Mane van Galilei

[duimnael|200px|Die grootte van die Mane van Galilei in vergelyking met Jupiter s'n. Van bo: [Io (maan)|Io, Europa, Ganumedes en Kallisto.]]

Die **Mane van Galilei**, of **Galileiaanse mane**, is die vier natuurlike satelliete van Jupiter wat omstreeks Januarie 1610 deur Galileo Galilei ontdek is. Hulle is verreweg Jupiter se grootste mane en is genoem na minnaars van Zeus; hulle is Io, Europa, Ganumedes en Kallisto. Benewens die Son en agt planete is hulle die grootste voorwerpe in die Sonnestelsel, met groter radiusse as enige van die dwergplanete. 

Ganmedes is die grootste maan in die Sonnestelsel en is selfs groter as die planeet Mercurius. Die drie binnemane, Io, Europa en Ganumedes, is in ’n wentelresonansie van 4:2:1 met mekaar.

Die mane is in óf 1609 óf 1610 ontdek nadat Galileo verbeterings aan sy teleskoop aangebring het wat hom in staat gestel het om hemelligame duideliker as voorheen te sien.

## Geskiedenis 
### Ontdekking 
duimnael|links|160px|Galileo Galilei.

Danksy verbeterings aan sy teleskoop met ’n vergrotingsvermoë van 20×, kon Galileo hemelliggame baie duideliker as voorheen waarneem en dit het hom in staat gestel om in óf Desember 1609 óf Januarie 1610 te ontdek wat nou as die mane van Galilei bekend is.

Op 7 Januarie 1610 het Galileo ’n brief geskryf waarin hy Jupiter se mane die eerste keer noem. Hy het toe nog net drie gesien en het geglo hulle is sterre wat naby Jupiter lê. Hy het die liggame van 8 Januarie tot 2 Maart 1610 bly waarneem en ’n vierde voorwerp ontdek. Hy het ook gesien dit is nie sterre nie, maar voorwerpe wat om Jupiter wentel. Galileo se *Sidereus Nuncius*, waarin sy waarnemings bekendgemaak is, noem nie spesifiek Copernicus se heliosentrisme, die teorie waarvolgens die Son die middelpunt van die heelal is, nie. Hy was egter ’n voorstander daarvan.

### Name 
duimnael|160px|Die "Medici-sterre" in die *Sidereus Nuncius*, 1610. Die mane is in veranderende posisies geteken.

Galileo het sy ontdekking aanvanklik Cosmica Sidera genoem ter ere van sy weldoener Cosimo II de' Medici, die groothertog van Toskane (1590–1621). Op Cosimo se voorstel het hy die naam na **Medicea Sidera** ("die Medici-sterre") verander ter ere van die vier Medici-broers (Cosimo, Francesco, Carlo en Lorenzo). Die ontdekking is aangekondig in die *Sidereus Nuncius*, wat in Maart 1610 in Venesië gepubliseer is, net twee maande ná die eerste waarnemings.

Die huidige name is gekies deur Simon Marius, wat die mane in dieselfde tyd onafhanklik ontdek het. Hy het hulle in sy *Mundus Jovialis* (in 1614 gepubliseer) op Johannes Kepler se voorstel na minnaresse van die god Zeus (die Griekse ekviwalent van Jupiter) genoem: Io, Europa, Ganumedes en Kallisto.

## Die mane 
Sommige modelle voorspel daar was dalk verskeie generasies Galileiaanse satelliete in Jupiter se vroeë geskiedenis. Elke generasie sou ná hul vorming nader aan Jupiter beweeg en daar vernietig gewees het weens getywisselwerkings met Jupiter se protosatellietskyf. Nuwe mane sou dan uit die oorblywende materiaal in die skyf gevorm het. Teen die tyd dat die huidige generasie satelliete gevorm het, sou die gas in die skyf so uitgedun geraak het dat dit nie meer die mane se wentelbane in ’n groot mate beïnvloed het nie. 

Volgens ander modelle het die Galileiaanse mane in ’n protosatellietskyf gevorm waarin vormingstydskale korter was as wentelbaanmigrasie-tydskale. 

Io is watervry en het waarskynlik ’n interieur van rots en metaal. Europa se ys en water maak vermoedelik sowat 8% van sy massa uit, en die maan bestaan verder ook uit rots en metaal. Hulle kan die oorblyfsels wees van talle satelliete wat vroeër in Jupiter se geskiedenis gevorm het. en is andersins effens dowwer. 

Die grootste probleem met die sigbaarheid van die mane is hul klein afstand van Jupiter af, want die planeet se helderheid verberg hulle. Jupiter is sowat 750 keer so helder soos Ganumede en sowat 2&nbsp;000 keer so helder soos Kallisto.

## Verwysings 
## Sien ook 
*Jupiter se natuurlike satelliete

## Eksterne skakels 
* Animasie van Galileo se waarneming in Maart 1613
* Sky & Telescope: hulp met die waarneming van die Mane van Galilei 

*15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia