open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ras Meulayu

**Ras Meulayu** nakeuh saboh pham lam bideuëng èleumèe klasifikasi manusia nyang phôn that jipeugah lé sidroë ureuëng ahli Jerman Johann Friedrich Blumenbach (1752-1840), nyang jikira keuh ras nyoë seubagoë bansa meuwareuna kulét, atawa jikheun "ras coklat". Lheuëh Blumenbach, le antropolog nyang ka geuteuntang teori limong jeunèh ras manusia meuseubab ngon le that-that jeunèh ngon klasifikasi manusia.

Pham "ras Meulayu" nyan meuhat keuh meubida ngon pham "bansa Meulayu" nyang ka meuhat geukheun keu ureuëng neuduëk aseuli di Malaysia nagon na padum-padum boh wilayah Indônèsia. Narit ras Meulayu meunyoë lam peuneugah ureuëng seureuta reusam di Nusantara ngon Seumeunanjông Malaya nakeuh **Rumpun Bangsa Melayu** atawa nyang geukheun **Melayu Raya**. Meunyoë lam bideuëng reusam, kayèm that bansa-bansa nyang neuduëk di wilayah Pulo-pulo Meulayu neupeugot acara meurumpok ngon neuploh keuh peuë matong peukara reusam, adat ngon keu-adaan nyang teungoh teujadi lam kawan ras Meulayu.

## Ne
Bansa Meulayu

**Ureuëng Meulayu** saboh nan nyang jiwoë ateuëh saboh kawôm manusia nyang kri saban utamajih nakeuh geumeututô ngon bahsa Meulayu. Neuduëk ureuëng Meulayu nyan nyang paléng ramè nakeuh di Malaysia, pasi timu Sumatra, silingka pasi Kalimantan, Thailand blah rot tunong, seureuta na cit bak pulo-pulo ban sipanyang Seulat Malaka ngon Seulat Karimata. Di neugara Indônèsia, jumeulah bansa Meulayu nakeuh 15% nibak mandum populasi, ureuëng nyan ramè geuduëk di propinsi Sumatra Barôh, Riau, Pulo-pulo Riau, Jambi, Sumatra Seulatan, Bangka Belitung ngon Kalimantan Barat. La'én nibak di Nusantara, bansa Meulayu na cit di Sri Lanka, Pulo-pulo Cocos (Keeling) (*Cocos Malays*), ngon Afrika Seulatan (*Cape Malays*).

## Nè seunurat
Pulo-pulo Sunda Rayek

**Pulo-pulo Sunda Rayek** nakeuh saboh kawan pulo-pulo rayek nyang meubuju di Asia Teunggara. Neuduëk pulo-pulo nyan blah rot barat neugara Indônèsia.
Lam kawan pulo nyan nakeuh:

* Kalimantan atau Borneo
* Jawa
* Sulawèsi
* Sumatra

Nibak wilayah puliték ngon dèelat neugara nakeuh meuweuëk antara Indônèsia, Brunei, ngon Malaysia.

Meusapat ngon Pulo-pulo Sunda Ubeut blah rot timu, kawan pulo nyan jeuet keu Pulo-pulo Sunda.

## Neu eu cit
* Nusantara
* Dapeuta pulo di Indônèsia
* Pulo-pulo Sunda Ubeut
Pulo-pulo Sunda

**Pulo-pulo Sundeu** nakeuh saboh kawan pulo nyang na lam kawan Pulo-pulo Nuseuntareu.

Kawan pulo-pulo nyan geuweuëk duwa jeuet keu Pulo-pulo Sunda Rayeuek ngon Pulo-pulo Sunda Ubeut.
* **Pulo-pulo Sunda Rayeuek**
** Kalimantan
** Sulawèsi
** Jawa
** Sumatra
* **Pulo-pulo Sundeu Ubeut**, dari barat u timu
** Bali
** Lombok
** Sumbawa
** Flores
** Sumba
** Timor
** Pulo-pulo Barat Daya
** Pulo-pulo Tanimbar

Beunagi Wilayah lam kawan pulo-pulo nyan geuweuëk lom keu peuët boh neugara: Indônèsia, Timor Leste, Malaysia ngon Brunei

## Neu eu cit
Pulo-pulo Indônèsia
## Ne
Ahmad Dewi

**Teungku Ahmad Dewi** (lahé uroë 19 buleuën sa thôn 1951) nakeuh sidroe ulama Acèh nyang na di Acèh Timu. Gobnyan lahé di Dusôn Bantayan Gampông Keudèe Idi Cut, Acèh Timu. Ayah gobnyan nakeuh Teungku Muhammad Husen teuka dari gampông Meunasah Kumbang, kecamatan Syamtalira Arôn, Acèh Barôh. Abuchi' gobnyan nakeuh Teungku Hasballah, sidroë ulama chi' dari Samudra Pasè nyang geugla ngon Teungku Chi' di Meunasah Kumbang.

Teungku Ahmad Dewi nakeuh sidroë ureuëng nyang that kha bak neuteugah peuë mantong nyang kureuëng paih lam masyarakat ngon lam peumeurèntahan. Teuleubèh lom buët nyang meuneuntang ngon Syari'at Islam nyan that neujaga lé droëneuhnyan, sampoë ka neupeuhareuëm keuh aneuk-aneuk miët jimeuhaphai Pancasila seugalom aneuk miët nyan meuphôm jibeut haraih Aléh Ba Ta. Bak Teungku Ahmad Dewi peurintah agama Islam nyankeuh peukara nyang hanjeuët sagai-sagai tapeukabèh.

Seubagoë sidroë da'i nyang that hayeuë ngon ceubeuëh bak geupeugah haba gobnyan hana piyôh bak geujak meuda'wah u gampông-gampông di Acèh. Ngon bak tiëp-tiëp gobnyan geupeugah haba sabé ramèe ureuëng nyang teuka geujak deungo neubeuët umum nyang geupeuna lé droëneuhnyan. Peukara hukôm agama ngon haba teugah peumeurèntah nyang that na ji'ôh syari'at agama hana reuda sabé lam da'wah, meuhat ngon nyan keuh ureuëng Acèh pih rab hana nyang han meuseutuju ngon neubeuët droeneuhnyan. La'én nibak da'wah lidah gobnyan ngon aneuk-aneuk muda nyang jak meugurèe bak dayah gobnyan nacit geupeuna da'wah amar ma'ruf ngon buët nyata. Ngon saboh **Baréh Teuntra Mirah** gobnyan ka geujak peu-ingat aneuk-aneuk muda agam ngon dara meubèk jijak peubuët nyang geularang lam agama di Pantè Idi Cut. Keuneulheuëh na keuh geupeuna saboh beuët reyeuek tujôh uroë tujôh malam ngon neumeuhôi keuh u dayah droeneuhnyan dum ulama Acèh keu meujak mita kri neuploh beuteudong syari'at Islam di Acèh.

Lam ramèe peungikôt gobnyan nacit kawan ureuëng la'n nyang hana seunang ngon peuë nyang neupeubuët lé Teungku Ahmad Dewi. Nyan keuh seubab lé peumeurèntah pih ngon saboh seubab ka jidrop droëneuhnyan. Meuseubab ngon kri neupeugah haba nyang hana neutém peu-ikôt lagèe arôih nyang jilakèe lé keu-adaan masa nyan Teungku Ahmad Dewi na meupadum go jikurông lam peunjara. Sabé jidrop, meuhat keuh 'oh ka bibuëh nibak tutôpan teutap cit hana neusurôt meusilangkah pih bak neupeunyata buët Amar Ma'ruf Nahi Munkar nyang neupeujak ngon haté nyang kong.

Sampoë bak 11 uroë buleuën sa thôn 1991 Teungku ka jicok lé pihak nyang hana seutuju ngon kri nyang gobnyan peujak lam peukara nyan. Lheuëh uroë nyan droëneuhnyan ka hana neugisa lé u dayah ngon hana haba nyang meuhat keu pat keuh droëneuhnyan jinoë. Bak neuyakin lé ureuëng Acèh Teungku Ahmad Dewi nakeuh ka meuninggay lam keujadian nyan.
Iqbaal Ramadhan

**Iqbaal Dhiakfakhri Ramadhan** atawa jihei **Iqbal** nakeuh sidroë ureuëng meujangeun asay Indônèsia.

## Asai teunuléh
* https://web.archive.org/web/20130523104148/http://www.coboyjunior.net/
Kanon Tani

nakeuh sidroe aneuk miet asai Jeupang. Buet siuroe-uroe nakeuh meujangeun ngön Seiran Kobayashi. Dua droe aneuk miet nyan meugabông dalam saboh grup meujangeun nyang nanjih *Star Flower*.

Kanon nyoe jinoe jiduek di Saitama, saboh da'irah di nanggroe Jeupang.

## Peunawôt luwa
*  Biografi Kanon Tani bak ôn ''Theatre Academy''
*  Kanon Tani bak iklan NEC
*  Kanon Tani bak ôn Oricon

## Asai teunuléh
Richard Matheson

**Richard Burton Matheson** (February 20, 1926 – June 24, 2013) nakeuh sidroe wartawan, ngon ureueng tuleh naseukah asay Amirika Carékat.
Bahsa Wat Tunong

**Bahsa Vièt Tunong** atawa **bahsa Viètnam** (tiếng Việt) nakeuh bahsa raseumi bansa Viètnam. Bahsa nyan nakeuh tutô aseuli nibak ureuëng duëk aseuli Viètnam (Kinh), bak keunira jinoe na lhèe juta droe ureuëng Viètnam ngon nyang neuduëk di teumpat la'én neunguy bahsa nyan, bahsa nyang saban cit geunguy keu bahsa utama atawa bahsa keuduwa lé le aneuk bansa di Viètnam. Bahsa nayan nakeuh keuluwarga bahsa Austronesia.
Ureueng Campa

**Ureueng Campa** lam (Bahsa Viètnam: *người Chăm* atawa *người Chàm*) saboh bansa nyang na di Asia Teunggara. Ureuëng nyan geuduëk di wilayah antara Propinsi Kampong Cham di Kamboja ngon wilayah Phan Rang-Thap Cham, Phan Thiết, Ho Chi Minh City ngon An Giang di Viètnam teungoh. Bak keunira na 4,000 bansa Cham nyang geuduëk di Thailand; le ureuëng nyan ka geuwèh u tunong ngon geuduek di propinsi Pattani, Narathiwat, Yala, ngon Songkhla keu geumubuet keunan. Bansa Cham ka geupeuna saboh pusat neuduëk kawôm ummat Islam di Kamboja ngon Viètnam.

Bansa Cham nakeuh biek nibak Keurajeuën Champa (abad keu-7 sampoë abad keu-15). Ureuëng nyan krab that hubôngan ngon ureuëng Austronesia la'én ngon geumeututô bahsa Cham, saboh bahsa lam Meulayu-Polinesia nibak peureudèë bahsa Austronesia (subkawan Acèh-Cham).

## Gamba

Berkas:Cham girls in the United States.jpg|Aneuk miët Islam Cham Viètnam di Amirika teungoh lam neubeuët
Berkas:Cham musician.jpg|Sidroë ureuëng Cham geuyub Seurunèe
Berkas:Muzium Negara KL40.JPG|Naseukah bansa Cham keuneubah abad keu-18 koleksi Museum nanggroë Kuala Lumpur
Berkas:Cham music 1.jpg|Peyasan musik bansa Cham
Berkas:Bandera Front Alliberament Cham.svg|'Alam Geurakan Peubibeuëh Cham (FLC) yôh masa prang Viètnam


## Nè
Seiran Kobayashi

nakeuh sidroe aneuk miet asai Jeupang. Buet siuroe-uroe nakeuh meujangeun ngön Kanon Tani. Dua droe aneuk miet nyan meugabông dalam saboh grup meujangeun nyang nanjih *Star Flower*.

## Dapeuta drama tivi Seiran
* Ikkyu-san 2 (Fuji TV, 2013)
* Paji (TV Tokyo, 2013)
* Ikkyu-san (Fuji TV, 2012)
* Mi wo Tsukushi Ryoricho (TV Asahi, 2012)
* Namae o Nakushita Megami (Fuji TV, 2011)
* Wataru Seken wa oni Bakari (TBS, 2011)
* Control: Hanzai Shinri Sousa (Fuji TV, 2011)
* Asu mo Mata Ikite Ikou (TBS, 2010)
* Natsu no Koi wa Nijiiro ni Kagayaku (Fuji TV, 2010)
* Rikon Syndrome (NTV, 2010)
* Youka Me no Semi (NHK, 2010)
* Sotsu Uta (Fuji TV, 2010)
* Challenged (NHK, 2009)
* Samayoi Zakura (Fuji TV, 2009)

## Dapeuta filem Seiran
* SP:The Motion Picture ~ Kakumei-hen (2011)
* SP:The Motion Picture ~ Yabou-hen (2010)
* Kimi ga Odoru, Natsu (2010)

## Peunawôt luwa
*  Seiran bak ôn Theatre Academy

## Asai teunuléh
Leumbah Klang

**Leumbah Klang** geumeukeusud keu saboh da'irah nyang na di da'irah nyan Kruëng Kelang ngon aluë-aluë kruëng nyan. Nyan nakeuh palôh kruëng nyang utama di Malaysia meusaban ngon Leumbah Kinta. Leumbah Klang nakeuh da'irah nyang meujaya that ngon ma'mu di Malaysia nyang jeuët keu da'irah that peunténg keu neugara nyan.
Putrajaya

**Putrajaya** atawa nan peunoh jih **Wilayah Persekutuan Putrajaya** nakeuh saboh teumpat nyang na di Keurajeuën Meusikutu Malaysia nyang nakeuh banda nyan jeuët keu geunantoë banda Kuala Lumpur bak thôn 1999. Putrajaya, nakeuh banda raya nyang hayeuë that lam saboh taman nyang na bak jeu'h cit 25 kilomete di tunong Kuala Lumpur. Banda nyan nakeuh banda meucurak masa ukeuë (futuristik) nyang jeuët keu wilayah pusat peunténg bagi Keurajeuën Malaysia. Banda nyan nakeuh Wilayah Meusikutu nyang keu-3 di Malaysia.
Parlemen Malaysia

**Parlemen Malaysia** () nakeuh saboh tubôh legislatif di Malaysia, nyang meukeurija lam majeulih ban laku nibak sistem Westminster. Parlemen Malaysia na nibak Diwan Rakyat ngon Diwan Neugara (atawa Senat). Anggèta Diwan Rakyat geuturi seubagoë anggèta Parlemen, salang anggèta Diwan Neugara geubri gla senator.

Piléhan raya geupeuna tiëp peuët atawa limong thôn sigo keu geupiléh waki-waki u Diwan Rakyat. La'én teuma anggèta Diwan Neugara nyang geu angkèe lé Yang di-Pertuan Agong.

Sidang Parlemen Malaysia geupeuna nibak geudông Parlemen nyang na geudông nyan di Kuala Lumpur. Keutuha Parlemen Malaysia jinoë nakeuh Tan Sri Pandikar Amin Mulia.

## Peunawôt luwa
*  Situs raseumi
Banda global

**Banda Global** geukheun cit ngon **Banda dônya** nakeuh saboh banda nyang ka geu angkèe keu titék peunténg lam ekonomi global masa jinoë. Narit istilah nyan phôn that geucok bak peuneugah nyang geupeuturi lé Saskia Sassen keu neukheun keu banda New York, London ngon Tokyo lam saboh keunarang gobnyan *The Global City* bak thôn 1991.r Lam ma'na la'én banda global nyan nakeuh banda raya.

**Banda Global** 

:*Banda global away* 

Beuneuri rayeuk: London ngon New York.
Beuneuri ubeut meuhat teuga reusam: : Los Angeles, Paris, Tokyo ngon San Francisco.
Banda global barô: Amsterdam, Boston, Chicago, Madrid, Milan, Moscow, Toronto.
**Banda dônya** 
:*Banda artikulator subnet*


Reusam: Berlin, Kopenhagen, Melbourne, Munich, Oslo, Roma, Stockholm.
Siyasat: Bangkok, Beijing, Vienna.
Sosial: Manila, Nairobi, Ottawa.

:*Banda nyang that dikeuë di dônya*


Beuneuri ekonomi global: Frankfurt, Miami, Munich, Osaka, Singapore, Hong Kong, Sydney, Zurich
Beuneuri kon-ekonomi global: Abidjan, Addis Ababa, Atlanta, Basel, Barcelona, Cairo, Denver, Harare, Lyon, Manila, Mexico City, Mumbai, New Delhi, São Paulo, Shanghai, Taipei.

