Бизнес

**Бизнес** (Инджылыз: Business — «ӏоф») — ар экономикэ ӏофшӏэн, ахъщэ (хьакъ, пайда) къэгъотэным тегъэпсыхьагъэу щыт. Бизнесым игухэлъ шъхьаӏэ — цӏыфхэм ящыкӏагъэ товархэр къыдэгъэкӏыныр е фэӏо-фашӏэхэр (услугэхэр) афэшӏыныр ары.

Бизнес зышӏырэ цӏыфым е купым «ӏофзэхэщакӏу» е «сатыушӏ» е «Бизнесмен» е «Предприниматель» раӏо. Ахэм зэрар (убыток) къахьыным ишынагъо (риск) зытыращэ, ау ахъщэ къалэжьыным пылъых.

## Гущыӏэм къыздикӏыгъэр
«Бизнес» зыфиӏорэ гущыӏэр инджылыз гущыӏэу *busy* (зыгорэм пылъ, ӏоф иӏ) зыфиӏорэм къытекӏыгъ. Мыщ къикӏырэр цӏыфым е купым коммерческэ ӏофшӏэн зэригъэцакӏэрэр ары.

## Бизнесым иформэхэр
Бизнесыр зэрэзэхэщагъэм (собственностьым) елъытыгъэу купыбэу гощыгъэ:

### 1. Зы цӏыф ыгъэпсырэ бизнес (Sole Proprietorship)
Мыр бизнесым иформэ анахь псынкӏ. Зы цӏыф (Индивидуальнэ предприниматель) ӏофым пылъ.

* **ШIуагъэр:** Унашъор ежь дэдэм ешIы, ахъщэ къылэжьыгъэр ежь ий.
* **МышIуагъэр:** Зэрар къыхьыгъэмэ, ежь имулккIэ (иунэ, имашинэкIэ) пшъэдэкIыжь ехьы.

### 2. Партнерныгъ (Partnership)
Цӏыфитӏу е ащ нахьыбэ зэдэуцохэшъ, ӏоф зэдашӏэ.

* **ШIуагъэр:** Капитал (ахъщэ) нахьыбэ къаугъоишъу, ӏофшӏэныр зэдагощы.
* **МышIуагъэр:** Партнерхэр зэгурымӏон алъэкӏы, пайдари зэдагощын фай.

### 3. Корпорацие (Corporation)
Мыр компание ин, юридическэ лицэу щыт. Цӏыф пчъагъэ (акционерхэр) ащ хэт.

* **Акциехэр:** Компанием иӏахьхэр (акциехэр) биржам щащэ.
* **ПшъэдэкIыжь:** Акционерхэм ямулк шъхьаф къыхахырэп, компанием иахъщэ закъо зэрар хэкӏы.

### 4. Кооператив (Cooperative)
Цӏыф куп зэгъусэу, зэфэдэу ӏоф ашӏэнэу зэхащэ. Пайдар ӏофышӏэхэм азыфагу щагощыжьы.

## Бизнес къутамэхэр (секторхэр)
Бизнесыр сыд фэдэ ӏоф зэригъэцакӏэрэмкӏэ къутамэ шъхьаӏищэу гощыгъэ:

### Апэрэ къутамэр (Primary Sector)
Чӏыгум е дышъэ-тыжьыным ӏоф зыдишӏэрэ къутамэ. Мыхэм чӏыгум ибайныгъэ къыхахы.

* Мэкъу-мэщ (Agriculture): Коц гъэкӏыныр, былымхъуныр.
* Къушъхьэ ӏофшӏэн (Mining): Нефть, газ, кӏоцӏы гъэстыр, дышъэ къычӏэхыныр.

### Ятӏонэрэ къутамэр (Secondary Sector)
Материалхэр (апэрэ лъэныкъом къикӏыгъэхэр) агъэфедэзэ товархэр къыдагъэкӏы.

* **Производство:** Заводхэр, фабрикэхэр. Машинэхэр, унэхэр, шхыныгъохэр, пкӏышъхьэ-мыIэрысэ гъэушъэбыгъэхэр къыдагъэкӏы.
* **Гъэцэкӏэн ӏофхэр:** Унэшӏыныр (Строительство).

### Ящэнэрэ къутамэр (Tertiary Sector)
Фэӏо-фашӏэхэр (услугэхэр) цӏыфхэм афэзышӏыхэрэр. Джырэ дунаем мыр анахь лъэныкъо ин мэхъу.

* **Щэпӏэ-щэхупӏэ:** Тучанхэр, супермаркетхэр.
* **Финансхэр:** Банкхэр, страхование.
* **Транспорт ыкIи Туризм:** Къухьэлъатэхэр, гъэстыныпӏэхэр (отельхэр).
* **Iэзэгъу ыкIи Гъэсэныгъэ:** Сымэджэщхэр, университетхэр.

## Бизнес управлениер (Management)
Бизнесыр дэгъоу кӏоным пае, ащ ӏахь зэфэшъхьафхэр иӏэн фай:

# **Менеджмент (Унашъо шIын):** Компанием имурадхэр гъэнэфэныр ыкӏи цӏыфхэм ӏоф ашӏэнымкӏэ гъэзэщэныр.
# **Маркетинг:** Цӏыфхэм сыда ящыкӏагъэр къэшӏэныр, товарым реклама фэшӏыныр ыкӏи щэныр.
# **Финансхэр (Accounting):** Ахъщэр къызэрэкӏохьэрэмрэ зэрэкӏоцӏы хъурэмрэ (бюджет) лы-плъэныр.
# **Кадрхэр (HR):** Iофышӏэ дэгъухэр къэгъотыныр ыкӏи ахэм ӏофшӏэпӏэ гъэнэфагъэ ягъэгъотыныр.

## Бизнес-план
Бизнес кӏэу къэзыухъумэщт пстэуми **Бизнес-план** ашӏын фай. Ар тхылъэу, бизнесыр зэрэзэхэщэщтым, ахъщэу хэлъхьан фаем, ыкӏи илъэс къэс пайдау къыхьыщтым ехьылӏагъэу щыт. Инвесторхэм (ахъщэ къыхэзылъхьащтхэм) мы планыр апашъхьэ иолъхьэ.

## Зэпхыныгъэхэр