesteentes gevorm het wat aan die noordwestelike rand van die Noord-Amerikaanse plaat aangeheg is (nou die Wrangellberge, Alaska, en ’n geraamde 6&nbsp;km dik laag onder die grootste deel van Vancouvereiland).
Verwering is ook in prehistoriese kusgebiede van Europa waargeneem, waar dit die afloop van aardsedimente versterk het wat verantwoordelik was vir plaaslike modderryke mariene lae. Hoë verweringstempo’s het voortgeduur selfs nadat die aarde weer ’n droër klimaat betree het, wat daarop dui dat die KRV genoeg sediment in die streek afgeslyt het om grondgesteentes bloot te lê.

### Invloede op karbonaatplatforms 
thumb|240px|’n Piek in die Sella-groep van die Italiaanse Dolomiete. Die skuins laag is verteenwoordigend van die Karniese Reënvoorval – ’n tyd toe karbonaatplatforms (vertikale kalksteenkranse) onderbreek is deur ’n invloei van makliker verweerbare skalie en moddersteen.
Die begin van die KRV dui op ’n skerp verandering in die vorme en samestellings van karbonaatplatforms oor die hele Tetisoseaan, wat van Sentraal-Europa tot Oos-Asië gestrek het. Die vroeë Karniese tydperk is gekenmerk deur hoëprofiel-, hoofsaaklik geïsoleerde, klein karbonaatplatforms met steil hange. Gedurende die KRV is hulle vervang deur laeprofielplatforms met skuins hellings. Dié ommeswaai hou verband met ’n groot verandering in die biologiese gemeenskap wat verantwoordelik was vir kalsiumkarbonaat-uitskeiding (met ander woorde, die “karbonaatfabriek”). 

Hoëprofielplatforms het gesteun op ’n hoogs produktiewe gemeenskap van karbonaatuitskeidende mikrobes. Toe mikrobiese karbonate tydens die KRV afneem, is ’n minder produktiewe, dieroorheerste karbonaatgemeenskap agtergelaat om die tekort aan te vul, met skeletkorrels en oöliete (ronde sedimentkorrels) as die hoofkomponente van kalksteen.

In baie streke het reënval en rivieraktiwiteit op land gelei tot ’n verhoogde vloei van sand, silt, modder en klei in die oseaan. Hierdie aardsedimente vorm duidelike, maklik verweerbare lae in gebiede wat andersins deur karbonaat oorheers is.

Karbonaatafsetting is geheel en al afwesig in seldsame diepseesedimente wat in Suid-Italië voorkom. Die karbonaatkompensasiediepte (die minimum diepte waar kalsiumkarbonaat heeltemal oplos) was waarskynlik vlakker tydens die KRV as daarvoor of daarna.
Sommige van die fossielryke lae oorvleuel met die KRV, soos die oorgang van die Zhuganpo- na die Xiaowaformasie. Die oudste goed begrensde geologiese eenhede met dinosourusfossiele is die Santa Maria-formasie in Brasilië en die Ischigualasto-formasie van Argentinië. Die vroegste dinosourusdraende lae van laasgenoemde is radiometries gedateer tussen 230,3 en 231,4&nbsp;miljoen jaar gelede. Dit stem ooreen met vroeë minimum tydsberamings vir die KRV (≈230,9&nbsp;miljoen jaar gelede). Meer onlangse studies plaas die KRV ’n paar miljoen jaar vroeër, naby die begin van die onderliggende Argentynse Los Rastros-formasie. Tog neem dit vinniger toe in die Ladinium en Norium, wat daarop dui dat die KRV nie ’n groot invloed op die opkoms van dinosourusse gehad het nie. 