**Banda khusuih**

## Neu eu cit
* Pusat Pèng
* Dapeuta banda ngon beulanja meuhai keu ureuëng keurija teuka
* Megalopolis
* Metropolis
* Banda rintéh

## Ne

## Peunawôt luwa

 * Repository of Links Relating to Urban Places
 * World Cities article by Jennifer Curtis of Charles Sturt University
 * The World-System’s City System: A Research Agenda by Jeffrey Kentor and Michael Timberlake of the University of Utah and David Smith of University of California, Irvine
 * ''The State of the World's Cities, 2001'', UN Human Settlements Programme
 * "U.S. Cities in the 'World City Network'", by Peter J. Taylor and Robert E. Lang, February 2005 (Full Report in PDF)
Daud Beureuéh

**Teungku Daud Beureu'éh** atawa Abu **Daud Beureu'éh** (thôn 1899 di Pidië, Acèh – 1987 di Banda Aceh), Gubernur Militè Acèh (1945–1953) ngon jeuët keu ulèe peujuang Darul Islam atawa DI/TII di provinsi Acèh (1953–1963).

Lahé di Kabupaten Pidië lam masa meuprang ngon Beulanda gobnyan jeuët keu sidroë ulèe ulama di Acèh ngon saboh organisasi ulama ban saboh Acèh PUSA. Lam prang lheuëh talô Jeupang gobnyan nakeuh jeuët cit keu sidroë panglima lam prang thôn 1945. Meunan piyôh prang ngon sigra gobnya geuangkèe keu ureuëng nyang meukuwasa di Acèh, seubagoë Gubernur Militè Acèh meupangkat Mayor Jeundral.

Teungku Daud Beureu'éh ka neupeugot saboh peulawanan ngon peumeurèntah Indônèsia ngon saboh geurakan meuseunjata Darul Islam. Lé Teungku Daud Beureu'éh ngon geurakan nyan ka geupeugot saboh prang meulawan peumeurintah Indônèsia meuseubab phôn bak uroë 21 buleuën sikureuëng thôn 1953 sampoë ngon uroë 9 buleuën limong thôn 1962.

## Janji Soekarno bak Daud Beureu'éh

= Jrat =
Nibak thon 1407 H yakni nibak uroe keu 14 lam buleuen Zulqa'idah atawa nibak tanggai 10 buleuen Juni thon 1987 Tgk Dauh Beureuéh geuwoe bak Allah swt. Geuseumiyub lam lampoh seumeujid di Beureunuen, Pidie.

## Referensi
Meunara Keumbeuë Petronas

**Meunara Petronas**, atawa **Meunara Keumbeuë Petronas** (Meulayu: *Menara Berkembar Petronas*) nakeuh saboh peuneudong modern nyang manyang meutop langèt di Kuala Lumpur, Malaysia. Lam keunira raseumi meunara nyoë nakeuh nyang paléng manayng di dônya dari thôn 1998 sampoë 2004. Dudoë peumuncak manyang nyan jipeutalô lé Meunara Taipei 101, meuhat lheuëh nyan sampoë 'an jinoë meunara nyan mantong cit jeuët keu meunara keumbeuë paléng manyang.
Yang di-Pertuan Agong

**Yang di-Pertuan Agong** atawa **Raja Malaysia** (haraih Jawoë: **يڠ دڤرتوان اݢوڠ**) nakeuh gla raseumi keu Ulèe Neugara Malaysia. Gla raseumi nyang peunoh keu droëneuhnyan nakeuh *Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong*.

lam bideuëng peumeurèntah neugara neubuët Yang di-Pertuan Agong nyang le cit meu keurija adat istiadat. Lam majeulih peumeurèntah Keurajeuën Monarkhi Konstitusi Malaysia keurija atô neugara le keuh lam jorë eksekutif nyang geuatô lé Peudana Meuntroë, lam bideuëng ngon peukara nyan hak raja nakeuh kuasa keutuha keurajeuën keu geubri nasihat ateuëh peuë mantong nyang patôt. Nasihat nyan keuh nyang geupeutimang lé Peudana Meuntroë keu geupeugot peunutôh nyang keuneuk geukeurija lé diwan meuntroë (kabinet).

Yang di-Pertuan Agong Malaysia jinoë nakeuh **Sultan Ibrahim Iskandar** dari nanggroë Johor.

## Ne

## Peunawôt luwa
*  Senarai dan gambar Yang Di-Pertuan Agong
Seumenanjông Malaysia

**Seumenanjông Malaysia** atawa nyang geukheun **Malaysia Barat** nakeuh nan nyang geupeuteutap keu saboh wilayah di neugara Malaysia nyang na lam tanoh darat banuwa Eurasia. Wilayah nyoë jitamong mandum keuh beunagi da'irah Malaysia nyang meuceuë ngon Seulat Malaka di tunong ngon ceuë darat neugara Thailand di barôh. Mandum neugara beunagi Malaysia na di sinan. Nyan kon cit duwa boh da'irah di pulo Kalimantan. Di Kalimantan atawa Malaysia Timu na neugara beunagi Sabah ngon Sarawak.

## Neu eu cit
* Pulo-pulo Meulayu
* Seumenanjông Meulayu
Sarajevo

**Sarajevo** nakeuh nang nanggroë Bosnia Hèrzègovina. Banda nyoë nakeuh saboh banda nyang peunoh seujarah. Bak thôn 1914 banda di banda nyoë maté sidroë pangiran Austria nyang peukara nyan jeuët keu gabuëk Iërupa ngon Prang Dônya I. Bak thôn 1992 banda Sarajevo ka jeuët keu seuëh prang raya antara 3 boh bansa nyang na di Yugoslavia, harô-hara prang rayeuk di Iërupa bak akhé abad keu 20 nyan nakeuh antara bansa Bosnia, Kroasia ngon Sèrbia.

Jinoë lam banda nyoë na ureuëng duëk 500.000 droë ngon nakeuh banda nyoë jinoë kajeuët keu nang nanggroë neugara Federasi Kroasia Bosnia.

## Keuneubah Islam di Sarajevo

File:Sarajevo Ferhad-begova-Mosque02.jpg|Meuseujid Ferhadija
File:Tsars Mosque.jpg|Meuseujid Tsars
File:Medresa Sarajevo.JPG|Madrasah Gazi Husrev-beg
File:Sarajevo_Gazi-Husrev-Beg-Basar01.jpg|Gazi Husrev-beg Bazaar "Bezistan"
File:Courtyard to the Gazi Husrev-beg's Mosque.jpg|Leuën u Meuseujid Baščaršija


## Peunawôt luwa
* Sarajevo's Official Website 
* Chronology of the battle and siege of Sarajevo
* Sarajevo di Encyclopædia Britannica

## Ne
Ra'uëh Petaling

**Ra'ëh Petaling**, atawa leubèh geuturi ngon *Petaling Street*, nakeuh da'irah meuniaga ngon da'irah ureuëng China di Kuala Lumpur, Malaysia. Ka meu thôn-thôn trép jih, ra'uëh Petaling nyan jeuët keu teumpat meuniga nyang that hayeuë, la'én nibak nyan jeuët keu da'irah peutheun reusam ngon budaya bansa China di Malaysia, lé that kuil Buddha ngon keudèe nyang jimeukat colok, ubat gampông (tradisional), ngon peunajôh Tionghoa. Dari sinja sampoë teungoh malam that ramèe meubanja ureuëng meukat meumacam dabeuëh meuneukat bak ra'uëh Petaling nyan.

## Peunawôt luwa
* http://www.google.com/search?hl=en&lr=&q=jalan+petaling+malaysia
Bandara Internasional Kuala Lumpur

**Bandara Internasional Kuala Lumpur** (bahsa Inggréh: **Kuala Lumpur International Airport**/**KLIA**) nakeuh bandara internasional utama Kuala Lumpur, Malaysia nyang neuduëk bandara nyan na di Sepang, nanggroë Selangor ngon kode IATA **KUL**.

Geupeuhah phôn bak thôn 1998, beulanja nyang abéh keu peugot bandara nyan nakeuh 3,5 miliar Dolar ngon slogan "*Bringing the World to Malaysia and Malaysia to the World*" ("Ta ba dônya bak Malaysia ngon Malaysia bak dônya"). Nakeuh bandara nyoë saboh bandara nyang that sibôk di dônya bak kri jumeulah ureung nyang teubiët tamong nibak bandara nyan. Bak thôn 2011 mantong na meucatat 25.915.723 nyang meulingkeuë u bandara nyan, sampoë bak jumeulah nyan jeuët keu KLIA seubagoë bandara keu-14 paléng sibôk di dônya.

