Ajaks (Sophokles)

duimnael|Dood van Ajaks, 'n beeld geverf en dan gebak aan die kant van 'n Etruskiese rooi-figuur kelk, ongeveer 400–350 v.C.
Sophokles se **Ajaks**, of **Aias** (/ˈeɪdʒæks/ or /ˈaɪ.əs/; Antieke Grieks: Αἴας [a͜í.aːs], gen. Αἴαντος), is 'n Griekse tragedie wat in die 5de eeu v.C. geskryf is. Ajaks is dalk die vroegste van Sophokles se sewe tragedies wat oorleef het, hoewel dit waarskynlik is dat hy reeds 'n kwarteeu lank toneelstukke geskryf het toe dit die eerste keer opgevoer is. Dit blyk te behoort tot dieselfde tydperk as sy Antigone, wat waarskynlik in 442 of 441 v.C. opgevoer is, toe hy 55 jaar oud was. Die toneelstuk beeld die lot uit van die vegter Ajaks, die tweede grootste held by Troje (na Achilles), ná die gebeure van die Ilias maar voor die einde van die Trojaanse Oorlog.

## Storielyn
Die toneelstuk begin met 'n dialoog tussen Atena en Odusseus: Nadat die groot vegter Achilles in die geveg gedood is, was daar 'n vraag wie sy wapenrusting moes ontvang. As die man wat nou as die grootste Griekse vegter beskou kan word, het Ajaks gevoel dat hy Achilles se wapenrusting moet kry, maar die twee konings, Agamemnon en Menelaus, het dit eerder aan Odysseus toegeken. Ajaks het woedend geraak en besluit om hulle drie dood te maak. Atena het egter ingegryp en Ajaks mislei om eerder die buit van die Griekse leër, wat beeste sowel as die veewagter insluit, dood te maak. Atena het valse visioene aan Ajaks gegee, wat hom die diere as mense laat sien het.

Athena ontbied Ajax, wat op die verhoog kom en sy oortuiging uitspreek dat hy Agamemnon en Menelaus geslag het. Hy vertrek om Odysseus te jag. Sy byvrou, Tecmessa, en die koor bespreek en beskryf Ajax se waansin en verskriklike optrede. Hulle word onderbreek deur Ajaks wat van die verhoog af huil, terwyl Ajaks skielik tot sy sinne kom en besef wat hy gedoen het. Oorweldig deur skaamte besluit hy om selfmoord te pleeg. Tecmessa pleit vir hom om haar en hul kind, Eurysaces, nie onbeskermd te laat nie. Ajaks gee dan sy seun sy skild, en verlaat die huis en sê dat hy uitgaan om homself te reinig en die swaard wat Hector aan hom gegee het, te begrawe. Teucer, Ajaks se halfbroer, arriveer. Teucer het by die profeet, Calchas, geleer dat Ajaks nie toegelaat moet word om sy tent te verlaat tot die einde van die dag nie, anders sal hy sterf. Tecmessa en soldate probeer dan Ajaks vind, maar hulle is te laat. Ajaks het inderdaad sy swaard begrawe – deur homself daarop te val. Voor sy selfmoord, vra Ajaks om wraak te neem teen die seuns van Atreus (Menelaus en Agamemnon) en die hele Griekse leër. Tecmessa is die eerste een wat Ajaks se lyk ontdek het. Teucer kom toe en beveel dat Ajaks se seun na hom gebring word sodat hy veilig sal wees van vyande. Menelaus verskyn en beveel die liggaam om nie te beweeg nie.

Die laaste deel van die toneelstuk word opgeneem met 'n kwaai dispuut oor wat om met Ajaks se liggaam te doen. Die twee konings, Agamemnon en Menelaus, wil die liggaam onbegrawe laat vir aasdiere om te verwoes, terwyl Teucer dit wil begrawe. Odysseus arriveer en oorreed Agamemnon en Menelaus om Ajaks 'n behoorlike begrafnis toe te laat. Odysseus wys daarop dat selfs 'n mens se vyande respek verdien in die dood. Die toneelstuk eindig met Teucer wat reëlings tref vir die begrafnis.

## Verwysings