### Ander tetrapodes
thumb|240px|links|Die KRV het dalk oor die algemeen die Rhynchosauria uitgewis en net sekere soorte soos die *Beesiiwo* (op die foto) oorgelos wat 'n ruk later uitgesterf het.
The KRV het 'n groot uitwerking op die diversiteit en vorme van die plantvretende tetrapodes gehad. 'n Voorbeeld is die Rhynchosauria, 'n groep reptiele met sterk kakebene vir skeur en fynmaal. Algemene spesies het uitgesterf, terwyl net gespesialiseerde Hyperodapedontinae-spesies oorleef het. Net ná die KRV was die Hyperodapedontinae volop, wat daarop dui dat die nat klimaat hulle bevoordeel het. Hulle sou egter self in die Norium uitsterf. Ander plantvreters soos die Sauropodomorpha het ook ná die KRN gediversifiseer. 

Skilpaaie en sommige ander spesies het ook ná die KRV gediversifiseer.

### Plante en seelewe
[links|thumb|220px|Triassiese [barnsteen uit Italië.]]
Naaldbome, varings en die nou uitgestorwe Bennettitales het almal tydens en ná die KRV gediversifiseer. Die meeste streke toon 'n hoër persentasie plante wat op vogtigheid floreer het as in tydperke voor die Trias. Spore van varings en varswater-alge is dikwels volop in palinologiese monsters. In die Karnium is groot binnelandse mere en veenmoerasse gevorm, en dit het in die vroeë tot middel-Trias geëindig. Dit het gelei tot die sogenaamde "steenkoolgaping" wat deur die Perm-Trias-uitwissing veroorsaak is. Toenemende plantegroei en die verdwyning van steenkool het waarskynlik gehelp om die atmosfeer ná die KRV weer na 'n normaler toestand terug te bring. 

Hoewel spore van barnsteen gevind kan word in rotse van selfs die Karboon, dateer die grootste wydverspreide barnsteendeposito's uit die KRV. Barnsteen sou nie weer in die fossielrekord verskyn voor die laat Jura nie, hoewel dit tot die vroeë Kryt sou duur om konsentrasies gelykstaande aan of hoër as in die Karnium te bereik. Die eerste planktonverkalking het net ná die KRV voorgekom en was dalk kalkagtige dinosiste (dus kalkagtige siste van dinoflagellate.

Die groot vrystelling van CO2 in die atmosfeer en oseane deur Wrangellia kan die verhoogde toevoer van silisiklastiese materiaal in bekkenstelsels verklaar, soos waargeneem gedurende die KRV. Die toename in CO2 in die atmosfeer kon tot aardverwarming en ’n gevolglike versnelde hidrologiese siklus gelei het, wat kontinentale verwering aansienlik sou verhoog het. 

Daarbenewens, indien vinnig genoeg, kon ’n skielike styging in pCO2-vlakke (die druk van koolstofdioksied) tot die versuring van seewater gelei het, met die gevolglike styging van die karbonaatkompensasiediepte en ’n krisis in karbonaatneerslag (byvoorbeeld die ineenstorting van karbonaatplato’s in die westelike Tetisoseaan). 

### Kimmeriese orogeen
Volgens ’n alternatiewe hipotese was die Karniese reënvoorval ’n streekgebonde klimaatsafwyking hoofsaaklik sigbaar in die westelike Tetis en verwant aan die tektoniese opligting van ’n nuwe bergreeks (die Kimmeriese orogeen), wat ontstaan het deur die sluiting van ’n noordelike Tetiaanse tak oos van die huidige Europese vasteland.

Die nuwe bergreeks het aan die suidekant van Laurasië gevorm en het, soos die Himalaja en Asië vandag vir die Indiese Oseaan, ’n sterk drukgradiënt tussen die oseaan en die vasteland gehandhaaf, en dus ’n moeson gegenereer. Somermoesonwinde is toe deur die Kimmeriese bergreeks onderskep en het sterk reën veroorsaak wat die oorskakeling na ’n vogtige klimaat in westelike Tetis-sedimente verklaar.

## Verwysings
## Skakels