Bandara nyoë nakeuh pông utama keu maseukapè udara Malaysia Airline non Air Asia
Bandara Sultan Abdul Aziz Shah

**Bandara Sultan Abdul Aziz Shah** (), **LTSAAS** geuturi cit ngon Subang Skypark;  nakeuh bandara nyang na di Subang Jaya, Selangor, Malaysia. Bak masa jinoë bandara nyoë geunguy keu meuteureubang umum.

Seugohlom geupeuhah Bandara Internasional Kuala Lumpur di Sepang bak thôn 1999, bandara Sultan Abdul Aziz Shah nakeuh jeuët keu bandara utama di Kuala Lumpur ngon neugara Malaysia.

Bandara nyoë raseumi geupeuhah keu meuteureubang bak uroë 30 buleuën lapan thôn 1965, ngon na panyang landasan teureubang (panyang 3.7 km, rayeuk 45 m), nyan keuh landasan teureubang paléng panyang di Asia Teunggara masa nyan.
Kruëng Gombak

**Kruëng Gombak ** nakeuh nan kruëng nyang ilé rot Selangor ngon Kuala Lumpur di Malaysia. Kruëng nyoë nakeuh aneuk Kruëng Klang. Teumpat kruëng nyoë meureumpok ngon Kruëng Klang nakeuh jeuët keu asay nan da'irah banda Kuala Lumpur. Meuseujid Jamek na bak binèh kuala kruëng nyan.

Teuka ië raya di Kuala Lumpur nakeuh meuseubab ngon ië kruëng nyan ngon kruëng la'én Kruëng Batu. Sampoë lé peumeurèntah Malaysia ka geupeugot saboh keurija peuteupat peukara kruëng nyan ngon geupeuna saboh kanal ië nyang ka leungka geupeugot bak buleuën sikureuëng thôn 2007.

## Ne
Kruëng Klang

**Kruëng Klang** nakeuh saboh kruëng nyang ilé meulingkeuë banda Kuala Lumpur ngon Selangor di Malaysia u Seulat Malaka. Panyangjih bak keunira na 120 km ngon meuilé lam wilayah bak keunira na 1288 km peuët sagoë. Kruëng Klang na 11 boh cabeuëng kruëng utama.

Kruëng nyoë meuilé lam Leumbah Klang nyang padat negon leubèh nibak peuët juta droë ureuëng duëk, sampoë kruëng nyoë na bacut ceukoë ngon kuto. Ngon seubab ka le that peuneugot ngon peuneudong ka jeuët keu ubeut teuma ilé kruëng Klang nyan, ban lagèe tangiëng sang nyan nakeuh aluë nyang rayeuk. Kruëng nyan ngon Kruëng Gombak jeuët keu seubab teuka ië raya sabé di Kuala Lumpur, peuë lom meunyoë na ujeuën raya.
Prang Klang

**Prang Klang** nakeuh saboh prang syèdara di Selangor Malaysia antara Raja Abdullah Bin Raja Jaafar ngon Raja Mahadi Bin Raja Sulaiman dari thôn 1867 sampoë 1874. 

Asai mula prang syèdara nyan nakeuh bak thôn 1849 atawa 1850, sultan Keurajeuën Selangor watèe nyan Sultan Muhammad Shah geupulang kuwasa meujajah ateuh kuwasa Raja Abdullah. Meunan ka meukuwasa lé Raja Abdullah ka geukuët pajak ateuëh duwa droë sèdaga nyang meuôseuha di Klang, lé sèdaga nyan pajak nyan jikuët teuma bak rakyat nyang meuduëk di Klang. Lam peukara nyan jeuët keu bijèh karu antara Raja Abdullah ngon Raja Mahadi, seubab gobnyan dilèe seugolom geuduëk kuwasa Raja Abdullah nacit jeuët keu raja di Klang.

Meunan keuh gabuëk nyan teutap brat that sampoe bak thôn 1857 Sultan Abdus Samad geuduëk keu raja barô di Selangor, lé Sultan Abdus Samad ka geudukông peuë nyang geulakèe lé Raja Mahadi. Meunan keuh dudoë jeuët prang antara Raja Mahadi ngon geudukông lé rakyat geulawan Raja Abdullah nyang jibantu lé aneuk agam geuh Raja Ismail. Bak buleuën lhèe thôn 1867 Raja Abdullah meuhasé geupeutalô lé Raja Mahadi ngon maté keuh Raja Abdullah. Lheuëh meuhasé geureubôt Klang, Raja Mahadi han geutém lé bayeuë $500 keu Sultan Abdul Samad lagèe nyang ka geupeulaku awai lé Raja Abdullah. Peukara nyan ka beungéh teuma Sultan Abdus Samad keu Raja Mahadi.

Hana trép leungka bak thôn 1868, Sultan Abdus Samad ka geu lakèe bak ulèe Balang dari da'irah Langat Tengku Kudin. Macam kri geucuba lé Tengku Kudin bah leumiëk até Raja Mahadi, teutap han cit meuhasé. Sampoë lé Tengku Kudin meugeupakat teuk Raja Ismail Bin Raja Abdullah keu geumeusaban prang lawan Raja Mahadi.. Bak buleuën lapan thôn 1869 Raja Ismail geutrôn u Klang ngon asé geureubôt da'irah binèh Kruëng Klang. Meuhat ngon nyan ka geukeupông da'irah Klang natrép 6 buleuën. Lam ôseuha keupông nyan lé Tengku Kudin ka geuba 500 droë ureuëng jak bantu Raja Ismail. sampoë Raja Mahadi ka payah surôt dari Klang bak buleuën lhèe thôn 1870. Ngon beunantu nibak awak Pahang, bak thôn 1872 Raja Mahadi ka ék geupeutalô.

Prang syèdara nyan raseumi meuakhé bak thôn 1874, Raja Mahadi nyang ka talô prang geuteubiët dari Selangor ngon geuduëk di Johor. Gobnyan meuninggai bak thôn nyan ngon jirat gobnyan na di Bukét Mahmudiah, Johor Bahru.

## Peunawôt luwa
 * 

## Ne
Banda Melaka

**Banda Melaka** (bahsa Meulayu: *Bandar Melaka*) nakeuh nang nanggroë Neugara Beunagi Malaysia, Melaka di Malaysia. Banda nyoë jinoë ka geupeusah jeuët keu saboh Tapak Pusaka Dônya lé UNESCO.

Neuduk banda nyan na bak kuala kruëng Melaka nyang ilé u Seulat Malaka. Timang neuduëk jih nakeuh bak binèh panté ngon na disina runtôhan kuta Portugéh. Jinoë banda nyan ka meukeumang ngon luwah jih ke leubèh jeu'ôh u tunong banda jameun meuseubab ngon na teunambak la'ôt, jeuët ta saweuë keunan bak ujông panté Seulat Malaka ngon keundran meusén dari banda utama Melaka. Ji'ôh da'irah barô nyan nakeuh 40 km.

## Tarèh

Banda nyoë dilèe nakeuh nang nanggroë Keurajeuën Malaka ngon pusat teumadôn Meulayu bak abad keu-15 ngon 16. Bansa Portugéh jipeutalô Melaka bak thôn 1511. Antara thôn 1641-1795, Melaka jukuwasa lé Beulanda. Lheuëh nyan teuma jikuwasa lé Britania Raya bak thôn 1820 sampoë meurdèka Malaysia bak thôn 1957. Lé Britania Raya jituka Bencoolen keu Beulanda ngon keu geunantoë dari Beulanda jijôk Melaka keu Inggréh.

## Banda keumbeuë
* Lisboa, Portugéh
* Kuala Lumpur, Malaysia
* Hoorn, Beulanda
* Valparaíso, Chili
* Nanjing, Rèpublik Rakyat Cina
* Yangzhou, Rèpublik Rakyat Cina

## Ceunatat gaki
Khartoum

**Khartoum** ( ** "beuralèe gajah") nakeuh nang nanggroë Sudan, meusapat disinan nang nanggroë neugara beunagi Khartoum (neugara beunagi) Khartoum. Neuduëk banda nyan na lam da'irah ilé Kruëng Nil, nyang ilé dari neugara Uganda, meurumpok ngon Kruëng Nil Biru, nyang ilé dari blah rot barat di Ethiopia.

Ureuëng duëk di wilayah banda Khartoum na meujumeulah 1.974.780 droë (1 buleën sa 2005), nakeuh nyan banda keuduwa rayeuk di Sudan. Koordinat Khartoum nakeuh [15° 34′ 34″ LU 32° 32′ 5″ BT](http://kvaleberg.com/extensions/mapsources/?params=15_34_34_N_32_32_5_E_type:city(1974780)).
Yap Ah Loy

**Yap Ah Loy** (jituri cit seubagoë **Yap Tet Loy** ngon **Yap Mao Lan**) lahé uroë 14 buleuën lhèe thôn 1837, meuninggai uroë 15 buleuën peuët thôn 1885. Nakeuh sidroë Kapitan Cina nyang le jibantu peukeumang banda Kuala Lumpur dari saboh pusat tambang jeuët keu saboh banda nyang jinoë ka jeuët keu nang nanggroë Malaysia. Jinoë nan Yap Ah Loy ka ji peuteutap jeuët keu saboh nan ra'uëh di Kuala Lumpur.

## Peunawôt luwa
* The History of Yap Ah Loy
* Yap Ah Loy, Sejarah Malaysia
* The Beginning, The Introduction of Kuala Lumpur Urban History
* Yap Ah Loy (葉亞來 1837 to 1885), The Chinese in Malaya/Malaysia (02)
Tjoet Nja' Dhien (film)

**Tjoet Nja' Dhien** nakeuh film drama epos biografi seujarah Indônèsia thôn 1988 nyang geuisutradara lé Eros Djarot. Film nyoë meurumpok meunang *Piala Citra* seubaoë film paléng got lam Festival Film Indônèsia 1988. Film nyoë jimeubintang lé Christine Hakim sebubagoë Tjoet Nja' Dhien, Piet Burnama seubagoë Pang La'ôt, Slamet Rahardjo (aduën Eros Djarot) seubagoë Teuku Umar, ngon jidukông cit lé ramèe artis Indônèsia ngon ramèe ureuëng Acèh nyang jpeurôh lam keuruja peugot film nyan.

Film nyoë jipeusak lé Indônèsia keu *Academy Awards* keu-62 thôn 1990 keu peuneuyum film meubahsa aséng nyang paléng got. Meuhat keuh film nyan hana leupah bak peucalon phôn tamong keunan.

## Ne
Meukeumang Islam di Indônèsia

**Agama Islam** meuhat bak peuneugah ahli tarèh Iërupa geuba u Nusantara lé ureung meudagang dari Gujarat, India bak abad keusiblah. Meunan pih ureuëng Islam phôn ka geuteuka u Nusantara dari abad-abad phôn agama Islam di tanoh Arab. Lam padum boh abad masa phôn na Islam di Indônèsia agama nyan ka jeuët keu saboh agama nyang that ramèe geunguy lé ureuëng-ureuëng di Sumatra ngon Jawa. Salang lam peuneugah ahli tarèh Nusantara lagèe HAMKA geupeugah, Islam phôn jitamong dari u Nusantara dari masa lheuëh wafeuët Nabi Muhammad SAW. Na bukti naseukah dari Tiongkok nyang geusurat keu thôn 625 M na ureuëng Arab Islam di panté barat Sumatra.

## Kri agama Islam phôn meukeumang
Hana peuneugah nyang paih keu kri jitamong agama Islam u Nusantara, lam ceunatat aséng nyang na geutuléh cit bhaih Islam ka meukeumang bak keurajeuën-keurajeuën di Sumatra ngon Seumeunanjông Malaya dari abad keu-13. Na saboh peugah nyang ba Islam phôn u Nusantara nakeuh kawôm ulama Islam nyang geujak keunoë dari masa Khalifah Rasyidin. Nyan ban geupeugah lé ahli tarh nakeuh masa Khalifah keu lhèe Utsman bin Affan ka geukirém utôsan u nusantara bak thôn 674 M. Utôsan nyan ka geupeuturi agama Islam u Jepara, (kabupatèn di Jawa Teungoh jinoë), ngon disinan na Keurajeuën Kalingga ngon Ratu kalingga nyang nan gobnyan Ratu Sima ka geutamong Islam cit watèe nyan.

## Islam teuka u Acèh
Dari mandum peuneugah nyang na, nyata jih di Acèh le that leumah keuneubah seujarah masa awai Islam teuka u Nusantara. Lageè keuneubah nyang na di panté timu Acèh, nyang geumeukeusud Keurajeuën Peureulak nakeuh keurajeuën Islam nyang phôn di Nusantara. Bak tarèh seujarah teudong keurajeuën Peureulak nakeuh bak thôn 225 H (840 M) ngon Sultan phôn nyang mat keurajeuën nyan Sultan Alaiddin Sayed Maulana Abdul Aziz Syah. Bak masa keurajeun nyan hana piyôh nibak karu lam nanggroë seureuta na cit teuka seurangan dari Sriwijaya bak thôn 1006 M, sampoë lam bhaih peukeumang agama Islam u luwa da'irah keurajeuën mantong hanjeuët glah bak geupeubuët. Dudoë watèe Peureulak ka geupeusaboh ngon Pasè bak abad keu 13, meubarô keuh nanggroë Islam phôn di Nusantara nyan jeuët geupeukeumang Islam ngon cukôp paih u luwa da'irah. Teuleubèh lom lheuëh prang antara Keurajeuën Pasè ngon Majapahit, lam prang nyang jipeuhancô meuligoë Pasè lé teuntra Majapahit nyan nakeuh meupadum droë ulama Islam nyang jiba cit keudéh u Jawa. Padum-padum droë ulama Acèh nyang jiba u Jawa nyan kajeuët keu ureuëng Islam phôn nyang peukeumang agama Islam di Jawa, geuturi ureuëng nyan ngon gla **Walisongo**.

## Ne
PT Arôn

**PT Arun Natural Gas Liquefaction**, leubèh geuturi ngon **PT Arun NGL**, lam narit bahsa Acèh geukheun **PT. Arôn** nakeuh saboh maseukapè nyang peuhasé gaih alam cayé nyang na di Indônèsia. Bak thôn 1990 lé PT. Arôn ka jeuët keu saboh maseukapè gaih alam ngon hasé paléng na le di dônya.

## Tarèh
Phôn thôn 1968, Mobil Oil ka jipeugot saboh janji keurija meuweuëk hasé ngon Pertamina keu jipeugot keurija mita ne minyeuklam pruët bumoë di Indônèsia di darat ngon di la'ôt. Sithôn meuhat lheuëh nyan Mobil Oil ka jikrah meumita minyeuk nyan u Acèh, nyan bak thôn 1969. Neuduëk nyang brat that jimita nyan nakeuh di Acèh Barôh. Ngon laju jimeubo di saboh gampông rab da'irah Arôn, nyan jimeubo nyang keulimong blah go. Meubarô keuh disinan na jiteumèe minyeuk ngon na jikandông cit gaih alam.

Awai nibak nyan na maseukapè minyeuk Socony nyang tom cit ji ôseuha minyeuk di Sumatra ka lheuëh jiteumee langgeuëm keu kandôngan gaih nyang that na le disinan. Ngon seubab nyan lé Mobil Oil pih ka jimeuhabéh bak cara mita nyan ngon Pertamina nyang jimeuduëk teumpat mita nyan di gampông Arôn. Nyan keuh jeuët maseukapè nyan dudoë jipeunan Arun, saboh narit nyang lé ureuëng Acèh geukheun Arôn.

Uroë 24 buleuën Siplôh thôn 1971, gah alam di Arôn ka meuteuntèe jiteumeung ngon keunira jumeulah nyang na lam pruët bumoë na 17,1 trilyôn gaki kubék.

Meutamah lom sithôn lheuëh nyan bak 1972 na jiteumeung lom ne gaih alam di la'ôt Seulat Malaka nyang jikheun ngon ladang gaih alam lheuëh la'ôt (*North Sumatra Offshore*) **NSO**. Ladang barô nyan na jeu'ôh 107,6 km dari kilang PT Arun di Blang Lancang. Ladang lam la'ôt nyan barô jipeuphôn keurija bak thôn 1998 ngon saboh proyek keurija nyang jikheun “A” ka jipeudong saboh kilang gaih keu kri lam la'ôt (offshore) ngon di PT Arôn. Ngon na kilang barô nyan ka jeuët meutamah hasé 450 MMSCFD gaih alam dari la'ôt keu teunamah gaih alam nyang ka meukureuëng dari ladang Arôn di Lhôksukôn.

Uroë 16 buleuën Lhèe thôn 1974, PT Arôn jipeudong keusaboh maseukapè nyang mat keurija di ladang gaih. Hasé phôn gaih alam jipeubloë keudéh u Jeupang nyang nakeuh lam kri bak uroë 14 buleuën Siplôh thôn 1977. Maseukapè nyan geuraseumi lé Prèsidèn Indônèsia Soeharto bak uroë 19 buleuën Sikureuëng thôn 1978. .

Lam keurija nyan lé PT Arôn ka jipeudong 6 boh *train* ngon peucayé gaih alam di kilang LNG Arôn.Train nyan jipeugot lam padum go tunjak, nakeuh:

* Train 1,2 ngon 3 (Arun Project 1) jipeudong bak awai thôn 1974 ngon leungka bak akhé thôn 1978 nyang jikeurija lé Bechtel Inc.
* Train 4 ngon 5 (Arun Project II) jipeudong bak buleuën Duwa thôn 1982 ngon leungka bak akhé thôn 1983 nyang jikeurija lé Chiyoda
* Train 6 (Arun Project III) jipeudong bak phôn buleuën Siblah thôn 1984 ngon leungka bak buleuën Sikureuëng thôn 1986 nyang jikeurija lé Japan Gas Corporation (JGC)

Bak buleuën Duwa thôn 1987, kilang LPG nyang jipeunan Arun LPG Project jipeugot ngon jikeurija lé Japan Gas Corporation (JGC). Kilang nyoë leungka bak thôn 1989.

## Ne
Meuseujid Jamek (Kuala Lumpur)

**Meuseujid Jamek, Ra'uëh Tun Perak** nakeuh saboh meuseujid tuha di Kuala Lumpur. Meuseujid nyoë geupeudong lé ureuëng Islam meuniaga nyang teuka dari India. Neuduëk meuseujid nyoë na di simpang kruëng Klang ngon Kruëng Gombak, phôn geupeudong meuseujid bak masa Malaysia jijajah lé Britania. Meuseujid nyoë na toë ngon tanoh data Meurdèka, seutasiôn Putra LRT ngon Star LRT. Meuseujid nyoë jeuët keu saboh langgeuëm peutunyok keu Kuala Lumpur nyan nakeuh saboh banda teumadôn Islam.

Meuseujid nyoë geurancang lé Arthur Benison Hubback ngon geupeuhah bak raseumi lé Sultan Selangor bak thôn 1909. Arsitektur meuseujid Jamek meucurak Moor.

## Koordinat

## Ne
Tugu Neugara

**Tugu Neugara Malaysia**, atawa geuturi cit ngon **Tugu Peuingat Neugara Malaysia** nakeuh saboh peuneudong *skulptur* nyang geupeugot keu meuhoreumat leubéh nibak 11 ribèe droë teuntra nyang maté lam Prang Dônya I (1914-1918), Prang Dônya II (1935-1942),ngon masa-masa darurat ditanoh Meulayu (1948-1960). Tugu nyoë teudong di Kuala Lumpur, toë ngon peuneudong geudông Parlemen Malaysia.

Tugu Neugara nakeuh geunamba keu saboh kawan teuntra nyang geupeuék 'alam neugara, Jalur Gemilang. Tugu nyoë geuhareutoë keu ma'na peumimpin, meusaboh, meusiaga, teuga, ceubeuëh ngon beuhe bak meukureubeuën.

Geupeudong bak thôn 1966, tugu nyan na manyang 15 mètè, geupeugot nibak peurunggu ngon geurancang lé ahli meupheuët Austria, Felix de Weldon.

Bak uroë 27 buleuën lapan thôn 1975, peuneudong nyoë ka jipeureuloh ngon saboh beureutôih. Beureutôih nyan teuka dari buët teroris komunis, meunan pih awak komunis nyan jibantah meunyoë nyan buët nakeuh nibak keurija jih.

## Ne
* In honour of our fallen heroes, New Straits Times, December 16, 2005.

* Monuments to honour the dead, The Star, July 28, 2007.

* National Monument "unsuitable" for Warriors' Day, The Sun, March 31, 2010.
Saint Helena

**Saint Helena** nakeu saboh pulo blah si tunöng Samudra Atlantik, 2.800 km blah si barat pasi Angola. Pulo nyoë nakeuh wilayah nibak Saint Helena, Ascension, ngön Tristan da Cunha, saboh wilayah meurandéh la'ôt Britania Raya, meusaban ngön Ascension ngön Tristan da Cunha.

Pulo Saint Helena meusyeuhu seubab Napolèon Bonaparté tom jiboh keunoë. Jih na di pulo nyoë antara thôn 1816 ngön meuninggai bak thôn 1821. Beunileuëng ureuëng duëk di St. Helena nyang geucatat bak sa uroë Buleuën Sikureuëng 2006 nakeuh 3.926 droë.

## Nè

## Peunawôt luwa

*  Situs resmi
*  Kepemilikan Perancis di St Helena
*  Yayasan Saint Helena
*  Berita Saint Helena
*  Kajian geografis tentang identitas warga Saint Helena
Énerji

Meutinjoë bak peurspektèf èleumee pisika, tiep sistém fisék na enerji, dumna teuma enerji nyan dipeutentéë lé jumeulah dari sijumeulah persamaan nyang khusuih. Maséng-maséng ka geudisèn keu geuukô enerji nyang geukeubah ngon khusuih. Nibak nyang umum, na peu hana enerji geuthèe lé ureung kalon tiëp na meugantoë sifeut objék atawa sistém. Hana meusaboh pih kri keu tapeunyata enerji teuma enerji nyan han jeut ta peugadöh, nyang jeut na keuh taubah dari saboh saboh beuntuk keu beuntuk nyang meubagoe rupa lom.

## Beunagi Enerji

Enerji na meupadum jeunéh, nyang kayem geupeurunoe bak sikula na keuh enerji kinetik deungen enerji potensial. Energi kinetik meubaro na miseu saboh saboh jisem nyan ka meugrak, meunyo manteng ji iem nyan hana geukheun na enerji kinetik. La'en lom ngen enerji potensial nyan, miseu hana jioh nibak taneh atawa aleu kakeuh hana syit enerji nyan. Beasa jih enerji potensial nyan meubaro jeut geungui miseu ka meuubah keu saboh bentuk enerji nyang laen.
Biogah

**Biogah** nakeuh gah nyang jipeugét lè neubut anaerobik atawa ferméntasi dari peuë-peuë mantong dabeuëh organik, jitamöng keuh lam kawan nyan na keuh nibak ék manusia ngon meunatang, brôh domeseuték (rumôh), brôh biodegradable atawa tiëp brôh organik nyang biodegradable lam kri anaerobik. Asoë palèng le lam biogah nakeuh metana ngon karbon dioksida. Biogah jeut jinguy seubagoë bahan tèt keundraan atawa keu peuneugot teunaga léseutrèk.
Universitas Guglielmo Marconi

**Universitas Guglielmo Marconi** (Università degli Studi Guglielmo Marconi) nakeuh saboh univeresitas nyang teuduek di Roma, Itali. Universitas nyoe geupeudöng bak thôn 2004.

## Rèktor
* Prof.ssa Alessandra Briganti

## Peunawôt luwa
*  Ôn keu Universitas Guglielmo Marconi
Prang Badar

**Prang Badar** lam bahsa Arab geukheun **غزوة بدر**, nacit geukheun **غزوةَ بدرٍ الكبرى** (prang Rayeuk Badar), nan la'én prang nyan **الفرقا** (prang peumeuklèh). Nakeuh prang nyang bicah bak uroë aleuhad 17 Ramadhan thôn keu-2 Hijriyah, lam almanak masehi nakeuh bak uroë 13 buleuën Lhèë thôn 624. Prang nyoë nakeuh prang rayeuk phôn antara kawôm Muslimin nyang geupimpin langsông lé Nabi Muhammad SAW geulawan ngon kawôm Musyrikin nyang jipimpin lé Amr bin Hisyam Makhzumi atawa **Abu Jahal** dari qabilah bansa Quraisy Makkah Prang nyoë bicah di saboh tanoh gurôn antara nanggroë Makkah ngon Madinah na mon disinan nyang geuthèe nan **mon Badar**.

Prang nyan geupeuphôn lé kawôm Muslimin nyang geujak theun kafilah Quraisy nyang teungoh woë dari nanggroë Syam u Makkah, kafilah Quraisy nyan geupimpin lé Abu Sufyan bin Harb, meuhat lam gabuëk punca nyan di Abu Sufyan meuhasé peuleupah droë ngon laju geuyuë woë utôsan sidroë u Makkah keu geulakèe beunantu nibak Quraisy disidéh. Peukara nyan dudoë ka jibantu lé qabilah Quraisy ngon jikirém ureuëng meuprang keunan hana kureuëng nibak 1.000 droë ngon 200 droë teuntra meuguda nyang jipimpin lé ulèebalang Quraisy Abu Jahal seureuta uléebalang Quraisy nyang la'én lagèe Umayyah bin Khalaf, Walid bin 'Utbah, Syaibah bin Rabi'ah ngon la'én-la'én. Jumeulah kawôm Muslimin hana ramèe cit na 312 droë ngon 70 boh unta, nyang geupimpin lé Rasulullah SAW. Meunan pih nit jumeulah ureuëng Islam, prang nyan meuhasé keuh geupeutalô Musyrikin Quraisy ngon maté keuh watèe nyan peumimpin prang Quraisy Abu Jahal atawa Amir bin Hisyam Makhzumi. Jumeulah kureubeuën nyawong awak Qurasy nakeuh 70 droë ngon asé geudrop 70 droë nyang la'én. Salang kawôm Muslimin cit na kureubeuën 14 droë sahabat meurumpok syahid disinan.

## Ne
Prang Uhud

**Prang Uhud** (lam bahsa Arab:**غزوة أحد**) nakeuh prang keu-2 lam tarèh Islam. Prang nyoë teujadi bak uroë keu 7 buleuën Syawwal thôn keu 3 Hijriyah pah ngon uroë 23 buleuën Lhèe thôn 625 M. Prang nyoë seunambông nibak prang di Badar sithôn seugolom nyan, prang nyoë teujadi antara kawôm Muslimin di Yatsrib geulawan kawôm Musyrikin Quraisy nyang jibantu lé Bani Kinanah, Bani Tsaqif ngon namiët meubangsa Habsyi.

## Tarèh
Teuntra Muslimin lam prang nyoë meujumeulah 700 droë nyang geupimpin lé Rasulullah, salang teuntra Musyrikin Makkah na 3.000 droë, jitamong lam kawan nyan 1.000 droë Quraisy ngon 2.000 Habsyi ngon Kinanah nyang jipimpin lé Harits bin Abdul Manaat, meutamah lom 100 droë dari Bani Tsaqif. Na jiba cit lé Musyrikin 3.000 unta ngon 200 guda seureuta 700 boh bajèe beusoë. Tungkat panglima musyrikin lam prang nyan nakeuh bak jaroë Abu Sufyan bin Harb ngon jibantu lé Khalid bin Walid dari Bani Kinanah seureuta teuntra meuguda jibantu lé Sabri bin Abu Jahal.

Lam prang nyoë yôh phôn bicah ka kèng keuëng dum teuntra Musyrikin, meuhat hana trép lheuëh nyan meubalék meunang sampoë rab talô ureuëng Muslimin. Punca jeuët keu kacho teuntra Muslimin nakeuh seubab geutrôn teuntra meupanah nyang bak phôn ka paih geumeudong bak saboh bukét nyang that meusaneut keu peutheun droë nibak jiseurang lé Musyrikin. Lam keujadian nyan sampoë na padu-padum droë teuntra Quraisy nyang trôh ka toë ngon Rasulullah SAW. Awak Quraisy nyan watèe nyan ka hasé jikeuneuk poh Rasulullah SAW, sampoë droëneuhnyan keunong seunjata Quraisy bak muka neuh. Ban ka keunong droëneuhnyan laju jimeurayeuë awak Musyrikin, jisôrak awaknyan jipeugah Nabi ka hasé jipoh, bahthat pih meunan geubantah lé ureuëng Muslimin nyang nakeuh Nabi Muhammad SAW seulamat. Meunan geuthèe lé Muslimin Nabi Muhammad hana meuninggai lom laju geu meuprang sampoë kawôm Musyrikin nyan asé geutiyeuëp dari da'irah Uhud bak uroë nyan.

## Ne
Sunah muakkad

**Sunnah Muakkadah** atawa **sunat muakkad** lam () nakeuh saboh buët ibadah sunnah nyang that geuyue lam agama Islam. Buet ibadah sunnah muakkadah nyoë meuhat rab toe that keu wajéb ngon ibadah sunnah muakkadah nyan biasa jih that galak geukeurija lé ureueng Islam.

Ibadah seumayang nyang sunah muakkad nakeuh lagèe seumayang teurawèh, rawatéb, seumayang gurhana, seumayang duwa uroe raya ngon la'én-la'én.
Seumayang Teurawèh

**Seumayang Teurawèh** atawa **Seumayang Tarawih** (lam bahsa Arab:**صلاة التراويح** nakeuh saboh seumayang sunah nyang that geuyuë keurija lam buleuën Ramadhan. Seumayang Teurawèh nyan geupeubuët tiëp malam lheuëh seumayang Insya sampoë seugolom jitubiët faja. Seumayang nyoë that peureulèe keu neubut ibadah bak buleuën Ramadhan, seubab ngon seumayang Teurawèh nyan keuh geuampôn dum dèsya ummat Islam nyang pubut ibadah nyan.
Jibril

**Jibril** (Arab: جبريل, Inggréh ngon **Gabriel** nakeuh malaikat nyang na lam neubeuë agama langét. Ngon lam neubeut agama langét Jibril nyan nakeuh peumimpin Malaikat ngon tugaih dronëuhnyan nakeuh peusampoë wahyu keu Nabi ngon Rasul.

Malaikat Jibril nakeuh malaikat nyang that kayém geuseubôt lam ayat kitab suci Al-Qur'an nan droëneuhnyan ka na lam surah Al Baqarah ayat 97-98 ngon Surah At Tahrim ayat 4. Lam Al-Qur'an, Jibril na meupadum boh gla keu geubôt nan gobnyan, lageè **Ruhôl Amin** ngon **Ruhôl Quddus**, atawa **Ar-Ruhul Amin** ngon la'én-la'én.
Ureuëng Arab Kurais

**Quraisy** atawa **Quréisy** (, ) nakeuh saboh bansa nyang na di Makkah ngon bansa nyan dilèe nakeuh kawôm nyang satôh Ka'bah. Asai seujarah bansa Quraisy nyan nakeuh nibak Nabi Ibrahim, meuhat keuh meunan bansa Quraisy nyoë that jihoreumat lé manndum bansa la'én nyang na di tanoh Arab. Lam masa seugolom lahé Nabi Muhammad SAW lam kawôm Quraisy di Makkah, awak nyan nakeuh mantong jiseumah beurhala nyang nakeuh le beurhala nyan jipeuduëk diseulingka ngon didalam Ka'bah. Masa nyan geupeunan lam Islam seubagoë masa Jahiliyah ngon kawôm nyang seumah beurhala nyan geupeunan musyrikin.

## Asai nan
Nan Quraisy nyan phôn geucok bak sidroë éndatu Nabi Muhammad SAW nyang nan gobnyan Fihr. Nibak Fihr nyan keuh teuka dum Bani atawa kawôm aneuk bansa Quraisy nyan lagèe Bani Kinanah, Bani Nadhir, Bani Hasyim ngon le dum la'én.

## Silsilah

## Ne
Marjorie Estiano

**Marjorie Dias de Oliveira** (8 March 1982) nakeuh actress di Brasil.

## Filmography

* 2003: *Malhação* ... *Fabiana*
* 2004: *Malhação* ... *Natasha Ferreira*
* 2006: *Páginas da Vida* ... *Marina Andrade Rangel*
* 2006: *Sob Nova Direção* ... *Nely Li*
* 2007: *[[Duas Caras]]* ... *Maria Paula Fonseca do Nascimento*
* 2009: *[[Caminho das Índias]]* ... *Tônia (Antônia Cavinato)*
* 2010: *S.O.S. Emergência* ... *Flávia Menezes*
* 2011: *Amor em Quatro Atos* ... *Letícia*
* 2011: *Malu de Bicicleta* ... *Sueli*
* 2011: *Cine Conhecimento* ... -
* 2011: *A Vida da Gente* ... *Manuela Fonseca*
* 2012: *Lado a Lado* ... *Laura Assunção*
* 2013: *O Tempo e o Vento* ... *Bibiana*

## Discography
* 2005: Marjorie Estiano
* 2007: Flores, Amores e Bla, blá, blá
* 2013: TBA

### DVD
* 2005: Marjorie Estiano e Banda ao Vivo

## External links
* http://www.imdb.com/name/nm1597010
* Marjorie Estiano official website
* Marjorie Estiano on Universal Music website
* http://www.youtube.com/user/marjorieoficial/videos?view=0
Sya'ban

**Sya'ban** ( ), nakeuh buleuen nyang keu-8 lam thôn Hijriyah. Nan buleuen Sya'ban nyo areutijih nakeuh *meucré* nyang narit nyan teuka dari ureueng-ureueng Arab kabéh meucré-cré ban sigom nanggroe lam hajat keu geumita ie lam buleuen nyan.

## Buet peunténg lam buleuen Sya'ban
* 01 Sya'ban, lahé Zainab binti Ali.
* 03 Sya'ban, lahé Husain bin 'Ali.
* 04 Sya'ban, lahé 'Abbas bin' Ali.
* 05 Sya'ban, lahé 'Ali ibn Husain.
* 05 Sya'ban, abéh umue Hazrat Fizza, *jaroe-dara* (*Qaneez*) nibak Fatimah.
* 07 Sya'ban, lahé Qasim bin Hasan.
* 08 Sya'ban 1484 H, abéh umue Khwaja Abdul Ghaffar Naqsybandi.
* 11 Sya'ban, lahé 'Ali al-Akbar.
* 15 Sya'ban, malam meudo'a atawa kayém geukheuen Lailatul al-baraat.
* 15 Sya'ban, lahé Imum Syi'ah nyang keuseuneulheuh, Muhammad al-Mahdi.
* 22 Sya'ban 1314 H, abéh umue Khwaja Muhammad Usman Damani, sidroe gurèe Sufi dari aléran Naqshbandi.
* 27 Sya'ban 1313 H, lahé Sayyad Laal Shah Hamdani, sidroe syeh Naqshbandi.
Syawwal

**Syawwal**, nakeuh buleuen nyang keu-10 lam thôn Hijriyah. Taréh nyang that peunténg lam buleuen Syawwal nakeuh bak uroe 1 Syawwal, uroe rayek umat Islam, atawa geukheuen deungön Idul Fitri seubagoe uroe rayek watèe kalheuh geupuasa bak buleuen Ramadhan.
Dzul Qa'dah

**Dzulka'idah** ( ) nakeuh buleuen nyang keu-11 lam thôn Hijriyah. Buleuen Dzulka'idah nyo na teusom ma'na nyang that peunténg sabab na geuteugah meuprang lam buleuen nyo. Areuti *Dzulka'idah* nakeuh teuka nibak h'an geubri meuprang lé bansa Arab bak masa Nabi.

## Peunawôt luwa
*  https://web.archive.org/web/20130806132637/http://icoproject.org/icop/kea19.html Leumah aneuk buleuen Dzulka'idah thôn 1419 H)
*  https://web.archive.org/web/20130806182612/http://icoproject.org/icop/kea30.html Leumah aneuk buleuen Dzulka'idah thôn 1430 H)
Dzul Hijjah

**Dzulhijjah** ( ) nakeuh buleuen nyang keu-12 lam almanak Islam atawa thôn Hijriyah. Ureueng Islam bak geupeuteuntèe buleuen nyo kayém meula'én-la'én peundapat. Na padum-padum droe daripada nyan geungui mètode hisab, na geungui mètode rukyah, atawa geuikôt atôran nibak Arab Saudi.

## Buet peunténg lam buleuen Dzulhijjah
* Bak uroe 9 Dzulhijjah, ureueng Islam nyang geujak u haji geupubuet wukuf, saboh daripada rukôn haji; nyang hana jak ék u haji geupeusunah puasa Arafah.
* Bak uroe 10 Dzulhijjah, ureueng Islam geupeurayek saboh uroe nyang geubôh nan Idul Adha. Bak uroe nyo, ureueng Islam nyang sép hareuta geuyue sie keureubeun, jeut leumoe, atawa kamèng.
Rajab

**Rajab** ( ) nakeuh buleuen nyang keu-7 lam thôn Hijriyah. Rajab nakeuh buleuen nyang kayém geupeunan deungön *Buleuen Allah*.

## Taréh peunténg lam buleuen Rajab
* Bak uroe 27 Rajab, Rasulullah SAW Neumè lé Allah nibak Masjidil Haram (Makkah) u Masjidil Aqsha (Palestina) deungön saboh kandran nyang geupeunan *buraq*. Nibak Masjidil Aqsha Rasulullah SAW Neumè lom u langèt lam hajat meurumpök ngön Allah. Keujadian nyoe geupeunan deungön Isra' Mi'raj. Bak uroe nyoe, Rasulullah SAW neuteurimöng wahyu seumayang limöng watèe.
Muharram

**Muharram** ( ) nakeuh buleuen keu-1 lam thôn Hijriyah. *Muharram* teuka dari kalimat nyang ma'najih *geupeuhareum*, nyang areutijih geupeuhareum meuprang atawa meurô-rô darah.

Uroe 1 Muharram nakeuh uroe Thôn Barô keu ureueng Islam.

## Taréh peunténg
* Uroe 1: Thôn Barô Hijriyah.
* Uroe 2: Uroe abéh umue Umar bin Khattab.

## Watèe teuka
Shafar

**Shafar** ( ) nakeuh buleuen nyang keu-2 lam almanak Islam. Ma'na *Shafar* na lhèe:
* Wareuna meukunèng, lagèe muka ureueng nyang sakét.
* Soh.
* Meuc'ip-c'ip (lagèe su cicém).

## Watèe teuka
Buleuen Islam geupeuphôn watèe leumah aneuek buleuen (hilal). Di miyub nyo nakeuh watèe phôn buleuen Shafar nibak thôn-thôn nyang ka meuteuntèe.
Rabi'ul Awwal

**Rabi'ul Awwal** ( ) nakeuh buleuen nyang keu-3 lam thôn Hijriyah. Bak buleuen nyo, bandum ureueng Islam na geupeugôt saboh buet nyang geupeunan *"Maulid Nabi"*. Hajat buet nyan nakeuh keu geupeurayek uroe lahé Nabi Muhammad SAW bak uroe 12 tiep-tiep buleuen Rabi'ul Awwal.

## Watèe teuka

## Taréh peunténg
* Uroe 12 Rabi'ul Awwal: Uroe lahé Rasulullah Muhammad SAW.
* Uroe 18 Rabi'ul Awwal: Uroe lahé Ummi Khultum binti Ali.
* Uroe 26 Rabi'ul Awwal: Uroe abéh umue Abu Talib bin Abdul Muthalib.

Keujadian la'én:
* Neupeudöng meuseujid nyang phôn lé Nabi Muhammad SAW.
* Neumeunikah Nabi Muhammad SAW ngön Khadijah binti Khuwailid.
Peukayan

## Peukayan

Bajèë, siluweuë, ija pinggang, tangkulô', kupiah jipeunan peukayan.
Meunyo tajak bak teumpat nyang ramé ureung tan bajèë geupeukhém lé gob, geukheun geutanjoë hana teupue 'adat. Nyan keuh wajéb tangui peukayan.
Tajaga ba' gèt peukayan ba' badan, bè teuboëh, ba' gléh sabé. Ureuëng kaya geungui peukayan ija nyang lë yum .Teutapi peukayan nyang meunan hana guna jakalèë hana gléh. Bah tangue nyang murah asai ba' gléh. Nyan keuh nyang gét. Dilon, lon tém ngui ija cét murah, gléh niba' ija sutra nyang hana gléh ngon meubèë khèb. Ureuëng inong gala' geu meungui alat meuih pira'. Geutanyoë agam hana lazém ta meungui bië' nyan.

## Peunawôt luwa
* Mohammad Djam & Nya' Tjoet. 1911. ''Batjoet Sapeuë: Kitab Beuet keu Aneu' Miet'' Batavia Landsdrukkerij
Jumadal Ula

**Jumadal Ula** ( ) nakeuh buleuen nyang keu-5 lam thôn Hijriyah. Buleuen nyo kayém geukheun cit deungön *Jumadil Awwal*.

## Watèe teuka
Buleuen Islam nakeuh buleuen nyang meupatok bak leumah buleuen. Awai buleuen geupeuhôn bak watèe leumah aneuek buleuen (hilal).

## Taréh peunténg
Na padum-padum boh keujadian lam buleuen nyo, nakeuh:
* Uroe 5 Jumadal Ula: uroe lahé Zainab binti Ali.
* Uroe 15 Jumadal Ula: uroe lahé khalifah Ali bin Husain.